Konfüçyüs

Erdemin Ardından Git

TÜRKÇESİ

Işıtan Gündüz

Künye

Notos Kitap 018

Büyük Kitaplar 008

Konfüçyüs, Erdemin Ardından Git

©Notos Kitap Yayınevi, 2008

Birinci Basım Temmuz 2008

İkinci Basım Mayıs 2019

ePub Üçüncü Sürüm Mayıs 2019

ISBN 978-605-5904-04-3

ePub ISBN 978-605-9851-19-0

Sertifika 16343

Türkçesi

Işıtan Gündüz

Kapak ve İç Tasarım

Mehmet Ulusel

Notos Kitap Yayıncılık Eğitim Danışmanlık ve Sanal Hizmetler Tic. Ltd. Şti.

Ömer Avni Mahallesi, Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya Sokak No: 11/6 Gümüşsuyu, Beyoğlu İstanbul

0212 243 49 07

www.notoskitap.com

facebook.com/NotosKitap

twitter.com/NotosKitap

İçindekiler

Künye

İçindekiler

Giriş

I Düşünmeden Öğrenmek Zaman Kaybıdır

II Erdem Olduğu Yerde Kalmamalı, Komşuları da Etkilemelidir

III Cezayı Anlayışla Ver, Özenle Uygula

IV Görevi Öne Al, Ödülü Sonraya Bırak

V Oruç, Savaş ve Hastalıklara Karşı İhtiyatlı Ol

VI Yaşamı Bütünüyle Kullan, Erdemin Ardından Git

VII İleri Gitmek ile Her Şeye Erişmemek Aynı Şeydir

VIII Önce Gereken Şeyi Yap, Başarıyı Sonra Düşün

IX Küçük Şeylerden Yararlanmaya Çalışmak Büyük İşlerin Tamamlanmasını Engeller

X Gururu Olmayanın Zengin Olması Kolaydır

XI Eğitimde Sınıf Farkı Olmamalı

XII Doğru İlkelerle Yönetilirse, Ülke Büyük Memurların Elinde Kalmaz

XIII Ağırbaşlılık, Cömertlik, İçtenlik, Doğruluk, Saygı Mükemmel Erdemlerdir

XIV Büyük Erdem Sınırını Aşamasan Bile Küçük Erdem Yolunu Geçebilirsin

XV Bilginin Başlangıcı ile Tamamını Birleştiren İnsan Kutsal İnsandır

Giriş

Konfüçyüs (K’ung-tzu) Çin’in en büyük düşünürü ve siyaset kuramcısı. Çin halkı Konfüsyüsçülük adıyla anılan yaşam biçimine, değerler bütününe ve dinsel inançlara iki bin yıldır bağlı yaşıyor.

Konfüçyüs’ün yaşamına ilişkin bilgiler yetersiz olmakla birlikte elde bulunanlar onu az çok doğru bir bağlam ve zaman çerçevesine konumlandırmakta yardımcı olabilir. Konfüçyüs, Lu Dükü Hsıang saltanatının yirmi ikinci yılı olan MÖ 551 yılında Lu’da (bugünkü Shandong Eyaleti) doğdu. Konfüçyüs’ün ay yılının 8. ayının 27. günü doğduğuna ilişkin sav, tarihçiler tarafından kuşkuyla karşılanmasına karşın Doğu Asya’da 28 Eylül yaygın olarak Konfüçyüs’ün doğum günü kabul edilir. Örneğin, 28 Eylül Tayland’da “Öğretmenler Günü” olarak kutlanır ve resmi tatildir.

Kimi kaynaklarda Konfüçyüs’ün Shang soyunun MÖ 1450-1050 yılları arasında hüküm süren kral ailesinden geldiği, atasının Shang soyundan gelen Sung Dükü olduğu öne sürülür. Tüm bu savların bir gerçeğe dayanmaktan çok onun soylu bir aileden gelmesi gerektiğine olan inançtan kaynaklanması büyük olasılıktır.

Konfüçyüs’ün aile adı K’ung ve kendi adı Ch’iu idi. Ancak Çin tarihinde kendisinden ya K’ung-tzu ya da K’ung-fu-tzu (Üstat K’ung) olarak söz edilir. Batı’da 18. yüzyılda türetilen Konfüçyüs ve Konfüçyüsçülük sözcüklerinin Çince bir anlamı yoktur.

Konfüçyüs daha üç yaşındayken babasını kaybetti. Yoksulluk içinde büyüyen Konfüçyüs geçimini bir süre devlet parklarında ve tahıl ambarlarında bekçilik, kâtiplik yaparak sağladı. Toplumu saran sefalet onu da derinden etkiledi.

İlkgençlik yıllarında klasik eğitim görme arzusuyla doluydu. Bu doğrultuda kendi kendini yetiştirdi. Büyüdüğü Lu ülkesi, Chou uygarlığının ritüellerinin ve müzik geleneklerinin korunduğu bir yerdi. Bu, ona eski yapıtları araştırma ve inceleme olanağı sağladı. Genç Konfüçyüs için kuşkusuz önemli bir şanstı bu. On sekiz yaşına geldiğinde Sung’dan bir kızla evlendi. Bu evlilikten bir kız ve bir erkek çocuğu oldu.

Konfüçyüs’ün yaşadığı dönemde İmparator göstermelik bir konumdaydı. Çin’in birliği ise biçimsel kalmıştı. Ülke çok sayıda feodal devlet ve soylu aile arasında bölünmüştü. Egemenler uyruklarından vergi topluyor, onları zorla çalıştırıyor ve birbirleriyle savaşıyordu. Halk üstünde diledikleri gibi baskı kurmuşlardı.

