Mehmet Rauf

(d. 12 Ağustos 1875, İstanbul - ö. 23 Aralık 1931, İstanbul)

Türk romancı, hikâyeci ve oyun yazarı. Bahriye Okulu'nu bitirdi. Daha sonra yazdığı Zanbak adlı erotik bir öykü sebebiyle subaylıktan çıkarıldı. Halit Ziya Uşaklıgil'in yazılarından ve realizm akımından etkilendi. Eserlerinde psikolojik tahliller büyük önem tuttu. Eylül, Türk edebiyatındaki ilk psikolojik roman olarak kabul edilir. Beş yıl süren bir hastalık döneminden sonra Cerrahpaşa Hastanesi'nde hayatını kaybetti.

Eylül

Mehmet Rauf

İthaki Yayınları 1905

Yayın Yönetmeni Alican Saygı Ortanca

Sanat Yönetmeni Hamdi Akçay

Günümüz Türkçesine Uyarlayan ve Yayıma Hazırlayan Bige Bilgen

Düzelti Ozancan Demirışık

Kapak Görseli Hoca Ali Rıza

Kapak Tasarım Hamdi Akçay

Sayfa Düzeni ve Baskıya Hazırlık B. Elif Bakın

1. Baskı, Haziran 2021, İstanbul

ISBN 978-625-7650-90-8

Sertifika No 46603

© İthaki, 2021

Yayıncının yazılı izni olmaksızın alıntı yapılamaz.

İthakiTM Penguen Kitap-Kaset Bas. Yay. Paz. Tic. A.Ş.’nin tescilli markasıdır.

Caferağa Mah. Neşe Sok. 1907 Apt. No: 31 Moda, Kadıköy-İstanbul
Tel: (0216) 348 36 97 Faks: (0216) 449 98 34
editor@ithaki.com.tr – www.ithaki.com.tr – www.ilknokta.com

Kapak, İç Baskı: Deniz Ofset Matbaacılık

Maltepe Mah. Hastane Yolu Sok. No: 1/6, Zeytinburnu-İstanbul

Tel: (0212) 613 30 06 denizmatbaamucellit@gmail.com

Sertifika No: 48625

Türk Edebiyatı Klasikleri

Eylül

Mehmet Rauf

1

Bahçedekilerin kahkahaları salondan işitilebiliyordu.

Süreyya canı sıkılanlara özgü bir tahammülsüzlükle, “Çılgın kız!” diye söylendi.

Balkona açılan büyük kapıdan parmaklığa dayanmış dışarıya baktığı görülen karısı dönüp, “Bu gece de hava ne güzel!” dedi.

Bu nisan gününün saat on birde1 başlayan yağmuru yarım saat sonra dinmişti. Nemli yeşilliklerin üstünde, şimdi altınlı incileriyle lacivert bir gökyüzü titriyordu. Topraktan, ağaçlardan yayılan nemli hava insanın içine işliyordu.

Genç kadın pencerenin kenarına dayanarak derin derin nefes aldı. Sanki her nefes alışında ömrü artıyormuş gibi derin bir oh çekiyordu. Sonra, sigarasının dumanına bulanmış, kış yorgunu bir tepe gibi sessiz ve gamlı duran Süreyya’nın yanına giderek onu elinden tuttu, kaldırmak istedi.

“Hava bu kadar güzel… Burada somurtup oturmak, gezip eğlenenlere haksız yere kızmak daha mı iyi? Hadi, biz de çıkalım.”

Süreyya’nın bu gece canı çok sıkılıyordu.

“Adam sen de… Bırak, boş ver!” dedi.

Babasına olan dargınlığından bütün köye pay çıkarıyordu. Yazlığa gidecekleri zaman o kadar ısrar etmiş fakat babasını deniz kenarında bir yere gitmeye bu sefer de razı edememişti. Büyükbabalarının vaktiyle gelip budala bir hesapla şu ‘taşocağında’ yaptırdığı bu köşk, her sene başka yerlere gitmelerine engel oluyordu. O, bütün kış Boğaziçi hayalleri kurmuşken yine koşa koşa geldikleri şu çöplük, çocukluğundan beri yaşaya yaşaya usandığı bu ıssız çöl, artık onu dışarı çıkıp gezmekten alıkoyacak kadar bıktırmıştı. Babasına karşı çıkamamanın, elinden hiçbir şey gelmemesinin intikamını almak isteyerek hırsını başkalarından çıkarıyor, buradaki hayatın aleyhinde konuşmak için her şey kendisine bir sebep oluyordu. Bu yüzden de, genellikle neşeli olan Süreyya, buraya taşındıkları on günden beri neredeyse daima sisli, taşkın, hatta o kadar sevdiği karısı Suat’a karşı bile ortada hemen hiçbir sebep olmadığı halde haksız davranıyordu.

Suat’ı, kolunu tutan elinden çekip yanı başına oturtarak ve ona dargın olmadığını, gülümsemesi gerektiğini hatırlayarak kaçamak, nursuz bir tebessümle, “Şimdi hep çamur oluruz. Toprak, toprak değil ki!” dedi. “İki dakika yağmur yağdı mı canın isterse yürü… Bastığın yerden ayağın bir okka çamurla beraber kalkar.”

Genç kadın, beş senelik ilişkilerinin verdiği kavrayışla pek iyi fark ettiği bu neşesizliği gidermeye artık kendi varlığının da yetemediğine gücenir gibi, acı dolu bir sesle sordu.

“Pek sıkılıyorsun galiba?”

“Evet, sorma... Patlıyorum... Burası zaten yaşanılacak bir yer mi? Allah’ın kırı... Hele bu yemekten sonraki saatler... Sabahleyin, yemeğe kadar, akşamüstü... Yani her zaman... İnsan boğuluyor. Herkes böyle birer köşede eziliyor. Kendimi bostan kuyusunda zannediyorum.”

Suat endişeyle kaşlarını çatarak ve gözleri daha ziyade karararak Süreyya’nın burada şikâyet edilecek hiçbir şey görmediği yıllarda bu köşkte geçirdikleri mutlu günleri hatırlayıp susuyordu. Bir aralık ‘Eskiden böyle söylemiyordun!’ demek istedi. Fakat neye yarayacaktı? Ufak bir mazeret, adi bir sebeple geçiştirmeyecek miydi? ‘Bari sen git, oralarda kal, biraz eğlenirsin,’ diyecek oluyordu… Fakat beş senedir beraber bulunmaya, her şeyi beraber yapmaya o kadar alışmışlardı ki kocasına karşı duyduğu derin bağlılığın şevkiyle bu fedakârlığa razı olup söylese bile, Süreyya’nın bunu fark edip karısının kırıldığını görerek daha da üzüleceğini, yine yeminler etmeye başlayacağını, hiçbir şeyin değişmeyeceğini, yalnızca görünüşte ve boş yere uğraşılmış olacağını düşünüyordu. Çünkü asıl suçun köşkte olmadığını hissediyordu. Kabahat, sebebini düşününce kalbini sızlatan şu can sıkıntısında, ne kadar aşk ve bağlılıkla geçerse geçsin şu beş senelik hayata siper olan kalplerde, bu kalplerin, insan kalbinin eskimek konusundaki yeteneğindeydi. Ve kadın, bu acı düşüncelerle başını eğip susarken Süreyya söyleniyor, şikâyet ediyordu.

“Ah büyükbabalarımız,” diyordu belki ellinci defa, “anlaşılmaz hesaplarla bu cehennem köşesinde bağ yapıp buraya kapanacaklarına, ne olurdu şu İstanbul’u İstanbul yapan güzel yerlere gitselerdi. Sonra bir babanın budalalığı, bütün aileye geçen bir hastalık oluyor. Bütün torunlar da gelip bu köşede çile doldurmak zorunda kalıyor. Bağ, üzüm... İşte filoksera2 hepsini berbat etti. Yer, yer değil ki! Babam elinde avcunda ne varsa harcasın… Hiç bu vebaya karşı koyabilir mi?”

Sonra birdenbire köpürdü.

“Ah bu çöl!” diye bağırdı. “Şimdi düşün ki Boğaziçi’nde yahut mesela Adalar’dayız... Deniz yok mu deniz, en sıcak havalarda bile insana can verir. Serin, mavi, hoş... Halbuki burada poyraz çıkacak diye ta saat dokuzu beklemeli. Duman, duman... Fırın gibi... Sonra manzaranın kısıtlılığı, tek renkliliği... Düşün Suat! Bir sandalımız olurdu. Sabahları erken yahut akşamları geç vakit sen şemsiyeni kapardın, ben küreklere asılırdım. Mehtap olsun olmasın, oranın geceleri ne güzeldir.”

Süreyya konuşurken bir yandan da hayale dalıyordu. Gerçekten orada, denizdeymiş gibi haz alarak anlatıyordu. Kocasının yerine düşünen Suat ‘Lakin mademki bu mümkün değil...’ demek istedi. Fakat yine kendine hakim oldu. Kocasının şu coşkun ânında, bu söz onu kanatlarından tutmak gibi olacak, üstelik bu imkânsızlık onu yeniden kızdıracaktı. Ancak Süreyya bunu kendi söyledi.

“Fakat işte mümkün olmuyor. Babam razı değil. Çünkü… Çünkü istemiyor, sevmiyor. Hep bu yüzden! Eğer o istese biz mutlu olacağız. Bak, mutluğumuzun önünde ne kadar önemsiz bir engel var.”

Sonra elini kaldırıp görünmez bir düşmanı tehdit eder gibi, “Ah para!” diye söylendi.

Hiç olmazsa elli lira lazımdı.

“Elli lira,” diyor, sonra ümitsizliğe kapılıyor, “ve bunu bulmanın imkânı yok,” diye köpürüyordu. “İmkânı yok. Elli lira bulmak mümkün değil. Yoksa ben şimdiye kadar seni bin kere kapıp götürmüştüm.”

Suat, “Ah ne iyi olurdu...” diye sevindi.

