Расих Ханнанов
Аҡ күгәрсен. Шағир Рәсих Ханнанов иҫтәлегенә

«Аҡ күгәрсен» – ике туғандаш, башҡорт һәм татар телдәрендә иҗад итеүсе йыр авторҙары өсөн конкурс. Ул шағир Рәсих Ханнанов иҫтәлегенә бағышланды. Уның йырҙарын Башҡортостандың һәм Татарстандың күренекле йырсылары 1950-сы йылдарҙан алып башҡарған һәм бөгөн дә башҡара.

Конкурс йырға һалырға мөмкин булған шиғырҙар яҙыуға бағышланып, 2021 йылдың 28 октябрендә, шағирҙың тыуыуына 90 йыл тулған көндә старт алды. Конкурсты ойоштороу идеяһы менән Башҡортостандың Ҡырмыҫҡалы районы  – Рәсих Ханнановтың кесе ватаны – hәм Башҡортостан Республикаһының Языусылар берлеге сыкты. Проект Мәҙәни башланғыстарҙың Президент фонды ярҙамында ғамәлгә ашырылды.

2022 йылда был конкурста Башҡортостан, Татарстан республикаларынан, Мәскәү, Самара, Пермь, Ульяновск, Вильнюс hәм башҡа төбәктәрҙән башҡорт hәм татар телендә яҙған 60 шағир ҡатнашты. Жюри составына күренекле әҙәбият белгестәре, Башҡортостан һәм Татарстандың легендар йырсылары инде.

Жюри рәйесе – композитор, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы, Татарстан Республикаһының Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияhы лауреаты Рим Хәсәнов.

Был китапҡа конкурста ҡатнашҡан авторҙарҙың шиғырҙары тупланды.

Рәсих Нурғәли улы Ханнанов

Башҡорт АССРының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Башҡортостан Республикаһының «Халыҡтар дуҫлығы» ордены кавалеры, Татарстан мәҙәниәт министрлығының «Мәдәнияткә керткән өлеше өчөн» маҡтау билдәһе эйәһе.

Ул «hуғыш осоро балалары» быуынына ҡарай: 1931 йылда Ҡырмыҫҡалы ауылында тыуған, hуғыш осороноң барлыҡ ауырлыҡтарын кисергән, йәшләй атаһын юғалтҡан, өлкәндәргә ярҙам итеп, «Фронт өсөн, еңеү өсөн» девизы аҫтында колхозда эшләгән.

Ватансылыҡ һәм төрлө милләт кешеләренең үҙ-ара ярҙамлашып йәшәү рәүешенә ул ғүмер буйы тоғро ҡалды. Ижад юлын район гәзитендә башлап, ул бик тиҙ абруйлы журналистҡа әүерелә, Өфөгә «Кызыл таң» гәзитенә эшкә саҡырыла, унда 40 йыл эсендә әҙәби хеҙмәткәрҙән баш мөхәррир вазифаһына ҡәҙәр юл үтә.

Рәсих Ханнанов әҙәбиәткә 1950-се йылдарҙа килә, проза, шиғриәт, драматургия жанрҙарында яҙыша. Уның 30-ҙан ашыу китабы, компакт-дисктары, аудио-китаптары донъя күрҙе, пьесалары буйынса спектаклдәре К.Тинчурин исемендәге драма һәм комедия театры, Сибай драма театры, Мәскәү, Үзбәкстан, Ҡаҙаҡстан халыҡ театрҙарында ҡуйылды.

Башҡорт һәм татар телдәрендә яҙған йырҙары шағирга ҙур танылыу килтерә. Башҡортостандың иң күренекле композиторҙары Рим Хәсәнов, Тәлғәт Шәрипов, Данил Хәсәншин һәм башҡалар тарафынан уның шиғырҙарына 200-ҙән артыҡ йыр яҙыла. Уларҙы Башҡортостан һәм Татарстандың легендар йырсылары Илфак Смаков, Хәйҙәр Бигичев, Иҙрис Ғәзиев, Зәки Мәхмүтов, Радик Гәрәев, Ғәли Хамзин, Нәзифә Ҡадырова башҡарҙы.

Был йырҙар конкурстарҙа бер нисә тапҡыр еңеү яуланы: мәҫәлән, «Күр әле бер генә» йыры Швецияла уҙған Халыҡ-ара конкурста Гран-приға лайыҡ булды, «Яңғыҙ аҡҡош күлдәрҙә» Татарстанда «Йыл йыры» тип танылды.

Алсыу Сафина «Әткәй» йырын Ҡазандың 1000-йыллығы уңайынан ойошторолған тантаналарҙа башҡарҙы. «Минем Уфам – Уралдың саф гөле» йыры өсөн шағир Өфөлә «Башҡала ҡаҙанышы» премияһына лайыҡ булды.

