HAL EDWARD RUNKEL, JENNY RUNKEL

BAĞIRMAYAN KARI KOCA OLMAK

SAKİNLEŞMEK, BÜYÜMEK VE YAKINLAŞMAK

ingilizceden çeviren

Ebrar Güldemler

Hal Edward Runkel

Yaklaşık on beş yıldır ailelerde ve kurumlarda olumlu ve kalıcı değişimler sağlamaya yönelik çalışmalar yapıyor. Evlilik ve aile terapisti, ilişki koçu, uluslararası konuşmacı ve kurumsal danışman olan Hal çok satan Bağırmayan Anne Baba Olmak kitabının yazarı. Aynı zamanda, dünyanın dört bir yanındaki ailelerin sakin ve bağlı kalması için çalışan ve kâr amacı gütmeyen ScreamFree Enstitüsü’nün kurucusu ve başkanı. Hal ve ScreamFree felsefesi binden fazla röportajda ve incelemede yer aldı. Dünyanın her yerinde, şirketlerde, ibadethanelerde, okullarda, askeri üslerde ve konferanslarda konuşmalar yapıyor. Jenny ile (çoğu mutlu geçen) evliliği on yedi yıldır devam ediyor, iki çocukları Hannah ve Brandon’la birlikte Greater Atlanta bölgesinde yaşıyorlar.

Jenny Runkel

Yaklaşık on beş yıldır dinamik içerikler oluşturuyor, düzenliyor ve yayınlıyor. Son dört yıldır ScreamFree Enstitüsü’nde içerik yöneticisi olarak çalışıyor ve on yıldan fazladır da liselerde İngilizce öğretmenliği yapıyor. Kadınların ilişki meseleleri üstüne çeşitli yayınlarda yazılar yazıyor ve haftalık 50 bin okura ulaşıyor. On yedi yıldır Hal ile evli, onunla birlikte Atlanta’da çocuklarını keyifle yetiştiriyor ve onun dünyanın en müthiş kocası ve babası olduğunu düşünüyor. (Evet, bu özgeçmişi Hal yazdı.)

Künye

NOTOS KİTAP

Aganta 012

Bağırmayan Karı Koca Olmak: Sakinleşmek, Büyümek ve Yakınlaşmak

Özgün adı: Screamfree Marriage: Calming Down, Growing Up, and Getting Closer

© Screamfree Omnimedia, LLC, 2011

© Notos Kitap Yayıncılık, 2017

Bu kitabın Türkçe yayın hakları Penguin Random House’a bağlı Crown Publishing Group’un markası Harmony Books ve Akcalı Ajans aracılığıyla alınmıştır.

Tüm hakları saklıdır.

Birinci Basım Aralık 2018

İkinci Basım Ocak 2019

ePub Birinci Sürüm Mart 2019

ISBN 978-605-2389-75-1

ePub ISBN 978-605-2389-80-5

Sertifika 16343

İngilizceden çeviren: Ebrar Güldemler

Editör: Leyla Şimşek-Rathke, Tuğba Eriş

Kapak tasarımı: Geray Gençer

Uygulama: M. Tila Sadık

Notos Kitap Yayıncılık Eğitim Danışmanlık ve Sanal Hizmetler Tic. Ltd. Şti.

Ömer Avni Mahallesi, Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya Sokak No: 11/6 Gümüşsuyu, Beyoğlu İstanbul

0212 243 49 07

www.notoskitap.com

facebook.com/NotosKitap

twitter.com/NotosKitap

İçindekiler

Hal Edward Runkel

Jenny Runkel

Künye

İçindekiler

BAŞLARKEN: Bir Dakika Durun – Bu Size Göre Bir Evlilik Kitabı Olmayabilir

Kitabın Yapısı ve Nasıl Yazıldığı Hakkında Birkaç Söz

BİRİNCİ KISIM: Sakinleşmek, Büyümek, Yakınlaşmak

1.Kontrol Altında Değilseniz Bağlantıda Kalamazsınız

2.Mesele Ortak Özellikleriniz Değil, İçinizdekilerdir

3.Çözümün Parçası Olmasanız Bile Sorunun Parçası Olmaya Devam Ediyorsunuz

İKİNCİ KISIM

4.Zaman Kimseye Ait Değildir, Özellikle de Evli Birine (Zaman Sorumluluğu Ateşi)

5.Birlikte Yaşamaya Başlamak İçin Önce Kendi Evinize Çıkmanız Gerek (Geniş Aile Ateşi)

6.Bu Ne Dağınıklık! (Ev İdaresi Ateşi)

7.Bağırmayan Karı Koca Olmak Çığlık Çığlığa Bir Sekse Götürür (Cinsellik Ateşi)

ÜÇÜNCÜ KISIM

8.Samimiyet Daima “Ben”le Başlar

9.Bırakın Kuralları Sevgi Koysun

BİTİRİRKEN: Umut İçin Nedenler

EK A: Bağırmanın Birden Fazla Yolu Vardır...

EK B: Kalmalı mıyım, Gitmeli miyim?

TEŞEKKÜR

Jon Kaplan’a ithafen...

Benim için bir iş ortağı ve yakın dost olmaktan öte, birçok açıdan hem hayatımı hem de bu “Bağırmayan” misyonunu mümkün kılan bir yoldaşsın.

Bağırmayan (ScreamFree) İlkesi: Başkalarıyla bağ kurarak sakin ve serinkanlı ilişkilenmenin, başkaları nasıl davranırsa davransın kendi duygusal tepkilerinizi kontrol altında tutmanın, dünyanın yararı için kendinize odaklanıp iyi bakmanın yolu.

BAŞLARKEN
Bir Dakika Durun – Bu Size Göre Bir Evlilik Kitabı Olmayabilir

Ben evliliğin beni küçülteceğine, seçeneklerimi azaltacağına inanırdım – yani çoğalmam gerekirken, biriyle birlikte yaşamak için daha da azalmam gerektiğine.

– CANDICE BERGEN

Bu kitabı neden aldınız?

Birçok sebebi olabilir. Belki nişanlısınızdır, belki de yeni evlenmişsinizdir, dolayısıyla dünyadaki bütün evlilik kitaplarını okumaya azmetmişsinizdir. Belki harika bir evliliğiniz vardır ve böyle sürmesini istiyorsunuzdur. Belki de ilk kitabım Bağırmayan Anne Baba Olmak’ı sevmişsinizdir ve aynı sakinleşme prensiplerini evliliğinize de uygulamak istiyorsunuzdur. Ve belki de en önemlisi, gerçekten de acı çekiyorsunuzdur. En kötü evliliği yaşadığınıza ya da en azından sizinkinin şimdiye kadarkilerin en kötüsü olduğuna inanıyorsunuzdur. Bu yüzden çaresizce biraz rehberlik ve umut arıyor olabilirsiniz.

Bu satırları okuma nedeniniz her neyse, şimdi sizden bir şey isteyeceğim: Bir dakika durun. Elinizde tuttuğunuz size göre bir kitap olmayabilir, çünkü bu sıradan bir evlilik kitabı değil. Belki de şimdiye dek evlilik hakkında öğrendiklerinizin –nasıl yürüdüğü ve nasıl daha iyi olacağı– hem yanlış hem de zarar verici olduğunu söyleyen ilk kitap. Ve evliliğiniz için yapabileceğiniz en iyi şey, daha ben merkezli düşünüp, iki tarafın da iyiliği için eşinize daha az ve kendinize daha fazla odaklanmayı öğrenmenizdir diyen ilk kitap olduğuna eminim.

Bunun kulağınıza bir yandan cesurca, öte yandan da hayli kibirlice geldiğinin farkındayım. Gerçek bir ilerleme için duyduğunuz istek ve acı, benim burada paylaşabileceğim bütün sözlerden çok daha güçlü olsa gerek. Aslında evliliğinizi günbegün yürütmek için tüm yaşadıklarınızı, halihazırda yaşamakta olduklarınızı asla anlayamayacağımı da düşünüyor olabilirsiniz.

Haklısınız da.

Sizi şahsen tanımıyorum ve durumunuzu tam olarak bilemem. Kimse de bilemez. Fakat size yine de aynı şeyi söyleyeceğim: Bir durun.

İlişki durumunuzun şu anki haline bir durup bakın. Mutlu ya da mutsuz bir evlilik yaşıyorsanız... Evliliğinizde mutlu mu mutsuz mu olduğunuzu merak etmeye başladıysanız... Bekârsanız ve arayıştaysanız... Yine bekârsanız ve yine arayıştaysanız... Ayrılık sürecindeyseniz ve mahkeme yolları göründüyse... Her ne yapıyorsanız bırakın ve sadece durun. Burada sunduğum evlilik vizyonu öylesine yaşamınızı değiştirme gücüne sahip ki, durumunuzla ilgili her ne yapıyorsanız durmanızı ve beni dinlemenizi istiyorum.

Sizi evlilikle ilgili zarar verici yalanları bir kenara bırakmaya ve bazı temel gerçeklere tutunmaya davet ediyorum:

•      Kontrol altında değilseniz bağlantıda kalamazsınız. Çünkü eşinizle gerçek bir bağ kurmanın en büyük engeli yoğun programlarınız ya da uyuşmayan ilgi alanlarınız değildir. Gerçek bir bağın en büyük engeli kendi “bağırmanız”, kendi duygusal tepkilerinizdir. Bu yüzden durup berrak bir şekilde düşünmeyi öğrenmeniz gerçek yakınlığın ilk ve en iyi adımıdır.

•      Mesele ortak özellikleriniz değil, içinizdekilerdir. Çünkü ortak ilgi alanları ve uyum ancak yüzeysel bir arkadaşlığın temeli olabilir. Fakat uzun ve derin bir evlilik, daimi bir değişim içinde olduğunuz kişisel bir bütünlük gerektirir.

•      Öğrenmeniz gereken tek iletişim becerisi İçtenlikle Kendini İfade (İKİ) etmektir. Çünkü iletişim, yapay bazı aktif dinleme tekniklerini kullanmak demek değildir. Gerçek bir ilişki, sözler ve hareketlerinizle kendi benliğinizi (düşüncelerinizi, tercihlerinizi, konumunuzu, niyetlerinizi) tam olarak ifade etmek ve böylece en azından eşinize sizi tanıma imkânı vermektir.

•      Hiç iletişim kurmamaktansa, yanlış bile olsa iletişim kurmak iyidir. Çünkü birebir çatışmalar, gerçek bir yakınlık için soğuk ve mesafeli davranmaktan her zaman daha iyidir, özellikle de hakiki ve kalpten bir ilişki deneyimi (hatta muhtemelen aklınızı alan, çığlık dolu bir sevişme) yaşamak istiyorsanız.

•      Sıcak bir evlilik istiyorsanız ateşte yürümelisiniz. Çünkü tarih boyunca bütün kültürlerde her çift bağlanmanın getirdiği doğal çatışmalarda dengeyi bulmak durumunda kalmıştır. Soğukkanlılığını koruyan ve serinkanlı bir şekilde ateşe yürüyebilen çiftlerin hakikaten sıcak ve yakın bir ilişki kurma şansları daha yüksek olmuştur.

•      Yakınlık daima “ben”le başlar. Çünkü hepimizin özlemini duyduğu samimi ve dolaysız bir tinsel yakınlığın tek yolu, kendinizi eşinize en gerçek halinizle, en derin hisleriniz ve tutkularınızla, yani kendi “ben”inizle cesurca açmaktır.

Şimdi bu “gerçekler” evliliğe dair içtenlikle sıkıca tutunduğunuz mefhumlara aykırı görünebilir. Eğer öyleyse, tekrar edeyim; bu size göre bir evlilik kitabı olmayabilir.

Hatta belki de evlilik hakkında yeni “gerçekleri” aradığınız da yok. Onun yerine dürüstçe eşinizi yönetmenin, “onu yola getirmenin”, iletişiminizi düzeltmenin vb. en yeni ve en muhteşem tekniklerini arıyor olabilirsiniz. Eğer öyleyse, tekrar edeyim; başka yerlere bakmanız gerekiyor.

Bütün insanların, durumları –durumlarına dair gerçekleri– net olarak ortaya konduğunda ve ardından bu duruma dair belli seçenekleri hakkında netlik sağlandığında en iyi şekilde davranacaklarına inanıyorum. Yapacağınız seçim size bağlı, asla bir başkası –benim gibi sözümona bir uzman bile– buna karar veremez. Fakat evliliğinizi hayallerinizdekine benzetecek kökten bir değişim yaratmak için ihtiyaç duyduğunuz her şeyin, aradığınız her şeyin bu sayfalarda olduğuna inanıyorum. Burada tüm zamanlar için geçerli, hayatınızı değiştirecek prensiplerle bu prensiplerin somut uygulanışını gösteren sayısız hikâye ve örnek bulacaksınız. Bunlar, sadece Sakinleşerek, Büyüyerek ve Yakınlaşarak, cesurca kötü döngüleri kırmayı ve yenilerini yaratmayı seçen gerçek çiftlerin gerçek hikâyelerdir. Tahmin edeceğiniz üzere, bu hikâyelerdeki isimler ve detaylar kişilerin mahremiyetini korumak için değiştirildi. Fakat hikâyelerin hepsi gerçek. Bu hikâyelerde kesinlikle kendinizi bulabilirsiniz. Yine de size tam olarak ne yapacağınızı söylemeyeceğim. Bir tek şey hariç:

Sıkı tutunun.

Deli olmadığınıza, yalnız olmadığınıza –evliliğinizin zor ama çok zor olduğuna ve sizi evli pek çok insana benzettiğine– dair küçük de olsa duyduğunuz inanca sıkı tutunun.

Hem evliliğinizde hem de bütün hayatınızda kalıcı bir değişim yaratma gücünüzün sandığınızdan da fazla olduğuna dair umudunuza sıkıca tutunun. Ormanın en geçilmez yerinde saplanıp kalmış yorgun bir gezgin gibi hissediyorsanız, sakinlik ve keyif verecek düzlükler zannettiğinizden de yakın olabilir.

Hepsinden önemlisi, kendi kişisel bütünlüğünüze, en hakiki ve en prensipli parçanıza sıkıca tutunun.

Kişisel bütünlüğünüz, siz sessiz olduğunuzda en yüksek sesle konuşan, size hayatınızın en tutkulu hayallerini ve en derin prensiplerini gösteren parçanızdır. Bu parçanız “evet” dedi ve yine bu parçanız söylemeye devam etmenizi (ya da en azından söylemeye devam etmeyi istemeyi istemenizi) istiyor. Kişisel bütünlüğünüz, sevgiyi onaylayan, yaşamı değiştiren etkili kararlar verme potansiyeli en yüksek parçanızdır ve ben bu yüzden çok açık bir şekilde onunla konuşmaya çalışıyorum. Bu kitabı doğrudan kişisel bütünlüğünüze seslenerek yazıyorum, çünkü hayatın ve evliliğin zor olduğunu, açıklık, mücadele ve hakikat olmadan ne hayatta ne de evlilikte büyümenin mümkün olabileceğini bilen bu parçanızdır.

Kişisel bütünlüğünüz aynı zamanda en çok istediğiniz şeyi biliyor ve bu kitabı okuyor olmanız da en derin hayalinizin ne olduğunu gösteriyor: Siz sıcaklık, olgunluk, huzur, bağlılık ve yakınlık sunan, daha önce yaşadığınız ya da tadını çıkardığınız hiçbir şeye benzemeyen harika bir evlilik deneyimi yaşamak istiyorsunuz.

Bu tür bir evliliğinizin olması için birçok ezberinizi bozmanız gerekecek. Tekrar ediyorum; sıkı tutunun. Çünkü sayfaları çevirdikçe engebeli bir yola girmiş olacaksınız – evlilikle ilgili öğrendiklerinizin hepsi bu yolculukta altüst olabilir. O hep istediğiniz sıcak ve yakın evliliğin sadece hayalini kurmayı bırakıp ileri doğru bir adım atmak üzeresiniz.

Sadece sıkı tutunun.

Hal Edward Runkel

Duluth, Georgia

Ağustos 2010

KİTABIN YAPISI VE NASIL YAZILDIĞI HAKKINDA BİRKAÇ SÖZ

Kitabın üzerindeki tek adın benimki olmadığını fark etmişsinizdir. On yedi yıllık eşim Jenny bu projede yardımcı yazar olarak yer aldı. Gerçekte onun rolü bundan hem daha fazla hem de daha az oldu. O sadece ortak yazar değil, tüm bu Bağırmayan (ScreamFree) mesajının ortak yaratıcısı, Bağırmayan ilkelerini evimizde ve iş hayatımızda birlikte uyguladığımız kişi, kâr amacı gütmeyen kuruluşumuz ScreamFree Enstitüsü’nün ve ürünlerimizin içerik yöneticisidir.

Jenny ortak yazar olsa da kitabın içeriğine dair sorumluluğun bir parçası değildir. Bu sorumluluk tamamen bana ait. Bu sayfalardaki fikirler, üslup ve tabii ki hatalar ve gözden kaçanlardan yalnızca ben sorumlu tutulabilirim. Bu nedenle burada “biz” zamirini kullanırken, biz kendimizi ideal çift olarak tanıtıyormuşuz ve evliliğin nasıl olması gerektiğini anlatıyormuşuz gibi görülmesin. Hayır, ikimiz de en başta bu fikre karşıyız.

Jenny’nin de kitapta ismi var, çünkü onun kitabın editörü olmasının daha faydalı olacağını düşündük. Şu nedenle:

1.      Lisanslı bir evlilik terapisti olarak uzmanlığım bana güvenilirlik kazandırsa da meselelere terapötik amacım ve uzmanlığım dışında başka açılardan bakmamı engelleyebilirdi. Aileler konusundaki uzman meslektaşlarımdan geri dönüşler alıyorum. Öte yandan bu kitabı uzmanlara yazmıyorum. En iyi terapötik uzmanlığı sıradan çiftlerin diyaloğunda işe yarar hale getirmek istiyorum. Jenny kesinlikle iyi eğitimli ve bilgili, fakat kelimelerimin uzman olmayan kişiler tarafından nasıl anlaşılacağına dair de güçlü bir algısı var.

2.      Jenny’nin bir kadın olarak kendine has düşünceleri, benim bir erkek ve bir koca olarak sahip olduğum kaçınılmaz tarafgirliklerimin etkisini hafifletecekti. Evet, kendi önyargılarımı aşmak için elimden geldiğince çaba gösteriyorum ama Jenny’nin faydalı (ve bazen acı veren) düzeltmeleri olmasaydı durum çok daha vahim olurdu.

BİRİNCİ KISIM

Sakinleşmek, Büyümek, Yakınlaşmak

Evlendiğimde gerçekten evli olmak isterim.