Konfüçyüs bu duruma haklı bir çözüm bulunmasını istiyordu. Bu da egemenlerin çıkarlarını değil, uyruklarının mutluluğunu amaç edinecek bir yönetim reformuyla olanaklıydı. Vergiler indirilmeli, ağır cezalar hafifetilmeli, gereksiz savaşlardan kaçınılmalıydı. Ama Lu devletinin yöneticileri onun önerilerini görmezden geldi. Konfüçyüs yaşamı boyunca düşüncelerini gerçekleştirebileceği yetkileri ona sağlayan bir yöneticilik görevine gelebilmeyi hedefledi. Hiçbir zaman gerçekleşmeyen bu fırsatı beklerken çevresinde onun ilkelerine bağlı bir öğrenci topluluğu oluştu. Konfüçyüs eğitimini tamamlayan genç öğrencilerini yönetimde gerçekten önemli ve yetkili konumlara yerleştirmekte başarılı oldu. Öğrencilerinin kimileri görevlerini büyük bir beceriyle yaptı. Ama en başarılılar üstatlarından daha uzlaşmacı olanlardı. Bu nedenle Konfüçyüs’ün düşünceleri, yaşadığı süre boyunca uygulamaları etkilemedi.

Konfüçyüs, Çin’de herkese açık ve herkesin yararlanabileceği bir eğitimi amaçlıyordu. Ondan önce soylular oğullarını belli sanatlarda eğitmek için özel hocalar tutar, devlet memurları alt kademelere gerekli teknikleri öğretirdi. Konfüçyüs, Çin’de öğretme sanatını bir meslek, bir başka deyişle bir yaşam biçimi olarak kuran ilk kişidir. Yaşamını bütünüyle öğrenmeye ve toplumu dönüştürüp geliştirmek amacıyla öğretmeye adamıştır. Tüm insanların eğitimlerinden kendilerine yarar sağlayacağına inanıyordu. Geleceğin olası yöneticilerini insan sevgisiyle tanıştırıyor, eğitimin kapılarını herkese açıyor ve öğrenmeyi yalnızca bilgi edinme olarak değil, bir kişilik yapılanması olarak da görüyordu.

Konfüçyüs öğrencilerine alışılmış biçimde ders vermek yerine onlarla küçük gruplar halinde ya da teker teker sohbet ederdi. Her öğrencisinin kişiliğini inceler ve onlardan bütünsel bir insan çıkarmaya çalışırdı. Aslında tüm öğretisi ahlak temeline dayanıyordu. Ona göre devlet yönetimi, ahlakın daha geniş alanda kullanımıydı.

Öğrencilerinin zihinlerini zenginleştirmek için tarih, şiir, dans, müzik öğrenmelerini zorunlu sayıyordu. Ayrıca toplumda etkili olabilmeleri için onları insan ilişkileri konusunda hem kuram hem de uygulama düzeyinde bilgilendiriyor, değişik durumlarda nasıl davranmaları gerektiğini öğretiyordu. Eğitim sırasında dogmatik ya da otoriter değildi. Öğrencileri onunla aynı görüşü paylaşmayınca gücenmiyor, hatta kimi zaman onların görüşünü kabul ediyordu.

Konfüçyüs bir devrim önermiyordu ama eğitimi devrimciydi. Onun eğitim yöntemi Çin’de köklü değişikliklere kapı açıyordu. İki farklı ilkeyi gözetiyordu:

1. Her insanın kendine ilişkin temel kararları verme hakkını ve yükümlülüğünü vurgulayarak otoriter yönetimin temellerini sarsıyordu.

2. Zeki ve kararlı olmaları koşuluyla en yoksul, en düşük kesimlerden gelenleri de öğrenciliğe kabul ederek soyluların yönetim teknikleri üstündeki tekelini kırıyordu.

Konfüçyüs’ün yaşamı, söyleminin yarattığı görkemli etkiye karşın son derece sade, Çinlilerin anlatımıyla “yalın ve gerçek”ti. Konfüçyüs’ün yaşamının yalınlığı ve gerçekliği, onun insan sevgisinin hakikati gözler önüne serdiğinin değil, kendi kendini eğitmenin ve insanın kendi kaderini çizme yetisine sahip olduğunun ifadesidir. Sıradan bir insanın saygın bir bilge ve önemli bir kişi haline gelebileceği inancı Konfüçyüs geleneğinin temellerine kök salmıştır. İnsanoğlunun ortak ya da bireysel çabayla eğitilebilir, gelişebilir ve kusursuzlaşabilir olduğuna vurgu Konfüçyüs düşüncesinde son derece önemlidir.

Konfüçyüs düşüncelerini uygulayabileceğini umduğu saygın bir devlet görevine elli yaşında getirildi. Ancak elinde gerçek bir yetki olmadığını görünce öfkeyle istifa etti. On yılı aşkın bir süre değişik ülkelere tehlikeli yolculuklar yaparak devlet yönetimini kendisine emanet edecek güçlü bir hükümdar aradı. Sonunda altmış yedi yaşında, kimi öğrencilerinin ona yaptığı Lu’ya dönme çağrısını kabul ederek anayurduna geri döndü. Amacı öğretmenliğini sürdürürken bir yandan da çok sevdiği klasik geleneği sürdürecek çalışmalar yapmaktı. MÖ 479 yılında yetmiş üç yaşındayken öldü.

