Faruk Ulay

Ağıtlar

Öykü

Notos Kitap 136

Edebiyat 038

Öykü

©Faruk Ulay, 2015

©Notos Kitap Yay›nevi, 2015

Birinci Bas›m

Ekim 2015

Sertifika 16343

Kapak Tasarımı

Faruk Ulay

Notos Kitap Yayınevi

İnönü Caddesi, Dümen Sokak, 7/7

Gümüşsuyu, Beyoğlu 34427 İstanbul

0212 243 49 07

www.notoskitap.com

facebook.com/NotosKitap

twitter.com/NotosKitap

Bu dijital eser Libronet e-kitap atölyesinde üretilmiştir.

Faruk Ulay

1957’de İstanbul’da doğdu. İlk ve orta öğrenimini Ankara’da tamamladı. Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’ne bağlı UESYO’da grafik tasarım öğrenimi gördü. Yüksek lisans çalışmasını Londra’da Goldsmiths’ College’da yaptı. Görsel ve yazınsal çalışmalarını 1982’den beri Los Angeles’ta ve 2000’de kurduğu Locus Novus’da (www.locusnovus.com) sürdürüyor. İlki 1988 yılında yayımlanmış kitaplarından bazıları: İti (1995), Yazılamamış Bir Tarih Kitabı İçin Dipnotlar (1995), Amber (1999), Modus Operandi (1999), Beldeler Kitabı (2003), Tuhaf İnsanlar Zamanı (2004), Sürekli Bir Yenilginin Gölgesinde - Grafik Tasarım Manifestosu (2005), Terra Infirma (2005), Üç Parça Toprak (2010), Cultivation of Enigma (2011), Bırakmak (2012), Dolls Found, Words Lost (2013).

