AMIR LEVINE

Uzun yıllar insan davranışı, yetişkin ve anne-bebek psikolojisi üstüne New York Psikiyatri Enstitüsü ve New York Presbiteryen Hastanesi’nde araştırmalar yaptı. Nobel ödüllü Dr. Eric Kandel ile birlikte Columbia Üniversitesi’ndeki çalışmalarını sürdürüyor. Uluslararası sertifika onaylı yetişkin psikolojisi uzmanı ve Amerikan Ulusal Sağlık Enstitüsü’nün projelerinde çalışıyor. Ailesiyle New York’ta ve Southampton’da yaşayan Levine alanında çok sayıda ödül sahibi.

RACHEL S.F. HELLER

Columbia Üniversitesi’nde davranış bilimleri (psikoloji, antropoloji ve sosyoloji) alanında lisans, sosyal psikoloji alanında yüksek lisans eğitimi aldı. Pricewaterhouse, KPMG gibi şirketlerde danışman olarak çalıştı. San Francisco’da kocası ve üç çocuğuyla yaşıyor.

BAĞLANMA

NOTOS KİTAP

Aganta 009

Bağlanma Aşkı Bulmanın ve Korumanın Bilimsel Yolları

Özgün adı: Attached: The New Science of Adult Attachment and How It Can Help You Find –and Keep– Love

© Amir Levine ve Rachel S.F. Heller, 2010

© Notos Kitap Yayıncılık, 2017

Bu kitabın Türkçe yayın hakları Levine Greenberg Rostan Literary Agency ve

AnatoliaLit Telif Ajansı aracılığıyla alınmıştır.

Tüm hakları saklıdır. Yayıncının yazılı izni olmaksızın kısmen ya da tamamen çoğaltılamaz ve yayımlanamaz.

Birinci Basım Nisan 2018

ISBN 978-605-2389-40-9

Sertifika 16343

İngilizceden çeviren: Ebrar Güldemler

Editör: Tülin Er

Kapak tasarımı: Tane Mavitan

Notos Kitap Yayıncılık Eğitim Danışmanlık

ve Sanal Hizmetler Tic. Ltd. Şti.

Ömer Avni Mahallesi, Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya Sokak

No: 11/6 Gümüşsuyu Beyoğlu İstanbul

0212 243 49 07

www.notoskitap.com

facebook.com/NotosKitap

twitter.com/NotosKitap

Baskı ve Cilt

Pasifik Ofset Ltd. Şti.

Cihangir Mahallesi, Güvercin Caddesi, No: 3/1 Baha İş Merkezi

A Blok Kat:2 34310 Haramidere Avcılar İstanbul

0212 412 17 77

Sertifika 12027

AMIR LEVINE

RACHEL S.F. HELLER

BAĞLANMA

AŞKI BULMANIN VE KORUMANIN

BİLİMSEL YOLLARI

İNGİLİZCEDEN ÇEVİREN

Ebrar Güldemler

Büyük dalgaların içine atlamayı öğreten babama ve

bilimsel keşfi çocukluğumun bir parçası haline getiren anneme

Amir Levine

Aileme

Rachel S.F. Heller

GİRİŞ

İlişki Davranışını Çözümlemek

Sadece iki haftadır o adamla çıkıyorum ve daha şimdiden beni çekici bulup bulmadığı, arayıp aramayacağı konusunda çaresizce endişelenmeye başladım. Yeterince iyi olmadığım konusundaki korkularım başlar başlamaz da o kendini gerçekleştiren kehanetin yaşanacağını, bir ilişki şansını daha mahvedeceğimi biliyorum!”

Benim derdim ne? Gayet başarılı, kariyeri sahibi, yakışıklı, akıllı bir adamım. Verecek çok şeyim var. Birkaç harika kadınla çıktım ama kaçınılmaz şekilde, birkaç hafta içinde kendimi tuzağa düşmüş hissetmeye başlıyorum. Dengim olan birini bulmak bu kadar zor olmamalı.”

Kocamla yıllardır evliyiz, yine de kendimi yalnız hissediyorum. Benimle duygularını ya da ilişkimizi konuşmazdı zaten ama her şey gittikçe daha da kötüleşiyor. Hafta içi her akşam işyerinde mesaiye kalıyor ve hafta sonları ya arkadaşlarıyla golf oynamaya gidiyor ya da televizyonda spor kanalına takılıp kalıyor. Bizi bir arada tutan hiçbir şey yok. Belki de yalnız olsam daha iyi.

Bu sorunların her biri çok acı verici ve insanların hayatındaki en derin noktalara dokunuyor. Fakat yine de hiçbir açıklama ya da çözüm meseleyi açıklığa kavuşturmuyor. Her vaka kişisel ve kendine has görünüyor, her biri sonsuz sayıdaki olası temel sorundan kaynaklanıyor. Nedenleri çözümlemek, konuya dahil olan insanları çok iyi tanımayı gerektiriyor. Geçmişleri, önceki ilişkileri, kişilik yapıları bir terapistin takip etmesi gereken yollardan sadece birkaçı. En azından ruh sağlığı alanında uzman kişiler olan bizler böyle öğrendik ve inandık; ta ki yukarıdaki üç sorun ve daha fazla sorunun tek bir basit açıklamasının olduğunu keşfedene kadar. Bu keşfin hikâyesi ve ardından gelenler bu kitapta anlatılıyor.

AŞK YETER Mİ?

Birkaç ay önce yakın arkadaşımız Tamara yeni biriyle görüşmeye başladı:

Greg’i ilk gördüğümde Greenwich Bulvarı’nda ona doğru yürüyordum, bir merdivende oturuyordu. İnanılmaz derecede yakışıklıydı ve gözüne çarptığım gerçeğini gurur verici buldum. Birkaç gün sonra başka insanlarla beraber yemeğe çıktık ve bana baktığında gözlerindeki heyecan pırıltısına karşı koyamadım. Fakat sözlerini ve birliktelik imasını daha cazip buldum. Yalnız olmama vaadi. “Tamara, tüm gün evde yalnız olmak zorunda değilsin, gel benim evimde çalış,” gibi şeyler söylüyordu. “Beni ne zaman istersen arayabilirsin.” Bu ifadelerde rahatlık vardı: birine ait olmanın ve dünyada yalnız olmamanın konforu. Daha dikkatli dinleseydim, vaadiyle ters düşen başka bir mesajı da kolaylıkla duyabilirdim. Greg’in çok yakınlaşmaktan korktuğu ve bağlanmaktan rahatsızlık duyduğunu açıkça ortaya koyan mesajı. Birkaç kez, oturmuş bir ilişkisinin hiç olmadığını ve her nedense kız arkadaşlarından yorulduğunu ve hayatına devam etme ihtiyacı hissettiğini söyledi.

Bu meseleleri potansiyel olarak sorunlu diye tanımlayabilsem de o zaman bu imaları doğru bir şekilde nasıl değerlendireceğimi bilmiyordum. Elimde rehber olarak hepimizin çocukken öğrendiği o inanç vardı: aşkın her şeyi fethettiği inancı. Ve böylece aşkın beni fethetmesine izin verdim. Benim için hiçbir şey onunla birlikte olmaktan daha önemli değildi. Bir yandan, bağlanmayı beceremediğine dair başka mesajlar da veriyordu. Benimle işlerin farklı olacağına dair güvenle onları umursamıyordum. Tabii ki hata ediyordum. Yakınlaştıkça, verdiği mesajlar daha da tutarsız olmaya başladı, her şey dağılıyor gibiydi. Bana o ya da bu gece buluşamayacak kadar meşgul olduğunu söylüyor ve hafta sonu buluşmayı teklif ediyordu. Kabul ediyordum fakat bir şeylerin ters gittiğini hissediyordum, neydi peki?

O andan itibaren hep endişeliydim. Nerede olduğuna kafam takılıyordu ve ayrılmak istediği iması taşıyan herhangi bir şeye karşı aşırı duyarlıydım. Fakat her ne kadar Greg’in davranışları memnuniyetsizliğini yeterince ortaya koysa da tam gerektiği yerde şefkat göstermesi ve özür dilemesi beni ayrılmaktan alıkoyuyordu.

Bir süre sonra iniş çıkışlar beni yıpratmaya başladı ve duygularımı kontrol edemez oldum. Nasıl davranacağımı bilmiyordum ve durumun farkında olsam da arama ihtimaline karşın arkadaşlarımla plan yapmaktan kaçınıyordum. Benim için önemli olan her şeye ilgimi kaybetmiştim. İlişkinin bu gerilime dayanamayacak hale gelip son bulması çok sürmedi.

Arkadaşları olarak bizler, Tamara’nın kendisini heyecanlandıran biriyle görüşmesine başta sevindik fakat ilişki ilerledikçe, onun sürekli Greg’le meşgul olmasından endişelenmeye başladık. Canlılığının yerini kaygı ve güvensizlik almıştı. Bizimle birlikte eskiden keyifle geçirdiği vakitleri artık ya Greg’den telefon bekleyerek ya da ilişkisi için endişelenerek geçiriyordu. İş hayatının da iyi gitmediği aşikârdı ve bir noktada işini kaybedeceğinden kaygılandığını söyledi. Biz Tamara’yı daima son derece dirençli ve çok yönlü biri olarak görmüşüzdür fakat güçlü biri olduğu konusunda yanıldığımızı düşünmeye başladık. Tamara, Greg’in ciddi bir ilişki sürdürememe geçmişinin ve belirsizliğinin, hatta kendisinin onsuz daha mutlu olabileceğinin de farkında olmasına rağmen, kendinde ondan ayrılacak gücü bulamıyordu.

Biz ruh sağlığı uzmanları olarak, Tamara gibi akıllı ve entelektüel bir kadının gerçek benliğinden nasıl bu kadar uzaklaştığını anlamakta zorlandık. Bu kadar başarılı bir kadın neden böyle çaresiz bir tutum içindeydi? Yaşamdaki zorlukların çoğuna kolayca adapte olmasıyla bilinen biri, bunda neden böyle güçsüzdü? Denklemin diğer tarafı da aynı ölçüde kafa karıştırıcıydı. Greg, bizim baktığımız yerden bile onu sevmiş olduğu çok net görülmesine rağmen neden karmaşık mesajlar veriyordu? Bu sorulara bir sürü karmaşık psikolojik yanıt verilebilir fakat bu duruma, basit olmakla birlikte içgörülü bir yanıt beklenmedik bir yerden geldi.

ANNE-BEBEK TERAPİSİNDEN YETİŞKİN AŞKININ BİLİMSEL UYGULAMASINA

Tamara Greg’le çıkarken, Amir Kolombiya Üniversitesi’ndeki anne-bebek terapisinde yarızamanlı olarak çalışıyordu. Genellikle ev içi şiddet sonucu yaşanan Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) çeken annelere bağlanma-yönlendirmeli bir terapi uyguluyordu. Bu anneler bebekleriyle ilgilenirken TSSB semptomları –geçmişe dönüş, şaşkınlık, duygusal donukluk– yaşıyordu. Çocuğun ağlaması ya da yere attığı bir oyuncak, annenin TSSB belirtilerini tetiklemeye yetiyordu. Bu da geri çekilmesine sebep oluyor ve çocuğuyla güvenli bir bağ kurmaktan onu alıkoyuyordu. Aslında, bu vakaların neredeyse hepsinde çocuklar anneleriyle güvensiz bir bağ kurdu ve güvensiz bir bağlanma stili ortaya koydular.

Bağlanma stilleri ilk olarak Mary Ainsworth tarafından keşfedildi. Bağlanma teorisinin kurucusu John Bowlby’le de çalışmış olan Ainsworth bu alana en önemli katkılarda bulunanlardan biridir. Anne-bebek etkileşimlerini gözlemlerken, bebeklerin ve çocukların bakım veren kişiyle üç belirgin bağlanma şekli geliştirdiğini gözlemledi: Güvenli, Kaygılı ve Kaçıngan. (Daha az rastlanan karmaşık, kaygılı ve kaçınganın birleşimi olarak sonradan listeye eklendi.) Güvenli bağlanma kurmuş bebekler dünyayı keşfetmekte, öğrenmek ve gelişmekte, yorgun ya da kızgın olduklarında rahat ve güvende hissetmek için annelerini güvenli dayanak olarak kullanabiliyor. Güvensiz bağlanma (kaygılı veya kaçıngan) stiline sahip olanlar ya sakinleşmek için annesinin nerede olduğunu bilmeye ihtiyaç duyuyor (kaygılı) ya da ihtiyaç duyduğunda güvenli bir dayanak olmak için annesi fazlasıyla yabancı kalıyor (kaçıngan).

Amir anne-bebek terapisinde annenin çocuğuyla daha güvenli bir bağ yaratmasına yardımcı olmak için bağlanma-yönlendirmeli terapi uyguladı. TSSB sahibi anneler sık sık çocuk davranışına yetişkin niyeti yükleme eğiliminde olur –“Çok hırçın, benden nefret ediyor”– ve Amir de durumun bu olmadığını, çocuğun aslında anneyle bağ kurmak için aşırı heyecanlı olduğunu nazikçe gösterirdi. Anneye, kendi yıkıcı travması ve TSSB belirtileri ile çocuğun davranışlarını ayrıştırmayı öğreterek çocuğuyla yeniden bağ kurmasında yardımcı olurdu. Bu bağlanma temelli müdahalelerin sonucu dikkat çekiciydi. Çocuğun öfke nöbetleri azalır, anne daha güvenli ve sakin hisseder, çocuktan kaynaklanan TSSB belirtilerinde göze çarpan bir azalma yaşanırdı.

