Alejandro Zambra

Belgelerim

İspanyolcadan çeviren

Çiğdem Öztürk

Öykü

Alejandro Zambra

1975’te Şili’de doğdu. İspanyol edebiyatı ve filoloji okudu. Etkilendiği yazarlar arasında José Santos González Vera ile Juan Emar’ı sayan Zambra, ilk romanı Bonzai (2006) ile çeşitli ödüller kazandı. Cristián Jiménez tarafından 2011’de sinemaya uyarlanan Bonzai Cannes Film Festivali’nde ve İstanbul Film Festivali’nde gösterildi. Belgelerim’de yer alan “Aile Hayatı” öyküsü de Cristián Jiménez ile Alicia Scherson tarafından Vida de familia (2017) adıyla sinemaya uyarlandı. 2010 yılında Granta’nın İspanyolca yazan en iyi yirmi iki romancı arasında gösterdiği Zambra El Mercurio, La Tercera, The Clinic ve El País gazetelerinde yazdı. Meksiko’da yaşıyor. Bahía Inútil (1998) ve Mudanza (2003) adlı şiir kitaplarının yanı sıra Notos Kitap tarafından yayına hazırlanan No leer (2010) ve Tema libre (2019) adlı iki deneme kitabı bulunuyor. Notos Kitap’ta yayımlanan öteki kitapları: Bonzai, Ağaçların Özel Hayatı, Eve Dönmenin Yolları, Soru Kitapçığı.

Çiğdem Öztürk

1978 İstanbul doğumlu. Adam Yayınları’nın ve Adam Öykü, Adam Sanat, Pazartesi, Roll, Express, Bir+Bir dergilerinin mutfağında çalıştı. Çevirdiği kitaplar arasında Küba’da Sosyalizm ve İnsan (Ernesto Che Guevara), Tavşan Deliğinde Fiesta (Juan Pablo Villalobos), Vefasız Peri (Guillermo Cabrera Infante), Bonzai, Ağaçların Özel Hayatı, Eve Dönmenin Yolları ve Soru Kitapçığı (Alejandro Zambra) bulunuyor.

Künye

Notos Kitap 144

Edebiyat 040

Öykü

©Notos Kitap Yayınevi, 2015

©Alejandro Zambra, Mis documentos, 2014

Bu kitabın Türkçe yayın hakları Wylie Agency (UK) aracılığıyla alınmıştır. Tüm hakları saklıdır.

Birinci Basım Temmuz 2016

İkinci Basım Ekim 2019

ePub İkinci Sürüm Ekim 2019

ISBN 978-605-9851-82-4

ePub ISBN 978-605-9851-85-5

Sertifika 16343

Editör: M. Tila Sadık

Kapak Tasarımı: Faruk Ulay

Notos Kitap Yayıncılık Eğitim Danışmanlık ve Sanal Hizmetler Tic. Ltd. Şti.

Ömer Avni Mahallesi, Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya Sokak No: 11/6 Gümüşsuyu, Beyoğlu İstanbul

0212 243 49 07

www.notoskitap.com

facebook.com/NotosKitap

twitter.com/NotosKitap

İçindekiler

Alejandro Zambra

Çiğdem Öztürk

Künye

İçindekiler

I

Belgelerim

Camilo

Bir Kişisel Bilgisayarın Anıları

Doğru mu Yanlış mı

Uzak Mesafe

II

Ulusal Enstitü

Çok İyi Sigara İçerdim

III

Teşekkürler

Dünyanın En Şilili Adamı

Aile Hayatı

Hafıza Yoklaması

I

BELGELERİM

Natalia García’ya

1

İlk kez 1980 yılında bir bilgisayar gördüm, dört ya da beş yaşındaydım ama pek net bir hatıra sayılmaz, muhtemelen babamın Agustinas Caddesi’ndeki işyerine daha sonraki gidişlerimle karıştırıyorum. Babamı sağ elindeki sonsuz sigarası ve gözlerime sabitlediği kara gözleriyle bana bu devasa makinelerin nasıl çalıştığını anlatırken hatırlıyorum. Coşkulu bir tepki beklerdi, bense ilgileniyormuş gibi yapar, elime fırsat geçer geçmez hemen Loreto’nun, adımı asla hatırlamayan küt saçlı, ince dudaklı sekreterin çalışma masasına kurulup oynamak için yanından tüyerdim.

Loreto’nun elektrikli daktilosu bana harikulade görünürdü, kelimelerin sert bir darbe onları kâğıda mıhlayana dek üzerinde biriktiği küçük bir ekranı vardı. Belki de mekanizması bilgisayarınkine benziyordu ama bunun üzerine düşünmüyordum. Her halükârda öteki makineyi, evde aynısından bir tane daha olduğu için yakından tanıdığım siyah renkli klasik Olivetti’yi daha fazla seviyordum. Annem yazılım eğitimi almıştı ama kısa sürede bilgisayarları unutmuştu, güncelliğini hâlâ koruyan bu düşük teknolojiyi tercih ediyordu, çünkü bilgisayarların yayılmasına daha vardı.

Annem daktiloda yaptığı hiçbir işten para kazanmazdı: tek daktilo ettiği büyükannemin yazdığı şarkılar, hikâyeler ve şiirlerdi, büyükannem her zaman bir yarışmaya hazırlanıyor ya da nihayet adını duyurmasını sağlayacak bir proje üstünde çalışıyor olurdu. Annemi yemek masasında çalışırken hatırlıyorum, karbon kâğıdını dikkatlice yerleştirişini, hata yaptığında pürdikkat tipeks sürüşünü. Tuşlara her zaman çok hızlı basardı, on parmak yazardı, klavyeye bakmazdı.

Belki de şöyle söyleyebilirim: babam bir bilgisayardı, annemse bir daktilo.

2

Kısa süre içinde ismimi daktilo etmeyi öğrendim ama asıl, askeri marşların trampetlerini klavyede taklit etmeyi seviyordum. Bando mızıka takımına girmek erişebileceğimiz en büyük şerefti. Herkes bunu istiyordu, ben dahil. Öğleden önce sınıftayken, uzaktan trampetlerin ve boruların gümbürtüsünü, trompet ve trombonun nefesini, üçgen ve lirin büyüleyici berrak notalarını duyardık. Bando takımı haftada iki ya da üç kez prova yapardı: onları okulun sonundaki çayırın içine doğru kaybolurken görmek beni çok etkilerdi. Aralarındaki en dikkat çekici şahsiyet sadece önemli olaylarda ortaya çıkan bando şefiydi, çünkü mezundu. Batonu hayran olunası bir maharetle sallardı, hem de bir gözü kör olmasına rağmen – gözlerinden biri camdandı, efsaneye göre gözünü ters bir el hareketi yüzünden kaybetmişti.

Aralıkta Votivo Tapınağı’na gezmeye gittik. Okuldan iki saat süren sonsuz bir yürüyüştü, başı bando çekiyordu, arkasından da biz gidiyorduk, büyükten küçüğe sıralı, lisede beşinci yıllarını okuyan son sınıflardan (çünkü okul teknik liseydi) orta birlere doğru. İnsanlar bizi selamlamak için dışarıya çıkıyor, kimi hanımlar bitkin düşmeyelim diye portakal veriyordu. Annem yolun belli bölümlerinde karşımıza çıkıyordu: arabayı park edip kuyruğun sonunda beni arıyordu, sonra müziğini dinleyip bir sigara tüttürmek üzere arabaya geri dönüyor, önümüze geçmek için başka bir noktaya ilerliyor ve uzun, parlak, kumral saçlarıyla beni tekrar selamlıyordu, hiç itirazsız sınıfın en güzel annesiydi, bu durum hayatımı biraz karmaşıklaştırıyordu, çünkü bazı arkadaşlarım bana sık sık annemin benim kadar çirkin birinin annesi olmak için fazla güzel olduğunu söylüyordu.

Dante de beni selamlamaya geliyordu, ismimi boğazını yırtarcasına haykırıyor, arkadaşlarım karşısında beni utandırıyordu, ikimizle de dalga geçiyorlardı. Dante otistik bir çocuktu, benden fazlasıyla büyüktü, on beş on altı yaşında vardı. Boyu çok uzundu, bir doksandı ve yüz kilonun üzerindeydi, bir dönem bizzat kendisi tam rakamı söylerdi: “Merhaba, ben yüz üç kiloyum.”

Dante bütün gün kasabada dolaşırdı, çocukların anne babalarının kim olduğunu, kimlerin kardeş olduğunu, çocukların her birinin kimle arkadaş olduğunu çözmeye çalışırdı, sessizliğin ve güvensizliğin hâkim olduğu bir dünyada böyle bir işle uğraşmak pek kolay değildi herhalde. Konuştuğu kişilerin hep arkasından yürürdü, onlar da adımlarını hızlandırırdı ama Dante de hızlanırdı, hatta arkalarından yaklaşıp önlerine geçer ve söylenenleri anladığını belli etmek için başını sert bir şekilde sallardı. Yalnız yaşıyordu, bir teyzesi vardı, herhalde annesiyle babası tarafından terk edilmişti ama bunu hiçbir zaman söylemedi, annesiyle babası sorulduğunda boş boş bakardı.

3

Okuldaki uygun adım yürüyüşlerin yanı sıra akşamları evde de askeri marşlar duymaya devam ediyordum, çünkü öbür okullardan çocukların çalıştığı Santiago Bueras Stadyumu’nun arkasında oturuyorduk ve orada sık sık, hatta belki her ay bando mızıka yarışması düzenleniyordu. Böylece her gün askeri marşlar dinliyordum, bu marşların çocukluğumun müziği olduğu söylenebilir. Fakat bu, çocukluğumun sadece bir bölümü için geçerli, çünkü ailemde müzik zaten hep önemliydi.

Büyükannem gençken opera sanatçısıymış, en büyük hayal kırıklığı yirmi bir yaşındayken hayatını ikiye bölen 1939 depremi yüzünden şarkı söylemeye devam edememesi olmuş. Nasıl birdenbire toprak yutarak uyandığını, şehri Chillán Viejo’nun nasıl dümdüz olduğunu bize kim bilir kaç kez anlattı. Ölenler arasında babası, annesi, üç kardeşinden ikisi de bulunuyordu. Üçüncü kardeşiyse onu enkazdan çıkarmıştı.

Annemle babam bize hiç masal anlatmadı ama o anlattı. Mutlu başlayan öyküler kötü sonla biterdi, çünkü başkahramanlar hep depremde ölürdü. Fakat aynı zamanda bize mutlu sonla biten aşırı acıklı hikâyeler de anlatırdı, bu hikâyeler onun için edebiyattı. Bazen hikâyenin sonunda büyükannem ağlardı, kız kardeşimle ben uyurduk ya da onun hıçkırıklarını dinlemekten uykuya dalamazdık, başka zamanlardaysa hikâyenin en heyecanlı yerinde bir ayrıntı onu güldürür ve bulaşıcı bir gülme krizine yol açardı, tabii yine uyuyamazdık.

Büyükannem her zaman iki anlama gelebilecek şeyler söylerdi ya da daha sözünü bitirmeden kendi kendine güldüğü densiz laflar ederdi. “Kesinkes” yerine “kesenkes” derdi, eğer biri havanın soğuk olduğunu ileri sürerse “sıcak diyemeyiz“ yanıtını verirdi. Bir de “Eğer mücadeleşmek gerekirse mücadeleşiriz” der ve “Balığın dediği gibi, hiçbiri” ya da “Balığın dediği gibi”, hatta sadece “balık” derdi şu cümleyi kısaltmak için: “Balığa ızgarada mı pişmek istersin fırında mı diye sorduklarında dediği gibi, hiçbiri.”

4

Ayin bir rahibe okulunun, Mater Purissima’nın spor salonunda yapılıyordu ama sürekli, âdeta bir rüyaymış gibi, inşa edilen yeni kiliseden söz ediyorlardı. Bu işi o kadar ağırdan almışlardı ki, inşaat bittiğinde ben artık Tanrı’ya inanmıyordum.