Рәсих Ханнанов йәш журналистар һәм әҙәбиәт һөйөүселәрҙең тулы бер быуынын тәрбиәләне, уларға уҡыусы һәм тыңлаусы менән үҙ-ара бәйләнеш булдырыуҙа һәр ваҡыт ярҙам итергә ынтылды. Шуға күрә «Аҡ күгәрсен» конкурсын уның иҫтәлегенә бағышлау хаҡында ҡарар ҡабул ителде. 2020 йылда вафатына ҡәҙәр һуңғы яҙылған йыры «Аҡ күгәрсен» тип аталғанлыҡтан, конкурс шулай тип исемләнде.

АП-АҠ КҮГӘРСЕН

Тәҙерәмдең төбөнә тыш яҡтан

көндә ап-аҡ күгәрсен ҡуна.

Ултыра ла, күҙен мөлдөрәтеп,

миңә ҡарап тора тын гына.

Ҡушымта:

Ул һуңлаһа, борсола башлайым,

бер кем еңмәй һағыныу көсөн.

Бәлки был ҡош – ул минең йәнемдер?

Һуңлама, кил, ап-аҡ күгәрсен.

Ҡайҙан килә ул, бармы хужаһы,

әллә юғалтҡанмы ояһын?

Яңғыҙлыҡта үҙең ҡалһаң ғына,

ситтәр хәлен нескә тояһың.

Тәҙерәмдең төбөнә тыш яҡтан

көндә ап-аҡ күгәрсен ҡуна.

Ултыра ла, күҙен мөлдөрәтеп,

миңә ҡарап тора тын гына.

ӨФӨ – УРАЛЫМДЫҢ САФ ГӨЛӨ

Исемең матур ҡоштар телендә,

Агиҙел ҡуша һине йырына.

Ҡояш та гүйә тик һине генә

Иркәләй күмеп йылы нурына

Минең Өфөм – Уралдың саф гөлө,

Ҡалалардың, һиңә юҡ һис тиңе.

Теләймен мин һиңә тик тыныс таңдар,

Иҫһен һиндә һәр саҡ яҙҙар еле.

Быуаттар уҙа, ә һин йәш һаман,

Бәхет балҡышы уйнай йөҙөңдә.

Ниндәй ғорурлыҡ, һиндә йәшәйем,

Һиндә ҡаласаҡ минең, эҙем дә.

МИНЕҢ ӘСӘЙ ГӨЛ ЯРАТА ИНЕ

Минең әсәй гөл ярата ине,

Матур ине уның күңеле.

Тормош тәрәҙләрен бизәп тордо,

Күңел нуры булып, һәр гөле.

Һағынып ҡайтып урамнарҙан уҙам,

Йәндәренә монда дауа бар.

Гөлдәр миңә һәр өй тәзрәһенән

Әсәй күзе менән бағалар.

Минең әсәй гөл ярата ине,

Эшкә оҫта ине кулдары.

Өй һылаған ап-аҡ балсыҡтарҙа

Уйелып ҡалған бармаҡ һырҙары.

Минең әсәй гөл ярата ине,

Иҙге ине уның күңеле.

Беҙҙең йөрәктәргә күсеп ҡалды

Сәскә атыр өсөн һәр гөле.

Фирүзә Абдуллина

ӘЛДӘ ҺӨЙӨҮ БАР ӘЛЕ!

Ғашиҡ булыу – гүйә, утлы

Күмер өҫтөндә бейеү,

Ни ҡыҙығы бар йәшлектең,

Әгәр булмаһа һөйөү?

Яратыу – ул һөйгәнеңдең

Эҙҙәренә баш эйеү,

Донъяның ни матурлығы

Әгәр булмаһа һөйөү?

Мөхәббәт – ул ғүмер буйы

Яҡының өсөн көйөү,

Йәшәүҙең ни мәғәнәһе

Әгәр булмаһа һөйөү?

Йөрәктәге хистәремә

Һаман урын тар әле,

Бәхет биргән, ҡанат ҡуйған

Әлдә һөйөү бар әле!

БАШҠОРТ АТТАРЫ

Саф шишмәләр һыуын эсеп,

Гиҙеп йәшел туғайҙар,

Аунап үҫә башҡорт аты —

Уға еткән ат ҡайҙа?

Һай, башҡорт аттары,

Ебәк ял-ҡойроҡтары,

Һай, башҡорт улдары,

Ҡайҙа илтә юлдары?

Һай, башҡорт улдары,

Тик еңеүгә юлдары!

Ир-егеттең тоғро дуҫы

Яуға сапҡан был аттар,

Булған Париж, Берлиндарҙы

Улар яулаған саҡтар.

Ел еткермәҫ толпар аттар –

Ир-егеттең терәге,

Илен яҡлап, ерен һаҡлап

Тибә батыр йөрәге.

Бәйгеләрҙә ал бирмәйҙәр,

Саҡматаш тояҡтары,

Тыуған ерен данға күмә

Аҫыл башҡорт аттары!

Ир-егеттең тоғро дуҫы –

Толпар ат һәм уҡ-яны,

Гөрләтеп бөтә донъяны

Тарала башҡорт даны!

Һай, башҡорт улдары,

Тик еңеүгә юлдары,

Һай, башҡорт аттары,

Батырҙың ҡанаттары,

Һай, башҡорт улдары,

Тик еңеүгә юлдары!