Süreyya başını çevirip karısının sevinçle parlayan siyah gözlerine bakarak devam etti.

“Ne mutlu olurduk Suat, ne mutlu olurduk... Hem ben asıl senin için, vallahi sadece senin için istiyorum. Sen söylemiyorsun fakat ben fark ediyorum. Gelip buraya kapanmak, seni fena ediyor. Bir kere havasızlık... Sıkıntı... Biz papaz değiliz ki bu manastırda yaşayalım. Hayat kalabalık, güzel hava içinde geçer. Kalabalık içinde yaşamak, kalabalık içinde gezip sonra birlikte bir köşeye kaçmak… İşte asıl zevk budur. İnsan, kalpleri birbirine bağlayan bağları ancak o zaman anlar. Ben seni ne kadar sevdiğimi, başka kadınları gördüğüm zaman anlıyorum. Bazen rastladığım, hatta senden güzel bulduğum kadınlara bakıyorum da kendi kendime hiçbirini senin kadar, senin gibi sevemeyeceğime yemin ediyorum. Sende bir şey var. Öyle bir şey ki hiçbirinde buna rast gelmiyorum. Öyle bir şey ki işte bütün endişelerim senin yanında eriyor. Ruhuma bir şifa, bir huzur geliyor. Dudaklarını gözlerime dokundurduğun zaman bütün canımın koşa koşa gelip gözlerime toplandığını, orada, seninle buluşmaktan mutlu, öylece kaldığını hissediyorum. Hele şimdi bana öyle geliyor ki ben dünyada senden başka hangi kadını alsaydım, hiçbiriyle senin gibi olamayacaktım. Senin gibi böyle samimi, ruhuma kadar, böyle canıma kadar samimi...”

Bunları söylerken hemen dudaklarının yanında duran Suat’ın gözlerini öpüyor, elindeki elini kaldırıp dudaklarından ayırmıyordu.

Suat kocasının sözlerini sessizce dinliyordu. Süreyya, bu ipeksi eli uzun uzun koklayarak bir inilti halinde, “Ah Suat,” dedi. “Ah Suat, sen olmasaydın...”

Genç kadının mutlu ve sessiz, ancak soru sorar gibi bakan gözlerine bakıp kalbinden kopan samimi bir sesle, “Sen de olmasaydın ölürdüm Suat...” diye tamamladı. Sesinde bir hüzün titriyordu.

Suat sakin ama heyecanlı, öylece duruyordu. Kocasının bu coşkun zamanlarında o daima sessiz kalır, söylemek istediklerini söyleyemediğinden birdenbire taşan kocasına sarılma isteğiyle boğularak, bütün ateşini ve bağlılığını sessizliğine hapsederek ezilirdi. Ve hâlâ böyle, bir yeni gelin gibi kızarıp duygularını ne bir sözle ne bir tavırla gösterebildiği zamanlar olurdu. Heyecanını ve ruhundan yükselen haykırışları bastırırdı. Bu durum, kalbini daha ateşli bir şekilde kocasına bağlar, ruhu böyle zamanlarda ona karşı, kayaları parçalayan bir çağlayan gibi saldırırdı. Şimdi yine kendi kendine itiraf ediyordu ki şu anda Süreyya için canını isteseler seve seve verirdi. Beş senedir kendisini ne kadar yücelttiğini, bir erkek olarak ne büyük fedakârlıklarla, başka kocalara benzemeyerek nasıl yalnız kendisini sevdiğini, bütün davranışlarına, bütün tavırlarına kendisi için nasıl bir şefkat, nasıl bir yumuşaklık vererek yaşadığını pek iyi biliyordu. Suat’ın çocukluğu annesiyle babasının geçimsizlikleri içinde kahır dolu geçtiği için, her türlü beklentisinin üstünde bulduğu bu evlilik hayatı onu sonsuz derecede minnettar etmişti. Kelimelerle arası olmayanlara özgü bir derinlikle düşünüyor, beraberliklerini değerlendiriyor, her şeyi fark ediyordu. Eski ateşlerinin gittikçe azaldığını, eski sıcaklığın her gün biraz daha ılınmakta olduğunu görüyor, dikkatli ve hassas bir kadının gözüyle hepsini hissediyordu. Fakat aralarında bir şey hiç azalmıyor, daima artıyordu, ki o da samimiyetiydi. Kocasının samimiyetinden hiçbir zaman şüphe etmiyordu. Her gün, bir gün önce yine şüphe etmediği bu samimiyeti daha da çoğalmış buluyordu. O derecede ki, şimdi evlenmelerinden bir sene sonrasını düşündükçe, o zaman bağlılıklarını ortaya koymak için pek yeterli ve pek güçlü gördüğü samimiyet derecesinin, bugünküne nispeten bir hiç hükmünde olduğunu fark ediyordu. “O zaman nasıl emin olmuşum ki?” diyeceği geliyordu şimdi. Ve ilk günlerdeki ateş ve özlem bugün büyük oranda tükenmişse de, anlayışlı ve düşünceli tüm kadınlar gibi, o da bu samimiyeti öncekilere tercih ederek tükenişin yol açtığı hüznü gidermeye çalışıyordu.

Süreyya tekrar parasızlıktan şikâyet ederek, “Bak,” dedi. “Bak Suat, elli lira insanı nelerden mahrum ediyor? Biz de insanız, değil mi? Karısını mutlu etmek için elli lira bulamayan bir erkek...”

Onu böyle aciz görmek istemeyen Suat, kocası böyle düşünmesin, zayıf görünmesin diye hemen atıldı, “Fakat ben seni böyle daha çok seviyorum,” dedi. “Herkes zengin olabilir fakat senin gibi olamaz.”

Sonra Süreyya’nın kederini dağıtmak için ekledi.

“Mademki sen beni kapıp bir yalıya götüremiyorsun, bari ben seni alayım da balkona olsun çıkarayım. Gece o kadar güzel ki bundan faydalanmamak cinayet sayılır.”

Bu sırada bahçeden, gecenin bir köşesinden tiz ve parlak bir kahkaha daha geldi.

Suat pencereye doğru yürüyerek, “Bak kız kardeşine... O hiç senin gibi düşünmüyor,” dedi.

Süreyya da balkona çıkmış, orada bir hasır koltuğa düşer gibi oturmuştu.

“Yanında Necip mi var?” diye sordu.

Suat öbür sandalyeden pelerinini almış örtünüyordu. Gülerek cevap verdi. “Galiba.”

“Kocası da babamın yanında değil mi? Tuhaf evlilik, tuhaf koca, tuhaf karı... Özellikle tuhaf karı...”

Suat yine güldü.

“Özellikle tuhaf koca,” dedi.

O zaman birbirlerine karşı fikirlerini savunmaya başladılar.

Süreyya’nın iddiasına göre, babasının yanlış tutumu sonucunda kötü bir evlilik yapan kız kardeşi Hacer, evliliğinin daha ilk senesi olduğu halde kocasından soğumuştu. Aralarında açık bir kayıtsızlık sürüp gitmekteydi. Fatin her türlü beklentinin ötesinde bayağı bir adam çıkmış, bu durum da bir kuş gibi şen, ince ve biraz hoppaca olan Hacer’de derin bir nefrete sebep olmuştu.

Süreyya tek tük ağaçlarla uzayıp ta karşıki dağların eteğine kadar giden bağa doğru bakarak tekrar ediyordu.

“Çılgın kız! Zavallı Necip geldi geleli elinden çekmediği kalmadı. Geldiğine bin kere pişman olmuştur.”

Necip, Süreyya’nın halasının oğluydu. Ara sıra köşke misafir gelirdi.

Ve Süreyya genç, güzel, zarif Necip’i düşünüp sonra eniştesi Fatin Bey’e bakıyor; onun yağlıymış gibi parlayan ensesi, yüzü, daima bir çıkar ümidiyle bakan küçük hilekâr gözleri, biraz yüksek omzunun üstünde yemek yerken bir hayvan şekli alan öne eğilmiş büyük başıyla nasıl iğrenç biri olduğunu kabul ederek Hacer’e hak vermek istiyordu. Fatin Bey ötede gayretli bir biçimde Beyefendi’ye yaltaklanıp evin demirbaşı olmak için çırpınırken ateşli ve titiz Hacer’in de Necip’i üzüntüsüne bir intikam aracı yapmasından ürküyordu.

Sonra, “Yok, bana öyle geliyor ki Fatin’in yerinde kim olsaydı Hacer yine böyle olacaktı,” dedi. “Onda hâlâ çocukluktan kalma bir afacanlık var ki artık bu kadarı özür falan kabul etmez. Onu gören de okuldan kaçmış, komşunun evinde oyun oynayan bir mahalle kızı zanneder.”

Suat hemen savunmaya geçti.

“Aaa, rica ederim bey, haksızlık etme... Hacer’i daima suçlu görmeye o kadar alışmışsın ki artık her ne yapsa kötü görüyorsun. Şunu düşün, zavallı kız! O güldükçe bir şey beni bile tırmalıyor.”

O zaman Hacer’in düğünden evvelki halini tarif etmeye başladı. Genç kızın itiraf ettiği ümitlerini, emellerini, bütün genç kızların kadın oldukları zamana dair hülyalarını anlattı. Sonra o kızın, karşısında birdenbire böyle işyerinde otura otura, ihtiyar memurlar arasında dura dura ihtiyarlaşmış, tembelleşmiş bir koca bulunca ne hale geldiğini göstermeye çalıştı.

“Şimdi düşün,” diyordu, “farz edelim... İşte mesela Necip Bey, ona pekâlâ bir koca olabilirdi. Öyle biriyle birleşip otursaydı zanneder misin ki Hacer böyle olurdu? Daha doğrusu böyle olsa bize pek doğal gelirdi. Gerçi şimdi Hacer öncekinden titiz, öncekinden hırçındır, ama yemin ederim ki kötü kalpli değildir. Sen kardeşisin ama benim kadar bilemezsin, kadın kadını daha iyi tanır.”