Başta annem ve babamla gidiyorduk ama sonraları yalnız gitmeye başladım, onlar başka bir rahibe okulunun, Ursuline rahibelerinin ayinine gitmeye başlamıştı, burası hem daha yakındı hem de ayin sadece kırk dakika sürüyordu, çünkü rahip –ufak tefek, kel bir adamdı, hep mobiletle gezerdi– vaaz işini sevecen bir küçümsemeyle geçiştiriyordu, hatta eliyle sık sık vesaire vesaire hareketi yapıyordu. Bu rahip hoşuma gitse de ben Mater Purissima’nın rahibini tercih ediyordum, karmakarışık, gür aksakalları vardı, bizi sınıyormuş, bize meydan okuyormuş gibi konuşurdu, rahiplere has enerjik ve sahtekâr bir sevimliliğe sahipti, arada dramatik esler veriyordu. Bir de elbette bizim lisenin rahiplerini de tanıyordum, mesela müdürümüz Peder Limonta; son derece atletik yapılı –gençliğinde jimnastikçi olduğu söyleniyordu– bir İtalyan olan Limonta derste dik durmamız için bizi anahtarlığıyla dürterdi, bu sayılmazsa iyi huylu, hatta babacan bir adamdı. Yine de onun yönettiği ayinler bana sevimsiz ya da yakışıksız geliyordu, belki de fazla pedagojik ama yeterince içten olmadıklarından.

Ayinin dilini sevsem de ne dendiğini pek anlamıyordum. Rahip, “Sizleri barış içinde bırakıyorum, size huzurumu veriyorum” dediğinde, “Sizleri yarış içinde bırakıyorum, size uzvumu veriyorum” anlıyordum ve o gizemli kalakalmışlık hali içinde düşüncelere dalıyordum. Bir keresinde büyükanneme kapıyı açarken şöyle söylemiştim: “Günahsız değilim ki evime giresin.” Sonra babama söyledim, o da hemen bana tatlı sert bir gülümsemeyle şöyle yanıt verdi: “Teşekkür ederim ama burası benim evim.”

Mater Purissima’nın altı vokal ve iki gitardan oluşan bir korosu vardı, ayindeki rolleri büyüktü, çünkü “Tanrı’ya şükrediyoruz”, “Rabbim sana hamdolsun” ve hatta “Dinle bizi Rabbim, sana yalvarıyoruz” bile şarkıyla söyleniyordu. O koroya girmeyi çok istiyordum. Sekiz yaşıma yeni basmıştım ama evde bulunan küçük gitarı hiç de fena çalmıyordum, ritim duygum vardı, arpej biliyordum, akor basmam gerektiğinde sırtımdan aşağı soğuk terler inse de tastamam bir ses elde ediyordum, sadece azıcık pürüzlüydü. Herhalde iyi çaldığıma inanıyordum, hatta bir sabah ayin bittikten sonra elimde gitarımla koro üyelerinin yanına gidecek kadar iyi. Bana tepeden baktılar, belki çok küçük olduğumdan belki de işlerini yoluna koymuş bir mafya çetesi olduklarından, ama beni ne reddettiler ne de kabul ettiler. Devasa bir gitar çalan, gözlerinin altı torbalanmış sarışın bir kadın küçümsemeyle, “Prova yapmamız gerek,” dedi. “Hemen yapalım,” dedim, çalıştığım bazı şarkılar vardı, içlerinden biri “The Sounds of Silence”ın müziğiyle çalınan “Babamız”dı ama istemedi. “Önümüzdeki aya,” dedi.

5

Annem kendini adadığı Beatles’ı ve bir kısım Şili halk müziği repertuarını dinleyerek büyümüştü, sonra aşağı yukarı 80’li yılların başında meşhur olan Adamo’nun, Sandro’nun, Raphael’in ve José Luis Rodríguez’in hit şarkılarına yöneldi. Yeni şeyler –onun için yeni– aramaktan vazgeçti, ta ki Central Park’ta Paul Simon ve Art Garfunkel’ı tekrar bir araya getiren konserin albümüne rastladığı âna dek. Ondan sonra hayatı değişti, hem de bence sonsuza dek: ev geceden sabaha, baş döndürücü bir hızda, nadir bulunan albümlerle dolup taştı ve annem belki de sırf şarkı sözlerini anlayabilmek için yeniden İngilizce çalışmaya başladı.

İçinde onlarca kasetin bulunduğu birkaç kutuluk BBC eğitim setini dinlerken hatırlıyorum onu, ya da evdeki öbür eğitim setini, The Three Way Method to English: iki kutu, biri kırmızı, öbürü yeşil, her birinde birer kitapçık, bir kitap ve üç tane 33’lük plak vardı. Yanına oturup o sesleri dinlerken dalıp giderdim. Bazı cümleler hâlâ aklımda, mesela adam, “These are my eyes,” dediğinde kadın ona, “Those are your eyes,” diye yanıt veriyordu. En güzel yeri, erkek sesi, “Is this the pencil,” diye sorduğunda kadının, “No, this is not the pencil, but the pen,” diye yanıt vermesiydi, sonra da adam, “Is this the pen,” diye sorduğunda kadın, “No, this is not the pen, but the pencil,” diye yanıtlıyordu.

Düşünüyorum da, eve her geldiğimde oturma odasından Simon&Garfunkel’ın ya da Paul Simon’ın bir şarkısı duyulurdu. 1986’da Graceland çıktığında annem artık kesinkes Simon’ın Şili’deki en ateşli hayranıydı, aynı zamanda şarkıcının hayatının evreleri üzerine uzmanlaşmıştı, mesela Carrie Fisher’la başarısız evliliği, Annie Hall’da görünmesi gibi. O zamanlar sadece Arjantin zamba müziği dinleyen babam, karısının birden, kendisinin hiç hoşlanmadığı o müziğin koyu hayranına dönüşmesi karşısında hayrete düşmüştü. Bir gece bir kavganın sonunda annemin hıçkırıklar içinde, “Benim kendime ait bir odam olmalı,” dediğini duymuştum, kavga annemin yatak odalarının duvarına birkaç poster ve fotoğraf asmasından çıkmıştı, babamın tepesinin attığı belliydi ama sonunda bu yabancı adamların yatağın karşısına kurulmasına boyun eğmesi gerekmişti.

6

Baharda, hatta yazın bir bölümünde hafta sonları amcalarım ve kuzenlerimle 15 Tepesi’ne uçurtma uçurmaya giderdik. Her şey çok profesyonelceydi: babam ipi çocukluğunda yaptığı gibi cam tozuyla iki ağaç arasında işlemekten, bir makara ve motor marifetiyle karmaşık bir mekanizma kullanarak işlemeye geçmişti. Ayrıca kendi uçurtmalarını imal ediyordu. O zamanlar mutlaka bir yandan bilgisayarla ilgili çetin problemler de çözüyordu ama benim için babamın çalışırkenki görüntüsü, mükemmel uçurtmayı yapmaya uğraştığı o gecelerden ibaret.

Uçurtma uçurmaktan hoşlanmıyor değildim ama normal sicimle uçurmayı tercih ediyordum, çünkü uçurtmaya parmak uçlarıma zarar vermeden hâkim olmayı beceremiyordum, ki aslında parmak uçlarım gitar tellerine dokunmaktan biraz nasırlaşmıştı. Fakat uçurtmayı manjayla¹ uçurmak gerekiyordu, mesele buydu: uçurtmayı gökyüzünde tutmak ve rakiple mücadele etmek. Kuzenim Rodrigo her akşamüstü uçurtma savaşlarında onlarca uçurtmanın ipini şevkle keserken ben kendiminkini gökte zar zor tutuyor ve ikide bir kontrolü kaybediyordum. Bana karşı pek ümit beslemeseler de elbette elimden geleni yapıyordum.

Yanımızda her zaman, bazılarını babamın yaptığı ve kalanı sadece bu işle geçinen bir arkadaşından satın alınmış onlarca muhteşem uçurtmayla dolu bir kutu olurdu. Ben hep ailemden en uzak noktaya konuşlanmaya çalışırdım. Bazen uçurtma uçurmak yerine uçurtmayla makarayı yanıma alır ve çayırlara uzanarak birkaç saat geçirirdim, gökyüzündeki kesik uçurtmaların bıraktığı nazlı izlere bakarak ilk sigaralarımı içiyordum. O akşamüstlerinden birinde, “Bu kuş için ne kadar istersin,” diye sordu bir ses. Sesin sahibi rahip yardımcısı Mauricio’ydu. Uçurtmayı ona sattım, hemen arkasından birkaç uçurtma da kardeşine ve kardeşinin arkadaşlarına sattım.

Mauricio o kadar çilliydi ki bakınca insanın gülesi geliyordu ama onu beyaz tuniği olmadan tanımakta zorlandım. Kafa karışıklığından ve cehaletten, rahip yardımcılarının inzivaya çekilmiş çok genç rahipler olduğunu sanıyordum. Mauricio bana öyle olmadığını açıkladı ve kendisine rahip yardımcısı değil akolit denmesini tercih ettiğini söyledi. Benim de ayine yardım etmemi teklif etti, öbür akolit görevden ayrılacakmış. Bana ilk komünyonumu alıp almadığımı sordu, neden bilmiyorum ama evet dedim, tamamen palavraydı, komünyon için okulda daha yeni hazırlık yapmaya başlamıştım. Bunun rahip yardımcılığı yapmanın bir koşulu olduğundan emin değildim, hâlâ da emin değilim ama içgüdüsel olarak, bu kuşkunun karşısında hayatımdaki öbür anlarda da olduğu gibi yalan attım. Mauricio’ya düşüneceğimi, emin olmadığımı söyledim. Babamla amcalarımın yanına döndüğümde uçurtma ticaretimin ortaya çıktığını anladım, yine de kimse beni haşlamadı.

7

Gözlerinin altı torbalı kadının benimle prova yapmasını beklemeyi sürdürüyordum ama her soruşumda bir bahane bularak beni atlatıyordu. Onu etkilemek için “Babamız”ın İngilizce versiyonunun daha iyi olduğunu söylediğimi hatırlıyorum. Bana, “İsa Efendimizin sözlerinden daha iyi olması imkânsız,” diye yanıt verdi. Ama merakını uyandırmış olmalıyım, çünkü arkamdan İngilizce sözlerin ne hakkında olduğunu bilip bilmediğimi sordu. “Sessizliğin sesleri,” dedim ona, kendimden son derece emin.

Beklemekten yorgun düşmüş halde, Mauricio’yla 15 Tepesi’ndeki görüşmemizden bir ya da iki hafta sonra rahip ve Mauricio’ya gidip akolit olmak istediğimi söyledim. Rahip bana kuşkulu bir bakış attı, beni kabul etmeden önce tepeden tırnağa süzdü. Mutluydum. Ayinde şarkı söyleyemeyecektim ama daha önemli bir yerim olacaktı. Bando mızıka takımının beyaz pantolonlarından giymeyecektim ama beyaz tuniğim ve belime sıkıca bağlanmış bir kuşağım olacaktı. Elbiseyi Mauricio’dan ödünç alacaktım, evde rahip yardımcısı olacağıma dair tek söz etmedim, neden bilmiyorum, belki sadece gelip beni görmesinler diye.

8

Ayine yardım ettiğim ilk günün ilk dakikalarında, zaferime aldırış etmeyen sarışın kadının olduğu köşeyi sonsuz bir intikam duygusuyla kesiyordum. Saygı duyduğum ve inandığım bu törene yoğunlaşmakta zorlansam da şimdi sahneye çıkınca sahicilik duygusunu, yankısını ya da tortusunu güçbela hissediyordum. Görkemli anlar da yaşandı, mesela küçük çanları çaldığımızda ya da rahip barış selamı verirken ona eşlik ettiğimizde. Sonrasındaysa en feci an geldi çattı, rahip şaraplı ekmeği Mauricio’ya verdi, sırada ben vardım – maksadım ona şaraplı ekmeği alamayacağımı, çünkü uzun süredir günah çıkarmadığımı söylemekti ama ayinden önce söylemeyi unutmuştum ve artık çok geçti. Bütün bunları anlatacak bir jest yapmayı denedim, cemaatin anlamayacağını ümit ettiğim bir jest ama rahip komünyon ekmeğini ağzıma tıktı, tadı herkese nasıl geliyorsa bana da öyle gelmişti: yavan. Fakat o anda tadı düşünecek halim yoktu, üzerime düşecek bir yıldırım ya da onun gibi bir şeyle cezalandırılarak oracıkta öleceğimi sandım. Mauricio’yla birlikte yürürken ona günahımı itiraf etmeyi düşündüm ama o gayet mutluydu, beni ayindeki başarım için üst üste tebrik edip durdu.