– AUDREY HEPBURN

Neredeyse herkes evlenmek ister. Küçük kızlar büyük düğünlerin hayalini kurar; itiraf etmeseler de erkekler de hayallerinin kadınını düşler. Genç kadınlar bu yuva kurma isteğini daha da ileri taşır, bekârlığa veda ve bebeğe hazırlık partilerine coşkuyla katılır, sinemalara gelen bütün romantik komedileri keyifle izlerler. Bağlanma konusundaki yapmacık korkularına rağmen genç erkekler de bir ömür boyu evli kalmaya değecek, hayallerindeki o kızı aramaya hevesle devam eder. Ve evet, o romantik komedileri onlar da izler.

İşte böyle. Erkeklerin de çoğu romantik komedi izler. Bunun nedeni sadece kız arkadaşlarıyla birlikte olmaları değil, her romantik komedide nihai amacın çiftin evliliği olmasıdır. Karakterler evliliği tecrübe etmek ister, arkadaşları onları teşvik eder ve izleyici de bunu görmek için yanıp tutuşur. Karakterler evlenmese romantik komedi diye bir şey de olmazdı. Tüm klasiklere bir bakın yeter. 80’lerde Harry Sally ile Tanışınca, 90’larda Sevginin Bağladıkları ve tabii son dönemin filmi 40 Yıllık Bekâr’ın başarısını bir düşünün. Bu filmlerin hepsini seviyoruz, çünkü hem çok eğlenceliler hem de şu gerçeğin altını çiziyorlar: Neredeyse herkes evlenmek ister.

Günümüzdeki eşcinsel evlilikler tartışması da bu konuda bir kanıt niteliği taşıyor. Gerçi tüm bu tartışmaların içinde evliliğe dair söylenen temel bir şey gözden kayboluyor: “Geleneksel olmayan” ilişkilerde bile eşler, evliliğin sağladığı resmi statüyü, söze dökülmüş bağı ve evlilik geleneğine dahil olmayı çok istiyorlar.

Evet, neredeyse herkes evlenmeye erişmek istiyor. Fakat çok azımız gerçekten evli olmak istiyoruz.

Evli olmak, gerçekten evli olmak filmlerde gösterilenlerden çok daha fazlasını gerektirir. Aslında ne evlilik öncesi danışmanlık ne de kendi anne babalarımızın muhteşem ilişkilerini izlemek bizi tam olarak evliliğe hazırlar. Evli olmak –hakikaten bir ömür boyu evli olmak– yaşamda ancak birkaç başka deneyimle daha karşılaştırılabilecek düzeyde bir olgunluk gerektirir: yoğun kırılganlıklar, cömertçe affedişler, tükenmez sabırla dolu bir olgunluk hali. Hepsi sadece ilk yılda yaşanır! (Ve tabii ondan sonraki her yıl.)

Yıllar geçtikçe evlilik romantik komedi gibi hissettirmekten çıkıp sitcom’a dönüşür. Kaza Kurşunu filminde bir karakter, “Evlilik, Herkes Raymond’ı Sever dizisinin sonu gelmeyen ve hiç de komik olmayan bir bölümü gibi” diyordu. Bazen çok daha kötü de olabilir ve Roseanne’in bir bölümüne benzeyebilir. Geçtiğimiz yirmi yıl içinde en sevdiğim sitcom sahnelerinden biri, Roseanne’in dizideki kocası John Goodman’ın esneyip gerinerek ön kapıdan çıkarken, bulduğunu iddia ettiği özgürlükle, “Ahhh... Ya bu eş ve çocuklar işi iyiydi ama işte... Artık gitmem lazım” dediği andır.

Şu anda kendi özel durumunuzdan ötürü bunu pek komik bulmayabilirsiniz – bu şekilde hisseden biriyle evli olabilirsiniz. Ve bu da içinizde bağırma isteği doğuruyor olabilir. Kaçmaya hazır (“bağırma”nın başka bir yolu da budur) kişi siz de olabilirsiniz. Ne şekilde olursa olsun fark etmez. Bu olgunluk ve büyüme sürecinin bir parçası da kendinize, duygularınıza ve deneyimlerinize karşı dürüst olmaktır. Evliliklerimiz hakkında dürüst olduğumuzda, çoğumuzun ortak noktaları olduğunu itiraf etmiş olacağız. Evlendikçe ve evli kaldıkça aşağıdaki noktaları anlamaya başlarız:

•      Vay be, eşim ve ben gerçekten iki farklı insanız.

•      Bu iş sandığımdan da zormuş.

•      Ne kadar uğraşsam da çatışmadan kaçınmak mümkün değil ve belki de:

•      Değişim görmek istiyorsam, muhtemelen bunu kendim başlatmak zorundayım.

Mesele kendinizle ilgili bu tür farkındalıklar geliştirmeniz değildir. İlk bölümde göreceğiniz üzere, sakince kendinize ve gerçek duygularınıza odaklanmanız, istediğiniz ilişkiyi yaratmaya doğru atacağınız ilk adımdır. Sorun, bu gerçekleri fark edenlerin büyük bir kafa karışıklığı ve kızgınlık yaşıyor olmasıdır. Gerçeklerin farkına varıyoruz ama onları kabul etmek istemiyoruz, çünkü kahretsin ki böyle olmaması gerekiyordu! Uyumlu olmalıydık! Geçinmeliydik! Sorunları aynı açıdan görüp aynı şekilde ele almalıydık ve kimse daha iyisini yapabilmek için daha fazla sorumlu hissetmemeliydi! Değil mi?

İşte Bağırmayan Karı Koca Olmak burada başlıyor. Bu, kafası karışık ve öfkeli bütün eşleri, kafası karışık ve öfkeli hissetme konusunda alenen özgür kılan bir mesajdır. Hepimiz şöyle ya da böyle hissetmemiz gerektiğini düşünürüz, çünkü evliliğimiz değilse de evliliğe dair onca nasihat ve uzman görüşü bizi buna yönlendirir. Boşanma oranlarının artmasının sebebi sadece insanların birbirlerine kötü davranması ve birbirleriyle kötü ilişki kurması (ki öyle de yapıyorlar) değil. Eşler, evliliklerini ilişki uzmanlarının önerdiği kalıplara sokmaya çalışırken işler daha da berbat hale geldiği için de evlilikler bitiyor.

Bağırmayan Karı Koca Olmak tüm bu yalanları ortaya çıkaran ve böylece sizi (ve muhtemelen eşinizi de) tutsak eden ve evliliğinizi bu kadar zor hale getiren yıpratıcı kalıpları sonuna kadar deneyimlemenizi, fark etmenizi ve bunlarla yüzleşmenizi sağlayan ilk evlilik kitapları arasında yer alıyor. Size bu yolculukta eşlik ederek, evliliğinizi hep hayalini kurduğunuz hale dönüştürmenizi umuyorum. Aslında her şey şu eşsiz Bağırmayan ilkesine bağlı:

Sıcak ve uzun soluklu bir evlilik istiyorsanız soğukkanlılığınızı korumayı öğrenmelisiniz.

Bağırmayan Karı Koca Olmak’ta “soğukkanlılığınızı korumak”, basit öfke kontrol teknikleri ya da (adil dövüş gibi) yapmacık ilişki kuralları anlamına gelmiyor. Hayır, evliliğinizde bağırmayan karı koca olmak çok daha iyimser bir şeye işaret ediyor. Burada soğukkanlılığınızı korumak, en büyük çatışmaların ortasında bile en hakiki benliğinizi keşfetmek ve ona tutunmak –ve açıkçası en gerçek tutkularınızın peşinden gidecek cesarete sahip olmak– anlamına geliyor. Evlilik bağının doğal yangınlarını bile isteye, sakinlikle karşılamak ve hatta onlar sayesinde büyümek –ve yakınlaşmak– anlamına geliyor.

Bu tür çatışmalara sağlam bir şekilde girmek kolay iş değildir, öyle de olması gerekmiyor. Evliliği tutku, adanmışlık ve derin bir bağlılık üzerine inşa etmek kendinizi de yeni bir ilişkilenme biçimine vakfetmek demektir. Bu, daha önceden “bağırma” ile tepki verdiğiniz çatışmaları karşılarken soğukkanlılığınızı korumanız anlamına gelir. Bağırmamak, eşinizin nasıl karşılık vereceğini bilmeksizin bağ kurmaya dair en derin isteklerinize tutunmak ve kendinizi tüm kırılganlığınızla ortaya koymak demektir. Eski evlilik kalıplarına yeni bir gözle bakmak, onları bundan böyle uzlaşılması imkânsız farklılıkların alametleri olarak değil, aksine kişisel bütünlüğünüzü geliştirme ve ilişkinizi dönüştürmenin fırsatları olarak görmek demektir. Bu, ürkek ruhlara göre bir yolculuk değildir ve ödülleri, uğrunda çabalamaya kesinlikle değer.

BağırmaYAN Devrimi

İlk kitabım Bağırmayan Anne Baba Olmak’ta sakin kalmanın –çocuklarımızı yetişkinliğe hazırlarken aynı anda hem sakin hem de ilişki halinde kalmanın– gücünü açıkladım. Çocuklarımızın davranışlarına daha az ve kendimizinkilere daha fazla odaklanarak, çocuklarımızın sorumluluklarını onlardan almayı bırakarak, onlara karşı kendi sorumluluklarımızı yerine getirmeye başlamayı öğrendik. Çığır açan bu yaklaşım, ebeveynliğin doğal zorluklarını ortadan kaldırmayı hedeflemiyor; bunun yerine bu zorlukları, özellikle ailemizde öncü olmamızı sağlayacak ve evimize huzur getirecek büyüme fırsatları olarak kucaklıyor.

İşte Bağırmayan Karı Koca Olmak kitabının yaklaşımı da budur. Bu kitap sizden kendinize odaklanmanızı, kendinizi sakinleştirmenizi isteyecek; böylece evliliğin doğal çatışmalarını kucaklayabilecek, onlar aracılığıyla büyüyecek ve yakınlaşabileceksiniz. Kitabın ilk bölümünde, en kemikleşmiş evlilik sorunlarına dahi yeni bir açıdan bakmayı öğreneceksiniz.

Bu yaklaşım o kadar devrimcidir ki, ilk anda pek de mantıklı görünmeyebilir. Hatta öylesine kulak tırmalayıcı ve manasız gelebilir ki elinizin tersiyle itmek isteyebilirsiniz. Kulak tırmalayıcı deyimini özellikle kullandım, çünkü bu yaklaşım şimdiye kadar duyduklarınızdan o kadar farklı ki, doğru olamayacağını düşüneceksiniz. Manasız diyorum, çünkü bu yaklaşım o kadar basit ki, dönüştürücü olmasının mümkün olamayacağını düşüneceksiniz.

Açıkçası bu yaklaşımın hem çok doğru hem de dönüştürmede etkili olduğunu düşünüyorum. Çeşit çeşit geçmişle, sorunla ve ilişki kalıbıyla bana gelen çiftlerle çalışırken bu yaklaşımın işe yaradığını her hafta görüyorum. Ne kadar zor olsa da eşlerden biri bu yaklaşımı benimsemeyi seçtiğinde geçmişleri yeni bir gelecek kazanıyor, sorunları çözüm buluyor ve ilişki kalıpları kökten değişime uğruyor.

Gerçek şu ki, harika bir evliliğinizin olması için bütün o doğru şeyleri doğru zamanda söylemek zorunda değilsiniz. Eşinizin içini dışını bilmeniz, tüm hayatınızı onun ihtiyaçlarına adamanız gerekmiyor.

Göreceğiniz üzere, hep istediğiniz o yakın evliliği inşa etmek ve tadını çıkarmak için tüm yapmanız gereken, Sakinleşmek, Büyümek ve Yakınlaşmaktır.

Bunu yapabileceğinizi biliyorum. Hazır mısınız? Hadi başlayalım.

1

Kontrol Altında Değilseniz Bağlantıda Kalamazsınız

Bazen insanlar stres altındayken düşünmekten nefret ederler, oysa düşünmeye en çok ihtiyaç duydukları zaman odur.

– BILL CLINTON

Facebook’a (diğer adıyla Zaman Öldürücü) göre ben şu anda dört kıtadan “arkadaşlarım”la “bağlantıda”yım. Birkaç tıklama ve klavye hareketiyle her kesimden ilginç insanla ânında iletişim kurabilirim. Üniversiteden bir arkadaşımla tekrar karşılaştım ve oda arkadaşımızın duşta tepesinden patates püresi döktüğümüz anları yâd ettik (harikaydı). Manolya (en sevdiğim film) filminin Güney Kore’deki hayranlarıyla yeni tanıştım. Hatta artık büyümekte olan Belirlenmiş Smaçöre Karşı Bilgili Beyzbol Hayranları hareketine katılabiliyorum. Bir hareketin parçasıyım!

Görünüşe bakılırsa, Facebook ve tüm diğer büyüyen sosyal ağ siteleri beni oldukça iyi tanıyor. Bu, telefon hizmeti sağlayıcım için de geçerli. Hepsinin benimle ilgili bildikleri şey, yoğun bir istek içinde olduğum. Bir şeye karşı derin bir arzu duyuyorum, tam olarak farkında olmadığım bir şeyi istiyorum. Fakat tüm bu şirketler ne istediğimi biliyor ve buna tek bir isim veriyorlar.

Bağ.

Biz insanlar bağ adı verilen o şey için can atıyoruz. Onu o kadar çok istiyoruz ki, sadece denemek için bile aylık bedeller ve saatler harcamaya hazırız. Bu bağ arayışı öylesine güçlü ve evrensel ki, nasıl olursa olsun kabul ediyoruz. Özellikle de bu dijital çağda. İnternete bağlanıyoruz ve böylece lise arkadaşlarımızla yeniden bağ kurabiliyoruz. Kablosuz ağa bağlanıyor, böylece ses ya da veri yoluyla kendi çevremizle bağ kurabiliyoruz. ChatRulette (Sohbet Ruleti) gibi uygulamaları kullanmaya cesaret ederek hızla dünyanın her yerinden tamamen yabancı insanlarla (ve bedenlerinin bazı kısımlarıyla) “bağ kuruyoruz”.

Bağ.

İnsanlar ve toplum olarak birçok açıdan hiçbir zaman olmadığı kadar çok “bağ” deneyimi yaşıyoruz. Peki neden bütün bu ilişkilere rağmen hâlâ daha fazlasını arzuluyoruz? Ben teknoloji sayesinde bağ kurabilme yeteneğimizin artmasının dünyayla bağlantımızın kopacağı yönündeki endişemizi azaltmadığını, hatta kat kat artırdığını düşünüyorum. Mesela seyahati düşünün. Bu hafta Atlanta’daki evimden Kolorado’daki asker aileleriyle çalışmaya gittim. Yüz yıl önce bu yolculuk tren ya da at arabasıyla bir hafta kadar sürerdi. Nihayet vardığımda, aileme sağ salim geldiğimi bildirmek için kartpostal göndermem de kabaca bir hafta kadar sürerdi. Güvende olup olmadığım konusunda endişelenerek ne kadar beklemek zorunda kaldıklarını bir düşünün. Ancak haftalar sonra endişelenmeyi bırakıp kaygılarını yatıştırabilir ve hayata devam edebilirlerdi.

Şimdiyse her şey tam tersi. Sadece üç saatlik bir uçuşun ardından uçak yere iner inmez, yolculuğun sağ salim bittiğini sevdiklerimize haber vermek için akıllı telefonlarımıza sarılıyoruz. Bu, büyüyen bir ilişkinin vaat ettiği sakinleştiren ve güçlendiren bir özgürlükten ziyade 140 ya da daha az karakterli, yüzeysel hayatları giderek zayıflatan bir bağlılık gibi görünüyor. Bu gerçek bir bağa değil, kaygılı bir bağımlılığa benziyor.

Peki ya buradaki sorun ne? Dahası çözüm ne olabilir?

Öncelikle teknoloji aracılığıyla kurduğumuz bu yüzeysel ve aldatıcı ilişkilerin en derindeki isteklerimizi karşılama şansı pek yok, ne şimdi ne de uzun vadede. Bu elektronik ilişki sağlayıcıları bize hayati kaygılarımızın üstesinden gelmemizi ve insani becerilerimizi artırmamızı sağlayacak gerçek ve yakın ilişkiler illüzyonunu sunmakta her geçen gün daha da başarı kazanıyor. Fakat dijital çağın “bağ” olarak adlandırdığı şey aslında tanışıklıktan öte bir şey değil. Birbirimizle hiç olmadığımız kadar çok tanışıklık kuruyoruz. Fakat hepimiz bundan daha fazlasını istiyoruz. Daha derin bir şey istiyoruz. Özel bir şey. Ayrıcalıklı bir şey.

Bunu hep istedik.

Cevap... Evlilik mi?

Görünen o ki, çiftler her zaman bir araya gelmiş ve evlilik adı verilen o özel bağı kurmuşlardır. Her kıtada, tarihteki her kültürde insanlar iyi günde ve kötü günde birlikte olacakları bir aile ve gelecek kuruyor. Tarihin başlangıcından beri o özel kişiyle bağ kurma şansını arzuluyor ve bunun için fedakârlık yapıyorlar. Mağara insanları bu konuda resimler kazıdı. Her dilde bu konuda şiirler yazıldı. Bizler biriyle yakın ve ayrıcalıklı bir bağ deneyimine hep özlem duyduk. Tabii hâlâ da duyuyoruz. Birini seçmeyi ve o kişinin de bizi seçmesini istiyoruz. O özel kişiyle sırlarımızı paylaşmayı, aynı şekilde onun da bize güvenmesini istiyoruz. Biriyle herkesle olduğundan farklı, eşsiz bir bağ, her krizi aşacak bir birlik kurmayı, diğer bağlılıklarımızın önceliklerini değiştirmeyi ve tek başımıza olduğumuzdan daha güçlü hissetmeyi derinden arzuluyoruz.

Bağ.

Şimdi ne düşünebileceğinizi tahmin ediyorum. Herkesin böyle bir bağ istemediğini düşünüyor olabilirsiniz. Mesela eşinizin hâlâ sizinle bir bağ istediğinden emin olmayabilirsiniz. Ya da siz eşinizle bir bağ istiyor musunuz? Bundan emin olmayabilirsiniz. Halihazırdaki ilişkinizde şimdiye dek gerçek bir bağ yaşamış olup olmadığınızı ya da bundan sonrası için yaşayacak olup olmayacağınızı merak ediyor olabilirsiniz. Bilmenizi istediğim şu ki sizi anlıyorum. Kitap boyunca doğrudan bu incinmişlikler ve kaygılara seslenmek için elimden geleni yapacağım. Fakat şunu da bilmelisiniz; bu kaygılara sahipseniz ya da bunlardan biri sizi rahatsız ediyorsa, bir şeyden emin olabilirsiniz: Siz hâlâ bir bağ istiyorsunuz. Ve eşinizin de istediğine inanıyorum. Çünkü hepimiz isteriz.

Bunu nereden biliyoruz?