Süreyya kendi kendine söylenir gibi, “Necip, evet, Necip pek iyi olurdu. Hatta annem de hep onu ileri sürüyordu. Fakat babam ‘Aile içinde evlilik iyi olmaz!’ deyip gitti... Ondan başka ben de düşündüm ki Necip kız kardeşime pek uygundur fakat kız kardeşim Necip’e hiç layık değildir. Layık şöyle dursun, hatta denk bile değildir. Necip’e daha iyi terbiye görmüş, daha ağırbaşlı, daha ince bir kadın gerekir. Hem Necip evlenmekten, ölümden kaçar gibi kaçar.”

Suat gülüyordu.

“Aman, Necip Bey tuhaftır. ‘Bence evlenmek ölmektir,’ der durur!”

“Necip için gelip böyle bir bucağa kapanarak kalmak, baharı ve bütün yazı böyle geçirmek... Ah, bunun imkânı yoktur. O serbest alışmış. Gezmeye, eğlenmeye alışmış. Ona bekârlık hayatının cazibelerini unutturup kendine bağlamak için ben kadın isterim... Hacer mi? Hacer, Necip’e kendini bir ay sevdiremezdi. Bizim terbiye ettiğimiz kızdan ne olacak?”

Suat yeniden güldü.

“Beyefendi duymasın, yine neler söyler...”

Süreyya omuzlarını kaldırarak sustu.

Hava gittikçe serinliyor, durgun hava sanki tamamen suya dönüşüyordu. Gece, berrak ve altın pullu mavi tülleriyle titreyerek donuyordu.

Suat pelerininin içinde büzülerek, “Soğuk,” dedi. “İstersen içeri gidelim...”

O anda aşağıdan bir ses yükseldi.

“Pek soğuk, pek!” diyordu. Bu Necip’in sesiydi.

Suat eğilerek, “Biz içeri kaçıyoruz,” dedi.

Hacer soğuktan büzülmüş sesiyle, “Ama bütün bütün kaçmayınız, biz de salona geliyoruz,” diye cevap verdi.

Salona geçtikleri zaman Suat camları kapadı. Hacer ve Necip dışarıdan gürültüyle geliyordu. Kapı şiddetle açıldı, Hacer içeri atladı. Pelerininin yüksek yakalarında kaybolmuş küçük yüzü mosmor kesilmişti. Koştu, elini Suat’ın boynuna sokarak, “Üşümüş müyüm, bak?” dedi.

Necip pardösüsünü çıkarmış, oraya bırakıyordu. Süreyya ona doğru yürüyerek, “Eğer Hacer hasta olursa seni sorumlu tutacağım Necip,” dedi. Sonra elini eline alarak, “Bak senin elin de donmuş!” diye ekledi.

Necip gülüyordu.

“O halde beni yine Hacer Hanım kurtarır. Çünkü bunda ne kadar az suçum olduğunu herkesten iyi o bilir. Bir türlü ikna edip buraya getiremedim. Önceden öyle değildi, şimdi şair olmuş... Elinden gelse ölçülmüş tartılmış şiir söyleyecek.”

Hacer lambanın yanında ayakta durmuş, ellerini ağzına götürüp nefesiyle ısıtmaya çalışarak ağabeyine bakıyordu. Sonra omuz silkip Necip’e döndü.

“Sen korkma boş yere,” dedi, “onlar hep sözdür... Biz o sözleri çok dinledik... Şimdi senin asıl yapacağın şey, şu sobayı yaktırmaktır.”

Necip sobayı yaktırmakla meşgul olacakken Suat atıldı. “Durun Necip Bey. Şimdi hizmetçiler onu bir saat yakamaz. Siz bana bırakın... Siz sadece söyleyiniz de ateş getirsinler.”

Şimdi Süreyya, Hacer’in yanına gelmiş, ellerini eline almış tutuyordu. Hacer, Süreyya’dan korkmamakla beraber ondan daima çekinirdi. Suçlu çocuklara özgü konu değiştirme taktiğiyle aynanın önündeki saate bakarak, “Ooo, saat daha üç buçuk... Yatmamıza daha vakit var. Bezik oynayalım mı çocuklar?” dedi.

Süreyya teklife cevap vermeyerek, “Sen küçük olaydın da Hacer,” dedi, “seni mini mini şamarlarla iyice bir döveydim. O zaman belki Necip Bey’in intikamını da alırdım.”

Necip sobayı yakmak için Suat’a yardım ediyordu.

“Benim intikamımı mı?” dedi. “Dünyada intikam kadar tanımadığım bir duygu yoktur. Bugün beni döven birini, yarın başka birinin dövdüğünü görsem ağlayacağım gelir.”

Şimdi soba alev almış, odunlar telaşlı bir çatırtıyla yanmaya başlamıştı.

Hacer, Süreyya’nın elinden kurtularak bezik masasını kurmaya başladı.

“Hadi, beziğe, beziğe…” diyordu.

Suat, “Ben oynamam, sizi izlerim,” diye masaya oturdu. Necip, Hacer ve Süreyya oynamaya karar verdi. Onlar oynarken Suat seyrediyordu. Birden o kadar dalmış, gözünün önündeki şeylere dikilen gözleri onları görmeyerek o kadar başka alemlere gitmişti ki… Orada olduğunu oyun bittiğinde fark etti. Necip Bey kâğıtları almış, “Daha dur bakalım,” diyordu.

Hacer önündeki kâğıtları eliyle iterek, “Benim canım sıkıldı,” dedi.

Süreyya, “İşte gördünüz ya, bizim Hacer’le oyun olmaz,” deyip kâğıtları toplamakta olan Necip’e yardım ediyordu.

Hacer, “Efendim, Allah rahatlık versin,” dedi.

O gidince Necip de kâğıtları bırakarak, “Size tuhaf gelebilir ama hakkı da var yani,” dedi. “Burada oturup da insanın yine de neşesini koruyabilmesi için sizin gibi olması gerek. Buraya on gün kalmak kararıyla gelmiştim ama galiba yarın ilk trenle kaçacağım. Burada nasıl hayat geçiriyorsunuz, bilmem ki. İnsan zorla cehenneme girer mi?”

Suat, istediği zaman buradan kaçabilecek olmanın kocası tarafından da bir mutluluk olarak görüleceğini düşündü. Süreyya’ya baktı. Süreyya az önce karısına ettiği şikâyetleri şimdi de Necip’e anlatmaya başlamıştı. Necip hep hak veriyor, kendisinin daha fazla duramayacağını söyleyerek gittikçe kuvvet bulan kararıyla, “Aman, hemen yarın kaçayım,” diyordu.

Suat, “Buradan nereye gidiyorsunuz?” diye sordu.

“Ada’ya... Şimdi Ada gittikçe güzelleşir. Baharda İstanbul’un en güzel yeri Adalar’dır. Daima gider kalırım... Hele pazar günleri o kadar kalabalık oluyor ki...”

Süreyya daldığı sessizlikten uyanarak, “Ben olsam Büyükada’ya gitmem,” dedi. “Daha tenha bir yere... Öyle bir yer olsun ki ben kalabalık içinde olayım da yine orada yaşamayayım. Ben gitsem mesela Heybeli’ye yahut Burgaz’a...”

Necip gülerek, “Aa, orada bir gün yaşayamam,” diye atıldı. Sonra ikisine de bakarak ciddi bir tavırla ekledi:

“Siz ikiniz için oraları iyidir. Fakat benim gibi yalnız yaşayan bir adam için... Eğer ben de sizin gibi olsam, hayatta buradan ayrılmam.”

Süreyya gülerek bu düşünceyi reddediyor, insanın boğulduğundan, burada yaşamanın imkânsızlığından bahsediyordu. O zaman Necip de kabul etti.

“Evet, evet, öyle bir yer olmalı ki insan kalabalık içinde yaşamalı fakat içine girmeden...”

Onlar konuşurken Suat düşünüyordu. Değil kocası gibi kalabalığı hiç sevmeyen bir adam, kalabalık içinde büyümüş Necip Bey bile kendine bir eş bulursa burada, kocasının cehennem dediği bu köşede yaşamaya razıydı. Karısı olarak Süreyya’yı böyle, daima böyle neşeli, rahat ve beraber olmak dışında her türlü endişeden uzak kılamamak, ona büyük bir felaket gibi geliyordu. Düşüncelerinin ta en derinlerinde bir ateş, bir küçük korku, bu felaketin sahiden büyümesi fikrinden doğan bir acı, gittikçe kendini hissettirmeye başlamıştı. “Ne yapmalı ya Rabbim?” diyordu içinden. Ve Necip söz söylerken kendilerinden mutlu ve uyumlu bir çift gibi bahsettikçe, ona memnun ve minnettar bir bakışla bakarak teşekkür etmek istiyordu. Hâlâ mutluluğunu koruyan bu hayat ortaklıklarının derinlerinde hissedilmez, görülmez üzüntüler hissettiğinden, o söyledikçe gerçekten onun sandığı kadar mutlu olduklarına inanmaya çalışıyordu. Hiçbir kederleri, ayrılıkları, hiçbir şeyleri yoktu. Fakat işte bu kadar samimi, bu kadar birbirine bağlı bir hayata alıştığı için en hissedilmez şeyler bile ona bir tehdit gibi geliyordu.

Birden Necip’in, “Suç daima aynı hayatı sürmekte...” sözü kulaklarını yırttı. Evet, değişmek gerekmez miydi? Eğer bugün sadece varlığıyla kocasını her emelden uzak tutamıyorsa ve bunun sebebi hayatlarının daima tekdüze olması ise... O korktuğu geleceğe karşı koyabilmek için bundan böyle onun hayatını değiştirmesi gerekmez miydi? Şimdiye kadar hayatlarını hiçbir hesaba göre düzenlememiş, hep akışına bırakmıştı. Fakat bundan sonra idare etmek, düzenlemek gerektiğini anlıyordu. Mutluluklarının bu halde devamı onları bezdirmese bile yavaş yavaş bir bezginliğe doğru sürüklüyordu. Bu ona yeterli bir dersti. Evet, artık biraz daha hesaplı davranmalıydı. Ve bunu derin bir acıyla hissediyordu. O her türlü endişeden uzak, doğal, endişesiz hayat, hiçbir bağlılık olmadan bile umulandan öte bir neşeyle, daima beklenmedik gülümseyişlerle gelen, hep güzelliklerle, hep sevinçlerle gelen o sade hayat, şimdi ona ele geçmesi imkânsız, acı bir lütuf gibi görünüyordu.