Faruk Ulay’ın

Notos Kitap’tan çıkmış kitapları

Üç Parça Toprak

Bırakmak

Ağıtlar

I

göz korkutan görkem

kalabalıkla gizlenen huzursuzluk

geçen devrimin şarkıları

çıkmaz sokak

II

dargın denizde suskun av

dinamitlenen umutlar

ceza çekmeden yaşayamamak

batık kentin soğuk yüzü

III

geceye kazılan dar kuyu

yoğun nedensizlik

elleri cebe sokan belirsizlik

ayakta ölmekte diretmek

IV

sevişilemediğinde sevebilmek

geçmişte aranan sözler

kulak çınlatan kahramanlar

endişeden kaçan uyku

V

yalnızlıkla beslenen çirkinlik

konuşmaya yanaşmayan gençlik

hırçınlaştıran görenekler

eli boş dönememek

VI

omuzları genişledikçe tozlanan kent

düşüncesiz kazanç

uzak ilişkilerin değişmezliği

kısılmışlıktan yayılımcılığa

VII

okuduğunu anlamadan büyümek

iri cinselliğin izinde

kentin sahipsiz gölgeleri

karın tokluğuna yaşayan çaylaklar

VIII

şansla anlaşamamak

çabuk büyümek zorunda kalmak

hep benekli bir yaşam

karanlığı şaşırmadan görebilmek

IX

kaçınılmaz savaş

imzasız kalmış büyük resim

herkesle birlikte yok olma hevesi

ölü doğaya yüklenen yalan

X

orta halli soylu

kolay ülke

mide bozan duygular

aldatan tahttan müziğe kaçış

XI

mutlak doğrunun peşinde

ölüme düşkün aydın kediler

toz almaya kalkan halk

paylaşılamayan gizlenme yerleri

XII

ayın görünmeyen yüzü

yarıyolda bırakan umutlar

çekilmeye gelmeyen dikkatler

boşa yaşamak

XIII

gizli bahçenin yamacında

saymakla bitmeyen istenmeyenler

başa çıkılamayan duvar

saklanmış zamanı gerektiğinde kullanamamak

XIV

döndürülen dolaplar

ateşli silahsız yapamamak

tangodan alınan dersler

basit ölümlerin yetersizliği

XV

kanı çekilmiş kıta

yabancı dostları buluşturan gerçek

çekip gitmeyi becerememek

kendini göstermeden kükreyebilmek

XVI

ağır gece yolculuğu

geleceğe uzayan boyunlar

geride kalmaya kararlı kocalar

devlet yardımıyla gelen son

XVII

komada başkaldırı

reklamın gücü

aldanmadan duramayan halk

ortaklaşa iflas

XVIII

tünelin iki ucundaki ışık

maya tutmayan yaşantı

damda bekleyen dalga

çoktan tepilmiş fırsatı yeniden tepmek

XIX

mistik gömütlükte piknik

yanlış yere sıçrayan bilinçler

bıçak sırtında sevişmek

zeytine gıpta

XX

yapay yol alış

gerçek sevgiyle boyanmış bakışlar

kazayla büyüyen mutluluk

kıskanç doğa

XXI

kaçarak geçirilmiş gençlik

korku bastıran ev toplantıları

yanaşma dinginlik yerine çay

alt kattakiler

XXII

akıl yürütülemediğinde düşlemek

yuvarlak masa hayvanları

sevdiğine güvensizlik

anlaşılmazı içlerde gizlemek

XXIII

son evrenin varılamazlığı

şişenin dibindeki soluk

işlevsiz yaşamda zaman

asfaltta boğulmak

XXIV

yangın yerinde gece yürüyüşleri

üst katların cinselliği

kulak paslandıran müzik

aydınlığın kiri

XXV

görünmez dünyalara kaçış

yalan gerçeklere inanma özgürlüğü

harikuladeliğin peşinde

içkuruntularına tutsaklıktan kurtulamamak

XXVI

çöpten kültürün korulu parkı

betona dert yanmak

taş devrinden bronz çağına

düşünce havuzunda yüzmek

XXVII

ölüm kokan kıyı

çaresizlikten bekleyerek kurtulmak

uyanabilmenin mutluluğu

ikinci güneşi görebilmek

XXVIII

sessiz çığlığın gülünçlüğü

özlem gideremeyen dostluk

taşlamaya özendiren yaşamlar

vahşete alışmışlıktan kurtulamamak

XXIX

eski kafalı duruş

zamansız yürüyüşler

görünmeden yaşayamamak

göçenden kalan boşluğun kalabalıklığı

XXX

akıl çelme sanatı

çıkılamayan ustalık katından düşüş

yıkımdan sakınma yolları

unutulamayan bestenin anımsattığı

XXXI

yazıldıkça değişen tarih

savaşı beklerken ölmek

insana inanmaya hazır doğa

ormanın anlaşılmayan dili

XXXII

gösterilmezse beslenebilen saygı

sanatı donduran soğuk

kıyıların çoksesliliği

kapalı yollarda yolculuk

XXXIII

açılmasalar da şaşırtan kapılar

bekleyene dönebilmek

düş kırıklığına çağrı

dönüşü olmayan noktalar

XXXIV

korkusuz yaşama göç

gülümseten ölümler

yüksekten atan katil

dağa kaçırtan yanlış

XXXV

sevişme bölgelerini çeşitlendiren evlilik

ciddiye alınacak şakayı doğru seçememek

evden uzaklaştıramayan oteller

beşinci mevsim

XXXVI

izleyeni izlerken izlenmek

saç uzatan grev

olgun meyveyi çürüğüyle bir tutmak

kaytarılmış yaşamlar

XXXVII

sınırsız harikuladeliğin büyüttüğü ada

AĞITLAR

I

Kapı önlerinde bağrışmalar. Daha önce duymadıkları bir heyecana kapılmış çocuklar, gövdesi gözler içinde bir kadının sokağa girdiğini haber veriyor. Dışarıya uğrayan anneler yavrularını evlere kaçırmak üzere kucaklamışken duralayıp yol boyunca yüksekten uçan iki hindiye bakakalıyor. Yüz gözlü kadının gerçekten gelmekte olduğunun şaşmaz belirtisi bu hayvanlar. Hindilerin göğe sığmayan kanatlarından doğru esen rüzgâr, dar kaldırımlara tutunmaya çalışan yaşlı dişbudakları yukarıdan aşağıya titreterek yapraklarından ediyor, yorgun asfalt sararıyor. Açık bırakılmış sokak kapıları çarpıyor, yeniden açıldıklarında eşiklerde beliren erkekler karılarını acele etmeye çağırıyor. Babalar henüz yalnızca endişeli. Annelerdeyse çocuklara da yansıması kaçınılmaz, derin bir korku. Hıçkırarak ağlamalar, düğümlenen boğazlar. Emeklenerek, neredeyse sürünerek evlere giriliyor, kapılar çift sürgüyle sağlama alınıp aile fertlerinin sayımına geçiliyor. Konuşmadan, adlar çağrılmadan, gözler ve parmaklarla yapılıyor sayımlar. Yüz gözlü kadının nasıl geçeceği belli değilse de iki yanında gürültüsüz yaşamlarla dolu evlerin sıralandığı, huzur içinde yürünecek bir sokaktan geçsin isteniyor. Aileler kalabalık ve çocuklar yerlerinde duramaz olunca parmakla sayılarak yapılan yoklamalar uzun sürüyor. Sessizlikte gerçekleştirilen ev içi nüfus sayımları boşalan sinirleri yatıştırmaya kullanılıyor ve bu kez de etkili oluyor. Gelenin ne getirip giderken ne götüreceği bilinmeyen bu zamanlarda eksilmeden bir arada yaşamak pek güzel. Sevindirici sonucun verdiği kısa rahatlamanın ardından evler yeniden hareketleniyor. Yüz gözlü kadın geldi gelecek. Kasvetli, kalın kumaş perdeler açılıyor. Hep kapalı tutulan tül perdelerin ev içlerini yüz keskin gözden gizlemeye yetmeyeceği bilinse de küçük büyük herkes en büyük pencerenin önüne yığışıyor. Çeşitli oturma biçimleri deneniyor, iskemleler çekiliyor, pervaz üstleriyle pencere altları yastık yığınlarıyla beslenip aralarına, üstlerine, altlarına sıkışılıyor. İtiş kakışın bir türlü durulmaması aile büyüklerinin sabrını zorlamaya başlamışken insansız sokak birden aydınlanıyor. Camlarda neon mavisi yansımalar. Yaklaşıp uzaklaşan kanat sesleri. Yamalı asfaltı süpürerek savrulan yapraklar döküldükleri ağaçların diplerine kümeleniyor. Yüz gözlü kadın gerçekten gelmiş ve geçiyor. Üstünde tavuskuşu tüylerinden dikilmiş, her tüyün ucunda bir gözden toplam yüz gözlü bir giysi. Giysinin görkemi kadının yüzündeki bir çift sürmeli gözü gölgeliyor. Pabuçlarının tiktaklı ökçelerinden çıkan ses sokağın iki yanına sıralanmış yapılara vurdukça sıvalar dökülüyor, yorgun betonda çatlaklar oluşuyor. Perdelerin titremesi artarken pervazlara çenelerini dayamış çocukların gözleri irileşiyor, kadınların içi geçiyor, erkeklerin soluğu daralıyor. Yüz gözlü kadının yanında bir de köpek yürüyor. Küçük mü küçük köpeğin küçüklüğünü gizleyen, çalımlı adımlarıyla yüzüne sığmayan ve baktığı yeri delen gözleri. İnce boynunda çocuk yaştaki insanların el ve ayak kemiklerinden yapılmış bir tasma takılı. Korkunun daha da büyümesini engelleyen bir şaşırma buhranı içinde herkes. Eller ağızlara kapanarak köpeğin beline dolanmış sırma tel örgülere bağlı iki düzine uçan balona bakılıyor şimdi. Yarı saydam balonlar da giysideki gözler gibi mavi yeşil renklerde. Köpek her adım atışında yerden kesilip yüz gözlü kadının katettiği iki adımlık uzaklığı havadan seyrederek alıyor, patileri sokağa dokunduğunda yeniden yükselip iki adımlık bir uçuş daha yapıyor, cilalı tırnakları asfalta değdikçe camları çınlatan bir ses çıkıyor. Yüz gözlü kadının upuzun bacaklarının bilekleri ince ve altın bilezikli, kulaklarının delikli memelerindense mavi camdan kesilmiş damla küpeler sarkıyor. Ökçelerin tıkırtıları, köpeğin tırnaklarından yayılan çıtırtı, küpelerle bileziklerin çıngırtısı eski devrim şarkılarının kolay tutulabilir ritimlerini getiriyor akla ve akla gelen dile düşüp dudaklardan dökülüyor. Önce erkekler başlıyor şarkıları mırıldanmaya. Kadınların katılmasıyla ses tizleşerek büyüyor, eski ahşap doğramalara artık oturamayan pencerelerin aralıklarından geçip sokağa yayılıyor. Sokak inlemeye başladığında kadının yüz gözünün yüzü de muzipçe gülüyor. Dar soluklu erkeklerin babalık duyguları uyanıyor, şımartmamaya özen gösterdikleri çocuklarını kucaklayıp omuzlarına oturtuyorlar. Kadınlar ayırdında olmadan bacaklarının arasındaki karanlık noktayı avuçluyor, bir elleri hâlâ ağızlarını kapamakta. Çocuklar kulaklarına yabancı gelen bu şarkılarda sözü geçen devrimin ne olduğunu sorduğunda babalar yüz gözlü kadını göstererek sonuçlarından çok uyandırdığı duyguların umutlar beslemekte kullanıldığı bir başkaldırı biçimi olduğunu söylüyor. Hindiler babaların söylediğini onaylarcasına bariton yaygaralar kopararak sokağı son kez turalayıp kayıplara karışıyor. Pencereleri sokağa bakan odalara doluşmuş aileler ayaklanıyor, tül perdeleriyle birlikte sökülen kornişler bayrak niyetine sallanmaya başlıyor. Devrim şarkıları marşlaştığında küçük köpek az daha havalanıp başını pencerelerden sarkan insanlara döndürüyor. Balonlardan biri telinden çözülüp yükseliyor, ağaçların çıplak dallarına dokunduğu gibi patlıyor, içinden boşanan konfetiler asfalta serpiliyor. Gözlerini balonun maharetli patlamasından alıp köpeğe çevirebilenler hayvanın köpekdişlerinin altın kaplama olduğunu görüyor. Akılda kalmış son marş da söylendiğinde yüz gözlü kadının geçişi tamamlanıyor. Nabız atışlarının düşmesiyle birlikte sokak kapıları aralanıyor, son anda içeriye alınmış paspaslar yeniden tek basamaklı merdivenlerin önüne bırakılıyor, çocuklar sokağa salınıyor, babalar göz boyaları akmış anneleri önlerine katıp yatak odalarına kapanıyor, ağaçlar hızla yapraklanıyor, konfetiler mazgallara doğru uçuşuyor, bayraklar perdeleşiyor, perdeler çekiliyor ve çıkmaz sokak devrimin bir daha geçeceği günü beklemeye koyuluyor.