Bağlanma-yönlendirmeli tedavinin anneyle çocuk arasındaki ilişkiye olan güçlü etkisi, Amir’i bağlanma teorisi hakkındaki bilgilerini derinleştirmeye sevk etti. Bu da sonunda onun için muhteşem bir keşfin yolunu açtı. Cornell Üniversitesi İnsan Ekolojisi bölümünden Cindy Hazan ile California-Davis Üniversitesi’nden Phillip Shaver’ın elde ettiği ilk araştırma bulgularında, çocukların ebeveynlerine bağlanma biçimiyle yetişkinlerin partnerlerine bağlanma modelinin benzerlik taşıdığına dikkat çekiliyordu. Amir yetişkin bağlanması hakkında daha çok okudukça, çevresindeki yetişkin bağlanma davranışlarını incelemeye başladı. Bu keşfin, günlük yaşamda çığır açacak anlamlar ifade edebileceğini fark etti.

GÜVENLİ, KAYGILI VE KAÇINGAN

Bağlanma teorisi, yetişkinlerin romantik ilişkilerde yakınlığı algılayışı ve tepkileriyle ilgili olarak çocukluktakine paralel üç ana “bağlanma” stili olduğunu ortaya koyar: Bunlar, Güvenli, Kaygılı ve Kaçıngan olarak ifade edilir. Basitçe, güvenli insanlar yakınlık konusunda rahattır, çoğunlukla sevecen ve sevgi doludur. Kaygılı insanlar yakınlık ihtiyacındadır, kafaları çoğunlukla ilişkileriyle meşguldür ve partnerinin sevgisine karşılık verip veremeyeceği konusunda endişe duyma eğilimindedir. Kaçıngan insanlar yakınlığı özgürlüğün kaybedilmesiyle eş tutar ve sürekli asgari düzeyde tutma çabasındadır. Ayrıca bu bağlanma stillerine sahip olanlar şu noktalarda birbirinden ayrılır:

Yakınlığa ve birlikteliğe bakışları

Çatışmayla başa çıkma yöntemleri

Cinselliğe karşı tutumları

İstek ve ihtiyaçlarını ifade etme becerileri

Partnerlerinden ve ilişkilerinden beklentileri

Toplumumuzdaki herkes, ister birisiyle yeni çıkmaya başlamış ister kırk yıllık evli olsun, bu kategorilerden birine girer veya nadir olsa da son ikisinin (kaygılı ve kaçıngan) bir karışımıdır. İnsanların yüzde 50’den biraz fazlası güvenli, yaklaşık yüzde 20’si kaygılı ve yüzde 25’i kaçıngandır. Kalan yüzde 3-5 arası ise daha az yaygın olan karmaşık kategorisine girer.

John Bowlby 1950’lerde ve 1960’larda, bağlanma temellerinin beynimizde oluştuğu ve yaşam boyu sürdüğü yorumunda bulundu. Sadece çocukluktaki davranışlarımızı değil, yetişkinlik hayatımız boyunca romantik ilişkilerimizi de kontrol etmeyi sürdürdüğüne inanıyordu. Fakat bu fikir ancak yaklaşık otuz yıl sonra, 1987’de Cindy Hazan ve Phillip Shaver tarafından test edildi. Ufuk açan makalelerinde, yetişkinlerin çocuklarda görülen üç bağlanma stilinden birine sahip olduğunu kanıtladılar. Hazan ve Shaver’ın çalışması tamamen yeni bir araştırma alanı –yetişkin bağlanması– açtı ve geçtiğimiz yirmi yıl boyunca yetişkinlerin yakın ve romantik bağlarını çözümleyen yüzlerce bilimsel makale, onlarca kitap yayımlandı. Bu araştırmalar Amerika, Avustralya, Kanada, Almanya, İsrail, İtalya, Portekiz, Hollanda ve İngiltere’nin de içinde olduğu pek çok ülke ve kültürde, yetişkinlerin bu bağlanma stillerine sahip olduğunu doğruladı.

Bağlanma stillerini anlamak, insanların herhangi bir romantik durumdaki davranışlarını anlamanın ve öngörmenin kolay, güvenilir bir yoludur. Aslında bu teorinin ana mesajı, romantik ilişkilerde önceden belirlenmiş bir şekilde davranmaya programlı olduğumuzdur.

Bağlanma Stilleri Nereden Gelir?

Önceleri, yetişkin bağlanma stillerinin asıl olarak büyütülme şeklinizin ürünü olduğu düşünülürdü. Dolayısıyla şu anki bağlanma stilinizin bebekken size nasıl bakıldığıyla ilgili olduğu sanılırdı: Ebeveynleriniz hassas, ihtiyaç duyduğunuzda yanınızda ve duyarlı insanlarsa, güvenli bir bağlanma stiliniz olur. Duyarlılıkları değişkenlik gösterdiyse kaygılı bir bağlanma geliştirirsiniz. Uzak, sert ve duyarsız bir tavır takınmışlarsa kaçıngan bir bağlanma stiliniz olur. Günümüzde yetişkin bağlanmasının çeşitli etkenlerin etkisi altında kaldığını ve bunlardan yalnızca birinin, ebeveynlerin bize bakma biçimi olduğunu biliyoruz. Genlerimizin ve yaşam deneyimlerimizin de dahil olduğu diğer etkenlerin de rolü var. Daha fazlası için ikinci kısımdaki “Rahatça Yakınlaşmak: Güvenli Bağlanma Stili” bölümüne bakabilirsiniz.

ERGEN MERAKINDAN YAŞAM PROJESİNE

Bağlanma teorisinin yetişkin ilişkilerindeki etkisini keşfeden Amir’in ilk yaptığı şey, Rachel’ı aramak oldu. Arkadaşlığımız lisede başladığı için, bu bizim alışkanlık haline getirdiğimiz bir şeydi. İnsan davranışına dair yeni bir içgörü kazandığımızda birbirimizi arardık. Gençlik yıllarımızda bu, ev telefonunun kordonunu uzatıp odamıza götürmek anlamına gelirdi; bu yüzden evin diğer sakinleri değerli telefon zamanını meşgul ettiğimiz için sabırsızlanırken, biz bulduğumuz yeni içgörüler üzerine uzun uzun konuşurduk.

Amir aradığında, bu kez aramızda birer cep telefonu ve birkaç saat fark vardı. Artık meraklı ve genç öğrenciler değildik. Amir psikiyatr ve nörolog olmuştu. Rachel da eğitim psikoloğu olarak çalışıyordu. “Bence en iyisi bunu bir yere oturup öyle dinle,” dedi Amir. “Yakın zamanda, insanların romantik ilişkilerde ne kadar farklı davranabildiğini çok isabetli biçimde ifade eden bir teori hakkında çok ama çok fazla okuma yaptım; bayağı ürkütücüydü.” Bağlanma teorisinin, yetişkin ilişkilerindeki çeşitli davranışları nasıl etkin biçimde tanımladığını açıklamaya devam etti. Rachel’dan akademik çalışmaları ve bilimsel verileri, insanların kullanabileceği pratik rehberlere ve öğütlere çevirme konusunda yardım isterken Amir’in heyecanı hissediliyordu. “Yapılacak çok iş var,” dedi. “Var mısın?” Böylece işe koyulduk, ara ara canımızı dişimize takarak öyle çok çalıştık ki yine telefonda çok konuştuğumuzu düşünen sevdiklerimiz halimize yazıklanır oldu.

TAMARA VE GREG: YENİ BİR BAKIŞ AÇISI

Arkadaşımız Tamara’nın hikâyesine yeniden baktığımızda, onu yeni bir bakış açısıyla değerlendiriyoruz. Greg’in –kaçıngan bağlanma stiline sahip– bir prototipini de içeren bağlanma araştırmasının her detayı doğruydu. Nasıl düşündüğü, nasıl davrandığı ve tepki verdiğini özetliyordu. Mesafe koyuşunu, Tamara’da kusur buluşunu, ilişkilerinin ilerlemesine mâni olan kavgalarını ve “seni seviyorum” demekte aşırı zorlanışını öngörüyordu. Tuhaftır ki araştırma sonuçları, Tamara’ya yakın olmak isterken onu ittiğini açıklıyordu – bunun (Tamara’nın sandığı gibi) ondan “hoşlanmaması” ya da onun “yeterince iyi olmaması”yla ilgisi yoktu. Aksine bunlar, Greg yakınlık ve samimiyetin arttığını hissettiğinde yaşanıyordu.

Sonradan anlaşıldı ki Tamara yalnız değildi. Teori onun davranışlarının, düşüncelerinin ve tepkilerinin, kaygılı bağlanma stiline sahip biri için tipik olduğunu şaşırtıcı bir kesinlikle açıklıyordu. Greg’in uzaklaşması karşısında onun gittikçe artan tutunuşunu öngörüyordu; ayrıca işe odaklanamayışını, kafasının sürekli ilişkiyle meşgul olmasını ve Greg’in yaptığı her şeye karşı fazla duyarlı oluşunu da öngörüyordu. Greg’den ayrılmaya karar verse bile bunu yapacak cesareti toplayamayışını da ortaya koyuyordu. Kendi kanaati ve yakın arkadaşlarının nasihatlerine rağmen, ona yakın olmak için neden elinden gelen her şeyi yaptığını gösteriyordu. En önemlisi de bu teori, Tamara ile Greg’in birbirlerini sevmelerine rağmen neden geçinemediklerini açıklıyordu. İki farklı dil konuşuyorlardı ve birbirlerinin doğal eğilimlerini tetikliyorlardı – Tamara’nınki fiziksel ve duygusal yakınlık, Greg’inki özgürlük tercihi ve yakınlıktan kaçıştı. Teorinin çifti tanımlamadaki kusursuzluğu olağanüstüydü. Uzmanlar, bu çiftin en mahrem anlarını ve özel düşüncelerini gizlice dinlemiş gibiydi. Psikolojik yaklaşımlar bazen muğlak ve yoruma açık olabilir. Fakat bu teori, kendine has bir ilişkiye dair kanıtlara dayalı ve tastamam doğru (yanıltıcı ve tahmini olmayan) bir içgörü geliştirmeyi başarmıştı.

Kişinin kendi bağlanma stilini değiştirmesi imkânsız değildir ama –ortalama dört kişiden biri, dört yıllık dönemlerle bunu yapabilir– çoğu insan bundan habersizdir. Yani bu değişimler, onlar farkında bile olmadan (ya da neden olduğunu bilmeden) gerçekleşir. Hayatı değiştirebilecek güçteki bu değişimlerde insanların biraz kontrolünün olmasını sağlasak harika olmaz mı, diye düşündük. Hayatın onları dört bir yana savurup durmasındansa daha sağlam bağlanma stilleri geliştirseler, ne büyük bir fark yaratılmış olurdu!

Bu üç bağlanma stilini öğrenmek gerçek anlamda gözümüzü açtı; yetişkin bağlanma davranışının her yerde olduğunu keşfettik. Kendimizin ve çevremizdekilerin romantik ilişkilerdeki davranışlarını yeni bir bakış açısıyla ele alabiliyorduk. Hastaların, iş arkadaşlarının ve dostların bağlanma stillerini belirleyebildiğimizde, ilişkilerini farklı şekilde yorumlayıp daha büyük bir netlik elde edebildik. Davranışları artık karmaşık ve kafa karıştırıcı görünmüyor, aksine bu şartlar altında tahmin edilebilir geliyordu.

EVRİMSEL BAĞLAR

Bağlanma teorisi, genlerimize işlemiş yakınlık kurma ihtiyacını temel alır. John Bowlby’nin dâhiyane fikri, evrimsel olarak hayatımızdaki bazı bireyleri seçip ayırmaya ve değerli kılmaya programlı olduğumuzu ortaya çıkardı. Bir eşe bağlı olacak şekilde yetiştirildik. Bu ihtiyaç rahimde başlar ve ölünce sona erer. Bowlby, evrim boyunca genetik seçilimin bağ kuranlardan yana olduğunu ortaya attı. Tarihöncesi zamanlarda sadece kendilerine güvenen ve kendilerini koruyacak kimsesi olmayan insanlar av olmaya daha yatkındı. Kendisiyle yakından ilgilenen birine sahip olanların hayatta kalma şansı artıyor, yakın bağlar kurma tercihlerini yavrularına da aktarıyorlardı. Aslında, özel birine yakın olma ihtiyacı o kadar önemlidir ki beynimizde bağlanma figürlerimizle (ebeveynler, çocuklar ve partnerler) bağlantı kurma ve bunları düzenleme için özel bir biyolojik mekanizma var. Bağlanma sistemi adı verilen bu mekanizma, sevdiklerimizin yanındayken güvende olmayı ve korunmayı sağlayan davranış ve duygulardan oluşur. Bu mekanizma, bir çocuğun annesinden ayrıldığında neden paniğe kapıldığını, çılgınca arandığını ve onunla yeniden bağlantı kurana kadar neden kontrolsüzce ağladığını açıklar. Bunlara tepkisel davranışlar denir ve yetişkinler olarak bunları hâlâ sergileriz. Tarihöncesi zamanda bir partnere yakın olmak ölüm kalım meselesiydi ve bağlanma sistemimiz bu tür bir yakınlığı kesin gereklilik olarak görecek şekilde gelişti.