Ah çocukları sağ olsaydı... Bunu düşünür düşünmez, her zamanki gibi, ta içinde bir şey sızlayarak gözlerini yaşlarla doldurdu. Ah çocuk! Bunu anlıyordu. Bir çocuğun karıkoca arasında nasıl bir bağ olduğunu, giderilmesi imkânsız sayılan keyiflere denk bir başkalık, bir yenilikle kalplere nasıl haz verdiğini ve mutlu ettiğini düşünüyor, düşündükçe çocuğunun kaybına şimdi bunun için de ayrıca yas tutuyordu. Ah sağ olsaydı, onların hayatını nasıl daima sıcak, daima genç tutacaktı. Bu kayıp onlarda öyle derin bir yara açmıştı ki tekrar doğurmak konusunda büyük bir korku duyuyor, doğurmaktan çekiniyordu. E, o halde? Bırakacak mıydı? Mutluluklarının bu hiç görülmeyen, hissedilmeyen fakat onları etkileyen, harap eden ve bir gün bir büyük yara halinde ortaya çıkacak olan kurdunu olduğu yerde bırakacak mıydı?

Kocasını gittikçe bu üzüntüye yenilmiş, gittikçe bu üzüntünün pençesinde, o daha güzel geçen zamanları özlerken görüyordu. Bu özlem büyüdükçe, onun kendisine karşı duygularının gitgide azalacağını, belki bir gün asıl engelin kendisi olduğunu zannedeceğini, büsbütün ihmal edileceğini farz ediyordu ve kendi etkisinin kaybından çok, kocasının bir başka etkiye yenilmesi olasılığı, işte bu olasılık onu yakıyordu. Kendine tekrar sordu: ‘E, o halde?’

Evet, uğraşmak gerekiyordu. Fakat nasıl? Öncelikle onun istediğini yapmalıydı. Birden kocasına karşı kalbinde yer tutmuş olan aşk ve keder coştu. ‘Sen de git, Necip Bey’le beraber sen de git...’ diyeceği geldi. Fakat sonra kadınlığı ona birtakım manzaralar gösterdi. Daima her zevkte ortak oldukları halde şimdi onu, kendisinin mahrum kaldığı zevkler içinde görüyordu. Kıskanç, bencil bir kadın olmadığı halde buna da dayanamadı. Onu hiçbir eğlenceden eksik bırakmak istemez fakat onunla birlikte eğlencelere katılma arzusunu da önleyemezdi. Birden fikrinde bir ışık titredi. Bu, ona öyle beklenmedik bir şevk verdi ki yerinde duramayarak kalktı, gezinmeye başladı.

Süreyya ile Necip konuşmaya devam ediyordu. Şimdi Necip ona bir olay anlatıyordu. Süreyya arkasına yaslanmış, dalgın dalgın onu dinliyordu.

Genç kadın kocasını mutlu görmek için öyle içten bir arzu duyuyor, onu mutlu etmek, onu hiçbir kadının mutlu edemeyeceği kadar mutlu etmek için içinde öyle sonsuz bir güç buluyordu ki artık her türlü engele karşı gelmenin kendisi için bir sıkıntı değil, bir haz olacağını düşündü.

Yavaşça salondan çıktı. Kocası görmeden babasına bir mektup yazmak için hemen odasına kapandı. Mektubunu, şimdi gelip görecek diye bin bir heyecan içinde yazıp bitirdikten sonra hemen zarflayıp dadısının odasına gitti. Küçükten beri elinde büyüdüğü bu ellilik kadın, kocası öldükten sonra Suat’ın rızasıyla buraya, yanına gelmişti. Ricalarla onu yarın erkenden İstanbul’a kadar gitmeye razı ettikten sonra yukarı çıkıp Süreyya’yı hâlâ Necip Bey’le salonda bulunca, şimdiden başarılı olmuş gibi mutlu bir şekilde yanlarına oturdu.

Sabahleyin uyanır uyanmaz Suat’ın ilk işi hizmetçiye “Dadım gitti mi?” diye sormak oldu. Kız, ihtiyar kadının erkenden şehre indiğini haber verince memnun oldu, kalkıp camları açtırdı. Işıltılı bir güneş gecenin rutubetini silik, halsiz buharlar halinde oraya buraya dağıtmış, rüzgârsız havada bunlar asılı kalmıştı. Ta uzakta, üzerinde tek tük köşklerle ağaçlar kaynaşan bir ovanın ortasından bir parça deniz görünüyordu.

“Acaba Necip Bey gitti mi?” diye sordu Süreyya’ya.

Süreyya bir koltuğa uzanmış düşünüyordu. Bunun üzerine kalktı.

“Sahi... Ama daha gitmemiştir. Gidecek olsaydı gece veda ederdi. Dur, bir bakayım...” dedi ve camlı kapıyı açarak köşkün üç tarafını saran balkonda yürüyüp öbür cephede bir pencerenin önünde durdu. Necip pencerenin yanındaki koltukla dalgın oturuyordu.

“Ben seni uyuyor zannettimdi.”

“Ooo, saat bir, bu saate kadar uyumak için insan miskin olmalı. Hem de ben buranın asıl sabahını severim. Şehrin patırtısı içinde yaşadıkça insana biraz sessizlik, biraz kır, biraz kuş sesi pek hoş geliyor.”

“Evet, burada geçici bir süreliğine oturduğunu bildiğin için sana öyle gelir.”

Necip, ileride kütüklerin arasında at arabasıyla dolaşarak yanındaki bağcıyla bir şeyler konuşan Beyefendi’yi gösterdi.

“O sizin gibi düşünmüyor,” dedi.

Süreyya hiddetle omuzlarını kaldırdı.

“O eğer bu sene bir salkım üzüm alabilirse...”

Güneş tatlı bir okşayışla sıcaklığını göstermeye başlamıştı. Pencerelerden giren ışık, içerinin yarı gölgeliğinde güler yüzlü parıltılarla cisimleşiyordu. Sessizlik içinde, hafif sesle bahçede konuşan Beyefendi’nin sözlerini işitiyorlardı.

Süreyya, “Annem geliyor,” dedi.

Balkonun öbür tarafından annesi geliyordu. Hanımefendi gülerek bahçedeki babasını gösterdi. Süreyya başını sallayarak, “Gördük,” dedi.

Hanımefendi tam Necip’e rahat edip etmediğini soracakken Süreyya ona vakit bırakmayarak, “Garip soru,” diye araya girdi. “Sanki burada boğulmaktan başka bir şey varmış gibi. Şimdi sıcak gittikçe ateşlenerek bir fırın olur. Ağaçsız, rüzgârsız... Bir ocak gibi her taraf yanmaya başlar. O zaman gelip sormazsınız; nasılsınız, terliyor musunuz, boğuluyor musunuz, demezsiniz... Rüzgâr çıksın diye saatin dokuzunu beklemeli.”

Arkadan Suat’ın sesini işittiler. Gülerek Hanımefen-di’ye, “Vallahi benim bir suçum yok anneciğim,” diyordu. “O mümkün değil bu sene burada oturmayacak.”

Hanımefendi de gülerek, “Öyle ya, bir yalı tutar, alır seni de götürür,” dedi.

Süreyya alaycı bir şekilde, “Evet, sayenizde,” diye söylendi.

Necip söze girdi.

“Ne iyi olur vallahi. Bir küçük yalı... Karıkoca istediğiniz gibi bir yalıyı otuz liraya tutarsınız.”

Suat birden kalbi atarak sordu. “Otuz liraya mı?”

Süreyya annesinin elini tutmuş, ona şikâyet ediyor, yalvarıyordu.

Annesi de gülerek başını sallıyordu. “Mümkün değil, imkânı yok...” diye tekrar ediyordu. Babasının elindekini avcundakini çocuklara verdiğini, hatta parasızlıktan şikâyet ettiğini söylüyor, kendisine gelince, “Ben nereden bulurum?” diyordu.

Süreyya, “Ah sizde ne çıkınlar vardır!” diyor, annesi ise gülerek, “Otuz lira... Mümkün değil... Sen erkek değil misin, bir karını besleyemiyor musun?” diye eğleniyordu.

O zaman Süreyya hiddetle, “Evet, hakkınız var,” dedi. “Fakat ben maaşımla ancak boğazımızı karşılayabilirim. Önceden, peşin otuz lira... Bunun için borç mu almalı?”

Onlar konuşurken Suat kocasına duyurmamaya çalışarak Necip’e, “Bugün gidiyor musunuz?” diye sordu.

Necip tereddüt edince burada kalmanın onun için bir fedakârlık olduğunu düşünerek rica eden bir sesle ekledi.

“Bugün kalınız.”

Sonra bunu da yeterli görmeyerek, “Kalınız, size ihtiyacım var,” dedi.

Bu ses, bu eda öyle esrarengiz, o kadar tatlıydı ki Necip şaşırmış bile görünmeden boyun eğdi.

