Андрей Тихомиров
Bato ya Afrika

Engebene na version moko, liloba "Afrique" ewuti na kombo ya kabila ya ba Berbers Afrigia, oyo bazalaki kofanda na nord ya continent africain, ezalaki pe na province romaine ya Afrique. Etúká ya Baloma ya Afrika esalemaki na Loma na mobu 146 liboso ya ntango na biso. e. na esika oyo etúká ya Carthage ezalaki, ezwaki eteni ya nɔrdi-wɛsti ya Tunisie ya mikolo na biso. Na eleko ya Empire, Afrika ezalaki ya ba provinces sénatrices mpe ezalaki koyangelama na proconsul. Eleko ya Empire ezali na bofuluki ya système urbain. Bingumba ezwaki makoki ya ba colonie mpe ya ba municipalités. Couche dominante na bingumba ezalaki ba colons romaines mpe ba élite romanisées ya population locale. Na mimeseno, na ntango ya Bokonzi, etúká ya Afrika esalaki mosala monene. Kasi, bato ya mboka oyo bazalaki kofanda na bamboka ya mboka batikalaki bapaya na monɔkɔ ya Latin mpe na mimeseno ya Baloma. Na ekeke ya 4-5. ekómaki etúká ya botomboki minene ya baombo mpe makonzí, oyo elɛmbisaki mpenza bokonzi ya Loma mpe esalaki ete bokonzi ya Loma ekwea. Na mobu ya 5. C. Bato oyo babebisaka biloko bakómaki kofanda na Afrika. Na ekeke ya 6. amperɛrɛ ya Byzance Justinien alongaki kozongisa esika oyo ezalaki pembenipembeni ya mbu, kasi nguya ya Byzance ezalaki makasi te. Na ekeke ya 7 Province ya Afrika ezwamaki na ba Arabes.

Na Afrika ya Nɔrdi, kala na mbula nkóto ya liboso liboso ya ntango na biso. e. ezalaki na ba états indépendants ebele : Carthage, oyo esalemaki na ba immigrés oyo bawutaki na Fenisi, oyo balobaka monoko ya Semite oyo ezalaki pene na Liebele, Mauritanie na Numidia, oyo esalemaki na ba Libyes. Nsima ya kolonga Carthage na Baloma na mobu 146 liboso ya ntango na biso. e. bikólo yango, nsima ya etumba ya motó makasi, ekómaki biloko ya Baloma. Mwa bikeke liboso ya eleko ya sika, bokóli ya lisangá ya bato ya kelasi ebandaki na teritware ya Éthiopie ya mikolo na biso. Moko ya ba états oyo ekoli awa – Aksum – ekomaki na sommet na yango na 4ème siècle avant J.C. n. e., tango biloko na ye na westi ekomaki na mboka Meroe na lobwaku ya Nil, mpe na est – "Arabie ya esengo" (Yemen ya mikolo oyo). Na mibu nkoto mibale mpe. e. ba Etats ya makasi ekoli na Soudan occidentale (Ghana, Mali, Songhai na Bornu); na sima, ba états esalemaki na côte ya Guinée (Ashanti, Dahomey, Congo, etc.), na ouest ya lac Tchad (états ya peuples hausa) mpe na ba zones misusu ebele ya continent ya Afrique.