Seçmeler (Lun-yü)

Konfüçyüs geleneğinin en saygın metni kabul edilen Seçmeler (Lun-yü), büyük olasılıkla Konfüçyüs’ün ikinci kuşak öğrencileri tarafından derlendi. Konfüçyüsçü ruhu, biçim ve içerik olarak korumayı amaçlayan Seçmeler, Üstadın yazılı ve sözlü ifadelerini içerir.

Seçmeler, Batılılar tarafından sıkça birbiriyle ilintisiz konuşmaların rastgele bir araya getirilmiş olmasıyla eleştirilir. Bu, Konfüçyüs’ün her gün sistemli olarak öğrencilerine pratik öğütler veren bir ahlakçı olarak görülmesi yanlışından kaynaklanır. Oysa Seçmeler’e bir ortak bellek, Konfüçyüsçü yolu ve Üstadın anılarını sürdürmek ve onun yaşam biçimini yaşayan bir gelenek haline getirmek isteyenler için yazınsal bir aygıt olarak bakıldığında, Çin’de niçin yüzlerce yıldır saygınlığını yitirmediği anlaşılabilir. Seçmeler’de yer alan diyaloglar düşünce ve eylemleriyle Konfüçyüs’ü soyutlanmış bir birey olarak değil, ilişkilerin merkezindeki kişi olarak göstermeyi amaçlar. Daha doğrusu Seçmeler’deki diyologlar, Konfüçyüs’ün kişiliğini, onun hırslarını, korkularını, sevinçlerini, hazlarını, bağlantılarını ve tümünden önemlisi, kişisel bilgisini sergiler. Bu nedenle, Konfüçyüs’te odaklanan bu özenle seçilmiş sözlerin amacı, bir yorumda bulunmak ya da bir olayı kaydetmek değil, okurun bu konuşmaların içine sürekli olarak girmesini sağlamaktır.

I
Düşünmeden Öğrenmek Zaman Kaybıdır

I. Üstat dedi ki: “Ülkesini erdemle yöneten bir kişi, konumunu hep koruyan ve tüm yıldızları kendisine bağlı kılan Kutupyıldızı ile karşılaştırılabilir.”

II. Üstat dedi ki: “Şiir Kitabı’nda üç yüz parça şiir var. Fakat tümünü bir cümleyle anlatabilirsiniz: Fesat düşüncelere sahip olma.”

III. Üstat dedi ki: “Eğer halk yasalarla yönetilir ve cezalarla yola getirilmek istenirse, onlar kendilerini cezalardan kurtarmaya çalışacak ve bundan hiç utanç duymayacaktır. Eğer onlar erdemle yönetilir ve eğitimle yola getirilmek istenirse utanç duyacak ve böylece iyi olmaya çalışacaktır.”

IV. Üstat dedi ki: “Kendimi on beş yaşında öğrenmeye verdim.

İrademe otuz yaşında sahip olabildim.

Kuşkulardan kırk yaşında kurtuldum.

Göğün düzenini elli yaşında öğrendim.

Sezgilerim yoluyla her şeyi altmış yaşında kavradım.

Kalbimin isteklerini, doğru olan şeylere zarar vermeden yetmiş yaşında gerçekleştirebildim.”

V. Meng İ¹ ana babaya sevgi ve bağlılığın ne olduğunu sordu.

Üstat yanıtladı: “Onlara itaatsizlik etmemek demektir.”

Daha sonra Fan Ch’ıh² ile giderken dedi ki: “Meng-sun (Meng İ) bana ana babaya sevgi ve bağlılığın ne olduğunu sordu. Ben de onlara itaatsizlik etmemektir dedim.”

Fan Ch’ıh, “Bundan neyi kastediyorsunuz?” diye sordu.

Üstat yanıtladı: “Ailemiz yaşarken onlara terbiyenin gereklerine göre hizmet etmeliyiz.

Öldükleri zaman tören kurallarına göre onları gömmeli ve kurbanlar sunmalıyız.”

VI. Meng Wu³ da gene ana babaya sadakatin ne olduğunu sordu.

Üstat yanıtladı: “Ana baba çocuklarının hastalanmasından korkar.”

VII. Tzu-yü⁴ de ana babaya sadakatin ne olduğunu sordu.

Üstat yanıtladı: “Bugünlerde ana babaya sadakat ailenin geçimini sağlamak olarak anlaşılıyor. Ancak köpeklerle atlar da aynı şeyi yapıyor. Saygı olmazsa ikisini birbirinden nasıl ayırabilirsiniz?”

VIII. Tzu-hsia da ana babaya sevgi ve bağlılığın ne olduğunu sordu.

Üstat yanıtladı: “Zorunluluk ve biçim sorunudur. Ailesinin bir sıkıntısı olduğunda genç evlat bu sıkıntıyı üstlenip şarabını ve yiyeceğini onların önüne koyarsa, ana babaya sevgi ve bağlılık sayılmaz mı bu?”

IX. Üstat dedi ki: “Hui⁵ ile bütün gün konuştum. Söylediklerimin hiçbirine karşı çıkmadı. Bir budala gibiydi. Benden ayrılıp evine gidince özel yaşamını gözledim. Öğrendiklerini uygulama yetisine sahip olduğunu görünce, hiç de budala olmadığını anladım.”

X. Üstat dedi ki: “Bir insanın yaptığı işlere bak: Onun davranışlarına dikkat et. Dinlediği şeylere kulak kabart.

Bir insan kişiliğini nasıl gizleyebilir?”

