Ahmet Mithat Efendi
Çengi

Ahmet Mithat Efendi, 1844 yılında İstanbul’da doğdu. İlköğrenimine Vidin'de ağabeyinin yanında başladı ancak okulu yarıda bırakıp İstanbul'a döndü. Mısır Çarşısı’nda bir aktarın yanına çırak olarak girdi. Bu arada özel olarak edebiyat ve Fransızca dersleri aldı. Dört yıl sonra tekrar ağabeyinin yanına Niş’e giderek ortaokulu bitirdi.

Ahmet Mithat, ilk memuriyetine 1864 yılında Vilayet Mektubi Kaleminde başladı. 1868'de Tuna gazetesinde yazar, bir yıl sonra da başyazar olarak yazmaya başladı. 1869 yılında Zevrâ gazetesinin müdürü oldu ve burada Doğu ve Batı kültürü ile yoğrulmuş bir çevre edindi.

İlk kitapları Hâce-i Evvel serisi ile Kıssadan Hisse’yi Bağdat’ta kaleme aldı. 1871 yılında Bağdat mutasarrıfı olan ağabeyinin ölüm haberi üzerine İstanbul’a döndü. Ceride-i Askeriye’ye başyazar oldu. Bu arada Tahtakale’de oturduğu evine matbaa kurdu ve kendi kitaplarını basmaya başladı. Bir yıl içinde matbaasını genişleterek önce Sirkeci’ye sonra Beyoğlu’na nakletti. Aynı yıl, arka arkaya kapanan Devir, Bedir ve Dağarcık dergilerini çıkardı. Dağarcık ancak 10 sayı yayınlanabildi. Bu dergide çıkan “Duvardan Bir Seda” başlıklı yazısı nedeniyle 1873 yılında, İslam düşmanlığıyla suçlanarak Genç Osmanlılar’la birlikte Rodos’a sürüldü. Üç yıl süren sürgün hayatında çocuklar için Medrese-i Süleymaniye’yi kurdu ve burada ders verdi. Ders kitaplarını ve ilk romanlarını yayınlamaya başladı. V. Murat padişah olunca affedilerek İstanbul’a döndü.

Ahmet Mithat Efendi, İstanbul’da 1878 yılında Tercüman-ı Hakikat gazetesini çıkarmaya başladı. II. Abdülhamit’tin desteğini aldı ve 1879'da Matbaa-i Âmire müdürü, 1895’te Umûr-ı Sıhhıye ikinci reisi oldu. Çeşitli hocalıklarda bulundu. 1889’da Stockholm’da toplanan Şarkiyatçılar Kongresi’ne katılmak için gittiği Avrupa’da iki buçuk ay kaldı ve dönüşünde gezi intibalarını yayınladı. İkinci Meşrutiyet’ten sonra emekli olarak Darülfünun, Medresetülvâizîn ve Darulmuallimâtta genel tarih, dinler tarihi ve felsefe tarihi dersleri okuttu. İstanbul’da vefat etti. Kabri Fatih Cami haziresindedir.

BİRİNCİ KİTAP
İSTANBUL’DA DON KİŞOT

BİRİNCİ BÖLÜM

“İstanbul’da Don Kişot” denildiği zaman, İstanbul şehrinde Don Kişot denilen bir şeyin vücudu anlaşılır ise de, bu Don Kişot yenilir mi? Yenilmez mi? Canlı mı? Cansız mı? Bunlara dair bazı derecelerde açıklamalar yapılmayınca Don Kişot’un mahiyeti nazarlarda pek anlaşılamaz.

Ama okuyanlar içinde Don Kişot’un ne olduğunu bilenler de bulunacakmış. Malumdur ki, bir hikâye yalnız okuma yazması yüksek olan ve yüksek zümre sayılan seçkin sınıf için yazılmaz. Okuma yazması düşük olan avam için yazılır. Seçkin nazarında pek meşhur ve maruf olan Don Kişot’un avam nezdinde pek meçhul kalması da âdetin haricinde bir şey değildir. Her hâlde Don Kişot’un mahiyetini avama tanıttırmak lazımdır. Ta ki hikâyemizin işbu birinci kısmına başlık olarak koyduğumuz kelimelerin hükmü, herkesin nazarında açıklığa kavuşabilsin.

Efendim! İspanya’nın meşhur kalem erbabından olan Cervantes, “Don Kişot’un Sergüzeşti”¹ adıyla bir hikâye yazmış. “Don” sözü, İspanya’nın yüksek zümreye mensup insanlarının bir işaretidir ki, kont ve dük gibi unvanların karşılığıdır. Şu hâlde “Kişot” da hayatı anlatılan kişinin ismi olduğu hemen anlaşılır.

Milliyetimiz dairesinde bu kişinin örneği aranır ise Hoca Nasrettin bulunur. Şu fark ile ki, Hoca Nasrettin merhuma dayandırılan tuhaflıklar, alelade bir zatın tuhaflıklarından ve zarafetinden ibarettir. Don Kişot ise okuyanları gülmekten kıvrandıracak olan tuhaflıkları, silahşor olmadığı hâlde kendini bir silahşor olarak göstermeye çalışmasıdır.

Aralarında bir de şu fark vardır ki, Hoca Nasrettin merhuma dayandırılan tuhaflıkların çoğu, sonradan birtakım zarif insanın tasvir ettikleri tuhaflıklar olarak nakledilmiştir. Yine Hoca Nasrettin, kendisi bizzat yaşamış ve ani cevaplarıyla insanları düşündürüp güldürmüş bir şahsiyet olduğu hâlde; Don Kişot, yalnız şair Cervantes’in hayal dünyasında vücut bulmuş hayali bir kişidir.

Cervantes’in betimlemesine ve yazdığına göre, güya bu Don Kişot, oldukça söz anlar takımından iken şövalye hikâyelerini okuya okuya bunların sıhhatine inanmaya başlamış ve nihayet aklını zıvanasından çıkarıp kendisi de bir şövalye olabilmek hülyasıyla ortaya atılmışmış.

Tarihçilere malumdur ki şövalye demek, Hristiyanlardan ömrünü, gününü din yolunda savaşa ve özellikle Müslümanlar aleyhinde savaşa vermiş ve hasretmiş süvariler demektir. Bazı kalem erbabı, bunlardan bazı hayali adamlara istinaden öyle birtakım hikâyeler tasvir etmişlerdir ki bunlara kıyasla bizim Hamzanamelerde² anlatılan kahraman tipler gerçek şahıslar sayılırlar. Bir tek şövalyenin yüz binlerce Arap’ın içine girerek bir nara ile cümlesini perişan ettiği ve bununla birlikte bir tek şövalyenin, birçok devi, ifriti ve şeytanı bir hamlede berbat ettiği gibi fıkralar bu hikâyelerde çok görülür. Malum hikâyelerin çoğunda, şövalye olan zatın ya Araplar ya da cinler zaptında bulunan yerlerden bir büyük parçayı zapt ve fethederek, onun hükümdarlığını da kendi emrine alması şeklinde sonuçlanır. Hele bunlar, kibarzadelerden bir kadına hakiki bir alaka ile öyle âşık olurlar ki, Allah’tan sonra o sevgilisinin ismini takdis ederler. Ve savaşlarda dahi Allah’tan sonra sevgilisi olan kadının isminden yardım dilerler.

İşte Cervantes’in Don Kişot’u bu tarz hikâyeleri okuya okuya kendisinin de böyle bir ünlü şövalye olabileceğine hükmederek, kibarzadeden bir kıza âşık olmak yerine köylüsü olan bir kıza hakiki bir aşk ile âşık olursa da, bu aşkından kızın haberi olmaz. Şövalyelerin “At şeklinde ejder ya da ejder sîretinde³ at.” diye vasıflandırdıkları atlarına bedel; Don Kişot yengeç gibi dört kemikten ibaret bir ata biner. Şövalyelerin başlarına giydikleri çelikten yapılmış kask, yani miğferlere bedel bir berber leğenini başına giyer. Bu leğen, miğferlerin önü, ön tarafa doğru şimdiki göz siperi biçiminde ilerlediği ve berber leğeninin önü de özellikle içeri tarafa doğru kıvrıldığı hâldeki görüntüsüyle âdeta göz siperinin iç tarafa bükülmüş hâliyle ilginç bir görüntü oluşturur. Kısacası silahşorluğun her malzemesini bu garip şekilde tedarik ettikten ve kendisi gibi diğer bir mecnunu da senyör şövalyenin yaveri olmak üzere beraberinde bulundurmaya razı ettikten sonra, hayatını sürdürür ve fethedilecek bir yer bir kıta arar.

Don Kişot’un tuhaflıklarından şu örneği aktaralım ki:

Bir gün yolu, bir meyhaneye uğrar. Fakat Don Kişot, bunu meyhane olarak mı değerlendirir? Heyhat! Onun gözünde bu mekân kim bilir hangi prensin şatosudur. Prensler bu tarz şövalyelere riayetle mükellef olduklarını bildiğinden öyle bir tavır ile meyhaneye misafir olur. Meyhaneci, buna bir oda gösterir ki bir tarafında şarap tulumları dizilmiştir. Don Kişot işbu tulumlara dokunduğunda kımıldandıklarını görünce ve şövalyelerin hepsinden fazla düşmanlık göstermeleri alışılan düşmanlardan cin takımının bir tulum kandan ibaret bulunması gibi bazı olayları hatırlayınca “Şatosunda misafir olduğum bir prensin ikametgâhını cinler zapt etmiş de haberi yok. Bari kendisine bir hizmetim dokunsun. Bir zaman buraya Don Kişot’un geldiğini ve bu cinleri perişan ettiğini hatırlayarak azamet ve büyüklüğüm için hayır dua etsin.” diye kılıcını çektiği gibi tulumlarla savaşmaya başlar. Verir kılıcı! Verir kılıcı! Düşmanı tek fert kalana kadar hepsini yerlere serer. İtikadına göre her tarafı kana boyar. Bir de meyhaneci gürültülerden rahatsız olarak Don Kişot’un başında kıyametleri koparınca, “Bu ne kadar nankör bir prens, hem şatoyu cinlerden, şeytanlardan kurtardım hem de hizmetimi beğendiremeyerek azarına düçar oldum.” diye hayret eder.

Başlığımızda, “İstanbul’da Don Kişot” kaydını görerek bu garip şahsiyeti İstanbul’a gerçekten getireceğimiz düşünülmesin. Eğer okuyucularımızın Don Kişot hikâyesinden Avrupa halkının aldığı kadar lezzet alabileceğine inansaydık Don Kişot’u İstanbul’a getirmek değil, belki Cervantes’in hikâyesini baştanbaşa tercüme ederdik. Fakat bu hikâyenin hakkıyla ve layıkıyla zevkini çıkarmak belki Orta Çağ Avrupa’sı insanının âdet ve yaşantılarını ve özellikle şövalyeler tarihiyle, bir de bunlara dayandırılan garip hikâyeleri bilmeye bağlı olduğundan ve bunlar bilinmedikçe de Don Kişot hikâyesinin bir zevk veremeyeceğini düşündüğümüzden tercüme külfetine girişmedik.

Özellikle ki hikâyemiz, sırf Don Kişot hikâyesi olmayacağından ve Osmanlılık ahlak ve tavırları dâhilinde teşkil edeceğimiz bir Don Kişot olacağından, diğer Don Kişot ile ilgili bu romanımızın başında da az çok bilgi verdiğimizden Cervantes’in eserini tercümeye ihtiyaç duymayız.

İKİNCİ BÖLÜM

İstanbul’da tasavvur ve teşkil ettiğimiz Don Kişot’un ismi, Don Kişot değil, Daniş Çelebi’dir.

Bu kişi, Saliha Molla isminde bir kadının oğludur. Kendisini size güzelce tanıtabilmek için öncelikle annesi Saliha Molla hakkında biraz bilgi vermeliyiz. Saliha Molla’nın asıl Anadolu halkından olduğu, lisanında hâlâ baki kalan Anadolu şivesinden anlaşılır. Kendisi pek çok zamandan beri İstanbul’a gelmiştir. İsminin Saliha olduğuna bakıp da kadını dindar ve ahlak sahibinden olmak üzere kabulde acele etmeyiniz. Pek çok bilgili bir kadındı. Bilgisi sayesinde gerçi birtakım aileler arasında ibadet ve din konusunu anlatmaya çalışmış idiyse de birçok ailenin de ocağına incir ağacı dikmişti.

