Dr. Vincent Ho
Sağlıklı Bebeğin İlk 1000 Günü

DR. VINCENT HO

Klinik gastroenterolog ve Western Sydney Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde kıdemli öğretim görevlisi. Bebek bağırsak sağlığı ve alerji biliminde yıllar süren araştırmalarıyla ve başarılı tedavi uygulamalarıyla tanınıyor. Deneyimlerini Avusturalya SBS kanalında doktorlar, anne babalar ve izleyicilerle paylaşıyor. İki çocuk babası.

GIRIŞ

BENIM HIKÂYEM

Cumartesi öğlen saatleriydi, eşim Cindy ve ben akrabalarımızla beraber bir Çin Yum-Cha restoranında kahvaltıdaydık. Altı aylık kızımız Olivia da bizimle beraberdi. Çin mantılarını silip süpürmüştük ve sıra tatlılara gelmişti. Menüdeki en lezzetli seçeneklerden biri yumurtalı turtaydı. Birimizinkinden bir parça da Olivia’ya verdik. Tam da onu çeşitli katı gıdalarla tanıştırmaya başladığımız dönemdi ve bir parça turta denemesinde sakınca görmedik. Ama birkaç dakika sonra kayınvalidem Olivia’nın dudaklarında bir kızarıklık olduğunu fark etti. Daha sonra bu kızarıklık tüm yüzüne yayıldı ve hırıltılı bir şekilde solumaya başladı. Oldukça rahatsız görünüyordu, canının yanıyor olabileceğini düşündüm. Hepimiz koşarak yanına gittik; ben, Cindy, kayınbiraderim, onun kız arkadaşı, kayınvalidem, kayınpederim, annem ve babam hepimiz Olivia’nın etrafında toplandık. Garsonlar bile ne olup bittiğini anlamak için yanımıza koştu. Kakofoninin ortasında, “EpiPen® var mı?” diye bağıran bir ses duyuldu. Bu panikle yükselen ses benimkiydi.

Uzmanlığını tamamlamış bir tıp doktoruyum ama böyle bir durum karşısında tamamen âciz kalmıştım. Herhangi bir tıbbi kaynağa erişimim yoktu ve restoranda EpiPen® bulunmuyordu. Korku dolu birkaç dakika boyunca kızımın giderek kötüleşmesini izledim. Kalp ritmim yükseldi, bir ebeveyn olarak en büyük korkum gerçek oluyordu.

Olivia’yı en yakındaki hastaneye yetiştirebilmek için aceleyle arabaya koştuk ama neyse ki vücudundaki reaksiyon azalmaya başlamıştı. Hastane yolunda nefesi daralmadı ve yüzü şişmedi. Acil servise ulaştığımızda Olivia’nın durumu stabil olarak değerlendirildi ve alerji uzmanıyla takip edilmesi önerisiyle taburcu edildi.

Şüphesiz, bu yaşamımdaki en tedirgin edici ve üzücü olaylardan biriydi. Bu kitabı okuyorsanız siz de benzer bir durumla karşı karşıya kalmış olabilirsiniz. Çocuğunuzun şiddetli ya da hafif alerjileri olabilir. Belki sizin alerjileriniz var ve çocuklarınızda da alerji gelişmesinden endişe ediyorsunuz. Belki de hamilesiniz ya da ileride ailenizi büyütmeyi umuyorsunuz, her geçen gün alerji görülme oranlarının arttığının farkındasınız ve sizin bebeğinizde de alerji gelişmesi olasılığını düşürmek için neler yapabileceğinizi bilmek istiyorsunuz. Her halükârda, bir doktor ve bir ebeveyn olarak, alerji belası karşısında hissettiğiniz korkuyu, endişeyi ve muhtemel çaresizliği paylaşıyorum. Size yalnız olmadığınızı söylemek için buradayım. Bu kitabı alerjilerin gelişmesini engellemek için hamilelik ve doğumdan başlayarak çocuğunuzun bebeklik ve erken çocukluk dönemine kadar uygulayabileceğiniz pratik yöntemlere dair sizi bolca bilgiyle donatmak için yazdım. Yeni bilimsel araştırmalar, alerji ve bağırsak sağlığı arasındaki bağlantı üzerine, bu konuda endişe duyan tüm ebeveynlerin bilmesi gereken yeni bir algı yarattı.

BEN KIMIM?

Babam Sydney Westmead Hastanesi’nde laboratuvar asistanı olarak çalışıyordu, çocukken birkaç kere onun laboratuvarını görmeye gittiğimi hatırlıyorum. Yani bunun bir aile mesleği olduğunu da söylemek mümkün. Yaptıklarından büyülenmiştim ve onun izinden gitmem gerektiğinden emindim.

Liseyi bitirdikten sonra New South Wales Üniversitesi’nde tıp fakültesine gittim. Laboratuvar araştırmalarına duyduğum ilgiyi hiç kaybetmedim. Yakınlarda bulunan, çocuklardaki kanserler üzerine araştırmalar yapan klinikte bir yaz, lösemi hücreleri üzerine çalışmak için araştırma bursu alma şansım oldu. Bu sayede kanser hücrelerine merak duymaya başladım ve bu merakım rektum kanserinin biyolojik belirteçleri üzerine çalıştığım doktora öğrenciliğim süresince devam etti.

Şimdi Avustralya’nın Sydney kentinde, Western Sydney Üniversitesi’ndeki kıdemli öğretim görevlilerinden biriyim ve aynı zamanda burada bir araştırma laboratuvarına da başkanlık ediyorum. Kanserle ilgili yürüttüğümüz bir dizi araştırma önceki araştırmalarımdan farklı ama hep “dönüştürülebilir” hedefler belirliyoruz. Yani laboratuvardaki bir keşfin hastaya uygulanabilir olması için uğraşıyoruz. Pratik uygulamalar araştırmalarımda ön planda yer alıyor.

Araştırmacı kimliğimin yanı sıra huzursuz bağırsak sendromu, çölyak hastalığı ve inflamatuar bağırsak hastalığı benzeri her türlü bağırsak sorunu yaşayan hastalarla çalışan bir gastroendokronoloji uzmanıyım. Meslek yaşamım boyunca gözlemlediğim şey, hastalarımın çoğunun bu problemleri uzun zamandır yaşadığı ve genellikle de bu problemlerin çocukluk yıllarında başladığı.

Peki neden bebeklerin bağırsak sağlığı üzerine çalışmayı tercih ettim? Bu alana kişisel bir ilgim var, bunun nedeni iki küçük yaşta çocuğumun oluşu; ben bu kitabı yazarken dört buçuk yaşında olan Olivia ve iki buçuk yaşında olan Brandon. Onların sağlıklı bir yaşam sürmeleri benim her zaman önceliğim. Olivia’nın alerjisi göz önünde bulundurulacak olursa, alerjilerin nedenlerini ortaya çıkarmak ve tedavi yöntemlerini araştırmak konusunda daha motive olamazdım. Son birkaç yılda bebek bağırsağı ve alerji bilimini öğrenmek için sayısız saatler ayırdım. Çocukluk dönemi alerjilerinin ardında yatan gizemi ve bağırsakların işleyişini çözmek konusunda son derece istekliyim.

KITAP HAKKINDA

Amacım, alerji bilimini ve alerjiye neden olduğuna inandığımız faktörleri anlamanıza yardımcı olmak ve bunun yanı sıra çocuğunuzun alerji riskini azaltmaya yönelik bazı makul ve uygulanabilir stratejiler sunmak. Bu kitap ayrıca çocuğunuzun böyle bir durumu varsa bunu nasıl yönetebileceğinizi ve durumun daha kötüye gitmesini nasıl engelleyebileceğinizi de kapsıyor. Alerjiler ve bebeğinizin bağırsağı arasındaki bağlantıyı, bağırsakların nasıl geliştiğini, alerjinin ne olduğunu ve ne olmadığını, bunlarla beraber hamilelik, doğum ve emzirme dönemlerinde bebeğinizin sağlığını en iyi şekilde desteklemek için neler yapabileceğinizi inceleyeceğiz. Yaşamın ilk 1000 günü bebek anne rahmine düştüğünde başlar ve bu, ebeveynlerin alerjiyi önlemeye yönelik harekete geçmeleri için en önemli dönemdir. Kitabın her bölümünde bir ebeveyn olarak sizin bu süreçte neler yapmanız gerektiğine yönelik özel, uygulanabilir öneriler bulacaksınız.

Bu kitapta ayrıca alınabilecek hijyen önlemlerinin çocukluk dönemi alerjileri üzerinde nasıl bir etkisi olabileceğine de değineceğiz. Koronavirüs (COVID-19) gibi viral salgınların olduğu dönemlerde bile bu kitaptaki önerilerin güvenle takip edilebileceği konusunda ebeveynlere güvence vermek isterim.

En önemlisi, bebeğinizin bağırsak sağlığının gelecekte gelişebilecek alerjilerin engellenmesindeki önemine değineceğiz. Böylece bir ebeveyn olarak çocuğunuzun sağlığını en iyi nasıl koruyacağınızı ve onu en iyi nasıl besleyeceğinizi anlayabilirsiniz.

1. BÖLÜM
Alerji Bilimi

ALERJI NEDIR?

Alerji, tipik bir kimlik tespitinde yanılma vakasıdır. Vücut zararsız bir yabancı maddeyi zararlı olanla karıştırır ve tehdit altındaymış gibi bir saldırı başlatır. Çocuğunuzun alerji geliştirdiği zararsız maddeye alerjen denir. Çocuğunuz belli bir alerjene ilk kez maruz kaldığında vücudu bir antikor, yani zararlı maddeleri yok etmeye yönelik bir protein üretir. Bir alerjenle savaşmak üzere vücudun ürettiği antikora IgE denir ve alerjenle ilk temastan sonra IgE (alerji) antikorları, aslında çocuğunuzun vücudunu alerjene daha sonra da maruz kalabilmesi olasılığına karşı savaşmaya hazır hale getirir. Çocuğunuzun bağışıklık sistemi artık alerjene karşı hassastır; tekrar temas ettiklerinde IgE antikorları çok hızlı bir şekilde saldırmaya hazırdır ve bunu yaparken histamin ismi verilen bir kimyasal salgılar. Alerjik reaksiyona neden olan bu kimyasaldır; kaşıntıya, hırıltılı solunuma, kalp atış hızında artışa ve kan basıncında düşüşe, yani tedavi etmek için “antihistaminik ilaçlar” almanızı gerektirecek türden semptomlara neden olur.