XI. Üstat dedi ki: “Bir kişi, eski bilgisini yeni bir şeyler öğrenerek geliştirmeye çalışırsa başkasının öğretmeni olabilir.”

XII. Üstat dedi ki: “Büyük ve üstün insan bir araç değildir.”

XIII. Tzu-kung, “Üstün insan kimdir?” diye sordu. Üstat yanıtladı: “Söz söylemeden önce uygulamaya geçer, sonra uygulamasına göre konuşur.”

XIV. Üstat dedi ki: “Büyük ve üstün insanların düşüncesi evrenseldir, yerel değildir.”

XV. Üstat dedi ki: “Düşünmeden öğrenmek zaman kaybıdır. Bir şeyi öğrenmeden fikir ileri sürmek tehlikelidir.”

XVI. Üstat dedi ki: “Yu,⁶ sana bilginin ne olduğunu öğreteyim mi? Bir şeyi biliyorsan, onu bildiğini göster. Bir şeyi bilmiyorsan, onu bilmediğini kabul et. İşte bu bilgidir.”

XVII. Tzu-chang⁷ para kazanmak amacıyla bilgi edinmeye çalışıyordu.

Üstat dedi ki: “Çok dinle ve şüphelendiğin noktaları bir tarafa bırak ve ihtiyatlı söz söyle, yanlışın en aza iner. Çok şey gör, tehlikeli şeylerden uzaklaş ve davranışlarında ihtiyatı elden bırakma. O zaman pişman olmazsın. Bir kişi konuşma ve davranışlarında ne kadar az yanlış yapıyorsa o kadar çok kazanç sağlayacak demektir.”

XIX. Dük Ai⁸ sordu: “Halkı bağlı kılmak için ne yapılmalıdır?”

Üstat yanıtladı: “Doğruluktan ayrılma, yanlışlarını düzelt, yanlışlarını düzeltmez, doğruluktan ayrılırsan o zaman halk sözünü dinlemez.”

XX. Chi K’ang⁹ sordu: “Halkın hükümdarlarına karşı saygılı olması, sadakat göstermesi ve çok çalışması için ne yapmalı?”

Üstat yanıtladı: “Halk, ağırbaşlılıkla yöneten hükümdara saygı gösterir. Hükümdar, ailesine bağlı ve herkese karşı nazikse ona bağlılık gösterirler. İyiyi yüreklendirir, bilmeyene elinden geldiği kadar öğretmeye çabalarsa, halk çok çalışır.”

XXI. Biri Konfüçyüs’e dedi ki: “Neden devlet hizmetinde bir görev almıyorsunuz?”

Üstat yanıtladı: “Tarih Kitabı’nda ana babaya bağlılığa ilişkin, ‘Sen ana ve babana bağlıysan kardeşlik görevini yapmış olursun,’ der. Bu davranış devleti etkiler ve aynı zamanda hükümetin kurulmasını sağlar. Öyleyse, bir insan görev almak için niçin mutlaka devlet yönetiminde bulunsun?”

XXII. Üstat dedi ki: “Bir kişi inancı olmadan nasıl işini başarıyla yapabilir? İster küçük, ister büyük olsun, boyunduruk ve koşum olmadan arabalar nasıl yol alabilir?”

XXIII. Tzu-chang, “Bin yıl sonraki işleri bilmenin olanağı var mıdır?” diye sordu.

Üstat yanıtladı: “Yin sülalesi, Hsia sülalesinin devlet düzenini izledi.¹⁰ Onların bir şeyler kattığı bilinmektedir. Chou hanedanı Yin hanedanının düzenini izledi.¹¹ Onlardan neyin alındığı ya da neyin eklendiği ortadadır. Belki bundan sonra gelenler Chou’ları izleyecektir. Yüzlerce yıl sonra bile olsa Chou’ların işleri bilinecektir.”

XXIV. Üstat dedi ki: “Kendisine ait olmayan bir ölüye sunu sunmak dalkavukluktur.

Doğru olan şeyi görüp de, bunu uygulamamak korkaklıktır.”

II
Erdem Olduğu Yerde Kalmamalı, Komşuları da Etkilemelidir

I. Üstat dedi ki: “Komşuluğu erdemli davranışlar güzelleştirir. Erdemin egemen olduğu yerde kalmak istemeyen bir kişi akıllı kabul edilebilir mi?”

II. Üstat dedi ki: “Erdemli olmayanlar yoksulluğa, sıkıntıya ve eğlenceye uzun süre karşı koyamaz. Erdem, erdem içinde yer alır. Akıllı olanlar bunu arar.”

III. Üstat dedi ki: “Gerçekten erdemli olan bir kişi başkalarını sevebilir ya da onlardan hoşlanmayabilir.”

IV. Üstat dedi ki: “Eğer irade erdem üstüne kurulursa, nefret uyandırıcı davranışlar olmaz.”

V. Üstat dedi ki: “Zenginlik ve onuru herkes ister. Eğer bunlar doğru yolda kazanılmazsa, kısa sürede yitirilir. Yoksulluk ve düşkünlük insanların nefret ettiği şeylerdir. Eğer insanlar dürüst davranmazsa, bunlardan kendilerini sıyırmalarının olanağı yoktur.

Büyük ve üstün insan erdemden uzaklaşırsa iyi bir ün kazanabilir mi?

Büyük ve üstün insan iki yemek arasında bile erdeme aykırı davranmaz. Acelesi olduğu zaman da ondan ayrılmaz, kargaşa içine düştüğü zaman da onu elden bırakmaz.”