Partnerinizin New York’tan Londra’ya uçtuğu akşam Atlantik’te bir uçak kazası olduğu haberine rastladığınızı düşünün. Midenize çöken o hisle birlikte gelen isteri hali bağlanma sisteminizin iş başında olduğuna işaret eder. Telaş içinde havalimanını arayışınız, sizin tepkisel davranışınızdır.

Evrimin en önemli yanlarından biri heterojenliktir. İnsanlar görünüşte, tavırda ve davranışta büyük değişkenlikler gösteren oldukça heterojen bir türdür. Bu da varlığımızın büyüklüğünü ve dünyada neredeyse her türlü çevresel konuma uyum sağlayabilme yeteneğimizi gösterir. Eğer aynı olsaydık, en ufak bir çevresel zorluk hepimizi dünyadan silebilirdi. Çeşitliliğimiz, toplumun bazı bakımlardan özgünlüğü olan kesiminin, diğerlerinin hayatta kalmayacağı durumlarda hayatta kalma ihtimalini artırır. Bağlanma stili de diğer insani özelliklerden farklı değildir. Hepimiz yakın ilişkiler kurma ihtiyacı hissetsek de bunları oluşturma şeklimiz farklılık gösterir. Çok tehlikeli bir ortamda tek bir insana zaman ve enerji harcamak kârlı olmaz, çünkü çok uzun süre oralarda olmayacaktır; daha az bağlanıp yoluna devam etmek (kaçıngan bağlanma stili) daha mantıklı olur. Zorlu bir ortamda diğer seçenek de tam tersi davranmak, bağlanma figürünüze olabildiğince ısrarcı ve aşırı tetikte yaklaşmaktır (kaygılı bağlanma stili). Daha huzurlu bir ortamda, belli bir bireye büyük emek vererek kurulan bağların hem karşılıklı bireylere hem de çocuklarına büyük faydası olur (güvenli bağlanma stili).

Şu bir gerçek ki, modern toplumda bizler atalarımız gibi avcılar tarafından kovalanmıyoruz, fakat evrimsel olarak, olayların bu döngüsünden sadece azıcık uzaktayız. Duygusal beynimiz bize, tamamen farklı bir dönemde yaşayan Homo Sapiens’ten miras. Duygularımız, onların karşılaştığı tehlikeler ve yaşam tarzları üzerinden şekillendi. Günümüzde ilişkilerdeki duygu ve davranışlarımız, ilk atalarımızınkinden pek farklı değil.

DİJİTAL ÇAĞDA TEPKİSEL DAVRANIŞ

Günlük hayattaki bağlanma stilleri konusundaki çıkarımlara dair yeni içgörülerimizi kuşanmış halde, insanların davranışlarını farklı bir şekilde değerlendirmeye başladık. Birinin kişisel özelliği olarak gördüğümüz ya da fazla abartılı bulduğumuz davranışlar, bağlanma teorisi objektifinden bakıldığında dosdoğru ve net bir şekilde anlaşılıyordu. Tamara’nın onu çok üzen erkek arkadaşı Greg’den ayrılmakta zorlanmasına yeni bir açıdan bakıyorduk. Bunun mutlaka zayıflıktan kaynaklanması gerekmiyordu. Her ne pahasına olursa olsun, bağlanma figürüyle bağı koparmamaya dair temel güdüden geliyordu ve bu durum, kaygılı bağlanma stiliyle de oldukça güçleniyordu.

Tamara için Greg’le kalma ihtiyacı en ufak bir tehlikede tetikleniyordu; yani başı dertte ya da sevgilisinin ulaşılmaz, duyarsız olduğu zamanlarda. Bu durumlarda, olayları akışına bırakmak evrimsel olarak bakıldığında çılgınlık olurdu. Bu açıdan değerlendirildiğinde, onu kıskandırmak gibi tepkisel davranışlar mantıklı görünüyordu.

Bağlanma teorisiyle ilgili en sevdiğimiz şey, nüfusun çoğu için geçerli olmasıydı. Terapiye gelen çiftler esas alınarak oluşturulmuş başka modellerin aksine, bunda herkes için bir şeyler vardı. Mutlu bir ilişkisi olanlar, olmayanlar, hiç tedavi görmemiş olanlar ve aktif olarak ilişki arayanlar. Bu teori, ilişkilerde sadece ters giden değil, yolunda giden şeylerden de öğrenmemizi, ayrıca ilişkiler hakkındaki kitapların çoğunda neredeyse hiç bahsedilmeyen bir grup insanı görüp dikkat etmemizi sağladı. Dahası, bu teori davranışları sağlıklı ya da sağlıksız olarak nitelendirmiyor. Bu bağlanma stillerinden hiçbiri “patolojik” durumlar değil. Aksine önceden tuhaf ya da yanlış görünen romantik davranışlar şimdi anlaşılabilir, öngörülebilir ve hatta beklenir oldu. Sizi sevdiğinden emin olmadığınız biriyle mi birliktesiniz? Gayet anlaşılır. Ayrılmak istiyor ve birkaç dakika sonra fikrinizi değiştirip çaresizce kalmaya mı karar veriyorsunuz? Bu da anlaşılır.

Ama bu davranışlar işe yarıyor mu veya bunca sıkıntıya değiyor mu? Bu başka bir mesele. Güvenli bir bağlanma stiline sahip insanlar, kendi beklentileri dahilinde iletişim kurmayı bilir ve bu teknikleri bilmeden de partnerinin ihtiyaçlarına etkin bir şekilde karşılık verebilir. Geri kalanımız içinse, anlamak sadece başlangıçtır. Artık etkin şekilde iletişim kurmayı ve düzgünce karşılık vermeyi öğrenmemiz gerekir.

TEORİDEN UYGULAMAYA – BAĞLANMA TEMELLİ ÖZEL MÜDAHALELER GELİŞTİRMEK

Yakınlık ve samimiyet ihtiyacı söz konusu olduğunda insanların büyük çeşitlilik gösterdiğinin ve bu farkların çatışmaya neden olduğunun anlaşılmasıyla, araştırma bulguları romantik ilişkilere yeni bir gözle bakmamızı sağladı. Bu araştırma romantik ilişkileri daha kolay anlamayı sağlıyordu ama bunlarda nasıl bir fark yaratabilirdik? Bu teori, insanların yakın bağlarını geliştirmeyi vaat etse de laboratuvardan çıkıp günlük hayata uygulanması henüz söz konusu değildi. İnsanları daha iyi ilişkilere yönlendirebilecek bir anahtar bulduğumuza inanarak, üç bağlanma stili ve bunların günlük olaylarla etkileşimleri konusunda olabildiğince çok şey öğrenmeye koyulduk.

Yaşamın her kesiminden insanlarla röportajlar yapmaya başladık. Çalışma arkadaşlarımız ve hastalarımızla olduğu kadar, meslekten olmayan, farklı geçmişlerden gelen, farklı yaşlardaki insanlarla da görüşmeler yaptık. Bizimle paylaştıkları ilişki geçmişlerinin ve romantik deneyimlerinin özetlerini çıkardık. İlişki içindeki çiftleri gözlemledik. Yorumlarını, tavırlarını ve davranışlarını değerlendirerek, bağlanma stillerini belirledik ve zaman zaman bağlanma temelli özel müdahaleler teklif ettik. İnsanların –nispeten kısa zamanda– birinin bağlanma stilini anlayabileceği bir teknik geliştirdik. İnsanlara, bağlanma güdüleriyle savaşmak yerine onları nasıl kullanabileceklerini öğrettik. Böylece umutsuz ilişkilerden kurtulmakla birlikte emek vermeye değer incileri keşfetmeyi de başarabilirlerdi – ve işe yaradı!

Birçok farklı ilişki durumuna uygun bir yöntem olan Uygulamalı Yetişkin Bağlanması dediğimiz şeyi oluşturduk. Çoğunlukla bekârlara ya da halihazırdaki çiftlere odaklanan diğer ilişki müdahalelerinden farklı olarak, bağlanma teorisi, romantik hayatlarının her aşamasındaki insanlar için faydalı uygulamaları barındırıyor. Flört edenler, bir ilişkinin ilk aşamalarında olanlar, uzun vadeli ilişkilerini sürdürenler, bir ayrılığı atlatmaya çalışanlar ya da sevdikleri birinin kaybıyla acı çekenler için de belli uygulamalar söz konusu. Bağlanma teorisi bütün bu durumlara uygulanarak verimli sonuçlar doğurabilir, böylelikle insanların sevdikleriyle yaşam boyu daha iyi ilişkiler kurmalarına rehberlik edebilir.

İÇGÖRÜLERİ EYLEME DÖKMEK

Bir süre sonra, bağlanmaya ilişkin jargon çevremizdeki insanlarda alışkanlık halini aldı. Bir terapi seansında ya da yemekte, “Onsuz yaşayamıyorum, kaçıngan olduğu kesin” ya da “Beni tanıyorsunuz, kaygılıyım. Kısa bir ilişki, ihtiyacım olan son şey” dediklerini duyuyorduk. Yakın zamana kadar bu üç bağlanma stilinden habersiz oldukları düşünülürse!..

Tamara elbette bağlanma teorisi hakkında öğrenebileceği her şeyi öğrendi. Her sohbetimizde konuyu açıp yeni keşiflerimizden haberdar oldu. En sonunda, gevşek bağlarını koparıp Greg’ten ayrılacak gücü topladı. Kısa bir süre sonra başkalarıyla görüşmeye başladı. Tamara yeni öğrendiği bağlanma bilgileri eşliğinde, artık kendisine uygun olmadığını bildiği kaçıngan bağlanma stili sahibi potansiyel adaylardan nazikçe uzak durabiliyordu. Geçmişte olsa ona günlerce acı çektirebilecek –ne düşündüğüne, arayıp aramayacağı ya da ciddi olup olmadığına kafa yoracağı– insanları çaba sarf etmeden geride bıraktı. Bunun yerine Tamara, yeni tanıştığı insanların, istediği yakın ve sevecen ilişkiye uygun olup olmadığına odaklanıyordu.

Bir süre sonra Tamara, güvenilir olduğu anlaşılan Tom’la tanıştı ve ilişkileri o kadar düzgün gelişti ki Tamara pek bahsetmedi bile. Bizimle özel ayrıntıları paylaşmak istemediğinden değil, nihayet güvenli bir temel bulduğu ve artık anlatacak krizler ve olaylar olmadığı için konuşmuyordu. Sohbetlerimiz artık genellikle yaptıkları eğlenceli şeyler, gelecek planları, yeniden tüm hızıyla ilerleyen kariyeri etrafında dönüyordu.

İLERLEMEK

Bu kitap, bağlanma araştırmasını uygulamaya geçirmemizin ürünü. Umarız siz de birçok arkadaşımız, meslektaşımız ve hastamız gibi kitabı kişisel hayatınızda daha iyi kararlar vermekte kullanırsınız. Gelecek bölümlerde, üç bağlanma stilini ve bunların romantik durumlardaki davranış ve düşünce tarzınızı hangi şekillerde belirlediğini öğreneceksiniz. Başarısızlıklarınıza yeni bir gözle bakacak, kendinizin ve diğerlerinin gerekçelerini daha net biçimde göreceksiniz. İhtiyaçlarınızı ve bir ilişkide mutlu olmak için kiminle birliktelik kurmanız gerektiğini öğreneceksiniz. Sizinkiyle çatışan bir bağlanma stiline sahip biriyle halihazırda ilişki içindeyseniz, içgörü kazanacak ve neyi neden yaptığınızı anlayarak ilişkideki tatmin düzeyinizi geliştireceksiniz. Her durumda değişimi görmeye başlayacaksınız – daha iyi yönde bir değişim elbette.

BAĞIMLILIK KÖTÜ BİR KELİME DEĞİLDİR

Birkaç yıl önce, dünyanın her yerinde birbirine karşı yarışan ve zorlu görevleri tamamlaması gereken çiftlerin olduğu bir televizyon programı vardı. Karen ve Tim programın ideal çiftiydi: güzel, çekici, akıllı ve başarılı. Karşılaştıkları çeşitli zorluklarda ilişkilerine dair özel detaylar ortaya çıkıyordu. Karen evlenmek istiyordu ama Tim isteksizdi. Tim bağımsızlığına değer veriyordu, Karen daha yakın olmak istiyordu. Yarışmanın hararetli anlarında, sıklıkla bir tartışmadan sonra, Karen Tim’in elini tutmaya ihtiyaç duyuyordu. Tim mütereddit davranıyordu, bu yakınlık ona fazla geliyordu ve Karen’ın anlık isteklerine boyun eğmek istemiyordu.