Öncelikle, benim bir evlilik ve aile terapisti olarak klinik deneyimlerimle de örtüşen son araştırmalara bir bakın. Hem erkek hem de kadınların büyük çoğunluğu yakın ve duygusal bir bağ için güçlü bir istek duyduklarını belirtiyor. Evet doğru! Erkekler gerçek isteklerinin güçlü ve duygusal bir bağ olduğunu söylüyor. Bütün erkeklerin tek istediğinin yatakta fahişe, evde hizmetçi bir kadın olduğunu düşünerek buna inanmakta zorlanabilirsiniz ama kanıtlar ortada. Öyle olmasa korkunç boşanmaların ardından, hatta ikinci ve üçüncü evliliklerin başarısızlık oranının yüzde 60-70’lerde olduğunu bilmelerine rağmen tüm bu erkekler neden tekrar evlensin ki? Neden bütün araştırmalar evli erkeklerin daha mutlu, maddi açıdan daha başarılı ve daha uzun ömürlü olduğunu söylesin?

Aynı şekilde kadınlar da ilişkiden asıl beklentilerinin yakın ve duygusal bir bağ olduğunu söylüyor. Son kırk yılın bütün feminist önerilerine rağmen, aydınlanmış kadınlar bu yakınlık arayışından vazgeçmedi. Araştırmalar, evli kadınların bekâr hemcinslerine göre daha sağlıksız, daha mutsuz ve daha kısa ömürlü olduğunu gösterdiği halde, neden hâlâ pek çok kadın düğün merasimi ve pembe panjurlu bir yuva hayali kuruyor?

Televizyon izlediğimizde bile bağ arzumuzu ifade ederiz. Yapımcılar ve reklamcılar en çok istediğimiz şeyin yoğun ve romantik bir bağ olduğundan çok eminler. Düşünsenize. Yoksa neden o deodoranı alıyorsunuz? Neden o düzmece arkadaş seçme programlarının saçmalıklarını izliyorsunuz? Neden dört saat süren ereksiyon için mavi bir hap kullanıyorsunuz?

Bağ.

Bedenlerimizin buna hazır olmasını istiyoruz. Başkalarını izleyerek hayaller kuruyor ve bir şans yakalamak için hayatımızı ya da o organımızı riske atmaktan çekinmiyoruz.

Bu noktada evlilik devreye giriyor. Evlilik toplumun şu soruya cevap verme şekli: “Hakiki ve karşılıklı bir bağ için duyduğum yaşam boyu süren bu doyumsuz tutkuyla ne yapmam gerek?”

Tabii ki evleniyorsunuz. Ardından sonsuza kadar bu bağla mutlu mutlu yaşıyorsunuz.

Öyle değil mi?

Yine de ben burada zaten “bağ kurmuş” kişiler için bir evlilik kitabı yazıyorum. Belli ki halihazırda evli ya da yakında evlenecek insanların çoğunun yaşam boyu sürecek bu bağı yaratıp sürdürebilmekte zorlandığını düşünüyorum. Bir evlilik uzmanı olarak, kendi evliliğimde de her hafta benzer zorluklar yaşıyorum.

İşte siz de halihazırda bağ kurmuş biri olarak zorlandığınız için bu kitabı okuyorsunuz. Okurken bilinçli olarak ilişkinizi düşünüyor, değişim ve mutluluğa götürecek, umut veren, faydalı bir mesaj arıyorsunuz.

Siz de ben de evli olduğumuza göre neden hâlâ yardım arayışındayız? Ailemiz, tarih ve kültür bize evliliğin arzularımızın nihai cevabı olduğunu söyledi. Bunda yanlış bir şey mi var? Şu andaki evliliklerimizin doğasında ya da evliliğin kendisinde yanlış bir şey mi var? Bizi uğrunda can attığımız bağı yaşamak ve bunun keyfini sürmekten alıkoyan bir şey mi var?

Dürüst olmak gerekirse evet. Bir şeyler yanlış gidiyor. Bu kitap da işte bunlar hakkında.

Mesele şu: Hepimiz çok fazla bağırıyoruz.

Ya dışarıya eşlerimize ya da içimizde kendimize bağırıyoruz. Bağırıyoruz, çünkü ilişkinin ve o ânın endişesine tepki veriyoruz. Evlilikte bağırıyoruz, çünkü aramızdaki doğamızdan kaynaklanan farklılıklarla başka türlü nasıl baş edeceğimizi bilmiyoruz. Birine yakın olmak istediğimiz için evleniyoruz. Ardından bu insana daha yakın olmak istiyoruz, çünkü böylece farklılıklarımızdan ileri gelen endişeyi bertaraf edeceğimizi düşünüyoruz. İronik olan şu ki, uzaklaşmaktan endişe duydukça bağırıyoruz. Oysa bağırmak bizi yakınlaştırmak yerine daha da uzaklaştırıyor. Elbette bunun tam tersi de olabilir. Çok fazla yakınlığa tepki olarak kendi alanımızı talep etmek de evlilikte işe yaramıyor. Hatta geri teperek bizi boğan, kaygıyla dolu bir yakınlığa yol açıyor.

Şimdi şöyle dediğinizi duyar gibiyim: “Ama ben eşime hiç bağırmam ki.” Eskiden ben de böyle düşünüyordum. Fakat “bağırmak”la kastettiğim, salt yüksek bir ses tonuyla haykırmak değil. Bağırmak, hepimizin evliliğinde karşılaştığı en büyük düşman olan “duygusal tepki”yi tanımlamak için kullandığım bir ifade. Bu büyük klinik tanım, kaygılı duyguların berrak düşüncelere baskın gelmesine neden olan süreci tarif etmektedir. Duygusal anlamda tepkisel olmak, en önemli prensiplerimiz yerine en berbat korku ve endişelerimizin seçimlerimizi belirlemesine izin vermek anlamına geliyor. Ve ne zaman kendimizi kaygıya kaptırsak, genellikle en başta kaçındığımız o sonucu elde ediyoruz.

Bunu sadece klinik tecrübelerimle, evlilik ve Bağırmayan felsefesi uzmanı olarak söylemiyorum, en kişisel tebrübelerimden de biliyorum. İzin verin de sizi yaklaşık yirmi beş yıl kadar önceye, Bill Clinton’ın yeni başkan, The X Files’ın yeni televizyon fenomeni, benimse üç günlük evliliğin ardından neredeyse boşanmanın eşiğine gelmiş olduğum zamanlara götüreyim.

Cennette Sorun

1993 yılında, evli olduğumu idrak etmem üç günümü aldı. Bu size saçma görünebilir ama böyle oldu. Yanımda güzel karım Jenny ile Hawaii’de bir lokantada açık havada muhteşem bir ıstakoz yemeği yiyorduk. Yemek nefisti, mekân harikaydı, Jenny muhteşemdi ve tabii hava da mükemmeldi. Fakat evli olduğumu fark ettiğim anda bunların hiçbirinin önemi kalmadı. O noktada tek önemli olan oradan kaçıp gitmekti.

Fakat önce başa dönelim. Öncelikle Jenny ve benim evlendiğimiz zaman neredeyse çocuk yaşta olduğumuzu bilmeniz gerek. Ben yirmi bir, o da yirmi iki yaşındaydı. Arkadaşlarımız arasında başı ilk bağlanan bizlerdik ve bu benim gibi bir narsist için büyük mutluluktu. Kaderimizin yazıldığı o güne kadarki bütün ilgi ve alakaya bayıldım. Evliliği insanın nasıl “gözünün yemediğini” asla anlayamıyordum. Düğün yemeğini planlamaktan ev aramaya ve balayı detaylarına dek evlilik sürecindeki her şeyin içinde oldum.

Tüm bu bekleme ve hazırlıklar sırasında sonsuza kadar birlikte olmayı düşünmeden, düşlemeden ve planlamadan duramıyordum. Tek istediğim daima birlikte olmaktı.

Fakat Jenny başka bir âlemdeydi. Endişeli değildi (sonuçta altı üstü benimle evleniyordu!), o daha çok mali durum, bekâr üniversiteli olmaktan aile kurmaya geçiş, kocasının tüm bunları yeterince ciddiye alıp almadığı gibi konuları düşünüyordu. Beni sevdiğini biliyordu ama iyi bir eş olup olmayacağından, beni... sonsuza kadar sevip sevemeyeceğinden emin değildi.

Bu yüzden biraz alana ihtiyaç duydu. Biraz tek başına vakit geçirip kendine şu soruyu sormak istedi: “Bir ömürlük eş olmaya tamamen hazır mıyım?”

Tabii ki değildi. Dr. David Schnarch’ın Passionate Marriage (Tutkulu Evlilik) adlı kitabında zekice ifade ettiği üzere kimse evliliğe evlilikten önce hazır olamaz, çünkü bizi evlilikten başka hiçbir şey evliliğe hazırlamaz. Fakat Jenny en azından bazı doğru sorular soruyordu. Benim sorunlarımsa sadece olayın kendisine, sadece birlikteliğimize, durumun aleniyet ve resmiyet kazanmasına odaklanmıştı. Yalnızca birleşmemiz ve kendi sonsuza dek mutlu hikâyemize başlamamızla ilgileniyordum. Bu yüzden gerçek bireysel sorular için kendime hiç alan açmadım. Koca olma macerasına hazır mıyım ya da hayatımın geri kalanında kendimi bir tek kadınla evli olarak görebilecek miyim gibi sorularım yoktu. Bu tür iyi içe bakışlarım olsaydı kendi mola düğmemi bulabilir, hakiki kaygılarımı yatıştırabilir ve yaratmak üzere olduğum nahoş durumu engelleyebilirdim.

Balayına doğru ileri sarıyorum. Nihayet birlikteydik ve müthiş mutluydum. Tam üç gün. İşte oradaydık, ıstakoz yiyorduk ve bir şeyler beni dürttü. Daha önce hiç hissetmediğim türden bir dehşet ve panik hissettim. Daha berbat bir zamanlama olamazdı. Birdenbire, hiç yoktan kendimi kaybettim. Olabildiğince ciddi bir şekilde söyleyeyim: Benim. Ödüm. Patladı.

Masanın karşısına baktım ve Jenny’yi gördüm. Onu gerçekten, sanki ilk kezmiş gibi gördüm.  Artık benim kız arkadaşım değil, karımdı, ölüm bizi ayırana kadar benim biricik eşimdi. Birden nabzım hızlandı, soğuk terler döktüm ve etrafım bulanıklaşmaya başladı. Sanki Jenny Poltergeist filmindeki kapı gibi benden giderek uzaklaşıyordu. Kafamda sorular dönmeye başladı. Gerçekten bu güzel ve muhteşem kadınla, bir tek onunla hayatımın geri kalanını geçirebilecek miydim? Aklımdan ne geçiyordu? Daha yirmi bir yaşındayım! Aman allahım, ben gerçekten... evlendim mi?! Düğünden aylar önce kendime sormam gereken sorular aniden beynimde uçuşmaya başladı. Birdenbire ayağa kalktım, tatlı eşime bakıp ona bir balayında sorulabilecek en kötü soruyu sordum...

“NE YAPTIM BEN???”

Jenny lokması ağzında bakakaldı, üstündeki ıstakoz önlüğü rüzgârda salınıyordu. Başını yana çevirdi ve inanmaz bir ifadeyle kaşlarını kaldırdı. Az önce duyduğu şeyi anlamaya çalışıyordu. Hatırladığım bir sonraki şey, çatalın elimden tabağa düşüşü ve etraftaki herkesin dikkatini çekişi oldu. Umurumda değildi: Ordan uzaklaşmak istiyordum. Tıpkı A Flock of Seagulls’ın 80’lerde söylediği “I Ran” adlı şarkıdaki gibi: “Koştum, koştum çok uzağa.” Yeni eşimi bitmemiş ıstakozu, ödenmemiş hesap ve tamamen belirsiz bir gelecekle bırakıp kaçmıştım.

Üç gün. Evliliğe hoş geldin.

Tabii ki hikâyenin sonu bu değil. Honolulu sokaklarına çıkınca soluklanmak için durdum. Kendi kendimle konuşarak paniğimi yatıştırmaya çalıştım. “Tamam Hal, biraz alana ihtiyacın var. Biraz ayrı kalman gerekiyor. Her şey düzelecek.” Tabii ki ihtiyaç duyduğum zamanı ve alanı o gün elde edemedim. Jenny yeni kocasının ardından koşturdu ve sonunda yetişti. Şaşkın bir panik içinde, nefes nefese dikkatimi çekmek için bağırdı. Döndüm ve ben de bağırmaya başladım.

“Bunun üstesinden gelebilir miyim bilmiyorum,” dedim. “Sürekli, sonsuza kadar birlikte olmayı kaldırabilir miyim bilmiyorum. Aklımı kaybedecek gibi hissediyorum.” Gerçekten de kaybediyordum, hem de tam orada, Oahu’da. “Yani bak işte, daha şimdi senden uzaklaşmaya çalıştım ama sen buradasın. Tam arkamda!”

O anda fark ettim ki aceleyle çıktığım ve o büyük konuşmayı yaptığım sırada bile üzerimde hâlâ lokantanın plastikten yapılma aptal ıstakoz önlüğü vardı.

Aslında o önlüğün üzerimde olması çok uygundu, çünkü tam da bir bebek gibi davranıyordum. Birçoğumuzun ilişkilerde yaptığını yapıyordum. Olgunluktan uzak, duygusal tepkiler veriyordum. Oysa harika ilişkiler yaratmak istediğimiz zamanlarda en büyük düşmanımız duygusal tepkilerdir. İzin verin tekrar edeyim. Harika ilişkiler yaratmak söz konusu olduğunda en büyük düşmanımız duygusal tepkilerimizdir.

Benim “bağırma” dediğim duygusal tepkiler, sadece işleri berbat etmekle kalmayıp kaçınmayı umduğumuz sonuçlara da yol açmaktadır. Bu ıstakoz önlüğü durumunu ele alın. O panikle neyi başarmaya çalışıyordum? Kendime o alanı tanımak istiyordum. Doğrusu, o alan tüm ilişkilerde –balayındaki çiftler için bile– gerekli bir şeydir. Fakat düğün boyunca fazlasıyla kaygılı bağlandığım için biraz klostrofobi hisseder hissetmez tepkiyle diğer uca savruldum. Deli gibi davrandım, kaçtım. Peki bu bana çok ihtiyaç duyduğum o alanı sağladı mı? Tabii ki hayır! Nasıl sağlasın ki? Kaçmak kadar çocukça bir hareketin geri tepmeyeceğini nasıl bekleyebilirim ki? Bu yüzden de Jenny peşimden geldi, verdiğim aşırı tepki onu böyle davranmaya itti.

Duygusal tepkilerin gücü budur; bağırmanın gücü budur. Eşinizden daha fazla tepki alırsınız, böylece tam da en başta kaçındığınız o sonucu elde edersiniz.

Bağırmanın Gücü

Doğrusu hepimiz evliliklerimizde “bağırırız”, çünkü hepimiz kaygılı tepkiler duyarız. Bu tepkiler, bağırmak, öfke patlamaları ve hatta vurmak gibi pek çok saldırgan biçim de alabilir. Ayrıca kendinizi kapatmak ve eşinizle diyaloğu kesmek gibi pasif agresif davranışlarla da ortaya çıkabilir. Bunların hepsi birbirinden farklı ama eşit derecede güçlü tepkisellik örnekleridir. Gerçekte bağırmanın birçok yolu vardır.¹

Mesela kocanızın insanlar içinde sizi eleştirmesi ve sizin de ona daha zalimce bir şeyle karşılık vermeniz. Ya da kendinizi kapatmanız ve onunla bir hafta boyunca diyaloğu kesmeniz.

Karınızın evde yeterince iş yapmadığınızdan şikâyet etmesi ve sizin de savunmaya geçerek evin parasını ödemek için işyerinde bütün yaptıklarınızı sayıp döktüğünüz bir tiradla savunmaya geçmeniz. Ya da bunun tam tersini yapıyorsunuz. Belki de siz “evet canım” diye alttan alırken asla tutma niyetinde olmadığınız sözler verenlerdensinizdir.

Bunların hepsi bir tür duygusal tepkidir – o anda doğal gelen, düşünmeden yapılan hareketlerdir. Fakat bu tepkiler, gerçekten istediğiniz türden bir ilişki kurmanızı ya da karşılık almanızı sağlamaz. Bu yüzden haklarında bu kadar laf ediyorum. Tüm bu tepkileri şu nedenlerle “bağırmak” olarak tanımlıyorum: 1. Duygusal tepkinin en yaygın şekli gerçekten de bağırmaktır. 2. Duygusal Tepkiden Uzak Evlilik kolay bir kitap adı olmazdı.

Bunu nasıl adlandıracağımızı bilmekten ziyade ilişkimize ne yaptığını anlamak daha önemli. Öncelikle şunu bilmeliyiz ki ilişkinin kaygısıyla dolup taşmamız, aslında yapıcı etkileşimlere girmemize engel olur. “Çok öfkeliydim, tam göremedim” sözünü hiç duymadınız mı? Bu ifadeyi doğrulayan fizyolojik tespitler var. Dr. Robert Bolton People Skills (İnsanların Yetenekleri) adlı kitabında şu tespitlerde bulunuyor:

... duygusal yükselme anlarımız, aslında bizi sakin anlarımızda olduğumuzdan daha farklı insanlar yapar. Öfkeliysek ya da korkmuşsak, vücutta adrenalin daha hızlı salgılanır ve gücümüz yüzde yirmi civarında artar. Beynin sorun çözme merkezine giden kan ciddi oranda azalır, çünkü stres altında kanımızın büyük kısmı el ve ayaklara gönderilmektedir.

Yine adrenalin [artışı], kısa zamanlı hafıza, konsantrasyon, kendini kısıtlama ve mantıklı düşünme gibi beynin ön kısmındaki bölgelerin hareketlerini baskılamaktadır. Bu zihinsel olaylar dizisi kişinin [anlaşmazlık ânında] hızla tepki vererek ya savaşmasını ya da kaçmasını sağlamakta ve mantıklı sorun çözebilme yeteneğine de ket vurmaktadır.

Her ne zaman evliliğin doğal kaygılarına (“Bu her zaman böyle mi gidecek?”, “Onun artık umurunda bile değil miyim?”, “Beni aldatıyor mu?”) kendimizi kaptırsak, beynimizin berrak bir şekilde çalışmasına engel oluruz. Ve beyinlerimiz çalışmayı bıraktığında o ya da bu şekilde bağırmaya başlarız. Biliyor musunuz, biraz acı ve ironik bir tezat ama bağırmakla tam da o en baştaki endişelerimizin gerçekleşmesini kolaylaştırmış oluyoruz.