Minɔkɔ ya bato ya Afrika ya mikili ya molunge, oyo bafandaka na sudi ya libota ya Semite-Hamite, na ntango oyo mbala mingi esangisami na mabota mibale: Niger (Kongo)-Kordofan mpe Nilo-Sahara. Lisanga ya Niger-Kordofanien ezali na lisanga ya Niger-Kongo – lisanga oyo ezali mingi mpe esangisaka : Atlantique Ouest, Mande, Volts, Kwa, Benue-Congo mpe Adamawa-Est. Bato ya Atlantique ya Wɛsti ezali na bato monene ya Fulbe oyo bafandaka na bituluku bikeseni na mikili pene na nyonso ya Soudan ya Wɛsti mpe ya Kati, ba Wolof mpe Serep (Sénégal), mpe basusu. ), ba peuples ya Volta (moy, loby, bobo, Senufo, etc.) – na Burkina Faso, Ghana na ba pays misusu. Bato ya Kwa ezali na bato minene ya libongo ya Guinée lokola ba Yoruba mpe ba Ibo (Nigérie), ba Akan (Ghana) mpe ba Ewe (Bénin mpe Togo); pene na Bampate ezali na bato oyo bafandaka na nsima, oyo bafandaka na sudi mpe ntango mosusu babengaka bango bato ya Dahome; esika moko oyo ezali mwa mosika ezali na bato oyo balobaka minɔkɔ (to maloba ya nkótá) ya bato ya Kru. Yango ezali Bakwe, Grebo, Krahn mpe bato mosusu oyo bafandaka na Liberia mpe na Côte d’Ivoire (Côte d’Ivoire). Sous-groupe ya Benue-Congo esalemi na ba peuples ebele, oyo liboso elobamaki ete ezali na famille spéciale ya Bantu mpe groupe ya Bantu ya Est. Bato ya Bantu, oyo bazali mpenza ndenge moko na makambo ya nkota mpe ya mimeseno, bafandaka na mikili ya Afrika ya katikati mpe ndambo ya Afrika ya Ɛsti mpe ya Sudi (République démocratique du Congo (ya kala Zaïre), Angola, Tanzanie, Mozambique, Zimbabwe, Afrique du Sud, etc.). Bantu bakabolami na bato ya mayele na makambo ya nkota na bituluku 15 : 1er – duala, lupdu, fang, etc.; 2e -teke, mpongwe, kele, oyo ezali na kati; 3e – bangi, pgala, mongo, tetelya, oyo ezali na ba tetelya; 4e – Rwanda, rundi, mboka; 5 – ganda, luhya, kikuyu, kamba; 6 ya nyamwezi, nyatura; 7 – Swahili, togo, hehe; 8 – Kongo, ambundu; 9e-chokwe, luena, oyo ezali na kati; 10e-luba ya 10; 11-bemba, fipa, tonga; 12 – Malawi 13 – Yao, Makonde, Makua; 14 – ovimbundu, ambo, héréro; 15e – Shona, Suto, Zulu, Spit, Swazi, etc.

Minɔkɔ ya Bantu elobamaka mpe na bituluku ya ba Pygmées ya Bassin ya Congo (Efe, Basu A, Bambuti, mpe bongo na bongo), mbala mingi bakesenisaka bango lokola bato bakabwani. Kati na bato ya Bantus ya ɛsti mpe ya katikati, monɔkɔ ya Swahili, oyo emonisaki bopusi ya Arabe oyo emonanaka mingi, epalangani mingi na bambula oyo euti koleka, motángo ya bato oyo balobaka yango ezali milio 60 (bato ya Swahili bazali milio 1,9). Ba adamaua, sous-groupe ya est, ezali na ba Azande, Cham-Ba, Banda, na basusu oyo bavandi na Soudan centrale na orientale.

Lisanga ya Kordofan, oyo ezali moke na motango mpe na teritware, esangisi bato ya Koalib, Tumtum, Tegali, Talodi mpe Katla (République ya Soudan).

Libota ya Nilo-Sahara ezali komonisama na bituluku: Songhai, Sahara, Shari-Nile, mpe lisusu bato mibale oyo bakabwani na nkota Maba mpe For (Fur). Ba Songhai ezali na bato ya Songhai mpenza, bakisa mpe ba Djerma mpe ba Dandy, oyo bafandaka na libongo ya katikati ya ebale Niger; na etuluku ya Sahara – kanuri, tuba (tibbu) mpe zagava, oyo bafandaka pembenipembeni ya Laki Tchad mpe na Sahara central. Etuluku ya Shari-Nil oyo ezali na ntina mingi na libota oyo ezali na bato ya Soudan ya Ɛsti (Dinka, Puer, Luo, Bari, Lotuko, Masai, Nuba, to Nubian, mpe bongo na bongo), oyo liboso bazalaki na libota ya Nilote oyo ezalaki na lipanda; Bato ya Soudan ya katikati (Bagirmi, Morumadi), bato ya Berta mpe Kunama. Bato ya etuluku yango bafandaka na nɔrdi ya Zaïre mpe na sudi ya Soudan. Minɔkɔ ya Morumadi elobamaka na mabota ya Pygmées (Efe, Basua, etc.).

Конец ознакомительного фрагмента.

Текст предоставлен ООО «ЛитРес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на ЛитРес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.