Son programa gelindiğinde, Tim ve Karen yarışı önde götürüyordu. Neredeyse büyük para ödülünü kazanmak üzereydiler ama tam bitiş çizgisinde yenildiler. Sezon finali röportajında, onlara geriye baktıklarında neyi farklı yapacakları sorulduğunda Karen dedi ki: “Bence ben Tim’e fazla muhtaç olduğum için kaybettik. Geriye dönüp baktığımda, davranışlarımın biraz aşırı olduğunu görüyorum. Yarışta sık sık Tim’in elimi tutmasını istedim. Bunun benim için neden önemli olduğunu bilmiyorum. Fakat bundan bir ders çıkardım ve artık öyle biri olmak istemiyorum. Neden elini tutmaya o kadar gerek duydum ki? Bu aptalca. Elini uzatmasını beklemeden soğukkanlılığımı korumalıydım.” Tim ise daha az şey söyledi: “Bu yarışın hiçbir bakımdan gerçek hayatla alakası yok. Yaşadığım en yoğun deneyimdi. Yarış boyunca birbirimize kızacak zamanımız bile olmadı. Bir görevden diğerine koşturup durduk.”

Hem Karen hem de Tim önemli bir gerçekten bahsetmekten kaçınıyordu: Birlikte yapacakları bungee-jumping’den önce Tim’in gözü korktu ve az kalsın yarıştan ayrılıyordu. Karen’ın teşvik etmesi ve onunla birlikte atlayacağına dair güvence vermesine rağmen, Tim bunu yapamayacaktı. Bir ara tüm ekipmanları çıkararak bırakıp gidecek noktaya geldi. Nihayetinde cesaretini toplayıp yarışa devam etti. Fakat o tereddüt ânı yüzünden yarıştaki liderliklerini kaybettiler.

Bağlanma teorisi bize, Karen’ın duygusal ihtiyaçlarını kontrol etmesi ve stres ânında kendini sakinleştirmesi gerektiğine dair varsayımının tamamen yanlış olduğunu söylüyor. O, sorunun kendisinin fazla muhtaç davranmasında olduğunu sanmıştı. Fakat araştırma bulguları tam aksini destekliyor. Beynimiz partnerimizin fiziksel ve psikolojik varlığıyla desteğine ihtiyaç duyacak şekilde düzenlenmiştir. Partnerimiz bizi güvende hissettirmekte başarısız olduğunda, o güveni sağlayana kadar girişimlerimizi sürdürmeye programlıyız. Karen bunu anlasaydı, televizyonda yayınlanan bir yarışmanın stres ânında Tim’in elini tutmak istediği için utanmazdı. Tim’e gelince, Karen’ın elini tutmasının ikisine de kazanmak için ihtiyaç duydukları gücü vereceğini bilmesi gerekirdi. Ayrıca Karen’ın ihtiyacına baştan karşılık verseydi, daha sonra onu sakinleştirmek için enerji harcamasına gerek kalmayacaktı. O talep etmeden önce, endişeli olduğunu gördüğünde elini tutabilirdi. Dahası eğer Tim Karen’ın desteğini daha hazır bir şekilde kabul etseydi, muhtemelen atlayışı daha erken yapabilecekti.

Bağlanma prensipleri bize insanların ancak giderilmemiş ihtiyaçları kadar muhtaç olduklarını öğretir. Duygusal ihtiyaçları karşılandığında –ne kadar erken o kadar iyi– ilgi dışarıya yönelir. Bu, bağlanma literatüründe “bağımlılık paradoksu” olarak geçer. İnsanlar bir diğerine ne kadar etkin şekilde bağlanırsa, o kadar cesur ve bağımsız olurlar. Karen ve Tim, aralarındaki duygusal bağı yarışta lehlerine çevirecek şekilde kullanmaktan habersizdi.

ÇOK YOL ALDIK (AMA YETERLİ DEĞİL)

Karen’ın kendini muhtaç olarak görüp suçlaması ve Tim’in bağlanma rolüne karşı özensizliği şaşırtıcı değil, onların hatası da değil. Nihayetinde hepimiz yakınlık, birliktelik ve özellikle de bağımlılığı küçümseyen, bağımsızlığı yücelten bir kültürde yaşıyoruz. Bu tavrı, zararımıza olmasına rağmen, doğru kabul ediyoruz.

İnsanların duygusal olarak kendi kendine yetmesi gerektiğine dair yanlış inanç yeni değil. Batı toplumunda yakın zamana kadar, çocuklar kendi başlarına bırakıldığında ve kendi kendilerini sakinleştirmeyi öğrendiklerinde daha mutlu olacaklarına inanılıyordu. Sonra bağlanma teorisi ortaya çıktı ve bu tavrı –en azından çocuklara karşı– değiştirdi. 1940’larda uzmanlar, üstüne titremenin ileride sağlıksız, uyumsuz yetişkinlere dönüşebilecek güvensiz, âciz çocuklar yarattığı konusunda uyarıyordu. Ebeveynlere, bebeklerine fazla ilgi göstermemeleri, saatlerce ağlamalarına izin vermeleri ve onlara katı bir zaman çizelgesine bağlı bir yemek eğitimi vermeleri söyleniyordu. Hastanelerdeki çocuklar ebeveynlerinden ayrılıyor ve ancak bir camın arkasından görülebiliyordu. Sosyal hizmet görevlileri, en ufak bir sorun alametinde çocukları evlerinden alıyor ve yetiştirme yurtlarına yerleştiriyordu.

Çocuklarla ebeveynleri arasında belli bir mesafe olması ve fiziksel şefkatin azar azar hissettirilmesi gerektiğine dair genel bir inanç vardı. 1920’lerde Psychological Care of Infant and Child [Bebeklerin ve Çocukların Psikolojik Bakımı] isimli ebeveynlere yönelik ünlü kitabında John Broadus Watson, “fazla sevgi”nin tehlikelerine karşı uyarmış ve kitabı “mutlu bir çocuk yetiştiren ilk anneye” ithaf etmişti. Mutlu bir çocuk kendi kendini idare eden, korkusuz, özgüvenli, uyumlu, çözümcü, fiziksel bir acısı olmadıkça ağlamayan, kendini işe ve oyuna vermiş, bir kimseye ya da bir yere karşı büyük bağlılığı olmayan biriydi.

1950’lerde ve 1960’larda, Mary Ainsworth ve John Bowlby’nin çığır açan çalışmalarından önce, psikologlar ebeveyn ve çocuk arasındaki bağın öneminin farkında değildi. Bir çocuğun anneyle bağının, annenin bir gıda kaynağı olmasından kaynaklandığı düşünülüyordu. Çocuk besini anneyle ilişkilendirmişti ve sonuç olarak varlığına ihtiyaç duyuyordu. Fakat Bowlby, tüm besin ihtiyaçları giderilmiş çocukların bile bir bağlanma figürü olmadığında (mesela İkinci Dünya Savaşı’nda yerlerinden edilmiş ya da kurumlarda büyütülmüş çocuklar) normal bir şekilde gelişim gösteremediklerini gözlemledi. Bu çocuklar fiziksel, zihinsel, duygusal, sosyal gelişim konusunda geri kalmıştı. Ainsworth ve Bowlby’nin çalışmaları, çocuk ile ona bakan arasındaki bağın, çocuğun hayatta kalmasında ekmek ve su kadar gerekli olduğunu açıkça ortaya koydu.

BAĞLANMA İHTİYAÇLARI: SADECE ÇOCUKLAR İÇİN DEĞİL

Bowlby bağlanmanın tüm bir insan hayatı boyunca davranışın önemli bir parçası olduğunu iddia etti. Fakat yetişkin bağlanması alanının öncüleri Cindy Hazan ve Philip Shaver’ın 1980’lerin sonunda Rocky Mountain News’de yayımladığı “aşk testi”ne dek bu varsayım kanıtlanmamıştı. Testte gönüllülerden ilişkilerdeki duygu ve tavırlarını en iyi ifade eden şıkkı işaretlemeleri istendi. Üç ifade, üç bağlanma stiliyle ilişkiliydi ve bunlar da aşağıdaki gibiydi:

Başkalarıyla yakınlık kurmaktan, onlara tabi olmaktan ve onların da bana tabi olmasından rahatsızlık duymam. Terk edilme ya da birinin benimle fazla yakınlık kurması gibi konularda pek endişelenmem. (Güvenli bağlanma stilinin ölçütü.)

Başkalarıyla yakın olmaktan biraz rahatsızlık duyarım, birine tamamen güvenmek, ona bağlı olmak benim için zordur. Herhangi biri çok yakınlaşırsa rahatsız olurum ve sevgililerim kendimi rahat hissettiğimden daha yakın davranmamı ister. (Kaçıngan bağlanma stilinin ölçütü.)

Başkalarının benim istediğim kadar yakın olmayı tercih etmediğini görürüm. Partnerimin beni gerçekten sevip sevmediği veya benimle olmaya devam edip etmeyeceği konusunda sıklıkla endişelenirim. Biriyle tam olarak bütünleşmek isterim ve bu istek zaman zaman insanları korkutup uzaklaştırır. (Kaygılı bağlanma stilinin ölçütü.)

Dikkate değer biçimde, bu sonuçlar yetişkinlerdeki bağlanma stillerinin küçük çocuklardakine benzer bir dağılıma sahip olduğunu gösteriyordu: Katılımcıların büyük bir kısmı “güvenli” kategorisinde toplanmıştı ve geri kalanlar kaçıngan ve kaygılı arasında bölünüyordu. Ayrıca araştırmacılar, her bağlanma stilinin son derece farklı ve kendine has inançlara, davranışlara, partnerlere, ilişkilere ve genel olarak yakınlığa sahip olduğu sonucuna ulaştı.

Hazan, Shaver ve diğerlerinin yaptığı başka birçok araştırma bu bulgulara katkıda bulundu. Çocuklardaki bağlanma durumuna göre tetiklenen duyguların, düşünce yapılarının ve davranışların, yetişkinlerinkiyle benzerlik gösterdiği ortaya çıktı. Aralarındaki fark yetişkinlerin soyutlama yeteneklerinin daha yüksek olması. Bu yüzden bazen bir başkasının fiziksel olarak sürekli yanımızda olmasını değil, manen de yanımızda olduğunu bilmek istiyoruz.

Fakat nihayetinde, yakın bir bağ ve partnerimize her an ulaşabileceğimize güvenme ihtiyacı hayatlarımız boyunca önemli bir rol oynuyor.

Ne yazık ki geçmişte çocuk-ebeveyn bağının önemi hafife alındığı gibi, bugün de yetişkin bağlanmasına gereken önem verilmiyor. Yetişkinler arasında hâlâ, bir ilişkide çok fazla bağımlılığın kötü bir şey olduğu düşüncesi rağbet görüyor.

KARŞILIKLI BAĞIMLILIK EFSANESİ

Karşılıklı bağımlılık hareketi ve halihazırdaki diğer popüler kişisel gelişim guruları, ilişkileri tıpkı yirminci yüzyılın ilk yarısındaki çocuk-ebeveyn bağının ele alınışına benzer şekilde tanımlıyor. (“Mutlu çocuk”un gereksiz bağlardan azade olduğu fikrini hatırladınız mı?) Günümüz uzmanları da buna benzer bir öğüt veriyor: Mutluluk içinizden gelen bir şey olmalıdır ve sevgilinize ya da eşinize bağlı olmamalıdır. İyiliğiniz onların değil, sizin sorumluluğunuzdur. Aynı şekilde onların iyiliği de sizin değil, kendi sorumluluklarıdır. Her birey kendine bakmak durumundadır. Ayrıca iç huzurunuzun en yakınınızdaki insan tarafından bozulmasına izin vermemeyi öğrenmelisiniz. Eğer partneriniz güvenlik hissinizi tehdit edecek şekilde davranırsa, kendinizi bu durumdan duygusal olarak uzaklaştırabilmelisiniz; “kendinize odaklanın” ve sakin kalın. Bunu yapamıyorsanız sizde bir sorun var demektir. Karşı tarafın ağına düşmüş ya da “karşılıklı bağımlı” olabilirsiniz ve daha iyi “sınırlar” çizmeyi öğrenmek zorundasınız.

Bu bakış açısının altında yatan temel fikir, iki kendine yeten insan arasındaki ideal ilişkinin olgun ve saygılı olması ve öte yandan, sınırların korunması anlamına geliyor. Partnerinizle güçlü bir bağlılık geliştirirseniz, bir şekilde yetersiz olursunuz ve “ayrışmak” için kendi kendinize bunun üzerinde çalışmanız, “daha büyük bir kendilik duygusu” geliştirmeniz öğütlenir. En kötü senaryo, sonunda partnerinize ihtiyaç duyar hale gelmenizdir, bu da ona “bağımlılık”la eş tutulur; hepimiz biliriz ki bağımlılık tehlikeli bir sondur.

Karşılıklı bağımlılık hareketinin öğretileri, tiryakilik ya da alkol bağımlılığı gibi durumlarla başa çıkmaya çalışan aile bireyleri için son derece yararlı olmaya devam etse de (ilk niyet buydu), ayrım yapmadan tüm ilişkilere uygulandığında yanlış yönlendirebilir ve hatta zarar verebilir. Televizyon yarışmasından bildiğimiz Karen, toplumumuzda çok yaygın olan bu düşünce tarzının etkisindeydi. Fakat biyolojimiz bambaşka bir şey söylüyor.

BİYOLOJİK GERÇEK

Çeşitli çalışmalar, birbirine bağlanan iki kişinin tek bir fiziksel birim oluşturduğunu söylüyor. Partnerimiz tansiyonumuzu, nabzımızı, solunumumuzu ve kanımızdaki hormon seviyesini düzenleyebiliyor. Artık iki ayrı varlık değiliz. Günümüzün popüler psikolojik yaklaşımlarının çoğunun yetişkinler arası ilişkilerde ayrışmaya yaptığı vurgunun biyolojik açıdan akla yatkın bir tarafı yok. Bağımlılık bir gerçektir; bir tercih ya da seçenek değildir.

