Notos Kitap 078

Büyük Kitaplar 015

Duino Ağıtları

© Notos Kitap Yayınevi, 2013

Birinci Basım

Şubat 2013

Özgün Adı

Duineser Elegien

Sertifika 16343

Almancadan çeviren

Nazar Tüysüzoğlu

Editör

Tuğba Eriş

Kapak Tasarımı

Mehmet Ulusel

İçerdeki resim

Paula Modersohn-Becker, 1906

Notos Kitap Yayınevi

İnönü Caddesi, Dümen Sokak, 7/7

Gümüşsuyu, Beyoğlu 34427 İstanbul

0212 243 49 07

www.notoskitap.com

facebook.com/NotosKitap

facebook.com/Notosoloji

twitter.com/NotosKitap

twitter.com/Notosoloji

Bu dijital eser Libronet e-kitap atölyesinde üretilmiştir.

Bu çeviri, beni her daim cesaretlendiren

sevgili Yelda Karataş’a armağandır.

Thurn ve Taxis-Hohenlohe Prensesi

Maria’nın Mülkünden

Birinci Ağıt

Haykırsam, kim duyardı sesimi melekler katından?

Ve bassaydı bile içlerinden biri beni ansızın

bağrına:

Erir giderdim onun üstün varlığı karşısında.

Çünkü güçlükle katlandığımız o korkunç olanın

başlangıcıdır

yalnız, güzel olan. Hayranız ona, öyle, kayıtsız

küçümsediğinden bizi yerle bir etmeyi. Her bir

melek korkunçtur.

Ve işte tutuyorum kendimi, karanlık hıçkırışların

cazibesini içime gömüp. Ah, güvenecek

kimimiz var?

Ne bir melek, ne insan ve dahi hayvanların aklı

seziyor

pek güvenilir olmadığımızı, anlam yüklü dünyada.

Belki de bize kalan yamaçta bir ağaçtır, her gün

görebilirsek,

dünkü sokaktır belki ya da şımartılmış sadakatidir

bir alışkanlığın;

hoşlanmıştır sinemizden, böylece kalmıştır, çekip

gitmemiştir.

Bir de gece, ah o gece, bir evren dolusu rüzgâr

yüzümüze işlerken,

hangimize kalmazdı o özlenen, tatlı hayal

kırıklıkları yaratan,

o ki ıssız yüreğin kapısında durur. Daha mı

kolaydır sevenlere sanki?

Ah, örterler yalnızca yazgılarını birbirleriyle.

Bilmez misin artık?

Fırlat kollarından boşluğu soluk aldığımız evrene,

ki kuşlar

akıp giden semayı duyarlar belki içlerinde.

Evet, sensiz olamıyordu baharlar, hissedilmeyi

beklemişti

bazı yıldızlar; bir dalga yükselmişti geçmişte senin

kıyına

ya da vardığında pencerenin bucağına, bir keman

kendini sana sunmuştu. Ödevdi her biri.

Gelebildin mi ama üstesinden?

Beklentilerin dağınıklığında değil miydin hâlâ,

her şey sana bir sevgiliyi müjdelerken?

(Nerede saklayacaksın onu, büyük yabancı

düşünceler

öylece gelip giderken içinde ve gecelerken yanı

başında.)

Özletirse ama kendini, ezgisini söyle sevenlerin;

Şanlı duygularının ölümsüzlüğü sözlere sığmaz.

Terk edilmişleri anlat, kıskandığın neredeyse,

doyurulmuşların ötesinde seven o terk edilmişleri.

Başla yeniden, erişilmez o övgüye; düşün: Yiğit

sahiptir kendine,

henüz başlangıçtır ona yokoluşlar bile: Son bir

doğuştur.

Ama sevenleri, kucağına geri alır yorgun doğa; bir

daha

güç bulamazlarmış gibi buna katlanmaya.

Düşündün mü Gaspara Stampa’yı yeterince?

Öyle ki

sevdiğini yitiren kız yükselmiş o örnek önünde,

duyumsasa sevenleri, ben de olsam diyebilse.

Çiçek açmasın mı nihayet en eski kederler

içimizde?

Sevdiğimizden aşkla kopma,

bunu ürpertiyle başarma zamanı değil midir?

Nasıl ki kurtulur ok yaydan,

o yoğun yolculukta aşmak için kendini varlığıyla.

Çünkü durmak, hiçbir yerdedir.

Sesler, sesler. Duy ey yüreğim,

yalnızca azizlerin işittiği gibi. O görkemli çağrı

kaldırıyordu onları yerlerinden; onlar ama

o mucize kişiler, umarsız, sürdürdüler diz

çökmeyi:

Buydu onların duyuşu. Ama değil, tanrı sesi değil

uzaklardan gelen. Esip geleni duy sen,

huzurdan örülmüş o kesintisiz iletiyi.

İşte, genç ölüler fısıldıyor şimdi sana.

Girdiğin her Napoli, Roma kilisesinde,

yazgıları değil miydi sana usulca seslenen? Ya da

bir yazıt,

yücelerden taşımadı mı kendini sana,

Santa Maria Formosa’daki o levha misali?