ANAFILAKSI

Vücutta hızla kimyasal salgılanmasına, yoğun ve hayati tehlike taşıyan reaksiyonlar ortaya çıkmasına anafilaksi diyoruz. Semptomları saniyeler ya da dakikalar içinde ortaya çıkabileceği gibi vücut gecikmeli olarak da reaksiyon gösterebilir. Erken belirtiler ve semptomlar net değildir ve herhangi bir alerjik reaksiyon durumunda ortaya çıkabilir ama gecikmeli reaksiyonlar ve semptomlar gözlemlediğinizde acil tıbbi yardıma ya da Epipen® gibi bir adrenalin oto-enjektörüne erişiminiz olması gerekir.

EpiPen® (yetişkinler ve daha büyük çocuklar için) ya da Epi-Pen® Junior (genellikle beş yaş altı çocuklar için) adrenalin içeren kalem şeklinde bir cihazdır. Epinefrin (EpiPen® ismi de buradan gelir) olarak bilinen adrenalin vücudun stres altında kaldığında doğal olarak salgıladığı hormondur. Kendi yaşamınızda heyecan verici, korkutucu ya da risk altında kaldığımız bir durum karşısında “adrenalin patlamasını” deneyimlemiş olmalısınız.

Yetişkinler için üretilen EpiPen® sarı, EpiPen® Junior ise yeşil etiketlidir. Her ikisinin de çalışma prensibi aynıdır; önceden ayarlanmış tek doz adrenalini uyluk kasından vücuda vermek için tasarlanmıştır. Adrenalin vücuda alındığı an kan basıncı iyileşmeye başlar ve kanın yeniden hayati organlara ulaşması mümkün olur, solunum yolları gevşer ve nefes almak kolaylaşır, kalp reseptörleri uyarılarak kalbin daha hızlı atmaya başlaması sağlanır. Aşağıdaki tabloda sıralanmış, anafilaksinin geç ortaya çıkan semptomlarıyla başa çıkabilmek için adrenalin kullanımı şarttır.

ALERJILERIN ARTIŞI

Alerji hastalıkları dünya genelinde hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde, benzeri görülmemiş bir hızla artıyor. ASCIA’nın (Avustralasya Klinik İmmünoloji ve Alerji Derneği) verilerine göre, Avustralya nüfusunun neredeyse yüzde 20’sinin bir alerji hastalığı var. Bu her beş kişiden biri demek – şaşırtıcı bir rakam.

2017-2018 yılları arasında her dokuz Avustralyalıdan biri (yaklaşık 2,7 milyon insan) astım hastasıydı. 2014-2015 yılları arasında beş Avustralyalıdan biri (yaklaşık 4,5 milyon insan) saman nezlesinden (alerjik rinokonjonktivit) mağdur. Egzama bebeklerin yaklaşık yüzde 20’sinde görülüyor ve yaygınlığı dünya çapında artıyor. Ayrıca alerjileri en şiddetli yaşayanların çocuklar olduğunu biliyoruz. 1994’ten 2005’e kadar Avustralya’daki 0-4 yaş arası küçük çocuklarda görülen anafilakside beş kat artış yaşandı. Yaygın olarak görülen gıda alerjisi 12 aya kadar olan bebeklerin yaklaşık yüzde 10’unu etkiliyor.

İşin doğrusu, Avustralya dünya genelinde en yüksek doğrulanmış gıda alerjisi oranlarına sahip. Melbourne’da 5000 bebekle yapılan HealthNuts isimli araştırmanın sonuçlarına göre, bir yaşındaki Avustralyalı bebeklerin yüzde 9’unun yumurta alerjisi var. İyi haber, bu bebeklerin yüzde 80’i birkaç yıl içerisinde bu alerjiden kurtulacak. En ağır alerjik reaksiyonu gösteren bebeklerin bile çoğunda yaşla beraber bu alerji kaybolacak ve yalnızca ufak bir yüzde yaşamına bu alerjiyle devam edecek. Öte yandan yerfıstığı alerjisinde durum bunun tam tersi; bebeklerin yalnızca yüzde 20’si yerfıstığı alerjisinden mağdur olmadan yaşamına devam edebilecek.

Alerji sorunu giderek daha da kötüleşiyor. ASCIA 2050 yılında alerji hastalıklarından etkilenen Avustralyalıların sayısının şaşırtıcı şekilde 7,7 milyona ulaşacağını öngörüyor.

Kendi araştırmalarımdan edindiğim tecrübelere dayanarak durumun kötü olduğunun farkındayım. Devlet hastanelerinin alerji kliniklerindeki bekleme süreleri aylara varıyor ve özel hastanelerde test, tanı ve tedavi için bekleyenlerin listeleri upuzun. İmmünoloji alanında çalışan meslektaşlarım, test ya da takip gerektiren çok sayıda çocuk olduğu için onları emekliliğe kadar götürecek işleri olduğunu düşünüyor. Bu çocukların çoğu kronik alerjileri olan yetişkinler olacak.

ALERJILERIN SEBEBI NEDIR?

Artık yeterince kirlenmiyor muyuz?

Yaşamımda şimdiye kadar hiçbir alerji sorunu ya da ciddi bir tıbbi sorun yaşamadığım için kendimi çok şanslı hissediyorum. Annem, küçük bir çocukken arka bahçemizdeki toprak alanda oynadığımı hatırlatır sık sık. Öyle ki bulduğum karıncaları bile yermişim. Annem “kir ve böceklerle temasın insanı güçlendirdiğine” inanır, ben de her zaman bunun doğruluk payı olup olmadığını merak etmişimdir.

Biliminsanları alerjinin giderek yaygınlaşmasına bir açıklama getirmek için hijyen hipotezini öne sürdü. Bu teori, erken çocukluk döneminde bazı mikroplara (bakterilere) maruz kalmanın çocuklarda alerji hastalıklarının gelişmesini engellediği üzerine kurulu. Sanayileşmiş ülkelerdeki yaşam tarzı değişiklikleri, daha steril kentsel ortamlar ve iç mekânlarda geçirilen sürelerin artmasıyla özellikle çocuklar mikroplara daha az maruz kalmaya başladı. Bu durum daha az enfeksiyon anlamına gelse de aynı zamanda alerjilerdeki artış oranıyla da ilişkilendiriliyor. Bir başka deyişle, bir zamanlar maruz kaldığımız mikroplara artık maruz kalmıyoruz ve vücudumuz belirli hastalıklarla nasıl savaşacağını öğrenemiyor. Görünüşe bakılırsa annem haklı, çocukken toprakta oynamak sağlık için yararlı.

Hijyen hipotezinin hikâyesi oldukça etkileyici. 1989 yılında Londra’da epidemiyoloji uzmanlığı yapan (belirli insan topluluklarındaki hastalıkları inceleyen) Profesör David Strachan, savaş sonrası Britanya’da 17.000 çocukla artan saman nezlesi vakaları üzerine yaptığı bir anketin sonuçlarını yayımladı. Verilere göre sonuç ilginçti: Çocukların ağabey ya da abla sayıları ne kadar fazlaysa, bir yaşına kadar egzama ve 23 yaşına kadar saman nezlesinden etkilenmiş olması olasılığı o kadar düşük çıktı.

Profesör Strachan büyük çocukların küçük kardeşleri üzerinde özel bir tür koruyucu etkisi olduğuna ve bu etkinin mikroplara maruz kalmak olduğuna inandı. Erken çocukluk döneminde belirli mikroplara maruz kalmak küçük kardeşin bağışıklık sisteminin gelişmesine katkı sağlıyor, bu da küçük kardeşleri alerjilere karşı koruyordu.

Profesör Strachan’ın makalesinin unutulmayan başlığı “Saman nezlesi, hijyen ve hane halkının büyüklüğü”. İşin tuhafı, “hijyen” sözcüğünün yalnızca makalenin başlığında kullanılması, metnin başka hiçbir yerinde geçmemesi. Buna rağmen medya ve bilim çevrelerinin yoğunlaştığı konu artık yeterince kirlenmediğimiz oldu. Peki bu işin sırrı nedir? Neden bazı mikroplar bizim için “yararlı” ama diğerleri değil?

Hijyen hipotezinin mantığı nedir?

Vücutta bir mikroba maruz kaldığımızda etkin hale geçen özel hücreler bulunur. Bu son derece gelişmiş savunma hücreleri farklı mikroplara göre uyarlanmıştır. Vücudunuza bulaşan bir tip mikrop için yalnızca onu tanıyan hücreler harekete geçer. Bu özel hücreler daha sonra enfeksiyonla savaşmak için hızla çoğalır. Bazıları enfeksiyona neden olan mikrobu daha önceden hatırlayabilir ve onunla çok agresif ve hızlı bir şekilde savaşabilir, bu da o mikroptan tekrar hastalanma olasılığımız olmadığı anlamına gelir; artık o mikroba karşı bağışıklığımız vardır.

Th1 ve Th2 bağışıklık yanıtı

Mikrop saldırısı karşısında bağışıklık sistemi devreye girer. Yardımcı T hücreleri olarak isimlendirilen bağışıklık hücreleri, enfeksiyonla mücadele etmek için harekete geçer ve vücudun bağışıklık sistemi yanıtlarını koordine etmek için hormonal mesajlar üretir.

Th1 ve Th2 olmak üzere iki farklı tip yardımcı T hücresi vardır ve bunların işlevleri birbirinden farklıdır. T1 hücreleri proinflamatuardır ve hücrelerimizin içine girebilecek virüslerle yabancı bakterileri yok etmeye yönelik tasarlanmıştır. Ama aşırı bir pro-inflamatuar yanıt çok fazla doku hasarına neden olur. Bunu engellemenin de bir yolu olmalı.

Th2 hücreleri antiinflamatuar olarak, Th1 yanıtını dengeler. Akla yatıyor değil mi? Ama ne yazık ki güçlü bir Th2 yanıtı da IgE antikorlarının (bunları hatırlıyor musunuz) üretimini etkin hale getirir ve alerjik reaksiyona neden olabilir.