James Coan tarafından gerçekleştirilen bir çalışma, özellikle bu etkiye ışık tutuyor: Dr. James Coan, Virginia Üniversitesi Duyuşsal Nöroloji Laboratuvarı’nın yöneticisi. Yakın sosyal ilişkilerin ve daha geniş sosyal ağların duygusal tepkilerimizi nasıl düzenlediğinin mekanizmalarını araştırmakta. Richard Davidson ve Hillary Schaefer’in de desteğiyle yürüttüğü bu çalışmada, evli kadınların beynini incelemek için MRG (Manyetik Rezonans Görüntüleme) teknolojisini kullandı. Kadınların beyin taraması yapılırken Dr. Coan ve meslektaşları, onlara birazdan hafif bir elektrik şoku vereceklerini söyleyerek stresli bir durum yarattılar.

Normalde stres altında hipotalamus harekete geçer ve beyin stresle başa çıkabilmek için daha fazla çalışmaya başlar. Elektrik akımını yalnız başına bekleyen kadınlarla yapılan deneyde de tam olarak bu gerçekleşti. Hipotalamus harekete geçti. Ardından, beklerken bir yabancının elini tutan kadınları test ettiler. Bu sefer ölçümlere göre hipotalamusta bir şekilde daha az hareket oldu. Peki ya kadının tuttuğu el kocasının olduğunda ne oluyordu? Düşüş çok daha etkileyiciydi; stresleri neredeyse tespit edilemiyordu. Dahası, evliliği tatminkâr olan kadınlar kocalarının elini tutmaktan en yüksek faydayı görenlerdi. Ama buna daha sonra döneceğiz.

Bu çalışma göstermiştir ki, iki kişi yakın bir ilişkide olduğunda birbirlerinin fiziksel ve duygusal sağlığını düzenler. Fiziksel varlıkları ve ulaşılabilir oluşları stresi azaltır ve çalışmanın da gösterdiği gibi bu durum kendini hipotalamusta belli eder. Hipotalamusun araştırmaya dahil edilip onunla özel olarak ilgilenilmesinin nedeni, beynin bu kısmının açlık, uyku, hormonlar ve otonom sinir sisteminden sorumlu olmasıdır; bu işlevlerin çoğu kontrolümüzün dışında gerçekleşir. En temel biyolojimizin partnerlerimizden bu kadar etkilendiği bir gerçekken, onlarla kendimiz arasında üst seviyede bir ayrışmayı nasıl sürdürebiliriz?

Örneğimizdeki Karen, stresli bir durumda partnerinin elini tutmanın iyileştirici etkisini içgüdüsel olarak fark etmiş gibidir. Ne yazık ki sonrasında genel yanlış düşüncelere teslim oldu ve içgüdüsünü bir zayıflık, utanılacak bir şey olarak değerlendirdi.

“BAĞIMLILIK PARADOKSU”

Beyin görüntüleme teknolojisi gelişmeden önce, John Bowlby yaşamımızı paylaşacak birine ihtiyaç duymamızın genetik yapımızdan kaynaklandığını ve kendimizi ne kadar sevdiğimiz ya da gerçekleştirdiğimizle ilgisi olmadığını anlamıştı. Bowlby, özel birini seçtiğimizde güçlü ve genellikle kontrol edilemez güçlerin devreye girdiğini keşfetti. Ne kadar bağımsız olsak da bilinçli isteğimiz dışında yeni davranış biçimleri ortaya çıkmaktadır. Partnerimizi bir kez seçtikten sonra, bağımlılığın olup olmadığı sorusu ortadan kalkar. O daima vardır. Mükemmel bir birlikteliğin kırılganlık ve kaybetme korkusu gibi duygular içermemesi kulağa hoş gelse de biyolojimiz böyle değildir. Bir insan çiftinin tek bir fizyolojik birim haline gelmesinin, yani partnerim tepki veriyorsa benim de tepki vermem ya da partnerim üzgünse bunun beni de huzursuz etmesinin hayatta kalmak için güçlü bir avantaj sağladığı evrim vasıtasıyla kanıtlandı. Partnerimin benim bir parçam olması, onu kurtarmak için her şeyi yapacağım anlamına gelir; bir insanın başka birinin esenliği, sağlığı için böylesi çaba göstermesi, her iki taraf için de çok önemli varlığını sürdürme avantajları taşır. Farklı bağlama stillerine sahip insanların bu güçlerle baş etme çeşitliliğine rağmen –güvenli ve kaygılı olanlar bunları kucaklama, kaçıngan olanlar bastırma eğilimindedir– her üç bağlanma stili de o özel kişiyle bağlantı kurmaya programlıdır. “Sevgiyi Kol Mesafesinde Tutmak: Kaçıngan Bağlanma Stili” başlıklı dördüncü bölümde, kaçıngan kişinin bilinçdışı zihninde olan biteni gösteren birçok başarılı deney anlatılmıştır. Bu çalışmalar, kaçınganların dikkati dağıtılıp zihinsel enerjileri başka bir yöne çevrildiğinde, bağlanma ihtiyaçlarının ve farkında bile olmadıkları kırılganlıklarının akınına uğradıklarını göstermiştir.

Peki bu, bir ilişkide mutlu olmak için partnerimizle etle tırnak gibi bağlanmamız ya da hayatımızın kariyer ve arkadaşlar gibi diğer yönlerinden vazgeçmemiz gerektiği anlamına mı gelmektedir? Çelişkili biçimde, bunun tam aksi doğrudur! Tek başımıza dünyaya adım atma yeteneği, güvendiğimiz birinin yanımızda durduğunu bilerek mümkün oluyor. Ve işte bu “bağımlılık paradoksu”dur. Paradoksun mantığını anlamak başta zor görünür. Birine bağlıyken nasıl daha bağımsız olabiliriz ki? Yetişkin bağlanmasının temelini tek bir cümleyle açıklamamız gerekseydi, bu şu olurdu: Bağımsızlık ve mutluluğa giden yola çıkmak isterseniz, öncelikle bağlanılacak doğru insanı bulun ve bu yolculuğa onunla çıkın. Bunu anladığınızda, bağlanma teorisinin özünü de anlamış olursunuz. Bu prensibi gözünüzün önüne getirebilmek için çocukluğunuza, bağlanmanın başladığı yere bir bakalım. Anlatabildiğimizden fazlasını nakletmek için bilimsel alanda “yabancı ortam testi” olarak bilinen testten daha iyisi olamaz.

YABANCI ORTAM TESTİ

Sarah ve on iki aylık kızı Kimmy oyuncak dolu bir odaya giriyor. Cana yakın genç bir araştırma görevlisi odada bekliyor ve onlarla iki çift laf ediyor. Kimmy bu yeni oyuncak cennetini keşfetmeye başlıyor: Arada annesine bakarak etrafta emekliyor, oyuncakları alıyor, yere atıyor, ses çıkarıyor mu, yuvarlanıyor mu, ışıkları yanıyor mu kontrol ediyor.

Ardından Kimmy’nin annesine odadan çıkması söyleniyor; kadın kalkıp usulca dışarı çıkıyor. Kimmy ne olduğunu anladığı anda çılgına dönüyor. Hızla kapıya doğru emekliyor ve ağlıyor. Annesini çağırıyor, kapıya vuruyor. Araştırma görevlisi, Kimmy’nin ilgisini bir kutu renkli blokla çekmeye çalışıyor ama bu sadece Kimmy’yi daha fazla kızdırmaya yarıyor ve bloklardan birini araştırma görevlisinin kafasına atıyor.

Annesi kısa bir süre sonra odaya döndüğünde, Kimmy hızla ona doğru gidiyor ve kollarını kaldırarak kucağa alınmayı bekliyor. İkisi sarılıyor ve Sarah sakince kızını rahatlatıyor. Kimmy annesine sıkıca sarılıyor ve ağlamayı kesiyor. Sakinleştiğinde Kimmy’nin ilgisi yeniden oyuncaklara dönüyor ve oynamaya devam ediyor.

Sarah ve Kimmy’nin katıldığı bu deney, bağlanma teorisi alanındaki muhtemelen en önemli çalışma, yabancı ortam testi olarak bilinir ve yukarıda sözünü ettiğimiz, onun kısaltılmış bir versiyonu. Bağlanma teorisi öncülerinden Mary Ainsworth, çocukların keşif isteğinin –oynama ve öğrenme yeteneğinin– annelerinin varlığı ya da yokluğuyla tetiklenmesi ve durması karşısında hayrete düşmüştü.

Ainsworth, bir bağlanma figürünün odadaki varlığının, çocuğun daha önceden bilmediği bir ortama katılmasına ve güvenle araştırmasına yettiğini görmüştü. Bu varlık güvenli dayanak olarak biliniyor. Size destek olan birinin arkanızda olduğunu ve ona yüzde yüz güvenebileceğinizi, ihtiyacınız olduğunda dönebileceğinizi bilmek anlamına geliyor. Bir çocuğun keşfetmesi, gelişmesi ve öğrenebilmesi için güvenli dayanak önkoşuldur.

YETİŞKİNLER İÇİN GÜVENLİ DAYANAK

Yetişkinler olarak oyuncaklarla oynamayız ama dünyayı keşfetmemiz, alışılmışın dışında ve zor durumlarla baş etmemiz gerekir. İşimizde başarılı, hobilerimizde sakin ve ilham dolu, çocuklarımız ve partnerlerimiz konusunda da şefkatli olmak isteriz. Güvende hissedersek, tıpkı yabancı ortam testindeki çocuğun, annesi yanındayken hissettiği gibi, dünya ayaklarımızın altında olur. Peki ya güven hissimiz eksikse? Bize en yakın kişinin, partnerimizin bize inandığından, desteklediğinden, ihtiyaç duyduğumuzda yanımızda olacağından emin değilsek odaklanabilmek ve hayata karışmak bizim için zorlaşır. Yabancı ortam testinde olduğu gibi, partnerlerimiz güvenilebilir, kendimizi güvende hissettirebilir kişilerse ve özellikle zor zamanlarda bizi rahatlatmayı biliyorlarsa, hayatın diğer alanlarına dikkat verebilir ve varlığımızı anlamlı kılabiliriz.

Carnegie Melon Üniversitesi İlişki Laboratuvarı yöneticisi Brooke Feeney, güvenli dayanağın yetişkinler için nasıl işlediğini göstermiştir. Dr. Feeney, özellikle çiftlerin birbirlerine nasıl destek verdiği ve bu desteğin kalitesini belirleyen etkenler konusunda çalışmaktadır. Çalışmalarından birinde Dr. Feeney, çiftlerden kişisel hedeflerini ve keşif fırsatlarını bir laboratuvarda birbirleriyle müzakere etmelerini istedi. Katılımcılar, hedeflerinin partnerleri tarafından desteklendiğini hissettiğinde özgüvenlerinin arttığını ve tartışmadan sonra daha iyi bir ruh halinde olduklarını raporladı. Ayrıca görüşmenin ardından, başarma ihtimallerinin görüşme öncesine nazaran daha yüksek olduğunu değerlendirdiler. Partnerlerinin daha müdahaleci ve/veya daha az destek olduğunu hissedenler, hedeflerini konuşma konusunda daha kapalı davrandı ve hedeflerine ulaşma yollarını değerlendirme konusunda özgüvenli değillerdi. Bunun yerine, tartışma esnasında hedeflerini küçültme eğiliminde oldular.

Televizyon programındaki çiftimiz Karen ve Tim’e dönecek olursak, onların deneyimi birçok açıdan çocuklar için yapılan yabancı ortam testine benziyor. Yabancı ortam testine benzer şekilde, araştırmacıların aynalı cam ardından gözlemlediği yyapay olarak strese sokulmuş anne ve çocuk gibi Karen ve Tim de izleyiciler karşısında, bir televizyon programında çeşitli stresli görevleri tamamlamak zorundaydı. Karen ve Tim yetişkin olmalarına rağmen, yabancı ortam testindeki içgüdüsel davranışlar aynen açığa çıkmıştı. Karen yarışmanın stresi altında, desteğinden emin olmadığı için Tim’e elini tutması konusunda ısrar etti. Tim her ne kadar ihtiyacını açıkça belirtmemiş olsa da bungee jumping’den önce Karen’ın onu rahatlatması ve gönlünü almasıyla cesaretlendi. Karen, tıpkı annesini arayan Kimmy’nin yaptığı gibi, tepkisel davranışta bulunmuş (o elini tutana kadar devam etmemek), her ikisi de diğer görevlere odaklanana kadar bağlantı figürlerinin kendilerini rahatlatmasına ihtiyaç duymuştu. Güvenli dayanak oluştuğunda diğer aktivitelere geri dönebilmişlerdi.