VI. Üstat dedi ki: “Erdemi seven birini henüz görmedim, erdemden hoşlanmayan birinden nefret edene daha rastlamadım. Erdemli olan, ondan başka şeye değer vermez. Erdemli olmayandan nefret eden kişi, erdemsiz birinin kendisine yaklaşmasına izin vermeyerek erdemini yaşama geçirir.

O kişi bir gün gücünü erdem için kullanabilecek mi? Onun gücünün bu yolda yeterli olmadığını hiçbir zaman görmedim.

Böyle bir olay olabilir. Fakat ben görmedim.”

VII. Üstat dedi ki: “İnsanların yanlışları, üyesi oldukları sınıfın belirgin niteliğidir. Bir insanın kusurlarını görünce onun erdemli olup olmadığını anlayabilirsiniz.”

VIII. Üstat dedi ki: “Tao’yu sabahleyin duyabilirsen akşama tasalanmadan ölebilirsin.”

IX. Üstat dedi ki: “Tao’yu arzulayan kişi, kötü elbiselerinden ve kötü yemeklerinden utanıyorsa, bu kişiye önem vermeye değmez.”

X. Üstat dedi ki: “Büyük ve üstün insan dünyada bir şeye karşı ne düşkünlük gösterir ne de onu küçümser. O, doğru şeyi izler.”

XI. Üstat dedi ki: “Büyük ve üstün insan erdemi, küçük insan ise rahatını düşünür. Üstün insan yasalar üstüne kafa yorar, küçük insan ise kendi çıkarına bakar.”

XII. Üstat dedi ki: “Her zaman kendi çıkarını göz önünde tutmaya çalışan kişi çok çabuk düşman kazanır.”

XIII. Üstat dedi ki: “Ülke toplumsal kurallara uygun bir içtenlilikle yönetilirse, hiç karışıklık çıkabilir mi? Ülke içtenlikle yönetilirse toplumsal kurallara gerek var mı?”

XIV. Üstat dedi ki: “Yüksek bir konuma sahip olmadığın için telaşlanma. Elde edeceğin konumla yerleşikleşeceğinden kork. O konuma layık olup olamayacağından endişe duy.”

XV. Üstat dedi ki: “Ts’ang, benim kuramım her yeri kapsar.”

Öğrencisi Ts’ang yanıtladı: “Evet.”

Üstat dışarı çıktı. Öğrencileri birbirlerine sordu: “O, bu sözleriyle neyi anlatmak istedi?” Ts’ang şu yanıtı verdi: “Üstatımızın kuramı sadakat ve iyilikseverliği içine alır.”

XVI. Üstat dedi ki: “Değerli bir insan gördüğümüz zaman onun gibi olmayı düşünmeliyiz. Değersiz birisine rastladığımız zaman içe dönmeli ve kendimize bakmalıyız.”

XVII. Üstat dedi ki: “Ailenize hizmet ederken eleştirilerinizde nazik olmalısınız. Sözlerinize aldırış etmediklerini görseniz bile saygıyı elden bırakmamalısınız. Bu sizi yorsa bile kızmayın.”

XVIII. Üstat dedi ki: “Aileniz hayattayken uzak diyarlara gitmeyin. Gitseniz bile belli bir yeriniz olmalı.”

IXX. Üstat dedi ki: “Bir kişi üç yıl babasının yolundan giderse, ona ana babaya bağlı kişi denir.”

XX. Üstat dedi ki: “İyi ve üstün insanlar dünyayla yadsıyarak, bağlılıktan kaçınarak bağ kurar. Bağlantı kurmamalarının yolu başkalarına adil davranmaktan geçer.”

XXI. Üstat dedi ki: “Eski insanlar sözlerinde aşırılığa kaçmamıştır. Çünkü yaptıkları işlerde başarıya erişemeyeceklerinden korkmuşlardır.”

XXII. Üstat dedi ki: “İhtiyatlı davranan çok az kaybeder!”

XXIII. Üstat dedi ki: “İyi ve üstün insan yavaş konuşmalı, hızlı hareket etmelidir.”

XXIV. Üstat dedi ki: “Erdem olduğu yerde kalmamalı, komşuları da etkilemelidir.”

XXV. Tzu-yu dedi ki: “Hükümdara hizmet ederken devamlı ona yanlışını söyleyen kişi gözden düşer. Arkadaşlar arasında kırıcı sözler kullanmak, arkadaşlığın bozulmasına yol açar.”

III
Cezayı Anlayışla Ver, Özenle Uygula

I. Üstat dedi ki: “Kung-yeh Ch’ang¹² iyi bir eş olabilir. O her ne kadar hapiste ise de suçlu değildir. Bunun için kızımı onunla evlendirdim.”

II. Üstat dedi ki: “Ülke iyi yönetildiği zaman Nan Yung¹³ devlet hizmetinde bir görev aldı. Ülke kötü yönetildiği zaman da suç ve utançlardan uzak kalmasını bildi. Böylece onu ağabeyinin kızıyla evlendirdi.”

III. Üstat dedi ki: “Tzu-chien¹⁴ gerçekten üstün bir insandır. Eğer Lu’da üstün insanlar olmasaydı, o bu üne erişebilir miydi?”

IV. Tzu-kung sordu: “Bana ne ad verebilirsiniz?”

Üstat yanıtladı: “Sen bir kapsın.”

“Nasıl bir kap?”

Üstat, “Kıymetli taşlardan yapılmış bir kurban kabı,” yanıtını verdi.