Vücudumuzdaki Th1 ve Th2 yanıtları arasında olağanüstü hassas bir denge vardır. Yani mikroplarla teması azaltmışsak vücudumuzda daha az Th1 yanıtı olur, çünkü Th1 yabancı mikroorganizmalarla savaşır. Azalan Th1 yanıtı, dengenin bozulduğu ve çok fazla Th2 aktivitesi olacağı, dolayısıyla vücutta alerjik reaksiyona neden olan IgE antikorunun çok fazla olacağı anlamına gelir. Ve bu da alerji riskinin artması demektir.

Birçok biliminsanı alerjilerin bağışıklık sistemimizde çok fazla Th2 aktivitesi olmasının bir sonucu olduğuna inanıyor. Araştırmacılar, dengeyi geri getirmenin, yani alerjilerin görülme sıklığını azaltmaya yardımcı olması umuduyla, bağışıklık sisteminde Th1 yanıtını tekrar artırmanın yollarını arıyor. Ama bu tür müdahalelerin insanlar üzerinde denenebilir olması için daha çok araştırma yapılması gerekiyor.

Hijyen hipotezindeki sorunlar

Hijyen hipotezi konunun büyük bir kısmını çok düzgün bir şekilde açıklıyor ama yine de akla yatmayan birkaç şey var ve alerjilerin artışına getirdiği açıklamanın eksik oluşu dünya genelinde eleştirildi. Fazla Th2 aktivitesi çocukların pek çoğunda zamanla düzene girer ama bazı çocuklarda yetişkinlikte bile yükselmeye devam eder. Dolayısıyla dünya genelinde alerjilerde görülen artışın nedenleri, yalnızca yaşamın erken dönemlerinde mikroplara daha az maruz kalınmasıyla ya da Th1-Th2 dengesizliğinden doğan sorunlara açıklanamayacak kadar karmaşıktır.

Hijyen hipotezi, Danimarka, Finlandiya ve Birleşik Krallık’ta yapılan geniş çaplı araştırmaların sonuçlarına göre çocukluk döneminde geçirilen viral enfeksiyonlar ve alerji hastalıkları arasında bir ilişki bulunmamasıyla birlikte daha da zora girdi. Hastalığa neden olan mikroplara maruz kalmanın alerjileri önlediğini söylemek mümkün değil. Doğrusu, çocukluk dönemi viral hastalıklarına maruz kalmak aile öyküsünde astım olan çocuklarda bu rahatsızlığın gelişmesi riskini artırır.

Birçok mikrobiyolog ve araştırmacı “hijyen” teriminin kullanılmasının halk için yanıltıcı olduğu konusunda hemfikir. Hijyen hipotezi kişisel temizliği azaltmanız gerektiğini savunmaz – duş almayı ve ellerinizi yıkamayı bırakmanız için bir bahane değildir! Yine de bakterilerimizin nereden geldiğini bilmek, nasıl yayıldığından ve bize yararlı mı yoksa zararlı mı olduğundan haberdar olmak önemlidir.

“Eski dostlar” teorisi

2003 yılında Profesör Graham Rook ve Londra Üniversitesi Akademisi’nden (UCL) meslektaşları bilim çevrelerinde ses getiren yeni bir teori ortaya attı. Özünde yaptıkları, Profesör Rook’un şefkat dolu bir ifadeyle “eski dostlar” olarak isimlendirdiği, insanlığın evrimi süresince bizimle olmuş zararsız bakterilere erken yaşlarda ve düzenli olarak maruz kalmanın bağışıklık sisteminin tehditlere karşı vereceği yanıtı geliştirdiğini iddia ederek, hijyen hipotezini farklı şekilde ifade etmekti. Bir başka deyişle, çocuklarımızın sağlıklı bir bağışıklık sistemine sahip olabilmesi için doğal ortamda çok çeşitli bakteri, mantar ve (bizi hasta etmeyecek türden) diğer bakterilere maruz kalmaları gerekir. “Eski dostlar”la ahbaplığımızın bir sonucu olarak, bağışıklık sistemi normal şekilde çalışmayı ve hangi bakterilerin dost, hangilerinin düşman olduğunu doğru bir şekilde belirlemeyi öğrenir.

Gelişmiş ülkelerde doğal olarak bakteri barındıran ortamlarda bulunma olasılığı eskiye oranla çok daha düşük. Her zamankinden daha temiz ortamlarda bulunuyor, daha temiz gıda ve su tüketiyoruz. Ama yine de alerjilerdeki artışın sebebi yalnızca hijyenik yaşam koşullarımızdan ibaret değil. Antibiyotiklerin yaygın kullanımı, sezaryen doğumların dünya genelinde artması, emzirme oranlarının ve açık havada, yeşil alanlarda geçirilen zamanın azalmış olması, aynı zamanda “eski dostlarımız” olan mikroplarla daha az haşır neşir olduğumuz anlamına gelir.

Alerjiler genetik midir?

Tüm alerjilerden bir tek genin sorumlu olması pek olası değildir. Bununla birlikte alerji söz konusu olduğunda genetik miras son derece önemli. Journal of Allergy and Clinical Immunology: In Practice dergisinde yakın zamanda yayımlanan bir araştırmada, 80 çift ikiz kardeşte gıda alerjisine yönelik risk faktörleri araştırıldı. Araştırmada egzamanın anlamlı bir risk faktörü olduğu ortaya çıktı ama genetik faktörlerin gıda alerjilerinde önemli bir faktör olduğu sonucuna da varıldı. Alerji gelişmesine yönelik bu genetik eğilime atopi denir.

Araştırmacılar, alerjisi olan bir ağabey ya da ablanız varsa sizde de alerji gelişmesi olasılığının yüzde 33,3 olduğunu keşfetti. Ebeveynlerinizden biri alerjikse bu olasılık yüzde 50’ye yükseliyor. Her iki ebeveyniniz de alerjikse sizde de gelecekte alerji gelişmesi olasılığı şaşırtıcı şekilde yüzde 80’e ulaşır.

Th2 aktivitesi, yenidoğanlar ve atopi

Th1 inflamatuar yanıtı düşük riskini beraberinde getirir. Hamilelik sürecinde bu riski azaltmak için hamile bir kadının vücudunda Th1’e karşı koymak üzere Th2 seviyelerinin yükseldiği gözlemlenir. Bu nedenle bebekler vücutlarında Th1 ve Th2 arasındaki denge Th2 yönünde “bozulmuş” şekilde, annelerinden miras bir dengesizlikle dünyaya gelir. Ama erken yaşta iyi bakterilere maruz kalmanın bu ağır Th2 yanıtını bastırdığı düşünülüyor.

Doğumdan sonra birçok bebekte Th2 yanıtı hızla azalır ve hiçbir alerji semptomu görülmez. Bazı bebeklerde yüksek Th2 yanıtı birkaç yıl daha devam etse de daha sonra sakinler. Ama araştırmalar genetik olarak alerji riski yüksek olan bebeklerde de daha fazla Th2 yanıtı olduğunu ortaya koydu. Yüksek Th2 yanıtı çocukluk yılları boyunca devam etme eğilimi gösterir ve bu, çocukların vücutlarında herhangi bir alerjik reaksiyon karşısında daha fazla IgE üretimine neden olabilir. Bu da anafilaksi gibi ciddi alerjik reaksiyonlar gösterme olasılıklarının daha yüksek olduğu anlamına gelir.

Ayrıca ailesinde alerji öyküsü olan çocuklar alerjenlere az maruz kaldığında, diğer çocuklarda olduğunun aksine, vücutlarında yeterince immün toleransı (alerjene yanıt vermeme durumu) gelişmez. İmmün toleransı olmadığı için bu çocuklarda alerji gelişmesi riski çok daha yüksek olur.

Ama DNA kader değil. Yalnızca genetik riskin yüksek oluşu bir çocuğun alerjilerle dolu bir yaşam süreceği anlamına gelmez. Sizde ya da çocuğunuzun diğer biyolojik ebeveyninde doğrulanmış bir alerji varsa, istatistiksel olarak çocuğunuzda da alerji gelişmesi riski yüksektir. Buna rağmen çocuğunuzun böyle bir riski olduğunu biliyorsanız, başa çıkmak ya da riski azaltmak için bazı şeyler yapmanız mümkün.

Çocuğunuzdaki alerjiler için bilinen risk faktörleri

Biyolojik ebeveynlerden ya da kardeşlerden birinin geçmişinde saman nezlesi, astım, egzama, gıda alerjisi bulunması ya da bunları halihazırda yaşıyor olmaları.

Bebeğinizin şiddetli egzama geçirmiş olması

Çevresel faktörler

Yaşadığımız çevre ile alerjilerdeki artış arasında düşündüğümüzden daha fazla ilişki olabilir. Kentleşmiş modern yaşamın içinde pestisitler, çözücüler ve havayı kirleten zararlı maddelere her zamankinden çok daha fazla maruz kalıyoruz. Bu zararlı maddelerin pek çoğunun Th1 yanıtını azalttığını ve Th2 bağışıklık yanıtını (alerjik reaksiyon) geliştirdiğini biliyoruz.

Vücut için Th1 ve Th2 hücrelerinin dengede olması gerekir. Sigara dumanı Th1 aktivitesini azaltır. Çocuklarda astım dahil her tür alerji gelişmesi riskinin artışıyla sigaranın doğrudan ilişkili olmasına şaşırmamak gerekir. Dizel egzoz partiküllerine maruz kalanlarda, alerji gelişmesi riskinin artışına neden olan Th2 hormonal mesaj hücresi üretimi daha fazla görülür.

Pek çok plastik üründe çevreye salınabilen ftalatlar ve plastiği daha esnek hale getiren bisfenol-A (BPA) bileşeni bulunur. Ftalatların Th2 hücre aktivitesini tetiklediği ve bununla beraber IgE (alerji) antikorlarını artırdığı ispatlandı ve BPA’ya fazla maruz kalınması hırıltılı solunum ve astım riskinin artmasıyla ilişkilendirildi. BPA içermeyen su şişelerinin son zamanlarda daha yaygın hale geldiğini fark etmiş olmalısınız. BPA hakkında hâlâ elimizde yeterince bilgi bulunmamasına rağmen, bebeğinizin BPA içermeyen şişelerden içmesinin muhtemelen daha iyi olacağını söyleyebilirim.