Mesela, eve vaktinde gelsin diye eşinize dırdır ettiğinizi düşünelim. Sonuçta ne kadar çok dırdır ederseniz eve o kadar geç ve öfkeli gelmiyor mu? Duygusal tepkiniz aslında o en kötü sonucu elde etmenizi sağlıyor, çünkü kimse yalnız kalamayan dırdırcı bir eş için eve koşmaz.

Aynısı “Aldatıyor mu?” senaryosu için de geçerlidir. Kocanızın gerçekten iyi geçindiği yeni iş ortağı bir kadından bahsettiğini varsayalım. Diyelim ki birbirlerinin eksiklerini tamamlıyorlar ve büyük bir projede birlikte çalışıyorlar. Bu birbirleriyle uzun saatler süren yakın bir ilişkiyi gerektirdiği için siz de endişelenmeye başlarsınız. Böyle bir durumda Bağırmayan, prensipli ve sonuç getiren hamle, daha en başta endişelerinizi doğrudan eşinizle paylaşmanız olur. (Bu kitap, size bunu nasıl yapacağınızı bulmanızda yardımcı olacak.)

Şimdi bunu, endişenizin size yapmanızı söylediği şeyle kıyaslayın. Sizi aldatmakla ya da artık sizi sevmemekle suçlayarak ona açıkça saldırabilirsiniz. Ya da pasif agresif bir tepki vererek, özellikle de sizin peşinizde koştuğunda ondan uzakta daha fazla zaman geçirebilir, böylece sizi incittiği şekilde siz de onu incitmeyi umabilirsiniz. Ya da –bunun da yaşandığını çok defa gördüm– diğer kadını arayıp onu suçlayarak tehditler savurabilirsiniz.

Bu hikâyenin mantıklı sonu nedir? Tabii ki kocanızın size ilgisi azalacak, size öfke duyacak ve büyük ihtimalle işyerindeki o yeni iş arkadaşıyla daha fazla vakit geçirmenin peşine düşecektir. Tepkinizle kocanıza en kötü tarafınızı gösterdiniz. Oysa bunu yapmanın onu size getireceğini ve yakınlaştıracağını ummuştunuz. Ve tabii ki bu geri tepti. Artık belki acımayla ya da öfke dolu bir zorunlulukla sizinle görüşecek ama onun dışında size yakın olmak istemeyecek. Şimdi ironik bir şekilde o kadına daha yakın olmak istiyor. Bağırmanız en korktuğunuz şeyin gerçek olmasına imkân verdi.

Bu, duygusal tepkinin inanılmaz gücüdür; bağırmanın inanılmaz gücüdür. Bu yüzden evliliğinizde olumlu bir değişim başlatmak için atmanız gereken en önemli adım sakinleşmenizdir.

Bu kitaptan her ne alırsanız alın, ama şunu cebinize koyun: Hem içinizdeki hem de çevrenizdeki her şeyin sizi bağırmaya zorladığı bir anda sakin kalmayı öğrenmeniz, ilişkinizde devrim sayılacak bir değişim için atacağınız ilk ve en iyi adımdır. Sakin kalmak tepkisel bir döngüyü kırmakta her zaman işe yarar ve olumlu bir şeyleri başlatır. Her zaman. Bu yüzden kitabın adı Bağırmayan Karı Koca Olmak. Bu yüzden sakinleşmek 3. Bölüm’de karışılacağınız devrim niteliğindeki formülün ilk adımı.

Fakat mesele sadece sakinleşmek değil. Mesele aynı anda hem sakin hem de bağlantıda kalmayı öğrenmek. Bazılarımız hemen ortamı terk ederek, çıkabilecek olası bir çatışmadan kaçınarak kolayca sakin kalabilirler. Ama bu Bağırmayan eş olmak demek değildir. Bu tür bir kaçış da bağırmanın başka bir şeklidir. Sakin ve bağlantıda kalmakla kastettiğim, çatışmanın içinde olmayı sürdürmeniz ve kendi konumunuzu temsil etmenizdir. Sakin ve bağlantıda kalmak, içinizdeki bağırmaya hayır, istediğiniz dürüstlük ve samimiyetin peşinden gitmeye ise evet demenizdir. En önemlisi de şudur ki, sakin ve bağlantıda kalmak, eşinize odaklanmayı bırakıp kendinize odaklanmaya başlamanızı gerektirir.

Sorun Sen Değilsin, Benim

Evliliğiniz için yapabileceğiniz en önemli şey kendinize daha fazla odaklanmayı öğrenmenizdir. Evet, daha ben merkezli olmanız gerektiğine inanıyorum. Bunun delilik olduğunu söylemeden önce beni bir dinleyin. Her harika evlilik ben odaklı bir evliliktir, çünkü tüm harika evlilikler iki adet kendine odaklı ben gerektirir. Her harika evlilik, bu iki tam ve kendine odaklı insanın arasındaki bağdır. Bu iki güçlü birey, diğer tarafın iyiliği için aktif bir şekilde kendilerini geliştirmeye çalışırken illa ki diğer tarafın da aynısını yapmasını beklemez. Bu iki kişi ne ayrılıktan ne de birlikte olmaktan korkar, ikisinin dengesini bulmaya çalışırlar. İkisi de şükürler olsun ki eşlerinin kontrollerinin dışındaki davranışlarına değil, kontrol edebildikleri kendi davranışlarına odaklanır.

Kişi ancak böyle bir yaklaşımla hepimizin çok istediği o şeyi, yani kendisiyle hayatını, seçimlerini, umutlarını ve hayallerini bilinçli bir şekilde paylaşan, ayrı ve gizemli bir diğer ruhla gerçek bir yakınlık kurmayı deneyimleyebilir.

Bu modelde bir evliliğe aşina olmayabilirsiniz. Yaşamınız boyunca kendini feda etme, uzlaşma, birbirinin ihtiyaçlarını karşılama ve sürekli bir uyum peşinde koşma öğretilerine maruz kalmış olabilirsiniz. 2. Bölüm’de bu yalanlarla savaşacağız. Kendiniz yerine eşinize odaklanmanızı öğütleyen tüm evlilik uzmanları, evliliğinizi yanlış yola saptırmakta, sizi yanıltmakta ve aslında evliliğinize zarar vermektedirler.

Ben size yeni bir evlilik modeli öneriyorum. Aslında yeni sayılmaz, çünkü başlangıçta da takip etmemizin beklendiği yolun bu olduğuna inanıyorum. Ama bu model, özellikle bir evlilik kitabında ortaya konduğu için çoğumuz için yeni sayılır.

Bunu ilk anlatan kişi kesinlikle ben değilim. Aslında yüzyıllardır “iki adet kendine odaklı ben” yaklaşımını söyleyip duran bir ilişki uzmanlığı mirasımız var. Neredeyse bütün dini ve felsefi gelenek, öz farkındalık ve kendini kontrol ederek büyüme konusuna güçlü bir vurgu yapar. Yunanlılar bize her şeyden önce kendimizi bilmemiz gerektiğini öğretti. Tevrat kendini kontrol edebilmenin tüm zenginliklerden değerli olduğunu söyler ve Tanrı’nın (eşleri bile olsa etraflarındaki diğer insanların seçimlerine bakmaksızın) herkesi kendi bireysel seçimlerinden sorumlu tuttuğu yönündeki zengin mirasa işaret eder. İslam geleneği “gerçek cihat”ın, bütün savaşların en önemlisinin kişinin kendi içinde olduğunu öğütler. İsa, komşumuzun kusuru için endişelenmek yerine kendi gözümüzdeki kıymığı çıkarmamızı söyleyerek başkalarından çok kendi davranışlarımıza odaklanmamız gerektiğini işaret etmiştir. Hıristiyanlık da bize, hem kutsal ruhun meyvelerinden birinin hem de bir insanın Tanrı yolunda olduğunu anlamanın yollarından birinin kendini kontrol etmek olduğunu öğretir. Ve belki de tüm bu gelenekleri toplayan Gandhi, “Dünyada görmek istediğiniz değişimin ta kendisi önce [siz] olun” tembihinde bulunur.

Çoğumuz bu fikirleri duymuşuzdur ama bunları ilişkilerimizde pek de kullanmayız. Bunların genel ruhani ilkeler olduğunu ve pratikte uygulanamayacağını düşünürüz ki bu gerçekten talihsiz bir durumdur.

Başkalarıyla bu şekilde bağ kurmanız kesinlikle mümkün. Her şey tek bir değişimle başlar. Başta da söylediğim gibi kendinize odaklanmayı öğrenmeniz gerekiyor. Bu elbette ki “Sadece kendimi önemserim” şeklinde olamaz. Burada bu bencil yaklaşımdan bahsetmiyoruz. Açıkçası bencillik kendine odaklanmak değil, başkalarının size odaklanmasını sağlamaktır. Başkalarının bizim ihtiyaçlarımıza uyacak şekilde düşünmesini, hissetmesini ya da davranmasını istediğimizde onlara kendi çıkarımız için odaklanıyoruzdur ve bu bencilliğin epey ileri bir noktasıdır. Bencillik, kendine odaklanmaktan ziyade aslında başkalarına odaklanmaktır. Başkalarına odaklanarak onların size odaklanmalarını ya da onların size kendinizi daha iyi hissettirecek şekilde hissetmelerini –ya da davranmalarını– sağlamaktır.

Şimdi kendinize bu açıdan bakamıyor olabilirsiniz ama asıl sorun da bu. Kendimizi pek de görmeyiz. Bu yüzden küçük bir test hazırladım.

1.      Eşiniz sizin duygusal ihtiyaçlarınızı karşılamadığı için öfke duyduğunuz oluyor mu? Kız arkadaşlarına kocasının hiç romantik olmadığından sürekli dert yanan ama bunu doğrudan kocasına hiç ifade etmeyen bir kadın düşünün. Ya da evlilik dışı ilişkisini sırf o kadın değerini biliyor diye haklı çıkaran bir erkek düşünün. Bu başkasına odaklı düşünmektir.

2.      Hayatınızı kolaylaştırdığı için eşinizi mutlu “etmeye” (sanki bu mümkünmüş gibi) çalışır mısınız? Kocasının striptiz kulübü alışkanlığını, kendi cinselliğiyle ilgili endişelerini düşünmek zorunda kalmayacağı için hoşgörüyle karşılayan bir kadın düşünün. Karısını başından atmak için her isteğine “tabii canım” diye cevap veren bir erkek düşünün. Bunlar da başkalarına odaklıdır.

Peki başkalarına odaklı düşünmek neden bu kadar yanlış olsun? Çünkü biz insanlar odaklandığımız şeyi kaçınılmaz bir şekilde yönetmek, geliştirmek ya da kontrol etmek isteriz. Elimizden başka türlüsü gelmez – gözümüzü neye dikersek onun üzerindeki etkimizi artırma isteği kendiliğinden içimizden gelir. İnanmıyorsanız bir şey denemenizi istiyorum. Evinizdeki en büyük resim ya da tabloyu fark edilecek şekilde eğri hale getirin. Sonra ne kadar süre düzeltme isteği duymadan ona bakabileceğinize bir bakın. Deneyin, on dakika dayanabilecek misiniz bakalım.

Resmi düzeltme isteğiniz sizin obsesif kompülsif bozukluğunuz olduğunu değil, sadece insan olduğunuzu gösterir. Ve iyi ki de öylesiniz. Gördüğümüzü geliştirme isteğimiz olmasa nerede olurduk? Hâlâ mağarada yaşıyor olabilirdik (ve tüm mağara resimleri de eğri dururdu).

Fakat doğuştan gelen bu istek ilişkilere, özellikle de evliliğe uygulandığında sorun oluyor. Eşinizi değiştirme ya da kontrol etme çabanızda kayda değer bir başarı sağladınız mı? Bir başkasını değiştirme, hatta onun durumunu iyileştirme isteği kadar başkası tarafından değiştirilmeye direnmek de insan doğasında var. Bu yüzden eşinizi daha iyi beslenmeye ve kilo vermeye zorlamak pek işe yaramaz. Bu nedenle eşinizin sizde aynısını yapma çabalarına ya da istemediğiniz halde verdiği tavsiyelere alınıp onları reddediyorsunuz.

Bu kafa karıştırıcı olabilir ama siz de başka türlü olmasını istemezdiniz. Çünkü ister ilişkiniz hakkında daha fazla konuşmak isterse uyku vaktinde çocuklarla daha fazla ilgilenmek olsun, eşinizde “sağladığınız” değişim, sizin en başta istediğiniz değişimin kendisi olmayacaktır. Eşinizi değiştirmek istemiyorsunuz, onun değişmek istemesini istiyorsunuz. Siz bu değişimin onun kararı olmasını istiyorsunuz. Ev temizliği alışkanlığını değiştirmek istemesini istiyorsunuz. Size daha çok iltifat etmeyi istemesini istiyorsunuz. Annesi ziyarete geldiğinde büyümek istemesini istiyorsunuz. Bu şekilde ona, eşit ve bağımsız bir eş olarak –siz istediğiniz için değil– o kendisi farklı davranmayı seçtiği için saygı duymaya devam edebilirsiniz.

İster inanın ister inanmayın, kendimize odaklanmanın ve “ben merkezli” olmanın gerçek gücü de burada yatıyor. Etkin bir şekilde kendinize odaklandığınızda eşinizinkilerden çok kendi davranışlarınızın farkına varırsınız. Eşinizle uğraşmaktansa kendi gerçek duygu ve isteklerinizi bilmek ve ifade etmekle daha çok ilgilenirsiniz. En önemlisi de sakin bir şekilde bağlantıda kalmaya odaklandığınızda, en azından tam da kaçındığınız döngülere tepkisel olarak katkıda bulunmayacağınıza emin olabilirsiniz.

Kendinize odaklanarak sakin kalmak ilk önceliğiniz olduğunda, kendi mola düğmenize nasıl basacağınızı öğrenirsiniz. Sizi uyaran –düğmelerinize basan eşiniz– ile tepkiniz arasında kendinize bir alan yaratmayı öğrenirsiniz. Böylece bir sonraki adımda düşünmeden tepki vermek yerine kendi prensip ve istekleriniz doğrultusunda ne yapacağınıza karar verebilirsiniz. Bunun en iyi yanı da ne biliyor musunuz? Kendiniz için böyle bir mola vermekle eşinizin de aynı şeyi yapması için alan açmış olursunuz. Sakin ve kendine odaklı bir eş, sadece küçük bir mola vererek her evliliği daha derin ve yaşam boyu süren bir bağa dönüştürebilir. Buna içtenlikle ve kesinlikle inanıyorum. Bu yüzden de bu kitabı yazıyorum.

Yine bu sebepten ötürü kitabın tamamı evliliğinizde sakin kalmanın gücüyle ilgili. Evliliğinize dahil edebileceğiniz en güçlü şey sakinliğin yalın gücüdür. Sakin bir şekilde bağlantıda kalarak, herhangi bir tartışmayı daha başladığı anda sonlandırabilir, işlevi olmayan döngüyü tanımlayıp değiştirebilir ve herhangi bir ilişkiyi hep hayalini kurduğunuz hale getirebilirsiniz. Sakin ve bağlantıda kalarak, endişelerinize kapılmak yerine prensiplerinize bağlı kalmaya odaklanabilirsiniz. Sakin bir şekilde orada kalarak, varlığınızla evliliğinizin ve tüm ailenizin sakinleştiricisi olabilirsiniz.

Varlığınızın böyle bir sakinleştirici olduğunu hayal etmenizi istiyorum. Diyelim ki karınız sözlü saldırıda bulunarak sizi bazıları doğru ama çoğu yanlış birçok hata yapmakla suçluyor. Dikkatli bir molanın ardından sakince yanıtlayabilirsiniz: “Tatlım bunları bana söylediğin için teşekkür ederim. İnan ki gerçekten nasıl hissettiğini bilmek istiyorum. Lütfen bunların sana kendini nasıl hissettirdiğini uzun uzun anlat.” Eşinizin nutku tutulur, sizin kim olduğunuzu ve kendisinin bir sonraki adımda ne yapacağını bilemez hale gelir.

Ya da diyelim ki eşinizi kredi kartıyla yapılmış bir harcama konusunda yalan söylerken yakaladınız. Tamamen sakin bir şekilde dikkatini çekerek sorun: “Sanırım bir hata olmuş, ama emin olmak istedim ki bankayı aramama gerek kalmasın.” Ona durumu toparlama şansı verdiğiniz için içten içe sevinerek size hak verecektir. “Evet, ben yaptım. Sanırım ilk konuştuğumuzda tam anlayamadım. Özür dilerim.”

Ya da şuna ne dersiniz: Karınızla baş başa özel bir akşam geçirmek için planlar yaptınız. Bakıcıyı ayarladınız, rezervasyon yaptınız, her şey tamam. Özel ve yakın bir gece umuduyla dışarı çıkıyorsunuz. Fakat karınız bir türlü o havaya giremiyor. Çocuklar için endişeleniyor, gece boyunca saatine bakıyor, eve gider gitmez de uyumak için sabırsızlanıyor. Her şey öfkeyle bağırmanız ya da kızgınlıkla kendinizi kapamanızı ister şekilde ilerlerken siz sakin kalıyorsunuz, düşünceleriniz ve hislerinizle baş başa uyumayı tercih ediyorsunuz. Ertesi gün incindiğinizi, çünkü birlikte özel bir gece geçirmeyi umduğunuzu ona açıkça söylüyorsunuz. Karşılık vermesini beklemeden sadece hissettikleriniz konusunda onu bilgilendiriyorsunuz. Ve sakince odadan çıkıyorsunuz. Bu kez eşiniz kendi düşünce ve hisleriyle baş başa kalacak, davranışlarını ve gerçekten en çok ne istediğini düşünüp taşınacaktır. En azından kendinize duyduğunuz özsaygı oldukça güçlendiricidir. Hatta bu, önceki gece için umduğunuz sevişmeden bile (neredeyse) daha iyi olabilir.

“Şu Anda Dikkatli Olalım”

Yukarıdaki senaryoları biraz şüpheci ya da belki sinik bir gözle okudunuz. Pekâlâ Hal. Öncelikle kendimi tüm bunları yaparken ve söylerken hayal edemiyorum. Dahası, bu bahsettiğin sakin tavrı takınsam bile eşimin o örneklerdeki eşler gibi karşılık verme ihtimali yok. Bu mümkün değil.

Ya da kendinize tüm bunları denediğinizi ve hiçbir işe yaramadığını, hatta işleri daha da kötüye götürdüğünü söylüyorsunuz.

Haklı olabilirsiniz. Sizi tanımıyorum. Eşinizi tanımıyorum ve geçmişinizi bilmiyorum. Ama sizden sadece devam etmenizi ve okumayı sürdürmenizi istiyorum. Size hayata geçirebileceğiniz net ve uygulanabilir prensipler sunmak için elimden geleni yapacağım. Bunların neye benzeyebileceğini, gerçek hayattaki çiftlerde nasıl işe yaradığını gösteren somut ve ilham verici hikâyeler paylaşacağım.