Hikâyemiz, bu zamana mahsus bir hikâye olmayıp bundan on beş yirmi sene önceye dayanan bir vaka olmasıyla bugünkü günde bile memleketimizde efsuna, tılsıma filana edilen rağbetin derecesi ile bundan yirmi sene kadar önceki rağbetin derecesi de anlaşılabilir.

Hâlbuki Saliha Molla, İstanbul’a yirmi sene öncesinden daha yirmi, yirmi beş sene kadar öncesinde gelmiş ve bilgisi sayesinde pek büyük, ama gerçekten pek büyük ailelere öncülük etmişti.

Bu yolda kazandığı serveti pek abartılı haber verirler. Hatta servetinin fazlalığından kadının Ayastefanos taraflarında bir define bulduğunu da kuvvetli bir zanla rivayet ederler. Bu zannın gerçek olup olmadığını bilemeyiz. Şu kadar var ki, o konuda verilen izahlara vaktiyle inanılmış olduğundan dolayı bunu tekrara lüzum görürüz.

Derler ki: Kibardan bir şahsın kızını cinler etkisi altına almış. Okutup tedavi etmek üzere Saliha Molla’ya getirmişler. Kadın, hangi efsunu okuduysa okuyarak kızı büyülemiş olan cini, zincire vurulmuş olduğu hâlde huzuruna getirmiş. Cin, kızı her ne kadar kurtaracağını vaat ile kendi kurtuluşunu da rica etmiş ise de Saliha Molla, buna razı olmamış. Bu cini de bir sürahi içine koyduktan ve ağzını lehimledikten sonra denizin dibine atmaya kalkışmış. Cin o kadar yalvarıp yakararak: “Aman! Gel bana kıyma sana bir define yeri haber vereyim.” demesiyle, Saliha Molla da buna razı olarak Ayastefanos’ta olan bir yerde cinden bir define yeri haber almış. Gerçi, cin bu definenin daimi bekçisinin kim olduğunu haber verememiş ise de Saliha Molla bunu büyü gücüyle keşfedebileceğini söyleyerek ve yakaladığı cini de serbest bırakarak malum hazine yerini de satın almış. Sonra bir Hıdırellez⁴ gecesi malum yere un eleğiyle kül eleyip o gece bu küllük üzerinde gezen hayvanın izine dikkat etmiş. Köpek izi olduğunu görünce orada bir köpek keserek define de bu şekilde keşfedilmiş.

Ne dediniz? Böyle bir fıkraya o zamanlar inanılmış olduğuna hayret mi ettiniz? Biz ise sizin hayretinize hayret ederiz. Bugünkü günde bile bu gibi efsunlara, tılsımlara inananlarımız yüzde seksen nispetinden fazladır. Yalnız bizde değil Avrupa’da da öyledir. Yalnız normal vatandaşlarda değil; bu inanç yüksek zümrede de vardır. Rivayet ederler ki, Büyük Napolyon bir falcı çingene karısına fal açtırmış ve kendi ecelinin kurşundan, kılıçtan ve toptan olmayıp rahat döşeğinde vefat edeceğine dair kadından aldığı cevaba cidden inanmış. İnsanlar bu gibi batıl şeylere pek kolay inandıkları hâlde, inandıkları kadar kolay kolay bu inançlarını da bozamazlar.

Daniş Çelebi, işbu Saliha Hanım’ın Anadolu’dan kundakta olarak getirdiği şu bu dünya memleketinde bir tek oğludur. Şu hâlde biz haber vermeksizin siz anlayabilirsiniz ki bu çocuk tılsım, efsun, sihir, cin ve şeytan sözlerini daha beşikte ve ninni arasında annesinden işitmeye başlamıştır.

Ya biraz büyüyüp de hitap ve cevaba iktidar kazandığı zaman işittiği cin ve peri hikâyeleri? Özellikle ki Saliha Hanım’ın hanesi başka hanelere de kıyas kabul etmez. Orası âdeta sihir ve efsun pazarı, cin ve peri karargâhıdır. Evinde misafir bulunduğu zaman çocuk dışarı çıkmak istedikçe, misafirlere bir gösteriş olmak için annesi, “Aman oğlum! Destur diye çık. Zira her taraf cinlerle, perilerle dolmuştur. Sofanın hangi tarafına iğne atsan yere düşmez. Şayet birisini incitirsen sonra fenalığını çekersin.” derdi ki, çocuk bu sözleri hep sonuna kadar dinlerdi.

İşte ilk terbiyeyi bu şekilde alan Daniş Bey, on iki, on üç yaşına vardığı hâlde gündüzleri sokak kapısından ve geceleri de oda kapısından dışarıya çıkamazdı. Daima annesinin kendi boğazına taktığı kopyaları ve okuduğu efsunları esenliğin tam kendisi bilirdi. Bir gün, nasılsa sokak kapısının önünde oynamakta olduğu hâlde bir at sürücüsü geçerken çocuğa şaka yollu “Gel beyim! Seni ata bindireyim.” demesinden Da-niş pek fena hâlde korkarak evine ve annesi yanına can atmış ve “Aman anacığım! Kim bilir cinlerden hangi cindir? Ya da perilerden hangi peridir? Kısacası, mutlaka insan olmayan birisi beni ata bindirmek istedi. O saatte anladım ki ben, o ata bindiğim gibi at havalanacak ve beni Kaf Dağı’nın arkasına atacaktır. Hani ya sen hikâyede böyle söylemedin miydi? O hikâye benim kulağımda küpe olup kalmıştı. İşte o hikâye üzerine herifin sözüne kulak vermeyip kaçtım.” demiş ve şu saf inanç ile validesinden bir de büyük aferin almıştır.

Saliha Molla, oğlu Daniş Bey’i kendi evinde kendi kendisine okutup, bayağı okuryazar ve okuduğunu anlayıp yazdığını anlatır bir dereceye vardırmıştır. Fakat ne fayda ki çocuğun eline geçen kitaplar Hamzaname, Elfü’l-Leyl, Muhayyelât-ı Aziz Efendi ve Ebu Ali Sina gibi hep sihir ve simya ilmi ile cin ve perilerin garip hikâyelerinden olmalarıyla bunlar da Daniş Çelebi’nin vehim ve inancına kuvvet vermekten geri kalmamışlardır. Özetle yirmi yaşından sonra Daniş Çelebi, öyle bir hâle geldi ki yanında birisi dişlerini gıcırdatarak acayip bir ses ile homurdanarak, “Ben filan cinim!” diye haber verecek olsa, derhâl inanır, korkusundan beti benzi kireç kesilirdi.

Bundan daha garip olmak üzere, şunu da haber verelim ki:

Böyle yirmi yaşında olan delikanlıların bazı hayalî ve garip inançlara sahip olmaları genel bir şeydir. Fakat her delikanlının kendi hayallerini, içinde bulunduğu terbiye, almış olduğu fikir ve inanç dâhilinde yürütmesi tabiidir. Dolayısıyla Daniş Çelebi, büyük bir zevk olmak üzere cin ve peri kızları hikâyelerinden başka bir şeyi bilmemesi ve bunların zevk âlemi içinde büyümesi belli bir müddet sonra bunların içinde âdeta boğulur hâle gelmişti. Bazı kere ve hatta çok zamanlar bu şüphe ve hayallerine gerçek vücut vererek kendisini o anda cin ve peri kızları içinde bulur sanırdı.

Derecesi âdeta cinnete yaklaşan şu hâl içinde zaman geçtikçe cinnet hastalığının şiddeti de arttığından, annesi Saliha Hanım fikren ve vesvese ile bir ilaç yerine geçecek bir tedbir aramaya mecbur oldu ve o tedbiri şu şekilde buldu ki:

Bir gün Yeni Cami avlusuna gidip, otuz paralık bir bakır mühür üzerine bir “Süleyman mührü” resmettirdi ve bunu oğluna getirip “Oğlum Daniş! Hani ya sana Muhayyelât-ı Aziz Efendi’den Şehzade Asil’in hikâyesini okutmadım mıydı? Hani ya o hikâyede şehzade bir hazine içinde “Süleyman mührünü” bulmuştu da o mührün sayesinde korunmakla bütün cinlere, perilere galip gelmişti. Aklına geliyor ya? İşte oğlum, o Süleyman mührü budur. Bunu al, daima üzerinden ayırma ve bu senin üzerinde bulundukça cinden, periden asla korkma. Hepsi sana hizmetkâr olurlar.” diye Daniş Çelebi’ye vermişti.

Gerçi bu hile Daniş Çelebi’nin cesaretini arttırmaya yardımcı olabildi ise de, ne fayda ki cinnetinin son haddini bulmuş olan bu budala için mührün arttırdığı cesaret yine mecnunca bir cesaret oldu.

Bakınız bu mühür ne gibi bir mecnunluğa sebebiyet gösterdi. Size haber verelim de anlayınız.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Bir yaz günü Beykoz’da bir zatın yine kendisi gibi kibarzade bulunan eşi cin ve peri alametlerinden bir hastalıkla yatağa düşmüş olduğundan efsunlamak için Saliha Molla’yı davet edip, çağırtmışlardı. Saliha Molla birkaç gün Beykoz’da kalmaya mecbur olacağını anladığından ve oğlu Daniş Çelebi’yi ise elinden gelse bir dakika yanından ayırmamak sevdasında bulunduğundan bu defa da Çelebi’yi birlikte alıp Beykoz’a götürdü.

Süleyman mührü yanında değil mi ya? Artık neden korkusu olacak? Çelebi cenapları birkaç vakitten beri peyda ettiği cüretle bir sabah Beykoz’dan kalkıp, yaya olduğu hâlde çayıra doğru gezinerek gitmeye kalkıştı.

Ancak zihninden geçen vehimleri ve hayalleri önemli bakışlardan uzak tutmamalıdır. Herhangi tarafa baksa, mutlaka cin ve peri hikâyelerinden birisini kendisine ihtar edecek bir hâl görebilirdi.

Kısacası, çayıra kadar vardığında, bir de sol tarafına bakınca Hünkâr Köşkü’nü görmesin mi?

“Görmesin mi?” deyişimizden önemli bir şey anladınız, öyle değil mi? Evet! İşin içinde bu önem vardı. Zira Daniş Çelebi o kırmızı köşkü görür görmez bunun, kırmızı zebercetten yapılmış olduğuna şüphe etmedi.

Ya kırmızı zebercetten yapılmış olan büyük bir köşk, insanoğluna mahsus binalardan olabilir mi? Ne mümkün! Daniş Çelebi’nin zihni buna imkân mı verebilir? Mutlaka cinler, periler inşası olduğu açıkça ortadadır.