Boya, temizlik ürünleri, yapıştırıcı, kozmetik, mobilya cilaları, araba lastikleri, hatta inşaat malzemeleri de dahil olmak üzere her gün kullandığımız birçok üründe organik çözücüler bulunur. Leipzig Üniversitesi araştırmacıları ve Leipzig’de bulunun Helmholtz Çevre Araştırmaları Merkezi’nden bir grup araştırmacı, bu organik çözücülerin erken çocukluk dönemi alerjileri üzerinde etkisi olup olmadığını inceledi. İç mekânlarda bu çözücülere daha çok maruz kalan çocukların Th2 bağışıklık yanıtlarının daha yüksek olduğu gözlemlendi. Bu çocuklarda süt ve yumurta beyazına alerji görülme olasılığının daha fazla olduğu sonucuna ulaşıldı.

Herbisitlerin ve pestisitlerin alerjiyle ilişkisi çok fazla. Güney Kaliforniya’da 4000’den fazla okul çağında çocuğun dahil edildiği çok nüfuslu bir araştırma, yaşamın ilk yılından itibaren pestisitlere ya da herbisitlere maruz kalmanın erken yaşlarda başlayan ve kalıcı hale gelen astım riskini önemli ölçüde artırdığını ortaya koydu. Herbisitlere maruz kalınması durumunda bu risk 4,5 kat daha fazla.

EBEVEYN OLARAK SIZIN YAPABILECEKLERINIZ

• Hijyen hipotezinin (erken çocukluk döneminde belirli bakterilere maruz kalmanın alerji hastalıklarının oluşmasına karşı koruma sağladığı fikri) farkında olun ama bunun resmin tamamını yansıtmadığını da bilin.

• Hijyen hipotezi kişisel temizliği ihmal etmemiz gerektiği anlamına GELMEZ. Ellerinizi yıkamaya devam edin!

• Herbisitler/pestisitler, BPA ve organik çözücüler gibi alerji riskini artırabilecek çevresel faktörlerin farkında olun.

• Bebeğinizde alerji gelişmesi olasılığını etkileyen genetik faktörler hakkında bilgi sahibi olun.

2. BÖLÜM
Alerjiler ve Bağırsak İlişkisi

Çocuklarımızın sağlıklı bir bağışıklık sistemine sahip olabilmeleri için doğal ortamda bulunan çok çeşitli bakteri, mantar ve diğer mikroplara maruz kalmaları gerekir. Bağırsak mikrobiyotası ismi verilen ve mikroskobik boyutlarda bir mikrop köyüne ev sahipliği yapan bağırsak, bağışıklık sisteminin önemli bir bileşenini oluşturur. Çok çeşitli bir bağırsak mikrobiyotasına sahip olmak çocuklarımızda sağlıklı bir bağışıklık sistemi gelişimi için önemli. Dengesiz bir mikrobiyota, alerjiler de dahil olmak üzere bir dizi hastalığa neden olabilir.

SAĞLIK SISTEMIMIZ VE BAĞIRSAK SAĞLIĞI

Bağışıklık sistemi sağlığımızı korumak ve rahatsızlandığımızda hastalıklara karşı savaşmakla sorumlu. Bağışıklık sistemimizin temelini oluşturan mekanizmalar hakkında biz daha fazla bilgi sahibi oldukça, immünoloji giderek karmaşıklaşan bir tıbbi alan haline geliyor.

Bağırsak vücudumuzun bağışıklık sisteminde önemli bir rol oynar. Aslında en büyük bağışıklık organımız olduğu söylenebilir; hastalıklarla savaşmaya adanmış vücut hücrelerinin yüzde 70-80’i bağırsakta bulunur. Çocuğumuzun yaşamının ileri dönemlerindeki sağlığı büyük oranda bağışıklık sistemine ve bağışıklık sistemi de büyük oranda bağırsak sağlığına bağlıdır.

0-12 AY ARASI BEBEK BAĞIRSAĞI VE ALERJILER

Bir bebek doğduğunda bağırsağında hiç mikrop bulunmaz. Mikroplar doğumdan hemen sonra bebeğin vücuduna girerek, kolonizasyon ismi verilen bir süreç sonrasında bağırsağa yerleşir. Araştırmacılar bebeğin bağırsağında mikrop kolonisi oluşma sürecine herhangi bir müdahale olması durumunda alerji hastalıklarının gelişebileceğine inanıyor. Bu teoriyi adım adım inceleyelim.

Bağırsak mikroplarının tuhaf ama harika dünyası

Bazı insanlar mikropları düşündüğünde ürperir. Ne de olsa çoğumuz mikropların bizim için kötü olduğuna inanarak yetiştirildik. Küçük yaşlardan itibaren tuvalete girdikten sonra ellerimizi yıkamamız ve başkalarına mikrop bulaştırmamak ya da onlardan mikrop kapmamak için öksürürken ağzımızı kapamamız öğretildi, ki bu mantıklı ve önemli bir öneri. Ama mikroplar yalnızca bizi hasta eden bakterilerden ibaret değil. Bağırsak bakterileri aslında sağlığımızı korumamıza yardımcı oluyor olabilir.

Son zamanlarda bağırsak mikrobiyotasına, yani bağırsaklarımızdaki bakteri, mantar ve virüslerin bulunduğu mikrop köyüne gösterilen ilgide bir patlama oldu. Bakteriler bağırsaklarımızda açık ara en çok bulunan mikroplar. Sıradan bir yetişkinin bağırsağında yaklaşık 40 trilyon bakteri bulunuyor, bu da ürkütücü bir şekilde vücudumuzdaki hücre sayısıyla eşdeğer.

Yaşamın ilk 1000 gününde, bir bebeğin bağırsak mikrobiyotasının oluşumu büyük ölçüde tamamlanır. Bu dönem, çocuğunuzun mikrobiyotasının doğru bir şekilde gelişmesini sağlamak için gereken adımları atabileceğiniz çok önemli bir zaman dilimi. Biliminsanları yaşamın ilk 1000 günü boyunca, mikropların bağırsağı istila ettiği sürecin üç aşaması olduğunu keşfetti:

1. oluşum aşaması

2. dönüşüm aşaması

3. stabil aşama

Yaşamının ilk 1000 günü sonunda çocuk iki yaşına bastığında, bağırsak mikrobiyotası stabil hale gelir ve bir yetişkininkiyle çok daha fazla benzerlik gösterir. Bu nedenle yaşamın ilk 1000 günündeki beslenme seçimleri, bir çocuğun bağışıklık sistemini potansiyel olarak şekillendirmek ve daha ileride herhangi bir alerjisi olmamasını sağlamak için son derece önemlidir.

Araştırmacılar artık, alerjilerdeki artışın bebeklerin bağırsağındaki olağan kolonizasyon sürecindeki değişikliklerden (örneğin antibiyotik etkileri) kaynaklandığına inanıyor. Araştırmalardan biliyoruz ki alerjisi olan bebeklerin bağırsak mikropları ile sağlıklı bebeklerin bağırsak mikropları arasında kayda değer farklılıklar var. Sağlıklı bebeklerdekine kıyasla egzamadan mağdur olan bebeklerde bağırsak mikrobiyotası çeşitliliği daha az. Bu nedenle, alerjilerde görülen artış kısmen de olsa erken yaştaki bağırsak gelişimi ve mikrobiyotadaki değişikliklerden kaynaklanıyorsa, bebek bağırsağını daha iyi anlamaya çalışmamız önemli. Bebeğin üç aylıktan bir yaşa kadar gerçekleşen, mikrobiyal kolonizasyonunun oluşum aşaması özellikle ilgi çekici. Bu aşama bir ebeveynin, bebeğinde alerji gelişmesi olasılığını önlemek adına en fazla adım atabileceği dönem. Bebeğinizin gıda alerjisi riskini azaltabilmeniz için bir beslenme programı sunduğum 9. Bölüm’de bu konuyu daha detaylı inceleyeceğiz.

Şimdi mikropların bir bebeğin bağırsağını ne zaman istila etmeye başladığını merak ediyor olabilirsiniz. Anne rahmine düştüğü sırada mı? Rahimdeki gelişim sürecinde mi? Yoksa doğumda mı? Katı gıdaya ne zaman başlanmalı? Çocuğum için çok mu geç kalındı? Bebeğinizin gelişimini adım adım inceleyelim ve ne zaman harekete geçebileceğinizi görelim.

Steril rahim teorisi

Mikropların bağırsağa ilk ne zaman girdiğini belirleyebilmek için her şeyin başlangıcından, yani rahimden başlamamız gerekir. Rahimde mikrop olur mu? Bu ilginç bir soru. Yüzyıllar boyunca rahmin steril olduğu düşünüldü. Yani doktorlar ve biliminsanları amniyon sıvısında, doğmamış bebeğin bağırsağında ve plasentada mikrop olmadığına inandılar.

2008’de Madridli Esther Jimenez ve çalışma arkadaşları, zamanında dünyaya gelen 21 yenidoğan bebeğin mekonyum (bebeğin ilk dışkısına verilen muhteşem isim) örnekleri üzerinde yaptıkları araştırmayı yayımladılar. Mekonyum klinik araştırmalarda anne karnındaki bebeğin bağırsak içeriği için iyi bir ölçüt kabul edildi. Tüm mekonyum örnekleri her bir bebeğin yaşamının ilk iki saati içinde alındı. Kültür yöntemleri kullanılarak değerlendirilen tüm mekonyum örneklerinde bakteriye rastlandı. Sonrasında birden fazla aynı sonucu veren araştırma yapılmış olsa da bu bulgulara dair şüpheler de ortaya çıktı. Mekonyumun her bebekten yaşamının ilk iki saatinde toplandığı, Jimenez’inki kadar iyi tasarlanmış bir araştırmada bile, yenidoğanların bu süre içerisinde dış dünyayla temas halinde oldukları dikkate alındığında, mikropların alınan örnekleri bu iki saat içerisinde kontamine etmiş olması kesinlikle mümkün. En güncel bilimsel yöntemlerin kullanıldığı bir dizi araştırma, mekonyumun içinde olduğu belirlenen farklı bakteri türleri hakkında daha fazla bilgi edinmemizi sağladı. Ama bu araştırmalar bile en önemli konuda, bakterilerin canlı mı yoksa ölü mü olduğu konusunda bilgi vermedi.