Bu bölümü de benzer bir hikâyeyle bitirmek istiyorum.

Elizabeth Gilbert evlilik üzerine muhteşem tespitlerde bulunduğu Committed (Bağlılık) adlı kitabında sakin kalmayı başardığı için derinleşen bir bağın gerçek ve güçlü bir örneğini verir. Kitaptan birkaç alıntıya yer vererek anlatacağım hikâyeyi okurken, endişeli tepkinin çok daha kolay –ve düpedüz yıkıcı– olabileceği hayati seçim anlarına dikkat edin. Ayrıca yoğun bir kaosun içinde sakinleşmek için yapılan cesur seçimlere ve bu seçimlerin ciddi bir ilişkiyi nasıl kurtardığına ve sağlamlaştırdığına da bakmayı ihmal etmeyin.²

İlk olarak sahneyi görelim. Aslında Gilbert ve nişanlısının kendilerini cehenneme benzer bir belirsizliğin içinde bulmalarını tam olarak anlamanızı sağlayacak birçok detay için bu kitabı almalısınız (ben de kitabı almanızı ısrarla tavsiye ediyorum). Ömür boyu Amerika’da birlikte yaşamak isteyen Gilbert ve Felipe’nin bir yıl kadar bürokratik işlemlerle ve beklemekle uğraşması gerekir. Felipe Amerika’dan sınır dışı edilir ve ülkeye yeniden girebilmesi için Amerikan vatandaşı olan Gilbert’le evlenmesi lazımdır. Böylece Felipe’nin anavatanı Brezilya’nın, kayıtlarını işlemesini beklemek ve bu esnada yaşadıkları Avustralya’daki Amerikan Konsolosluğu’nun vize görüşmeleri için çağırmasını beklemek zorunda kalırlar. Neredeyse her şey için beklemek zorunda kalırlar.

Beklerken seyahat ederler. Ve daha da çok seyahat ederler. Gilbert ve Felipe bulabildikleri en ucuz ve ilginç yere –Güneydoğu Asya– gitmeye karar verirler. Bu bekleyen gezgin çift, Vietnam, Kamboçya, Laos ve Malezya gibi hayli nemli birkaç ülkede umut ve baş etme arayışıyla yolculuğa çıkarlar.

Bu çiftin birlikte bir yaşam kurma süreci bu eziyet dolu şartlar altında gerçekleşir. Çok sıcaktır. Çok nemlidir. Yorgundurlar. Ne zaman Amerika’da birlikte yaşayacaklarını ve aslında bunun bir gün gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini bile bilmedikleri daimi bir belirsizlik içinde kalakalırlar. Ve tüm bunların ortasında, her ikisi de en büyük korkularıyla –evlilik bağıyla yeniden bağlanma korkusuyla– karşı karşıya gelirler. İkisinin de başından berbat ve acı dolu boşanmalar geçmiştir; ikisi de böyle bir deneyimi tekrar yaşamak istemez. Fakat birbirlerini isterler. Ömür boyu süren o derin bağı yaşamak için can atarlar.

Her ikisi de kendi adına tüm sıkıntılara katlanmaya karar verir. Tabii ki bu hem birbirlerini daha iyi tanımalarına hem de en iyi şartlar altında bile anlaşmazlıklara sebep olur. Ormanda havalandırması olmayan bir otobüste on iki saat yolculuk onları savaşa bile sürükler.

Bu tatsız durumdan en iyi şekilde çıkmak ve zamanın geçmesini sağlamak için Gilbert ikisi için de çevreyi görebilecekleri minik geziler planlamaya devam eder. Bu bir süreliğine işe yarasa da zamanla etkisini yitirir. Bulduğumuz birçok çözüm gibi, bu geziler de çözmeleri beklenenden daha fazla soruna sebep olmaya başlar.

Laos dağlarında geçirdikleri on iki saatlik keşif yolculuğunda da durum benzerdir. Dört saat boyunca ter, mide bulantısı ve klostrofobiyle savaştıktan sonra Felipe kontrolünü kaybetmeye başlar. Gilbert’e göre Felipe’nin “kendini kaybetmesi” yeni bir şey değildir. Gilbert olanları şöyle tarif eder:

En iyi koşullarda bile Felipe’nin, ya kötü davrandığını ya da meselelere kendi yaşam kalitesine göre müdahale ettiğini düşündüğü insanları sabırsızca paylama alışkanlığı var. Bu nadiren oluyor ama ben keşke hiç olmasa diyorum. Ben bu adamın tüm dünyada birçok dilde, acemi uçuş görevlilerine, beceriksiz taksi şoförlerine, ahlaksız tüccarlara, gamsız garsonlara ve kötü huylu çocukların anne babalarına bağırdığını ve onları kınadığını gördüm. Bazen el kol hareketlerinin de yüksek sese eşlik ettiği oluyordu.

Ben bundan hoşlanmıyorum.

Bu otobüs yolculuğunda yeni olan, Gilbert’in kendisinin bu çatışmada çok tepkisel olmasıdır. Kendi beklenmedik çıkışı ve sesinin yüksekliği onu da şaşırtır. İkisi büyük bir kavgaya tutuşur. Felipe hastadır ve Gilbert’in durumdan “en iyi şekilde çıkma” yönündeki endişeli çabalarından yorulmuştur. “Bu durumdan en iyi şekilde çıkabilmemiz için çalışıyorum, tamam mı? Daha iyi bir fikrin ya da daha iyi bir planın varsa o zaman sen öner!”

Sıcak, ter, yorgunluk, beklemek, endişe ve hepsinden öte bilinmezlik ikisini de perişan etmiştir. Karşılıklı patlamaların ardından Gilbert’in “hararetli sessizlik” dediği bir noktaya gelirler. İkisi de ayrı köşelere çekilerek tartışmayı kafalarında evirip çevirmeye devam eder. Hepimizin de bildiği gibi bunlar, ilişkilerin bitirme ya da sürdürme yönündeki kilit anlarıdır. İlişkinizdeki en gergin anları düşünün. Pamuk ipliğine bağlı bir şekilde acı ve korkuyla yürürken ilişkinizin bu ânı atlatıp atlatamayacağını merak ettiğinizi düşünün.

İşte tam da öyle bir andı. Ve o an Felipe kayda değer bir şey yaptı. Dikkatinizi çekerim, büyük değil ama kayda değer bir şey. Bu ilişkinin yürümesini kesinlikle istiyordu. İkisinin de kendini tuttuğu ve uğraştığı sakinleştirici bir molanın ardından, Felipe nazikçe nişanlısının eline uzandı. Ve konuşmaya başladı. Yumuşak ama emin bir şekilde konuştu.

“Şu anda dikkatli olalım.”

Tüm söylediği buydu. Gerçekte tüm söylemesi gereken de buydu. Çünkü Gilbert nişanlısının ne yaptığını ânında anlamıştı. Ne demek istediğini biliyordu.

Birkaç yıl önce benzer bir durumdayken benzer bir tartışma yaşamışlardı. Tam işler çirkinleşmeye başlarken ve ilişkiyi kurtarıp kurtaramayacaklarından emin değillerken Felipe durup, “Dikkatli olalım,” demişti.

Gilbert o zaman, “Neye dikkat edelim?” diye sormuştu.

Felipe, “Önümüzdeki birkaç saat birbirimize söyleyeceklerimize dikkat edelim,” diye açıklamıştı. “İnsanların bu kadar yorgun oldukları böyle zamanlarda kavgalar yaşanabilir. Biz kelimelerimizi çok dikkatle seçelim...”

Bu başlangıcın ardından Gilbert ve Felipe zaman zaman tepkisel bir döngüyü durdurmak için bu sakinleştirici cümleyi kurdular – ve bu sayede daha sağlam ve karşılıklı sorumluluk alabilecekleri bir yoldan gittiler.

“Şu anda dikkatli olalım.”

Gerçekten de dikkatli. Şimdi Laos’taki o otobüse dönelim. Önceden olduğu gibi Felipe’nin sakin uyarısı bir kez daha olumsuz ve tepkisel döngüyü kırıp yeni bir şeye imkân yarattı. Gilbert artık kavga etmek istemiyordu, çünkü tepkisel olmayı reddeden biriyle kavga etmek fazlasıyla yorucuydu. Felipe’nin sakinliği sakinleştirici oldu.

Ve bence sonra olanlar Gilbert ve Felipe’nin ilişkisinde devrim yarattı. Felipe kolunu sevgilisinin boynuna doladı, Gilbert onun göğsüne yaslanarak sakinleşti. Fevri olması beklenen Latin nişanlısının sakinliğinden etkilenen Gilbert de bir mola verdi. Ve bu adamı bambaşka bir açıdan görmeye, ayrı bir varlık olarak tanımaya başladı. Felipe’yi mutlu etme çabalarının aslında kendi kaygısını yatıştırmak için olduğunu gördü. Tepkiselliği, tam da kaçınmaya çalıştığı sonuca, yani Felipe’nin mutsuzluğuna yol açıyordu. Onu yepyeni bir gözle gördüğünde, hem bu döngüye nasıl da katkıda bulunduğunu hem de bu konuda kendisinin de bir şeyler yapabileceğini fark etti.

Kişiselleştirmek

Bu hikâyenin açıkça ortaya koyduğu şey şu: Büyük değişimler, hayalini bile kuramadığınız büyük radikal hareketlerle başlamak zorunda değil. Ve asla bir başkasının davranışını değiştirme çabasıyla da başlamıyor. Sadece eşlerden birinin sakin kalması ve diğer tarafı da kendisini takip etmeye davet etmesiyle başlıyor.

İşte burada siz devreye giriyorsunuz. Evliliğinizde farklı bir şeyler yapmak sizin sorumluluğunuzdadır. Halihazırdaki tepkisel döngüleri kırmak, mola tuşunuzu bulmak ve eşinizi de aynısını yapmaya davet etmek sizin sorumluluğunuzdadır.

Şu anda bu size bağlı. Neden mi? İki sebeple. Birincisi bu kitabı siz okuyorsunuz ve benim konuştuğum kişi sizsiniz. Açıkçası eşiniz okuyor olsaydı ve onunla konuşuyor olsaydım, ona da aynısını söylerdim. Fakat şu anda sizin okuyor olmanız en azından daha iyi bir evliliği merak ettiğinizi gösterir. Hiç değilse ömür boyu süren daha derin bir bağa ilgi duyuyorsunuz. Bu sizin ilginiz; öyleyse bu ilgiye dair bir şeyler yapmak da sizin göreviniz.

İkincisi kendi davranışlarınızdan, seçimlerinizden, tutumlarınızdan, ruh hallerinizden vb. sorumlu olan ancak sizsiniz. Sizin bağırmanız –ne şekilde olursa olsun– hiçbir bağlamda eşinizin suçu olamaz. “Keşke eşim şunu yapsaydı (beni takdir etseydi, evdeki işlerle daha çok ilgilenseydi, daha az para harcasaydı vb.), o zaman ben de şunu yapmazdım (bağırmazdım, üzülmezdim, kendimi kapamazdım, cinsel soğukluk göstermezdim, işyerinde çok zaman harcamazdım vb.).” Bütün bu “keşke”ler doğal olarak manasızdır ve kişiyi güçsüzleştirir, çünkü kendi kumandamızı başkasının ellerine vermemize yol açarlar. Ardından da düğmelerimize basıyorlar diye şikâyet ederiz. Hepimiz bunu hayatımız boyunca, özellikle de evliliklerimizde çeşitli şekillerde yaptık.

Fakat bunu yapmak zorunda değiliz. Artık değiliz.

Kendi isteğimizle kendimize odaklanmaya başladığımızda, bu tür duygusal tepkilerin yıkıcı gücünü görüp hissettiğimizde her şeyi başka türlü görmeye ve hissetmeye başlarız. Tam da kaçındığımız sonuçları kendi ellerimizle yarattığımızı fark ederiz. Şikâyet ettiğimiz olumsuz döngüleri sürdürmekte her birimizin büyük rolü var. Eşlerden biri bu yıkıcı döngüyü yıkacak sakinlikte bir zihin berraklığı geliştirmedikçe bu gidişatın sonunun gelmeyeceğini de biliriz. Sürekli savaş halindeki kabileler ve ülkeler gibi, çiftler de ilelebet bağırmaya devam edebilir.

Bu gerçeklerle yüzleşmek ve bunları itiraf etmek acı verir. Fakat bu onların gerçekliğini ortadan kaldırmaz. Hakiki bağa duyduğunuz o en derindeki arzuya sahip çıktığınızda, bu gerçekler iyi haber mesajlarına dönüşür. Tepkisel davranışlarınızın güçlü olumsuz döngüler yarattığını öğrenseniz bile yaşamınızın güçlü ve yaratıcı oyuncusunun kendiniz olduğunuzu bilmeniz iyi bir haberdir. Bu iyi haberdir, çünkü bu döngüleri kırarak yerine yeni olumlu etkileşimler kurma gücünüzün de olduğu anlamına gelir. Bağırmanın gücünü öğrenmek de iyi bir haberdir, çünkü bu da tüm yapmanız gerekenin sakin kalmak olduğunu gösterir.

Bu belki de sizin kendi özgüvensiz kıskançlıklarınızla yüzleşmeniz, tarafsız üçüncü kişiyle ilgili şüphelerinizi değerlendirmeniz, kocanıza yeni iş ortağıyla ilgili kaygılarınızı doğrudan ve sakince ifade etmeniz anlamına gelebilir... savunma yapmasını istemeden.

Bu belki de karınız sizi takdir etmiyor diye duyduğunuz kırgınlığı bir kenara bırakarak, dürüst bir şekilde sizin onda takdir ettiklerinize dair bir liste yapmanız ve bu listeyi ona göndermeniz anlamına gelebilir... onun herhangi bir karşılık vermesini beklemeden.

Bu belki de bir sonraki hararetli anda durup eşinize doğru bir adım atarak basitçe şunu önermek anlamına gelebilir: “Şu anda dikkatli olalım.”

Bütün bunların güzelliği şudur ki, bu yeni gerçekle ve sorumlulukla ne yapacağınız bir yana, nasıl başlayacağınız bir yana, bundan sonraki adımlarınızın ilişkiniz üzerinde büyük etkisi olacak. Bunu nedeni hamlelerinizin sakin ve berrak bir düşünceden gelecek olmasıdır. En çok arzuladığınız şeyi düşünmek, o arzuyu en iyi şekilde nasıl ifade edeceğinizi, nasıl onun peşinden koşacağınızı düşünmek. Tek başına bu bile bütün tepkisel bağırma döngülerini durdurmanız için size büyük bir fırsat verir. Tek başına bu bile size ve eşinize hepimizin o çok arzuladığı deneyimi yaşama ve onun tadını çıkarma fırsatını sunar.

Bağ.

2

Mesele Ortak Özellikleriniz Değil, İçinizdekilerdir

Bir keresinde evli bir çift hakkında okuduğum “mutlu bir şekilde uyumsuz” tanımının gayet isabetli olduğunu düşünüyorum. Ruth, “İki insan her konuda anlaşıyorsa biri gereksizdir” der.

– BILLY GRAHAM

Herkes benzer şekilde düşünüyorsa, birileri düşünmüyor demektir.

– GEORGE S. PATTON

Shel Silverstein son yüzyılın en sevilen çocuk kitabı yazarlarından biri. Kaldırımın Bittiği Yer gibi en saçma şiirleri de, acıklı hikâyesiyle Cömert Ağaç gibi dokunaklı masalları da kaleme alabilmiştir.

Fakat Silverstein’ın benim en sevdiğim iki eseri edebi türlerden hiçbirine girmiyor. Aslında çok satan bu iki kitap çoksatarlar arasında yer alma ihtimali en az olan kitaplardan. Öylesine az kelime, öylesine az sanatkârane kalem hamlesi barındırıyorlar ki, onlara kitap demek bile zor. Fakat ilişki bilgeliğine dair bu kadar iyi iki kitap daha bulmakta zorlanırsınız.

İlk kitap Eksik Parça’da yanlış çizilmiş bir Pac-Man’e benzeyen eksik kalmış bir daire vardır. Dünyada bu eksik kısmına uyacak bir dilim parçayı arar durur.

Çeşitli olasılıkları denediğini görürüz: bir kare, dikdörtgen, küçük bir üçgen, büyük bir üçgen. Hiçbiri uymaz. Mükemmel uyacak bir dilim bulduğunda bile ikisi pek uzun süre anlaşamaz ve kendi yollarına giderler. Kitap biraz üzücü bir şekilde biter: Pac-Man’imiz için işler sarpa sarmıştır ve “Eksik parçamı arıyorum...” şarkısını söylemeye devam eder.

Eksik Parça Büyük O’yla Tanışıyor adlı devam kitabında, Eksik Parça’nın kendisi ana karakterdir. Küçük bir üçgen dilimi, yol kenarında bir başına oturmuş kendisine uyacak Pac-Man’e benzer daireyle karşılaşmayı beklemektedir. Birkaçıyla tanışır ama hiçbirinin eksik parçalarına tam olarak uymaz. Hatta bazılarının birden fazla boşluğu vardır! Bir anda Eksik Parçamız mükemmel bir şekilde uyacağı Pac-Man’la tanışır. İkisi de çok sevinir ve birbirlerine doğru zıplayarak tam ve yeni bir şey oluştururlar. Ve hayat güzeldir... ama bir süreliğine.

Ardından beklenmedik bir şey olur. Eksik Parça büyümeye başlar. Sonra biraz daha büyür. O kadar büyür ki, geçmişte mükemmelen uyduğu eşinin boşluğundan taşar. Ne yapacaklarını bilemez halde, birlikte kalamayacaklarını düşünerek ayrılır ve birbirlerinden uzaklaşırlar. Yeni ve mükemmel bir uyum için yeniden arayışa geçerler.

Neyse ki hikâye bu şekilde bitmez. Hikâyenin sonunda karakterler yeniden karşılaşırken, biz de ilişkinin kendisine dair yeni bir anlayış kazanırız. Bu kitabı bulup okuyarak bu güçlü sonucu keşfetmeyi size bırakıyorum. Şimdilik alabildiğimiz irfanı alalım.

Çoğumuza ilişkilerin, özellikle de ilişkilerin en önemlisi olan evliliğin nasıl olması gerektiği konusunda bir sürü yalan söylendi. Bunların en temel ve sinsi olanı ise her birimizin bizi tamamlayacak o diğer yarıyı arayan eksik “yarı”lar olduğumuz yalanıdır. Bu yalana göre hepimiz o tek mükemmel eşi bulmak için gönderildik ve o zamandan beri de kendimizi bir diğerine uydurmaya çalışıyoruz. Sırf o efsanevi mükemmellikteki eşleşmeyi sürdürmek için, kendimizde ve evliliğimizde ihtiyaç duyduğumuz büyümeyi reddediyorduk. Rocky ilk filmde Adriane’le ilişkisini şöyle tarif eder: “Benim eksiklerim var. Onun da eksikleri var. Birbirimizin eksiklerini tamamlıyoruz.” Ve biz bunun ideal eşleşmeyi sağladığını düşünüyoruz.