V. Birisi dedi ki: “Yung¹⁵ gerçekten dürüst bir insandır ama iyi bir konuşmacı değildir.”

Üstat dedi ki: “Güzel konuşmanın ne yararı vardır? Başkalarını güzel sözlerle oyalayan bir kişiden çoğunlukla hoşlanılmaz. Onun dürüst bir insan olduğunu biliyorum. Fakat niçin mutlaka iyi bir konuşmacı olsun ki?”

VI. Üstat, Ch’i-tiao K’ai’yın¹⁶ devlet hizmetlerinde yer almasını istiyordu.

O dedi ki: “Ben buna henüz layık değilim.” Bu söz Üstadı çok mutlu etti.

VII. Üstat dedi ki: “Benim ilkelerim uygulanmıyor. Bir sal alıp denizlere açılacağım. Bana arkadaşlık edecek kişi mutlaka Yu olacaktır.”

Tzu-lu bunu duyunca sevindi.

Bunun üstüne Üstat dedi ki: “Yu benden daha cesurdur. O, bu gibi şeylerle ilgili hemen hüküm vermez.”

VIII. Meng Wu, Tzu-lu’nun dürüst bir insan olup olmadığını sordu.

Üstat, “Bilmiyorum,” diye yanıtladı.

Yeniden sordu. Bunun üstüne Üstat dedi ki: “Bin savaş arabası olan bir ülkenin askeri işlerini yönetmek için belki Yu kullanılabilir. Fakat dürüst bir insan olup olmadığını bilmiyorum.”

“Ch’iu¹⁷ için ne dersiniz?”

Üstat yanıtladı: “Bin ailelik bir kentte ya da yüz arabalık bir klan içinde, Ch’iu başkan olabilir. Fakat dürüst olup olmadığını bilmiyorum.”

“Ch’ıh¹⁸ için ne söyleyebilirsiniz?”

Üstat yanıtladı: “Sarayda resmi elbiseler içinde Ch’ıh, konukları ve ziyaretçileri ağırlayabilir. Fakat dürüst olup olmadığına ilişkin bir yargım yok.”

IX. Üstat, Tzu-kung’a dedi ki: “Kimi daha üstün buluyorsun, kendini mi, yoksa Hui’yi mi?”

Tzu-kung yanıtladı: “Kendimi Hui ile karşılaştırmaya nasıl cesaret edebilirim? Hui, bir noktayı anlar anlamaz o konunun bütününü öğrenir. Ben ise, bir noktayı anlayınca ancak o şeyin ikinci bölümünü kavrayabiliyorum.”

Üstat dedi ki: “Evet, onun gibi değilsin. Eminim ki sen ve ben onun gibi değiliz.”

X. Tsai Yü¹⁹ gündüzleri uyurdu. Üstat dedi ki: “Çürük tahta işlenmez, gübreden yapılmış duvara mala çalışmaz. İşte bu, Yü’dür. Onu yetiştirmeye çalışmam ne kadar boş değil mi?”

Üstat dedi ki: “Eskiden ben insanların sözlerini dinler ve onların yaptıklarına inanırdım. Şimdi ise onların sözlerini dinliyor ve davranışlarını seyrediyorum. Bu değişikliğe Yü neden oldu.”

XI. Üstat dedi ki: “Eğilmeyen bir kişi görmedim.”

Biri, “Shan Ch’ang²⁰ var,” dedi.

Üstat yanıtladı: “Shan Ch’ang arzularının etkisi altındadır. Onun eğilmeyen biri olması mümkün mü?”

XII. Tzu-kung dedi ki: “Bana yapılmasını istemediğim şeyleri başkasına yapmam.”

Üstat yanıtladı: “Ts’ze, sen bu kadar olgunlaşmış değilsin.”

XIII. Tzu-kung dedi ki: “Üstadımızın ilkelerini duyduk. Fakat yaradılış ve Göğün Oğlu hakkındaki düşüncelerini henüz duymadık.”

XIV. Tzu-lu bir şey öğrenip de bunu başkasına öğretmeye fırsat bulamayınca bu şeyleri yeniden öğrenmek zorunda kalacağından korkardı.

XV. Tzu-kung sordu: “Kung Wen,²¹ Wen (bilgili) unvanını almak için ne yaptı?”

Üstat yanıtladı: “O çalışkandır ve öğrenmeye meraklıdır. Sormaktan çekinmez. İşte bundan Wen unvanını almıştır.”

XVI. Üstat dedi ki: “Tzu-ch’an’ın²² dört niteliği onu örnek insan kılıyor. O, davranışlarda alçakgönüllüydü. Büyüklerine saygıyla hizmet ederdi. Halka karşı nazikti ve halkı çalıştırırken çok adildi.”

XVII. Üstat dedi ki: “Yen P’ing²³ arkadaşlık ilişkilerinin nasıl kurulacağını biliyor. Bir insan arkadaşını uzun süredir tanımalı ve daha başlangıçta saygılı davranmalı.”

XVIII. Üstat dedi ki: “Ts’ang Wen²⁴ evinde büyük bir kaplumbağa besliyor. Onun için bir sığınak yaptı. Bu sığınağın sütunlarının başlıklarına dağ, kirişlerinin üstüne de kamış resimleri çizdirtti. Bu ne kadar akılsızca bir şey?”

XIX. Tzu-chang sordu: “Tbu-wen yeniden bakan oluşunun her seferinde sevindiğini hiç belli etmedi. Üç kez bakanlıktan atıldı, üzüldüğünü hiç göstermedi. Bu davranışıyla yeni bakana devlet işlerini nasıl yürüttüğünü anlatmak istiyordu. Bu bakan için ne dersiniz?”