Steril rahim fikrine şüpheyle yaklaşan araştırmacılar, bakterilerin plasentaya ve bebeğin bağırsağına birkaç farklı yolla ulaşabileceğini öne sürdü: Mikroplar vajina yoluyla rahime girebilir ya da annenin ağzına giren mikroplar hücrelerle kana ve sonra plasentaya taşınabilir. Bu fikri öne süren araştırmacılar, annenin plasentasının bu bakterileri öldürmek için gerekli savunma mekanizmasına sahip olduğuna, bu nedenle rahme ya da doğmamış bebeğin bağırsağına giren herhangi bir bakterinin öldüğüne inanıyorlar.

Elimdeki tüm verileri tarttıktan sonra benim çıkardığım sonuç, rahmin steril olduğu ve doğmamış bir bebeğin bağırsağında normal bir mikrobiyota olmadığı. Ama bence bunu olumsuz bir durum olarak yorumlamak zorunda değiliz.

Bebeğiniz henüz rahimdeyken bağırsağında mikrop olmadığını kabul etmek, bebeğinizin bağırsağının hangi mikrop türleriyle kolonize olacağını büyük oranda doğum ve çevresel faktörlerle erken temasın belirleyeceği anlamına gelir. Bu da bir ebeveyn olarak çocuğunuzun bağırsağına giren mikroplar üzerinde kontrolünüz olması demektir. Çocuk anne karnındaki yaşamına bomboş bir sayfayla başlıyor olsa bile, doğru müdahaleler ve yaşam tarzına yönelik atılacak bazı basit adımlar aslında bebeğinizin sağlığını daha doğmadan şekillendirebilir.

3. BÖLÜM
Hamilelik

Peki rahim mikropların olmadığı steril bir alansa, anne adayı bebeğinde alerji gelişmesi riskini azaltmak için neler yapabilir? Bağışıklık sistemi, hamilelik ve alerji riskine dair göz önünde bulundurulması gereken çok fazla konu var.

DÜŞÜK

Aileler ve ebeveyn adaylarıyla çalışma tutkumun bir sebebi derin bir kişisel trajedi. Okurlarım arasında da düşükle sonuçlanmış hamilelik geçmişi olanlar varsa bu hikâye üzüntü verici olabilir. Bunu sizinle paylaşmak için eşim Cindy’den izin aldım.

2015’te Cindy’le beraber ilk çocuğumuz için denemelere başlamıştık. Cindy bana hamile olduğunu teyit eden, pembe artı işaretinin göründüğü çubuğu gösterdiğinde ağzım kulaklarıma varmıştı. Sonunda ailemiz büyüyecekti ve ben bunun için sabırsızlanıyordum. O kadar çok heyecanlanmıştık ki birkaç yakın arkadaşımız ve ailemizden bazı kişilerle güzel haberi paylaşmıştık.

Cindy hamileliğin onuncu haftası için bir erken ultrason randevusu aldı. Ne yazık ki tam randevunun olduğu saatte birinci sınıf tıp öğrencilerimle dönemin son dersini yapmak zorundaydım. Bu derste yüz yüze, karşılıklı tartışmaların olacağı, çoktan seçmeli bir dönem sonu sınavı yapacaktım. Ultrason randevusuna katılmayı ne kadar çok istesem de öğrencilerin yıl boyu çalışmış oldukları bu sınavı başka bir tarihe erteleme şansım yoktu. Cindy’nin ebeveynlerinin de randevu saatinde önceden verilmiş başka bir sözleri vardı. Bu yüzden Cindy randevusuna tek başına gitti. Bunun yalnızca bir tarama kontrolü olduğuna ve yalnız gitmenin onun için sorun olmadığına beni ikna etti. Bebeğimizin üçboyutlu net bir görüntüsünü ancak hamileliğin ilerleyen zamanlarında alabileceğimizi biliyorduk.

Sınav süresince telefonumu sessize almıştım ama yine de mesajları okuyabiliyordum. Ders süresinin yarısı geçmişti ki Cindy’den gelen bir mesaj beni şaşırttı: Lütfen beni arayabilir misin?

Mesajla yanıt verdim: Sınavın ortasındayım. Bittiğinde seni arayacağım.

Yaklaşık yarım dakika sonra gelen mesajı hiç unutmayacağım: Ultrasonda kalp atışı duyulmadı.

Bu olay 120 tıp öğrencisinin önünde yaşandı. Sürenin geri kalanını nasıl geçirdiğimi hatırlamıyorum bile.

O günden sonra Cindy hiçbir ultrason randevusuna tek başına gitmedi, ya ben ya da ebeveynleri onunla beraberdik. Düşük ikimizi de derinden etkilemişti, acısı hiçbir zaman tamamen dinmedi.

Olanları işyerimdeki bazı meslektaşlarımla paylaştığımda bana düşüğün bir bağışıklık yanıtı sonucu gerçekleşmiş olabileceğini söylediler. Ama kimse bana bu konu hakkında detaylı bilgi veremedi. Ben de bu yüzden anne karnındaki bebeğin bağışıklık sistemine dair öğrenebileceğim her şeyi öğrenmeyi kendime amaç edindim.

ANNE KARNINDAKI BEBEĞIN BAĞIŞIKLIK SISTEMI

Yakın geçmişte biliminsanları hem anne karnındaki bebeğin hem de yenidoğanların bağışıklık sisteminin, bir yetişkinin bağışıklık sisteminin gelişmemiş hali olduğunu düşünüyorlardı. Birçok genel tıp kitabında, anne karnındaki bebeğin bağışıklık sisteminin istilacı mikroplar ve benzeri dış tehditlere yanıt vermediği kavramsal olarak kabul ediliyordu.

Günümüzdeyse bu düşüncenin tamamen yanlış olduğunu biliyoruz. Geleneksel tıpta yaklaşımlara dair fikirler oldukça tutucudur ve görüşlerde değişimlerin gerçekleştiğini görmek uzun yıllar sürebilir. Yeni düşünce biçimine göre, anne karnındaki bebeğin bağışıklık sistemi aslında gelişmemiş değildir ama bir yetişkinin bağışıklık sisteminden daha farklı çalışır.

Artık anne karnındaki bebeğin bağışıklık sisteminin dış tehditlere yanıt verdiği ve bağışıklık hücrelerini bu tehditlerle savaşmak için uyarabildiği düşünülüyor. Ama anne karnındaki bebeğin bağışıklık sistemi normalde mikropları yabancı dış bir tehdit olarak algılamaz, çünkü rahim sterildir ve mikrop barındırmaz. Ama henüz doğmamış bebek annesinden geçen alerjenleri, yanlış bir şekilde yabancı tehdit olarak algılayabilir. Rahimde karşılaştığı bu alerjenler bağışıklık sistemi tarafından hafızaya alınır ve bazı durumlarda bebek “hassaslaşabilir”. Örneğin, bebek doğduktan sonra anne karnında karşılaştığı bir alerjene maruz kaldığında, bağışıklık sistemi bunun bir tehdit olduğunu hatırlayabilir ve bu da bir alerjik reaksiyona neden olabilir.

HAMILELIKTE BESLENME

Anne adayları çok fazla baskı altında. Toplum, iyi niyetli müdahalelerde bulunan (öneri kisvesi altında) yabancılar, ebeveynler, partnerler ve partnerlerinin ebeveynleri nasıl birer anne adayı olmaları gerektiğine dair sürekli bir şeyler söylüyor. Ama eşim Cindy’nin de hamilelik sürecinde söylediği gibi, en büyüğü kendi kendilerine yaptıkları. Cindy hamilelik sürecinde hissettiği büyük yükün en temel nedeninin, bebeği için en doğru şeyi yapıp yapmadığına dair sürekli hissettiği suçluluk duygusu ve tam olarak neyin doğru olduğuna karar vermenin yarattığı bitmek bilmeyen stres olduğunu söyler.

Son derece bilgili kişiler ve bu alanın guruları tarafından yazılmış sınırsız kaynak, makale ve kitap var. Bu nedenle reçete gibi yeni bilgiler yazıp zaten yeterince stresli olan anne baba adaylarının omuzuna daha fazla yük bindirmek istemiyorum. Bunun yerine kanıtları tartıp kendi kararınızı verebilmeniz için birkaç gerçeği sizlere aktarmak istiyorum.

Bağırsak mikroplarının dünyasını keşfettikten sonra, anne karnındaki bebeğin bağırsağının ve rahmin canlı mikroplardan arındırılmış olduğunu görüyorum. Ama bu bölgelerde alerjenler olabileceğine dair (alerjiye neden olabilecek herhangi bir madde) kanıtlar var. Esas soru şu: Bebeğinizde anne karnındayken bir şeye karşı hassasiyet gelişebilir mi ve bu mümkünse hamileliğiniz süresince potansiyel alerjenlerin tamamından kaçınmanız gerekir mi?

Yeni araştırmalarla bedenin işleyişine dair yeni bilgiler ortaya çıktıkça tıbbi öneriler de sıkça değişebiliyor. Tam da olması gerektiği gibi ama önerilerin bu değişkenliği bebek bekleyen anneler için kafa karıştırıcı olabilir. Örneğin 2000’de Amerikan Pediatri Akademisi hamilelik sürecinde yerfıstığından, alerji gelişmesi riski yüksek olan bebekleri emzirirken yerfıstığı, kabuklu yemişler, yumurta ve balıktan uzak durulması önerisinde bulunmuştu. Bundan sekiz yıl sonra, yeni bir araştırmanın sonuçlarına dayanarak önerisini, hamilelik süresince ve emzirirken tüketilebilecek gıdalar konusunda herhangi bir kısıtlama olmadığı yönünde değiştirdi.

Ebeveynlerin değişen bu önerilerin dayanaklarını anlaması konusunda yetkin hale getirilmelerinin önemli olduğuna inanıyorum, böylelikle bilinçli tercihler yapabilirler. Alerjilerden mağdur ebeveynler için rahimde alerji gelişebilmesi olasılığı korkutucu olmalı.

BEBEĞINIZDE RAHIMDEYKEN ALERJI GELIŞEBILIR MI?

Biyolojik olarak bir annenin, çocuğunun bağışıklık sistemi üzerinde muazzam bir etkisi var. Hamileliğin son üç aylık döneminde anne antikorların çoğunu bebeğe aktarmaya başlar ve bebeğin bağışıklık sistemini geliştirir, bu sayede bebek doğduğunda az da olsa korunaklı olur.