Mater Purissima’nın yakınındaki evlerine gelmiştik. Mauricio’nun ağbisi beni öğle yemeğine davet etti, evde yalnızlardı. Charquicán² yiyip Pablo Milanés dinledik, “Años” şarkısını biliyordum, hoşuma giderdi, bir de “El breve espacio en que no estás”ı seviyordum. Her şarkıyı çift kasetçalarlı bir teyple 90’lık ya da 120’lik bir kasete arka arkaya üçer kez kaydetmişlerdi (“O kadar güzeller ki hemen yeniden dinlemek istiyorsun” diye açıklamada bulunmuştu Mauricio).

Kardeşler bir yandan yemek yiyor bir yandan da hiç çekinmeden, bağıra çağıra korkunç sesleriyle şarkılara eşlik ediyordu, hatta ağızları doluyken bile, çok hoşuma gitmişti. Büyükannemin huzurunda birinin sesi kayacak olsa, büyükannem sır verir gibi ama herkesin duyabileceği bir sesle, “Operada olmadığımız belli”, “Her gün kadife sesli olacak değiliz” ya da “Bu soprano şarkıyı bıyığıyla mı söylüyor ne” benzeri şeyler söylerdi. Ama büyükannem burada değildi, bu sonsuz özgürlükle, özgüvenle, coşkuyla kafa kafaya vermiş şarkı söyleyen kardeşleri zapturapt altına alamazdı: bu şarkıları defalarca söyledikleri, bu müziğin onlar için önemli olduğu anlaşılıyordu.

Kasata tatlısına çatallarımızı batırırken “Acto de fe”nin sözlerine kulak kabarttım: “Sana inanıyorum / tıpkı etrafa baktığımda / endişemin, kaygımın / büyüdüğüne inandığım gibi.” Şarkının sonu bana kafa karıştırıcı geldi: bu bir aşk şarkısıydı ama devrim sözcüğüyle bitiyordu. Kardeşler canı gönülden söylüyordu: “Sana inanıyorum / devrim.”

Her ne kadar sözcükleri seven bir çocuk olsam da bu, sekiz yaşımda ya da belki dokuzuma çoktan basmışken, ömrümde devrim sözcüğünü ilk duyuşumdu. Mauricio’ya bunun bir isim olup olmadığını sordum, çünkü âşık olunan kadının adı olabileceğini düşünmüştüm, Revolución³ Gonzales, Revolución Arratia. Güldüler, bana merhametle baktılar. “Bu bir isim değil,” diye açıkladı Mauricio’nun ağbisi. “Devrimin ne anlama geldiğini gerçekten bilmiyor musun?” “Hayır,” dedim. “Sen de amma hoşsun.”

Şaka yapmıştı, anlamıştım, belki de kafiyeden anladım. Ardından Mauricio’nun ağbisi bana Şili ve Latin Amerika tarihi üzerine, kelimesi kelimesine hatırlamayı isteyeceğim bir ders anlatmıştı ama geriye kalan tek şey cehaletin verdiği huzursuzluk ve utanma hissiydi. Dünyaya dair hiçbir şey bilmiyordum, hiçbir şey. Ağbisi dışarı çıktı, biz de Mauricio’yla odasında televizyon seyretmeye koyulduk, uyuyakaldık ya da uyukladık. Birbirimizi ellemeye başladık, birbirimizin her yerine dokunduk, öpüşmeden. Arkadaşlığımızın sürdüğü yıllar boyunca bunu bir daha yapmadık, hatta sözünü bile etmedik.

9

Eve hava karardıktan hemen sonra vardım. Dua etme alışkanlığım yoktu ama o gece uzun süre dua ettim, Tanrı’nın yardımına ihtiyacım vardı. Tek bir gün içinde iki korkunç günah işlemiştim, yine de Mauricio’yla kaçamağımızdan çok sahte komünyon endişelendiriyordu beni.

Büyükannem oturma odasında İsa figürünün önünde diz çöktüğümü görünce gülmesini tutamadı. Neye güldüğünü sordum, bana abartmamamı, işin tek duayla hallolacağını söyledi. Büyükannem hiç ayine gitmezdi, rahiplerin fazla meraklı olduğunu söylerdi ama Tanrı’ya inanırdı. “Dua etmek şart değil,” diye anlattı o gece bana, “uyumadan önce İsa’yla açık açık konuşmak yeterli.” Bense bunu tuhaf, hatta ürkütücü buldum.

Rahip okulunda okusam da dini duygularımı okulda yaşadıklarımla ilişkilendirmiyordum. Okulda bizi ayine gitmeye zorlamalarından hoşlanmıyordum, ne de ana binanın devamındaki kilisede bizi ilk komünyona, sanki trafik kurallarını ezberletircesine aptalca sorularla hazırladıkları o sıkıcı çalışmalara katılmaktan hazzediyordum. Ama ertesi sabah teneffüsün ortasında, bir günahkâr olarak, ilk komünyonumu yapmamış olsam da günah çıkarmam ya da en azından bir papazla bütün bu günahlar üzerine konuşmam gerektiğine karar vererek Rahip Limonta’nın odasının yolunu tuttum, muhasebe defterine dalmıştı, herhalde birtakım rakamları denkleştirmekle meşguldü. Başını kaldırdığında bana sert bir bakış fırlattı, ben de sessizce dikeldim – “Niye geldiğini biliyorum,” dedi bana, rahibin Tanrı’yla arasındaki hızlı haberleşme hattını düşünerek titredim. Yüzüm kireç gibi oldu, sersemledim. “Mümkün değil,” dedi Limonta sonunda, “bütün çocuklar aynı şeyi istemeye geliyor, sen bando mızıka için daha çok küçüksün.” Büyük bir rahatlamayla sınıfıma koştum.

Galiba aynı gün sınıf öğretmeni ve ismini hatırlamadığım bir rahip bizi zihinsel engelli çocukların kaldığı bir yere götürdü. Ziyaretin maksadı bize ne kadar şanslı olduğumuzu göstermekti, hatta olayı daha da acıklı hale getirmek için bir senaryo bile hazırlanmıştı: çocuklar öğretmenden şefkat görmek için teker teker geliyordu, bu şefkat fiziksel bile değildi, çünkü onları ne kucaklıyor ne de onlara dokunuyordu – ağzı çarpık, gözleri kaymış ve sümükleri akan bir çocuk anlaşılmaz şeyler mırıldandığında öğretmen, “Seni çok seviyoruz Jonathan,” diyordu. Her biri bir öncekinden daha iç parçalayıcıydı ve en sonda Lucy vardı, küçük bir kız çocuğunun bedenine hapsolmuş, rahip elindeki çıngırağı oynattığında tek yaptığı başını sallamak olan kırk yaşında bir kadın. Onlara bakınca, kasabadakiler moron dese de pekâlâ normal sayılacak Dante’yi düşündüğümü hatırlıyorum.

O zamana kadar benim için acı çekmek Dante’yle ve sonsuz korkularımızın, kâbuslarımızın kaynağı Teletón’daki⁴ çocuklarla özdeşti. Her yıl kız kardeşimle birlikte, tıpkı öbür çocukların neredeyse tamamı gibi, uykudan başımız düşünceye dek tüm programı seyreder, sonra kollarımızı ya da ayaklarımızı kaybedeceğimizi düşünerek haftalar geçirirdik.

10

Büyükannem 1985 depreminden sonra, “Bu hiçbir şey değil,” dedi bana sarılarak. Birkaç ay sonra okula girdiğimizde bizi jimnastik salonunun arkasına kurdukları ya da uydurdukları derme çatma bir sınıfa aldılar, bütün yılı orada geçirdik.

Öğretmenimiz de yeniydi. Söylediği ilk şey ismi oldu, Juan Luis Morales Rojas, ismini kısık sesle tekrarladı, sonra normal sesle, iki, üç, belki yirmi üç kez, Şimdi sıra sizde, dedi: Juan Luis Morales Rojas, Juan Luis Morales Rojas, Juan Luis Morales Rojas. Biz de ismini tekrarlamaya başladık, gittikçe artan bir özgüvenle, sınırlarla oynayarak ya da bir sınır olup olmadığını tartmaya çalışarak ve bir süre sonra bağırmaya, o tıpkı bir orkestra şefi gibi ya da şarkı sözlerine eşlik eden bir şarkıcı edasıyla ellerini sallarken atlayıp zıplamaya başladık. Bağırmaktan ve gülmekten yorgun düştüğümüzde bize tek söylediği, “Artık adımı asla unutmayacağınızı biliyorum,” oldu. O okulda geçirdiğim bütün yıllar boyunca kendimi daha mutlu hissettiğim hiçbir an hatırlamıyorum.

Haftalar sonra ya da belki aynı gün, Juan Luis Morales Rojas bize seçimlerin ne demek olduğunu, başkanın, başkan yardımcısının, sekreterin, saymanın görevlerini anlattı. Sınıf Konseyi’nin ilk toplantılarından birinde bizden sorunlarımızı yazmamızı istedi, ilk başta aklımıza hiçbir şey gelmedi, sonra birisi dördüncü sınıfların bando mızıka takımına katılmasına izin verilmediğini belirtti. Bando mızıka takımına girmek isteyenlerin listesini çıkarma fikri ortaya atıldı, Rahip Limonta’yla konuşulacaktı. Elimi kaldıracaktım ama bir saniyeliğine duraksadım; işte o zaman net bir şekilde istemediğimi, artık bando takımına girmekle ilgilenmediğimi fark ettim.

11

Bir süre sonra annem beni ayine yardım ederken gördüğüne yeminler eden bir kadına rastlamış. “İmkânsız,” demiş. Fakat aynı şeyi birisinden daha duyunca bana sormaya karar vermiş. Hayır dedim ama benim de ayinde rahibe yardım eden ve bana şaşırtıcı derecede benzeyen birini gördüğümü ekledim. “Çok sıradan bir tipim var, ondandır,” dedim anneme.

Sonunda Rahip Limonta’ya günah çıkardığımda aklıma ne ilk komünyonumu çoktan aldığımı söylemek ne de Mauricio’yla yaşadığım erotik deneyimi anlatmak geldi. Okulumda ilk komünyon ayinim yapıldı –bu aslında on üçüncüsü ya da on dördüncüsüydü– ve nihayet ayinlerde meşru bir şekilde komünyon alabilecektim. Törene annemle babam da geldi, bana hediyeler verdiler, galiba o anda yaşadığım ikili hayatın ağırlığını üzerimde hissettim. Onlardan habersiz Mater Purissima’daki ayinlere yardım etmeyi sürdürdüm, belki de 1985 kışına, gergin geçen biraz sallapati bir ayinden sonra rahibin bizi sertçe azarlamasına kadar: bize dikkatini dağıttığımızı, fazla gürültü çıkardığımızı ve ritim duygumuz olmadığını söylemişti. Sözleri çok gücüme gitti, belki de rahibin içten içe rol yaptığını, meselenin aydınlanmayla ya da her nasıl söyleniyorsa o ilahi düzenle, ruhaniyetle alakası olmadığını anladığım için. İşi bırakmaya karar verdim, aynı zamanda Katoliklikten de vazgeçtim. Tahminimce yine o anda bütün dini duygularım da uçup gitti. Bir daha hiçbir zaman Tanrı’nın varlığına ilişkin oyalayıcı mantık yürütmelere girişmedim, belki de sonradan içtenlikle, sadakatle ve mutlak şekilde edebiyata inanmaya başladığımdandır.