2

Suat onları sıkmadan akşamı etmek için kendini tüketti. Süreyya’yı büsbütün kızdırmak istiyormuş gibi hava iyice sıcak ve çok durgundu. Herkes baygın halde, perdelerin arkasına sinen serince bir gölgeye sığınmıştı. Fatin ile Beyefendi İstanbul’a, işyerlerine gittiklerinden, evde iki erkekle üç kadın kalmışlardı. Hacer bugün öğle yemeğinden önce görünmedi. Onun merak edip önem verdiği şeylere böyle ani küsüşleri, sebepsiz ihmal edişleri vardı. Suat’la iki erkek otururlarken Suat gezme teklifini uygun bulmadığından, sonunda piyanoyu bir kurtuluş çaresi olarak gördü. Necip’in müziği çok sevdiğini bildiğinden, onu eğlendirebilmek için uzun zamandır ihmal ettiği piyanosunun başına geçti.

Süreyya uzandığı minderde, gözlerini tavana dikmiş hiç kımıldamadan, “Sıcakta dinlenmiyor!” diyordu. Sonra gülerek, “Neyse çal Suat, teşekkür ederim,” dedi. “Etraftaki böcek uğultusunun yanında piyanon gerçekten müzik yerine geçiyor.”

Necip ise tersine çok hoşlanmış, alçak bir sandalyeyi köşedeki piyanonun yanına çekip oturmuştu. Suat çoktan beri çalmadığı parçaları çalmakta zorlanıyor, tembelliğinin cezası olarak elinin kıvraklığının kaybolduğundan şikâyet ediyordu.

Evin içinde durmadan piyano nağmeleri dalgalandı. Yemek haberi geldiğinde Süreyya uzun bir of çekip kalktı, piyanonun kapağını kapadı.

“Müzikle idam!” dedi eğlenerek. “Aman neyse, kurtulduk ya Rabbim. Sen de mi azap meleklerinden oldun Suat?”

Sofrada yine o konuyu açtılar. Necip daha şikâyete başlayamadan Hanımefendi gülerek, “İşte yalıya gidiyorsunuz ya,” dedi.

Süreyya acı bir ricayla, “Evet, sayenizde,” derken Hacer merakla soruyordu. Hanımefendi tatlı sesiyle ağır ağır anlatıyor, Süreyya’nın artık burada sıkıldığından kaçacağını, Boğaziçi’nde bir yalı tutup Suat’ı götüreceğini hafif bir tebessümle haber veriyordu. Hacer evvela gerçek sandı.

Birden bütün yüzünü kaplayan bir hiddet alevinden sonra kendini tutarak, “Oh ne âlâ,” dedi, “burada yalnız başımıza...”

Hanımefendi gülerek onun sözünü kesti.

“Artık biz de yalıya misafir gideriz. Şimdiye kadar onlar bizde misafirdi, şimdiden sonra da biz onlarda, değil mi Hacer?”

Hacer soğuk bir biçimde, “O niçinmiş o? Biz de istesek gidemez miyiz?” dedi.

Süreyya bir ah çekerek “Gitsek de, hep beraber gitsek...” diyordu.

Hacer yüzünde beliren sevinç parıltısını gizleyemeyerek, “Ha,” dedi, “ben de sahiden gidiyorlar zannettimdi.”

Necip, Hacer’in bu tür küçüklüklere çokça kapılarak onları böyle adice meydana vurduğunu gördüğü için ona acıyordu. Suat’ın üstünlüğü… Güzellikçe belki Hacer öndeydi fakat Suat’ın bütün diğer şeylerde ona üstünlüğü o kadar göze çarpıyordu ki bunu Hacer’in de fark etmemesi imkânsızdı. Ahlakta, ağırbaşlılıkta, yumuşaklık ve nezaketteki bu üstünlük Suat’a öyle bir hal veriyordu ki güzelliği bundan dolayı zenginleşiyordu. Kocasına olan bağlılığı, sakin, daima güler yüzlü, daima alçakgönüllü halleri birer üstünlük nedeni oluyor, onu yükseltiyordu. Halbuki Hacer’in öyle anları olurdu ki bir gölge gibi, belli belirsiz ince kaşları, teninin şeffaflığı, saçlarının güzel edasıyla gerçekten güzel bir kadın olduğu görülür, Necip de bu güzellikte biraz yaramaz, biraz yırtıcı bir kuş hali bulurdu. Sonra Hacer, Suat’ın mutluluğu yanında kendisinin ziyan edilmiş evlilik hayatı yüzünden bu kadına karşı saklamaya nezaket ve tahammülünün yetemediği bir kinle davranır, onu incitir dururdu. Necip, eğer Suat’ın yumuşaklık ve idaresi olmasa Hacer’le anlaşmalarının mümkün olamayacağını, hatta Hacer’in fırsat bile beklemeyen şu hırçın hücumlarına Suat’ın nasıl yumuşaklık ve sabırla karşılık verdiğini fark ediyordu.

Sofradan kalkıp salona çıktıklarında, “Siz pek iyi yapıyorsunuz,” dedi.

Suat önce bilmezden geldi. Bunların kendisine karşı bir saldırı olmadığını, Hacer’in bazen herkese karşı böyle davrandığını iddia etti. Fakat Süreyya ile birleşerek onu, bütün o tavırların açık birer saldırı olduğunu kabule zorladılar. O zaman Hacer’i bir küçük kardeş gibi sevdiğini, her haline pek çok acıdığını, bunun için böyle küçük şeylerine önem vermemeyi tercih ettiğini söyledi.

“Yemin ederim ki,” diyordu, “Hacer sizin zannettiğiniz kadar kötü bir kız değildir. Eğer iyi idare edilse pek iyi olur, halbuki...”

Süreyya ağız dolusu duman savurarak, “İşte asıl iş orada ya,” diye haykırdı. “Bu kadar kişinin içinde de bu sabır bir sende var.”

Necip gülerek, “İşte ben de bu sabra hayran oluyorum,” dedi.

Süreyya, Suat’ın elini tutmuş Necip’e gösteriyordu.

“Benim karım bir melektir Necip.”

Suat gülümseyerek, “Kızarmam gerekir mi?” diye sordu.

Süreyya, “Ne yaparsan yap,” dedi. “Ben izninizle ve tam bir rahatlıkla ya da en azından rahat etmek niyetiyle gider şuraya yatarım.”

Salona henüz giren Hacer, “Oo, ağabeyim bu sene öğle uykusuna pek erken başladı,” diye söylendi.

Sonra dönüp Suat’a, “Bu uykucu ile yalıda ne yaparsın? Senin orada yalnızlıktan canın pek sıkılacak diye düşünüyorum,” dedi.

Suat tebessüm ederek sordu.

“Niçin? Siz gelmez misiniz?”

Hacer bir çeşit dans eder gibi Necip’e doğru giderken, “Ben mi?” dedi. Biraz tereddütten sonra ekledi. “Canım hele bir kere yalı tutulsun da... Bu ne acele?”

Biraz durdu, sonra söylemek istediği sözü sindirdiğini gösterir uzun bir soluk verişle, orada yatan Süreyya’yı hiç umursamadan Necip’e yaklaşıp, “Akşama kadar benimle berabersin,” dedi.

Necip, “Hani şimdi siz Suat Hanım’ın yalnızlığından bahsediyordunuz?” diyecek oldu.

Hacer uzun bir “Oo!” koyuvererek başladı. “O şimdi yalnız değil ki. İnsana kuru hülyadan daha iyi arkadaş mı olur? Kuzum, bu yalı hülyası öyle bir hastalıktır ki insanı vefalı bir dosttan bile daha iyi oyalar.”

Necip hâlâ, “Hep beraber burada otururuz, değil mi Hacer Hanım?” diyor, Süreyya yattığı yerden sesleniyordu. “İsterseniz gezmeye çıkınız, kütük ormanlarına yahut fasulye korusuna...”

Hacer, Necip’in çekingen tavırlarına, Süreyya’nın biraz kuru sesine bakıp Suat’ın sessizliğine hücum etti.

“Yalıyı nerede tutuyorsunuz Suat?”

Suat tebessüm etmeye çalışarak, “Bakalım, daha bir karar vermedik,” dedi.

“Öyleyse karar vermek için çok zahmet çekmeyeceksiniz. Ben de önce gerçek zannettimdi. Bizde bu züğürtlük varken... Böyle söylenilir, söylenilir, birçok tatlı hülyalar kurulur, sonra vazgeçilir, değil mi?”

Gülerek Süreyya’ya ve Necip’e bakıp devam etti.

“Zaten bundan kolay şey mi var? Ağabeyim, malumunuz, önce bir heves, bir heves... Üstüne uyku... O, Paris’e de böyle gidip gelmedi miydi?”

Suat bu sözlerin arasında kendi kendine hep, ‘Ah, bir akşam olsa!’ diyordu. Akşamüstü hepsini kandırıp yola çıktı. Fakat son tren gelip de dadısının çıkmadığını görünce canı sıkıldı. O kadar yalvardığı halde babasının belki aldırmayacağını düşünerek kızıyordu. Dadısı ertesi akşam da, öbür akşam da gelmedi. Suat her gün akşama kadar bin bir sabırsızlık ve işkenceyle bekliyor, bütün gün umduğu halde son saatte ümidini kesip onun gelmeyeceğini, gelse bile eli boş geleceğini düşünüyor, üzülüyordu. Öbür gün tekrar Necip’i alıkoymak için çok sıkıldı. Öte yandan onu niçin alıkoyduğunu da anlamıyordu. Yalnız onun Süreyya’ya kalben ne derece bağlı olduğunu bildiğinden, para geldiği zaman kocasının sevincinde hazır bulunmasını istiyor, bundan başka Necip’in Boğaziçi hakkındaki bilgisinden yararlanılacağını da düşünüyordu. Fakat onun akşamlara kadar Hacer’in şımarık, hırçın kadınlığı elinden neler çektiğini görünce sıkılıyordu. Bunun için yine “Kalınız!” sözünü kendini zorlayarak söyleyebildi. Fakat Necip pek ciddi davranarak bu alıkoymaların sebebini anlamak için hiçbir imada bulunmamış, hep sessiz kalmış, beklemişti.

İkinci akşam yine bir aralık yalnız kalınca, “Sizi akşama kadar burada bekletip sıkıyorum, affediniz,” dedi. “Süreyya’ya bir oyun yapacağım, o sırada sizin de burada bulunmanızı istiyorum. Fakat olmuyor ki...”