II

Hava soğuk, puslu. Sulusepken kar yağıyor. Yarı donuk damlalar denizin yeni sırlanmış aynasına tek halkalı dalgalar çıkararak kavuşuyor. O çok açıktaki gri nokta daracık gövdeli, eski bir sandal. İçinde lastik çizmeli, turuncu muşambalı iki kişi oturuyor. Kapüşonları başlarına geçirmişler. Birinin bıyıkları buzlanmış. Oltaya yem takmaya uğraşanın işinde ehil olmadığı belli. İkisinin de bakışları donuk, yüzleri ifadesiz. Kayığa istemeksizin binmişler gibi bir halleri var. Yemleyip suya sallandırdıkları oltalar tezelden balıklanıyor. Gün bereketli. Toy şansı değil, sonradan olma bu iki balıkçı için her gün aşırı bereketli ama yüzleri renk vermemekte diretiyor. Ellerinde en basitinden birer olta. Balık vurdukça tek lifli misinalar mantardan kelebeklere hızla sarılıyor, sandala alınan balıklar iğreti iğnelerden kurtarıldığı gibi denize salınıyor. Her gün tutulan yüzlerce balığın tümü serbest bırakılıyor. Donuk bıyıklı adam ölümden dönen her balığın ardından avuçiçi büyüklüğündeki defterine kurşunkalemle bir çentik atıyor. Yıllardır süregelen bir tören bu. Konuşmaya yanaşmayan, yakın arkadaş oldukları su götürür, bir kez olsun aksatmadan her sabah gün ağarırken bindikleri kırık dökük sandalı kıyıdan olabildiğince uzak bir noktaya çekip balık tutmakla tutmamak arasında gidip gelen iki küskün dudaklı kafadarın ödemeyi bir türlü bitiremediği borç. Öğleye doğru hücumbotlardan devşirilmiş biçimsiz tekneleriyle denizi dolduran başka balıkçılar, ağ atmaya değecek büyüklükte bir balık sürüsü bulabilmek için dönenedururken turuncu muşambalı adamların durmaksızın çektiği balıkların parıltısını gördükleri gibi tam yol oraya koşuyorlar. Sözde deneyimli balıkçıların hep tepeden baktığı sandalı kuşatmaları da yıllardır yineleniyor. Martıların da üşüşmesiyle o uzak gri nokta, ortasında iki turuncu noktanın olduğu bir panayır yerine dönüşünce tepelerindeki gürültüden rahatsız olan balıklar oltalara vurmaktan vazgeçiyor, günün bereketi de onlarla birlikte suya gömülüyor. Turuncu muşambalı adamlar bu ânı bekliyormuşçasına oltalarını delik deşik bir naylon torbaya atıp küreklere sarılıyor, balıkçı çemberini yarıp hızla kıyıya dönüyor. Sandalı sağlama alıp caddeyle kıyı şeridi arasında uzanan balçık tarlasına dönüşmüş parka girdiklerinde bıyıklı olan, defterdeki çentikleri toplaya çarpa bulduğu rakamı yüksek sesle okuyor. Ötekiyse yolun sonuna az kaldığını söylemekle yetiniyor. Caddeye bıraktıkları kırık dökük otomobillerine vardıklarında muşambalarını çıkarıp güçlükle açabildikleri bagaja tıkıyorlar, lastik çizmelerini çamurlu botlarla değiştiriyorlar, bıyıklı olan direksiyona geçiyor, sandala, denize bir kez olsun bakmadan gaza basıyor, nasıl olsa yarın sabah yine burada olacaklar. Dinamitle balık avlamanın sıradanlaştığı devirde, sakat doğmuş, kötü büyümüş bir kıyı kasabasında duvar işçiliği yaparken tanışmış ve tuğla örerken balıkçılara özgü suskunluğu yakalamış bu iki kişiden birinin kulakları pek duymuyor. Denizin kıyısına temel atmış, dalgalara vuracak yer bırakmayan bir apartmanın yapımında çalıştıkları sırada az ötelerinde dinamitlenmiş balık sürüsünden kalanları toplamak için işi bırakıp suya dalmışken atılan ikinci lokum dinamit iki kulağının da zarını yırttığından her türlü ses tek tonda bir uğultu olarak ulaşıyor algı noktalarına. İkinci dinamiti atansa kazandığı iki kuruş parayı bir lokum dinamite harcama akılsızlığı etmiş bıyıklı arkadaşı. O günlerde daha bir arkadaşken şimdilerde kendi biçtikleri yazgılarını paylaşmaya indirgenmiş bir ortak yaşantı sürüyorlar. Amaçları, yıllar önce paramparça ettikleri balıkları olabildiğince hasarsızca ve birkaç katıyla yeniden doğaya kazandırmak. Ölümden dönmüş balığın yaşamaya sarılıp üreme içgüdüsünün kamçılanacağını umuyorlar. Ödenmesi gereken borçlarını doğrudan doğaya ödemeye karar veriyorlar. Hepten mantıksız bir çaba içindeler. Bir canlıyı ölümün eşiğinden alıp yaşama döndürmek ölmüş bir canı geri getirmese de eylemlerinin simgeselliği mantıksızlığını onlardan gizliyor. Devlet eliyle verilecek cezalardan birini çekmelerini gerektiren bir suç işlemiş olduklarına pek emin değiller ama zamanında yanlış bir şey yapmış olduklarını sezinliyorlar. O içgüdüsel pişmanlık ve vicdan yoklaması sırasında akıllarına gelen ve tartışmaya gerek duymadan kabullendikleri bu ceza, yıllarca sürecek bir çeşit gönüllü kürek mahkûmluğuna dönüşüyor. Duvarlarını örmeye geldikleri kasabanın yayılacağı topraklarla birlikte yapılacak duvarların da sonu geldiğinde, sürekli kendini yenilemekle temiz yüzlü kalacağını sanan bu kurşun renkli kıyı kentini buluyorlar. Burada daha az çalışarak daha çok para kazanıyorlar, buna karşın kemiklerini sızlatan, nemli bir soğukla cebelleşiyorlar. Yakınmıyorlar, sandaldaki sessizliklerini inşaatlarda da sürdürüyorlar. Günlerinin ilk yarısını balık tutup salıvererek, ikinci yarısınıysa harç karıp tuğla üstüne tuğla koyup duvar sıvayarak geçiriyorlar. Tutup bıraktıkları balıkların sayısını iyi biliyorlar, yıllar boyunca kaç tuğlayı çimentoya gömmüş olduklarını merak bile etmiyorlar. Geceledikleri adresler çalıştıkları inşaatlara göre sürekli değişiyor. Denizindeki balığın oltaya küsmüş olduğu söylenen bu kentte herkes sandalını ıskartaya çıkarıp yeni bir binanın dikiminden kendine pay düşürmeye uğraşırken turuncu muşambalı iki kafadar her sabah uyandıkları gibi ite kaka çalıştırdıkları otomobillerine atlayıp kentlilerin unuttuğu denize yollanıyor. Zaten bu soğukta uyku tutmuyor. Milyonuncu balık oltalarına takıldığında nerede yaşayacaklarını düşünemeyecek denli üşüyorlar. Yine de sandalın soğuğu yatakta işbaşı yapmayı beklerken içlerine işleyen soğuk denli vurmuyor. Balığın tadını unutmuş kentin iklimi hep kışın çevresinde dolaşıyor. Sürgünde kar sulusepken yağıyor, pus öteyi gözlerden gizliyor. Bu sularda balık tutarken yüzmek öğrenilemiyor.

III

Çukurun derinliğini yeterli bulmasınlar diye kazdığım yeri toprakla doldurmaya başlamışken bahçeye çıkıp yanıma seğirtiyorlar, elimden aldıkları küreği bir yana fırlatıp karşıma sıralanıyorlar. Konuşmaya yanaşmıyorlar, konuşulacaklar bitmiş gibi bir bana bir küreğe bakıp duruyorlar. Elleri ceplerinde. Benden de onları konuşmaya itecek bir ses çıkmıyor. Bakışlarındaki anlamı çözmeye kalkmıyorum, ne yapmakta olduğumuzu anlamaya çalışıyorum. Çukuru kazmadan önce anladığımı sandığım, kazmayı bitirdiğimde yanlış anlamış olabileceğime inanageldiğim, yaptığıma onların mı yoksa kendi gözümle mi bakarsam bir anlam kazanacağını kestiremediğim bir şey yapıyoruz, beni gömüyoruz. Ardımda çukur var, önümde onlar dizili. Koyu renk ceketleri, beyaz gömlekleri, ipek kravatları ve tertemiz pabuçlarıyla bu bahçeye aykırı duruyorlar. Beni dikine gömmekte kararlılar. Elleri nedense hep ceplerinde. Ceketim üstümde değil, nereye koyduğumu anımsamıyorum. Gömleğim ve pantalonum toz toprak içinde. Boyum hepsininkinden kısa, bana kazdırdıkları çukurun derinliğine eşit. Direnmem anlamsız. Kazmaya başlamakla sonumu belirlemişim. Onca kazdıktan sonra çukuru yeniden doldurmaya kalkmakla alay konusu oluyorum üstelik. Kıkırdamalarından ne düşündüklerini az çok çıkarabiliyorum, konuşmamaları sinirimi bozuyor. Gülüşlerini dağıtmaya odaklanmış bakışlarım yüzlerine çarpamadan köreliyor. Bir adım geriye gidiyorum. Bir adım daha. Üçüncü adımım boşluğu bulduğunda gövdemi geriye bırakıyorum. Bakışlarımın asmaya yetmediği suratlarının diretken çizgilerini biraz olsun inceltip kalınlaştırabileyim diye. Onlara beni yaka paça çukura atma keyfini yaşatmamak için. Yürekliliğime şaşıracaklarını umuyorum. Benden önce gömülenler arasında da atılmayı beklemeden çukura atlamış birileri olmalı. Neden? Korkusuzluğun kanıtı olarak akıllara yazılsın diye mi yoksa öylesine bir inat mı? Belki de benden önce çukur kazan çıkmadı, kimse kendi kuyusunu kazmaya yanaşmadığından gömülen de olmadı. Bense gövdeme uygun bir çukur kazmakla yetinmeyip onların üstelemesine kalmadan gömülmeye razı oluyorum. Gövdem çukurdaki yerini aldığında kıkırtılı gülmelerini kesiyorlarsa da suratlarını asmıyorlar. Düşerken ardını çukurun ağzına vurarak sersemlemiş başımın yarısı dışarıda, onları görebiliyorum. Yakalanmadan önce çukura atabildiğim iki kürek toprak şimdi beni saran boşluğu boyumdan da kısa kılıyor. Hep bir nedensizlik var yaptıklarımda, çukuru neden kazmışken neden doldurmaya kalkıyorum ve neden engelleniyorum. Nedensizliğin uzantısı belirsizlik aklımızı doldurmuş, hepimizle oynuyor. Hangimize ait olduğu bilinmez bu eski evde ne aradığımız, neden toplandığımız da meçhul. Bilebildiğim, aşağı yukarı görebildiğim kadarıyla şimdi bahçedeyiz, ben bir çukurdayım, onlarsa karşımda. Böyle toprak düzeyinden yukarıya bakınca göğe yaslanmış gibi heybetli duruyorlar. İşlerini kolaylaştırmış olduğumun ayırdına varamayacak denli alkollüler. Gamsız insanlara özgü rahatlıklarından silkinmeye yanaşmamaları bugüne değin bana özenilmesi gereken bir erdemliliğin yansısı olarak görünmüşken bu akşam hepsini birer kıtakıllı olarak görüyorum. Canım yanıyor. Ayak bileklerimden doğru tırmanıp yüreğime çöreklenmiş, aklımı almaya hazırlanan bir sancı ve yukarıdan bastıran, ensekökümdeki ağrı. Çukuru neden kazdığımı çözebilsem aklımı belirsizliğin pençesinden kurtarıp içine düştüğüm durumun nereye varacağını saptamama yardım edecek bir huzura ereceğim. Gömülmek isteyecek denli aptal olduğumu sanmıyorum. İstersem canlı gömülebilecek denli ölümden korkmadığımı onlara kanıtlayabilmek için bana çukur kazdıracak bir yüreğe sahip olduğumu hiç sanmıyorum. Yine de kazdığım, ölçülerime uyan bir çukur var ortada. Korkmadan içine atladığım, kısa boylu bir kör kuyu. Kimin bir çukur kazacağı sorulduğunda tek gönüllenenin ben olduğumu, duvara dayalı bahçıvan aletleri arasından bir kazmayla kürek kavrayıp dışarı fırladığımı, ceketimi fırlatıp attığımı ve nereyi kazdığıma bakmadan kazmaya koyulduğumu anımsıyorum. Neden sonra, çukurun derinliği boyumu bulduğunda, kısa saplı kazmanın yardımıyla yukarıya tırmanıp deliğin ağzında onları beklemeye koyulmuşken kazmanın bir çapa olduğunu ayırdedip sarsaklığıma güldüğüm, bu çukurun ne işe yarayabileceğini düşündüğüm, bir ara ürperip ceketime bakındığım aklıma geliyor. Kazma dururken çapayı seçtiğimden aça aça ensiz bir çukur açıyorum kendime. Nedense ayakta gömülmeyi yeğliyorum ama başımın yarısı dışarıda. Heybetli duruşlarını bırakıp çukura doğru yürüdüklerini, ceplerinden çıkarıp bana uzattıkları ellerini görebiliyorum. Beni yukarıya çekebilmeleri için bekledikleri elimi onlara uzatmıyorum.