Hamilelik boyunca IgG antikorları anneden bebeğe geçer. Enfeksiyonlara karşı koruma sağlayan IgG antikorları, IgE (alerji) antikorlarından farklıdır ve plasentadan geçebilen tek antikor tipi olduğuna inanılır. IgG antikorları yaşamının erken dönemlerinde, bağışıklık sistemi gelişene kadar bebeğin korunmasını sağlar. Annenin IgG antikorlarının çoğu ikinci üç aylık dönemin başında bebeğe geçmeye başlar ve bu hamileliğin sonuna kadar devam eder. En yoğun miktarda antikor, hamileliğin son üç ayında bebeğe aktarılır. Bu antikorlar genellikle doğumdan sonraki dört ila altı ay arasında etkin olur.

IgG antikorlarının plasentadan geçebilen tek antikor tipi olduğu varsayılırken, doğumdan sonra göbek bağında anneden gelen IgE (alerji) antikorlarına rastlanır. IgG antikorlarının anneden bebeğe en yoğun şekilde aktarıldığı son üç aylık dönemde, IgE antikorlarının da onlarla aktarılmaya başladığını iddia eden de bir teori var.

Alerjenlerin (alerjiye neden olabilecek herhangi bir madde) plasenta yoluyla anneden bebeğe geçebildiği kanıtlandı. Annenin beslenmesinde yer alan gıda alerjenlerine, bebeği çevreleyen ve bebek tarafından düzenli olarak yutulan amniyon sıvısında da rastlanır. Bu, bir bebekte anne karnındayken herhangi bir gıdaya alerjik hassasiyet gelişmesinin kesinlikle mümkün olduğu ve gelecekte bebekte alerji gelişmesi riski olduğu, yani bebeğin özellikle de belirli bir alerjiye genetik olarak hassas olabileceği anlamına gelir. Sonuçta hem alerjen hem de IgE (alerji) antikorları anneden doğmamış bebeğe geçebiliyorsa, doğduktan sonra bebeğin aynı alerjene tekrar maruz kalmasının alerjik bir reaksiyonu tetiklemesi normal değil mi?

2000’lerin başında benimsenmiş olan, yüksek risk grubu (kendisinde ya da bir başka çocuğunda alerji görülen) annelerin hamilelik süresince yerfıstığı yememesi yönündeki tıbbi önerilerin ardındaki fikir biraz bu teoriye dayanıyor olabilir. “Rahim içi hassaslaşma”, eser miktarda tüketilen yerfıstığının bile bebeğin yerfıstığına karşı duyarlı/hassas olacağı ve yerfıstığının bebekte alerji gelişmesine neden olacağına işaret eden bir fikir olarak ortaya çıkmıştır.

ANNE ADAYI ALERJI RISKINI AZALTMAK IÇIN NE YAPABILIR?

Kanıtlar, bebekte anne karnındayken hassasiyet gelişebileceğini ve dolayısıyla bebeğin de alerjenlere karşı hassas hale gelebileceği fikrini destekliyor. Öyleyse hamilelik sürecinde riski azaltmak için ne yapabilirsiniz?

Bir çiftliği ziyaret edin

Bu öneri sizi şaşırtabilir ama hamileyken kırsal alanlara yapacağınız ziyaretlerin bebeğinizin alerji riskini azalttığına dair güçlü kanıtlar var.

PASTURE¹ araştırması, hamilelik sürecinde tarım yapılan alanlarda bulunmanın çocuklarda astım riskinin düşüklüğüyle ilişkilendirilebildiğini kanıtladı. Neden mi? Bu ilişkilendirmenin ardında yatan düşünce, tarım yapılan alanlarda çok sayıda farklı mikrop, bakteri ve böcek olması. Hamilelik sürecinde böyle bir mikrobiyal çeşitliliğe maruz kalmak bebeğin bağışıklık sistemini geliştirir ve bu sayede alerji hastalığı riskini azaltır.

Çiftlikte büyümenin alerjilere karşı koruyuculuk sağladığı birçok araştırmayla kanıtlandı (Bkz. 9. Bölüm). Mikrop çeşitliliğinin yanı sıra endotoksinlere maruz kalmak da alerjilerin önlemesine yardımcı olur. Enodotoksinler bakteri duvarında bulunur ve bakteri öldüğünde salınır. Aslında iç mekânlar da dahil olmak üzere çevrede hemen hemen her yerde bunlara rastlanır.

Endotoksinler bağışıklık yanıtını Th2’den (alerji) Th1’e çevirebildiği için şu anda kapsamlı bir inceleme konusu. Endotoksin seviyeleri özellikle çiftlik ve kümes hayvanlarının bulunduğu alanlarda yüksek seviyede olur. Çiftlikte yaşamak ve mikroplarla birlikte endotoksinlere maruz kalmak çocukluk alerjilerinin önlenmesine önemli katkı sağlayabilir.

Bunun yanı sıra dikkat edilmesi gereken birkaç konu var; endotoksine ne zaman maruz kalındığı önemli ve devam eden bir astım ya da saman nezlesi alerjisi varsa, yaşamın ilerleyen yıllarında endotoksinlere maruz kalmak durumu daha da ağırlaştırır. Batı Avustralya Üniversitesi’nden araştırmacılar sıçanlar üzerinde yaptıkları bir araştırmayla bunu kanıtladı. Yumurta beyazına karşı hassaslaştırılan bir grup sıçana bu süreçten önce ya da hassaslaştırıldıktan sonraki ilk dört gün içerisinde endotoksin verildiğinde, sıçanlarda astım geliştiği gözlenmedi. Ama sıçanlara yumurta beyazı alerjisi tetiklendikten altı gün sonra verilen endotoksin astım gelişmesine neden oldu. Bu deney endotoksine ne zaman maruz kalındığının yanı sıra maruz kalınan endotoksin miktarının da immün toleransın oluşmasında ne kadar etkili olduğunu kanıtladı.

Hamilelik süreci endotoksinlere maruz kalmak için uygun bir zaman. Çin’in Jilin eyaletinde yapılan bir araştırmada tarım alanlarından olan ve olmayan hamile kadınların göbek bağından alınan kan örnekleri karşılaştırıldı. Araştırmada aynı zamanda annelerin endotoksinlere maruz kalıp kalmadığı da göz önünde bulunduruldu. Araştırmacılar tarım alanlarından gelen kadınlardan alınan örneklerdeki endotoksin içeriğinin diğer gruba kıyasla çok daha yüksek olduğunu gözlemledi. Tarım alanlarından gelen annelerden alınan örneklerinden elde edilen sonuçlar, bu bebeklerin bağışıklık yanıtlarının Th2’den (alerji) Th1’e döndüğü sonucunu ortaya çıkardı.

Sırada çok enteresan bir araştırma var. PARSIFAL,² Avrupa’daki çiftçi ailelerin çocuklarında ve Steiner okullarında (bütünsel eğitim modelini benimsemiş okullar) okuyan çocuklarda alerji için risk oluşturan ve koruyucu olan faktörleri incelemek için tasarlanmış bir proje. Araştırma için çocukların alerjileri standart bir anketle değerlendirilirken, IgE (alerji) antikor düzeylerini değerlendirmek için kan örnekleri alındı. Araştırmacılar çocukların annelerinin çiftlik hayvanlarına maruz kalıp kalmadığına dair bir soruyu ankete özellikle ekledi. Çiftlikte yaşayan ve ailesi çiftlikte çalışan çocuklar “çiftlikte yaşayan” olarak kabul edildi. Diğer çocuklarsa araştırmada “çiftlikte yaşamayan” çocuklar olarak geçti.

PARSIFAL projesinin en güçlü taraflarından biri katılımcı sayısının fazlalığı. Bu araştırma için 8263 tane anket yanıtlandı. Ve araştırmacılar çiftlikte yaşayan çocuklarda alerji, saman nezlesi ve astımın, diğer çocuklara kıyasla çarpıcı bir şekilde çok daha az görüldüğü sonucuna ulaştı.

Araştırmacılar daha sonra çiftlik yaşamının koruyucu faktörlerinin her birinin ne kadar etkili olduğunu ayrı ayrı incelediler. Bunun için annelerin hamilelikleri süresince çiftlikte geçirdikleri süreye dair edindikleri bilgileri kullandılar. Bağışıklık sistemi en kuvvetli çocuklar, anneleri hamilelik süresince istikrarlı bir şekilde çiftlikte çalışmış olan çocuklardı! Çocukları tam anlamıyla çiftlikte yaşamasa da annelerin hamileliği süresince bir çiftlikte çalışmış olmaları, çocuklarında yıllar sonra görülen, alerjenlere özel IgE antikorlarının (yani belirli bir maddeye karşı alerjik reaksiyon üretmek üzere kodlanmış, beklemede olan antikorlar) düşük seviyede oluşuyla ilişkilendirildi. Bu araştırma sonucuna göre, hem mikroplara hem de endotoksinlere maruz kalmak anne karnındaki bir bebeğin bağışıklık sistemini oluşturmada hayati önem taşıyor.

Öyleyse kolları sıvayalım mı?

Hamile kadınlara “bilfiil” ahırlarda hayvanlarla temas ederek mikroplara ve endotoksinlere bu derece maruz kalmalarını önermek geleneksel her türlü öneriye aykırı. Modern tıp uygulamalarında hamile kadını bir kozaya koyma eğilimindeyiz ve onlara verdiğimiz her öneride son derece dikkatliyiz. Kronik bağırsak rahatsızlığı olan hamile hastalarımın kullandıkları ilaçlar konusunda fazlaca dikkatli olduğum için ben de bu konuda biraz suçluyum. Gıda kaynaklı hastalık riski sebebiyle, hamile kadınların yumuşak peynir ve işlenmiş şarküteri ürünleri tüketirken dikkatli olmaları gerektiği konusunda yaptığım bir konuşma bile var. Hamilelik sürecinde çeşitli mikropların ve endotoksinlerin bulunduğu ortamlara maruz kalmanın iyi bir şey olabileceği olasılığını savunmak benim için gerçekten büyük bir düşünce değişimi. Ayrıca çoğu kadının böyle bir düşünceyi benimsemekte ne kadar zorlanacağı konusunu da hiç hafife almıyorum.