Üstat yanıtladı: “O sadık bir insandır.”

“Erdem sahibi midir?”

“Bilmiyorum. Nasıl erdem sahibi olunabilir?”

Tzu-chang devam etti: “Bir subay prensini öldürdükten sonra, kırk ata sahip olduğu ülkesini ve atlarını bırakıp başka bir ülkeye gitti. Ancak, ‘Buranın da bizimkinden farkı yok,’ deyip orayı da terk etti. Gittiği bir başka ülkeden de aynı nedenle ayrıldı. Bu kişi için ne dersiniz?”

Üstat yanıtladı: “O temiz bir insandır.”

“Erdem sahibi midir?”

“Bilmiyorum. Nasıl erdem sahibi olunabilir?”

XX. Chi Wen²⁵ üç kere düşünür ve sonra işe başlardı. Üstat bunu duyduğu zaman dedi ki: “İki kere düşünmek yeter.”

XXI. Üstat dedi ki: “Bu ülke iyi yönetildiği zaman Ning Wu²⁶ akıllı bir insan gibi davrandı. Ülke karışıklık içinde olduğu zaman budalaca davrandı. Ona akıllıca iş görmeyi başkaları öğretti. Fakat budalalık kendisine aittir.”

XXII. Üstat Ch’an’dayken²⁷ dedi ki: “Bırakın beni geri döneyim! Okulumdaki çocuklar dikkatsiz ve düşüncesiz. Şimdiye kadar bilgi elde etmeye çalıştılar ama kendilerini nasıl yöneteceklerini öğrenemediler.”

XXIII. Üstat dedi ki: “Poe-i ve Shu-ch’i²⁸ kendilerine yapılan kötü davranışlara hiç aldırmaz. Bunun içindir ki düşmanları azdır.”

XXIV. Üstat dedi ki: “Wei-shang Kao’nun²⁹ dürüst bir insan olduğunu kim söylüyor? Biri ondan sirke istedi, o da bunu komşusundan alarak o adama verdi.”

XXV. Üstat dedi ki: “Aldatıcı sözlerden, kurnaz davranışlardan ve aşırı saygıdan Tso Ch’iu-ming³⁰ utanç duymuştur. Ben de bunlardan utanç duyarım. Birine karşı düşmanlığını saklayıp güler yüz göstermek. İşte Tso Ch’iu-ming bu gibi davranışlardan utanır. Ben de utanırım.”

XXVI. Üstadın yanında Yen Yüan ve Chi Lu³¹ vardı. Üstat dedi ki: “Gelin bana yaşamdan istediklerinizi söyleyin.”

Tzu-lu (Chi Lu) dedi ki: “Araba ve atlarım, güzel, kürklü elbiselerim olsun isterim. Bunları arkadaşlarıma da veririm. Onlar bu elbiseleri korumasalar da aldırış etmem.”

Yen Yüan dedi ki: “Kusursuz bir insan olduğum için gururlu olmak istemem, ne de iyi olan işlerimi başkalarına göstermekten zevk alırım.”

Tzu-lu dedi ki: “Sizin isteklerinizi de bilmek isteriz Üstadım.”

Üstat yanıtladı: “Yaşlı olanlara rahatlığı sağlamak, arkadaşlara içtenlikle, gençlere ise nezaketle davranmak isterim.”

XXVII. Üstat dedi ki: “Her şey tamam! Yanlışlarını anlamış ve kendisinin hatalı olduğunu kabul etmiş bir kişiye henüz rastlamadım.”

XXVIII. Üstat dedi ki: “On ailelik bir köyde, benim gibi onurlu ve içten bir kişi bulunabilir. Fakat okumaya çok düşkün bir kişi asla bulunamaz.”

XXIX. “Aracı” olarak tanınan ünlü bir kişi için Üstat dedi ki: “Aracı toplumsal ilişkilerin ustasıydı. İnsanlar zaman içinde ona saygı duymaya başladı.”

IV
Görevi Öne Al, Ödülü Sonraya Bırak

I. Üstat dedi ki: “İşte Yung Yeh! Bir prensin sarayına layık olabilir.”

II. Chung-kung, Tzu-sang ile Po-tzu³² için sordu. Üstat yanıtladı: “O da olabilir, o küçük şeylere önem vermez.”

Chung-kung³³ dedi ki: “Her zaman saygılı olan kişi, halkını basit bir yolda yönetse bile, gene de onun davranışı herkes tarafından iyi niyetle benimsenir. Fakat basit bir insan basit bir yolda iş görürse, herkes bu işe karşı çıkar.”

Üstat dedi ki: “Yung’un sözleri çok doğru.”

III. Dük Ai hangi öğrencinin öğrenmeye daha çok düşkün olduğunu sordu.

Üstat yanıtladı: “Yen Hui. O öğrenmeyi çok severdi. Hiç kızmaz, aynı yanlışı iki kere yapmazdı. Ne yazık ki ömrü azmış. Şimdi onun gibi birisi yok. Onun gibi öğrenmeyi çok seven bir kişi daha görmedim.”

IV. Tzu-hua bir görev için Ch’i eyaletine gönderilmişti. Öğrenci Tsan, onun annesi için buğday istedi.

Üstat, “Ona bir Fu (kilenin dörtte biri) ver,” dedi.

Tsan daha fazla istedi. Üstat, “Bir Yü (1 kile) ver,” dedi.

Tsan ise beş Ping (5 fıçı) verdi.