IV

Sevgiyi konuşmaktan fırsat bulup sevişmeyi on ikiden vurmaya alıştığımız günlerin geceleri kalabalık geçerdi. Sehpalarımızın üstünden eksik olmayan pirinç kürelerin dibindeki düğmeye bastığımızda yelpaze gibi açılan sigaralıklardan çekip aldığımız sigaraları ağır masa çakmaklarımızla yaktığımız gibi damaklarımıza naneli bonbon tadı oturur, konuşurken dişlerimiz kamaşırdı, içleri limon çubuklu akideşekeri yemiş kadar olurduk. Konuşmakla sevişmenin arasına ince iplikli duygulardan örülmüş suskunluklar serpiştirirdik. Sustuğumuzda birbirimize gülümser, el yordamıyla şiirler yazar, kıvrık köşeli dosya kâğıtlarına kondurduğumuz dizelerde bizi gülümseten yüzleri betimlerdik. Sevdiklerimiz yanımızda oldukça kolay yazar, kâğıtlara dökülmüş sevgi sözcüklerini yüksek sesle okumaya sıra geldi mi zorlanırdık. Gerçek olduğuna inandığımız yapmacık bir utançla kızartırdık yanaklarımızı. Şiirlerimizin söylediğini dinlemeden okuyanlarımızın kulaklarına daha da utandırıcı sözler fısıldayıp akıllarına iyiden iyiye yüz kızartıcı fikirler sokarak gecenin ikinci yarısına girer ve durmaksızın sevişerek sabahı ederdik. Eskidendi bunlar. Sevgi bazen yemek masasında, bazen kitaplığın ardında, bazen bahçenin öte ucundaki odunlukta, çoğu zaman da uykularımıza sinmiş olarak kullanılmaya hazır duruyor, onu bıraktığımız yeri unutursak nerede olduğunu belli etmenin yolunu her zaman buluyor. Sevişmekle aramızsa şimdilerde iyi değil. Sevişmek artık güç geliyor ve zaman alıyor. Kısalmış zamanımız alınmasın diye sevmekle yetiniyoruz biz de. Sevgi dolu uykumuzu getirecek günbatımını şiir yazmadan duramayan ellerimizi ateşe sokup kalem tutmaktan nasırlanmış parmakuçlarımızı közleyerek bekliyoruz. Hiç görmediğimiz, yalnızca adlarından bildiğimiz ama koklamış kadar olduğumuz çiçekleri eski şiirlerden toplayıp yeni şiirlere aşılıyoruz. Süsen ve taflanla başlayıp filbahriler ve fırdöndülerle bezediğimiz bahçede dolaşırken bacaklarımızın arasından tombul kelerler seğirtiyor, küpeli yılanlar bileklerimizi okşuyor, gümüşçünler söğütoyanların kanatlarını kemiriyor. Bahçede dolaşmaktan yorulduğumuzda büyük ve aydınlık mutfağımızda toplanıyoruz, yasemin pirincini soğanla kavuruyoruz, kekikli ayran ekleyip süze süze ortaya ağır hanımeli kokan bir tencere pilav çıkarıyoruz. Günler öncesinden suya bastırılmış duran tombul fasulye taneleri tek fokurtuda pişip helmeleniyor, bizler gibi birbirlerine kenetlenmişler, üstlerine düşen sucuk dilimlerini içlerine alıp yumuşatmayı bekliyorlar. Koku ve renk cümbüşünün eşliğinde ve olabildiğince ağırdan alınarak yenen yemek sonrasında ruh çağırma seanslarına oturuyoruz. Geçmişe göçmüşlerle yapılan kısa sohbetlerden belki eğlendirici bir şiir çıkarırız hesabı. Destanımsı romanlara konu olmuş halk kahramanlarının anlattıklarından keyif alıyorsak da boşa gitmiş zaman parçalarını değerli kılabilmek için yapılan sözcük oyunlarını dinledikçe, geçmiş zamanın her ânını sahiplenmeye kalkmadan yaşamakla iyi ettiğimizi bir kez daha anlıyoruz. Karanfil çayı demleyip çay bardaklarının içlerini aynı çiçeğin balıyla sıvıyoruz. Hepimizi çevresine alacak genişlikteki yuvarlak masada boş bir fincan kendi başına dönenip duruyor. Tanımadığımız ruhları çağırıp bizlerle tanıştırma hevesinden vazgeçmiyor. Boşuna ölmüş herkesi kahraman olarak gören, bambaşka bir sevgiye kapılmış, hepimizden yaşlı, ağzı çapaklı bir porselen fincan. Gururları dışında her şeylerini yitirmiş ruhlar anlatmaktan yorulmuyor. Destanın fazlasından sıkılıyoruz. Bu arada fincanlarımızı bir daha ballayıp çayları ikiliyoruz. Yumuşak başlı şiirlere alışmışız, başkaldırmayı meslek edinmiş insanların moral bozması gereken yenilgilerinden çıkardıkları başarıları sayarken duyduğu o büyüklenmeyi paylaşamıyoruz. Biz şiirlerine sağaltıcı otlar ekerek sağlıklı okumalar sunmaya çalışan, sevişmeyi rafa kaldırmış olsak bile sevgiyi unutmamış ve haksız yere unutulmuş şairleriz. Tam şair de değiliz, kırık gururlu bir grup şiirciyiz. Yüksük kadehlerden kahve likörü yudumlayaraktan ağır alkollü içeceklere geçmenin zamanıdır diyoruz. Her gün gelip bizi keyiflendiren bu zamanı özellikle seviyoruz. Alkol düzmece başarılara kulaklarımızı tıkamamıza yardımcı oluyor. İçki faslı başlayınca anlatmaktan yorulmuş ruhlar onları çağırmaktan usanmayan fincana sitem ederek kayıplara karışıyor. Kulaklarımızı dinlendiren kısa bir sessiz duruşun ardından şiirin altın olduğu dönemlerin kitaplarını karıştırıp tozlanmış başka sözcükler keşfediyor, onlara gidecek öyküler uyduruyoruz. Amansız bir fırtına, önüne kattığı kum tepeleriyle bizi de alıp gitmeye geldiğinde taş evimizin kapısını suratına çarpmak fırtınanın eliboş gitmesine yetiyor. Bazen dilimizi bizden iyi konuşan insan sesli keçiler buluyoruz sınırları her geçen gün genişleyen bahçemizde, filbahrilerle fırdöndüleri yiyorlar. Badem ağacının dallarından yaptığımız kırbaçları havada şaklatarak hepsini önümüze katıp bahçeden uzaklaştırıyoruz. Günlerimiz hâlâ böyle dolu dolu geçiyor, bahçe, yemek, içmek, sohbet, şiir, çiçek, böcek derken günbatımı geliyor, özlemle beklediğimiz uykumuzu getirmiyor. Trenyoluna bakan pencerenin önünde tek odunluk bir ateş yakıyoruz uykumuz yolunu bulabilsin diye. Buharlı lokomotifler ateşi seviyor, önce onlar görünüyor. Ağır aksak yürüyen vagonların buğulu pencerelerine yüzlerini yapıştırmış insanların gözlerinden endişe damlıyor. Eski şiirleri karıştırıyoruz yine. Bu kez şakayıkı, mürveri, üvezi buluyoruz, bahçeyi tohumlayıp damlaya damlaya süzgeçli kovalar doldurmuş endişeyle suluyoruz. Şiir çiçekleri çabuk açıyor. Gece geçen trenlerin sesi bir başka oluyor. O güzel sesi dinleyebilmek için sonunda gelip kucaklarımıza tırmanmış uykumuzun kaçmasına ve bir gece daha sevgisiz kalmaya göz yumuyoruz.