Necip, “Zaten cumartesi inmeye karar vermiştim,” diye tekrar ricada bulunmasının önüne geçti. Ne olduğunu anlamamakla beraber, bu oyunun yalıyla ilgili olduğunu düşünüyordu. Artık bütün köşkün ağzında alay konusu olan yalıdan söz açıldıkça Suat’ın heyecanlanması da bu hükmünü güçlendiriyordu. Fakat bu konudaki alaylarında hepsi öyle aşırılık gösteriyorlardı ki artık gereğinden fazla oluyor, hatta rahatsız ediyordu. Bunu fark eden Necip, Suat’ın cevap vermediğini gördükçe kadının sabrına, dayanma gücüne şaşıyordu.

Suat’la beş seneden beri tanışıyorlardı. Bu beş sene içinde ona olan saygısı her an çoğalmış, kadınlar arasında böylesine tesadüf etmenin pek güç olduğunu zannetmeye kadar varmıştı. Necip zaten nadiren ziyaret ettiği bu aileye, Süreyya’nın evliliğinden sonra daha seyrek gelmeye başlamıştı. O zaman henüz okulu bitirmiş, uzun eğitim yıllarının biriktirdiği bir telaş ve ateşle yaşamaya koyulmuştu. Kadınlar hakkında pek uzaktan ve sayfalar arasında yapılan araştırmanın, deneyim ve incelemelerden çok hayallerden doğan yüzeysel bir araştırmanın itmesiyle, evvela pek hayal mahsulü fikirleri vardı. Deneyim kendisinde acı hayal yaraları açtı. Gençliğe özgü yakıcı ateşin etkisiyle bu deneyimlerini pek kolay genellemiş, kadınlara dair güçlü ve itiraz kabul etmez bir düşünce geliştirmiş, artık hayat kavgalarında yaralanmak tehlikesine karşı tamamıyla dayanıklı bir zırhla silahlanmış olduğuna inanarak öylece yaşamaya başlamıştı. Bu esnada ara sıra gördüğü Suat, onun yumuşaklık ve sessizlik içindeki neşesi, ciddiyet ve ağırbaşlılığa engel olmayan çocuksuluğu Necip’e pek yüzeysel, pek yapma gelir, onun da öteki kadınlar gibi olduğunu düşünerek Süreyya’nın ilk zamanlar gösterdiği memnunluğa kalben ‘Çok geçmez, görürsün!’ diyerek baş sallardı. Fakat zaman geçip bu memnuniyetin durmadan arttığını gördükçe onun da merakı artmıştı. Sonunda öyle oldu ki bir gün Süreyya’ya, “Sen büyük ikramiyeyi kazanmışsın azizim!” dedi ve elini sıkarak ekledi: “Fakat büyük ikramiye de ona layık bir ele düştüğüne teşekkür etmeli. Çünkü, iltifat etmediğime eminsin ya, seni temin ederim ki siz birbirinize layıksınız.”

Şimdi köşkte hepsi; Beyefendi, Fatin, Hacer, hatta Hanımefendi, hepsi birden eğlenmek için yalı meselesini dillerine dolamıştı. Süreyya kâh sertlikle kâh şakaya vurarak karşılık veriyor, yalnız ara sıra Fatin’e ağırca ve acı bir espri yaparak hepsini güldürüyordu. Necip daima tarafsız kaldığı bu tartışmaların Suat’ın üzerindeki etkilerini değerlendirmek isteyerek yalnız onun sessizliğine şaşırıyordu.

Fatin iki lokma arasında fırsat bulup bir kahkaha salarken Beyefendi sert çehresiyle sessizliğini bozarak, “Ben Suat Hanım’ı böyle çocukluklara kulak asmaz zannederdim,” diyor, o zaman Süreyya köpürerek, “Canım ortada bir şey yok, bir yere giden yok,” diye haykırıyor, Hacer ise, “Sadece gitmek isteyen var,” diye eğleniyordu.

Hanımefendi de gülümseyerek ağır ağır söyleniyordu.

“Galiba bir gün habersizce kaçacaklar. Zavallı Suat’ın suçu yok ki, götürmek isteyen Süreyya.”

Ve Fatin tekrar iki lokma arasında ‘Karı, kocasına itaat etmek zorundadır,’ sözünü tekrarlıyordu.

Bu durum, dadının dönüşüne kadar devam etti. O da ancak cumartesi günü öğle vakti gelebildi.

“Senin baban kolay kolay bu kadar uğraşmazdı, ama bilmem ki ne yazdın? Üç gündür bunlar için uğraştı durdu,” diye Suat’ın eline bir zarf verdi.

Suat hemen zarfın kenarını yırttı. Gözlerinin dumanı arasında fark etmiyordu. Bu dolu zarfı açamıyor, eli titriyordu. Sonra koştu, balkonda konuşan Necip’le Süreyya’nın arasına atıldı.

“Yalıya gidiyoruz!” dedi.

Süreyya bakıyordu. Önce inanmadı. ‘Ne oluyor, niçin?’ diye soran bakışlarla Suat’ın gösterdiği paraları aldı.

Sonra birden, “Bu ne? Bunlar ne? Nereden?” diye sordu.

Suat eliyle ağzını kapatarak, “Sus!” diyor, öbürü, “Kim gönderdi?” diye sormaya devam edince, “Babam, babam...” cevabını veriyordu.

Sonra oraya oturup alçak sesle, “Şimdi bu para ile kimseye haber vermeden gidip yalıyı tutmalı, sonra da hepsinin gözünün önünde buradan çıkıp gitmeli,” dedi.

O zaman üç kişi bir karara vardılar. Yalı tutuluncaya kadar kimsenin bir şeyden haberi olmayacaktı. Yalı tutulunca köşkte yalnız Hanımefendi’ye haber verilerek sıvışılacak ve herkes bir sabah kafesi boş, kuşları uçmuş bulup şaşacaktı.

Şimdi oradaki hayatı, masrafı düşünüyorlar, herhalde on beş lira ile idare edebileceklerini zannediyorlardı.

Süreyya, “Ah, bir kere oraya gidelim de aç kalalım,” diyordu.

Sonra Necip’e dönüp “Artık bize misafir gelirsin,” diyor, Suat da, “Elbette, elbette,” diyerek Necip Bey’i üç gündür sadece bunun için, yalıyı birlikte gidip tutsunlar diye alıkoyduğunu itiraf ediyor, artık kurduğu tüm düzeni anlatıyordu.

Süreyya sevinçle, “Ah Suat, Suat!” diyor ve sabredemeyerek şimdi gidip her şeyi onların yüzüne haykıracağını, hepsine birden, “Yarın yalı tutuluyor,” diyeceğini söylüyordu.

Suat, “Aman Süreyya, iki gün daha sabret,” diye yalvarıyor, Necip zaferin tam olması için iki gün daha beklemenin iyi olacağını teslim ediyordu.

Süreyya çocuk gibi olmuştu.

“Hemen taşınırız,” diyordu. “Hemen o gün... Aman burada bir dakika durmayalım, şu uğursuz yerden hemen kurtulalım. Ah ne zevk, Necip, ne zevk! Onlara ‘Biz yarın gidiyoruz artık, bugün yalı tutuldu,’ demek ne zevk! Billahi Fatin’in lokması boğazında kalır. Gözlerinin nasıl hırs ile açıldığını şimdiden görüyorum. Ah, bir kere o gün gelse, o gün, o saat gelse bir kere...”

Hemen karar verildi. Yarın pazar değil miydi? Erkenden Necip’le Süreyya gidecekler, küçük şık bir yalı tutacaklardı. Otuz liraları vardı. Suat, “Yetişmezse...” diye üzülüyor, Necip güvence veriyordu. “Ötesi kolay, asıl lazım olan elde...”

Ve birden Necip kendisini hatırlayıp düşündü ki onun bu işle aslında bir alakası yoktu. Fakat onlar kendisini o kadar ateşli, o kadar içtenlikle işe karıştırıyorlardı ki artık bu akışa kapılmaktan başka çaresi kalmamıştı.

Akşam sofraya oturduklarında, Fatin yine iki lokma arasında ağzı ve gözleri açık olarak yalıdan bahsedip yan bir bakışla Beyefendi’ye sırıtarak hoşa gitmeye çalıştığında, üç günlük yenilginin acısı çıkmış oldu. Üç arkadaş büyük bir zevkle birbirine baktı.

Süreyya kendini tutamayıp sakin çıkmasına çalıştığı sevinçli bir sesle, “Evet, yarın gidip tutacağız,” deyiverdi.

Hacer gülerek “Hangi han satıldı acaba?” diye eğlendi.

Beyefendi sade yemeğiyle meşgul olarak “Mahmut-paşa’da han mı yok? Bir tanesini satmıştır,” diye mırıldandı.

Fatin yemek arasında boğulur gibi gülerek, “Vallahi billahi!” diyordu.

Süreyya her şeyi söyleyecekti fakat Suat o kadar yalvarış dolu bir bakışla baktı ki Necip, Süreyya’nın dayanamayıp susmasına hak verdi.

Yemekten kalktıkları zaman üçü birlikte Süreyya’nın küçük odasına geçtiler.

Balkona çıkan Suat havaya bakarak, “Hava pek kapalı, Allah vere de yağmur yağmasa,” diyordu.

Süreyya artık komik bir tavırla, “Ne!” dedi. “Yağmur mu? Taş yağsa vallahi yine gideriz... Değil mi Necip?”

Necip gülerek, “Hay hay,” dedi.

O zaman tekrar konuştular. Yarın nereye gidip nasıl yapacaklarını kararlaştırdılar. Suat, Emirgan’dan aşağı olmamasını istiyordu.

“Beykoz olsa fena mı?” diyordu.