12

Pinochet’ye 86 Eylülü’nde yapılan saldırıdan sonra Dante kasabadaki insanlara solcu mu sağcı mı olduklarını sormaya başladı. Bazı komşular sorudan rahatsız oluyordu, bazılarıysa gülüyor ve adımlarını sıklaştırıyordu, öbürleri Dante’ye soldan ve sağdan ne anladığını soruyordu. Ama bu soruyu biz çocuklara sormuyordu, sadece büyüklere soruyordu.

Mauricio’yla arkadaşlığımız devam etti, evinde Milanés’i ama en çok da Silvio Rodríguez’i, Violeta Parra’yı, Inti Illimani’yi ve Quilapayún’u dinliyorduk. Mauricio’dan ve ağbisinden devrim ve toplum yararına çalışmaya dair dersler almayı sürdürdüm. Diktatörlük kurbanlarını, gözaltında kayıpları, cinayetleri ve işkenceleri ilk onlardan duydum. Bütün bunları dinledikçe kafam karışıyordu, bazen onlara öfkeleniyor, bazense bir tür şüphecilikle, hep aynı yersiz yurtsuzluk, cehalet, yetersizlik ve yabancılık hissiyle dolarak kayboluyordum.

Yerimi bulmaya çalışıyordum, ilk başlarda tutarsız ve anlık pozisyonlar alıyordum, tıpkı Leonard Zelig gibi: yapmak istediğim kendimi kabul ettirmek, ait olmaktı, eğer onlar solcuysa ben de solcu olabilirdim ama aynı zamanda evde sağcı olabiliyordum, hem de annemle babamın aslında sağcı olmamasına rağmen ya da daha çok evde asla siyaset konuşulmadığından – annemin Halk Birliği döneminde kız kardeşime süt bulmakta ne kadar da zorlandığını hatırlayıp söylendiği zamanlar hariç.

Ait olmak için işe yarayan yöntemlerden birinin sessiz kalmak olduğunu idrak ettim. Haberlerin gerçeğin üstünü örttüğünü, benim konformist ve televizyonla uyuşturulan çoğunluğa mensup olduğumu anladım ya da anlamaya başladım. Artık acıya dair fikrim annesiyle babasının öldürüleceğinden korkan ya da annesiyle babasını sadece siyah beyaz fotoğraflarından tanıyarak büyüyen bir çocuğun görüntüsüyle özdeşti. Annemle babamdan uzaklaşmak için elimden her geleni yapsam da, onları kaybetmeyi hayatta başıma gelebilecek en büyük felaket sayıyordum.

13

“Mesele hatırlamak değil / ilk komünyonu / ama hatırlamak sonuncusunu” diyor Claudio Giaconi’nin bir şiiri. Şimdi bitiriyorum.

14

Papa 1987 yılının başlarında Şili’ye geldi, ben de yeniden ruhani bir heyecan duydum ama pek uzun sürmedi. Aynı yılın sonlarında, on iki yaşıma girdikten birkaç gün sonra okulumu değiştireceklerini öğrendim. Gitarımı fazla geliştiremedim ama “El baile de los que sobran”ı söyleyerek okulun festivalinde birincilik kazandığımda müzikal zaferime imza atmıştım. İkinci gelen çocuk melodik, mükemmel bir sesle Emmanuel’den “Detenedla ya”yı yorumlamıştı. Onu nasıl yendiğimi anlayamadım. Sesim değişiyordu ve doğru tonu tutturmakta zorlanıyordum. Üstelik söylediğim şarkının ne olduğunu bilmiyordum. Söylediğim şarkının ne olduğunu bilmiyordum.

1988 yılının Mart ayında Ulusal Enstitü’ye⁵ girdim. Arkasından eşzamanlı olarak demokrasi ve ergenlik geldi. Ergenlik gerçekti. Demokrasi değil.

1994 yılında edebiyat okumak üzere Şili Üniversitesi’ne girdim. Evde parlak siyah bir bilgisayar vardı. Bilgisayarı arada bir çalışmak için kullanıyordum ya da sonradan kâğıda bastığım şiirler yazıyordum ama belgeleri siliyordum, çünkü arkamda iz bırakmak istemiyordum.

1997 yılının sonlarında Ulusal Stadyum’un karşısında bir pansiyonda kalıyordum, babamla aramız tamamen bozulmuştu. Parasını kabul etmemiştim ama bana hediye etmekte ısrarcı olduğu kullanılmış bir dizüstü bilgisayarı kabul ettim. Aslında ısrar etmese bile kabul ederdim. Tam da en sevdiğim albümün adıydı, OK Computer. Yazarken bin kere “No Surprises”ı dinliyordum, her şey hakkında yazıyordum, ailem hariç, çünkü o zamanlar ailem yokmuş gibi yapıyordum. Ne aile, ne ev, ne geçmiş. Bazen de Simon&Garfunkel’ın “I Am a Rock”ını dinliyordum, o da tam yerine denk düşüyordu çünkü tam olarak o şarkıyı yaşıyordum, onu düşünüyordum, ciddiyetle, tüm kalbimle: “I have my books / and my poetry to protect me.”⁶

1999’da babamın hediye ettiği dizüstü bilgisayar, klavyenin ortasında (bilgisayarcıların “klitoris” adını verdiği) küçük kırmızı topu olan siyah IBM tamamen dağıldı. Bir sürü taksitle devasa bir Olidata aldım. Artık Vicuña Mackenna Sokağı 58 numarada oturuyordum, büyük, eski bir binanın kapıcı dairesinde. Geceleri telefon operatörü olarak çalışıyordum, akşamüstleriyse yazıyordum ve pencereden Eulogia Sánchez Sokağı’ndan geçen insanların bacaklarını ve ayakkabılarını seyrediyordum. Ne sobam ne de sıcak su torbam olduğundan, o kış pek çok gece bilgisayarın kasasına sarılarak uyumuştum.

Manja kullanmak, sebep olduğu bir dizi kaza yüzünden ve birkaç yıl önce bir motosikletçinin ölümüne neden olduğundan 2005 yılında yasaklandı. Fakat o zamanlar babam çoktan oltayla balık avına başlamıştı.

2008 yılının Ağustos ayında büyükannem öldü. Annemle birlikte birkaç gün önce, şimdi 12 punto Comic Sans MS karakteriyle çift boşluklu şekilde bilgisayara geçirilmiş hikâyelerini toparladık. “Ninette”in başını ezbere biliyordum: “Bu hikâye büyük bir soydan gelen bir aileyi anlatıyor, büyük bir soydan geldikleri için kendileriyle her gün biraz daha fazla gurur duyuyorlar, küçük kız hariç, yalnız kız, iyi kalbi ve iyi huyuyla tanınan kız.”

Bugün 5 Temmuz 2013. Annem, yatak odasında artık posterleri olmasa da hâlâ Paul Simon hayranı. Bu sabah telefonda Paul Simon hakkında konuştuk, acaba hayatı şimdi nasıldı, acaba Edie Brickell’la mutluluğu yakalamış mıydı. Onu mutlu olduğuna dair temin ettim, çünkü Edie Brickell’la olsam ben de mutluluğu yakalardım.

Gece oldu, metinlerin sonunda hep gece olur. Yeniden okuyorum, cümleleri değiştiriyorum, isimleri belirliyorum. Daha iyi hatırlamaya çalışıyorum: daha fazla ve daha iyi. Kesip yapıştırıyorum, harfleri büyüterek yazı karakterini değiştiriyorum, satır aralarıyla oynuyorum. Bu belgeyi kapamayı ve sonsuza dek Belgelerim klasörünün içinde tutmayı düşünüyorum. Fakat bunu yayımlayacağım, her ne kadar bitmiş olmasa da, her ne kadar bitirmek mümkün olmasa da yayımlamak istiyorum.

Babam bir bilgisayardı, annemse bir daktilo.

Ben boş bir defterdim, şimdi bir kitap oldum.

CAMILO

Ben Camilo’yum, diye bağırdı bana doğru çitin arkasından, sanki tanışıyormuşuz gibi kollarını açarak: babacığının vaftiz oğlu. Bana kalsa son derece şüphe uyandırıcıydı, tehlikenin karikatürü gibiydi, artık bu tür tuzaklara düşmek için büyüktüm. Hele bir de o kara camlı gözlükler, kör gibi, hem de böyle bulutlu bir günde. O yamalı ceket, rock grubu isimlerinin yazdığı siyah yamalar. Babam evde değil, diye yanıt verdim, güle güle demeden kapıyı kapadım ve notu iletmedim, aklımdan çıktı.

Fakat babamın Camilo’nun babasıyla çok yakın arkadaş olduğu gerçekti, büyük Camilo’yla: Renca takımında birlikte top koşturmuşlardı. Vaftiz gününün fotoğrafları var, bebek ağlarken arkadaşları büyük bir ciddiyetle fotoğraf makinesine doğru bakıyor. Birkaç yıl boyunca her şey iyi gitmiş, babam hep hazır bulunan bir vaftiz babasıymış, çocukla ilgileniyormuş ama kavga etmişler ve ardından, darbeden birkaç ay sonra büyük Camilo hapse düşmüş, sonra sürgüne gitmiş – plana göre July Teyze ve Camilo’cuk onunla Paris’te buluşacakmış ama July istememiş, böylece evlilikleri sona ermiş. Camilo’cuk da hep babasını özleyerek, onu bekleyerek ve gidip onu görmek için para biriktirerek büyümüş. Ve günlerden bir gün, on sekiz yaşına basmak üzereyken, eğer babasını göremiyorsa en azından vaftiz babasını bulmaya karar vermiş.

Bunların tümünü Camilo bizimle ilk kez akşamüstü kahvaltısı ettiğinde öğrendim ya da belki aşama aşama öğrendim. Burada her şeyi açıkça anlatmak istesem de karıştırıyorum. Fakat o akşamüstü babamın, vaftiz oğlunun eski arkadaşına ne kadar benzediğini görünce duygulandığını hatırlıyorum – Yüzünüz aynı, demişti ona, bu bir iltifat sayılmazdı, çünkü bu yüz hatırlanması zor, alelade bir yüzdü ve Camilo her ne kadar saçlarını modaya uydurmak için türlü çeşit ürün kullansa da, kaskatı saçları şekil almak bilmiyordu.

Başlangıçta duyduğum kuşkuya rağmen Camilo’nun akla hayale gelebilecek en eğlenceli insanlardan biri olduğunu hemen anladım. Çabucak faydalı ve koruyucu bir varlığa, aydınlık bir insana, gerçek bir ağbiye dönüştü. Hayatının hayalini gerçekleştirerek Fransa’ya gittiğinde kardeşlerimden biri gitmiş gibi hissettim. 1991 yılının Ocak ayıydı, bunu net hatırlıyorum.

≈

Hepimiz Camilo’ya hayrandık. Ablam ona sırılsıklam âşıktı, dikkatini hiçbir şeye iki saniyeden fazla veremeyen küçük kız kardeşimse o geldiğinde bakışlarını ona sabitliyor ve her esprisine coşkuyla karşılık veriyordu. Hem şakalaştığı hem de ciddi konuşmalar yaptığı annemden söz etmeye gerek bile yok, o zamanlar Camilo –kendi dediğine bakılırsa– dini gerilimler içindeydi, annem her ne kadar azize olmasa da Tanrı’ya inanmayan birini böyle kendinden geçerek dinlediği için büyük şaşkınlık içindeydi.

Babama gelince, bence onun için Camilo bir vaftiz oğulun ötesine geçerek, kendisine sen diye hitap etmesine bile izin verdiği bir arkadaşa, dosta dönüşmüştü. Oturma odasında geç saatlere kadar oturup her konuda konuşuyorlardı, Tanrı’nın varlığı hariç, çünkü babam bunun sorgulanabilir bir şey olduğunu kabul etmiyordu, bir de futboldan konuşmazlardı, çünkü Camilo futboldan hoşlanmayan tanıdığım ilk kişiydi. Bu durum bir futbol âşığı olarak bana çok komik, çok egzotik geliyordu: Camilo oyunun kurallarından bile anlamıyordu. Hayatında San Miguel’deki bir spor salonunda beş yaşındayken çıktığı tek maçın hikâyesi dillere destandı: o zaman futbola dair bildiği her şeyi televizyonda gollerin gösterildiği maç özetlerinden öğrendiği için o akşamüstünü toptan tamamen bağımsız, dört bir yana koşup olmayan gollerin sevincini yaşayarak ve neşeyle tribünleri selamlayarak geçirmişti.