Şu şüphe başladığı gibi Daniş Çelebi, vesvese denizinin ta merkezine kadar dalarak, öyle bir hâle geldi ki cin ve peri inşaatından bulunan bu büyük köşkü başka bir zamanda, başka bir mahalde de görmüş olduğunu hatırlamaya çalıştı. Nerede ve ne zaman gördüğünü bir hayli düşündü. Nihayet hatırına getirdi. Bildi ki bunu Aziz Efendi’nin hayal âleminde görmüştür. Kendi kendisine dedi ki:

“İşte bu köşk, Şehzade Asil’in vahşet çölü içinde gördüğü büyük köşktür ki, onu, cin padişahlarından Şemhail bina etmiştir. Sırf altından, gümüşten, zebercetten, yakuttan, zümrütten yapılmıştır. Onun çelikten yapılmış bir kapısı vardır ki insanoğlundan hiçbir fertte, o kapıyı açmak kuvveti yoktur. Bu kuvvet, yalnız bende vardır. Zira bugünkü günde Süleyman mührüne sahibim ve dolayısıyla cinlerin padişahı işte benim. Ben, gidip de elimi kapıya sürdüğüm anda, kapı açılır ve mühür kimde ise Süleyman odur demezler mi? Bugün mühür bendedir. Süleyman da, Şehzade Asil de benim. Gidip de kapıya elimi sürerek, açıp içeriye girdikten sonra, karşıma bir avlu gelecek. Onu geçeceğim. Bir dahası gelecek, onu da geçeceğim. Birkaç avluyu geçip bitirdikten sonra asıl köşkün kapısından gireceğim ki her taraf altın ve gümüşe boğulmuştur. Kitapta böyle yazılı değil mi ya? Merdivenden yukarıya çıkacağım. Birkaç odalara girip çıktıktan sonra, bir de odanın birisine gireceğim ki ne bakayım? Elmastan yapılmış büyük bir taht üzerinde dünya güzeli bir kız! Sihir ile tılsım ile uyutulmuştur. Bu kız, Çin-i Maçin⁵ padişahının kızı olup cin padişahı Şemhail, onu pederi sarayından kaparak buraya getirmiştir. Zira kendisine âşık olmuştur. Ancak kız ona muhabbet etmediğinden ona uymaz. Ben üzerimde bulunan Süleyman mührünün etkisiyle kıza elimi sürdüğüm gibi, kız gaflet uykusundan uyanır. Başlarız söze, muhabbete! Bir de bu aralık Şemhail gök gibi gürleyerek gelir. Kız korkusundan şaşırıp ne edeceğini bilemez. Çünkü Şemhail’in beni parça parça edeceğine şüphesi yoktur. Fakat Şemhail gelip de beni gördüğü gibi ayaklarıma kapanarak, ‘Aman ey cin ve perilerin padişahı! Merhamet et! Eğer merhamet etmez isen, üzerinde bulunan Süleyman mührünün kuvvetiyle beni helak edebilirsin. Ben, bu kızı buraya getirdim ise aşkımdan getirdim! Kusurumu affet de her emir ve fermanına uyan da ben olayım!’ der. Ben de kusurlarını afla kendisini cinler üzerine yeniden padişah yaparım. Artık bundan sonra ne şenlikler! Ne zevkler! Ne sefalar!”

Daniş Çelebi’nin, Aziz Efendi Muhayyelâtı’ndaki malum hikâyeyi sırf kendi nefsine istinaden hatırlamasına dikkat edilir ise, evhamına dışarıdan ne kadar vücut verdiği, yani cinnet hastalığının ne derecelere vardığı layıkıyla anlaşılabilir.

İşte bir yandan bu hayali kurarak büyük köşkün semtine yöneldi. Kapıya kadar gitti. Demirden yapılmış o büyük kapı az buçuk aralık olmak üzere kapalı idiyse de duvara dayalı olduğu için Daniş Çelebi eliyle dokunduğu anda açılıp sırtına dayandı. Şu ilk başarı, Daniş Çelebi’nin tüm hayal ve kuruntularına bir kat daha yardım etmiş olmasına şüphe etmezsiniz. Kendisi ise bu hayallerinin ve müşahedelerinin hakikatten başka bir şey olmadığına asla şüphe etmeyerek paldır küldür köşkün kapısından içeriye girdi. Gördüğü setlerin her birini Aziz Efendi Muhayyelâtı’ndaki hikâyede zikrolunan avlulardan birisi olmak üzere değerlendirdiğinden, bunları birer birer geçtikçe fikrine birer kat daha kuvvet veriyordu.

Kısacası asıl köşk kapısından içeriye girdi. Yaldızlar ve çeşit çeşit nakışlar ile süslenen merdivenden çıkıp birkaç odaya girerek, çıkarak her birini hayal ve düşüncesine uygun bulduysa da, odaların hiçbirisinde elmas taht üzerinde uyumuş olan kıza rast gelememesi bir dereceye kadar canını sıkmıştı.

Bir de bu aralık, aşağıdan ana avrat bir paraya alıp satan bir zatın, şamata ve gürültüsü işitilmesin mi? Bu gelen köşk bekçisi olduğunu Daniş Çelebi’den başka anlamayacak kimse yoktur. Çaresiz adamcağız, bir iş için köşkten dışarıya çıkmış ve fakat nazarıdikkat ve ihtimamını yine köşkten ayıramamakta bulunmuş olduğu hâlde, tanımadığı bir şahsın Hünkâr Köşkü’ne girdiğini uzaktan görünce, bir şey çalmaya fırsat vermeksizin, herifi icabına göre döverek kovmak için var gücüyle ve şiddetle koşmuş gelmişti.

Bu gelen zatın köşk bekçisi olduğunu Daniş Çelebi’den başka anlamayacak kimse olmayacağını haber vermiştik. Daniş Çelebi’nin bu zatı, kim olmak üzere düşündüğü de malumdur ya! Onun da hiç şüphesi kalmamıştı ki, bu kadar şamata ve gürültü ile gelen zat, cinler padişahı Şemhail’dir. Kendi kendisine “Tamam! Şimdi korku ve gazapla gelir ama beni gördüğü gibi ayaklarıma kapanıp, af ve ihsan bekler. Ben de Çin-i Maçin padişahının kızını hangi odaya sakladığını sorarım.” diye herifin varışını büyük bir metanetle bekledi.

Gerçi herif büyük bir korku ile geldi ise de Daniş Çelebi de bekçiyi büyük bir metanetle karşıladı. Aralarında şöyle bir konuşma başladı. Ama görseydiniz, buna konuşma demezdiniz. Âdeta savaş derdiniz.

Bekçi: “Bre hayırsız, burada işin ne? Ne arıyorsun?”

Daniş: “Karşındaki adama iyice bak da ona göre davran! Çin-i Maçin padişahının kızını hangi odaya hapsedip, sihir ile uyuttun? Söyle bakayım?”

Bekçi: “Nasıl Çin-i Maçin padişahının kızı be? Sen, divane mi oldun?”

Daniş: “Divane sensin köpek! Sen cinler padişahı Şemhail değil misin? Üzerimde Süleyman mührünün olduğunu anlayamadın mı yoksa?”

Bekçi: “O nasıl laf be? Yoksa işi divaneliğe vurarak, elimden kurtulmak mı istiyorsun?” diye sopaya davranır.

Daniş: “Sakın ha elini kaldırma! Sonra billahi fena ederim. Demek oluyor ki sen cinler padişahı Şemhail değilsin de onun için üzerimdeki Süleyman mührünü tanımıyorsun. Sen bu sarayın korunmasına memur adi bir cinsin, öyle değil mi?”

Bekçi: “Ben bekçiyim. Ama cin değilim! Dışarı bakayım!”

Daniş: “Haydi haydi! Git padişahına söyle! Padişahın Şemhail buraya gelsin! Üzerimde bulunan Süleyman mührünün verdiği güçle böyle emr-ü ferman ediyorum!”

Bekçi: “Seni! Alçak seni! Benim padişahım Osmanlı padişahı Abdülmecid Han’dır! Ben o ağızlara gelir miyim zannediyorsun?” diye sopayı işletmeye başlar.

Daniş: “Aman! Vay başım! Vurma be! Çabuk söyle, Çin-i Maçin padişahının kızı hangi odadadır.”

Bekçi vurarak: “Al sana Çin-i Maçin padişahının kızını!”

Daniş: “Aman başım! Ne insafsız herifsin be! Defol şuradan! Şemhail gelsin!”

Bekçi vurarak: “Al Şemhail’i!”

İnsafsız bekçi, insafa gelinceye kadar, çaresiz Daniş Çelebi de son nefesine gelmişti. Nihayet güçlükle kendisini köşkten dışarıya atıp kurtuldu. Kurtuldu ama evvelki inanç ve hayallerinden bir eksilme oldu mu sanırsınız? Ne mümkün! O inancında sabittir. Kıyamete kadar da sabit kalacaktır. “Bu sarayı korumaya memur şu alçak cin, Süleyman mührüne sahip olduğumu tanıyamadığı için şu kötü muameleyi etti. Eğer cinler padişahı Şemhail olsaydı, mutlaka bu ret muamelesini görmezdim.” diye Beykoz’a gelinceye kadar hep önceki fikrine kuvvet vererek geldi. Hatta bir defa daha gider de Şemhail’i rast getirir ise Çin-i Maçin padişahının kızına kavuşacağına kesinlikle inanmış ve gitmeye karar vermiş idiyse de, bereket versin annesinin Beykoz’da işi biterek İstanbul’a kendi evlerine dönmüştü de, Daniş Çelebi de ikinci bir dayaktan kurtulmuştu.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Daniş Çelebi’nin mecnunca olan vukuatı, yalnız bundan ibaret kalmadı. Daha bunun gibi pek çok vukuatları vardır. Kısaca birisini daha hikâye edelim:

Bir gün, nasılsa Çelebi’nin yolu Tahtakale semtine uğramış ve tam hamamın önünden geçerken hamamdan bir aşüftenin çıktığını görmüştü. Altmış paralık mahluklar malum ya? Anadolu’dan yeni gelmiş olan müşterilerine kırmızı elma gibi görünerek ağızlarının suyunu akıtmak için ne kadar sürünürler? İşte, Daniş Çelebi’nin gördüğü de bunlardan olup, iki dirhem bir çekirdek denilecek mertebedeki düzeninden başka hamamdan henüz yeni çıkmış olmasından dolayı daha dumanı üzerindeydi.

Çelebi hakkında buraya kadar verdiğimiz bilgiye dikkat etmiş ve zikredilen bilgi ile kendisini güzelce tanımış iseniz, anlamışsınızdır ki herhangi fevkalade bir şey, Çelebi cenaplarının nazarıdikkatlerini çeker ise onu uygulamak için, zihninden bir fıkra, bir hikâye bulmaya çalışır. Hem de mutlaka bulur. Bulduğu anda gördüğü şeyi zihnindeki hikâyeye uydurarak, kuruntusunu büyütmeye başladığı anda da meseleye maddeten vücut verir ve derhâl kendisini o hikâyenin içinde bulur.

İşte Çelebi bu hâli gereğince Tahtakale hamamından çıkan aşüfteyi de zihninde uyduracak bir hikâye aramaya başladı. Aradığını yine Muhayyelât-ı Aziz Efendi’de buldu. Kendi kendisine dedi ki:

“Bu kadın olsa olsa Şehzade Nesil’in gurbete çıkarak hiç bilmediği bir memlekette, hamamdan çıkar iken gördüğü, yine hiç bilmediği karı olacaktır. Hem de ta kendisi! Şimdi ben bu kadına ilgi duyacağım! İlgi alaka gösterdiğim anda kadın da bana meyil ve rağbet edecektir. Ben ona, beni hanesine kabul etmesini söyleyeceğim. O da bana, ‘Efendim, nerede âdet olmuş ki kadın âşığını kendi hanesine götürsün? Layık olan, sizin beni kendi hanenize götürmenizdir.’ diyecek. Fakat ben bu diyarın acemisi olduğumdan kadını götürecek yerim yoktur. Bunun için ne yapacağım? Artık ister istemez kadına uyarak önüne düşeceğim! Gideceğim, gideceğim! O da arkam sıra gelecek. Nihayet yolumuz bir çıkmaz sokağa uğrayacak. Ta dipteki kapıya gelince ister istemez kapının önünde duracağım! Burası benim hanem değildir ya! Fakat kadın bana sorunca, ‘Evet hanem burasıdır ama kölemi çarşıya göndermiştim, henüz gelmemiş.’ diyeceğim. Kadın, bunun üzerine kapıyı kurcalarken kapı açılacak. İçeriye gireceğiz ki bir boş hanedir. Biz, orada zevküsefaya başlayacağız. Bir de gece vakti hanenin sahibi gelecek. Meğer burası, bu memleket padişahının bir gizli sefahanesiymiş. Ben dışarıda ayak patırtısını duyunca, dışarıya çıkıp işi anladığım zaman özürler dileyerek hâlimi ve hayatımı hikâye edeceğim. Padişah bunu da kendisine bir eğlence edinmek üzere, güya benim çarşıya göndermiş olduğum kölem yerine geçerek, bize hizmet edecek. Hatta yanındaki kadın bizim uydurma köleye hiddetlenip aşağılamada bile bulunacak. Nihayet sabah olup da kadını def ettikten sonra padişahla dost olacağız.”