V

Yüzü kanla yıkanmışçasına kızarmış. Kapımızın önünden ayrılmıyor. Kötü haberlerle gelmiş, vermeden gitmeyecekmiş gibi. Oysa hava güneşli ve çocuklarımız dışarıda şenlikli sesler çıkarmakta. Biz hep içerdeyiz ve yüzümüze sevimli bir çizgi çizemeyecek denli çirkiniz. Başka türlü bir çirkinlik bu, fiziksel değil de ta içten gelen, çirkin olmamız gerektiğini aklımıza yatıran emir yüklü duygunun yarattığı bir çirkin olma durumu. Kapımızı çalan delikanlının parlak yanaklarında kendimizi görüyoruz, yansıtan her yüzeyde çirkinliğimizle karşılaşabilecek denli bu duygunun etkisindeyiz. Çılgın değiliz. Kızgın da değiliz. Kırgın olabiliriz ama. Bize böyle görünüp bizi böyle gösterdiği için kapımızın önüne dikilmiş gence, eğlenmekten yorulmadıkları için dışarıdaki çocuklarımıza ve sürekli kendimizi dinlediğimiz için birbirimize. Başka sıkıntılarımız da var. İyiler nedense hep uzakta yaşıyor. Çevremiz bomboş. Çocukları dışarıya çıkarmasak buraları terkedilmiş sayılacak denli boş. Buralarda hep yalnızız, ölülerimizin gözlerini kapayıp çenelerini bağlamak bize düşüyor. Yaşamları boyunca burayla bağdaşamamışlarken öldükten sonra da bu toprağa karışmasınlar diye ölenlerin bekledikçe ağırlaşan gövdelerini gömmek yerine orta yerde yakıp külleriyle tencerelerimizi ovuyoruz. İyi insanlar arasında sayılması gereken bizler kötü olmalıyız ki buradan uzaklaşamıyoruz. Sıkıntılarımızdan kurtulamadıkça çocuklarımızın geleceğinin de mutsuz olmasından korkuyoruz. İçimizi karartan kaygılarımızı biraz olsun unutabilmek için ağaçların yapraklarını saymaya giriştiğimiz, değişen mevsimle birlikte düşen yaprakları toplayıp eski renklerine boyamaya kalktığımız oluyor. Kış gelmesin istiyoruz ama her yıl bir kez geliyor. Kuşlar iyilerin yanına göçerken biz çıplak ağaçların gölgesinde kalıyoruz. Ağaçların gövdeleri geniş. Herbirinin bir de kapısı var ve kapının ardında başımızı sokabileceğimiz bir kovuk. Penceresi olmayan, kapı kapandığında sıkıntılarımızı kendimizden gizlediğimize inandığımız karagölgeli bir alan. Ne ki ardına sığındığımız kapı çalındığında açmadan edemiyoruz. Açtığımızda da onu buluyoruz karşımızda. Yanakları allanmış, uzak yerlerden geldiği belli o genç adamı. Uzakta yaşadığına göre iyi biri olmalı, uzakları bırakıp buraya geldiğine bakılırsa içinde bir kötülük barındırıyor. Açmadan duramadığımız kapının onu bizden ayıran bir eşiği var ve o eşik duvar gibi dikiliyor aramızda. Ne söyleyecekse söylesin, söylediklerini duvardan aşırıp kulağımıza ulaştırsın istiyoruz, o ise konuşmamakta diretiyor. Kapılarımız çalındığında açmamamızı mı imlemeye çalışıyor, çalınan her kapının ille de açılması gerekmediğini mi yoksa kapıları çalındığında açmaya ikirciklenen bizlerin sandığımız denli çirkin olmadığımızı mı? Konuşmaktan kaçındığına göre utangaç mı, anlamamızı istediği konuşularak anlatılmaya değmeyecek denli ortada mı yoksa kapımızı çaldığına pişman mı? Bizden bir şey mi istiyor da söylemeye çekiniyor? Yalnızca kendini, bizler gibi olmadığını göstermek için kapımıza dayanmış olabilir mi? Gencecik. Her türlü soruyu sormaya hazır. Her istediğini elde edebilecek gücü ona verecek yaşlarda. Yol yorgunuysa da bitkin görünmüyor, istese suskunluğuyla birlikte buradan çekip gidebilir, tezelden başka ağaçlara, başka ormanlara varıp oralarda yaşayanların kapılarını çalabilir. Görünüşümüzün iticiliğine karşın içimizin iyilikle döşendiğine inanmışız, kötü davranmayalım diye kapıyı kapayamıyoruz. Bizden isteyebileceğini düşündüğümüz şeyleri eşikten aşırıp önüne yığıyoruz. Suskunluğunu bozmuyor, başını olumsuz anlamda sallayıp ağaç ağaç dolaşıyor. Her kapıdan önüne atılan bohçaları gördükçe bize çılgınmışız gibi bakıyor. O konuşmadıkça biz de susuyoruz. Kapıyı çalanın ilk konuşan olması gerektiğini öğrenmişiz, bir selam verip bekliyoruz bizi kapıya çıkaranın söyleyeceklerini. Çılgın değiliz, uzakta yaşayanlara kırgınız, böyle yaşamaktan bıkkınız. Burada yalnız bırakıldıkça gelenek ve göreneklerden başka dayanağımız kalmıyor ki çoğunu anımsamakta zorlanıyoruz, anımsadıklarımızaysa aşırı ölçüde bağlanıyoruz. Köpekler bile arf yerine örf diyerek havlıyor. Yanlış duymuyoruz, kim ne derse desin bizler çılgınlığa kapı açan insanlar değiliz ama bazen aklımızı başka yerlerde bulduğumuz oluyor. Genç adam sonunda verdiklerimizi geri almazsak konuşmayacağını söylüyor ya da biz öyle dediğini sanıyoruz. Ağırımıza gidiyor duyduklarımız. Ona sırtımızı dönüyoruz, bu dönüşün yetmediğine inanıp kapılarımızı yüzüne kapıyoruz. Bir süre karanlıkta kalmak iyi geliyor. Kapıların çalınmasını bekliyoruz ama çalınmıyorlar. Dışarıda unuttuğumuz çocuklarımızın sesleri de çıkmaz oluyor. Kapıları açtığımızda genç adamın evlerimizle dolu bohçalarla birlikte ortadan kaybolmuş olduğunu ayırdediyoruz. Seslerinin çınlamasına alıştığımız çocuklarımızın da onun ardından gitmiş olduğundan kuşkumuz kalmadığında neremizden çıkardığımızı anlayamadığımız bir çaba gösterip iyilerin arasına karışmak üzere yola düzülüyoruz. Elimiz boş gitmeyelim diye anımsayabildiğimiz geleneklerle görenekleri sırtlanıyoruz. Boşalttığımız ağaçlara bekçilik etmeye bıraktığımız köpeklerimiz bizi arf diyerek uğurluyor.