Üstat dedi ki: “Tzu-hua, Ch’i’ye giderken arabasını besili atlar sürüyordu. Kendisi de güzel, kürklü elbiseler giymişti. Bildiğim kadarıyla insan düşkünlere yardım eder, zenginlerin servetine servet katmaz.”

V. Yüan Sze³⁴ Üstadın yardımıyla o kente vali oldu. Üstat ona 900 ölçü buğday (maaş olarak) verdi. Fakat Sze almak istemedi.

Üstat dedi ki: “Bunu geri çevirme, al ve komşularına dağıt, köylere ver, kentlere gönder.”

VI. Üstat, Chung-kung hakkında konuşuyordu. Dedi ki: “Halk, benekli ineğin kırmızı boynuzlu buzağısını kurban olarak istemese de, dağların ve nehirlerin Tanrısı da mı onu istemeyecek?”

VII. Üstat dedi ki: “Hui erdeme aykırı davranmamak için üç ay düşünür. Öbür öğrencilerim ise ancak bir gün ya da bir ay düşünebiliyor.”

VIII. Chi K’ang,³⁵ Chung-yu’nun³⁶ devlet hizmetinde görev almaya layık olup olmadığını sordu.

Üstat dedi ki: “Chung-yu kararlarında aceleci değildir. Bunun için devlet hizmetine alınmasına bir engel yoktur.”

K’ang, Ts’ze³⁷ için aynı şeyi sordu. Üstat, “Ts’ze akıllı bir insandır, bir görev alması yararlıdır,” dedi.

Ch’in için de aynı şey sorulunca, Üstat şu yanıtı verdi: “O yetenekli bir insandır. Devlet hizmetine girmesinde ne gibi bir zarar olabilir.”

IX. Chi ailesinin başkanı, Min Tzu-chien’den³⁸ Pi şehrinin valisi olmasını istedi. Min Tzu-chien dedi ki: “Lütfen bu işi benim adıma nazikçe reddediniz. Eğer başka birisi aynı teklif için gelirse, gidip Wen nehrinin³⁹ sahilinde yaşamak zorunda kalacağım.”

X. Po-niu⁴⁰ hastalanmıştı. Üstat ziyaretine gitti, pencereden elini tuttu, dedi ki: “Onu kaybediyoruz. Ne yazık ki Göğün emri bu! Böyle bir adam hasta olsun, bu adam hasta olsun!”

XI. Üstat dedi ki: “Hui gerçekten değerli bir insandı! Bir kâse pirinç, küçük bir kadeh içki, yoksul bir kulübe. Başkaları bu yoksulluğa da yanamazken o neşesini asla yitirmemişti. O gerçekten değerli bir insandı!”

XII. Yen Ch’iu⁴¹ dedi ki: “Üstadımızın ilkelerini beğenmediğim için değil ama gücüm yetersiz kalıyor.”

Üstat dedi ki: “Güçleri yetersiz olanlar yoldan vazgeçer. Şimdi sen sınırı çiziyorsun.”

XIII. Üstat, Tzu-hsia’ya dedi ki: “Bilginler arasında büyük ve üstün ol. Küçük bir insan olma.”

XIV. Tzu-yu, Wu-ch’ang kentinin valisi olmuştu. Üstat ona dedi ki: “İyi adamların var mı?”

Tzu-yu yanıtladı: “Tan-t’ai Mieh-ming⁴² var. O asla kaçamak yanıt vermez. Konutumda görüşmeye yalnızca resmi işler için gelir.”

XV. Üstat dedi ki: “Meng Chıh-fan⁴³ yeteneklerinden dolayı gururlanmaz. Rakibine çok az üstün gelir. Kent kapısından içeri girdikleri zaman atını kamçılayarak der ki: ‘Sonuncu olmak benim kabahatim değil. Ne yazık ki atım iyi koşamıyor.’”

XVI. Üstat dedi ki: “Baş ayinci T’o’nın güzel konuşması ile Sung Prensi Chao’nun⁴⁴ güzelliği elde edilebilse de, bugünkü felaketleri önlemek güçtür.”

XVII. Üstat dedi ki: “İnsanlar niçin kapıdan çıkar gibi benim ilkelerimi kolayca izlemiyor?”

XVIII. Üstat dedi ki: “İşlerin yapılmasında esas madde inceliğe egemen olursa, o işte güzellik olmaz. İncelik esas maddeye galebe çalarsa, o işte derinlik olmaz. Fakat incelik ve esas madde birbirine eşit ise, o zaman büyük ve üstün insana sahip oluruz.”

XIX. Üstat dedi ki: “İnsanlar doğruluk için dünyaya geldi. Bir insan doğru yoldan ayrılır, buna rağmen iyi bir yaşam sürerse, ölümden kurtuluşu yalnızca bir şans eseridir.”

XX. Üstat dedi ki: “Gerçeği bilenler, onu sevenlerle eşit tutulamaz. Onu sevenler, ondan zevk alanlarla bir değildir?”

XXI. Üstat dedi ki: “Yeteneği ortanın üstünde olan insanlarla yüksek konular hakkında konuşmak mümkündür. Fakat ortanın altında kimselerle bu konular hakkında konuşulamaz.”

XXII. Fan Ch’ıh akıllı olmanın niteliklerini sordu. Üstat yanıtladı: “Halkın adaleti için çalışan ve ruhlara saygılı olan ama gene de onlardan uzak kalan kimseye akıllı denir.”

Erdemliliğin özelliklerini sorunca, Üstat şu yanıtı verdi: “Güçlükleri yenmeyi birinci görevi olarak kabul eden ve ödülü sonraya