Malum ya! Bizim büyük mecnun, bir hikâyeyi böyle kendi nefsine isnat ederek söyledi mi mutlaka icabını yerine getirmeye de hemen başlar. Bu defa ise Daniş Çelebi şu hayali âdeta bir anda edip bitirerek son kararı olmak üzere, kendi kendisine dediği “Yaparım, yaparım!” sözü üzerine, aşüfteye bir iltifat ile ilgisini ilan etti. Aşüfte, Daniş Çelebi’yi kerli ferli bir çelebi görünce, müşterinin yağlısına çattığına memnun olarak derhâl rağbetine uygun cevap verdi. Kısacası Daniş Çelebi tarafından “Arkama düşün! Nereye gider isem beraber gel!” emri verilmesiyle Çelebi önde, kadın arkada Kantarcılar’a doğru yürüdüler.

Gide gide Süleymaniye tarafına yönelerek, birçok sokaklara girdikten sonra, nihayet önlerine bir çıkmaz sokak çıktı. Malum ya! İstanbul’da çıkmaz sokak nadir değildir. Hatta çıkar sokaklar bile çıkar, ama o kadar da kolaylıkla çıkar ki, çıkardıkları adamın canını da çıkarmak derecesine getirir.

Tahtakale’de hamamdan çıkarken kadına tesadüf ve rağbet edilir edilmez de uygun cevap alır. Nihayet çıkmaz sokağa girdiği gibi çıkar. Birbirini takip eden hâllerin başarısı, Daniş Çelebi’nin fikrine, vehmine o kadar kuvvet vermişti ki hikâyenin devamı da arzusuna uygun çıkacağından ve bu olayın Beykoz’un büyük köşküne asla benzemeyeceğinden Çelebi’nin hiç şüphesi yoktu. Dolayısıyla kadın: “Sizin eviniz burası mıdır efendim?” sorusunu yöneltince ve bu soru da önceki düşüncelerine uygun çıkınca, Daniş Çelebi, “Hay hay! Fakat kölemi çarşıya göndermiştim. Besbelli henüz gelmemiş ki kapısı kapalıdır!” cevabını göğsünü gere gere vermekten asla çekinmemiştir.

Ne tesadüf! Ne uygunluk! Bu söz üzerine kadın kapıyı kurcalamaya başlamasın mı? Kapıyı kurcalarken kapı da açılıvermesin mi? Aziz Efendi hikâyesinin ikincisi, bir anda vuku bulması vesselam!

Bunlar, selamsız sepetsiz içeriye girdiler. Daniş Çelebi önde, aşüfte arkada olarak merdivenden yukarıya çıkmaya başladılar. Fakat ne yazık ki hikâyenin uymayan kısmı burada baş göstermeye başladı. Zira hanenin bomboş olması lazım gelirken yukarıda birkaç kadın görüldü. Bunlar arasında: “A! Bir erkek geliyor! Aman ya Rab! Arkasında bir de orospu var. Kapıyı bilmeyerek açıvermiştik! Aman Mustafa Efendi gel, yetiş! Şunlara bir meram anlat!” Seslerinin varması çaresiz Daniş Çelebi’nin kulaklarına bir ferahlık vermemişti. Mustafa Efendi geldiği zaman, gerçi Daniş Çelebi, “Sen bu diyarın padişahısın. Öyle değil mi birader? Burası senin gizli olan sefahanendir. Fakat bizim gelişimiz fena vakte tesadüf etti. Zira siz bizden evvel kadınları buraya aşırıp zevkinize başlamışsınız. Eğer ben hanenin boş olduğu zaman gelmiş olsaydım da sen de beni burada bulsaydın hiç ses çıkarmayıp, hatta bana köle olurdun. Bizim bu kadın seni dövseydi bile ses çıkarmaz idin.” diye hayalindeki hikâyenin kalan kısmını anlatmıştı. Ancak anlatmasına rağmen Mustafa Efendi’den umduğu cevabı alamayıp: “Bu ne halt ediyor! Sen beni kerhaneci mi sandın be! Bir de tutmuş da bana bu memleketin padişahı diyor! Aklını mı kaçırdın yoksa!” cevabıyla beraber herifin süpürge sopasına da sarıldığını görünce ve meselenin sonlarının Beykoz Köşkü meselesine benzemeye başladığını da görünce bir anda önceki dayağın acısı, biçarenin aklını başına getirmiş ve dolayısıyla bu belalı ev içinde bir dakika daha durmayıp kararı derhâl kaçmaya dönüşmüştü.

Kendisi kaçtıktan sonra Tahtakale hamamından çıkan aşüftenin orada kalması ve kendi ismi bulunan “orospu” sözüyle kendisine hitap olunmasının güya namusuna dokunması üzerine, Sulukule kavgalarına dahi kıyas kabul edemeyecek şekilde baş gösteren kavganın mahalle içinde ne büyük bir rezalet çıkarmış olduğu başkaca düşünceye muhtaç bir keyfiyettir. Daniş Çelebi ise bu rezaleti seyretmek için bile başını çevirip arkasına bakmayarak ta kendi semtine kadar geldi.

Zannederiz ki bu vaka da Daniş Çelebi’nin aklını başına getirmediğine inanmazsınız. Hiç nasıl inanılabilir ki! Daniş Çelebi’nin bir kere inanmış olduğu şeyden vazgeçmesi mümkün olmadığını artık anlamamış kimse kalmamıştır. Koca mecnun! Bu olumsuz vakaları da zihninde hemen ve pek kolay hallediyordu. “Hikâye pek doğru ve bizim sergüzeşt de pek uygundu ama ne fayda ki bu diyarın padişahının gizli sefahanesine vakitsiz gittik. Eğer kendi aşıntıları orada olmadığı hâlde gitmiş olsaydık, hiç bu belaya uğramaksızın sabahlara kadar vur patlasın zevk ederdik.” şeklinde yorumlayarak işlerin yolunda gitmemesini sadece bu vakitsiz gitmeye bağlayıp üzülmüştü.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Daniş Çelebi hakkında buraya kadar verdiğimiz bilgi ve özellikle garip hayatına dair örnek olarak hikâye ettiğimiz şu iki vaka kendisini size layıkıyla tanıtmıştır düşüncesindeyiz. Eğer hakikaten kendisini güzelce tanımış iseniz itiraf edersiniz ki, bu gibi mecnunlar şehrimizde pek fazla hoş karşılanırlar. Zira şehrimizde pek çok adamlar vardır ki soytarı ve dalkavuk olan adamlar ile ettikleri sohbetlerden aldıkları lezzeti, akıllı ve diğer normal insanlarla ettikleri sohbetlerde bulamazlar. İşte bu gibi adamların Daniş Çelebi gibi mecnunlara da rağbet ve itibarları pek çok olur.

Daniş Çelebi’nin semtinde Engürusizade Nafiz Efendi denilir emeklilerinden bir zengin adam vardı ki böyle yüze gülen, dalkavuk, soytarı ve mecnun güruhunun sohbetlerinden pek lezzet alırdı. Nafiz Efendi, Daniş Çelebi’nin bu şöhreti etrafta yayılınca Çelebi cenaplarını kendi konağına alıştırmış ve birçok acayip ve garip hâllerini söyleterek eğlenmeyi alışkanlık hâline getirmişti.

Gerçi Daniş Çelebi’nin validesi Saliha Molla, Karun’un malına yakın bir servete sahip bir kadın olduğundan, oğlunun böyle âleme eğlence olmasına razı olamayacağı aşikâr ise de Engürusizade, Da-niş Çelebi ile olan muamelesini pek büyük bir saygı içinde yürütüyordu. Hatta kendisini celp ettireceği geceler uşak, fener ve özel hayvan gönderiyordu. Ona büyük ikramlar da ederek konağına çağırdığından annesi bu davetlerin diğer maksatlarından habersizdi. Hatta belki oğlu böyle kibarların meclisinde yapılan sohbetlerle açılır, adam olur hayaliyle oraya devamından bazen memnun dahi oluyordu. Hem artık kırk yaşına gelmiş ve daima büyücülük ile meşgul olarak, bu yolda hayli büyücülerle dostluk da peyda etmiş olan Saliha Molla’nın artık yirmi beş yaşına yaklaşmış bulunan oğlu Daniş Çelebi’nin aralıkta bir kere komşulara giderek gece yarısına kadar vakit geçirmesine ihtiyacı da artmıştı. Zira şeyh namını alan bazı efsuncular ile birlikte kaynatacakları simya küplerini başkalarının nazarından gizlemek lüzumu, kadına bu ihtiyacı da telkin etmişti.

Hazır sözü bu vadiye getirmiş ve hikâye de Engürusizade’nin, Da-niş Çelebi ile sohbeti noktasında bulunmuşken şu fıkrayı belirtelim ki bizim için iki tarafla da açıklanacağından bir taş ile iki kuş vurmuş olacağız:

Gecelerden bir geceydi ki Engürusizade Nafiz Efendi’nin konağında hep dalkavuk güruhundan üç beş zat mevcut oldukları hâlde Daniş Çelebi de davet edildi. Dereden tepeden manalı manasız bir hayli söz söylendikten sonra Nafiz Efendi, şu aralık garip bir hâle tesadüf edip etmediğini Daniş Çelebi’den sormakla o da, “Efendim! Geçen gece başıma bir hâl geldi. Hikâye edecek olsam hayrette kalırsınız.” diye şu olayı hikâye etti:

“Geçen gece Buharalı Şeyh Gergevani bizdeydi. Bilirsiniz ya! Sanatta ortak olmalarından dolayı annem cariyenizin pek eski ahbabı ve kafadarıdır. Yine simya ilminden bir sanat icra edeceklermiş. Çoğunlukla bu gibi ameliyatı yalnız ikisi icra ederler. Zira bunu ikisinden başka adamın gözü görecek olursa tılsımı bozulur.

O akşam da benim biraz moralim yerinde olmadığından evimden dışarı çıkmaya gücüm yoktu. Şeyh Gergevani tebessümle yanıma gelerek, dedi ki: ‘Daniş Çelebi! Bizim simya çömleği yoluyla, erkânıyla kaynatmak için sizin burada bulunmamanız gerekir. Fakat bu gece siz bizi yalnız bırakacak bir hâlde değilsiniz. Dolayısıyla, size garip bir seyahat verdirmeyi kurdum ki hem yorulmaksızın bu âlemden başka birtakım ulvi âlemlere seyahat edeceksiniz, hem de biz yalnız kalıp işimizi göreceğiz. Benim sanattaki maharetime valideniz hanımın da güveni vardır. Yani asla tehlikede bulunmayacağınıza siz de emin olacaksınız. Sizi öyle bir âleme göndereceğim ki zevkine, sefasına doymak mümkün olamaz. Ben bu iyiliği, her zaman herkese yapmam.’

Zaten şeyhin iktidarının derecesi gözümde yüksek olduğundan ve bazı kitaplarda okuduğum fıkra ve gerçek hikâyeler üzerine böyle bayağı bir âlemin üzerinde birtakım ulvi âlemlere seyahatini pek çok zamandan beri arzu etmekte bulunduğumdan şeyhin teklifini büyük bir minnetle kabul ettim.

Şeyh kalktı. Bir bardak şerbet getirdi. Kim bilir içine hangi duaları okudu! Ben onu içtikten sonra, kendimde bir değişim hissetmeye başladım. Öyle bir değişim ki âdeta kendimden geçmekte olduğumu görmekteydim. Yalnız kendi hâlim değil; âlemin hâli de değişmeye başladı. Şöyle ki: Oturduğum odanın tavanı yükseldikçe yükselip ta semaya çıktı ve gökyüzünde bir nokta gibi görünür oldu. Dört duvar da yöneldikleri istikamete doğru uzaklaşmaya başladılar. O kadar ki her biri dört taraftan binlerce saat mesafelerde birer beyaz nokta gibi kaldı. Nihayet ben, kendimi koca bir çölün orta yerinde buldum.