VI

Bu topraklara dikilmiş ilk beton apartmanda oturuyoruz. Çimentoyu bizden görenlerin ahşap evlerden temizlediği arsalara ektiği çim, gökdelenlere dönüşerek boy atmaya başladığında bizi eve kapatacak bir değişim de başlamış oluyor. Beton otların suyunun nereden geldiğini, öteki kentleri vurmuş çimento kıtlığının neden buraya uğramadığını merak etmiyoruz artık. Zamanında sözü çok edilmiş gözüpekliğimizle becerikliliğimizin şimdilerde başkalarınca devralındığı, kentin sürekli genişleyen omuzlarından belli oluyor. Çıkarsayabildiğimizce o başkaları kendilerinin bile dizginleyemeyeceği bir başkalaşımı temellendiriyor ki ötesi de bizi artık ilgilendirmiyor. Kentle aramız bozulduğundan beri meraklarımız da bizden uzaklaşırken yaşama alanlarımız daralıyor. Dedelerimizin açtığı sokaklar kente dar gelmeye başladığında çoğu kişinin yaptığı gibi biz de otomobillerimizi satıp devlet bonoları alıyoruz. Çalışmadan nasıl olabileceğini düşünmüyoruz. Eskimeye yüz tutmuş apartmanımızın kırık döküğünü onararak oyalanıyoruz. Yemek saatlerinde daireden daireye börek, dolma, köfte taşınıyor. Merdivenleri birbirlerine bağlayan koridorlarda trafik hep düğümlü. Merdiven boşluğu ya esintili ya da yağmurlu. Boşluğun temeli bulduğu noktada yarım kalmış bir asansör duruyor, dama değen ucundaysa buzlu camları kırık bir pencere var. Hep kapalı ama gökyüzünü görebileceğimiz denli açık. Koridorların duvarlarında her akşam değişen yazılar. Çocuklarımız yazıyor. Anlamadığımız sözcükler kullanıyorlar. Kat çeteleri kurmuşlar, koridorlara park edilmiş bisikletlerin lastiklerini söndürerek savaşıyorlar. Komşuluk ilişkilerimizi eski kitaplardaki savaş stratejilerini okuyarak düzenliyoruz. Uzak komşularımız, kenti elimizden almış olanlar, bizi birbirimize düşürerek yok etmeye çalışıyor. Börek, dolma ve köfteleri hırlamasını beceremeyen köpeklerimizle patileri tırnaksız kedilerimize yediriyoruz. Sabahları kapının önüne sıralanan servis minibüslerine doluşan çocuklarımızın hangi okullara gittiğini bilmiyoruz. Onlar yokken bisikletlerinin patlak lastiklerini yamayıp geceden kalma yazıların üstüne iki kat gri boya çekiyoruz. Belki de bu apartmanın yıkılıp temelden yenilenmesi gerekiyor ama dedelerimizin yaşına gelmek üzereyiz, böyle bir yenilenmeyi kaldırabileceğimizi sanmıyoruz. Komşuluk ilişkilerini sekteye uğratan da bu, genç olduklarına inananlarla yaşlandıklarını görebilenler arasındaki fikir ayrılıkları. Yıllardır aynı apartmanda yaşayan ama kafaca bir araya gelebilmek için ödün vermeyi kendine yediremeyen birkaç kuşak. Kimse kaç yaşında olduğunu açık etmek istemediği gibi çocuklarının, torunlarının yaşını da saklıyor. Her şeyin gün gibi ortada olduğunu kimse kabullenmek istemiyor. İnat bu ya çocuklar da ayrı okullara yollanıyor öğrenme çağına geldiklerinde. Nasılsa hemfikir olunmuş karşı durma biçimleriyse yenilenen kentin yaptırımına laf ola beri gele bir omuz silkiş. Herkes doğalgaza geçmişken biz kömür yakıyoruz. Bodrumdaki kuyunun suyu çekildiğinden beri güvenmediğimiz musluk suyunu kaynatarak içiyoruz. Fırına gitmek yerine ekmeği bakkaldan aldığı için kapıcıyı haşlıyoruz. Ne aranılsa bulunan dükkânlarla aşık atamayıp kapandıkları için bakkallara içerliyoruz. Çocuklar ne istenirse öğreten okullarından güleç yüzlerle dönüyor, apartmanın havasını solumaya başladıklarında sprey boyalarını alıp koridorlara dökülüyorlar. Bazı geceler bizi uyandıran silah seslerinin nereden geldiğini apartmanda değil kentte arıyoruz. İşe gitmeyenlerin parasızlık çekmediği bir dönemdeyiz. Ekmek parasını evden çıkmadan kazananların çoğunlukta olduğunu duydukça bunca yapının boşuna dikilmediğine inanacağımız geliyor. Silah sesleri olmasa dinginlik diyebileceğimiz bir sessizlik süregeliyor kentte. Henüz bonoların tekini bile bozdurmaya gerek duymamamız para derdimizin olmadığını gösteriyor. Dedelerimizle babalarımızı anımsadıkça yakınıyoruz ama neye yakındığımızı tam bilmiyoruz. Bir zamanlar her türlü girdisi çıktısı bizden sorulan bu kentin başını alıp gitmesine önayak olduğumuz için birbirimize içerliyoruz. Köklü aileler aynı çatı altında yaşamakta direttikçe ilişkiler de zedeleniyor. Eski kitapları karıştırıyoruz yine. İlişkileri düzeltecek bir strateji, iyi niyet belirtisi olarak algılanacak davranış biçimleri arıyoruz. Barışın yolu mideden geçer düşüncesi köfte, börek, baklava ve sütlaç trafiğini hızlandırıyor. İthal malı çay demliyoruz, kararmış gümüş tepsilerimizi ovup parlatıyoruz, dantelli peçetelerimizi ortaya çıkarıyoruz. Servis minibüsleri çocukları alıp gittiğinde başka minibüsler yanaşıyor kapıya. İçlerinden tanımadığımız kalabalıklar inip apartmana doluşuyor, yanlarında getirdikleri portatif sehpalara oturuyorlar, lastikleri yamayıp duvarları boyamamızı izliyorlar. Kapılarımızın önüne yığılmış baklava ve böreklerimize dadanıyorlar, çaylarımızı içiyorlar, kör gözlü kedilerimizle üç ayaklı köpeklerimizi çekinerek okşuyorlar. Güleç yüzlerini kıskanıyoruz. Apartmanın önünden geçen sokağın bugünlerde nereden gelip nerelere götürdüğünü sormak istiyorsak da yamamayı ve boyamayı sürdürüyoruz. Sık öksürüyoruz. Öksürdüğümüzde işlemeli mendillerimizle ağızlarını kapatıyorlar. Onlar gittiğinde apartman girişindeki posta kutularında bulduğumuz paralar buraların, en azından bu apartmanın bizden sorulduğunu gösteriyor. Savaş kazanmışçasına seviniyoruz. Mesafeli komşuluk ilişkilerimizde kısa süreli bir gevşeme oluyor. Kimin düşman kimin dost olduğunu düşünmeyi bırakıyoruz, neşeli şarkılar eşliğinde el ele tutuşup çocuklar görününceye değin koridorlarda tepinmeyle dans arası bir koşuşturma tutturuyoruz. Bu kentin hâlâ bir biçimde yaşıyor olması bizi mutlu kılıyor. Çocuklarımız da kent gibi hızla boy atıyor. Kentin çarkları sayemizde dönüyor. Kedilerin pençelerini köreltip, köpeklerin dişlerini törpüleyen bizleriz. Bu toprakları ormanlardan temizleyip kır yollarını asfaltlayan da bizler. Apartmana sığabiliyoruz ama bu kente büyük geliyoruz. Babalarımızın kaçak katlarından dedelerimizin gecekondularına uzanan, çete savaşlarıyla dolu geçmişimiz aklımıza geldikçe komşu kentlere doğru yayılmayı düşünüyorsak da ilerlemiş yaşımızın gerçekleştirmemizi engellediği tasarımızı ancak çocuklarımızla torunlarımıza anlatabiliyoruz.

VII

Sümük bıyıklı, kızlı erkekli, kızları şalvarlı, erkekleri torba pantolonlu çocuklar. Mısır ekmeği çiğneyip buğday tarlalarının sınırlarını belirleyen daracık çayırlarda küçükbaş hayvanları güdüp otlamalarına bakarak büyüyorlar. Çayırların aynı zamanda köyleri bağlayan yollar olarak kullanıldığını keşfettiklerinde okula yollanıyorlar. Sınırlardan yürüyerek köyleri dolaşırken okumayı söküyorlar, kızkardeşlerinden başka kızlar tanıyorlar, peksimetleşmiş mısır ekmeklerini onlara verdikçe aç kalıyorlar. Midelerinin gurultusunu kurşunkalemlerini dişleyerek susturuyorlar, tükenmezkalemlerin mürekkeplerini emerek susuzluklarını gideriyorlar. Arada bir kasap kâğıdıyla kaplanmış defterlerinin boş sayfalarını çevirip parmaklarını mavi çizgilerde gezdiriyorlar. Kızkardeşleri evde kaldıkça okul yolunda karşılaştıkları kızlar irileşip güzelleşiyor. Dersler boş geçiyor. Birileri karatahtaya yalan sözler yazıyor. Öğretmenleri yazılanları görüp onları dersten atacak korkusuyla her yalanı siliyorlar da güzel kadınların ellerinin tekinsiz olduğu yalanına inanıyor, o yalana dokunmuyorlar. Korkulan öğretmenler pek seyrek göründüğünden yıllarca öğretmensiz okullara gidiyorlar. Okullarsa damları sazdan ahırlar. Öğretimi kısır öğrenci yuvalarından mezun olduklarında sınırlardan yürünerek gidilebilecek bütün köylere gitmiş ve mısır gevreklerini bitirmiş olarak, ellerinde hâlâ boş ama kir içindeki defterlerle dar çayırların ortasında kalıyorlar. Okullu olduklarından beri onlara uzak gelmeye başlamış evleri artık geçit vermeyen dağların ardında. Onlardan önce büyüyüp buralardan kaçmış kızların izini sürerek kasabaya indiklerinde gölgeleri kısa boylu yapıların duvarlarını tırmanıp çatılarını aşıyor, sebze bahçeleriyle bostanları yalayaraktan geçip terkettikleri köylerine dönüyor. Hiç olmazsa gölgelerinin geri dönmeyi istemesine seviniyorlar, yaşamlarının bundan sonrasını gölge etmeden geçirecek olmalarını iyiye yoruyorlar. Aradıkları kızlar yerine onlardan iri ve süslü kadınlar buluyorlar, bahçelerden meyve çalıp satarak biriktirdikleri kuruşları kadınların kalın parmaklı ve deneyimli ellerinde eritiyorlar. İnanmayı unuttukları yalanı anımsadıklarında bir başkasıyla değiştokuş ediyorlar, bu kez karmaşık yolları, tarla taklidi bahçeleri, selamsız sabahsız insanlarıyla kasaba onlara tekinsiz geliyor, üstelik çaldıkları meyveler karın doyurmuyor. Taş kamyonlarının damperlerine çadır kurup kente yollanıyorlar. Benzin istasyonlarında yıkadıkları otobüslerin dikiz aynalarında tersine dönmüş bir dünyayla tanışıyorlar. Hep yanlarında taşıdıkları boş defterin sayfaları arasına sıkıştırılmış kuru yaprakları okumayı öğrendiklerinde kente varıyorlar. Kentin büyük bakkallarında buldukları, plastik torbalarda satılan dilimlenmiş ekmeğin yumuşaklığına, aklığına, gözeneksizliğine ve köşeli oluşuna hayran kalıyorlar. Aynı ekmeği çift kaşarlı tostlarında kullanan bir büfenin önünde birikip ayran içerek köy akşamlarında büyüyen sessizliğin her canlının üstüne nasıl da sezdirmeden çöktüğünü anlatabilecekleri kadınların görünmesini beklerken çarpık bacaklı, evsiz barksız ve kendileri gibi gölgesiz köpeklerle arkadaş oluyorlar. Tarla görmemiş adamlar düşüyor bazan yanıbaşlarına. Kanal çatanalarında çımacılık yaparken denizaşırı ülkelere tahıl taşıyan gemilerde güverte zabitliğine kadar çıkabilmiş ama hâlâ yüzmeyi bilmeyen, dudaklarını tuz yemiş adamlar. Su burçlarının birinden olduklarını söylüyorlar övünçle. Yengeç burcunun yengecinin denizde yaşadığını, tatlısu yengeçlerinin uzun deniz seferlerinden sağ çıkamayacak denli çıtkırıldım, üstelik lezzetsiz olduğunu iddia ediyorlar sonra. Kaşarlı tost bağımlısı göçmenlerin mideleri deniz ürünlerine yabancı, sudan korkuyorlar, burçlardan habersizler, Çobanyıldızı’nı gösteremiyorlar, ne zaman göğe baksalar kayan bir yıldız gördüklerinden önlerine bakarak dinlemeyi yeğliyorlar. Defterlerinden çıkardıkları kuru yapraklarda yanlarına uğrayanların geleceğini okuyorlar ve bu gelecekleri bir gün işlerine yarar düşüncesiyle akıllarına yazıyorlar. Develerin bağlanmaya gelmediğini, atlarınsa çölle baş edemediğini söylüyor yengeç burçlulardan boşalan tabureleri kapan çöl gezginleri. Uçsuz bucaksız çölleri oturup kalkmasını bilen ama yorulmak nedir bilmeyen develerle aşıp durduklarını böbürlenerek anlatıyorlar. Hepsi de akrep sokmasına karşı şerbetli oldukları iddiasında. Onlar kente susuzluklarını gidermek için uğruyor ve iri memeli kadınların yaşadığı evlerde geceliyorlar. Köy akşamlarının beli bükülemez sessizliği kente uğramıyor. En çok o sessizliği arıyor yedikleri çift kaşarlı tostların midelerinde yaktığı ateşi soğuk ayranla söndürmeye çalışan çaylak kentliler. Defterlerinin mavi çizgileri silinmiş sayfalarını karıştırıyorlar, ağızlarına kuru bir yaprak atıp kemiriyorlar. Büfe kapanıyor, oracıkta yere uzanıyorlar, köpekler onlara yastık oluyor. Onlar uyurken mideleri dayanılabilir bir düş aramaya dalmış beyinlerine uzanıp az önce kemirdikleri yapraktaki geleceği çekip alıyor ve iz kalmamacasına öğütüyor.