Минулла Аминов Наталья Ағиҙел

КӨЗГӨ РОМАНС

Көҙгө ҡырҙар ялан ҡалған,

Бураларҙа аҙык тулған.

Күктә ғауға, ҡоштар әҙер

Көньяҡтарға өйөр-өйөр.

Ер әйләнә – туҡтап тормаҫ,

Йәйҙе көҙгә алмаштыра.

Сентябрь йырлай көҙгө романс,

Йәштәр ҡойоп хушлаштыра.

Ҡушымта:

Сыңрай-сыңрай,

Сөйгә оҡшаш

Өйөр ташлай һуңғы караш

Алтын кейгән Туған илгә.

Ер әйләнә – туҡтап тормаҫ,

Кисте таңға алмаштыра.

Сентябрь йырлай көҙгө романс,

Аулаҡ ерҙә осраштыра.

Ҡара төндә, алһыу таңда

Ҡыуыш ҡорған бөҙрә талдар

Бөгөлөүсән селтәр менән

Һөйгәндәрҙе әсир иткән.

Ҡушымта:

Һыу буйында

Беҙҙе көткән

Бөҙрә талдың

Ҡайғырыуҙан

Һыуға төшкән

Ботактары.

Ер әйләнә – туҡтап тормаҫ,

Ашыҡтыра ғүмер ҡышын,

Һаман иҫтә беҙҙең романс,

Һыуҙа айҙың сағылышы,

Һаман бында йәшле күҙҙәр,

Ашығыусан серле һүҙҙәр,

Ярһыу йәшлек ынтылышы

Һорай ғишыҡ ҡағылышын.

Ҡушымта:

Ер әйләнә,

һыу буйында,

Көҙ туйында

Элек кеүек

Әйлән-бәйлән

Уйнай йәшлек.

ҺИНҺЕЗ ЙӘРЕM

Илай-илай

Алтын һибә

Көҙ юлдарға.

Яҙмыш һынай,

Тоҙҙар һибә

Яраларға.

Ҡушымта:

Һинһез йәрем,

Күптән инде,

Өмөт һандуғасы

Һуңғы йырын йырланы.

Һинһез йәрем,

Күптән инде,

Бәхет алмағасы

Бер ҙә сәскә атманы.

Сыңрай-сыңрай

Хушлашалар

Аҡ торналар.

Йөрәк һыҙлай,

Нисә айҙар,

Нисә йылдар.

Ҡушымта:

Мәрхәмәтһеҙ

Яна йөрәк,

Яна йылдар.

Мөхәббәтһеҙ

Ниңә кәрәк

Был дөньялар.

Минира Биканасова

ҒҮМЕР

Кеше ғүмере алтынға тиң,

Хоҙай биргән ҙур бүләк!

Тик әжерен бер нисек тә

Ҡайтарып булмай түләп.

Кеше ғүмере үтә ҡыҫҡа

Сәскә атҡан гөл һымаҡ,

Йә булмаһа, усаҡтағы

Янып-һүнәр бер сыраҡ.

Кеше ғүмере-үҙе тарих

Асып-ябылған китап,

Ғәмәл дәфтәреңде барлап

Килер ҙә етер Хисап…

КҮҢЕЛ

Үҙәндәрҙе күрҙегеҙме,

Йылға буйҙарын?

Ярһып ташҡан ағымһыуҙай

Ҡай саҡ уйҙарым.

Киҫәк-киҫәк боҙ ярсығы —

Кителгән күңел,

Ағып китһен, яраларым

Мәңгелек түгел.

Ҡар һыуҙарына әйләнгән

Һалған эҙҙәрем,

Бераҙ ғына моңһоуландым

Йәлләп үҙҙәрен…

Бөрө уянып донъяны

Сәскәгә күмер,

Миҙгелдәрҙе алмаштырып

Үтәлер ғүмер.

Наҙлы елдәр болоттарҙы

Таратыр, ҡыуыр,

Яңы яҙҙа-яңы йырҙар

Күңелдә тыуыр.

Гөлмирә Бикбулатова

ТАШЛАЙ КҮРМӘ

Һиҙгерлегем, ташлап китә күрмә,

Булмышымдың ярты байлығы.

Уйҙарымдан уйылып киткәндә лә,

Ҡалдырмаҫын һиҙәм яңғыҙым.

Тәҡәттәрем тамам ҡороғанда

Тотанаҡлы минең һиҙгерлек.

Уйындарҙан уймаҡ сыҡҡанда ла,

Сабырлығым донъя гиҙерлек.

Зиһендәрем әгәр томаланһа

Яҙмыш болоттары ҡуйырып,

Ярһыуымдың тәртәләрен алып,

Үҙ яйына ҡуям туғарып.

Һиҙгерлегем, ташлап китә күрмә —

Артылаһы үрҙәр бөтмәгән.

Мәрхәмәтле булсы, үҙ яҙмышым,

Конец ознакомительного фрагмента.

Текст предоставлен ООО «ЛитРес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на ЛитРес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.