Necip karşı sahili tercih ederek Yeniköy’de yahut Tarabya’da küçük bir şey bulacaklarını söylüyor, “Oralarda içerilerdeki evler bile yalı gibidir,” diye teşvik ediyordu. Suat’ın asıl istediği tenhalıktı.

Dörde kadar konuştular. Süreyya hayalden hayale gezerek yaz hayatını bin türlü sözle şimdiden düzenliyor, bazı ufak tefek düşüncelerle Suat da buna başka hayaller ekliyordu. Süreyya bir sandal bulacaktı.

Gülerek, “Bir de araba,” diyordu.

Suat hüzünlü bir şekilde başını sallarken, “Bu fazla olur, değil mi? Asıl o zaman aç kalırız işte,” diye içini çekiyordu.

Yalıda sürülecek zevkleri şimdiden abartarak mutlu olurlarken birdenbire, “Ama bu söylediklerimizi yapmak için bütün yaz yetişmeyecek,” diye gülüşüyorlardı.

Ve Necip son dakikalarda garip bir hüzün içine gömülerek bu mutlu karıkocaya bakıyor, eğer evli olmak bu ise bunun hiç de kötü bir şey olmadığını görüyordu. Fakat hemen bu evliliğin ne gibi özel şartlar ve tesadüfler sonucu yapıldığını düşünerek birçok kötü evlilikleri gözünün önüne getiriyordu. Kendisine, mümkün değil, mümkün değil böyle bir mutluluğun rast gelmeyeceğini, bu kadar uyumlu ve iyi bir eşe mümkün değil sahip olamayacağını, yoksun ve düşkün hayatını yaşlanıncaya kadar hep böyle yalnız ve mutsuz sürükleyeceğini düşünüyordu.

Yarın erken kalkılacağından erken yatmak için dağıldıkları sırada Necip hep bu fikirlerin tutsağı idi. Odasına gitmek için balkona geçtiğinde iri, rüzgârlı damlaların düşüşünü görerek bu serinlikten faydalanmak için orada durakladı, alnını bir direğe koydu ve gecenin karşısında bir süre öylece kaldı.

Kendini, hayatını düşünüyordu. Evlenmemek hakkındaki kesin kararı ara sıra zaafa uğrardı. Şimdi yine o zaaf dakikalarından birindeydi. Bu karıkoca arasında şahit olduğu anlaşma ve yakınlık, bu sıcaklık, bu birinin küçük bir emeli için öbürünün canını feda edecek derecede çabalaması, bu sakin ve mutlu aşk onu harap ediyordu. Hep başarıları birer hüsran ve azap olan kendi hayatının uzun uzun arzu edilmiş, çalışılmış, kazanılmış zaferlerinde bile böyle kuvvetli, böyle fedakâr, böyle şefkatli ve sıcak bir samimiyete sahip olamamıştı. Birçok mutluluğu ya zehirli bir ayrılık ya da aşağılayıcı bir kayıtsızlık ile bitmiş, hiçbiri en mutlu ânında bile şu mutluluğun huzur ve hoşluğuna benzeyememişti. Ve bu hayatı tatmadıktan sonra yaşamak ona boş, pek boş geliyordu. ‘Niçin?’ diyor, sonra bu bitmeyen üzüntü ve karamsarlık nakaratını ‘Neye iyi!’ seslenişi takip ediyordu. Onun, zevklerin hayhuyuna kapılmış, maceralara eğilimli olan tabiatı artık ikinci bir kişilik olmuş, şimdi içinde huzur ve şefkate, gölgeye, büyüklük ve şiire özlem duyan bir tabiat uyanmaya başlamıştı. Hayatından en memnun olduğu zamanda bile ruhundaki tamamlanmamışlık hissi bir başka ihtiyaçla, şimdi zannediyordu ki ancak böyle sıcak bir aşkla, böyle dostça, kardeşçe bir vefa ile tatmin edilecek...

Büyük bulutlar ılık bir rüzgârla uçuşarak geçtikçe seyrek, ağır damlalar serpiliyor, bunların yapraklara düşmesiyle birlikte çirkin bir hışırtı oluşuyordu. Necip ıslandığını fark edip karanlığın içinde odasına giderken durdu, yanı başında şimdi işitiyorum zannettiği huzurlu bir soluk alıp verişle uyuyan bu karıkocaya duyduğu büyük bir saygı ve sevgiyle onların mutlu olmalarını diledi. Layık olan mutlu olur, fikri bir süre zihnini oyaladı. Odasına geçip soyunurken hâlâ bunu düşünüyordu. ‘Evet,’ dedi kendi kendine, ‘layık olan mutlu olur ya da Goethe’nin dediği gibi layık olan kazanır ve kazanamayan layık değildir.’

Sabahleyin Süreyya’nın sesini duyup uyandığında daha yeni uyumuş gibiydi. Başı küllü ve ağır; kalktı. Fakat panjurları açıp da dışarıdan taze, yeşil, parlak bir nisan sabahı bütün neşe ve tazeliğiyle içeri dolduğunda bir ferahlık hissetti.

Süreyya, “Çabuk, çabuk, treni kaçıracağız,” diyordu. Sonra balkonun parmaklığından aşağı sarkıp, “Araba hazır mı Selim, araba...” diye haykırdı.

Necip beş dakika sonra hazırdı. Onları odalarının önünde buldu.

Suat tavsiyelerini bitiremiyor, tekrar ediyordu.

“Aman Süreyya, Allah aşkına...” derken Necip birden yine dün geceki düşüncelerine döndü, gülümsedi. Suat arabaya kadar yanlarında gelmişti.

Süreyya, “Bağın kapısına kadar beraber gel, orada seni bırakırız, dönersin...” diyor, Suat, “Ya bırakmazsanız,” diye duraksıyordu.

Necip, Suat’ın gözlerinde istasyona kadar gitmek isteğini okuduğundan, “İstasyona gelseniz de yine araba ile dönseniz daha iyi olmaz mı?” dedi.

Karıkoca ikisinin de bunu istedikleri hemen gösterdikleri sevinç dolu kabulden anlaşılıyordu. Araba hareket etti. Bağın düzensiz yolundan devrilecek gibi giderlerken Necip şu on dakikalık mesafede bile beraber bulunmak için, hem de açıkça itiraf edemeyecek kadar istekli olan bu iki kalbin, şimdi trene yetişmek telaşıyla birbirine bakmadıklarına dikkat ederek ‘Demek beraber olmak yetiyor,’ dedi. Sonra tekrar –bulanık ve tortulu, cevap vermek ya da tutunmak için düşünceleri daima kesintiye uğrayacak– bu hali bile bir saadet mertebesine çıkaran yakıcı, kavurucu değil, sakinleştirici aşkı, hayır bu aşk olamaz, gönül bağını düşündü.

Tren hareket ettiği zaman istasyonun arkasında, arabadan kendilerine bakan Suat’ı aradılar. Elleriyle selamlar göndererek uzaklaşırlarken onun da araba ile yola düzüldüğünü gördüler.

Vagonda iki kişi yalnızdılar. Necip nasıl olup da Süreyya’nın şimdi bu eksiği, hatta kendisini bile hüzünlendiren bu kadın eksikliğini hissetmediğine şaştı. Bu kadar bağlılık üzerine bu ayrılığın, belirli bir süre için bile olsa kalbi elbette hüzünlendirmesi gerekirdi. Ve bu kadar sadık bir aşkın bile böyle hüzün verici yönleri olduğunu düşünerek boynunu büktü.

Süreyya başını trenin hızından kaynaklanan rüzgâra bırakmış, biraz durgun, susuyordu.

“Bakalım ne yapacağız?” dedi sonra ve hemen ekledi: “Ancak gerçekten güzel bir şey bulursak... Suat ne kadar sevinecek değil mi?”

Evet, Suat... Şimdi onsuz olmaktan ötürü hüzünlenmişken bu düşünce, onu sevindirmek, onun sizi beklediğini, şimdi fikren sizinle beraber olduğunu, onu her an yanınızda hissettiğinizi bilmek, hissetmek, yanınızda görmek... Bu, üzüntüye sonsuz bir lezzet veriyor, sevilen için çekilen eziyetleri hoş bir sarhoşluk haline getiriyor, zaman geçtikçe üzüntüyü neredeyse tatlılaştırıyordu.

Süreyya, “Ah bak, akşam bizi araba ile beklemesini öğütlemeyi unuttuk,” diye üzüldü. “Ama sanırım gelir,” dedi ardından.

Eğer geleceğini düşünmeseydi haksızlık edecekti. Çünkü Necip, Suat’ı onun kadar tanımadığı halde bile bundan şüphe etmiyordu. Ve birden, kendisinde daima mevcut olan çözümleme kuruntusuyla, bu mutluluğun da derinlerine inip gerçeği görmek merakına düştü. Elbette onların da göründüğü kadar mutlu olmadığını, Suat’ın da gerçekte bu kadar kusursuz olmadığını tekrar etmeye başladı. Şimdi bu çiftin karşısındaki hayret ve zaafını pek gülünç buluyordu. Bu ilişkinin karşıdan böyle göründüğünü, esasen kim bilir neden ibaret olduğunu söylerken bir yandan da niçin kılı kırk yaran bakışlarına hiçbir eksiklik belirtisinin rastlamadığını kendine soruyordu. Birden bir tepkiyle ‘Hem bu kadarı da bir başarı, değil mi? Bakalım ben bu kadarına bile sahip olacak mıyım?’ dedi.

Akşama kadar dolaşıp nihayet işlerini büyük bir memnuniyetle bitirdikten sonra trene geldikleri zaman büyük bir rahatlık hissettiler. Önlerinde memnun ve mutlu geçecek birkaç gün vardı. Süreyya kendini başarılı hissettiği zamanlara özgü bir hayal bolluğuyla anlatıyordu. Şimdi Suat’ı bulacaklar, ona anlatacaklar, Süreyya’nın ‘mücevher kutusu, fildişi yuva’ diye tarif ettiği yalıyı kim bilir o ne kadar sevecek... Sonra evdekileri nasıl şaşırtacaklar... Süreyya hepsinin taklidini yapıyordu. Fatin kuduracak, Beyefendi köpük saçacak...