VIII

Bal renkli gözbebeklerini benekleyen topluiğne başı büyüklüğündeki kara lekelerin ona uğur getireceğini söyleyen annesi, soğuk bir kış günü yaptıkları hısım ziyaretinden eve dönmek için otobüs durağına koşarlarken buz tutmuş kaldırımda kayıp başını durağa yanaşmakta olan otobüsün arka tamponuna çarpıyor ve onları hastaneye götürecek ambulansı beklerken son soluğunu veriyor. Geç yetişen ambulans boş dönmemek için ölü anneyle gözü yaşlı kızını alıp olay yerine en yakın hastaneye bırakıyor. Anne sedyeyle morga taşınırken bir ön otopsi yapıp ölüm nedenini kemik incelmesiyle beyin kanamasına bağlayan nöbetçi doktor, eve nasıl döneceğini düşünen küçük kızın gözlerine bakıyor ve onu şanslı bir yaşamın beklediğini söylüyor. Babası yıllar önce adsız bir ülkede süregelen aşiret savaşlarına hakemlik yapmak için yollanan uluslararası barış gücünün gencecik komutanıyken mayınlı arazide attığı yanlış adımın sonunda öldüğünden erkeklerin şansı konu alan sözlerine kulak asmıyor küçük kız. Babasının bastığı yere dikkat etmemesinin sonuçları onu şanssız çocuklar arasına katmış ve annesinin ölümüyle bu şanssızlık pekişmişken babasını anımsatan birince şanslı addedilmesini tuhafsıyor. Kızın düşünceli duruşunu şok geçirmekte olduğuna bağlayan doktor, annenin yamulmuş rugan çantasını karıştırıyor ve bulduğu telefonda son çevrilmiş numarayı arıyor. Kızın teyzesi olduğu anlaşılan kadın kısa konuşma ve durumu açıklama sırasında geçirdiği bayılma krizlerinin ardından hastaneye yetişiyor, küçük kızı şanslı olduğuna ikna etmeye çalışan doktordan teslim alıyor, bir süre evinde alıkoyup yengesine devrediyor. Kız bu arada büyüyor ve yalnızca yüzünü sığdırabildiği aynaya yakından baktığı bir gün gözbebeklerindeki lekelerin de irileşmiş olduğunu görüyor. Ona şanslı olduğu tanısını koyan doktorun aynı hastanede çalıştığını umarak bir akşam acilin kapısından giriyor ve doktoru bir ölüyü uyandırmaya çalışırken buluyor. Kaza gecesinden bu yana büyümemiş ama genç görünümünü yitirmiş doktor yine yalnızca fotoğraflarından bildiği babasını anımsatıyor ona. Yaşını gösterecek bir yüzü kalmamış ölüyü incelemeyi bırakıp kapıya bakan doktor kızı gördüğünde onu gözbebeklerindeki beneklerinden tanıyor ve bir zamanlar aynı gözlere sahip bir kedisi olduğunu söylüyor sevincini gizlemeye kalkmadan. Kız kedinin adını sormuyor, benekli gözlü kedilere Benek adı verildiğini biliyor. Ayrıca masal dinleyecek yaşta değil artık. Çöp bidonunda bulduğu file çorapla kaldığı yurdun odasında kendini asmaya kalktığı için gazetelere düşmüş gencin şimdi ne yaptığını, gazeteciler gibi yazmak istemiyorsanız anlatım olanaklarını yeniden gözden geçirmelisiniz diyen öğretmeninin neden yayımlanmış bir kitabı olmadığını merak ediyor. Doktorsa kedinin adının sorulmasını beklemeden hayvanın adını Şans koyduğunu söylüyor. Gözlerinin benekliliğine karşın şanssız bir kedi olan Şans’ın damdan ilk düşüşünde yere dört ayak üstüne inmeyi becermişken o sırada bahçeye dalan freni patlamış bir belediye otobüsünün altında kalmış olduğunu söylüyor doktor sonra. Kız kedinin adını bilemediyse de bu otobüsün annesinin başını vurduğu otobüs olduğundan kuşku duymuyor. Doktor kızın ne düşündüğünü anlamış gibi yeni servise girmiş bir otobüsün freninin patlamış olmasını büyük şanssızlık olarak niteliyor. Şansın negatif ve pozitif çeşitleri olduğunu öğreniyor böylece kız. Kendisi şanslıysa da bugüne değin bu şansın pozitif bir etkisini görmediğine göre negatif bir şans taşımakta olduğunu düşünüyor ki kan grubunun da RH negatif olduğunu anımsaması bu düşüncesinin doğruluğunu kanıtlar görünüyor. Kan, hastaneye neden geldiğini anımsatıyor ona ve doktora gözbebeklerindeki beneklerin aşırı ölçüde büyüdüğünü söylüyor, bu büyümenin nasıl durdurulabileceğini, beneklerin görüşünü etkileyip etkilemeyeceğini soruyor. Doktorsa beneklerde kendi yansısını görene değin kıza yaklaşıp şansını tepmemesini söylemekle yetiniyor. Yüzsüz ölü o beneklere mühür dendiğini ve şans değil uğur benekleri olduğunu açıklayabilecek denli hayatta olduğunu gösteriyor ki doktor beklenmedik bu yaşam belirtisini kızın acile getirdiği bir şans olarak niteliyor. Kız konuşan ölüye dikkatle baktığında yüzsüz başta annesinin dudaklarını görüyor. Doktor kızın ne gördüğünü anlamışçasına her ölünün ardından annesini düşünmemesini, daha çok genç olduğunu ve önünde upuzun, şans dolu bir yaşam olduğunu söylüyor. Kız buraya ilk kez geliyormuş gibi bir duyguya kapılıyor. Artık konuşmayan hastaya, doktora, acilin bomboşluğuna bakarken ilk gelişinde çevrilmiş olan telefon numarasını anımsıyor, cep telefonunu çıkarıp numarayı tuşladığında karşısında teyzesini buluyor. Teyzesi onunla kızkardeşiyle konuşuyormuş gibi konuşuyor, uğursuz bir çocuk doğurmuş olduğu için ona çıkışıyor. Doktor sesi acilin duvarlarında çınlayan teyzeyi susturabilmek için telefonu kızın elinden alıyor, kapatıp kendi cebine atıyor. Kızla annesini buraya getirmiş ambulans sürücüsü kucağında daha gözleri açılmamış bir kediyle içeriye girerken kız da bir kez daha büyümüş olarak acilden ayrılıyor, aydınlatılmamış park yerini geçiyor, otobüs durağına yürürken karanlıkta daha iyi görebildiğini ayrımsıyor, bu olağanüstülüğü beneklere bağlıyor ve hızla geçen araçların plaka numaralarını aklına not ediyor. Hastanenin kapısına çıkmış, kızı arayan doktor cebinde kalmış telefon çalmaya başladığında açamıyor, elleri sürücünün ona verdiği kediyi okşamakla meşgul. Telefonun çalışıyla irkilen kedi gözlerini ilk kez aralıyor, karanlığa bakıyor, uzaklaştıkça büyüyen bir gölge görüyor ve gözkapaklarını bir daha kaldırmamak üzere indiriyor.