Silverstein’ın bu kitapları, bir başkasıyla mükemmel şekilde eşleşme çabasının aldatıcılığına (bu aldatıcılığı bu bölümde detaylarıyla ele alacağız) dikkat çekmekle kalmayıp, evliliğimizi ideal bir modele uydurma çabasının ne kadar yanlış olduğunu da göstermektedir. Biricik ve pekâlâ kusurlu evliliğimizi daha anlamını bile tam bilmediğimiz pürüzsüz bir birlik modeline uydurmaya çalışarak kendimizi tüketiyoruz. Evlilik tavsiyeleri veren makaleler okuduğumuzda, evlilik seminerlerine katıldığımızda ya da eş bulma sitelerini ziyaret ettiğimizde dönem dönem yılgınlığa kapılmamız kaçınılmazdır, çünkü bunların hepsi mükemmel bir uyumun ahenkli birlikteliğini teşvik ve vaat eder. Bunlar genellikle yanlış bir evlilik modelinin işaretleri olup hepimizin arzuladığı o aktif, canlı ve dayanıklı ilişkiyi kurmayı başaramazlar.

Sımsıkı Bağlar Hakkındaki Yalanlar

Günümüzde evliliklerin çıkmaz içinde olduğuna içtenlikle inanıyorum. Fakat bütün o harikulade evlilik tavsiyelerine rağmen diyemeyeceğim, çünkü günümüzde evliliklerin çıkmaz içinde olmasının başlıca nedeninin, çiftlere yutturulan, çok uzun zamandır onları yanlış yönlendiren ve hatta zarar veren bu tavsiyeler olduğunu düşünüyorum. Ruh eşimizi ya da “o kişi”yi bulmamız yönünde aforizmalara maruz kaldık. Uzlaşıp yatağa küs girmememiz konusunda nasihatler dinledik. Her şeyin gelip bir diğer insanın ihtiyaçlarını karşılamaya dayandığını öğrendik. Bunların ruhumuzda bu denli kök salmasının nedeni, bütün bu yanlış bilgileri çok çeşitli kaynaklardan duymuş olmamızdır.

Bu yanlış gerçekleri ilk önce ailelerimiz bize aktardı. “Birini bulmak” tastamam bir hayatın anahtarı olarak öğretildi; annemiz “kendini bulmak” için babamızdan boşanırken bile böyleydi bu. Televizyon programları ve filmler de bizi sürekli bu yalanlarla besler; gerçek aşkın işareti, birine ihtiyaç duymak ya da onu “tamamlamak”tır diye düşünür ve ilk baştaki çekimin herhangi bir ilişkinin tek heyecanlı kısmı olduğuna inanır, bir kez Bay Doğru ya da Bayan Doğru’yu bulunca sonsuza dek mutlu yaşayacağımızı sanırız. Televizyon programlarında gördüğümüz evli çiftler (Cosby Ailesi’ndeki Cliff ve Clair Huxtable hariç) tabii ki birbirlerine uygun olmadıkları ya da yıllar içinde birbirlerinden farklılaştıkları için mutsuzdurlar. Sonuç olarak bir yandan kendi tapınağımızda biriyle birleşme ve ona tabi olma konusunda aklımızı karıştıran mesajlar bombardımanına tutulurken, bir yanda da çelişkili bir şekilde Tanrı’yla her şeyin üstünde bireysel ve kişisel bir ilişki geliştirmeye teşvik ediliriz.

Bizi ilişkilerimizde mutlu ve sağlıklı kılmak için tasarlanan tüm bu mesajlar ne yazık ki işe yaramaz. Aslında bizi yaralarlar. Evlenmenin ve evli kalmanın daha iyi bir yolunun mümkün olup olmadığını araştırırken evliliğimizi bu ideallere uydurmaya çalışmak bizi yorgun ve bezgin düşürür. Ofisimde her hafta “ortak” bir şeyleri kalmadığı için boşanmayı düşünen yeni bir çiftle karşılaşıyorum. Bir noktada buluşamıyor ve evliliğin yürümesi için kendilerini daha fazla feda edemiyorlar.

Pekâlâ, açıkçası daha iyi bir yol –Bağırmayan yol– olduğunu düşünüyorum ve bu kitap da bunun hakkında. Bu kitap size uyumluluğa değil, kişisel bağlılığa ve bütünlüğe odaklanarak evli kalmanın yolunu gösterecek. Eşinizle aynı fikirde olmanızı gerektirmeyen, bunun yerine anlaşmazlıklarınızı kendinizin ve evliliğinizin gerek duyduğu büyüme fırsatları olarak kucaklayabileceğiniz bir yol bu. Kitabı okudukça derin ve kalıcı bir ilişkiyi kuran şeyin ortak yanlarınız değil, içinizde sahip olduklarınız olduğunu göreceksiniz. İlişkiyi kuran ve sürdürmenizi sağlayan, içinizdeki sahip olduğunuz –içsel bütünlük, tutku, bağlılık gibi– şeylerdir.

Bu bölümde bizi kapana sıkıştıran, tanımlanması kolay olmayan o uyum, anlaşma ve müşterekliğin peşinden koşup durmamıza sebep olan üç özel yalanı inceleyeceğiz. Sonra bu aldatmacaları, daha iyi bir yolun altını çizen Bağırmayan gerçeklerin ışığında ele alacağız. Öncelikle ufak bir uyarı. Bu yalanların bir kısmı uzun süredir kıymet verdiğiniz söylenceler ya da felsefeler olabilir. Hayatta ne kadar karmaşa ve zorluk yaşadığınızı düşünecek olursak, tahminim şu ki, belli bir noktada, bu söylencelerin sizin evliliğiniz için geçerli olup olmadığı düşüncesiyle zaten boğuşmuş olmalısınız. Birazdan okuyacaklarınız önceki düşünme biçiminizi zorlayıp kafanızı karıştıracak olursa şaşırmayın. İçinizde bir yerlerde rahatlama hissederseniz de şaşırmayın. Sizi zorlayacak gerçeklere hazır mısınız? Ama önce yalanlarla başlayalım.

1. Eşler birbirinin duygusal ihtiyaçlarını karşılamakla yükümlüdür.

Buna yalan demenin en popüler evlilik tavsiyelerinin bir kısmıyla ters düştüğünü biliyorum, o halde beni dikkatle dinleyin. Niyetim kimsenin hayatını adadığı işi kötülemek değil (bütün modellemesini bu “ihtiyaçların karşılanması” önermesine dayandıran pek çok seçkin ilişki uzmanı bulunmaktadır), fakat benim de doğru olduğuna inandığım şeyi anlatmam gerekiyor. Gerçek olan da şu ki, sizin ve eşinizin birbirinize ihtiyacınız yok. Evliliklerin asıl ihtiyacı da eşlerin birbirine ihtiyaç duymamasıdır.

Kulağa radikal ve sarsıcı geliyor, biliyorum. Bu yüzden yavaşlayalım ve bunu mantık çerçevesinde inceleyelim. Evlilik bir başkasının ihtiyaçlarını gidermekle ilgili bir şeyse, o zaman ben eşimden ve onun iyi olmasından sorumluyum ve tüm çabamla ona odaklansam iyi olur. Bakışımı ve enerjimi onun en önemli ihtiyaçlarına odaklamam ve bunları karşılamak için elimden geleni yapmam gerekiyor. Bu modele göre elbette benim ihtiyaçlarımın da karşılanmasına ihtiyacım var, o zaman onun da benim için aynısını yapması gerekiyor. Enerjisini benim ihtiyaçlarımı keşfetmek ve onları karşılamak için harcaması gerekiyor.

Dolayısıyla her ikimizin de ihtiyacı, bir diğerimizin ihtiyaçlarını net olarak görmek. Benim evli kadınların, Jenny’nin de evli erkeklerin en çok neye ihtiyaç duyduğunu bilmesi gerekiyor. Bu model çok yaygın olduğu için bu konuda bilgi veren pek çok evlilik uzmanı var. Önce benim ihtiyaçlarımı keşfetmekle başlayalım. Uzmanların çoğu, erkek olduğum için benim büyük ve net tek bir ihtiyacım olduğunu söylüyor. Ne olduğunu tahmin edebildiniz mi? Tabii ki ettiniz. Erkek olduğuma göre, benim en büyük ihtiyacım seks. Bu evlilik modelinde seks bir ihtiyaç. Tıpkı oksijenin bir ihtiyaç olması gibi. Tıpkı barınma ya da giyinme ihtiyacı gibi. Bu modele göre erkeklerin seksi her şeyin üzerinde tuttuğu defalarca kanıtlanmış. Yani ben de dahil tüm erkekler için seks, salt ilişki kurma yönünde bir arzu ya da tutku değil, bir ihtiyaç. Her şeyin üstünde tuttuğum en önemli ihtiyacım.

Şimdi de Jenny’ye odaklanalım. O bir kadın olduğu için bu modele göre en büyük ihtiyacı farklı olacak. Tarih boyunca kadınların bakım ve koruma için erkeklere bağımlı olduğu düşünüldüğünde, benim karım da dahil olmak üzere tüm kadınların en büyük ihtiyacı emniyet ve güven hissi olacaktır. Bu çok mantıklı, değil mi? Kadınlar, gerçekten de yaşamak için bir başkası tarafından korunmalı ve bakılmalıdır. Niçin? Çünkü bu bir ihtiyaçtır.

Bu mantıksız modelle devam edersek olacakları görelim: Jenny ve ben süren, uyumlu bir ilişkimiz olması için birbirimizin apaçık ortadaki birincil ihtiyaçlarını gidermek için çok çalışmalıyız. Fakat burada da bir sorunla karşılaşıyoruz: Birinin önce davranması gerekiyor. Ya Jenny’nin seks ihtiyacımı gidermesi ya da benim ona biraz güvende olma hissi vermem gerekiyor.

Geleneksel olarak tarih boyunca toplum, kocadan geçim sağlayan olarak kendini kanıtlamasını beklemiştir. Erkek bunu yapabildiğinde, o ve karısı evlenerek birliği kurabilmişlerdir. Ancak erkek gerekli şeyleri tedarik edebilecek imkânlara sahip olduğunu gösterdikten sonra eşi de ona kendi sahip olduklarını verecektir. Günümüz toplumunda bu biraz tersine döndü. Kadının, erkeğin kendini güçlü hissetmesi, gidip ikisine güvenli ve düzenli bir hayat sağlamak için harekete geçmesi için bir adım geride durması gerekiyor. İki durumda da mantıksal sonuç aynı: Adam güvenliği sağlayabildiği müddetçe seks elde edebiliyor ve kadın da kocasına seks sağladığı müddetçe güvenlik elde edebiliyor.

Hımm... Bu bir tek bana mı fahişelik gibi geliyor?

Bir kadının seks arzusunu unutun gitsin – bu, işleri daha da karmaşık hale getirir. Arzuyu hiç konuşmayalım bile. Erkekler için bu, arzunun kırılganlığının ötesinde bir şeydir. Bu bir ihtiyaçtır! Bir erkeğin koca ve geçimi sağlayan olarak işlevini yürütebilmesi için karşılanması zorunlu bir ihtiyaçtır.³

Kendimizi ve çocuklarımızı kadın, erkek, cinsellik, kimin kimin ihtiyaçlarını sağladığı konularında alışıldık kalıpyargılardan bağımsız geliştirme işini bir kenara bırakın. Şayet gerçekten ve içtenlikle kadınların bir erkek olmadan güvende ve istikrarlı hissedemeyeceğine inanıyorsak, kadınları güçlü ve bağımsız bireyler (kızınızı, benim de yaptığım gibi, bu şekilde büyüttüğünüze şüphem yok) olarak yetiştirmemiz mümkün değildir. Aynı şekilde erkeklerin sırf hormonlarının eline kalmış, uçkuruna düşkün, seks “ihtiyaçları”nın giderilmesine muhtaç insanlar olduğuna gerçekten inanıyorsak, onları kadınlarla eşit olduklarını düşünen, onlara saygı duyan olgun ve irade sahibi erkekler (oğlunuzu, benim de yaptığım gibi, bu şekilde büyüttüğünüze şüphem yok) olarak yetiştirmemiz de mümkün değildir.

Diğer evlilik rehberleri bana bir koca olarak en büyük ihtiyacımın saygı olduğunu söylüyor. Karımın bana saygı duymasına ihtiyacım var, yani o olmadan bu kendi başıma halledebileceğim bir şey değil. Ve bu kitaplara göre, eğer saygı görmezsem karıma en büyük ihtiyacı olan destekleyici sevgiyi veremem. İstediğimi almazsam istediğini vermem! Benim hiç de saygı duyulacak bir şekilde davranmıyor oluşumun önemi yok. Eşim olduğun için bunu bana borçlusun. Kabul et!

Resmi görebiliyor musunuz? İşimiz birbirimizin ihtiyaçlarını karşılamak olduğunda, otomatik olarak karşılıklı bir ilişki kuruyoruz, bu da ancak her bir eş ortak işbirliği kurabildiği ölçüde sağlam oluyor. Burada kişisel bütünlüğün bir önemi yok; burada eşimin benim ihtiyaçlarımı karşılayıp karşılamıyor oluşuna bakmaksızın kendi prensiplerime göre davranmamdan söz edilemez. Bu yanlış modele göre, benim sadece eşimin son zamanlarda ne yaptığına bakarak hareket etmem söz konusudur.

Arkadaşım ve meslektaşım John Alan Turner’la bir keresinde bir aile ilişkileri seminerinde konuşmacıydık. Oturumlar bittikten sonra ikimiz de karı kocaların her birinin saygı ve sevgi ihtiyacının karşılanması hakkında yapılan bir atölyeye katıldık. Orada atölye liderlerinin, ihtiyaç duydukları saygıyı görmeyen erkeklerin, karılarına “gereksinim duydukları” sevgiyi vermekten nasıl da sakındıklarını kendi tecrübelerine dayanarak anlatmalarını dinledik. İhtiyaçları karşılanmadığı için bozulan, destek göremediğini ve hiçe sayıldığını hisseden erkek bunun acısını çıkarıyordu. Tabii ki sevildiğini hissetmeyen kadınlar da eşlerine saygı gösterme isteği duymuyorlardı ve bu böyle gidiyordu. Atölye liderlerine göre bu açmazdan çıkmanın tek yolu, karı kocaların birbirlerinin ihtiyaçlarını gidermeye başlamasıydı.

Bunu hayli uzunca bir süre dinledikten sonra John bana döndü ve, “Peki ama ya ben bir yetişkinsem?” diye sordu.

Tabii ki! Yetişkinler diğer insanları onların verdiği karşılığa göre değil, kendi prensipleri doğrultusunda sever ve sayarlar. Yetişkinler diğer insanlarla ilgilenirken karşılığını alıp alamayacaklarını hesaplamazlar. Bu ihtiyaç giderme temelli model insanların olgunlaşmasına yardım etmediği gibi, tam tersine eşlerin olgunlaşmamış halleriyle kalmasını açıkça kabul, hatta teşvik etmektedir.

Bu da ihtiyaç giderme temelli modelin en kötü yönünü ortaya koymaktadır. İhtiyaçlarımıza bu kadar çok odaklanmanın en kötü tarafı, sonuçta çok muhtaç iki insan yaratmaktır. Bu şekilde elimizde kalan iki mızmız ve olgunluktan uzak insan sürekli olarak, “Sen benimkini vermezsen ben de seninkini vermem” mantığıyla hareket eder ve bu böyle sürer gider. Peki en son ne zaman duygusal açıdan muhtaç birine saygı duydunuz? Hiçbir zaman. Şimdi arkadaşlarınız arasında duygusal açıdan en muhtaç kişiyi gözünüzün önüne getirin. Hadi düşünün bakalım. Bu kişinin görüntüsü sizi canlandırıyor mu? Bu kişiyle zaman geçirme fikri sizi heyecanlandırıyor mu? Tabii ki hayır, sizi aşağı çekiyor. Sizi yoruyor. O halde neden insanları birbirlerinin ihtiyaçlarına odaklanmaya teşvik eden bir evlilik modelini yaymaya çalışıyorlar? (Duygusal açıdan muhtaç biri hemen aklınıza gelmediyse, o kişi siz olabilirsiniz. Ama endişelenmeyin ve okumaya devam edin.)

Gerçek şu ki, eşlerin birbirine ihtiyacı yoktur ve olması da gerekmez. Eşlerin kendi duygusal ihtiyaçlarını çeşitli ilişkiler ve meşgalelerle giderebilme becerisine sahip yetişkinler olduğu varsayılır. Biz yetişkinlerin duygusal ihtiyaçlarının olmadığını söylemiyorum. Çünkü var. Her birimizin güvenlik, özdeğer, aidiyet ve işe yaramaya ihtiyacı var. Tıpkı kendimizden büyük bir şeye ait olmaya duyduğumuz derin ihtiyaç gibi. Demek istediğim şu ki, bütün bu duygusal ihtiyaçlarımızı tek bir kişiye yükleyemeyiz. Özellikle bu kişi de aynı beklenti ve gereksinimleri bizim üzerimize yüklüyorsa.

Bağırmayan ilişki modeli, herkesin kendi duygusal ihtiyaçlarının sorumluluğunu üstlenmesini temel alır. Bu şekilde eşler birbirlerini özgürce isteyebilir. Mesela kocanızın evde daha çok iş yapmasına ihtiyaç duymazsınız, bunu gerçekten yapmasını istersiniz. Ve bunu ondan talep edebilirsiniz (6. Bölüm’e bakın). Karınızın sizinle sevişmesine ihtiyaç duymazsınız, bunu ondan istersiniz (ve onun da sizi istemesini istersiniz; 7. Bölüm’e bakın).

Hepsinden önemlisi, eşinizin sizi onaylamasına ihtiyaç duymazsınız. Bunu tekrar okuyun. Bir insan olarak onaylanmanız, kendi hayatınızda hak ettiğiniz yerde olmanız tamamen size bağlıdır. Hepimiz başkalarının bizi onaylaması, kendimizi tam, değerli, faydalı ve saygıya değer hissettirmesi arayışına devam ederiz. Arkadaşlarımız arasında popüler olmaya çalışırız. Yetişkin olduğumuzda bile uzun süre ebeveynlerimizin onayını ararız. Çocuklarımızdan bizi gururlandırmalarını bekler, onlar vasıtasıyla kendimizi başarmış hissederiz. (Mesela arabamızın arkasına “sınıf birincisinin gururlu annesi/babası” etiketini yapıştırabilmek için her akşam çocuklarımıza ödevlerinde yardım ederiz. Ve o etiketi çocuğumuzun özsaygısını geliştirmek için yapıştırdığımızı söyleriz, peki o zaman neden o etiket bizim arabamızdadır?)