≈

Buna karşılık babamla benim ilişkim sıkı sıkıya futbola bağlıydı. Maç seyreder ya da dinlerdik, bazen de stadyuma giderdik ve her pazar günü öğleyin Farfana’daki top sahasına giderken ona eşlik ederdim – kalede dururdu ve gerçekten iyiydi, onu havada asılı, topu iki eliyle yakalayıp göğsüne yapıştırmış haliyle hatırlıyorum. Ama yine de hep arkadaşlarının ondan nefret ettiğini düşündüm, çünkü maç boyunca emirler yağdıran, defansa ayar veren, hatta sesi orta sahaya bile yetişen tipte bir kaleciydi. İndir, salak, indir, topu al, bana ver, topu bırak, indir, salak, indir: bu kırmızı alarm ses tonuyla yağdırdığı direktifleri babamın ağzından kim bilir kaç kere dinledim. Eğer bir gün bana bağırdıysa asla bu kadar güçlü bağırmamıştır, bu acı feryatları arkadaşlarını bezdirirdi ya da ben öyle olduğunu düşünürdüm, fonda bitmek bilmeyen bir yaygarayla oynamak pek de hoş olmasa gerek. Fakat babama saygı duyulurdu. Ayrıca çok iyi kaleciydi, bu konuda ısrarcıyım. Ben elimde bir Bilz ya da Chocolito’yla kalenin arkasına geçerdim, bazen orada durduğumdan emin olmak için bana doğru hızlıca bir bakış atardı, bazen de arkasını dönmeden, Ne oluyor, diye sorardı, babamın kaleci olarak en büyük sorunu buydu, bu yüzden kendisini futbola profesyonel olarak adayamamıştı: o kadar ileri derecede miyoptu ki, gözleri ancak sahanın yarısına kadar görüyordu. Buna rağmen refleksleri olağanüstüydü, cesareti de öyle, ki bunun bedelini sağ elinde iki, sol elinde bir kırıkla ödemişti.

Devre arasında kalede durmak çok hoşuma giderdi, kaleyi hep kocaman bulurdum ve her defasında birinin, örneğin bir penaltı atışını nasıl olup da yakaladığını sorardım kendi kendime. Babam elbette penaltılara da geçit vermiyordu. Üçte bir, dörtte bir: asla zamanından önce atlamıyordu, hep bekliyordu, eğer şut mükemmelden biraz azsa topu yakalıyordu.

≈

Camilo’nun bir elektrik direğinden öbürüne geçerken gözlerimi kırptığımı fark ettiği kır gezimizi hatırlıyorum. Hâlâ yapıyorum, araba kullanırken bile, elimde değil: yolculuk başlar başlamaz pürdikkat iki elektrik direği arasındaki orta noktayı tahmin etmeye çalışarak gözlerimi kırpıyorum. O gün Chevette’in arka koltuğuna kız kardeşlerimle tıkışmış durumdayken Camilo gerginliğimi, bir şeye odaklandığımı fark etmişti, sonra da gözlerimi kırpmaya ve aynı anda gülümsemeye başladım. Tedirgindim çünkü hata yapmak istemiyordum, ancak ve ancak elektrik direklerinin arasında gözlerimi kırparsam kurtulacağımıza inanıyordum.

Artık önemli değiller ama çocukluğumda takıntılarım en basit hareketlerimi bile katlanılmaz hale sokuyordu. Galiba biraz, hatta belki tam bir obsesif kompulsiftim. Birçok çocuk gibi kaldırım taşları arasındaki çizgilere basmaktan büyük bir özenle kaçınırdım, eğer olur da yanlışlıkla bir çizgiye basarsam umutsuzluğa düşerdim: kendi içime kapanırdım, içimi bir felaket duygusu kaplardı ama bunu anlatılamayacak kadar aptalca bulurdum. Bir de uzuvlarımı dengelemek gibi bir saplantım vardı –eğer bir bacağım ağrıyorsa bacaklarımı eşitlemek için öbürüne vururdum ya da sağ omzumu kalp atışlarıma göre, sanki iki kalbim olmasını istermiş gibi hareket ettirirdim–, ayrıca belirli rakamları ve renkleri tercih ediyordum, bir de gerçekten bazı kaprisli huylarım vardı, mesela havuzdan meydana çıkan dik merdivenleri dokuz kere inip çıkmak gibi, ki bu pek tuhaf sayılmazdı, oyun gibi görülebilirdi ama ben oyuna benzememesi için çabalıyordum, yaptığım şeyin üstünü titizce örtüyordum: son basamakta duraksayıp bir şey unutmuşum gibi başımı çeviriyor, sonra merdiveni yeniden adımlamaya başlıyordum.

Bütün bunları anlatmamın nedeni Camilo’nun bana her zaman yardım etmeye hazır oluşuydu. O gün Chevette’te huzursuzluğumu anladığında saçımı okşadı ve şimdi hatırlamadığım bir şey söyledi ama son derece sevecen, şefkatli ve zarif bir şey olduğunu hatırlıyorum. Bir süre sonra ona bu eksantrik hallerimi anlatmaya başladığımda bana herkesin farklı olduğunu, benim yaptığım bu tip tuhaf şeylerin belki de normal sayılacağını söylemişti. Ya da normal değildi ama fark etmezdi, çünkü normal insanların pis koktuğunu söylemişti.

≈

Camilo’nun hayatımdaki önemini sayfalar dolusu anlatabilirim. Mesela hararetli ve kafa karıştırıcı argümanlarla dolu bir tartışmanın ardından ilk kez bir konsere gidebilmem için izin alanın o olduğunu hatırlıyorum (birlikte Cerrillos’taki Don Orione Lisesi’ne Aparato Raro’yu izlemeye gitmiştik), ayrıca şiirlerimi de ilk o okumuştu.

Küçüklüğümden beri şiir yazıyordum, bu elbette utanç verici bir sırdı. Şiirlerim iyi değildi ama ben iyi olduklarını düşünüyordum, Camilo şiirlerimi okuduktan sonra bana karşı ilgili davranmıştı, hemen ardından artık şiirlerde kafiye olmadığını da eklemişti. Çok şaşırmıştım, şiirin hep aynı, asla değiştirilemez, eski bir şey olduğunu düşünüyordum. Bu benim için büyük haberdi, çünkü bazen kafiye bulacağım diye çatlıyordum ve her zaman kolay kombinasyonları kullanamayacağımın az çok farkındaydım. Yine de Camilo’nun bana söylediği şeyden kuşku duyuyordum, o zamana kadar hiç kafiyesi olmayan şiir okumamıştım.

Camilo’ya şiirle öykü arasındaki farkın ne olduğunu sordum. Havuzda güneşleniyorduk, onun deyimiyle sere serpe fotosentez halindeydik. Bana pedagojik bir ifadeyle baktı ve şiirin öykünün tam tersi olduğunu söyledi – Öyküler sıkıcıdır, şiirse deliliktir, şiir vahşidir, şiir aşırı duyguların selidir, dedi ya da öyle bir şey. Bu noktada uydurmamak, hatıraların lezzetine kendini bırakmamak zor. Bu sözcükleri kullanmıştı: delilik, vahşi, duygular. Sel dememişti. Ama galiba aşırı demişti.

Eve dönünce defterimi aldı ve şiirler yazmaya başladı. On ya da on iki uzun şiir yazması yarım saatini aldı, sonra da bana yazdıklarını okudu. Hiçbir şey anlamadım, Camilo’ya insanların bunları anlayıp anlamadıklarını sordum. Belki de anlamıyorlardır, dedi ama önemli olan bu değildi. Bir kitap yayımlamak isteyip istemediğini sordum. İstediğini söyledi, elbette yapacaktı bunu ama önemli olan bu değildi. Ona önemli olanın ne olduğunu sordum. Bana şöyle dedi ya da ben dediklerinden şunu anladım: Önemli olan duygularını ifade etmen ve tutkulu, ilginç, belki de biraz hassas, hiçbir şeyden korkmayan ve kadınsı yanını kabullenen bir erkek olduğunu göstermen. Bu, kadınsı yan tabirini kesinkes ilk duyuşumdu.

Sonra, ama ne kadar sonra bilmiyorum, erkeklerden mi kadınlardan mı hoşlandığımı sordu. Ürktüm, çünkü hoşuma giden erkekler de vardı, tıpkı, çok da uzağa gitmeden, Camilo’nun kendisi gibi, ama yine de kadınlardan hoşlandığıma emindim, hem de çok emindim. Kızlardan hoşlanıyorum, dedim, hem de çok, onları çok tatlı buluyorum. Tamam, dedi büyük ciddiyetle, sonra da erkeklerden hoşlanmamda bir sakınca olmadığını söyledi, başıma bu da gelebilirdi.

≈

Camilo’yu o akşamüstü Providencia’daki kemer biçimli köprüde sigara içerken hatırlıyorum. İçtiğinin normal bir sigara olmadığını anlamıştım ama tam olarak ne olduğunu bilmiyordum. Özür dileyerek, Bir çocuk için fazla sert, demişti sigarasından içmek istediğimde, o günlerde artık arada bir sigara içiyordum. 1986 ya da 1987 yılının başları olmalı, on ya da on bir yaşındaydım. Biliyorum çünkü henüz şehir merkezini de, Providencia’yı da iyi tanımıyordum, sonra Talking Heads’in True Stories’ini almaya gitmiştik, albüm daha yeni çıkmıştı.

Senin sorununu çözmemiz gerekiyor, demişti o sabah yürürken. Hangi sorunumu, diye sordum, çünkü bir sürü sorunum olduğunu düşünüyordum, sadece tek bir sorunum yoktu. Utangaçlığın, diye yanıtladı, kadınlar utangaçları sevmez. Tabii ki o zamanlar utangaçtım, içten, hakiki bir utangaçlıktan bahsediyorum, şimdiki gibi değil, şimdi herkes utangaç, insanın gülesi geliyor. Eğer biri selam vermiyorsa utangaçlıktan olduğu söyleniyor, bir adam karısını öldürürse bunun sebebi de utangaçlık oluyor, koca bir kasabayı dolandırmışsa, milletvekili adayı olmuşsa, kavanozun dibinde kalmış Nutella’yı kimseye sormadan yemişse hep utangaçlıktan. Ben başka bir şeyden bahsediyorum: kekeleme, güvensizlik, iç gözlem, takıntılarımı hiç saymıyorum.

Sana yardım edeceğim, dedi Camilo, sana bir ders vereceğim ama endişelenme, bir şey yapman gerekmiyor, sadece peşimden gel, yanımdan ayrılma, ne yaparsam onu yap. Hafif sersemlemiş halde rıza gösterdim. Seyahat süresince bana fıkralar anlattı, hemen hemen tümü birbirinin tekrarıydı, ama artık çok yüksek sesle anlatıyordu, neredeyse avaz avaz. Dersin parçası olarak benim de aynı şiddette gülmem gerektiğini anladım, çok zorlanıyordum ama yine de denedim. Fakat sonra minibüsten indiğimizde dersin bu olmadığını söyledi.

Ardından köprüye çıktı, tam ortada durduk. Camilo sessizce sigara içiyordu, bense her zamankinden daha yüksek seviyede, hızla akan bulanık suyu seyrediyordum. Akıntıya odaklandım ve nasıl olduğunu anlamadım: gözlerim öyle dalmıştı, manzaranın içine öyle çekilmiştim ki suyun durgun olduğu ve daha önce hayatımda hiç gemiye binmemiş olmama rağmen bir gemide ilerlediğimiz hissine kapıldım. Uzun süre orada öylece kaldım, belki on beş dakika, hatta yirmi, bilmiyorum. Gemide gidiyoruz, dedim Camilo’ya ve keşfettiğim şeyi açıkladım. Derdimi anlatmakta zorlandım, beni anlamadı, sonra birden o da fark etti, büyük ve artan bir şaşkınlık içinde telaşla haykırdı. Oha, oha, oha diyordu, suyu seyrediyorduk.