Ne yeşillik! Ne ağaçlık! Ne, ne sahra! Her taraftan dereler çağlar. Her taraftan kuşların bir başka latif şekilde güzel sesleri gelir.

Aklımı başıma almak için oturdum. Etrafı bir hayli seyrettim. Sonra rastgele bir tarafı tutup yürümeye başladım. Gittim gittim. Karşıma bir bahçe ve ortasında bir saray çıktı ki, dillerle vasfı mümkün değildir. Bir hayli daha yürüdükten sonra dış kapıdan bahçeye ve sonra iç kapıdan saraya girdim. İrem Bağları dünyaya tekrar çıkmış zannettim.

Ben saray kapısından girer girmez, seksen yüz kadar peri yüzlü kızlar el çırparak, alkışlayarak beni karşılamaya koştular. Koltuklarıma girerek ve ‘Efendimiz! Nice zamanlardan beri sultanımız hazretleri gelip burayı şereflendirmenizi bekliyorlar.’ diye taltifler ederek yukarıya çıkardılar. Bir büyük oda, bir geniş sofa, onun üzerinde bir sultan ki doğan ayın on dördü!

Beni görünce lütfen eğildi ve nice iltifatlı diller dökerek gelişimi kutlayıp büyük bir saygı gösterdi. Artık hangi birini söyleyeyim? Bir tarafta karma eğlence, bir tarafta çalgılar, çengiler. Bir tarafta güzel sofralar kurulu. Yedik içtik. Zevkler, sefalar ettik. Dünyada ömrümün en mesut dakikaları aranır ise orada geçirdiğim dakikalar bulunur. Ah! Keşke ben o gece vefat ederek ahirete ağız tadıyla gitmiş olsaydım. Fakat insanın her istediği gerçek oluyor mu? Bir de sabah olunca gözlerimi açayım ki bizim fakirhanedeyim.

İşte efendim! Simya ilminin şöyle bir görülmemişine tesadüf ettim. Ama Şeyh Gergevani hazretlerinde ne maharet! Herif İbn-i Sina kesilmiş gitmiş. Aralarında şu fark var ki İbn-i Sina birçok şeyi bir anda ve kısım kısım gösterir. Şeyh Gergevani ise bir geceyi yine gecenin müddeti içinde gösteriyor.”

Daniş Çelebi, şu anları hikâye ederken gerek Engürusizade ve gerek dalkavuklar birbirinin yüzüne bakışıp, bıyık altından gülüşüyorlardı. Ama bunu kinayeye yormayınız. Hikâye edilen hayat, yalan değildi. Zira Daniş Çelebi tek kelime yalan söylemezdi. Çok görülmüştür ki, pek çok ahmak olanlarla, mecnunlar yalan söylemezler. Yalan söyleyenler ise, daha çok cin fikirli ve sözü çok süsleyip uzatan adamlardır. Onlar sadece, valide hanım efendinin Şeyh Gergevani ile simya çömleğini kaynatmak için Daniş Çelebi’ye bu âlemin dışında ulvi âlemlere kadar seyahat verdirmeye lüzum görmüş olmalarına gülüyorlardı.

Yoksa hakikatte Daniş Çelebi’ye böyle bir seyahat ettirecek kadar simya ilmini öğrenmek pek kolaydır. Beş on paralık esrar macunundan yapılmış bir şerbet Daniş Çelebi gibi zaten evham ve hayallerine kendi kendisince de vücut veren bir mecnun üzerinde uygulayıp bu etkiyi göstermek pek zor değildir.

ALTINCI BÖLÜM

İşte Daniş Çelebi’nin Engürusizade Nafiz Beyefendi konağında sebep olduğu bu tür eğlenceler, efendi hazretlerini gerçi bir dereceye kadar eğlendirmekte idiyse de işin sonunda bu mecnunca olan sohbetlerin de artık günahı görüldü.

Şöyle ki:

Nafiz Efendi, bir akşam ahbap ve dostlarıyla Daniş Çelebi’nin tuhaflıkları hakkında söz söylerken bu mecnun ile bir güzel ve fevkalade şekilde eğlenmek lüzumuna dair söz ileri sürülmüş ve birçok görüşmeden sonra yapılacak işe, yine Nafiz Efendi kendi kendisine bir şekil verip dalkavuklara da bu komedyada oynayacakları rolleri öğretmişti.

Verilen şu karar üzerine bir akşam Daniş Çelebi’yi davet ettiler. Çubuklar çekilip kahveler içildikten sonra tam sohbet esnasındaydı ki oturdukları odanın kapısı açılıp, içeriye bir kız girdi. Ama kız, gerçekten peri yüzlü! Gariplik şunda ki bu kızı yalnız Daniş Çelebi’nin gözleri görüyordu. Gerek Engürusizade ve gerek diğer hazır bulunanlar kızı görmek değil odaya bir kimsenin girişini dahi hissedememişlerdi.

Daniş Çelebi kızı görünce “Aman ne parlak kız!” diye yerinden davranıp bir karşılama hareketi gösterdiği zaman, Nafiz Efendi vesaire ahbaplar “Nasıl? Rüya mı görüyorsunuz Çelebi?” diye hayretlerini beyan ettiler. Bu zamana kadar kız da, Çelebi’nin yanına sokulup, “Sus! Sesini çıkarma. Ben peri kızıyım. Beni bu odada senden başka kimse görmez. Hatta söylediğim sözleri de senden başka kimse işitmez. Eğer istersen ben kendimi onlara da gösterebilirim. Ona göre davran.”

Daniş Çelebi, kızdan şu talimatı alınca pek fazla ağzı açık olarak hazır bulunanlara dönüp hitap ile: “Efendiler! Sizin gözünüz vardır, ama görmez. Kulağınız vardır, ama işitmez. Siz âlemin yalnız dışını görürsünüz. Sırlarını göremezsiniz. Çünkü gözünüz ve kulağınız simya ilmiyle uğraşmamıştır. Ben size kıyas edilemem. Ben şimdi şu oda içinde sizin görmediklerinizi görür, işitmediklerinizi işitirim.” deyince hepsi bir hayret gösterdiler.

Hazır olanların şu hayreti ve peri kızının, “İşte gördün mü bak! Beni göremiyorlar. Ve sana söylediğim sözleri işitemiyorlar. Eğer validen Saliha Molla’nın sana verdiği Süleyman mührünün sayesinde cinlerin ve perilerin sana ne kadar itaatkâr ve bağlı olduklarını bunlara göstermek istersen, emret kendimi onlara da göstereyim.” demesi üzerine mecnunun büsbütün kulakları kabardı. “Evet, hiç hayret etmeyiniz. Eğer isterseniz, gördüğüm şeyi size de göstereyim. Bir kız ki insanlar içinde emsalini hiç görmemişsinizdir. Peri kızıdır.” dedi ve hazır olanlar tarafından, “Aman Daniş Çelebi, Allah aşkına olsun bize de gösterirsen, lütfetmiş olursun.” yollu ricalar edilmesi üzerine hepsine görünmesi için kıza emir verdi.

Bunun üzerine peri kızı acayip bir hareket gösterdi. Böylece hazır olanlar da kendisini görmeleriyle cümleten hayrette kaldılar. Her biri kızın güzelliğine övgüler sunarak ve Daniş Çelebi’yi de methederek tebrik ettiler. Peri kızı ise bunların hepsine nazikâne iltifatlar ile “Beyler! Bu gece, Daniş Çelebi hazretlerinin sayesinde bir güzel eğlence ile vakit geçirmek isterseniz Çelebi hazretlerinden rica ediniz o da bana emir versin. Size derhâl perilerden bir kol çalgı getireyim. Bu gece yiyip içip eğlenelim. Bizzat kendim dans ederek sizi eğlendireyim.” dedi. Ne nimet!

Pericesine bir eğlenceyi kim cana minnet bilmez? Müsaade için hepsi Daniş Çelebi’nin ayaklarına kapandılar.

Aklı zaten zıvanasından çıkmış olan Daniş Çelebi değil ya! Böyle bir komedyayı benim diyen akıllılara bile oynamış olsalar çıldırmamak mümkün değildir. Zira oyundan herkes kendisine düşen vazifeyi o kadar maharetle icra ediyordu ki, Daniş Çelebi şöyle dursun, âdeta kendileri bile maceranın sıhhatine inandırmak derecesini buluyorlardı.

Dolayısıyla Daniş Çelebi de olayın hakikatinden asla şüphe etmeyerek vakar ve azametle peri kızının ahenkli icrasına müsaade gösterir göstermez ve kız da elini çırpar çırpmaz oda kapısı açılıp, birkaç tane cariye içki ehlini getirdi ve derhâl oda dışında kemanların, lavtaların, santurların tıngırtısı işitilmeye başladı. Öyle acele ile işe başladılar ki, perilerden başka kimseye mahsus değildir.

Bir yandan kadehler devreder, bir yandan mızraplar ahenkle çalınır. Orta yerde de peri kızı, gerçekten insan evladında emsali görülmemiş bir çeviklik ile öyle oynadı ki, hazır bulunanlar da şevk ve neşelerinden naralar atmak derecelerine getirildi. Hele şu mecliste Daniş Çelebi’nin mevkisi büsbütün düşünülmeye muhtaç kalır. Şarap ve içki ile alışkanlığı olmadığından birkaç kadeh parlatır parlatmaz neşesi de birdenbire parlamış ve bu ahenk, bu gösteri kendi fermanıyla periler tarafından meydana getirildiğini düşündükçe kendisini gerçekten zamanın Süleyman’ı zannetmişti.

Ya peri kızının işvebazlığı? Dans arasında süzdüğü gözleri, hep Daniş Çelebi’ye doğru süzerdi ve dudağı üzerinde kondurduğu latif bir tebessüm ukdesini de yalnız Daniş Çelebi’ye gösterirdi. Dolayısıyla gamzelerin delalet ettiği bin mana ve iddiayı da yalnız Çelebi hazretleri anlar. Çünkü perice olan bu davranışta ondan başka kimsenin ihtisası yoktur.

Kafalar ısındıkça kız, bir aralık gelip Daniş Çelebi’nin kucağına oturmasın mı? Daniş Çelebi taşkınlığın bu derecesinden sakınmak istediyse de kız, “Sen telaş etme onlar benim bu davranışımı görmezler. Ben kendimi yine onların gözlerinden gizledim.” demesiyle ve o aralık, “Hazır olanlar da canım peri kızı nereye gitti. Acayip şey! Yine görünmez oldu.” diye aranmaya başlamasıyla Daniş Çelebi’ye de bir kalbî rahatlık geldi.

Artık bundan sonra Çelebi’nin peri kızıyla olan aşkı görenleri gülmekten kıracak bir derecede idiyse de, herkes önceden tembihli bulunduğu için gülmek ve hatta aşkın icrasına fazlaca dikkat etmek derecesinde de Çelebi’ye şüphe verecek en küçük bir harekette de bulunmuyorlardı.

Her şeyden önce kızın verdiği cesaretten sıkılarak çekinmek isteyen Çelebi hazretlerinin sonradan gelen cesareti onu âdeta her şeyin dışına çıkarıp işin daha ilerisine varmak istemesine ne dersiniz? Sizin diyeceğinize hacet yok. Denilecek şeyi, yine peri kızı demişti. Yani zemin ve zaman bu dereceye kadar müsait olmadığını söyleyerek kaçınmıştı.

Sözün kısası saat beşe, altıya kadar bu fevkalade şekilde eğlenildiyse de, işte işin ondan sonrası yaman çıktı. Zira mecnun hanesine dönerken peri kızını mutlaka beraber alıp götürmek davasına başlamış ve bu davada delil olmak üzere bu kızın peri kızı olması ve kendisinin Süleyman mührüne sahip olması durumu iddiasına kuvvet vermişti. Gerek Engürusizade ve gerek dalkavuklar ve hatta uşaklar yalvarmaya kalkıştılar ise de fayda vermedi. “Canım Daniş Çelebi! Sen çocuk musun? Yoksa çıldırdın mı? Muradımız seninle bir şakaydı.” diye dursunlar, fakat Daniş Çelebi’yi inancından çevirmek mümkün mü?