BAĞLANACAK DOĞRU İNSANI BULMAK

Soru şu: En çok güvendiğimiz –fiziksel ve duygusal yönden bağımlı olduğumuz– kişi bağlanma rolünün hakkını vermediğinde ne olur? Nihayetinde beynimiz, partnerimizi güvenli dayanak olarak belirliyor. O insan ihtiyaç duyduğumuzda başvurduğumuz, duygusal olarak çapa attığımız güvenli dayanak oluyor. Bu kişinin duygusal olarak ulaşılabilirliğini aramaya programlıyız. Peki ya daimi olarak ulaşılabilir değilse? Coan MRG deneyinde, partnerin fiziksel temasının stresli bir durumda endişeyi azalttığını gördük. Ayrıca ilişkide tatmin düzeyi yüksek olanların, partnerlerinden destek görenler olduğunu öğrendik. Diğer deneyler daha ileri sonuçlar verdi. Toronto Üniversitesi’nde psikiyatr ve araştırmacı olan Brian Baker, kalp hastalıkları ve yüksek tansiyon hastalıklarının psikiyatrik yönlerini, özellikle de evlilikteki uyuşmazlığın ve iş geriliminin kan basıncı üzerindeki etkilerini araştırıyor. Dr. Baker araştırmalarının birinde, hafif bir yüksek tansiyonunuz varsa, tatminkâr bir evliliğe sahip olmanın insana iyi geldiğini, partnerinizle vakit geçirmenin kan basıncınızı sağlıklı seviyelere düşüreceğini buldu. Öte yandan, evliliğinizden memnun değilseniz, partnerinizle bağlantıyı sürdürmek tansiyonunuzu yükseltiyor ve fiziksel yakınlığınız sürdüğü müddetçe de yüksek kalıyor. Bu çalışmanın anlattıkları çok önemli: Partnerimiz temel bağlanma ihtiyaçlarımızı karşılayamadığında kronik bir kaygı ve gerilim hissediyoruz, bu da çeşitli kırgınlıklara sebep oluyor. Bize güvenli dayanak sağlayamayan romantik bir partnerle birlikte olmak sadece duygusal sağlığımızı tehlikeye atmakla kalmıyor, fiziksel sağlığımızı da olumsuz yönde etkiliyor.

Görünüşe göre, partnerlerimiz dünyadaki gelişimimizi büyük ölçüde etkiliyor. Bunun aksi imkânsız. Sadece kendimizle ilgili nasıl hissettiğimizi etkilemekle kalmıyorlar, ayrıca kendimize inancımızda ve hayallerimizi, umutlarımızı gerçekleştirmemizde de etkililer. Doğuştan gelen bağlanma ihtiyaçlarımıza cevap veren bir partnerle birlikte olmak ve güvenli bir dayanak bularak rahat hareket etmek, bizi fiziksel ve duygusal açıdan daha sağlıklı kılar ve daha uzun yaşarız. Varlığı ve desteği tutarsız bir partner gerçekten moral bozucu ve güçsüzleştirici bir deneyimdir, gelişimimiz sahiden durur ve sağlığımız sekteye uğrar. Kitabın geri kalanı, güvenli dayanak olabilecek partneri bulmanıza, böyle bir partner olmanıza ve halihazırdaki partnerinize insanın hayatını değiştirebilecek bu rolü üstlenmesinde destek vermenize dair...

BU KİTABI NASIL KULLANACAKSINIZ?

Bu kitap, aşkı doğru yerde aramanız ve var olan ilişkilerinizi iyileştirmeniz konusunda size nasıl yol gösterebilir?

Bağlanmanın temelleriyle başlayarak, ilişki ihtiyaçlarınızın arkasında yatan biyolojik sebepleri açıklıyoruz ve mutluluğunuzun önünde duran kökleşmiş yanlış yargıları yok ediyoruz. Giriş kısmından sonra sizi “kolları sıvamaya” ve kendi bağlanma stilinizi belirleyerek işe koyulmaya davet ediyoruz. Bu size benzersiz ilişki DNA’nızı ya da bağlanma stilinizi gösterecek. Ardından çevrenizdekilerin bağlanma stillerini tanımayı öğreneceksiniz. Bunlar anahtar bölümler ve ilişkilerde sizin ihtiyaçlarınızı ve kimin bu ihtiyaçlarınızı gidereceğini (ya da gideremeyeceğini) anlamada ilk adımlar. Bu süreç boyunca size adım adım rehberlik edeceğiz ve yeni becerilerinizi uygulama fırsatı sağlayacağız.

İkinci kısım, her bir bağlanma stilini daha detaylı inceliyor. Her stilin içyüzünü bildiğinizde daha iyi hissetmeye başlayacaksınız. Bu bölümleri okurken, romantik deneyimlerinizi ve çevrenizdekilerin deneyimlerini bambaşka bir açıdan değerlendirebileceğiniz gerçek bir aydınlanma yaşayacaksınız.

Üçüncü kısım, beraberinde bir uyarı işaretiyle geliyor. Sizin yakınlık ihtiyaçlarınızdan tamamen farklı ihtiyaçlarına sahip olan biriyle bağ kurmanın duygusal bedelini öğreneceksiniz. Kaygılı-kaçıngan kapanının özel problemlerini anlatacağız ve bu tür bir ilişkide kalmanız halinde yapmanız gerekenlerden bahsedeceğiz. Bu türden bir bağ kurduysanız ve yürümesini istiyorsanız, bu kısım size yardımcı olacaktır (dördüncü kısımda bu konuya dair daha fazlası var). Sizin ve partnerinizin bağlanma stilinin kendine has özel ihtiyaçlarını ve kırılganlıklarını öğrenerek, ipuçlarını ve “kaygılı-kaçıngan”a özel belirli müdahaleleri uygulayarak ilişkinizi daha güvenli sulara taşıyabilirsiniz. Ayrılmaya karar verdiğinizde karşılaşacağınız ve sizi bunun üstesinden gelmekten alıkoyacak güçlüklerden bahsedecek ve ayrılık acısını atlatmakta faydalı çözümler önereceğiz.

Son olarak, güvenli bağlanma stiline sahip insanların zihin yapısını inceleyeceğiz. Flörtünüze ya da partnerinize mesajınızı doğru iletmenin yolunu göstereceğiz. Bu beceri sadece ihtiyaçlarınızı ifade etmenize yardımcı olup size güçlü, değerli bir zemin oluşturmakla kalmayacak, partnerinizle ilgili de değerli bilgiler edinmenizi sağlayacak. Tepkileri artık anlam ifade edecek. Ayrıca güvenli bağlanma stiline sahip insanların çatışmayı çözmekte kullandıkları beş metodu inceleyerek, bunları deneyeceğiniz bir çalışma sunacağız. Böylece tekrar çatışma yaşandığında hazırlıklı olacaksınız. Bu bölümler, kaygılı ya da kaçıngan bağlanma stiline sahip kişiler için can yeleği niteliğinde – bir ilişkiyi sağlıklı ve tatmin edici şekilde yaşama konusunda rehberlik edecekler. Güvenli bağlanma içinde olsanız bile, ilişkilerinizdeki tatmin düzeyini yükseltmeye yönelik birkaç ipucu öğrenebilirsiniz. Bu becerilerde ustalaşmak size her tür ilişkide –romantik, iş ya da sosyal ilişkilerde– yardımcı olacak. Bunlar güvenli insanların çevrelerindeki dünyayı daha iyi yönetmesini sağlayan evrensel beceriler.

Umarız ilişkilerinizde bağlanmanın gücünü ve onu yönlendirme yollarını öğrenmek, hayatınızda büyük değişimler –bizimkinde olduğu gibi– yaratır.

I. KISIM

Bağlanma Stillerini Çözümlemek

1

Birinci Adım: Benim Bağlanma Stilim?

Bağlanma teorisini hayatınıza uygulamanın ilk adımı, kendinizi ve çevrenizdekileri bağlanma açısından tanımaktır. Gelecek bölümde, partnerinizin veya müstakbel partnerinizin bağlanma stilini çeşitli ipuçlarıyla belirlemekte yardımcı olacağız. Fakat önce en iyi tanıdığınız kişiyle başlayalım, yani kendinizle.

BENİM BAĞLANMA STİLİM HANGİSİ?

Sonraki sayfada bağlanma stilinizi, yakın ilişkilerde başkalarıyla nasıl ilişki kurduğunuzu ölçmek için tasarlanmış bir anket var. Bu ankette Yakın İlişkide Yaşantı [Experience in Close Relationship – ECR] anketi esas alınmıştır. Yakın İlişkide Yaşantı ilk olarak 1998 yılında Kelly Brennan, Catherine Clark ve Cindy Hazan’la orijinal “aşk testi”ni yayımlayan Philip Shaver tarafından yayımlandı. Yakın İlişkide Yaşantı, yetişkin bağlanmasını iki ana kategori –ilişkide kaygı ve kaçınganlık– açısından inceleyecek kısa sorulardan oluşuyor. Bu anketin, deneklerden ifadeleri okuyup kendi deneyimini en iyi yansıtanı işaretlemelerinin istendiği orijinal aşk testinden daha iyi olduğu ortaya çıktı. Burada, daha kısa cümlelerle daha geniş ifadeler elde edilerek romantik ilişkilerde kaçıngan ve kaygılı iki boyut incelendi ve böylece bağlanma stillerini öngörmede daha doğru sonuçlara varıldı. Artık araştırmada bağlanma stillerini belirlemek için revize edilmiş bir ECR-R enstrümanı mevcut. Aşağıda, günlük hayata en uyumlu olduğunu düşündüğümüz, değiştirilmiş bir versiyona yer verdik.

Bağlanma stilleri zamanla değişebilir. Fakat yakınlığa ve ilişkilere yaklaşımınız büyük ölçüde aynıdır. Bağlanma profilinizi bilmek kendinizi daha iyi anlamanızı sağlar ve etkileşimlerinizde rehberlik eder. Bütün ilişkilerinizde daha mutlu olursunuz.

Sizin için DOĞRU olan her ifade için küçük kutuyu işaretleyin. (Yanıt “doğru” değilse herhangi bir şıkkı işaretlemeyin.)

Fraley, Waller ve Brennan’ın (2000) ECR-R Anketi’nden uyarlanmıştır.

A sütunundan işaretlediğiniz kutuların toplamı: __________________

B sütunundan işaretlediğiniz kutuların toplamı: __________________

C sütunundan işaretlediğiniz kutuların toplamı: __________________

Puanlama Anahtarı

Her kategoride ne kadar fazla ifade işaretlediyseniz, ilgili bağlanma stiline ait o kadar özellik taşıdığınız anlamına gelir. A kategorisi kaygılı bağlanma, B kategorisi güvenli bağlanma ve C kategorisi kaçıngan bağlanma stilini temsil ediyor.

Kaygılı: Partnerlerinize yakın olmayı seviyorsunuz ve büyük bir yakınlık kurabiliyorsunuz. Fakat yine de partnerinizin sizin istediğiniz kadar yakın olmak istemeyeceğinden korkuyorsunuz. İlişkiler, duygusal enerjinizin büyük kısmını tüketiyor. Partnerinizin davranışlarında ve halindeki ufak dalgalanmalara karşı fazla duyarlı olma eğiliminiz var ve genellikle algılarınız doğru olsa da partnerinizin davranışlarını fazla kişisel algılıyorsunuz. İlişki boyunca birçok olumsuz duygu hissediyorsunuz ve moraliniz kolayca bozuluyor. Nihayetinde, trip atıyor ya da sonradan pişman olacağınız şeyler söylüyorsunuz. Diğer kişi size fazlasıyla güvence ve rahatlatma sağladığında, kaygılarınızla olan meşguliyetiniz dağılıyor ve memnun hissediyorsunuz.

Güvenli: Bir ilişkide sıcak ve sevgi dolu olmak sizin için doğal. İlişkileriniz hakkında çok fazla endişelenmeden yakınlığın tadını çıkarıyorsunuz. Konu romantizm olduğunda emin adımlarla ilerliyorsunuz ve ilişki meseleleri moralinizi kolayca bozmuyor. İhtiyaçlarınızı ve hislerinizi partnerinize etkin bir şekilde ifade edebiliyorsunuz, partnerinizin duygusal ipuçlarını okumakta ve onlara karşılık vermekte de iyisiniz. Başarılarınızı ve sorunlarınızı partnerinizle konuşuyorsunuz ve size ihtiyacı olduğunda yanında olabiliyorsunuz.

Kaçıngan: Bağımsızlığınızı ve özyeterliliğinizi sürdürmeniz çok önemli. Bu yüzden genelde özerkliği yakın ilişkilere tercih ediyorsunuz. Diğerleriyle yakın olmayı istemenize rağmen, fazla yakınlıktan rahatsızlık duyuyor ve partnerinizi hep belli bir mesafede tutma eğiliminde oluyorsunuz. Romantik ilişkilerinize ya da reddedilme konusuna fazla kafa yormuyorsunuz. Partnerlerinize içinizi açmıyorsunuz ve onlar da genellikle duygusal açıdan uzak olmanızdan şikâyet ediyor. İlişkilerde kontrol ya da sınır ihlali gibi konularda çok hassas davranıyorsunuz.

PEKİ YA HÂLÂ EMİN DEĞİLSEM?

İnsanlar bağlanma stilleri konusunu duyduğunda, genellikle kendilerininkini tanımakta zorluk çekmez. Kimi insanlar ânında “ben kaygılıyım”, “ben kesinlikle kaçınganım” ya da “sanırım güvenliyim” diye bağlanma stillerini söyler. Kimileri de tespit etmekte zorlanabilir. Birden fazla bağlanma stilinde yüksek puanınız varsa bağlanma stilinizi belirlemek için gereken iki boyutu öğrenmek işinize yarayabilir:

Yakınlık ve samimiyet konusundaki rahatlığınız (ya da yakınlıktan kaçınma dereceniz).