IX

Demir duvarda büyük bir tablo asılı. Savaş bittiğinde çekilmiş bir fotoğrafa bakılarak boyanmış. İmzasız, çerçevesiz tuvalin ardına da resmin kaynağı fotoğraf yapıştırılmış. Canlı renklerin baskın olduğu bir manzara resmi. Tablonun asıldığı duvar yeraltında inşa edilmiş bir korunağa ait. Korunak şimdi sahipsiz ama tabloyla ardındaki fotoğrafa bakılırsa savaşın sonrasını görmüş, manzaranın aldığı biçimi fotoğraflayıp tuvale geçirmiş biri yaşamış burada. Odanın ortasında rahat bir koltuk duruyor. Kolçağına özenle katlanmış, sarılındığında iç ısıtacak kalınlıkta, yumuşacık, bembeyaz bir yün battaniye bırakılmış. Odanın tavandaki kapısı yeryüzüne çıkarırken koltuğun ardındaki duvara açılmış kapıda benzer binlerce odaya uzanan bir tünelin ağzı görünüyor. O odaların duvarlarına asılı bir tablo yok. Tavandaki kapıdan sarkan demir merdiveni tırmanarak çıkılan yeryüzünde karşılaşılması beklenen manzara yerine dokunulmamış bir doğanın içine düşmek irkiltiyor insanı. Bitkisi bol, hayvanı az, görünürde evcil hayvanı olmayan, soluk renkli bir doğa. El ele, kol kola yürüyen çıplak insanlar dolaşıyor bitkilerin arasında. Tek başına kimse yok. Küçük gruplardan oluşmuş iki bölük insan. Yeryüzünü eski bakirliğine kavuşmuş olarak bulanların çoğu, geçirdikleri savaşın büyük bir yalan olduğuna inanıyor ve ara verdikleri yaşantılarını bıraktıkları yerden sürdürebilmek için yaşamaya nereden başlayacaklarını kestirmeye çalışıyor. Taş üstünde taş bırakmayan, sağ çıkılması olanaksız bir savaşın gerçekleştiğinden kuşkusuz grupsa hâlâ nasıl yaşar olduklarına şaşırmayı bırakmış, kendileriyle birlikte savaş olmadığına inanmayanları da bu kez kesinlikle yok edecek bir silah geliştirmeye çalışıyor. İki grup da ölmüş olabileceklerini akıllarına getirmiyor. İkinci gruptakiler elmaslaşmış tırnaklarıyla taşları kesip içlerinden su çıkarabiliyor ve metrelerce uzağa tükürebiliyor. Tükürüklerinin düştüğü noktada açılan kraterlerden fışkıran alevler havayla buluştuğunda donup sabuna dönüşüyor. Savaş olduğuna inanmayanlar deriye sürüldüğünde su gerektirmeden köpüren bu sabunla temizleniyor. Kimse çıplaklığından utanmıyor, insansal duyguların çoğu silinmiş. Ne yapılacağı bilinemeyen bir bili birikimi var kafalarda. Savaş öncesinde söylenenin tersine kimsenin derisi, kemiği, benliği erimemiş, dişi, saçı dökülmemiş. Kimsenin saçı sakalı da uzamıyor. Burunlara nereden geldiği belirsiz, hafif bir amonyak kokusu çalınıyor, yeryüzü yeni temizlenmiş bir banyo gibi kokuyor. İnsanlığı kökünden temizleyecek silahı geliştirmeye çalışan grup ancak petrol yataklarında uyuyabiliyor. Uykuları sırasında oynamaya başlayan ayak parmaklarının dalgalandırdığı sıvı fosilin yüzeyinde oluşan kabarcıklar patladığında beyaz gövdeli, saydam kanatlı kelebekler peydahlanıyor. Bu canlıların ömrü tek günlükse de savaş bittiğinde başlayan gün hâlâ sürdüğünden kelebeklerin sayısı azalacağına hızla artıyor ve yalnızca insanların bulunduğu bölgelerde uçuyorlar. İnsana yakınlığıyla bilinen ya da yakınlaşmaya gönüllendirilebilmiş hayvanların tümü ölü, yaşayanları varsa da kayıp. Kır yollarının kıyısına dizilmiş ölü koyun gövdeleri tüysüz. Kırkılmamışlar, tüyleri köklerinden yolunmuş, uzaktan bakıldığında domuzları, yakından bakıldığında yavru hipopotamları andırıyorlar. Tüyleri kimin, neden yolduğunu soran çıkmıyor. Kimse de koyun, kuzu, dana eti yemiyor savaş bittiğinden beri. Et ya da başka bir şey yemenin anlamı yok acıkmadıkça. Açlığın unutulmuş olması merak edilmeyen başka bir olgu. Ölmek olmadıkça yaşamanın anlamsızlığı da ortada ama kimsenin uzanıp aldığı yok. Düşünceler başka yerde, yarıda kalmış yaşantıların nasıl bulunacağı ve yaşamayı engelleyecek silahın nasıl geliştirileceğinde. Silah gelişmekte geciktikçe büyük ölümü hazırlayanların tükürüğü kilometrelerce öteye ulaşmaya başlıyor. Kelebekler bulut kümeleri oluşturup biçimden biçime girmeye koyulduğunda bir an için ortaya çıkıp kaybolan görüntülerde insanlığın tarihi eksiksiz olarak resmediliyor, tarih bittiğinde başa sarılıp yeniden görüntüleniyor. Kelebekler çoğaldıkça netleşen ve yeni ayrıntılar eklenerek boyutlanan resimlerin sonuncusu korunağın duvarında asılı tablodakinin eşi. Çarpıcı bir görüntü içeriyor son kare. Göğe ancak sığabilen boyutlara büyütülmüş haliyle görüntü tablonun ve ardındaki fotoğrafın içerdiğinden de çarpıcı duruyor. O fotoğrafın kimin tarafından çekilip tablonun kimin elinden çıktığının anlaşılabilmesi için birilerinin korunağa inip tabloyu bulması, asıldığı yerden söküp ardına bakması ve bulguyu yerin yüzüne dağılmış olanlara göstermesi gerekiyor ki yerin altı ve korunakların varlığı da unutulmuş gibi. Kimsenin bulutları seyrederek yitireceği zamanı yok, herkes tembel bir devinme içinde ama ne yaptığı belli değil. Başlar yukarıya kaldırılsa gökyüzünde silinmiş bir tarihin resmedilmekte olduğu görülecek. Acıkmadıkça kimsenin canı görmek istemezken ve bir kez ölmek insanları ölüme inandırmaya yetmezken bu çok sessizleşmiş yeryüzünün kuytu bir köşesinde teni taze kavrulmuş sarı leblebi kokan biri yatıyor. Gözleri açık gitmiş, yaşı belirsiz bir adam. Önünden mini etekli bir yalnızlık geçip geçip duruyor. Sutyeninin askıları düşmüş, bir göğsü dışarıda. Giyimli tek kavram, bir dost arıyor kendine. Tükürüklerin açtığı bir kraterde kayboluyor, başka bir kraterde ortaya çıkıyor. Anadan doğma yatan adam bir eliyle koyun tüyünden yapılma bir fırçayı, ötekiyle tek parça elmastan kesme bir fotoğraf makinesini kavramış. Dudaklarına içilmemiş bir sigarayla çok da hüzünlü olmayan eski bir ıslık sıkışmış. Ölüyse de ciğerlerinden gelen bir esinti var ve amonyak kokuyor. Fosilleşmiş taşıma araçlarının eriyen camlarının oluşturduğu nehir, ayaklarının dibine dek akıp donmuş. Renkler solalı beri cam siyah beyaz yakamozlanıyor. Adamın omuzlarına atılmış battaniye bacaklarına doğru kayıp edep yerini örtüyor. Yalnızlık bir görünüp bir kaybolmayı bırakıyor, sutyeninin askılarını kaldırıyor, alnına düşmesi gereken bukleyi yerine oturtuyor, eteğini çekeleyerek gelip adamın yanına uzanıyor. Başını devinimsiz bağıra yaslayıp bakışlarını adamın baktığı yere odakladığında göğü bulutlandıran kelebeklerin resmettiği karelere bir yenisi ekleniyor.

X

Soylu bir aileden geldiğini bilmiyor kral. Sıkça buluşup yemeğe çıktığı orta halli arkadaşlarınınkine benzer bir yaşantısı var. Siyasetle ilgilenmiyor, kendi yağıyla kavrulup gitmenin dışında belli bir yaşam politikası yok. Televizyonu çoğun film ve ünlü şeflerin yemek programlarını izlemek için açıyor, haberlere şöyle bir bakıp ekranı karartıyor. Başkentin merkez semtinde, ailesinden kalmış eski apartmanın çatı katında oturuyor ve güzel havalarda geniş terasa çıkıp mangal yakarken caz dinlemekten zevk alıyor. Öteki daireleri kiraya vermiş ve orta yaşına değin çalışmaya gerek kalmadan gelebilmişken kapı sert vuruşlarla çalınıyor, açmasıyla birlikte içeriye sivil polisler doluşuyor, omuzlarından iterek onu sırtından duvara mıhlıyorlar, terasın salona açılan kapısını kapatıyorlar, saksafon solosunun bitmesini beklemeden müzik setinin fişini çekiyorlar. İri