İş mücadele ve yalvarmanın son derecesine vardı. Hatta kavga ve dövme demleri de yaklaştı. Kızı divanenin elinden kurtarmak mümkün olamadı. Rezalet ayyuka çıkmak derecesini bulunca Engürusizade yaptığı şakaya pişmanlıkla beraber: “Bırakınız alsın götürsün. Kendisi mecnun ise, annesi mecnun değildir ya? Başkasının malı olan cariyeyi elbette bu mecnunun şehvet şerrinden korur. Sabah ola hayrola. Yarın işe bir şekil veririz.” demesiyle uşaklar engel olmaktan geri çekildiler. Daniş Çelebi de peri kızını koluna takıp hanesine kadar getirdi.

İşte böyle mecnunca şakaların pişmanlık veren neticeleri görülmesi de nadir hadiselerden değildir.

YEDİNCİ BÖLÜM

Engürusizade, mecnuna müdahale etmenin mümkün olmadığını gördüğü zaman “Sabah ola hayrola.” demişti. Dönen dünya binlerce geceyi seher ettiği gibi o geceyi de sabaha vardırdı. Ancak bu sabah Engürusizade için hayırlı bir sabah olabildi mi? Heyhat! Deli pazarı? Meğer Daniş Çelebi hazretleri, o gece peri kızının yine pericesine olan nimetleriyle kendinden geçmiş, gitmiş.

Ertesi sabah Engürusizade ile Saliha Molla arasında bir kızılca kıyamettir koptu. Ama faydası ne! Atılan ok geri dönmez. Hem de ne ok! Kaza okundan beter! Engürusizade paraya bakar. Para ise Saliha Hanım’da nadir bulunur maddelerden değildi. O vaktin hesabıyla bin beş yüz tane Mahmudiye altınına Engürusizade nail oldu. Saliha Molla da “Ne yapalım? Ucunda ölüm olmasın da ne olursa olsun.” diye paraları verdi. Ama peri kızı için bu fiyatı çok görmeyiniz. Henüz on üç yaşını doldurmuş ve güzellik gibi hüner ve marifetini de son dereceye vardırmış gayet zeki, derecesiz cilveli olan kız için o zamanda da bu fiyat çok görülmemişti.

Saliha Molla, hanesinde bu kıza ne isim vermeyi düşündüğünü merak ediyor musunuz? Bunu merak etmek icap etmez. Kızın adı üstünde “Peri” vesselam.

Peri aşağı, Peri yukarı, bir iştir başladı ki tarif kabul etmez. Daniş Çelebi’nin gözü artık Peri’den ve perilerle, cinlerden başka bir şey görmez oldu.

Cilveli kız! Herife dünyayı gösteriyor mu ki çaresiz mecnunun gözü dünyayı görsün? Daniş Çelebi zaten tanımadığı bir adam olmadığı gibi beş on gün zarfında tüm hâllerini araştırıp öğrendiğinden, her hâlükârda herifi aldatmak ve kendisinin peri kızı olduğuna inandırmak için bir hile bulurdu. Ve her hilesinin icrasında başarılı da olurdu.

Nasılsa simya ilminin esrar yüzünden görülen etkisini de kız öğrenerek, aralıkta bir icap ettikçe ya bir simyevi hap ya da efsunlu bir çubuk, nargile veya içine dua okunmuş bir şerbet vermesiyle çaresiz çılgını bu aşağı âlemin dışındaki ulvi âleme gönderir, gezdirir ve nice garip şeyleri ona seyrettirirdi. Hatta mecnunun hayalinde yerleşip temelleşmiş olduğundan bazı ulvi âlem seyahatlerinde zevcesi Peri’yi de orada görerek gelip durumu kıza haber verdiğinde o cilveli aşüfte: “Evet! Seni gönderip de yalnız kaldıktan sonra canım sıkıldığından ben de kanatlanıp arkan sıra uçmuş gelmiştim.” der ve mecnunu buna da inandırırdı.

Aradan bir sene geçince Peri’den nur topu gibi bir erkek evlat dünyaya geldi. Bunun güzelliği, mutlaka peri kızı olduğunu Daniş Çelebi’ye ispat etmişti. Bu kadar güzel bir çocuğa yine Cemal isminden başka isim vermek yakışır mı?

Karı koca ve Saliha Molla, Cemal Bey’i taltif ve ikramlarla büyütmeye başladılar. Fakat Saliha Molla bu torununu çok zaman seyretmeyle pek lezzet alma fırsatı bulamadı. Çocuk bir buçuk yaşına ayak bastığında o da öbür âleme ayak attı, gitti.

Hane içinde bir mecnun ve bir de mecnunun dadısı bulunan Dil-ferah ile kendisinden başka kimse kalmaması üzerine Peri’nin etkisi daha da genişlemişti. Mayası afacanlık ve aşüftelikle yoğrulmuş olan bu can belasının böyle başlı başına bir hanede ve Daniş Çelebi gibi bir mecnunun refakatinde bulunmak değil; pek büyük bir baskı altında bulunsa bile yine bildiğini icradan geri kalmayacağı aşikârdır. Aksine meydanı kendi afacanlığı için açık görünce ve bu âlemde kendine uygun bir eğlence de bulamayınca, kocasının da o mecnunluk hâlleri artık kendisini eğlendirmeyince, çaresiz divaneyi ulvi âlem seyahatlerine daha sıkça ve hatta her gece göndermeye başlayıp kendisi ise her bir arzusu için boş kalan bu aşağı âlemde bildiği gibi at oynatmaya koyulmuştu.

Bu esnada ortaya çıkan garipliklerden olmak üzere şunu hikâye edelim ki:

Daniş Çelebi cenapları, ilk gece Engürusizade Nafiz Efendi’nin konağında peri kızının pericesine icra ettiği eğlenceden fazlasıyla memnun olduğunu hatırlatmakla, bir gece böyle bir âlem daha icrasını rica etmişti. Peri ellerini çırptı çırpındı. Birtakım hayali ve gaybi adamlara laf söylüyor ve cevaplarını alıyor gibi yaptı. Bir aralık kızgınlık belirtileri de gösterdi. Nihayet mecnuna “Hınzır kaltaklar benden izin almaksızın Kaf Dağı’nın arkasında ve Gümüş Denizi’nin öte tarafında bir Çemenistan’a gidip kendi kendilerine zevk ediyorlarmış. Gerçi emrettiğim anda gelirler ise de bugün, gündüzden beri eğlenceyle meşgul olduklarından buraya şimdi kendilerinden geçmişçesine geleceklerdir. Böyle bir alay sarhoştan zevk alınır mı? Artık çaresiz yarın akşama kalacak.” diye izah ile istediği zevk âlemini ertesi akşama kadar ertelemeye muvaffak olabildi. Ya ertesi akşam?

Oo! Ona şüphe mi ister! Kadın, daha gündüzden gönderdiği haber üzerine kendisine dans sanatını öğretmiş olan çengiler ile kadın çalgıcıları, birçok hamam ustaları ve zarif insanları davet etmiş, Çelebi ile bir güzelce eğlenmek için icap eden hareketlere dair gerekli talimatı hepsine vermişti.

Bu rezalet takımı yerli yerinde saklı olduğu hâlde akşam Daniş Çelebi geldiğinde, Peri de dün geceki arzusunu unutup unutmadığını öğrenmek için Çelebi’yi gayet şen ve neşeli bir tavır ile karşıladı. O kadar işvebazlıklar gösterdi ki, karşısında göbek atmak nevinden danslar icra ederek keyfiyeti herifin hatırına getirdi. Nihayet arzuladığı gibi deliden “Ha! Hani ya sen dün gece bir zevk âlemi düzenlenmesini istemiştin. Acaba bu akşam mümkün olacak mı?” diye sordu. Fakat buna uygun cevap almak için kızın acele ettiğini sanmamalısınız. Aşüfte idi. Cilveli idi. Kurnaz idi. Dolayısıyla düzenlediği hileyi layıkıyla icra için büsbütün bilmezliğe vurarak dedi ki:

Peri: “Nasıl zevk âlemi?”

Daniş: “Canım, hani ya peri kızlarını çağıracaktın.”

Peri: “Vallahi periler hatırımdan çıkmıştı. Dün gece de kendilerine haber vermedim.”

Daniş: “ ‘Ümitsiz olarak’ canım, niçin böyle edersin? Senden kırk yılda bir iyilik istedim…”

Peri: “Dur bakalım. Yine Kaf Dağı’nın arkasına ya da Dış Deniz’in öte tarafına gitmemişler ve sarhoş olup edep dairesinin dışına çıkmamışlar ise!”

Daniş: “Etme Allah’ını seversen Periciğim. Sarhoş olsunlar, ne olurlarsa olsunlar. Sarhoşluğun ne zararı var? Daha güzel! Daha neşeli olurlar.”

Peri: “Dur öyleyse bir kere bakayım.” diye yine her zamanki gibi el çırptı. Çırpındı. Görünmeyen kişilerle konuştu. Nihayet “gelsinler” emrini verince sanki periler Kaf Dağı’nın arkasında ya da Dış Deniz’in öte tarafında değilmiş içerideki odadaymışlar gibi bir anda geldiler. Hem de ne geliş! Ama ne rezalet! “Ya hey!” naraları oda kapısından Daniş Çelebi’nin kulağında güm güm gümledi ve kulağının zarını çın çın çınlattı. Rakılar! Amberler! Mezeler! Çalan çağıran bir tarafta, kadehleri tokuşturanlar bir tarafta! Dans eden, hora tepen, zıp zıp sıçrayan bir tarafta! Daniş Çelebi hayran! Rezaletin ayyuka varışı üzerine ne yapacağını da şaşırmış, alıklaşmış, yılışmış, kalmıştı.

Aşüftelerden her biri eline birer kadeh alarak ve meze olarak da busesini takdim ederek “Benim aşkıma! Peri Hanım’ın aşkına!” diye teklif ettikleri içkileri, şarapları reddetmek Daniş Çelebi’ce mümkün olamadığı gibi hepsini hoşnut etmek ve devamında kendi neşesini de arttırmak için birbiri arkası sıra cümlesini yuvarlamakla ve bir aralık neşesi barut gibi birdenbire parlamış idiyse de devamı da ancak barut parıltısının devamı kadar olmuştu ve sonradan da birdenbire sönmüş ve çaresiz mecnun oturduğu yerde zıbarmış, gitmiştir.

Kadınlar asıl zevk ve sefayı Daniş Çelebi’nin zıbarmasından sonra kızıştırdılar. Öyle bir dereceye getirdiler ki, burada ayrıntısıyla açıklamaya imkân yoktur. Âlemde o kadar bahtlı olup da böyle bir âlemi gizli bir manzaradan seyretmiş olanlardan başka bunun derecesi kimseye malum değildir ve olamaz.

Daniş Çelebi, ertesi günü öğleden sonra uykudan uyandığında akşamki hâli, ancak bir rüya gürmüşçesine hatırlayabilmişti. Zevk âlemine dair Peri ile birkaç söz ettiler. Garip değil midir ki Peri hazretleri, bu akşamki ahenkten memnuniyet göstermedi. “Ben onların hâlini bilirim. Onlar eğlence âlemine girdiler mi işte böyle insanoğlunun tahammül edemeyeceği dereceye varırlar da seni hasta ederler. Çünkü periler zaten bir ruhtur. Rakı da ruhtan ibaret olmakla ruhun ruha tesiri olamaz. Neyse sen kendin istedin. Kendi düşen ağlamaz. Şimdi de baş ağrısına ve vücut yorgunluğuna tahammül etmelisin!” dedi. Daniş Çelebi için zaten tahammülden başka ne vardır ki?