Daha sonra Providencia’ya yürürken artık bana saygı duyduğunu söylemiş ve törensi bir havayla eklemişti: Seni hep çok sevdim, hâlâ da seviyorum, ama artık saygı da duyuyorum. Bir köşe başına vardığımızda, belki de Carlos Antúnez’in köşesine, bana başıyla şimdi anlamına gelen ince ve keskin bir işaret çaktı, karnını tutarak kendini yere attı ve rezilce katıla katıla gülmeye başladı. Birden etrafımızda bir yuvarlak oluştu, orada bulunmak istemiyordum ama dersin bu olduğunu da anlamıştım. Gülmeyi kestikten sonra ondan bir açıklama bekleyen beş polis tepesindeydi. Camilo kaşla göz arasında bana tamamdır işareti yaptı, yanından ayrılmamıştım, hatta ben de azıcık gülmüştüm, tıpkı gülen kişinin utangaç arkadaşıymışım gibi, ama mahcup olacak kadar da utangaç değil. Aynasızların soğukkanlı, haşin suratlarına bakıyordum, Camilo’ysa bana ve utangaçlığıma dair açıklamayı toparlamaya çalışıyordu, bana bu dersi neden vermesi gerektiğini anlatıyordu onlara, böylece büyüyecektim. Kamu düzenini bozmuştu, diktatörlükte yaşıyorduk ama Camilo polisleri ikna etmeyi becermişti, biz de bir daha asla cadde kıyılarında gülmeyeceğimize dair tuhaf bir söz vererek oradan tüydük.

Kafam bayağı kıyak, demişti bana sonra ya da belki kendi kendine söylemişti, biraz endişeyle. Plağı almak için birkaç dükkân gezdik. Plakçı benim bildiklerimden tamamen farklıydı, her şey bana lüks ya da özel gelmişti. Plakçı True Stories’i uzatınca Camilo bana “Love For Sale”in ilk satırlarını çevirdi, ama biraz uyduruyordu, çünkü aslında İngilizce bilmiyordu. Plağı elime aldım, kırmızı beyaz kapağına baktım ve Camilo’ya bana çaktığı ince işaretin aynısından çaktım: şimdi. Bana panik dolu bir bakış fırlattı ama ben daha fazla uzatmadan dükkândan elimde plakla koşarak fırladım, koşmaya devam ettik, insanların arasında slalom yaptık, deliler gibi güldük, son sürat.

O akşamüstü maç vardı, hangisi olduğunu hatırlamıyorum ama milli takımın maçıydı. Camilo da bizimle kalıp maçı seyretti. Babam bu durumu yadırgadı, nedenini sordu. Benim babam yok, sen benim vaftiz babamsın, bana biraz futbol öğretmen gerek, dedi. Eğer öğretmezsen –diye uyardı bana gözünü kırparak– ben de top olurum.

Camilo’nun bizimle maçları seyretmesi alışkanlık halini aldı ama babam bundan zevk alıyor muydu emin değilim, çünkü Camilo’nun soruları o kadar basit ve alakasızdı ki kısa sürede üzerimize bıkkınlık çöküyordu.

≈

4 Aralık 1987’de ölümcül bir günah işledim. Prisioneros üçüncü albümleri La cultura de la basura’yı yeni yayınlamıştı, albümü almak için can atıyordum ama tek kuruşum yoktu. Yeniden çalmayı düşünsem de becerebileceğime inanmıyordum, Talking Heads hikâyesi anlık bir ilhamdı. Aklıma daha iyi bir fikir geldi: albümün çıkışı Teletón’a denk geldiğinden engelli çocuklara yardım için para topladım, sonra meydana gidip albümü aldım.

Korkunç bir histi. Albümü dinlemek için odama kapandım, dinlediğim şarkıların her biri ilkin bana öyle ya da böyle yaptığım kötülükle ilişkili gibi geldi. Günah çıkarmaya karar verdim ama rahibin vereceği tepkiden korkuyordum. Bana günah çıkar, özel meselelerini bir rahibe anlatıp ne yapacaksın ki. Ayrıca kulağına küpe olsun: mastürbasyon yapmak günah değildir, bence İsa bile Mecdelli Meryem’i hayal edip kamışına su yürütüyordu.

Gülmekten başım döndü. Hayatımda hiç bu kadar sapıkça bir şey duymamıştım. Oturma odasındaki yemek masasının üzerinde İsa’nın bir resmi vardı, o günden sonra o resme İsa’nın boşaldıktan sonraki hali olduğunu düşünmeden bakamadım. Ayrıca mastürbasyonun günah olduğu hissine hiç kapılmamıştım. Camilo’ya ne yaptığımı anlattıktan sonra bana endişelenmememi, Teletón’un zaten sponsorlar sayesinde hedefine ulaştığını, belki de benim o albüme ihtiyacım olduğunu, yaptığım şeyin belki de doğru olduğunu söyledi. Anlamıyorum, dedim. Peki, dedi, eğer günahından arınamazsan şu göğse vurmalı duadan et.

≈

Peki vaftiz annen? Vaftiz anneni gördün mü, diye sormuştum bir sabah – o zamanlar bizde kalıp oturma odasında uyurdu, erken kalkar ve çarşıya çıkıp elinde bir kavunla dönerdi, çünkü mevsim yazdı. Evet dedi, hâlâ annesinin en yakın arkadaşıymış. Peki ya sen? Senin vaftiz annenle baban var mı?

Evet, ama benimkiler teyzemle dayım, annemin kardeşleri.

Onu geç, diye yanıtladı. Akraban olmamaları gerekiyor. Dayılar, amcalar, halalar, teyzeler zaten hediye verir. Bence senin vaftiz baban benim babam olabilir, dedi büyük bir ciddiyetle. Onu görmeye gittiğimde senin vaftiz baban olmasını isteyeceğim.

≈

Ona futbol öğretmemiz için ısrar ediyordu, arada bir sokakta penaltı atıyorduk. Ama babam sıkılıyordu, Camilo’nun dikkatini vermediğini, işi ciddiye almadığını söylüyordu. Bir keresinde üçümüz Santa Laura Stadyumu’na gitmiştik, iki maça birden, ilk maçı U ile Rangers oynuyordu. Camilo, babama ve bana gıcık vermek için babasının takımı U’yu tutmaya karar vermişti, elbette oyuncuların isimlerini bile sayamıyordu. Stadyumda herkesin bağırıp çağırması ve hakkını araması hoşuna gitmişti ama hakeme kızmalarını yadırgamıştı, bunun üzerine hakemi savunmaya karar verdi, başta insanlar kötü kötü baksa da Camilo’yu dinledikçe gülmeye başladılar, hakemin her faul verişinde ya da kart çıkarışında ayağa kalkıyor ve canla başla, Helal size beyefendi, mükemmel bir karar, diyordu.

Sonraki (galiba) Colo Colo ile Audax maçıydı. Ben özellikle “Çekik” Hisis’i, “Hergele” Vera’yı, Caszely’yi ve Horacio Simaldone’yi seviyordum, bazılarından da nefret ediyordum: Cristián Saavedra’dan (neden bilmiyorum) ve en çok da Mario Osbén’den, çünkü o zamanlar en büyük idolüm Roberto “Akbaba” Rojas’tı ve her nedense antrenör Pedro García ikisini dönüşümlü oynatırdı. Kızardım, Akbaba’yı kulübede görmek beni çok öfkelendirirdi, stadyuma gittiğimde García’ya bağırmak için parmaklıklara inerdim, sonuna kadar saydırırdım. Evde saydırmak yasaktı ama oradayken dizginleri tutan yoktu.

Akbaba Rojas’a hayran olmamak elde değildi, bütün Şilililer ona hayrandık. Aslında onu severken bir yandan için için babamı da seviyordum. Durumu gayet yakından tanıyordum, hareketleri ezbere biliyordum ve kalecinin işinin hiç şüphesiz en zoru olduğuna inanıyordum. Ben de bazen kaleci oluyordum, kendimi Akbaba Rojas’a ya da belki babama (bağırıp çağırması hariç her şeyiyle) benzetmeye çalışıyordum. Yine de Cobresal’ın yıldız takımıyla idmana çıktığım sıralarda, on beşlik Iván Zamorano’nun efsaneye dönüşmeye başladığı o sahada kendimi orta saha oyuncusu olarak yetiştirmeye çalışıyordum, kaleci olarak değil. Kim bilir belki de zorlanmaktan korkuyordum.

≈

Camilo neden bizimle bu kadar çok vakit geçiriyordu? Elbette onu sevdiğimizden. Bir de kendi evinde mutlu olmadığından. Belki de bunu çaktırmadan söyleyen oydu. Annesiyle din meselesi ve politik durum yüzünden kavga ediyordu. Referandumdan önce Camilo “hayır”ı destekleyen gösterilerin tümüne katılmıştı, bu da sert kavgalara neden olmuştu. “Hayır”ın kazanmasını istiyordu, çünkü Pinochet’den nefret ediyordu, üstelik babasının da böylelikle Şili’ye döneceğini ümit ediyordu. Ama babası dönmek istemiyordu ya da en azından July Teyze Camilo’ya sabah akşam böyle söylüyordu – Babanın başka bir ailesi, başka bir ülkesi var artık, seni hatırlamıyordur bile. Fakat Camilo’nun babası ona sürekli yazıyordu, para gönderiyordu, hatta arada sırada arıyordu.

July Teyze sert kadındı. Yine de evine gittiğimiz yegâne günde bize çok iyi davranmıştı. Camilo’nun üvey kardeşleriyle Montezuma’s Revenge oynarken bize ekmekli pasta ve muzlu süt vermişti. Camilo’yu dışarıda görmek tuhaf bir duyguydu. Odasına girdiğimi hatırlıyorum, sanki orada yaşamıyor gibiydi. Kız kardeşlerimle bana posterler, parşömenler hediye ederdi ama kendi odasında bunlardan eser yoktu: beyaz, boş, üzerinde fotoğraf asacak tek bir çivinin bile bulunmadığı o duvarları görmek beni şaşırtmıştı.

Peki Camilo ne okuyordu? İşletme ya da başka bir şey mühendisliği, o zamanlar adı IPS olan UTEM’de. Sınava üçüncü girişinde bu bölümü seçmişti, akıl danışmak için babamla konuştuğunu hatırlıyorum. Ama ders çalışmayı sevmiyordu. Bir keresinde bana matematik dersi vermeyi denemişti, bu girişim yarı yolda kaldı, zaten gerekli de değildi. Kitap okuyup okumadığını bile bilmiyorum, herhalde okuyordu. Galiba bana şiirden söz ederken Rimbaud’yu, Baudelaire’i, lanetli şairleri anmıştı, onlar mıydı bilmiyorum ama konuşmamızda birkaç yazar isminin geçtiğini hatırlıyorum.

Kaypak bir istikrara sahip olan ve adına şimdi denen bu yerden düşünüyorum da aslında Camilo toydu. Ama hayır. Öyle değildi. Ya da belki sezgiye dayalı, cömert, hevesli bir yanı daha vardı.

Akbaba Rojas, Maracaná’da kendini yere attığında bizimle birlikte televizyonun karşısındaydı. Gözlerimize inanamadık, Camilo da üzülmüştü. Götlek Brezilya, diye bağırmıştım, azarlanacağımı düşünsem de kimse beni azarlamamıştı. Babam mutlak bir sessizliğe gömülmüştü, üzgündü, öfkeliydi. Camilo yerinden fırlayıp meydana gitti ve Brezilya Elçiliği’nin önündeki protestocu kalabalığa katıldı. Ben de onunla birlikte gitmek istedim ama izin vermediler, sinirden kendimi yiyip bitirdim.

Bir süre sonra mesele daha hâlâ tartışılıyorken ve Roberto Rojas FIFA’ya açıklama yapmış, sağa sola masum olduğuna dair demeçler veriyorken Camilo bir gün bize yemeğe geldiğinde artık Akbaba’nın masum olduğuna inanmadığını söyledi. O zamanlar ortalıkta söylentiler dolanmaya başlamıştı ama hem ben hem de babam bunun alçaklık, aptallık olduğunu düşünüyorduk. Babam Camilo’ya aşağılayarak, neredeyse hınçla baktı: Senin fikrini söylemeye hakkın yok, futboldan hiç anlamıyorsun, dedi, sahiden de Akbaba’nın böyle bir şey yapacak kadar aptal olduğunu mu düşünüyorsun? Bundan kısa süre sonra Roberto Rojas televizyona çıkıp suçunu itiraf ettiğinde durumu kabullenmemiz gerekti. Daha sonra Camilo’dan özür diledik ama o hiç önemsemedi.