Partnerinizin sevgisi ve ilgisi konusundaki kaygımız ve zihninizin ilişkiyle meşgul olması.

Brennan ve meslektaşlarının bağlanma stillerini grafikle gösterdiği tablo faydalı bulduğumuz bir yöntem. Şema, bağlanma stillerini kuşbakışı sunuyor ve sizin bağlanma şeklinizin diğerlerininkiyle ilişkisini görmenize yardımcı oluyor. Aşağıdaki şemanın ortaya koyduğu üzere, iki okun üzerindeki konumunuz bağlanma stilinizi gösteriyor.

İKİ BAĞLANMA BOYUTU

(Brennan, Clark ve Shaver’ın İki Bağlanma Boyutu Ölçeği temel alınarak oluşturulmuştur.)

Partnerinizle yakınlıktan rahatsızlık duymuyorsanız (yani yakınlıktan kaçınma düşükse) ve size sevgisi konusunda endişelenmiyor, ilişki hakkında takıntılı davranmıyorsanız (yani ilişki kaygısı düşükse) ve akışa bırakabiliyorsanız, muhtemelen güvenlisiniz.

Yakınlık ve samimiyet istiyorsanız (yani yakınlıktan kaçınma düşükse) ama ilişkinin nereye gittiği hakkında güvensizlikleriniz varsa ve partnerinizin yaptığı ufak tefek şeyler moralinizi bozuyorsa (yani ilişki kaygısı yüksekse), muhtemelen kaygılısınız.

Yakınlık ve samimiyet arttığında rahatsızlık duyuyorsanız, bağımsızlığınıza ve özgürlüğünüze ilişkiden daha fazla değer veriyorsanız (yani yakınlıktan kaçınma yüksekse) ve partnerinizin hisleri ya da size bağlılığı konusunda kaygı duyma eğiliminiz yoksa, muhtemelen kaçıngansınız.

Hem yakınlık konusunda rahatsızsanız hem de partnerinizin ulaşılabilirliğiyle ilgili endişe duyuyorsanız, kaygılı ve kaçıngan bağlanmanın nadir bir bileşimisiniz. Ufak bir yüzde bu kategoriye aittir ve eğer onlardan biriyseniz hem kaygılı hem de kaçıngan bağlanma stillerine dair bilgilerden faydalanabilirsiniz.

Çocuktan Al Haberi

Bu gruplandırmalar nereden geliyor? İlginçtir ki bunlar, bebeklerin davranış biçimleri gözlemlenerek oluşturuldu. Araştırmacılar bağlanma stillerini (genellikle 9-18 ay arası) bebeklerin 32. sayfada anlatılan yabancı ortam testi (stresli bir ayrılığın ardından ebeveynle tekrar buluşma) sırasındaki davranışlarını gözlemleyerek tanımladılar.

Burada, çocuklarda belirlenmiş bağlanma stillerinin kısa bir tanımını göreceksiniz. Bebeklerin tepkilerinin bazıları, aynı bağlanma şekline sahip yetişkinlerde de görülebilir: Güvenli – kolayca sakinleşir; kaçıngan – duyarlı ama bağlanma ihtiyaçlarını baskılar; kaygılı – sıklıkla tepkisel davranışta bulunur ve gergin bir olayın ardından sakinleşmekte zorlanır.

Kaygılı: Bu bebek, anne odadan çıktığında aşırı üzülür. Annesi döndüğünde zıt tepkiler verir. Onu gördüğünde mutlu ama aynı zamanda da sinirlidir. Sakinleşmesi zaman alır. Sakinleştiğinde bile bu geçicidir. Birkaç saniye sonra annesini öfkeyle iter, kucağından iner ve gözyaşlarına boğulur.

Güvenli: Güvenli bebek annesi odadan ayrıldığında gözle görülür ölçüde üzülür. Anne döndüğünde mutlu ve onu karşılamaya hevesli olur. Annesi yeniden odada yerini aldığında kolayca güvende hisseder, sakinleşir ve oynamaya devam eder.

Kaçıngan: Anne odadan çıktığında bu bebek hiçbir şey olmamış gibi davranır. Döndüğünde hareketsiz kalmaya devam eder, anneyi görmezden gelir ve aldırmadan oynamaya devam eder. Fakat bu görüntü, hikâyenin tamamını ortaya koymaz. Aslında bebek ne sakin ne de kendine hâkimdir. Araştırmacılar bu bebeklerin kalp atışlarının, gerginliklerini ânında ifade eden bebeklerinki kadar yükseldiğini ve aynı şekilde kortizol (stres hormonu) düzeylerinin arttığını buldu. Dışarıdan isti ni bozmuyor gibi görünse de kaçıngan bebeğin içinde fırtınalar kopar.

Bu, bağlanma teorisinin en önemli içgörülerinden biridir. Bu aldırmaz görüntü, söz konusu bağlanma olduğunda, sükûnet ya da güvenlik alameti değildir. Dışarıdan dirençli görünen bebeklerle ilgili bu şaşırtıcı tespit, aynı şekilde kaçıngan bağlanma stiline sahip yetişkinler için de geçerli. Söz konusu bağlanma olduğunda, aldırmaz davranış sakinlik, güven ve direnç anlamına gelmiyor. Gerçekte tam tersi doğru: Kaçıngan bebekler (ve yetişkinler) kaygılı bebeklerle (ve yetişkinlerle) çok daha fazla benzerlik gösteriyor. Onların da hassas bir bağlanma sistemleri var ama bu hassasiyetle kaygılıların tam tersi şekilde, tepki yerine baskılayarak başa çıkıyorlar. Fakat her iki stil de huzurlu, duygusal bir zemine ulaşmakta zorlanıyor. (Bu konuda daha fazlasını kaygılı ve kaçıngan bağlanma stilleri hakkındaki bölümlerde bulabilirsiniz.)

2

İkinci Adım: Kodu Kırmak – Partnerimin Bağlanma Stili?

Başka insanların bağlanma stillerini bulmak, genellikle kendinizinkini bulmaktan zordur. Öncelikle, kendinizi en iyi siz bilirsiniz; sadece nasıl davrandığınızı değil, ilişki içinde ne hissettiğinizi ve ne düşündüğünüzü de bilirsiniz. İkincisi, sürece yardımcı olması için kendi anketinizi doldurabilirsiniz. Ama yeni biriyle çıkmaya başladığınızda ona bir anket uzatıp eski ilişkilerini deşemezsiniz. Neyse ki insanlar bağlanma stillerini anlamanıza yetecek bilgileri farkında olmadan, günlük hayattaki davranışları ve sözleriyle verirler.

İş ne aradığını bilmekte, iyi bir gözlemci ve pürdikkat bir dinleyici olmakta yatıyor. Bağlanma araştırmalarında, araştırmacılar insanları laboratuvara getiriyor ve romantik ilişkileri hakkında sorular soruyor. İnsanların yakınlık ve samimiyete karşı tavırları, zihinlerinin ilişkileriyle ne kadar meşgul olduğu bağlanma stillerini belirliyor. Fakat deneyimimize göre, bu bilgi nereye bakacağınızı bildiğiniz takdirde laboratuvarın dışında da bulunabiliyor.

Bağlanmayı anlamak, yeni tanıştığınız insanlara yaklaşımınızı değiştirmekle kalmıyor, aynı zamanda halihazırda bir ilişki içindeyseniz partnerinizle ilgili şaşırtıcı bir içgörü de kazandırıyor. Bu kavramı algıladıktan sonra, bağlanmayla ilişkili davranışları inceleme alışkanlığı geliştireceksiniz.

Flört ettiğinizde, “Beni seviyor mu?” sorusundan “Bu kişi duygusal yatırımıma değer mi? Bana ihtiyacım olanı verebilecek mi?” sorularına geçiş yapacaksınız. Bir ilişkide ilerlemek sizin yapacağınız seçimlerle olacak. Kendinize şu soruları sormaya başlayacaksınız: “Bu insan yakınlık kurmayı becerebilir mi? Karışık mesajlar mı gönderiyor, yoksa içtenlikle yakın olmakla mı ilgileniyor?” Bu bölümü rehber edinerek, zamanla ve uygulamalarla birinin bağlanma stilini önceden tespit etme yeteneği geliştireceksiniz. Sizi heyecanlandıran biri söz konusu olduğunda tarafsızlığınız yıkılır ve o kişi gözünüze hoş görünür. Bu resme uymayan her şey arka plana atılır. Fakat flörtün ilk aşamalarında aldığınız tüm mesajlara eşit önem vermek ve onları doğru tanımlamak önemli. Bu, ilişkinin sizin için doğru olup olmadığını belirlemenize ve olumlu yönde ilerlediğinden emin olmanıza yardımcı olacak.

Halihazırda bir ilişki içindeyseniz, şimdiye dek okuduklarınızdan partnerinizin bağlanma stili hakkında bir fikir edinmiş olabilirsiniz. Aşağıdaki araçları kullanarak becerilerinizi geliştirebilirsiniz. Düşünme şekliniz de değişecek. Kendinize, “Beni neden uzaklaştırıyor?” diye sormayacaksınız. Bunun yerine, “Bu durumun benimle ilgisi yok. Yakınlık ona kendini rahat hissettirmiyor sadece,” diyeceksiniz. Partnerinizin bağlanma biçimini çözümlemek, çift olarak karşılaştığınız sorunları daha iyi anlamanızı sağlayacak. Bağlanma prensiplerini kullanarak aranızdaki bağı geliştireceksiniz.

ANKET: PARTNERİNİZİN BAĞLANMA STİLİNİ BELİRLEMEK

Partnerinizin bağlanma stilini belirlemenize yardımcı olmak üzere tasarlanmış bir anket var.

Anket üç bölüme ayrılıyor. Her birinde belli özellikler birkaç örnekle anlatılıyor. Eğer o özellik partneriniz için doğruysa, doğru olarak işaretlemeye dikkat edin. Hepsi değil, sadece bir tanesi partneriniz için doğru olduğunda da doğru olarak işaretleyin. Her özelliği okuduktan sonra, partnerinizle/flörtünüzle aranızda geçenleri ve sohbetlerinizi esas alarak onun için geçerli olup olmadığını düşünün. Ne kadar doğruysa o kadar yüksek bir puan çıkacaktır. Aşağıdaki ölçekle hesaplayın:

Puanlama Anahtarı

(Onun için)

Asla doğru değil.

Orta derecede doğru.

Çok doğru.

A GRUBU

(1’den 11’e kadar olan soruların puanlarını toplayın.)

A Grubu Toplam Puanı: __________________

B GRUBU

(1’den 11’e kadar olan soruların puanlarını toplayın.)

B Grubu Toplam Puanı: __________________

C GRUBU

(1’den 11’e kadar olan soruların puanlarını toplayın.)

C Grubu Toplam Puanı: __________________

Puanlama Anahtarı

11-17 Çok düşük: Partneriniz muhtemelen bu bağlanma stiline sahip değil.

18-22 Orta seviye: Partneriniz bu bağlanma stiline yatkınlık gösteriyor.

22-33 Yüksek: Partneriniz kesinlikle bu bağlanma stiline sahip.

Deneyimlere göre, puan ne kadar yüksekse, o bağlanma stiline yatkınlık da o kadar fazla olur. 23 üzeri bir puan, söz konusu bağlanma stiline güçlü bir yatkınlık olduğunu gösterir. Partneriniz iki bağlanma stilinde yüksek görünüyorsa, bunların kaçıngan ve kaygılı olma ihtimali yüksektir. Bu iki stilin davranış biçimlerinin bazıları dışarıdan (çok farklı romantik tavırlardan kaynaklansalar dahi) benzer görünür. Bu durumda, daha iyi bir değerlendirme yapmak için “Altın Kurallar”a bakın.

A Grubu’ndan 23 ya da daha yüksek puan: Partnerinizin/flörtünüzün kaçıngan bağlanma stiline sahip olduğu görülüyor. Bu durumda, yakınlığa ve samimiyete kesin gözüyle bakamazsınız. Güvenli ya da kaygılı birinin temel bir yakınlık isteği olur, kaçıngan biri bu isteği karşılamaz. İkisinin de bağlanmaya ve sevgiye ihtiyacı varken, beyinleri bağlanmak üzere temel bir mekanizma çalıştırırken, yakınlaştıkça boğulur gibi hissederler. Kaçınganlar söz konusu olduğunda günlük konuşmalar bile, konu hangi kanalı izleyeceğiniz ya da çocukları nasıl büyüteceğiniz olduğu fark etmeksizin, alan ve bağımsızlık konusuna gelir. Genellikle isteklerine boyun eğmek durumunda kalırsınız – aksi takdirde geri çekilirler. Araştırmalar, kaçıngan birinin yine bir kaçınganla çıkma ihtimalinin düşük olduğunu gösteriyor. Kaçınganlar her şeyi bir arada tutan o birleştirici hammaddeye sahip değildir.