Bir uygulama önerisi olarak, gelecekte bir bebek sahibi olmayı planlıyorsanız ve hamileyken “bilfiil” ahırlarda hayvanlarla çalışacağınız bir dönem geçirmek istiyorsanız, öncesinde bunu deneyimlemek iyi bir fikir olabilir. Yani bu deneyimi sindirip sindiremeyeceğinizi görmek için öncesinde kendinizi sınayın.

Evcil hayvanlar ve hamilelik

Bu sizi şaşırtabilir; hamilelik sürecinizde evcil hayvan beslemenin bebeğinizin bağışıklık sistemi için iyi olduğuna ve alerji riskini azalttığına dair kanıtlar var. Evcil hayvanların koruyucu etkisi çiftlikte çalışmaya kıyasla daha az olsa da kayda değer ölçüde.

Michigan’ın güneydoğusunda yapılan WHEALS,³ erken çocukluk dönemindeki alerjiler ile evcil hayvanlar gibi bazı faktörlere erken yaşta maruz kalmak arasındaki ilişkiyi araştırmak üzere tasarlandı. Her gün en az bir saatini ev içinde geçiren hayvanlar evcil hayvan olarak tanımlandı. 2018’de araştırmacılar hem kedilerin hem de köpeklerin, yenidoğanların göbek bağlarından alınan kan örneklerinde daha düşük seviyelerde IgE (alerji) antikoruna rastlanmasını sağladığı sonucuna ulaştılar. Üç yıl sonra araştırma ekibi, bebeklerden alınan kan örneklerinden elde edilen sonuçları paylaştı. Anneleri hamilelikleri süresince evcil hayvan besleyen bebeklerde toplam IgE antikor seviyesinin yaşamlarının ilk yılı boyunca tutarlı bir şekilde düşük olduğu gözlemlendi. Yani belki de o hep istediğiniz köpek yavrusunu alma vakti gelmiştir…

Gıda dışındaki alerjenlere maruz kalmak

Polen gibi gıda dışı alerjenlerin hamilelik sürecinde potansiyel olarak zararlı olacağını düşünmüyor olabilirsiniz ama onların da alerjileri tetikleyebileceğine dair kanıtlar var. Hamileliğin erken dönemlerinde gıda dışı alerjenlere maruz kalmak pek de yararlı olmayabilir, hatta zararlı bile olabilir. Finli çocuklarla yapılan bir araştırmaya göre, hamileliğinin erken dönemleri geniş yapraklı ağaçların polen mevsimine denk gelen annelerin çocuklarının diğerlerine kıyasla gıda alerjilerine daha yatkın olduğu ortaya çıktı. Boston’da yürütülen 387 bebeğin dahil edildiği ACCESS⁴ projesinin sonucuna göre, annelerin kordonundan alınan kan örneklerinde, toz akarına fazla maruz kalan anneler ve yüksek seviyelerde çıkan IgE (alerji) antikorları arasında doğrudan bir ilişki olduğu gözlemlendi.

Peki anneler bu konuda ne yapabilir? Özellikle saman nezlesine meyilli annelerin uygulayabileceği pratik yöntemlerden biri, evden çıkmadan önce polen sayısını kontrol etmek. Polen sayısı bir metrekaredeki polen parçacıklarının sayısını ifade eder.

Toz akarına dair endişeleriniz varsaşunu bilmek yararlı olabilir; araştırmalara göre evin en çok yatak odasında yaşıyorlar. Çarşaf ve battaniyelerinizi 55 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda yıkamak toz akarını öldürür. Sıcak suda yıkanmayan çarşaflar kullanıyorsanız, akarları öldürmek için en yüksek sıcaklık ayarında, en az on beş dakika kurutucuda tutabilirsiniz.

Stres

Hamilelik sürecinde yaşanan stresin doğmamış bebeğin bağışıklık sistemini Th2 yönünde (bağışıklık sistemindeki alerjik reaksiyon hücreleri) tetikleyerek olumsuz etkilediği kanıtlandı. Araştırmacılar, Boston’da yürütülen ACCESS projesine katılan 402 bebekle, annelerin hamilelik sürecinde yaşadıkları stres seviyeleri ve göbek bağından alınan kan örneklerindeki IgE (alerji) antikorları arasındaki ilişkiyi inceledi. Hamilelik süresince nispeten düşük seviyelerde toz akarına maruz kalmış ama yüksek seviyede stres yaşamış annelerin bebeklerinden alınan kan örneklerinde IgE (alerji) antikoru seviyelerinin daha yüksek olduğu gözlemlendi.

Elbette hamilelik süresince stresi tamamen yok etmek mümkün değil ama yine de eşim Cindy’den yararlı olabilecek bazı önerileri aşağıda bulabilirsiniz:

• Bebeğinize odaklanın.

• Ailenizle ve arkadaşlarınızla zaman geçirin.

• Bolca uyuyun.

• İyi gıdalar ve sıvılar tüketin.

• Meditasyon ve yoga yapmayı deneyin.

• Kitap okumak ya da en sevdiğiniz televizyon dizisini izlemek gibi eğlenceli aktivitelere vakit ayırın.

Beslenme

Beslenme konusu oldukça geniş. Aynı zamanda da en tartışmalı konulardan biri çünkü birbiriyle çelişen pek çok veri mevcut ve sürekli gelişen araştırma teknikleriyle birlikte durmadan değişen tıbbi öneriler gerginlik yaratıyor. Ama beslenme, hamile bir kadının en çok kontrol edebileceği faktörlerden biri. Bununla birlikte sabah bulantıları, aşırı hassas bir burun, düşük enerji seviyesi ve doymak bilmeyen bir iştahla karşı karşıya kaldığınız hamilelik sürecinde iyi beslenmek çok da kolay olmayabilir. Ama beslenmenizle ilgili seçimler yapabilir durumdaysanız, bebeğinizin bağışıklık sistemini güçlendirebilir ve alerji riskini azaltabilirsiniz.

Yağlar

Genel olarak yüksek enerji ve yağ alımı üzerine kurulu bir beslenme biçimi çocuklarınızdaki astım ve alerji riskini artırabilir. The Irish Lifeways Cross-Generation Study (İrlanda Jenerasyonlar Arası Yaşam Biçimleri Araştırması) hamilelik süresince yüksek oranda yağ içeren beslenme biçimleri ile çocuklardaki astım riskinin artışı arasında ilişki olduğu sonucunu ortaya koydu.

Japonya’nın Kochi Eyaletinde 2000’den fazla anne ve bebekle yapılan bir araştırma, alerjik bebekleri olan annelerin alerjik olmayan bebekleri olan annelere kıyasla daha fazla yağ ve bitkisel yağ içeren gıdalarla beslendiği sonucuna ulaştı. Bu nedenle genel olarak önerilen çok doğru: Hamilelik süresince çok fazla yağlı gıdalar tüketmemeye çalışın.

Belirli gıdalar doğmamış bebeklerde alerjiye neden olabilir mi?

Alerji riskini artıran ya da azaltan belirli gıdalar söz konusu olduğunda elimizde birbiriyle çelişen pek çok veri var. Yapılan araştırmaların farklı toplulukları ve etnik grupları kapsadığına dikkat çekmeliyim. Bu durum sonuçları daha geniş topluluklara genellemek için gereken tutarlı verinin elde edilmesini güçleştiriyor.

Örneğin, Almanya’da yapılan LISA araştırmasının sonuçlarına göre annenin hamilelik sürecinde fazla margarin, bitkisel yağ ve kızartmalarda kullanılan bitkisel yağ içeren gıdalarla beslenmesi, iki yaşındaki çocuklarda görülen egzama ve diğer alerjilerle ilişkili ve bu, yapılan diğer araştırmaların sonuçlarını destekler nitelikte. Ama şaşırtıcı şekilde, araştırmacılar kereviz, narenciye ve çiğ kırmızı biber tüketiminin de egzama ve diğer alerjilerle ilişkili olduğu bulgusuna ulaştı. Finlandiya’daki doğum topluluğunun yürüttüğü araştırmanın sonuçlarına göre, hamilelik süresince çilek, böğürtlen, dut gibi meyvelerin sularının ve diğer meyve sularının yüksek saman nezlesi riskiyle ilişkili olduğu ortaya çıktı.

Singapur’da yapılan GUSTO⁵ araştırmasının sonuçlarına göre, deniz ürünleri ve erişte ağırlıklı bir beslenme biçimi on sekiz ay ila üç yaş arası çocuklarda alerji gelişmesi riskinin düşüklüğüyle ilişkilendirildi. Diğer taraftan on sekiz ayrı Avrupa ve Amerika doğum kurulunun ortak yürüttüğü araştırmalarda, hamilelik sürecinde balık ve diğer deniz ürünlerini tüketmenin çocuklarda hırıltılı solunum, astım ve saman nezlesi riskini azalttığına dair hiçbir veriye rastlanmadı.

İspanya’da yapılan bir araştırmada, hamilelikte Akdeniz diyetine bağlı kalmanın altı buçuk yaş çocuklarında hırıltılı solunum ve atopi (alerjiye genetik yatkınlık) riskini azaltabileceği sonucuna ulaşıldı. Ama Meksika’da yapılan bir başka araştırmada, hamilelik sürecinde Akdeniz diyetine bağlı kalmanın altı yaş çocuklarında hapşırık dışında alerjik semptomları azaltmaya hiçbir katkısı olmadığı sonucuna ulaşıldı.

Peki hangi araştırmanın sonuçlarına inanacağız? Önümüzde birbiriyle çelişen bu kadar çok bulgu varken, ben verilerin tamamının meta-analizini yararlı buluyorum. Bu yöntem, araştırmaların birbiriyle çeliştiği durumlarda belirsizliğin çözümlenmesine yardımcı oluyor. Hamilelikte uygulanacak beslenme biçimi ve bebeklerdeki alerji riski konusu verilerin meta-analizi için son derece uygun konular. 2018’in başlarında 1,5 milyon insanı kapsayan ve 400 araştırmanın bir arada değerlendirildiği çok iyi bir meta-analiz yayımlandı. Imperial College London’dan araştırmacılar, hamileliğin 20. haftasından itibaren emzirdikleri ilk üç dört ayın sonuna kadar her gün bir balık yağı kapsülü alan annelerin on iki aylık bebeklerinde yumurta alerjisi riskinin yüzde 30 daha az olduğu bulgusuna ulaştı. Yaklaşık 15.000 kişinin dahil edildiği araştırmada, 19 ayrı tip balık yağı kapsülü denendi. Kapsüllerin her biri standart miktarda Omega-3 yağ asidi içeriyordu.