Benden istedikleri? Sessizce silmemdir

ruhlarının saf devinimlerini ağırlaştıran haksızlık

suretini.

Tuhaftır işte, bulunmamak artık yeryüzünde.

Unutmak, henüz edinilen alışkanlıkları.

Güllere ve ümit veren her varlığa,

sunamamak anlamını insanca geleceğin;

var olduğumuz gibi olamamak artık

korkulu o ellerde. Ve öz adımızdan bile çekip

gitmek,

kırık bir oyuncak gibi. Tuhaf,

dilekleri arzulamamak artık. Tuhaf,

her ne varsa, öyle dağılmış uçuşur görmek evrende.

Zahmetli şey ölü olmak. Zamanla duyumsadığı

bir tutam sonsuzlukla avunur insan. – Ama,

yanılgısıdır tüm yaşayanların, böyle keskin

ayırımlar.

Melekler (öyle derler), bilemezlermiş çoğu kez,

dirilerden mi, ölülerden mi saysınlar kendilerini.

Ebedi akım alır içine zamanın çocuklarını,

katar kendine, sürükler, bastırır seslerini.

İşte, ihtiyacı yok onların bize,

o erken yok olmuşların; usulca

çözülür insan yeryüzünden,

ana sütünden kesilir gibi. Ama bizler,

derin sırlara muhtaç olanlar, kederinden

kutlu adımlar doğanlar: Onlarsız var

olabilir miydik?

Boşuna mı sanki o söylenti:

Linos için yakınırken bir zamanlar,

çorak kabuğunu yarıp çıkmış o ilk melodi,

usulca. Kutsanmış o gencin apansız

ve ebediyetle adımladığı evrende başlamış

boşluk ilk kez titremeye; bugün bizi

büyüleyen, avutan, el veren bize.

İkinci Ağıt

Her melek korkunçtur. Yine de, ah,

sizin ezginizi seslenirim, ey ruhun neredeyse

ölümcül kuşları.

Hani Tobias’ın o günleri, ışıklar içinden gelenin,

evin o yalın kapısında duruşu?

Yol için kuşanmış, silinmiş ürkünç izleri

(Delikanlı delikanlıya, nasıl da bakıyordu merakla)

Baş Melek, o korkular savuran, yıldızların

ardından

inip alçaklara, belirse bir adımda karşımızda,

Çarparken parçalardı bizi kendi yüreğimiz.

Kimlersiniz?

İlk kusursuzlar, evrenin gözdeleri, siz

Görkemli dağ sıraları ey, tan kızılı dorukları tüm

yaratılışın,

Kutsallığın serpilen çiçek tozları, ışığın eklemleri,

Geçitler, merdivenler, tahtlar, özden mekânlar,

Sevinçten kalkanlar, fırtınalı coşkuların

kaynaşması,

Ve ansızın, birer birer aynalar: taşıp akan

güzelliğini

Kendi yüzünde yeniden yaratanlar

Çünkü bizler, eriyoruz duyduğumuz yerde. Ah,

her soluk verişte eksilmeler, korlaştıkça süzülen

kokumuz

Belki sesleniyor biri bize: İşte, kan oluyorsun

içimde,

Odama, bahar gibi doluyorsun... Neye yarar,

tutamaz ki bizi; içinde, onun çehresinde eririz.

Ya onlar, o güzeller, ah kim tutabilir onları?

Görüntüleri beliriyor yüzlerinde ve siliniyor

durmaksızın.

Bizim olan kayıyor elimizden sabah çimeninde çiy

gibi,

Sıcak bir yemeğin buğusu gibi. Nereye ey gülüş?

Bakış, ey:

Taze, ılık, uçucu dalgası yüreğin. Yazık:

İşte buyuz biz. Çözülüp dağıldığımız evrende,

kalır mı ardımızda tadımız?

Yalnız içlerinden taşıp gideni mi toplar melekler,

Yoksa özümüzden de bulunur mu bir tutam,

kazara?

Gebe kadınların yüzlerindeki o belirsiz ifade kadar

belki yalnızca?

Duyumsamazlar bile bunu, kendilerine yönelmenin

girdabında

(Nasıl duyumsarlardı ki.)

Ah anlasalar, sevenlerin ellerinden gelirdi büyüsel

bir söyleşi

gecenin esintisinde. Çünkü her şey bizi

örtermişçesine. Bak,

ağaçlar işte, evler ki barındığımız içlerinde,

varlığını sürdüren.

Yalnızca biz, bir soluk gibi geçeriz kıyısından her

birinin.

Sözbirliği içindeler susmaya adımızı, biraz

utançları,

biraz da dile gelmez ümitleri olduğumuzdan belki.

Sevenler, ah birbirlerinde doyanlar, soruyorum

sizlere:

Tutunmuşsunuz birbirinize. Var mı kanıtınız?

Bakın bana olanlara, bir elim öbürünün farkına

varıyor,

Ya da aşınmış yüzüm sığınıyor aralarına.