B Grubu’ndan 23 ya da daha yüksek puan: Partnerinizin/flörtünüzün güvenli bağlanma stiline sahip olduğu görülüyor. Bu tür insanlar yakın olmak ister, aynı zamanda da reddedilmeye büyük tepki göstermezler. Mesajlarını karşı tarafa doğru ama suçlayıcı olmayacak şekilde iletmeyi beceren iyi iletişimcilerdir. Bu bağlanma stilinde biriyle yakınlık kurduğunuz zaman, yakınlık için uzlaşmanız gerekmez: O size zaten verilir. Bu da ikinizi birden özgür kılar, hayatın tadını çıkarır ve büyürsünüz. Sizin bakış açınızı dinler ve ikiniz için de uygun bir yol bulmaya çalışırlar. Partner konusunda içten gelen bir kabulleri vardır. Mesela partnerlerinin iyiliğinin kendi ellerinde olduğunu ve tam tersinin de geçerli olduğuna inanırlar. Bu özellikler sayesinde tamamen kendiniz olabilirsiniz. Böylece, araştırmaların da gösterdiği gibi, mutluluğunuz ve iyiliğiniz için en önemli etkenlerden biri gerçekleşmiş olur.

C Grubu’ndan 23 ya da daha yüksek puan: Partnerinizin/flörtünüzün kaygılı bağlanma stiline sahip olduğu görülüyor. Onun düşünme biçimini anlamaya çalışma zahmetine girdiğiniz sürece bu kötü bir şey sayılmaz. Kaygılı bağlanma stiline sahip biri yakınlığı çok ister ama bu yakınlığı tehdit edebileceğini hissettiği en ufak şeylere karşı bile fazla hassas davranır. Zaman zaman bilinçdışı davranışlarınızı ilişkiye tehdit olarak yorumlar. Bu olduğunda endişeye boğulur ve sıkıntılarını etkin bir şekilde ifade etme becerisinden yoksun davranır. Bunun yerine tavır koyar ve olay yaratır. En ufak şeylere hassasiyet göstermeleri ve sıkıntının katlanmasıyla bu bir kısırdöngüye dönüşür. Bu göz korkutucu durabilir ama vazgeçmeden önce yeterince duyarlı ve korkularını yatıştırmada etkili olursanız –ki bu mümkün– gerçekten sevecen ve kendini size adamış bir partneriniz olacağını bilmeniz önemli. Sıcaklık ve güven ihtiyaçlarına karşılık verirseniz, duyarlılıkları yatışır ve isteklerinize karşılık veren, yardımcı ve kendini adamış partnerler olurlar. Dahası, zamanla korkularını ve duygularını daha iyi ifade etmeyi öğrenirler ve sizin de tahmin yürütme durumunuz gittikçe azalır.

BAĞLANMA STİLLERİNİ ÇÖZMEDE ALTIN KURALLAR

Hâlâ emin değilseniz, partnerinizin bağlanma stilini çözmeniz için beş Altın Kural sunuyoruz:

1. Yakınlık ve samimiyet arayışında olup olmadığını netleştirin.

Bu kendinize ve partnerinize sormanız gereken ilk soru. Diğer tüm bağlanma davranışları ve işaretleri, çok önemli olan bu meselenin üzerinden ilerler. Eğer yanıt hayırsa, partnerinizin/flörtünüzün kaçıngan bağlanma stiline sahip olduğundan emin olabilirsiniz. Yanıt evetse, güvenli ya da kaygılı (bağlanma stillerini belirleyen bu iki boyutla ilgili daha fazla bilgi için 1. Bölüm’e bakınız) bağlanma stiline sahip olabilir. Bu soruyu yanıtlarken önyargıları bir kenara bırakın. Kaçıngan, güvenli ya da kaygılı olmayan bir karakter yoktur. Bir kişi kibirli ve kendinden emin olabilir ve yine de yakınlık isteyebilir. Tam tersi, eski kafalı ve beceriksiz davranırken, yakınlık konusunda isteksiz olabilir. Kendinize şunu sorun: Bu davranışı, yakınlık ve birlikteliğe karşı tavrı konusunda ne gösteriyor? Bir şeyi yapmasının ya da yapmamasının nedeni yakınlığı en aza indirmek mi?

Önceki evliliğinden çocukları olan biriyle ilişki yaşadığınızı düşünün. Onların iyiliğini ve hayatında yeni bir adama yer açmak için erken olduğunu düşünerek, sizi çocuklarıyla tanıştırmak istemeyebilir. Bu oldukça kabul edilebilir bir şey. Öte yandan, sizi bu şekilde belli bir mesafede tutmak ve kendi ayrı hayatını sürdürmek istiyor da olabilir. Resmin tamamına bakmalı ve bu davranışın gerçek anlamını görmeye çalışmalısınız. Ne kadar zaman geçtiği, ilişkinin ne kadar ciddi olduğu düşünüldüğünde, çocukları konusunda hâlâ bu kadar korumacı olması doğru mu? İlişkinin başlangıcında mantıklı görünen davranışlar iki yıl sonra mantıklı olmayabilir. Sizi ailesinden kişilerle veya yakın arkadaşlarıyla tanıştırıyor mu? Sizin iyiliğinizi düşünüyor, durumu açıklıyor ve bu konuda duygularınızı ifade etmenize izin veriyor mu? Bu soruların yanıtı hayırsa, o zaman konu sadece çocukların iyiliğini düşünmek değil, sizi belli bir mesafede tutmaktır.

2. İlişki konusuyla ne kadar meşgul ve reddedilmeye ne kadar duyarlı olduğunu belirleyin.

Söyledikleriniz onu kolayca incitiyor mu? Ortak geleceğiniz ve ona karşı sadık olup olmayacağınız konusunda endişeli mi? İlişkide mesafe gerektiren ayrıntılar konusunda, mesela onu içermeyen kararlar aldığınızda fazla duyarlı mı davranıyor? Bu soruların yanıtı evetse, partneriniz muhtemelen kaygılı bağlanma stiline sahiptir.

3. Bir tek “belirti”ye güvenmeyin, başka işaretler de arayın.

Tek bir tavır, davranış ya da inanç, partnerinizin bağlanma stilini belirlemenize yetmez. Bu yüzden, herkesin stilini belirleyen tek bir özellik yerine, davranışların ve tutumların bileşiminden oluşan bir döngü vardır. Gerçek hikâyeyi resmin tamamı anlatabilir. Partnerinizin, çocuklarıyla tanışmanızı istememesi çok sinir bozucu olabilir. Ama konuyu konuşabiliyor, öfkenizi anlıyor ve sizi hayatınıza katmanın başka yollarını buluyorsa, bu, yakınlaşma konusunda yetersiz olduğuna işaret etmez.

4. Etkin iletişim konusundaki tepkilerini değerlendirin.

Bu, partnerinizin bağlanma stilini anlamanın en önemli yollarından biri olabilir: İhtiyaçlarınızı, düşüncelerinizi ve hislerinizi partnerinizle paylaşmaktan korkmayın! Etkin iletişim konusunda daha fazla bilgi için 8. Bölüm’e bakabilirsiniz. Bazen ilişki içinde kendimizi farklı sebeplerle sansürleriz: Fazla istekli ya da muhtaç görünmek istemeyiz ya da belli bir konuyu açmak için erken olduğunu düşünürüz. Fakat ihtiyaçlarınızı ifade etmek, karşıdaki insanın ihtiyaçlarınızı karşılayıp karşılamayacağı konusunda bir turnusol testi görevi görebilir. Genellikle bunun karşılığında, aslında kendiliğinden dile getireceğinden çok daha fazlasını öğrenebilirsiniz:

Güvenliyse, anlayacak ve ihtiyaçlarınızı karşılamak için elinden gelenin en iyisini yapacaktır.

Kaygılıysa, sizi örnek alacaktır. Daha fazla yakınlık kurma fırsatına kucak açacak ve size karşı daha doğrudan ve açık olacaktır.

Kaçıngansa, duyguların açığa çıktığı ve yakınlığın arttığı konuşmalardan rahatsız olacak ve şu şekillerde karşılık verecektir:

“Fazla hassas, bağımlı ve talepkârsın.”

“Bundan bahsetmek istemiyorum.”

“Her şeyi irdelemeyi kes!”

“Benden ne istiyorsun? Yanlış bir şey yapmadım ki.”

Belli bir konudaki ihtiyacınızı gözetecek ama kısa bir süre sonra bunu yine göz ardı edecektir.

5. Yapmadığı şeylere bakın ve söylemediği şeyleri dinleyin.

Partnerinizin yapmadığı ve söylemediği şeyler, yaptıkları ve söyledikleri kadar bilgilendirici olabilir. İçgüdünüze güvenin. Şu örnekleri göz önünde bulundurun:

Yılbaşı gecesi, gece yarısı Rob kız arkadaşını öptü ve dedi ki: “Seninle birlikte olduğum için çok mutluyum. Umarım birlikte nice yeni yıllar görürüz.” Kız arkadaşı da onu öptü ama cevap vermedi. İki ay sonra ayrıldılar.

Pat bir tartışma sırasında sevgilisi Jim’e, birlikte yaptıkları planların hep son dakikada yapılmasından şikâyet etti. Bu planları bilse ve önceden haberdar olsa kendini daha rahat ve güvende hissedeceğinden bahsetti. Jim cevap vermedi, konuyu değiştirdi. Son dakikada haber vermeye devam etti. Pat konuyu yine gündeme getirdi ama Jim yine duymazdan geldi. Sonunda Pat ilişkiden ümidini kesti.

Bu olaylarda, Rob’un kız arkadaşı ile Jim’in söylemedikleri çok fazla şey anlatıyordu.

BAĞLANMA STİLLERİNİ ÇÖZÜMLEME ATÖLYESİ

BAŞKALARININ BAĞLANMA STİLLERİNİ ÇÖZMEDE İPUÇLARI

Bu atölye çalışmasında insanların kendilerini anlattıkları “öz rapor”lar okuyacaksınız. Öz rapor, katılımcıların anlattıklarından ve davranışlarından araştırmacının çıkarım yapması yerine katılımcıların kendilerine dair hazırladıkları raporlar için kullanılan bir araştırma terimidir. Bağlanmanın günlük hayattaki uygulaması için, insanların bağlanma konusunda kendileri hakkında anlattıkları şeylere de başvuruyoruz. Partnerinizin ya da flörtünüzün ağzından Paris’e gidişini ve Louvre Müzesi izlenimlerini öylesine dinleyebilirsiniz ama ilişkiler ve yakınlık konusundaki görüşlerinden –“öz raporları”ndan– bahsettiğinde dikkatle dinlersiniz. Bu, söz konusu aşk olduğunda hangi yollardan geçtiklerini gerçekten anlamanız için bir fırsattır.

Aşağıdaki öz raporları okuyun. Her birindeki bağlanma stilini tanımlayabilir misiniz? Kendinizi gerçekten sınamak isterseniz bir kâğıtla cevapları kapatın. Az önce ana hatlarını okuduğunuz bağlanma işaretlerini ve Altın Kuralları aklınızda bulundurun (bakınız: yukarıdaki kutu).

Barry, boşanmış, 46.

İlişki mi? Şu anda duymak bile istemiyorum. Hâlâ boşanmanın yaralarını sarıyorum. Evli olduğum zamanın acısını çıkarmak istiyorum. Kadınlar tarafından istendiğimi hissetmeliyim. Seks yapmak istiyorum. Dikkatli olmam gerektiğinin de farkındayım, çünkü çıktığım her kadın hemen çocuklarına nasıl bir baba olacağımı, soyadlarımızın ne kadar uyumlu olacağını hayal etmeye başlıyor. Yaklaşık bir yıldır Caitlin adında biriyle çıkıyorum ve o her açıdan harika. Ciddi bir ilişkimiz olmasını isterdi biliyorum ama benim yeniden bir kadına güvenmem, bağlanmam ve sevmem için çok uzun zamana ihtiyacım var. Fakat en azından ne istemediğimi ve ne konuda uzlaşmayacağımı biliyorum. Örnek mi vereyim? Mesela, maddi açıdan kendine yetmeli çünkü zaten şu anda bile iliklerimi kurutan bir kadın var, iki kişiye birden bakamam. Ayrıca hiç aşmaya niyetli olmadığım başka bazı çizgilerim de var.

Bağlanma şekli: __________________

Yanıt: Kaçıngan. Kendi kendinize adamın henüz bir boşanma atlattığını ve dikkatli olmakta haklı olduğunu söylüyor olabilirsiniz. Durum öyle de olabilir, ama aksini gösteren bir kanıt olmadıkça o kaçıngan biri. Âşık olduktan sonra bile uzlaşmayacağını, bağımsızlığına değer verdiğini ve güvensiz olduğunu söylüyor. “Kadının çocukları” hakkında nasıl konuştuğuna dikkat ettiniz mi? Önceki evliliğinden çocukları olan bir kadından bahsediyor olabilir fakat ortak çocuklarından bahsederken bile Barry’nin onları “kadının çocukları” olarak görmesi ihtimali yüksek. Kullandığı dil mesafe yaratıyor. Ayrıca onu nikâh masasına oturtmak isteyen kadınlar tarafından suiistimal edilmekten ve maddi açıdan çökmekten korkuyor. İlk Altın Kural’ı hatırlayın: Yakınlık ve samimiyet arayışında olup olmadığını netleştirin. Öyle olmadığını biliyorsunuz; beğenilmenin hoşuna gittiğinden, çokça seks istediğinden