Bu arayışlar ne kadar tatsız olsa da özellikle eşlerimizden onay almayı bekleriz. Bizi özel, ödüllendirilmiş ve müthiş önemli hissettirmelerini bekleriz. En başta bunun tadını almışızdır. Şu anda Starbucks’ta bu cümleleri yazarken iki kız arkadaşın evlilikleri hakkındaki sohbetleri kulağıma çalınıyor. “Balayı” evresini nasıl geçirdiklerini konuşurken biri, “Kimseye söylemedim ama ben kocamın gerçekten her gece eve çiçek getirmesini beklemiştim” diye itiraf ediyor (emin olun, bu diyalog az önce yanımda gerçekleşti).

Tabii ki biz o sihirli onaylanma deneyimini yaşatması için eşimizin gözünün içine bakarken, o da bizden aynısını bekliyor. Bu yüzden, özellikle de karşılıklı cezbedicilik tükendiği zaman birbirine duygusal olarak tamamen bağlanma döngüsüne kapılmak çok kolaydır. Fakat biri tarafından ihtiyaç duyulma gereksinimi hakiki bir onay getirmez, bu aslında hakiki onaydan yoksun olduğumuza işaret eder. Aslında onay tamamen içsel bir meseledir; ancak içeriden geldiğinde hakiki ve kalıcı olur.

Dr. David Schnarch’ın bu konuyu Passionate Marriage (Tutkulu Evlilik) adlı kitabında açıklama şeklini çok beğendim. Eşlerinin onaylayacağı ilişkiyi arayanlar ve yeterince büyümüş olup aradığı ilişkinin onayını kendi içinde bulmaya çalışanlar olarak iki kampa ayrılabileceğimizden bahsediyor. Hatta tezat iki ifadeye başvurarak bu farkı vurguluyor:

Ötekinin onayladığı yakınlık “şöyle” bir şeydir: “Ancak sen kendinden bahsettiğinde, ben de kendimden bahsedeceğim. Sen yapmazsan, ben de yapmayacağım. Fakat bunu istiyorum, bu yüzden senin de bunu yapman gerekiyor. Ben başlayacağım ve böylece sen de kendini açmak zorunda kalacaksın – ancak böyle adil olabilir. İlk başlayan ben olacaksam, beni güvende hissettirmen gerekiyor. Sana güvenebilmem lazım!”

Uzun vadeli ilişkilerde kendi kendini onaylayan yakınlık ise bambaşkadır: “Benimle aynı fikirde olmanı beklemiyorum. Bu dünyaya beni onaylamak ve desteklemek için gelmedin. Fakat beni sevmeni istiyorum – ve beni tanımadıkça bunu gerçekten yapamazsın. Reddedilmek istemiyorum – fakat seninle birlikte onaylanmış ve güvende hissedeceksem bu ihtimalle de yüzleşmek zorundayım. Kendimi sana göstermenin, benim ölümlü ve farklı bir birey oluşumla yüzleşmenin zamanı geldi. Bir gün artık bu dünyada olmadığımızda, senin beni tanıdığını bilmek istiyorum.”

Ona aynı şekilde karşılık veresiniz diye sizi onaylamak, yeterince güvende, seksi, saygıdeğer ve sevilmiş hissettirmek eşinizin vazifesi değildir. Nasıl ki bedeninize iyi bakmak eşinizin görevi değilse, bu “ihtiyaçlarınızı” gidermek de onun işi olamaz. Aradığınız onayı almaktan sorumlu olan sizsiniz ve gerçek onay başkasından alabileceğiniz bir şey değildir. Bu ancak karşılık beklemeden başkasına vermenizi sağlayan karakter gücüyle mümkün olabilir.

Bu gerçeği tam olarak idrak etmek, sizi ve eşinizi yeminlerinizin beklentisini karşılama yükünden kurtarır. Sonuçta içsel güç ve kendi kendini onaylama gerektiren çok fazla söze “evet” dediniz. “Seni iyi günde ve kötü günde, varlıkta ve yoklukta, hastalıkta ve sağlıkta... ölüm bizi ayırıncaya dek... seveceğime yemin ediyorum.”

“Yemin ediyorum” dediniz, “ediyoruz” demediniz. “Sen evet dediğin müddetçe evet” demediniz. Ömür boyu için “evet” dediniz. Bu “evet”, böyle hissetmediğiniz zamanlarda, eşiniz aynı hissiyatta olmadığında, ihtiyaçlarınız karşılanmadığı için kaçmak istediğinizde o günleri atlatmanızı sağlar. O “evet” ruhu, sizi bir eş olarak büyüten, karşılık beklemeksizin sizi eşinize yakınlaştıran şeydir.

Tamam. Şimdi derin bir nefes alın. Evliliğin birbirinin duygusal ihtiyaçlarını karşılamak olduğu yalanıyla yüzleştik. Bu büyük bir yalandı. Hatta en büyüğüydü. Bunu anladığınızda diğerleri çok daha mantıklı gelecek. Bir diğerine hazır mısınız? Okumaya devam edin.

2. Güven ve emniyet, yakın bir evliliğin en önemli özellikleridir.

Gerçekten delirmiş olmalıyım, öyle değil mi? Tüm ilişkiler güven üzerine kurulur! Güven ve emniyet her evlilikte olması gereken en önemli özelliklerdir! Hayır, bunlar bir otobüs şoföründe olması gereken en önemli özelliklerdir. Şoförün tedbirli ve güvenilir biri olmasını istersiniz, böylece varacağınız yere kazasız belasız gidebilirsiniz. Genellikle sizi yolculuğun kendisi ilgilendirmez, önemli olan oraya tek parça halinde varmanızdır. Bir otobüs yolculuğu söz konusu olduğunda bu öngörülebilirlik müthiştir.

Fakat evlilikte güven ve enmiyet fazlasıyla abartılıyor. Abartılmakla kalmıyor, yanlış yönlendirmeye de sebep oluyor. Çünkü evlilik bir otobüs yolculuğundan tamamen farklı bir şeydir. Evlilik, “o yere” tek parça olarak varma umuduyla yaptığınız bir yolculuktan ibaret değildir. Evlilik bir maceradır. Süreç içinde sizi değiştiren ve daha iyi hale getiren bir yolculuktur. Güven ve emniyet iyi hissettirse ve gelişmekte olan bir ilişkinin alametleri olsa da çoğu insan bu duygulara fazla anlam yükler. Güven ve emniyetin gereğinden fazla vurgulanması, çiftleri ilişkinin mutluluğundan uzaklaştırarak rehavete, hâkimiyet duygusuna ve sıkıcılığa sürükler. Ve sıkıcılık evliliği öldüren bir şeydir.

Farklı yönlerde gelişme gösterdiklerini söyleyen çiftler, “Hayır, bu doğru değil... ve zaten sorun da bu” dediğimde şaşırırlar. Sorun aslında hiç gelişme göstermemiş olmalarıdır. Çünkü çoğunlukla kendi otobüs şoförlerinin, sarındıkları o battaniyenin kurbanıdırlar. Aralarındaki emniyeti sağlamak için o kadar uğraşmışlardır ki, heyecanın nasıl bir his olduğunu unutmuşlardır. “Rehavet içinde uyuşmuş” bir haldedirler ve birkaç yıl sonra neden farklı bir şeylerin arayışına girdiklerini merak ederler.

Esther Perel Tutsak Cinsellik adındaki müthiş kitabında emniyet arayışımızı tutkunun ölmesiyle ilişkilendirir:

Uzun vadeli ilişkilerde öngörülemeyen yerine öngörülebilir olanın tercihi yönünde güçlü bir eğilim söz konusudur. Oysa erotizmi sağlayan şey tam da bu öngörülemezliktir. Arzu, alışkanlık ve tekrarın zıddı yönünde yol alır... Belirsizliğin olmadığı yerde özlem, umut ve heyecandan söz edilemez.

Bu teoriyi destekleyen güçlü bilimsel kanıtlar da var. Michigan Üniversitesi ve SUNY-Stony Brook’ta yapılan bir çalışmada araştırmacılar, evlilikte yaşanan sıkıcılık ile uzun vadede tatmin azalması arasında doğrudan bağlantılı olduğunu buldular. Biliminsanları bunun nedeninin yakınlık hissetmeme olduğu sonucuna vardılar. Çiftler sıkıldığında ya da kendilerini monotonluğa çakılı kalmış hissettiklerinde yakın hissetme düzeyleri düşmekte ve bu da genel tatminlerini azaltmaktadır.

Peki, uzun, sağlıklı ve heyecan veren bir evliliğin yapıtaşları güven ve emniyet değilse nedir? Reddedilme riski barındırsa da kendine saygı ve kendini ifade edebilmek, gelişme gösteren coşkulu bir evliliğe götüren temel özelliklerdir.

Şöyle dediğinizi duyar gibiyim: Bir dakika... Evliliğimde güvende olmama hissinin mutluluğun anahtarı olduğunu mu söylüyorsun? Bir anlamda evet. Bunu biraz açayım. Hepimiz yakınlık ve bağlılık hissedilen bir ilişkinin temel özellikleri ve hedeflerinin güven ve emniyet olduğunu duymuşuzdur. Bir ilişkiye başladığımızda kendimize şöyle söyleriz: “Sana güvenebilmem lazım. Beni benimseyebileceğini, onurlandıracağını bilmem lazım; sana kendimi bırakmadan önce bana bunu vermen lazım.” Bu kısmen faydalıdır. Sonuçta İsa incilerinizi domuzların önüne atmamanızı nasihat ederken haklıydı.

Fakat sorun da bu. Eşinizin bir domuz olmadığını kanıtlayana kadar kaç çemberin içinden atlaması gerekiyor? Peki ya o onayı kazandıktan sonra bir kerelik olsun yanlış yaparsa? Tekrar kaç çemberden daha atlaması gerekir? Güvenin kazanılabileceği inancı bir efsaneden ibarettir. Güven asla kazanılmaz. Asla tam olarak kazanılamaz. Bir noktada, biri ne kadar güvenilir görünürse görünsün, ona kendinizi açarken yine de risk almanız gerekir. Birine kendinizi açabilmek için de emniyette olmamak ve güvensizlik gibi hislerinizle yüzleşmeniz gerekir.

Değer verdiğiniz o kişiye ilk kez “Seni seviyorum” dediğiniz ânı düşünün. Bu risksiz bir durum muydu peki? Elbette hayır. Tonlarca risk vardır! Size nasıl karşılık vereceğini bilebileceğiniz sağlam bir yol yoktur ve zaten heyecan veren kısmı da budur! Ne kadar uzun zamandır birlikte olurlarsa olsunlar, bu gerçek bütün çiftler için geçerlidir. Kendinizi açmanızın, durduğunuz yeri, duygularınızı, tercihlerinizi, şikâyetlerinizi ve isteklerinizi ortaya koymanızın daima riski vardır. Bu riskten kaçış yoktur – ancak erteleyebilirsiniz (ya da hiç yakınlık kurmayarak bu riskten de kurtulmuş olursunuz).

Eşinize doğru attığınız her adım sizin için büyük risk taşır. İster ona olumsuz bazı hislerinizi (“Vücuduna iyi bakmadığında seni çekici bulmakta zorlanıyorum”) açmak olsun, isterse olumlu bir şeyler (“Son zamanlarda sana bambaşka bir gözle bakıyorum, seni başka türlü seviyorum ve bunu bilmeni istedim”) ifade etmek olsun. Fark etmez.

Eşinizin nasıl karşılık vereceğini asla bilemezsiniz – ve ilişkinin heyecan verici güzelliği de burada yatar; ölüm sizi ayırana dek evliliğinizi taze tutacak olan bu heyecandır. Bu aynı şekilde, ilişkilerin bizi kişisel olgunlaşma yönünde büyümeye zorlamasının da yoludur. Bakın, “güven ve emniyet” mitini her şeyin üzerinde tutmak aslında ilişki yaşamanın oldukça toy bir yoludur. Eşinize basitçe şunu söylemektir: “Sana kırılganlığımı açmadan önce nasıl tepki vereceğini bilmem lazım.” Bu, temelde çocuk parklarındaki “Seninkini gösterirsen ben de benimkini gösteririm” şeklindeki eski maskaralığın yüceltilmiş bir versiyonudur. Eşinizin nasıl karşılık vereceğini düşünüyorsunuz? Tahmin ettiğiniz gibi: “Önce seninkini göster!”

Bu yine karşılıklı bir ilişki yaratır. Bana doğru bir adım atarsan, ben de sana doğru bir adım atacağım. Bir dakika, yeterince büyük bir adım atmadın. Benim için zor olduğu halde sana ailem hakkında her şeyi anlattım, sense ne yeterince sempati ne de kendi incinebilirliğini gösterdin. Ne söyleyeceğini bilmeden sadece oturdun durdun. Şimdi sen karşılığını ödeyene kadar ben de kabuğuma çekileceğim.

Hepimiz bunu o ya da bu şekilde yaptık. Her şeyin eşit olması için eşlerimizle beraber çetele tuttuk. Kimsenin bizden faydalanmadığından emin olmak için. Kendimizi yeteri kadar sakındık ki... tahmin ettiniz, emniyette olalım.

Fakat evlilikte emniyet ölümdür. Evliliği canlı tutan, risktir. Evliliğe nefes aldıran –eşinizin nasıl karşılık vereceğini bilmeksizin– kendini riskli bir şekilde ortaya koyuş biçimindeki gizem ve maceradır. Bu sözleri iyice sindirin, çünkü 3. Bölüm’de bunları bütün boyutlarıyla keşfedeceksiniz.

Tamam, ikisi bitti bile, bir tane kaldı. Hâlâ benimle misiniz? Bunlarla mücadele etmenin kolay olmadığını ve bu yeni doğruların sizi düşünmeye zorladığını biliyorum. Fakat sizi temin ederim ki, sadece evlilikle ilgili farklı düşünmeye başlayarak bile evliliğinizi değiştirmeye başladınız. Şimdi üç numaralı yalan geliyor.

3. Birlik olmak, sınırların, ayrı gayrılığın ve bireyselliğin olmaması demektir.

Evliliğe dair en sevdiğim söz Haham Edwin Friedman’inki olabilir: “Birçok çiftin ayrılmasındaki neden hiç ayrılamıyor oluşlarıdır.” Keskin, muzip ve nokta atışı bu söz şimdiye dek anlattıklarımızı mükemmelen özetliyor. En başarılı çiftler, kendilerini iki ayrı birey olarak görmeye devam ederken daima kaynaşmayı, kesişimler yaratmayı ve birbirlerinin hayatına katılmayı seçenler oluyor.

Ama Freidman evlilikte sağlıklı ayrılıktan söz etmenin yaratacağı fikir ayrılığını çok iyi anlamıştı. Bir haham olarak bunu, “İki bir olacak” fikrini belki de her dinden daha fazla savunan Yahudi geleneğinden gelerek söylüyordu. Eski bir papaz ve halen de Yahudi-Hıristiyan geleneğinin aktif bir takipçisi olarak ben de anlayabiliyorum bunu. Size söyleyebileceğim şu ki, birlik olma fikirleriyle mücadele ederken ne ben ne de Friedman konuyu hafife alıyoruz.

Öncelikle ben de evlilik için birlik olma fikrini savunduğumu söyleyeyim. Gerçekten de öyle. Fakat şimdiye dek gördüğünüz üzere, dikkatle tanımlanmış bir birliği öğretmeye ve yaşamaya çalıştım. Bu mutlak bir aynılık üzerine değil, dengeli bir ayrılık ve birliktelik üzerine kurulan bir birliktir. İki yarımdan bir tam yapmak üzere kurulmuş bir birlik değil de, iki tamın daha büyük bir şey oluşturmak için bir araya geldiği ve çelişkili gibi görünse de bu iki tam bireyi daha da güçlendirecek bir birliktir. Aslında bu kitabın geri kalanı boyunca bu tür bir birlikten bahsedeceğim ve bunu örneklerle açıklayacağım. Ayrıca gerçek ilişkilerde bunun tam olarak nasıl olduğunu ortaya koyacağım ve aynı şeyi kendi ilişkinizde gerçekleştirmeniz için size adım adım formüller göstereceğim.

Şimdilik, yanlış ve eski ideallere takılıp kalmamıza neden olan bu yalanın mantıksızlığını görelim. Tamamen birleşme ve tamamen aynılaşma anlamına gelen birlik, karasevda hayalinin bir parçasıdır. İki kişi âşık olur ve yeni hayatlarına dair hayaller kurarken birlikteliğin muhteşem anlarını düşlerler. Her şeyi birlikte yapacaklarını hayal ederler. Aynı yaşam alanını paylaşacaklarını, aynı heveslerin peşinde koşacaklarını ve Noel sabahı (arifesi değil) hediye açma seremonisinde aynı sevgiyi hissedeceklerini hayal ederler. Aynı dekorasyon zevkini, aile kurmakla ilgili aynı umutları ve kumsala aynı sevgiyi duymayı hayal eder ve bunları paylaşmayı gizliden gizliye beklerler. Ve elbette yemek, seyahat ve tabii ki cinselliğe dair zevklerinin de ortak olmasını ümit ederler. Üniversiteden bir arkadaşım sadece bir yıllık evliliğin ardından şöyle söylemişti: “Aynı anda acıktığımıza göre, aynı anda da sevişmek isteyeceğimizi düşünmüştüm.” Hımm, tabii.

Bu hayalin sembolü olarak, Jenny ve ben de dahil pek çok çift düğününde çok garip bir ritüeli gerçekleştirdi. Neyse ki şimdilerde bu uygulama eskisi kadar popüler değil. Fakat altın çağını yaşarken pek revaçtaydı. “Birliktelik kandilini yakmak” diye adlandırdığımız bu ritüel iki ayrı bireyin tek bir birlik içinde olmasını sembolize etmek için tasarlanmıştı. Nasıl olduğunu muhtemelen biliyorsunuzdur. Şamdanda üç mum olur; iki tek mum dışarıda, daha büyük ve gösterişli bir mum da ortada durur. Dışarıdaki iki mum çiftleri ayrı bireyler olarak temsil eder. Ortadaki devasa mumsa yeni ve birlemiş tamın sembolüdür. Törenin başında dışarıdaki iki mum yakılır ama birliği temsil eden ortadaki mum yakılmaz. Görevli, çifti “karı koca” ilan ettiğinde, çift şamdana doğru yürüyüp yan yana durur. İkisi de yanmakta olan bireysel mumları alır, bunları birliği temsil eden mumun fitiline değdirerek yeni birlikteliğin sembolü olan bu mumu yakmış olurlar. Açıkçası buraya kadar bu ritüelle hiçbir derdim yok.