SEKİZİNCİ BÖLÜM

Saliha Molla’nın vefatından sonra iki sene kadar müddet Peri Hanımefendi hazretleri bu “vur patlasın çal oynasın” âleminde engelsiz birçok eğlence düzenlendiyse de ondan sonra Dadı Kalfa tarafından yapılmak istenilen itirazlar biraz ağzının tadını kaçırmaya başlamıştı. Zira Dadı Kalfa, Daniş Çelebi’yi kucağında büyütmüş bir emektardı. Sefahat âlemlerinin düzenlenmesinde, Peri Hanım’ın sırlarına hilelerine tam vâkıf olamadığından ve vâkıf olduktan sonra da bir müddet işi doğal hâline terk etmek mecburiyetinde kaldığından ses çıkarmamış idiyse de sonraları iş pek fazla haddini aştığı ve hatta Peri Hanım cenapları evi yalnız çengiler, çalgıcılar, hamam ustaları vesaire ile doldurmakla da kalmayıp kadın kıyafetinde genç erkekler ve hatta aralıkta bir kere tulumbacı bozması adamlar da gelmeye başlamasından dolayı, Dadı’nın da sabrı tükenmişti.

Gerçi bir altı ay kadar daha hırladı gürledi. Bunlar, yalnız Dadı Kalfa ile Peri arasında cereyan etmiş ve Daniş Çelebi’ye asla renk verilmemişti. Peri Hanım’ın “Bre Arap! Ben peri padişahının kızıyım! Bende senin gibi milyonlarca Arap vardır. Hem ben istersem seni bir anda yok edebilirim. Sen benim zevkime ne karışabilirsin?” diye vermek istediği gözdağlarına Arap, bir alaycı kahkahasıyla gülerek, “Sen o ağızları, Daniş Çelebi gibi mecnunlara sat aşüfte! Beni de onun gibi mecnun yerine koyma! Ben senin ne mal olduğunu çoktan biliyorum. Beni yok etmek değil; kılıma bile dokunamazsın!” Yollu cesurca tartışabilir idiyse de; kızın peri olmadığını ve âdeta insan evladı ve hem de insan evladının en şirretlerinden olduğunu Daniş Çelebi’ye anlatamayacağını nazarıdikkate aldıkça, çaresiz Arap kederinden kahrolmak derecelerini bulurdu.

Nihayet bir gün, Peri’nin sokağa gitmiş olmasını fırsat bilerek Da-niş Çelebi’ye birkaç söz söyleyebilmeye cesaret buldu. Şöyle ki:

Arap: “Beyim, size bir şey söyleyeceğim. Ama korkarım ki size doğru bir şekilde vereceğim haber, benim hakkımda güvensizliğinize ve gazabınıza sebep olacaktır.”

Daniş: “Nedir Dadı? Ne ise söyle bakalım, hiç ben sana güvensizlik gösterebilir miyim?”

Arap: “Öyleyse söyleyeyim! Şu Peri Hanım’ı nasıl tanırsınız?”

Daniş: “Amma soru ha! Nasıl tanıyacağım? Peri tanırım!”

Arap: “Yani insan evladı değil; öyle değil mi?”

Daniş: “Evet! İnsan evladı böyle mi olur? Yaptığı işleri bilmiyor musun?”

Arap: “Ya ben bunu insan evladıdır, diye iddia edersem ne dersiniz?”

Daniş: “İnsan evladı diye iddia edersen mi?”

Arap: “Evet!”

Daniş: “Ne mi derim? Ne diyeceğim? Âdeta çıldırmışsın derim! Bunun insana benzer neresi var?”

Arap: “Hayır beyim! Hiç de bana çıldırmışsın diye hükmedemezsin. Sen, her ne kadar bu kadının peri olduğuna inanır isen, ben sana çıldırmışsın diye hükmederim!”

Daniş: “Aman Dadı! Bu nasıl söz? Ben çıldırmışım ha! Aman aklıma dokunacak! Sen bu sözlerden vazgeç! Hatta hatırından bile çıkar. Zira Peri, bu işin farkına varır ise sonra seni de bitirir beni de! Görmüyor musun ki kız ta Kaf Dağı arkasından ve Dış Deniz’in öte tarafından buraya peri kızları getirmek derecesinde beceriler gösteriyor! Beni ulvi âleme gönderip çok farklı ve garip şeyleri bana seyrettiriyor!”

Arap: “O acayip ve garip dediğiniz şeyler ihtimal ki sihirdir. Valideniz Saliha Molla da bu sanatta pek usta değil miydi? Fakat gelen çengiler vesaire kaltaklar Kaf Dağı’nın arkasından ya da Dış Deniz’in öte tarafından gelmiyorlar. Nereden geldiklerini ben de biliyorum. İsterseniz bunları size ben de getiririm!”

Daniş: “Hayır hayır! Ben başımdan korkarım Dadıcığım. Sen de kendi başından kork. Validem bile bu kızın peri olduğunu anlamış, bilmişti. Hatta bana bile söyledi.”

Arap, öfkesini yenemeyerek ve ağzından çıkanı kulağı işitmeyerek: “Validen seni aldatıyordu! Senin gibi bir divaneyi başka türlü idare edemeyeceğini bildiği için böyle söylüyordu. Senin bu çılgınlığına sebep de o validen olan sihirbaz değil midir? Onun da yaptıklarını ben bilirim? Şeyh der getirir; hoca der getirir âlemde ne kadar efsuncu var ise getirir, beraber bir odaya kapanarak sihir çömlekleri kaynatırdı!”

Daniş: “Dadı sen aklını mı bozdun Allah’ını seversen! Bana divane demeye ne hakkın var! Ben adamı!” diye mecnunun gözleri dönmüş dili dolaşmış ve hemen Arap’ın kafasına bir şey vurmaya ramak kalmış iken Arap kaçıp kendisini kurtardığı gibi nasılsa Çelebi de bu Arap’ın valide makamında bir emektar olduğunu düşünerek yavaş yavaş öfkesini yenmişti.

Gerçi gerek Dadı ve gerek Daniş Çelebi bu kavgayı Peri’den gizli tuttukları gibi Peri bundan hiçbir haber alamamış idiyse de Arap’ın kızgınlığının şiddeti o aralık son dereceye varmış olduğundan Peri kadın bunlardan şüphelenmiş ve korkusundan aralarında geçen en ufak hareketlere bile dikkat etmişti.

O günkü kavga üzerine Dadı Kalfa birkaç ay kadar Daniş Çelebi’ye Peri Hanım hakkında hiçbir söz söylemeyip sabretmiş idiyse de, bu sükût, davadan vazgeçtiği anlamına gelmiyordu. Zira bu sükût gerçek bir sükût değildi. Belki deliyi ikna edebilmenin bir kolayını arayıp bulmak içindi.

Nihayet Arap, aradığını buldu. Şöyle ki:

O büyük mecnunun o büyük cinnetiyle beraber fevkalade bir cimriliği de vardı. Cebinden bir parasını almak, canından bir parça almakla aynıydı. Arap, Daniş Çelebi’yi Peri Hanım’ın zevki israfıyla ikna edebileceğini zihninde kararlaştırıp bir gün Çelebi’yi sıkıştırdı ve şu sözlerle biçareyi doldurmaya başladı:

Arap: “Nasıl beyim şu aralık evimizin masrafına dikkat ediyor musunuz?”

Daniş: “Hay! Hay! Her zamankinden fazla bir şey yok. Gün aşırı ikişer okka et. Günde bir buçuk okka ekmek hafta…”

Arap: “Hayır hayır! O masrafları sormuyorum. Bir evi yıkan masraf bu değildir. Çekmecenizin, sandığınızın, hazinenizin hâlini soruyorum.”

Daniş: “O! Bunu merak etme. Rahmetli validemin bıraktığı gibidir. Asla el sürmedim.”

Arap: “İnanırım. Gerçi siz asla el sürmediniz. Fakat sizden başka sürenler vardır. Hele bir kere çekmecenizden başlayarak bir yoklayınız da görürsünüz.”

Daniş: “Neyi göreceğim? Sanki evin içinde hırsız mı var diyeceksin?”

Arap: “Orasını bilmem. Fakat siz de Kaf Dağı’nın arkasından veyahut Dış Deniz’in öte yanından gelen peri çalgıcılarını bedava mı geliyorlar sanırsınız? Validenizin göz ile bakmaya kıyamadığı zümrütlerden, yakutlardan birtakımı başkasının kulaklarına küpe oldu. Çapkınların parmağına yüzük yapıldı.”

Daniş: “Deme Allah’ını seversen Dadı! Sanki bunlar, perinin şerrine mi uğradı diyeceksin?”

Arap: “Git efendim git! Bir yoklayıver. Sonra sen erkek değil misin? Kendi işini kendin gör. Malına sahip ol. Sadık Dadı’n sana bu kadar bir haber verebilir.”

Arap’ın şu sözleri, geçenki ifadeleri gibi Daniş Çelebi’yi hiddetlendirmekten başka, hatta etkisiz de kalmamıştı. Mecnun, bir kere başını önüne eğdi. Zümrütlerin, yakutların başkalarının kulağına küpe ve çapkın parmağına yüzük yapılması havadisi yüreğini sızlatmıştı. Kendi kendisine “Aman ya Rab! Acaba Dadı’m iddiasında doğru çıkacak mı? Ya o hâlde ben ne yaparım? Koca bir peri kızını nasıl sorgularım? Evet, çekmeceyi açabilir ya! Demir sandıklarımı da açabilir. O peridir. Ruhtur. Latif bir cisimdir. Onun için kapı, baca, kilit, kürek olamaz. Camın içinden yol bulup geçer. Hem alsa bile kötü bir niyetle almaz ki, peri bu! Onda elmas mı yok, yakut mu yok, zümrüt mü yok? Dünyanın hazineleri, cihanın defineleri ona açıktır. Bizzat benim elmaslarımı! Benim mücevheratımı! Anamdan kalma hazinelerimi! Yok! Buna da tahammül edemem. Bakalım bu işin sonu fenaya varacak amma…” dedi. Ve bu sözleri bir yandan telaffuz ederek ve bir taraftan da cebini karıştırıp anahtarlarını arayarak çekmecesinin bulunduğu odaya doğru gitti.

Eğer bu hâlde onların konuştuğu yeri gören bir pencerenin altında bulunup da kulak verecek ve pencere tarafına dikkatli bir bakış atacak olsaydınız, peri gibi bir güzelin âdeta bir ifrit gibi ağzından: “Vay kâfir Arap vay! Ben, ben isem bunu senin yanına bırakmam!” kelimeleri çıktığını görür ve işitirdiniz.

DOKUZUNCU BÖLÜM

Daniş Çelebi, Dadı’sından aldığı bilgi üzerine doğruca çekmecesinin bulunduğu odaya girip açmış ve kontrol etmişti. Gerçi burada bulunan mücevheratın varlığından zaten bilgisi olmadığından miktarını tahmin ile bir şey anlayamayacağı aşikâr idiyse de validesinin her çıkına koymuş olduğu gayet muntazam ve sağlam kırkar düğümden bazıları çözülmüş ve bazı çıkınlar çözülmeye zaman kalmadığı için kesilmiş olduğunu görünce, çile arasında kalmış olan aklının kalanını da çileden çıkarmış, gitmiştir.

Görüyorsunuz ki Dadı Kalfa’nın verdiği haber doğru çıktı. Zaten işin inanılmayacak neresi var? Peri Hanım hazretlerinin zevk yaşantısına başka türlü mukabele edilebilir mi?

Deli, büsbütün çıldırdı ama çılgınlığını Peri Hanım’dan gizlemeye tam bir mecburiyeti vardı. Zira aşüfte kız birkaç kızgınlık arasında “Seni pençemle kavradığım gibi Kaf Dağı’nın arkasına atarım. Dış Deniz’in öte tarafına fırlatırım. Zaten ulvi âleme seyahat etmiyor musun? O gezdiğin yerler sanki Kaf Dağı’nın arkasından daha yakın mıdırlar? Hem ben, seni zevk ve sefa âlemlerine gönderip yine geriye getiriyorum. Arzu etmiş olsam ceza olarak daha kötü âlemlere gönderip bir daha geriye de getirtmeyerek ebedî azap içinde bırakabilirim. Aklını başına al da, ona göre davran!” demiş ve bu sözler mecnunu tir tir titretmişti. O akşam, Peri Hanım, Daniş Çelebi’yi kandırmak için birçok şakalarda bulundu. Sevinç ve neşeler gösterdi ve buna karşılık Daniş Çelebi de zoraki de olsa neşeli görünmeye nefsini zorladıysa da iki tarafın da yapmacık hareketlerde bulunduğu ortadaydı.