Akbaba’nın televizyonda suçunu itiraf etmesinin üzerinden aylar geçtikten sonra bile ben bunun imkânsız olduğuna inanıyordum. Fakat aradan zaman geçmişti, artık Akbaba Rojas hayranlığından vazgeçmemiz gerekiyordu, babamla maçlara gitmeyi de bırakmıştım. Kısa süre sonra babam sağ elini son kez kırdı. Doktor bir daha asla futbol oynamamasını salık verdi.

≈

1990 yılının ortalarında muhteşem bir şey oldu: telefon hattı talebinde bulunduktan on yıl sonra nihayet sıramız geldi. Bize 5573317’yi verdiler. Telefonu bağlamaya geldikleri sabah annemle ben evde yalnızdık. Annemin ilk yaptığı bir arkadaşını aramak oldu, sonra da bana bir arkadaşımı aramamı söyledi ama bende hiçbirinin telefon numarası yoktu. Ben de Camilo’yu aradım. Herhangi bir nedene bağlı olmaksızın bizi ziyaret etmekten vazgeçtiği dönemlerden biriydi. Sesi neşeli geliyordu, bizi görmeye gelmesini istedim. Birkaç gün sonra geliverdi.

Bu defasında bana kadınlarla etkileşim kurmayı öğretmek istedi. Artık on dört yaşındaydım, birkaç kez öpüşmüşlüğüm de vardı ama aslında kızlarla ilişkim hâlâ ittire kaktıra gidiyordu. Camilo bana Lorena’yla tanıştığını anlatmıştı, çıktıklarını, hatta yattıklarını söylemişti. Kadınlara yatakta nasıl davranılması gerektiğini anlattı (“Onları yavaşça soyacaksın, heyecanını bastırarak”, galiba böyle demişti). Şimdi telefonumuz da olduğundan bana bir öneride bulundu: Ben Lorena’yı arayacağım, sen de annenin odasındaki paralel hattan bizi dinleyeceksin. Böylece kadınların nasıl baştan çıkarıldığını öğrenmiş olacaksın. Camilo hava atmıyordu, kesinlikle hava atmıyordu. Gerçekten de bana öğretmek istiyordu.

Merhaba Lorena, ben Camilo, dedi derin bir sesle.

Ah, merhaba, nasılsın. Sesi tatlıydı, tatlı ve biraz da boğuk.

İyiyim ama seni görmem gerek.

Lorena beş saniyelik suskunluğun ardından asla unutmayacağım şu cümleyi söyledi:

Peki, madem iş artık bir gerekliliğe dönüştü, o zaman burada bırakalım – ve telefonu kapadı.

Mutfağa gittim, çaydanlığı çıkardım ve Camilo’ya çay yaptım. Galiba hayatımda ilk kez birine çay yapıyordum. Çaya çok şeker koydum, anladığım kadarıyla biri üzgün olduğunda böyle yapılıyordu.

Sağ ol, dedi Camilo, teslimiyetini gösteren bir hareketle. Ama önemi yok. Mutluyum. Önümüzdeki yaz çok önemli bir şey olacak.

Ne olacak?

Benim için yaz olmayacak. Kış olacak.

Mükemmel bir diyalogdu ama bana ipucu vermesine rağmen anlamamıştım. Ne aptalım.

Fransa’ya gidiyorum, babamı görmeye, dedi, yüzüne apaçık yansıyan heyecanıyla.

≈

Aradaki bir sürü yılı atlıyorum. Daha net söyleyecek olursam: yirmi iki yıl. Şimdi 2012 yılının Kasım ayındayız. Amsterdam’da bir Şilililer buluşmasındayım, bazılarıyla sohbet ediyorum, büyük çoğunluğu sürgüne gönderilenler, kimileri sürgünlerin çocukları, öbürleriyse öğrenci. İşte büyük Camilo orada, baba Camilo. Birisi bizi tanıştırıyor, soyadımı duyunca gözlerindeki ilgiyi fark ediyorum. Babana benziyorsun, diyor bana. Siz de Camilo’ya, diye yanıt veriyorum. Bir şeyler soruyor, havadan sudan şeyler. Yürüyüşler hakkında, yurtdışındaki Şilililerin oy kullanma hakkının utanç verici şekilde reddedilmesi hakkında konuşuyoruz. Piñera’yı konuşuyoruz ve birden devlet başkanının beceriksizliğinden söz eden iki gurbetçiye dönüşüyoruz. Sonra, Hernán nasıl, diye soruyor bana. İyi, diyorum ve babamla konuşmayalı uzun süre olduğunu fark ediyorum. Kendimi biraz saldırıya uğramış gibi hissediyorum, neden olduğunu pek anlamıyorum. Donup kalıyorum. Sonra jeton düşüyor: Camilo’nun babasından dolayı ne kadar acı çektiğini düşünüyorum. Saçma bir şekilde ve içim karararak, baba Camilo’yla konuşunca arkadaşımı, kardeşimi aldattığım hissine kapılıyorum. Fakat o adamla konuşmayı, kim olduğunu öğrenmeyi istiyorum. Ertesi gün buluşmayı öneriyorum.

Keizersgracht’ta bir Meksika lokantasında randevulaşıyoruz. Otelden kısa bir yürüyüş mesafesinde. Buluşma yerine yaklaşık iki saat önce gidiyorum, Barcelona’nın maçını seyredeceğim. Alexis kulübede. Aradan geçen onyıllar içinde futbol bizim için bireysel bir spora dönüştü. Akbaba Rojas yüzünden sadece İtalya 90’a değil, Amerika 94’e de katılamadık. Yıllar boyunca dışarıda oynayan tek tük Şililinin zaferlerine ve hayal kırıklıklarına yaslanmaktan başka çaremiz yoktu. Zamorano oradayken Madrid’li olduk, şimdi de sürdüğü kadar (eğer sürerse) Alexis’li Barça’yı tutuyoruz. Mati Fernández’in ya da Arturo Vidal’ın ya da Gary Medel’in ve öbürlerinin oynadıkları takımları tuttuk ve tutacağız. Bu saçmalığa alıştık: David Villa’nın ve Messi’nin gollerinden, maçın ilk yarıda 2-0 bitmesinden bana ne. Benim tek ilgilendiğim Alexis’in oyuna alınması ve destan yazamasa bile sakarlık yapmaması.

Baba Camilo da erken geliyor. Camilo’nun babasıyla bir maç seyredeceğim, diye düşünüyorum.

Baba Camilo ve sürgünüyle ilgili bildiklerim, bana oğlunun anlattığı küçük bir bölüm: 1974’te hapse atıldığı, daha sonra şansı yaver gidince 75 yılında Şili’den kaçtığı. Paris’e geldiği, kısa süre sonra bir Arjantinliyle evlendiği ve iki çocuklarının olduğu. On beş yıldır Hollanda’da olduğunu, önce Utrecht’te, sonra Rotterdam’da ve şimdi de Amsterdam’a yakın bir kasabada yaşadığını öğreniyorum. Birden sanki zaman kaybetmek istemeyen bir polismişim gibi hikâyeyi hızlandırıyorum ve ona ne olduğunu soruyorum: Camilo’nun Şili’ye döndüğünde neden o kadar değiştiğini.

Nedenini bilmiyorum, diyor. Beni aramak için Paris’e gitmiş. Birlikte Şili’ye dönelim istiyormuş. Buraya gelmesini teklif ettim ama istemiyordu. Bana Şilili olduğunu söylemişti. Burada okumasını önerdim, Hollanda’ya yerleşme planlarımızdan söz ettim ona. Okulu sevmediğini söyledi, ne Santiago’da ne de Avrupa’da okumak istiyordu. Tansiyon yükseliyordu. Bana korkunç şeyler söyledi. Ben de ona korkunç şeyler söyledim. Böylece aramızda bir yarış başladı, kimin daha korkunç şeyler söyleyeceğine dair bir yarış. Ben onun kazandığını düşünüyordum. O benim kazandığımı düşünüyordu. Haberleştiğimiz bütün o yıllar boyunca onu düşünüyor, ona para gönderiyordum, o kadar fazla değil belki ama gönderiyordum işte. Daha sonra Şili’ye ilk dönüşümde bir araya geldik, birkaç kez birlikte yemek yedik ama hep çekişiyorduk.

Bu 92 yılıydı, diyorum.

Evet, diye yanıt veriyor.

İkinci yarının on beşinci dakikasında Alexis oyuna giriyor, yavaş görünüyor, birkaç kez oyunun dışında kalıyor ama Xavi’nin oyunu 3-0 yapmasında küçük bir payı oluyor. Sonra Fábregas ve yeniden Messi gol atıyor. Alexis son dakikalarda basit bir golü kaçırıyor.

Camilo bana, Alexis hakkında ne düşünüyorsun, diye soruyor. Messi’den iyi değil, diyorum, o da gülümsüyor. Hiçbir zaman bir golcü olmadığını ekliyorum, Şili’deyken sürekli gol kaçırdığını ama sıra dışı bir forvet olduğunu söylüyorum. Birden yeniden düşünüyorum: Camilo’nun babasıyla futbol konuşuyoruz ve ben bir tür ürperme hissediyorum. Çok tuhaf bir duygu. Colo Colo’nun 2006 kadrosundan söz ediyorum. Claudio Borghi’den, Mati Fernández’den, Chupete Suazo’dan, Kalule’den, Arturo Sanhueza’dan. Monumental’da Pachuca’ya karşı oynadıkları o korkunç finalden. Kendimi gerzek gibi hissediyorum. Bön herifin tekiyim.

Camilo benim vaftiz babam olmanızı istiyordu, diyorum sonra. Sanki hiçbir şey anlamamış gibi gülüyor. Ben de meseleyi açıklamıyorum. Ona sen diye hitap etmem için ısrar ediyor. Kabul etmiyorum. Babamla Camilo’nun birbirlerine sen diye mi hitap ettiğini soruyor. Evet diyorum. O zaman sen de bana sen de. Ben istemiyorum ama. Sonra yanıtım nezaketten ileri geliyormuş gibi olsun istiyorum ama ağzımdan çıkan tek söz daha sönük bir hayır oluyor, mırıldanarak.

Babamla birbirlerine neden küstüklerini soruyorum. Babam bana anlatmayı hiç istemedi, Camilo’ya da: hep konuyu değiştirirdi. Başka bilen de yoktu. Çok önemli bir şey olduğunu tahmin ediyorduk.

Yarıfinaldeydik, diyor baba Camilo, maçı iki sıfır kazanıyorduk: ben orta bekte oynuyordum, maçın bitmesine birkaç dakika kalmıştı, baban deli gibi bağırıyordu – bu durumu bildiğimi, onu oynarken gördüğümü, bu bağırtıların beni her zaman hayrete düşürdüğünü söylüyorum. Topu al, topu al, topu al, gerzek Camilo. Bu yüzden birkaç maçtır tartışıyorduk. Karar vermeme izin vermiyordu. Topu al, topu al. O zamanlar kaleci top geri geldiğinde topu eliyle alabiliyordu.

Hatırlıyorum, diyorum. O kadar da genç değilim.

Çok gençsin, diyor.

Birer bira daha istiyoruz. Devam ediyor:

Topu al gerzek Camilo, diye tekrar etti Hernán, üst üste. Canıma tak etmişti, sırf hırsımdan köşeye taktım ve bizim kaleye gol attım. İşte top, amcık ağızlı, dedim. Gülenler oldu, bana kızanlar oldu, baban bana nefret dolu gözlerle baktı. Sonra bize bir gol daha çaktılar. Eğer kazansaydık, eğer ben kendi kalemize gol atmasaydım finale çıkacaktık.