Eğer aklı başında biriyseniz, bu kitap boyunca anlatmaya çalıştığım dengeli bir birlik fikri size öğretildiyse muhtemelen şunu yaparsınız: Siz ve eşiniz ortadaki o gösterişli şeyi yakar, ardından bireyselliğinizin mumlarını da parlakça yanmalarına izin vererek yerine geri koyarsınız. Böylece güzel, işlevsel ve dengeli bir evliliğin muhteşem temsili olan bir görüntüye sahip olursunuz. İki birey hem bir birlik kurar hem de birbirini sahiplenmeden, birbirine muhtaç olmadan birey olarak kalabilirler.

Jenny ve bana benziyorsanız siz de pek aklı başında sayılmazsınız. “Birlik eşittir aynılık” modeline kendinizi kaptırıp safça şunu mu yaptınız: O güzel büyük mumu yakmak için ikiniz de bireysel yanlarınızı kullanıp Bir ve Tek olan yeni durumunuzu dünyaya gösterdikten sonra o akla gelmez şeyi yaptınız; iki bireysel mumu söndürdünüz, iki cenazeye ait küller havaya karıştı. O bireyler öldü. Artık kendi biricikliğinize, bireysel tercihlere ya da kişisel gelişime yer yok. Herhangi bir değişimi, etkinliği ya da ruh halini bir diğeri olmadan deneyimleme şansınız yok – bir diğeri diye bir şey yok! Jenny ve bana benziyorsanız, aynılığın cennetinde yaşamaya kararlı olduğunuzu dünyaya göstermek istersiniz.

Açıkçası düğünden sonra bu hayallerin evlilik hayatının gerçekleriyle çatışması çok uzun sürmez. 1. Bölüm’de okuduğunuz üzere benimki üç gün sürmüştü. Fakat bu fiyasko bir yana, evli bir çift olarak ilk evimize taşındığımızda birlik mumumuzu gururla şöminenin üzerinde sergiledik. Ama taşındıktan kısa bir süre sonra, Teksas’ın sıradan ve kavurucu yazında hafta sonu tatiline çıktık. Evi çekip çevirmekle ilgili hiçbir şey bilmediğimden evin fazla ısınmasını engellemek için termostatı 26 dereceye getirmeyi bile düşünmedim. Jenny bunu önerdi ama ben faturadan tasarruf edeceğimizi umarak termostatı tamamen kapadım. Jenny de çatışma yaşamak istemediği için öylece kapalı bırakıp yola çıktık. Üç gün sonra döndüğümüzde ne bulduk dersiniz? Evdeki sıcaklık neredeyse 48 dereceye çıkmıştı ve bu artık ölmüş olan bitkiler için pek de hayra alamet değildi. Aynı durum sihirli birlik mumumuz için de geçerliydi. Zavallı şey eriyerek yıkılmış, yumuşak bir döküntü halini almıştı. Daha yeni yarattığımız bu “tek olma birliği” bireysel toyluğumuzun ısısına dayanamamış görünüyordu.

Birlikte geçirdiğimiz on yedi yılın ardından Jenny ve ben birliğimizin çok farklı bir sembolünü şöminenin üzerine koyduk. Sibirya’da bulduğumuz ahşap bir heykel. 2009’da Doğu Sibirya’da Yakutsk’un batısında, St. Petersburg’dan gelen Rusları bir araya getirdiğimiz bir inzivada, Bağırmayan ilişki ve liderlik felsefesini anlattığımız bir seyahatteydik. Bize tamamen yabancı bir kültüre ve ülkeye, evliliğe dair yeni fikirleri tanıttığımız özel bir haftaydı.

Bu olayı anımsamak için özel bir hatıra aradık. Bu elle oyulmuş heykelde mükemmel bir şey bulduk. Uzaktan bakıldığında belinde deri kemeri olan, uzun boylu tek bir kişiye benziyor. Fakat yakından bu tek insanın iki bireyden oluştuğunu ve tekmiş gibi görünmesi için birbirine yakın bir şekilde oyulduğunu görüyorsunuz. Deri kemer aralarındaki bağ ve ellerini birleştiriyor.

Bu birliğin, birbirini tamamlaması gereken iki yarım insandan oluştuğunu düşünmeden önce şunu bilmelisiniz: Heykeli elinize aldığınızda bunların iki ayrı heykel, iki tam insan olduğunu fark ediyorsunuz. Tamamen tek başlarına durabiliyorlar – ya da -birlikte.

Jenny’le beraber iki heykelden oluşan bu tek heykeli kolayca görebileceğimiz bir yerde tutuyoruz, çünkü evliliğe dair daha önceki görüşlerimize ve ilk yıllarımıza tamamen tezat oluşturuyor. “Birliğimiz” eridikten sonra bile o yalancı birlik fikrine o kadar alışmıştık ki, en ufak bir ayrılığın, herhangi bir fikir ayrılığının dert olacağını düşünüyorduk. Bir olmamız gerekiyordu, bu da her şeyi bir olarak yapmamız gerektiği anlamına geliyordu. Aynı şeyleri sevmemiz, aynı şeylerden nefret etmemiz ve her şeyi birlikte yapmamız gerekiyordu.

Fakat bu şekilde yaşamak imkânsız. Denememize rağmen başaramadık. Neyse ki aynılık mecburiyetinden sıyrılarak dengeli birliğe doğru zorlu bir geçiş yapabildik. U2’nun solisti Bono’nun haklı olduğunu anladık: “Biriz ama aynı değiliz.” Birlik, iki farklı tamın, birliği derin kılan ayrılıklarını da koruyarak bir araya gelmesi ve bir teklik oluşturması anlamına geliyor. Tamamen aynı olsaydık, gerçekten “bir olmak” dediğimiz yaşam değiştiren o bağın sihirli ve gizemli bir yanı olmazdı.

İnanın bana, siz de birliğinizin aynılık olmasını istemezdiniz. Aksi durumda, tam da birlikteliğinizi anlamlı ve hakiki kılan boşlukları yok etmiş olurdunuz. Yaşamlarınız ve seçimleriniz, mecburiyetten ya da çatışma korkusuyla birbiriyle kesişirdi, yoksa sizi en başta bağlayan o aynı bireysel “evet”ten gelmeye devam etmezdi.

Aşk Tuvaleti

Bazen bir fikrin ne kadar saçma olduğunu fark etmek için absürd bir örnek gerekir. Aşk Tuvaleti de böyle bir örnek. Yıllar önce Saturday Night Live programında gerçekten de “bir tek parça” olan çiftlerin beğenisine sunulan yan yana iki kişilik bir tuvaletin sözde reklamı yapılmıştı.

Anlatıcı kilise mihrabının önünde gözleri pırıl pırıl parlayan bir çiftin görüntüsü sırasında, “Aynı yeminleri ettiniz...” diyordu. Üzerinde “SATILDI” yazan bir emlak ilanının önündeki çift sahnesinde, “Aynı evi paylaştınız…” ve yatak odası sahnesinde, “Aynı yatağı paylaştınız...” diye devam ediyordu.

Ve anlatıcı, izleyicileri absürdlüğe doğru götürüyordu: “Bütün bunların hepsinden daha mahrem olan ânı neden paylaşmayasınız?” sorusunu sorarken kamera da yan yana ikiz bir tuvalette, ellerini sevgiyle ortak sifon düğmesine uzatmış bir çifte dönüyordu.

Aşk Tuvaleti.

Absürd mü? Kesinlikle. Hicvedici mi? Evet. Fakat birlik aynılıktır yalanının mantıken gidebileceği uç noktayı göstermede müthiş doğru. Birinin böyle bir yalana gerçekten de nasıl inanabileceğini, hatta bunu yayabileceğini sorgulamanızı sağlıyor.

Not edin: Aşk Tuvaleti gerçekten de var, evlilikleri ve bağırsak hareketlerini mahvetmeye devam ediyor. Farklı bir isimle satılsa da gerçek bir ürün. Adı TwoDaLoo ve ürün tarifi şöyle:

TwoDaLoo iki kişinin aynı anda kullanabildiği dünyanın tek tuvaleti. Çiftleri birbirine yakınlaştırıyor ve tek sifon çekimiyle su kaynaklarımızı koruyor. TwoDaLoo, arada sade bir mahremiyet duvarı olan yan yana iki klozetten oluşuyor. Bir üst modelde yedi inç LCD televizyon ve iPod istasyonu bulunuyor.

İşte nihayet birliğin mükemmel modeli. Ben galiba bizim şöminenin rafındaki modeli tercih ediyorum.

Peki Şimdi Ne Olacak?

İtiraf etmeliyim ki bu epey teorik bir bölümdü. Shel Silverstein’ın yalnız Eksik Parça’sıyla başladık. Anladığınız üzere Silverstein, Bağırmayan, kendine odaklı iki kişiden oluşan bir evlilik modelini yıllar önce öğretmeye başlamıştı. Kendi eşsiz yoluyla bize, noksan olduğumuza ve kendimizi tamamlamak için başka birine ihtiyaç duyduğumuza inanmanın yanlışlığını gösteriyordu. Biz bunu bir adım daha ileri götürerek, evliliğinizi mükemmel uyum, güven ve birlik modellerine sığdırmaya ihtiyacınız olmadığını göstermek istedik.

Bu oldukça zorlayıcı ve bilgilendiriciydi, ve inanıyorum ki evliliklerimizin neden mücadeleyle geçtiğini anlamamız için gerekliydi. Fakat bu bölümde hemen bu geceden uygulamaya başlayacağınız pratik öneriler yok.

Ama endişelenmeyin, kitabın İkinci Kısım’ı eşinizle her hafta yaşadığınız, en sık rastlanan çatışmalarla baş etme konusunda daha pratik hikâyeler ve öneriler sunacak ve 3. Bölüm de, söz veriyorum ki size ilham verecek ve her zamankinden farklı hareket etmenizi sağlayacak şekilde toparlayıcı bir bölüm olacak.

Fakat öncelikle 3. Bölüm’e geçmeliyiz. Bu bölümün evliliğinizle ilgili şimdiye dek okuduğunuz en zor bölüm olabileceğini söylemeliyim. Kitabı ve tüm bu Bağırmayan felsefesini gerçekten (ya da mecazen) camdan atmak isteyebilirsiniz. Nedeni şu: Evliliğinizde kendinizin hangi yollardan bütün sorunları yarattığınıza bakacağız. Hayır, her şey sizin suçunuz değil. Her evlilikteki her sorun, yaratılması ve sürdürülmesinde iki tarafın eşit payının olduğu karmaşık bir döngüler sisteminin parçasıdır. Fakat bu döngüler sisteminde seçimler söz konusudur; bunlar da kendi başınıza yaptığınız seçimlerdir. Bu seçimleri inceleyerek kendinize, evliliğinizin ihtiyacı olan tam, bütün ve kendine odaklı bir benlik geliştirme şansı verirsiniz.

3

Çözümün Parçası Olmasanız Bile Sorunun Parçası Olmaya Devam Ediyorsunuz

Hayatınızın en güzel yılları, sorunlarınızın size ait olduğunu anladığınız yıllardır. Annenizi, çevreyi ya da başkanı suçlamazsınız. Kendi kaderinizi kendinizin yönettiğinin farkına varırsınız.

– ALBERT ELLIS

Pekâlâ, şimdiye kadar ele aldıklarımızı bir toparlayalım. Öncelikle, bağ kurmak istediğimiz için evlendiğimiz konusunu netleştirdik. Kendi yaşamımızı bir başkasınınkine katmayı, onunkiyle kesiştirmeyi ve paylaşmayı seçiyoruz, çünkü aynı şeyi bizimle yapmayı özgürce seçmiş biriyle ilişkilenme fikrini ve deneyimini seviyoruz. Her gün özgürce seçmeyi istediğimiz kişi tarafından her gün özgürce seçilmek istiyoruz. (Peki, her gün değilse de en azından her hafta diyebiliriz.) Bu karşılıklı, gönüllü seçim dünyada eşi benzeri olmayan bir bağ yaratır. Bu bize kendimizi daha güçsüz, daha toy ve daha bağımlı hissettirecek zorunlu ve bağlayıcı bir anlaşma değildir; tam tersine, her iki tarafı da eşsiz, birey olmuş ve bağ kurmuş kişiler olarak yaşayacak şekilde daha değerli, daha önemli, daha olgun ve daha güçlü hissettiren bir ilişkidir.

Bir yandan en çok ihtiyacımız olanı fark ederken bir yandan da yolumuza en çok çıkan şeyi inceledik: her tür duygusal tepkinin, yani “bağırma”nın gücü. Bu tepki, bu bağırma sadece işleri berbat etmekle kalmıyor; kaygımızın bizi ele geçirmesine izin verdiğimiz her seferde, aslında tam da en başta kaçınmayı umduğumuz sonuçları yaratmaya yardım etmiş oluyoruz. Bir ilişkiyi zorlayan kaygılı çabalarımız esasen bizi ilişki kurmaktan alıkoyuyor.

Tam anlamıyla derin ve uzun ömürlü bir evlilik için odağımızı değiştirmemiz gerektiğini öğrendik. Gerçekten değişim istiyorsak gözlerimizi eşimize, hatta ilişkimize bile dikemeyiz. Hakiki bir büyüme sağlamak için aslında kontrol edebildiğimiz tek kişiye, keneimize odaklanmalıyız. Kendimizi kontrol etmek zorundayız, çünkü duygusal tepki ya da “bağırmak” bizim en kötü düşmanımız.

Bu, kaygımızı besleyen çeşitli yalanları incelediğimiz 2. Bölüm’de daha da netleşti. Bu yalanlar bize uyum, birlik ve birbirinin ihtiyaçlarını karşılama konusunda yanlış fikirler verdi. Çılgınca bu ideallerin peşinden koştuk ve başaramadığımızda da bağırmaya başladık. Bu yalanlar, aynılık idealinin peşinden koşarak tümüyle hayal kırıklığına uğramamıza yol açtı ve karşılıklı anlaşmalar yaptırarak bizi köşeye sıkıştırmaktan başka işe yaramadı.

Neyse ki son sözü bu yalanlar söylemeyecek. Son sözü daima hakikat söyler. Gördüğünüz üzere evli kalmanın başka bir yolu daha vardır ve bu hem işe yarayan hem de evlilikte “yürüyen” şey fikrini değiştiren bir modeldir. Burada hedef sadece hayatta kalmak, yedinci yıl kaşınmasını,⁴ orta yaş krizlerini ve boş yuva sendromunu⁵ atlatmak değildir. Hayır, buradaki hedef daha iyimser bir şey: çatışmalarınızı derin, uzun ömürlü bir bağa dönüştürmek.

İşte burada, çiftler olarak rutin şekilde karşılaştığımız birkaç çatışmayı inceleyeceğimiz İkinci Kısım’a yol alıyoruz. Yoğun şekilde uygulamaya dönük bir bölüm bu; Bağırmayan ilkeleriyle, mesela ev idaresiyle ilgili çatışmalara, eşinizin akrabalarıyla ilgili konulara, cinsel bağ (ya da bağ olmayışı) meselelerine bakış açınızı nasıl şekillendireceğinizi gösterecek. Bu alanlarda Bağırmayan olmanın anlamına dair somut örnekler göreceksiniz. Okudukça harekete geçmeye hazır hale geleceksiniz ve harekete geçtiğinizde sizin ve eşinizin yaşamının sonsuza kadar değişeceğine inanıyorum.

Burayı atlayarak uygulamadaki örneklere geçmenin cazip olduğunu biliyorum ama önce benimle 3. Bölüm’ü bitirmelisiniz. Neden mi? Çünkü bu bölüm sizi tüm o uygulamaları çalışmaya hazırlayacak. Bu bölüm –her ne kadar zor olsa da– size ilişki sorunlarınızı nasıl verimli hale getireceğinizi öğretecek. Evet, doğru duydunuz. İlişki sorunlarınız aslında sizi aradığınız daha sakin, sıcak ve derin bağa götüren yolun kendisi olabilir. Tüm yapmanız gereken bazı zor gerçeklerle, genel olarak ilişkilerle, özeldeyse sizinle ilgili gerçeklerle yüzleşmeye istekli olmanız.

Peki Bağırmayan bir evliliğin peşinden gitmeye nasıl başlarsınız? Net bir bakışla bu gerçekte neye benzer? Buradan (evliliğinizin şu anda olduğu noktadan) oraya (evliliğinizin hep olmasını istediğiniz yere) nasıl gideceksiniz?

İşte bu bölüm bunu anlatıyor. Bağırmayan bir evliliğin “ne” olduğunu ve “neden” olduğunu –istediğiniz şeyi isteme sebebinizi ve bu zamana kadar neden bunun mücadelesini verdiğinizi– konuştuk. Artık “nasıl”a geliyoruz.

İster inanın ister inanmayın, “nasıl”ın cevabı oldukça basit. Bir formülü takip etmek kadar basit. Dikkat edin, kolay demedim, çünkü kesinlikle kolay değil. İlişkinizde devrim yaratmak kolay olsaydı hepiniz kendiliğinden bunu yapardınız, kimse de böyle bir kitabı okumak zorunda kalmazdı. Formülü uygulamak kolay değil ama formülün kendisi oldukça basit. Hatta ben bu formülü ritmik, akılda kalıcı, 21. yüzyılın bütün o dikkat dağıtan bilgiler dünyasında kullanıma hazır hale getirmeye çalıştım. Hep istediğiniz o evliliği yaratmanın ve sürdürmenin yeni ve basit yolunu sindirmeye hazır mısınız? İşte geliyor:

Sakin Ol, Büyü, Yakınlaş. Ve Tekrar Et.

İşte bu kadar. Bir evliliğin sürekli bir dönüşüm halinde olması için eşlerden birinin gönüllü ve aralıksız olarak “Sakin Ol, Büyü, Yakınlaş. Ve Tekrar Et” formülünü uygulaması gerekiyor. Bu bölüm ve bu kitap boyunca açıklayacağım ve örneklerle göstereceğim bu üç adım, evliliğinizi can attığınız o ilişkiye dönüştürme fırsatı verecek. Hayır, bu adımlar eşinizin size hep hayal ettiğiniz şekilde karşılık vermesini sağlamayacak. Eşinizin size aniden yeni bir saygı, hayranlık, minnet ya da çekim duyacağı konusunda söz veremem. Hatta bu formülü uyguladığınızda eşinizin herhangi bir şekilde karşılık vereceği konusunda bile söz veremem. Ama bu formülün sizi daha güçlü bir eş yapacağı sözünü verebilirim. Sizi kesinlikle daha güçlü bir insan yapacak. Ve evliliğinizin en büyük ihtiyacı tam da kendinizi daha güçlü bir eş ve daha güçlü bir insan yapmanız. Bu hem kendinizi hem de evliliğinizi iyi yönde değiştirmek için mükemmel bir fırsat.

Sakin Ol, Büyü, Yakınlaş. Ve Tekrar Et. Bu kelimeleri nefesinizle içinize çekin, onları kitap boyunca