Araştırmacılar, hamilelikte kuruyemişler, süt ürünleri ve yumurta gibi potansiyel alerjen gıdalardan kaçınmanın çocuktaki alerjiye ve egzama riskine etkisi olduğuna dair herhangi bir veriye rastlamadı. Hamilelik sürecinde meyve, sebze ve vitamin alımı da dahil olmak üzere diğer faktörleri de değerlendiren araştırmacılar, bunlardan herhangi birinin de alerji ya da egzama riskini etkileyebileceğine dair net bir kanıt elde edemedi.

D Vitamini

2016’da Şanghay Çocuk Çevre Sağlığı Ana Laboratuvarı’ndan araştırmacıların yürüttüğü bir başka meta-analiz, hamilelik sürecinde düşük D vitamini alımının çocukluk dönemi egzaması riskindeki artışla ilişkili olduğunu ortaya koydu. Hamilelik sürecinde D vitamini seviyesinde düşüklük sıkça rastlanan bir durum ve eksiklik takviyelerle giderilmeli. Takviyelere bebeğin doğumundan sonra üç ila altı ay süresince devam edilmeli, özellikle de anne emziriyorsa.

Peki… ne yemelisiniz?

Bilimsel toplulukların güncel fikir birliği, kadınlara hamilelik sürecinde ya da emzirirken çocuklarını alerji ya da egzama gibi hastalıklardan korumak için belirli gıdalardan kaçınmalarını önermek için yeterli verinin olmadığı yönünde. Yani yerfıstığı, yumurta ve inek sütü gibi alerjik gıdalar da dahil olmak üzere anne adaylarının beslenmesine herhangi bir kısıtlama getirmek için hiçbir neden yok.

İzlenecek en iyi yol, mantıklı ve sağlıklı bir beslenme alışkanlığı edinmek. Avustralasya Klinik İmmünoloji ve Alerji Derneği’nin (ASCIA) lif, meyve ve sebzeler açısından zengin, sağlıklı ve dengeli bir beslenmenin herhangi bir anne adayı için en uygun beslenme biçimi olduğuna dair önerisiyle hemfikirim. ASCIA, Imperial College London araştırmasıyla uyumlu olarak, haftada üç porsiyona kadar yağlı balık yemeyi öneriyor. Ben de alternatif olarak Omega-3 yağ asidi içeren kapsüllerin kullanılabileceğini savunuyorum.

Kısıtlama kavramından 180 derecelik bir dönüşle bazı araştırmacılar, anneleri alerjenler de dahil olmak üzere çok çeşitli yiyecekleri yemeye aktif olarak teşvik etmemiz gerektiğini savunuyorlar. Halihazırda annenin alerjisi olması gibi iyi bir neden olmadıkça, anneler hamilelik sürecinde alerjiye neden olan tüm gıdaları tüketebilir ve tüketmelidir. Araştırmalar alerjenlere erken ve tekrar tekrar maruz kalmanın alerjene karşı hassasiyet yerine toleransı artırma olasılığının yüksek olduğunu gösteriyor.

Alerjenler ve rahim

Az da olsa alerjenlerin bebeğe geçebildiğini ve “rahim içi hassaslaşmanın” bir olasılık olduğu fikrini daha önce incelemiştik. Teoride, düşük dozlarda ve nadiren alerjenlere maruz kalmanın, hassasiyeti ve Th2 yanıtını tetiklemesi kesinlikle mümkün. Bu teoriye karşı geliştirilen argüman, yüksek dozda alerjene düzenli olarak maruz kalmamanın yüksek olasılıkla çocuğun alerjene karşı hassaslaşmak yerine tolerans geliştireceğini savunuyor.

2014’te Amerika’da hamilelikte beslenme üzerine iki araştırma yayımlandı. Bunların ilki Growing Up Today Study 2 (GUTS2). Bu araştırmada hamilelikte daha fazla yerfıstığı ve diğer kuruyemişlerden yiyen annelerin çocuklarında, bu gıdalara karşı alerjinin önemli ölçüde daha düşük olduğu sonucuna ulaşıldı.

İkinci araştırmaysa, Massachusetts’te 1277 anne ve çocukla yapıldı. Hamilelikleri sürecinde annelerden yaygın olarak bilinen çocukluk dönemi alerjen gıdaları ne kadar tükettiklerine dair bilgi alındı. Doğan bebekler çocukluk dönemlerinin ortalarına kadar (yaklaşık sekiz yaşına kadar) takip edildi ve bu gıdalara alerjileri olup olmadığı araştırıldı. Hamileliklerinin erken dönemlerimde daha fazla yerfıstığı, süt ve buğday tüketen annelerin çocuklarında alerji riskinin (özellikle astım) daha az olduğu sonucuna ulaşıldı. Araştırmacılar bu riskli gıdaların tüketildiği zaman diliminin hayati önem taşıdığı inancında. Hamileliğin ilk üç aylık dönemi doğmamış bebeğin bağışıklık sisteminin gelişmesi ve alerjen toleransının oluşturulması için en önemli dönem. Doğmamış bebekte IgE (alerji) antikorları hamileliğin 11. haftasından itibaren üretilmeye başlar. Bu nedenle araştırmacılar, bağışıklık sistemi gelişiminin bu kritik döneminde annenin beslenme biçimi sayesinde bebeğin gıda alerjeniyle erken karşılaşmasının hassasiyetten ziyade tolerans sağlayabileceğini öne sürüyorlar. Verileri ikna edici: Hamileliklerinin ilk üç aylık döneminde yerfıstığı yiyen annelerin bebeklerinde çocukluk döneminde yerfıstığı alerjisi gelişmesi olasılığında yüzde 47’lik bir azalma gözlemlendi.

Doğmamış bebeklerde immün toleransı geliştirmek için hamilelik sürecinde alınacak alerjenin en doğru zamanı ve miktarına yönelik daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğu kesin. Elimizdeki veriler, hamileliğin erken dönemlerinde yaygın bilinen alerjen gıdaların daha fazla tüketimini destekliyor ama ayrıntıların kafa karışıklığına yol açmayacak şekilde daha net ortaya konması gerekiyor. Araştırmalar umut verici olsa da daha fazla araştırmanın sonucunu beklemek akıllıca olabilir.

Probiyotikler

Basitçe anlatmak gerekirse, probiyotikler genel sağlığımız için her zaman ama özellikle hamilelik ve emzirme döneminde yararlı olabilecek canlı bakteriler. Imperial College London’da yapılan ve 6000 hamile kadının dahil olduğu araştırmada 28 probiyotik takviyesi araştırması değerlendirildi. Araştırmacılar, hamileliğin 36-38. haftalarından itibaren emzirme döneminin üç ila altı ayı boyunca günlük probiyotik takviyesi alımının çocukta egzama gelişmesi riskini yüzde 22 oranında azalttığı sonucuna ulaştı. Probiyotikler hakkında daha fazla bilgi için 8. Bölüm’e bakın.

ANTIBIYOTIKLER VE HAMILELIK

Annenin hamilelik sürecinde antibiyotik kullanmasının çocukta alerji gelişmesi riskini artırdığı net bir şekilde kanıtlandı. Finlandiya’daki ulusal kayıtlardan elde edilen veriler, annenin antibiyotik kullanımından sonra bebeğinde özellikle inek sütü alerjisi riskinin yükseldiğini ortaya koyuyor. Danimarka ve Birleşik Krallık, West Midlands’da yapılan geniş çaplı araştırmalar, antibiyotik kullanımının çocukluk döneminde astım riskini de artırdığını ortaya koyuyor. Bu risk artışının nedeni hamilelikte alınan antibiyotiğin bağırsak mikrobiyotasında değişikliklere yol açması ve bağırsaktaki bakteri çeşitliliğini azaltması.

Aslında hamilelik sürecinde annenin antibiyotik kullanması, çocuğun bir enfeksiyon sebebiyle hastaneye kaldırılması riskini neredeyse yüzde 20 oranında artırıyor. Murdoch Çocuk Araştırma Enstitüsü yenidoğandan on dört yaşa kadar 770.000’den fazla Danimarkalı çocuğu inceledi. Hamileliğin sonlarında antibiyotik reçete edildiğinde ya da anneler belli bir süreden daha uzun antibiyotik kullandığında çocukta enfeksiyon riskinin arttığı sonucuna ulaşıldı. Gastrointestinal enfeksiyon riski en yüksek olan grup normal doğumla⁶

Конец ознакомительного фрагмента.

Текст предоставлен ООО «Литрес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на Литрес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.

1

Protection Against Allergy: Study in Rural Environments (Alerjiye Karşı Koruma: Kırsal Alan Çalışmaları). (ç.n)

dönüş

2

Prevention of Allergy – Risk Factors for Sensitization Related to Farming and Anthroposophic Lifestyle (Alerjinin Önlenmesi – Çiftçilik ve Antroposofik Yaşam Tarzına Duyarlılık İçin Risk Faktörleri). (ç.n.)

dönüş

3

The Wayne County Health, Environment, Allergy, and Asthma Longitudinal Study (Wayne County Uzun Süreli Sağlık, Çevre, Alerji ve Astım Çalışması). (ç.n.)

dönüş

4

Asthma Coalition on Community, Environment, and Social Stress (Toplum, Çevre ve Sosyal Stres Üzerine Astım Koalisyonu). (ç.n.)

dönüş

5

Growing up in Singapore Towards Healthy Outcomes (Singapur’da Sağlıklı Büyümek). (ç.n.)

dönüş

6

Normal doğum tanımı tıp literatüründe ve gündelik dilde yerleşik bir biçimde uzun zamandır kullanılıyor. Çeviriyi yaparken bu kullanımın “vajinal doğum” ifadesiyle yer değiştirmeye başladığını fark ettim. Yine de yayıneviyle beraber dilimizde halen yerleşik olan “normal doğum” ifadesini korumaya karar verdik. (ç.n.)

dönüş