Bir dirhem hissettiriyor bana varlığı. Ama,

kim cesaret edebilir bu kadarıyla var olmaya?

Sizler, birbirinin coşkusuyla büyüyenler,

Ta ki biriniz kendinden geçerek haykırana dek:

Artık yeter;

Siz, ellerin altında bağbozumu gibi olgunlaşanlar

Ey, öbürü güçlendikçe güçten düşenler:

Sizden soruyorum bizleri. Bilirim, öyle kutludur ki

dokunuşunuz,

çünkü okşayış saklar, çünkü sizin, ey şefkatliler,

örttüğünüz yerler yitip gitmez,

çünkü orada duyarsınız katıksız akışı.

Sonsuzluk vaat edersiniz kucaklaşmalardan

neredeyse.

Ama aşabilirseniz korkusunu ilk bakışın,

penceredeki hasreti,

Ve ilk birlikte yürüyüşü bir kez olsun bahçede:

Ey sevenler, hâlâ öyle misiniz? Yükselip dudak

dudağa

başlayınca karışmaya bir su öbürüne,

ah nasıl tuhaftır içenin gerçekten kopuşu.

Şaşırtmadı mı sizi Attika’ya yontulan insan

edasındaki çekingenlik?

Sevgi ve veda değil miydi omuzlarda ipek gibi

yükselen,

Bizlere benzemeyen bir tözden var olmuşçasına?

Düşünün o elleri, nasıl durur yumuşacık,

Oysa güç doludur henüz gövdeler. Bilir o kendini

aşanlar:

Onca ilerleyiş, budur bizim olan işte, böyle

dokunmak birbirimize.

Daha güçlü kavrayıp sarar bizi tanrılar. Ama bu

tanrılara kalmış artık.

Bulabilseydik yalın ve arık bir insanca yer keşke,

Bize ait verimli bir toprak parçası, ırmaklar ve

kayalar arasında.

Aşıyor bizi de kendi yüreğimiz çünkü,

başkalarını aşar gibi

Ve bakamıyoruz yüreğimizi yatıştıran imgelere,

Ve dahi tanrısal gövdelere, kendi yüceliğine

kavuşmuş.

Üçüncü Ağıt

Biri, sevgiliyi söylemek ezgilerde. Öbürü, ah,

o gizli, o suçlu nehir tanrısını kanın.

Uzaklardan tanıdığı delikanlı, ne bilir

arzunun yalnızlıktan doğan efendisini,

kız henüz dinmemişken, çoğu zaman o

yokmuşçasına.

Ah, hangi bilinmezden damıtarak dik tutar o

tanrı-başını

sınırsız ayaklanmalara kışkırtıp geceyi.

Ey kanın Neptün’ü, ey onun üç dişli korkunç

mızrağı,

ey deniz helezonu göğsünün karanlık rüzgârı.

Dinle, nasıl oyulup derinleşiyor gece. Siz yıldızlar,

varlığınızdan doğmuyor mu sevenin yar yüzüne

duyduğu arzular?

İçten bakışı onun aydınlık yüzüne, bir duru

yıldızdan değil mi?

Sen değildin, yazık, anası da değildi onu keman

kaşlarla

böyle bekleyen. Sana değil erkeğini duyumsayan

kız,

dudaklarının eğilişi sana değil, daha verimli

anlatımlara.

Ey, seher yeli gibi gezinen, sanır mısın gerçekten,

senin yumuşak belirişindir onu böyle titreten?

Gerçi yüreğini yerinden oynattın, ama içine dolan

daha kadim korkulardı dokunaklı temasınla senin.

Çağır onu... Yine de dolu dolu çağıramazsın

karanlık diyarından.

İstemesine ister, kopar gelir, erinçle alışır

senin o saklı yüreğine, alır ve başlar kendini.

Ama başladı mı hiç kendini?

Sendin onu zerrecik kılan ey ana, sendin onu

başlayan;

tazecikti sana, saf gözleri üzerine kurdun o sıcak

dünyayı,

esirgeyerek onu yabancılardan. Nerede, ah narin

yapınla

onu kaynayan cehennemden usulca koruduğun

yıllar?

Çok şey esirgedin ondan, zararsız kıldın gecelerde

kuşku uyandıran odayı;

sığınak dolu yüreğinden insanca bir evren kattın

onun karanlık uzamına.

Koyu karanlığa değil, hayır, yanı başındaki

varoluşa

koyuverdin gecenin pırıltısını, o da sanki

dostluktan ışır gibiydi.

Tek çıtırtı yoktu gülümsemenle aydınlanmamış,

çoktan bilir gibiydin sofanın kıpırdanacağı

zamanı...

Ve o kulak kesilirdi sana, yatışırdı.

Öyle çok şeye yazgılıydı ki sevgi dolu kalkışın,

Dolabın ardına çekilirdi uzun mantosuyla

alınyazısı

ve usulca aralanan perdenin kıvrımına büzülürdü

huzursuz geleceği.

Oysa yatarken o huzurla