Ardından arkadaşım Luc geliyor, bana birkaç kitap vermesi gerek. Onu Camilo’yla tanıştırıyorum. Bizimle birkaç dakika oturuyor, Camilo’ya tuhaf İspanyolcasıyla sürgün olup olmadığını soruyor. Artık değilim, diye yanıt veriyor Camilo. Ya da evet. Artık emin değilim. Luc gitmemizi istiyor ama orada kalmam gerektiğini hissediyorum. Ona daha sonra buluşalım diyorum.

Bana hiçbir şey yapmadılar, diyor Camilo, yeniden yalnız kaldığımızda. Hapiste birkaç ay yatmış olsa da hiç işkence görmediğini söylemiş oğluna. Bana işkence yaptılar, diyor. Ama bundan söz etmek istemiyorum. Ağzıma sıçtılar ama hayattayım. İçerden çıkabildim, yeniden başlayabildim. İkimiz de tedirgin bir sessizliğe gömülüyoruz. Camilo’yu düşünüyoruz. Ben plakçıyı hatırlıyorum, Talking Heads’in şarkısını, belki de zihnimde mırıldanıyorum. “I was born in a house with the television always on / Guess I grew up too fast / And I forgot my name.”⁷

Şimdi Prinsengracht’ta yürüyoruz, hava soğuk. İstemeden de olsa sokaktan hızla geçen bisikletleri saymaya başlıyorum. Elli, altmış, yüz. Sessizlik sonsuza dek sürecek gibi. Her an vedalaşacağımızı hissediyorum. Ben yola koyulayım, diyor hemen ardından.

Hernán’a beni affetmesini söyle, diye ricada bulunuyor. Camilo’yu babamın onu çoktan affettiğine, aradan yıllar geçtiğine ve her ne olduysa artık önemi olmadığına ikna ediyorum. Bir çocuktan telefonumla fotoğrafımızı çekmesini rica ediyoruz. Poz verirken yarın babamı arayayım diye geçiriyorum içimden, baba Camilo hakkında uzun uzun konuşuruz diye düşünüyorum ve arada bir yaptığımız gibi, 94 yılının başlarında July Teyze’nin Camilo’ya araba çarptığını ve o uğursuz hafta boyunca mücadele verip tam kurtulacakken kurtulamadığını söylemek için bizi aradığı o dehşet verici geceyi hatırlarız.

Sonunda neden bilmiyorum ama Camilo’nun ölümünden nasıl haberdar olduğunu soruyorum. Sekiz gün sonra öğrendim, diyor. July beni nerede bulacağını biliyordu ama aramak istemedi. Ayaktayız, yere bakıyoruz, bir avizecinin bulunduğu bir köşe başındayız. Amsterdam’da geçirdiğim o günlerde buna birkaç kez rastlamıştım: gecenin içinde ışıl ışıl, avize dolu vitrinler. Bunu ona söylemek üzereyim, konuyu değiştirmek için. Ama o tekrar ediyor: Lütfen Hernán’a kendi kalemize attığım gol için özür dileğimi söyle. Söyleyeceğim, diye yanıt veriyorum. Ayrılırken bana sarılıyor ve kederle ağlamaya başlıyor. Hikâye böyle bitemez, diye düşünüyorum, baba Camilo’yla ölmüş oğlu için, aslında kendisine neredeyse yabancı oğlu için ağlarken. Ama böyle bitiyor.

BİR KİŞİSEL BİLGİSAYARIN ANILARI

Ximena ve Héctor’a

15 Mart 2000’de, dört yüz seksen bin pesoya, otuz altı taksitle alınmıştı. Max üç kutuyu taksinin bagajına yerleştirmeye çalıştı ama sığmadı, yol kısa –Italia Meydanı’na kadar sadece on blok– olsa da kutuları iple bağlaması, hatta mandalla tutturması gerekti. Max eve girer girmez ağır bilgisayar kasasını yemek masasının altına yerleştirdi, kabloları özenli sayılabilecek şekilde dizdi ve tıpkı bir çocuk gibi torbalarla ve ambalaj köpükleriyle oynadı. Sistemi büyük bir ciddiyetle başlatmadan önce her şeye dikkatlice bakmak için zaman ayırdı, büyüleyiciydi: klavye kusursuz görünüyordu, monitör mükemmeldi, hatta fareyle hoparlörlerin bile hoş olduğunu düşündü.

Yirmi üç yaşında hayatına giren ilk bilgisayardı bu, aslında bilgisayarı açmayı ve kelime işlemcisini çalıştırmayı ancak becerebiliyorken onu neden istediğini tam olarak bilmiyordu. Fakat bir bilgisayara sahip olmak şarttı, herkes aynı fikirdeydi, taksitleri ödemesine yardım edeceğine söz veren annesi bile. Üniversitede asistan olarak çalışıyordu, belki ara sınav sorularını ya da elle, bazen de güçbela eski bir Olympia daktiloyla yazdığı eski notlarını bilgisayara geçirebilirdi, üniversite yıllarında bütün ödevlerini bu daktiloyla yazmıştı, bu durum sınıf arkadaşları arasında dalga geçme isteği ya da hayranlık uyandırırdı, çünkü neredeyse tamamı çoktan bilgisayara geçmişti.

İlk işi son yıllarda yazdığı şiirleri bilgisayara geçirmek oldu, kimsenin beğenmediği ama kötü de olmayan kısa, eksiltili, tesadüfi metinler. Fakat defterlerinde o kadar anlamlı duran o kelimeleri ekranda görünce bir şey oldu: dizelerden şüphe duyuyor, başka bir ritme, belki de müzikal bir ritimden çok görsel bir ritme kapılıyordu, ama bu geçişi bir deneyim olarak yaşamak yerine içine kapanıyor, yılıyor ve genelde yazdıklarını silip yeniden başlıyordu ya da yazı karakterini değiştirerek veya fare imlecini düz çizgiler, verev çizgiler ya da halkalar çizerek ekranın bir ucundan öbür ucuna sürükleyerek zaman kaybediyordu. Defterlerini ve kalemini terk etmiyordu, hatta ilk sakarlığı klavyeyi mürekkeple sıvamak oldu, klavyenin sayısız kahve fincanının tehditkâr varlığına ve aralıksız kül yağmuruna da katlanması gerekti, çünkü Max küllüğe neredeyse hiç yetişemiyordu ve yazı yazarken çok sigara içiyordu, daha doğrusu çok sigara içerken az yazı yazıyordu, çünkü sigara içme hızı yazarlık hızına oranla ciddi bir üstünlüğe sahipti. Biriken bu kir birkaç yıl sonra a seslisinin ve t sessizinin kaybolmasına sebep olacaktı, ama şimdi olayların sırasına sadık kalmak daha iyi olacak.

Bilgisayar sayesinde ya da bilgisayar yüzünden yeni bir yalnızlık biçimi baş göstermişti. Artık haberlere bakmıyordu, gitar çalarak ya da çizim yaparak vakit kaybetmiyordu: üniversiteden döner dönmez bilgisayarı açıyor ve çalışmaya ya da makinenin imkânlarını keşfetmeye koyuluyordu. Kısa süre içinde kendisi için ortaya hayret verici sonuçlar çıkaran çok basit programlar keşfetti, mesela Casa Royal’dan aldığı gariban mikrofon aracılığıyla ses kaydı yapabiliyordu ya da şarkıları rastgele çalabiliyordu – şimdi içinde evdeki yirmi dört CD’nin bulunduğu Müziğim klasörüne gururla bakıyordu. Bir yandan Roberto Carlos’un bir baladının yerini Sex Pistols’a bırakmasına hayranlık duyarak bu şarkıları dinliyor, öbür yandan asla bitmiş kabul etmediği şiirleriyle uğraşıyordu. Evde soba yoktu, Max bazen soğuğu, zarif sesi buzdolabının boğuk sesiyle, dışarıdan gelen seslerle ve korna gürültüsüyle karışan bilgisayar kasasını dizleriyle okşamak suretiyle alt ediyordu. İnternetle ilgilenmiyordu, internete güvenmiyordu, yine de bir arkadaşı annesinin evinde ona bir e-posta adresi almıştı, Max bilgisayarını internete bağlamayı ve söylenenlere bakılırsa her şeyi mahvedebilecek virüs yuvası disketleri bilgisayarına sokmayı reddediyordu.

O aylar içinde apartman dairesini ziyaret eden az sayıda kadın gün doğmadan, hatta duş bile almadan ya da kahvaltı bile etmeden çıkıp gitmiş ve bir daha geri gelmemişti. Fakat yazın başında biri yatıya kalmıştı, hatta kahvaltı da etmişlerdi: Claudia. Bir sabah duştan çıktıktan sonra Claudia kapalı ekranın karşısında durdu, yeni beliren kırışıklıkları ya da başka izleri veya hemen görülmeyen sivilceleri arıyor gibiydi. Yüzü esmerdi, dudakları kalın değil inceydi, boynu uzun, elmacıkkemikleri çıkık, koyu yeşil gözleri çekikti, saçları ıslak omuzlarına iniyordu: uçları omuz kemiklerine batan bir sürü iğneyi andırıyordu. Max’ın evine bizzat getirdiği havlusuyla vücudunu iki kez sarabiliyordu. Haftalar sonra Claudia banyo için bir de ayna getirdi ama hâlâ, yansıyan görüntü mat olduğundan yüzünün ana hatlarından başka bir şey görmesi ne kadar zor da olsa, kendisine ekranda bakmaya devam ediyordu.

Seviştikten sonra Max genellikle uyuyordu, Claudia’ysa bilgisayarın başına giderek hızlı hızlı solitaire, pürdikkat mayın tarlası ya da orta seviyede satranç oynuyordu. Bazen Max kalkıyor ve gelip yanında duruyordu, bir sonraki oyunla ilgili öğütler veriyor ya da saçlarını, omzunu okşuyordu. Claudia fareyi sağ eliyle, sanki biri elinden kapacakmış ya da kapkaççının gözüne kestirdiği cüzdanıymış gibi tutuyordu ama dişlerini sıkıp gözlerini kocaman açsa da her defasında Max’a izin veren, daha çok okşamasını isteyen gergin bir gülücük atıyordu. Belki de o yanındayken daha iyi oynuyordu. Oyun bitince ağır ve uzun bir sevişmeyi başlatmak için Max’ın kucağına oturuyordu. Ekran koruyucu hercai çizgiler halinde Claudia’nın omuzlarına, sırtına, poposuna ve yumuşak kalçalarına düşüyordu.

Kahvelerini yatakta içiyorlardı ama arada bir –Claudia’nın söylediği üzere– doğru düzgün kahvaltı etmek için masada yer açıyorlardı. Max klavyeyle monitörü söküyor, yere koyuyordu, bu şekilde ayak darbelerine ve ekmek kırıntılarına maruz kalıyordu ama Claudia bilgisayarı ara sıra camsil ve mutfak beziyle siliyordu. Bütün başına gelenlere rağmen makine örnek bir direnç göstermişti: bütün o süre boyunca Windows her zaman düzgün açıldı.

30 Aralık 2001’de, alınışının üzerinden neredeyse iki yıl geçtikten sonra bilgisayar Ñuñoa Mahallesi’nde daha büyük bir daireye taşındı. Artık yaşam koşulları çok daha iyiydi: kendisine ait bir odası vardı, eski bir kapı ve iki sehpayla bir çalışma masası kurmuşlardı. Claudia, solitaire ve bitmek bilmeyen satranç partilerinden daha gelişmiş etkinliklere yöneldi – mesela bilgisayara bir dijital fotoğraf makinesi bağladı, makinede yakın zamanda yaptıkları seyahatte çektikleri onlarca fotoğraf vardı, bu seyahat Max ve Claudia evli olmadığından tam olarak balayı sayılmasa da bu işlevi üstlenmişti. Bu görüntülerde Claudia arkasında denizle ya da içi Meksika şapkalarıyla, kocaman haçlarla ve kül tablası yerine de kullanılan midye kabuklarıyla dolu ahşap bir odanın içinde poz veriyordu. Claudia fotoğraflarda ciddi ya da gülmesini zar zor tutarken, çıplak ya da üzerinde