Yataklarına yattılar. Aradan birkaç saat zaman geçmiş olduğu hâlde, Daniş Çelebi’nin henüz gözüne uyku girmediğini Peri Hanım fark edince bundan sonraki hareketlerini gözetliyordu. Bir ve belki iki saat daha zaman geçtikten sonra Daniş Çelebi yavaşça yatağından çıkıp oda kapısını açtı. Dadı Kalfa’nın odasına doğru yürümeye başladı. Anlarsınız ki Peri Hanım da adımlarını çiğneyerek arkasına düşmüştür.

Daniş Çelebi, Dadı’sının yatağına kadar yaklaşıp Arap’ı uyandırmaya çalıştığı sırada Peri Hanım da kapının içli dışlı iki perdesi arasına girmiş, gözlerini ve kulaklarını pür dikkat bunlara dikmişti.

Arap kalktı. Efendi ile Dadı arasında şu sözler geçti:

Arap: “Ne istersiniz beyim?”

Daniş: “Kalk Dadıcığım kalk! Hâlâ gözlerime uyku girmedi. Kederimden, merakımdan çatlayacağım.”

Arap: “Ha şu iş için mi?”

Daniş: “O iş için zahir! Validemin o tılsımlı elleriyle bağlamış olduğu çıkınlar, hep çözülmüş. Sözlerinde hakkın varmış Dadıcığım.”

Arap: “Ah beyim, iki gözüm evladım! Benim daha nelerde hakkım yoktur. Fakat hınzır aşüfte seni bir inandırmış, bir sihirlemiş ki… Ben daha neler biliyorum neler! Ama neyleyim…”

Daniş: “Vay daha bildiklerin mi var?”

Arap: “Geçenki kavganızda anlatmak istemiştim; ama o zaman anlayacak bir hâlde değildiniz.”

Daniş: “Şimdi söyle Dadıcığım, şimdi söyle! Şimdi her söyleyeceğin şeye inanırım.”

Arap: “Söyleyeceğim şudur ki: Peri Hanım hazretleri, çengidir, sever. Ustadır, sever. Genç kâtiptir, sever. Tulumbacıdır, sever.”

Daniş: “Aman Dadıcığım ne söylüyorsun?”

Arap: “Söylediklerimde bir nokta yalanım yoktur. Erkek ol da dene, farkına var. Sen ulvi âlem seyahatine çıkıyorum diye zıbardığın zaman, bu işlerin hepsi olup bitmektedir.”

Daniş: “İnandım Dadıcığım sana inandım. Ben bu aşüfte kızı artık hiç sevmiyorum. Tiksiniyorum. Bu akşam, yüzüne baktıkça hep içimden kanlar gitti. Fakat ne yapalım Dadıcığım? Peridir. Boşayamam. Sonra bizi perişan eder. Başka türlü bir tedbir de elimden gelmiyor. Sen çaresini bul. Ben icra edeyim.”

Arap, biraz düşündükten sonra: “Ben çaresini buldum. Bu aşüfteyi öldürmekten iyi yol yoktur.”

Daniş, heyecanla: “Aman Dadıcığım! Biz, peri kızını nasıl öldürebiliriz?”

Arap: “Bir peri kızını nasıl öldürmek lazım gelirse öylece öldürebiliriz.”

Daniş: “Peri kızını nasıl öldürürler?”

Arap: “Pederinizden kalma kara saplı bir kama vardır. Yarından tezi yok ben giderim Şeyh Gergevani hazretlerinin ellerine sarılırım. Durumu olduğu gibi anlatırım. Kama üzerine bir cesaret duası okuturum. Getirir, sana teslim ederim. Sen de yarın akşam bu kamayı, o kahpenin göğsüne hem de sol memesi altına vurduğun gibi hınzır kahpe geberir gider.”

Daniş: “Sahi mi söylüyorsun Dadıcığım?”

Arap: “Pek sahi! Belası varsa bana gelsin.”

Daniş: “Aman Dadıcığım, belası varsa sana gelsin ne demek?”

Arap: “Evet! Belası varsa bana gelsin demek, belası varsa bana gelsin demektir. Sen benim dediğimden ayrılma. Bende bir erkek yüreği olsaydı bu kamayı kendi elimle sokardım. Zira o kahpeyi öldürmek din yolunda gazadır. Fakat yüreğim elvermez.”

Daniş, biraz düşündükten sonra: “Pekâlâ! Pekâlâ! Sen kamayı okut! Ötesini ben yaparım. Seni gidi kahpe seni, orospuluk ha! Özellikle ki yakutlarımı, zümrütlerimi çalmak ha! Dur sen, ben de sana göstereyim de görürsün. Yarın akşamdan tezi yok, bu vakit kendini gebermiş bil!”

Perde arkasındaki Peri Hanım, sözü sonuna kadar dinledikten sonra Daniş Çelebi’nin dönüş için hazırlandığını görünce, ondan önce gelip yatağa girdi ve yatağında uzanıp rahatlandığı zaman içinden kendi kendisine şu sözleri söyledi: “Ey Peri! Asıl periliği gösterecek zaman geldi. Seni gidi hınzır Arap seni! Ben de sana bir iş yapayım ki cihanın dilinde destan olsun. Bak şu eşek fellaha, bir kere hile tuzağı kuracak ha! Ahmak! Mademki mecnunu, efsunlu kama ile beni öldürmeye ikna edeceksin, niçin önceden okutup hazırlamadın? Yarına kadar niçin süre veriyorsun? Düşünmeli değil midir ki ya o divane yarın akşama kadar kararından cayar ise? Ya ben işi sezip bir hile de kendim kurmaya çalışır isem? O hâlde semayı üstüne sıçratmış olmaz mısın?”

ONUNCU BÖLÜM

Mecnun Daniş Çelebi, yatağa geldiği zaman zevcesi Peri Hanım’ı buz gibi donmuş, uyumuş buldu. Eğer aklı başında, dikkati yerinde bir adam olsaydı şu hâlden karısının yataktan çıkıp uzun müddet soğukta gezmiş ve bunun için üşümüş olduğunu anlayabilirdi. Fakat Daniş Çelebi buralarda idrak eder adam olmadığı gibi zaten gazap ve hiddetle olanca zihni de perişan olmuş bulunduğundan hiçbir şeyin farkına varamayarak yattı, uyudu.

Kim bilir gece rüyasında neler gördü? Hele şüphe edilemez ki gördüğü şeylerin hepsi Peri Hanım hakkında hayra delalet etmeyecek hususlardı.

Sabah olup yatağından kalktığı zaman hizmet için aşağıya yukarıya inip çıkan Dadı’sına kaş göz ile işaretler ederek aklınca kara saplı kamayı Şeyh Gergevani hazretlerine bir ayak önce götürüp okutmasını hızlandırıyordu ki bu işaretleri malum mecnun değil; bayağı bir akıllının yaptığını görseydiniz bu akıllı da çıldırmış sanırdınız.

Arap da karşı işaretlerle efendisine sabır ve sükût tavsiyesinden geri kalmıyordu. Hatta bu gidişle mecnunun foyası meydana çıkacağından da korkarak ve bir aralık bularak “Bugün buralarda bulunma, sokağa çık akşam da yemeğe gelme, Engürusizade Nafiz Efendi’de yemek ye. Gece de pek geç gel. Geldiğin zaman eğer Peri Hanım’ı uyumuş bulursan arzun daha kolaylıkla gerçekleşir. Beni görmeye lüzum yoktur. Zira belki yüreğim elvermez de kendimce bir engel bulabilirim. Ben kamayı dönme dolabın içine koyarım. Orada bulursun. Yani beni de arama. Eğer bugün buralarda bulunursan mutlaka kadına şüphe verecek bir şey yaparsın.” dedi ve şu nasihati kabul ettirmeye muvaffak da oldu.

Fakat ne fayda ki bu kararı da Peri’ye duyurmamada başarılı olamadı. Peri ise zikredilen bu karara sadece bir diş gıcırdattı ve yalnız bununla yetindi.

Vay! O gün Peri’nin Dadı Kalfa’ya gösterdiği iltifat! Önünde, arkasında dolaşır.

Dadı Kalfa’nın en küçük işlerine varıncaya kadar yardım ederek küçük bir vesileyi Dadı Kalfa ile konuşmak için fırsat bilerek başladığı sözleri de baş derdi gibi uzatır götürür.

Artık bu kadar girginlik gösteren Peri’ye, Dadı Kalfa da kötü muamele ile karşılık vermeye lüzum görmez ya! Zaten neden lüzum görsün? Biçare kızcağız bu akşam ölecek. Ömrünün son gününü de kavga ile dargınlık ile geçirmesine sebep olmanın da hiçbir manası yoktur.

Ne garip hâl! Peri Hanım da Arap hakkında aynı şekilde bu düşüncedeydi. Kendi kendisine derdi ki: “Zavallı Arapçık! Bu akşam ölecek. Artık ömrünün son gününü kavga ile dargınlık ile geçirmesine sebep olmanın da manası yoktur.”

Vay! Ölecek olan Arap mıdır? Yoksa Peri midir?

Peri’ye sorar iseniz Arap ölecektir. Arap’a sorar iseniz ölecek olan Peri’dir. Ak mı? Kara mı? Akşam belli olacaktır.

Bu belalı akşam da geldi çattı. Efendinin, Engürusizade Nafiz Efendi’nin konağında yemek yiyeceği haberi gelmekle oğlu Cemal Bey ve Dadı Kalfa üçü birlikte oturup yemek yediler. Artık Peri’de Dadı Kalfa’ya olan riayetleri görmeli. Yiyeceği eti koparıp Kalfa’nın önüne verir. Kalfa’nın önündeki kaşığı pek temiz bulamadığından bahisle alıp kendi önündeki kaşığı Kalfa’ya takdim eder. Gerçi kendi önündeki beyaz kaşığın üzerinde açık yeşile çalan bir şey görülür ise de maksat temizlik olmayıp sadece riayet olması münasebetiyle Arap da teşekkür etmekten geri durmaz. Yemekten sonra kahve içilmesi lazım gelir. Arap kahveyi getirip de arkasını döner dönmez, hanım, parmakları arasında bulundurduğu enfiye gibi bir şeyi kahvenin üstüne ekerek: “Aman Dadı Kalfa sen cömertliğinden bana kahvenin köpüklüsünü vermişsin, ama ben köpüklü kahve sevmem. Al bunu sen iç. Bana öteki fincanı ver.” diye kahveyi Arap’ın sakalına dayar. “Sakalı yok.” mu dediniz? Öyleyse çenesine dayar.

O akşam Dadı Kalfa, tütünün de bir lezzetini bulamamaya başlar. Çubuğun birini doldurup birini boşaltır ise de tütünde mi fenalık vardır nedir hepsinin içimini pek acayip bulur. Fakat Dadı Kalfa’nın içinden çıkan neşe baharı kabarıp beynine ulaşınca, oturduğu yerde dersini ezberlemekte bulunan ve henüz hafız olmayan ezberciler gibi sallanmaya başlar.

Конец ознакомительного фрагмента.

Текст предоставлен ООО «Литрес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на Литрес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.

1

Don Kişot’un Hayatı.

dönüş

2

Hamzaname: Peygamber Efendimiz Hazreti Muhammed’in amcası Hz. Hamza’nın hayatı etrafında oluşan menkıbevi halk hikâyelerinin genel adıdır.

dönüş

3

İç güzellik.

dönüş

4

Hızır ve İlyas peygamberlerin her yıl buluştuklarına inanılan 6 Mayıs günü. (e.n.)

dönüş

5

Çin ve Çin’in güney kısmı. (e.n.)

dönüş