Necip, “Ya Hacer?” diye sordu.

“Hacer mi! Görürsün. O da kocasına bir yalı tutturacak.” Sonra gülerek, “Fakat Fatin... Vallahi karısını boşar da öyle bir halt etmez,” dedi.

O asıl bunu görmek istiyordu. “Ah şu Fatin,” diyordu. “Patlayacak, patlayacak...” Sonra birden, “Patlasa da Hacer kurtulsa,” deyiverdi.

Necip, Suat’ın ciddiyet ve dayanıklılığı yanında Süreyya’nın böyle küçük hislere kapılışını yadırgıyor, fakat kendisi de Fatin’i o kısa boynu, daima para görür gibi akı çok gözleri, başını çevirmeden sağa sola bakışı ile öyle iğrenç buluyordu ki hak da veriyordu.

İstasyonda Suat’ı bulur bulmaz bütün emelleri altüst oldu. Süreyya ona müjdeyi verirken Suat, “Nafile...” dedi. “Her şey bozuldu.”

Merak ettiklerini görünce de anlattı.

“Ben dadıma tembih etmeyi unutmuştum, hepsini Hacer’e söylemiş. Şimdi herkes biliyor.”

Süreyya eyvah makamında elini alnına götürerek, “Ne söylüyorsun Suat?” dedi. Sonra sevincinden onu da bir başarı haline koydu.

“Bilsinler, ne yapalım. Engellemek de ellerinden gelmez ya...”

Suat öyle düşünmüyordu. “Beyefendi engel olmak isterse…” diyordu.

Süreyya yavrusunu korumaya hazırlanan bir canavar heybeti ve kızgınlığıyla bakarak, “Ne?” dedi. Kurumla omuzlarını kaldırıyor, “Ben artık okula gitmiyorum,” diye gülüyordu. Sonra, arabaya bindikleri zaman, Süreyya ‘fildişi yuva’yı tarif için her şeyi unuttu. O kadar coşku ile anlatıyor, Suat da deminki kederi unutarak öyle mutlu ve sevinçli görünüyordu ki Necip bile ‘Bunda sana ait ne var?’ diye içinden yükselen o zehirli sesi unutarak bu heyecana kapıldı. Süreyya övdükçe Suat, Necip’e dönüyor, “Gerçek mi Allah aşkına, sahi mi?” diye soruyordu.

Evet, hep gerçekti. Bu fildişinden yuva Boğaz’ın üstünde, Kavaklar’ın yanında, Yenimahalle’nin bir köşesinde, tümü fildişinden yapılmış gibi temiz ve parlak olan Pazarbaşı’ndaydı. Otuz yedi liraya tutmuşlardı. İçerisi kısmen döşeli idi.

Süreyya, “Suat, piyano da var,” diyor, bunlar hep Suat için birer neşe kaynağı oluyordu. Süreyya oranın sessizliğinden, gölgeliğinden, manzarasından coşkuyla bahsediyor, söyleyeceği şeylerin çokluğundan eksik anlatarak, “Deniz kapısının önüne kadar geliyor Suat, bilsen...” diye sevincinden adeta taşıyordu.

Sonra Suat, Hacer’in nasıl mosmor kesilip ‘karısının parasıyla sayfiyeye giden Süreyya’nın artık gözünden düştüğünü’ söylediğini anlattı.

Süreyya hiddetlenerek, “Niçin? Kocanın parası başka, karının parası başka mı olur?” diyor ve zalimleşerek, “Herkes kendi kocası, her kadın kendisi mi?” diye söyleniyordu.

Suat eliyle ağzını tutarak onu susturmak istedi. Süreyya haksızlıklara böyle acı karşılıklar verdiği zaman içi ezilir, onu sevememekten korkardı.

Necip’e dönerek, “Düşününüz Necip Bey,” dedi, “biz gidince yalnız kalacak, büsbütün yalnız... Zavallı kız ne yapacağını şaşırıyor. Sonra...”

“Sonra... Sonra da kıskanıyor,” diye Suat’ın sözlerini kendi fikirleriyle tamamladı Süreyya. “Kıskanıyor. Niçin bir şeyi kendi ismiyle çağırmazsınız? Kıskanıyor işte ve kıskançlığı onu şirret, hain ediyor. Bunda acınacak ne var?”

Köşke geldikleri zaman kapının önünde Hacer’le Fatin’i gördüler. Fatin iki eli böğründe pantolonunu çekerek ve gözlüğünün üstünden bakıp yılışarak, “Maşallah efendim, Boğaziçi’nden öyle mi?” dedi.

Yukarıda balkondan Hanımefendi’nin sesi geldi.

“Allah güle güle oturmayı nasip etsin. Nerede tuttunuz bakayım?”

Süreyya, Fatin’e omuz silkip annesine cevap verdi.

“Hele yemek yiyelim, uyuyalım da... Rüyayı o zaman görürüz. Ne kadar sabırsızsınız.”

Hacer öfkesine yenilerek birden atıldı. “Ah ben biliyorum canım... Bana Behice Dadı söyledi. Hatta bak, yengem de inkâr edemiyor. Ama şimdi hep bir oldular, el birliğiyle saklayacaklar. Fakat ben biliyorum, bugün onlar Boğaziçi’ne gitti, ev tuttu. Dün para gelmiş.”

Fatin kahkaha ile gülüyordu.

Süreyya, Hacer’e dönüp hiddetli bir tavırla, “Pekâlâ küçük hanım, farz edelim ki öyle olmuş, bunda ne var? Siz de o kadar istiyorsanız beyiniz de size tutsun,” dedi.

O zaman Fatin’in pantolonunu bir kere daha çekip sessizce içeri kaçtığını görerek hep birden güldüler.

Yalnız kaldıkları zaman Süreyya, “Aman kaçalım, yarından tezi yok kaçalım,” diyordu.

“Dur bakayım, izin alayım bir kere...” dedi Suat.

Süreyya, “Kim, ne? İzin mi? O niçin?” diye söylenirken karısı, “Yok, ben kimseyi darıltmaya razı değilim. Sen o işi bana bırak!” dedi.

Sessizce ve gülümseyerek gidip Beyefendi ile Hanım’la görüştüğü görüldü.

Dönüşünde, “Yalnız Hacer...” diyordu. “Onu ne yapacağız?”

Ve anlamayarak yüzüne bakan iki erkeğe kederle, “Onu da götürsek,” diye yalvarıyordu.

Süreyya yerinden fırlayarak haykırdı. “Ne? Fatin’i de mi?”

Buna bir karar vermek için tartışıyorlardı, bu tartışma geç vakte kadar sürdü.

Yatmak zamanı gelince Necip, “Artık ben de yarın iniyorum,” dedi ve Suat’a bakarak, “İzniniz var mı? Bana düşen başka bir hizmet var mı?” diye sordu.

Suat gülüyordu.

“İzin mi? Bir şartla, diyerek kocasının yüzüne baktı.

“Evet, taşınır taşınmaz postu bizim eve sermek şartıyla,” dedi Süreyya da gülerek.

Ertesi sabah kalktıkları zaman Süreyya anlattı ki gece köşkün öbür köşesinde kıyametler kopmuştu. Hacer kocasını onlar gibi yalı tutup Boğaziçi’ne gitmeye zorlamış, kocası tabii bu teklife kulak asmamış...

Süreyya, “Yüreğine inmiştir!” diye gülüyor fakat sonra kızıyordu. Bunun üzerine atışmışlar, Hacer’e fenalık gelmiş. Bey, Hanım hep oraya koşmuşlar. Fatin ısrar etmiş, daha fazla zorlanırsa rahat edeceği bir yere gitmekten başka çaresi kalmadığını söylemiş...

Süreyya, “Katırı görüyor musun, katırı!” diyor, sonra babasının barıştırıncaya kadar nasıl uğraştığını söyleyerek, “Fakat çeksin, yeridir!” diye ekliyordu. “Araya araya bulduğu yakutu şimdi görsün...”

Çünkü Beyefendi kızını evlendirirken bir gün öyle söylemişti. “Hanım, aradım aradım ama öyle bir yakut buldum ki.”

Süreyya bunu anlatıyordu: “Bulduğu yakutu şimdi nargilesinin marpucuna oturtsun da...”

Suat darılarak, “Bey, bey!” dedi.

“Peki, sustum sustum. Ama hadi, kaçalım bakayım... Zira artık onların yüzünü görmek istemiyorum.”

Suat yalvardı.

“Yok, sen bir kere Hacer’e söyle de öyle... İstediği vakit gelsin... Söyleyeceksin değil mi?”

Kocasından olumlu bir cevap almadan işe başlamadı ve Necip kendilerine veda edip ayrılırken Süreyya, Hacer’le konuşmak için odasına gidiyordu.

3

Bir daha on gün sonra Beykır’ın3 önünde rast geldiler. Necip, Beyoğlu’na doğru yürürken arkasından birinin kolundan tuttuğunu hissetti, dönünce Süreyya’yı gördü.

“Oo, nereden böyle?”

Öbürü elinden tutup Beykır’a doğru yürüyerek, “Ya sen?” dedi, “kırklara mı karıştın, ne oldun? Bizi yarı yolda yalnız bırakmak...”

Necip özür için söz bulamıyordu. Dükkâna girmişlerdi. Süreyya bir çırağa bir şey sordu, sonra öne düştü, içeri yürürlerken, “Görüyorsun ya,” dedi, “masraf, masraf... Otuz beş, kırk lira derken yalı bize altmış liraya oturuyor.”

İçeride ipekli kumaşlara bakmaya başladı. Bir taraftan da anlatıyordu.

“Ama gelsen de bir görsen... Ha, sahi, ne zaman geleceksin? Bekleyip duruyoruz... Ah Necip, biz bağda meğer cehennemdeymişiz. Ne yer, ne yer! Ben ilk baktığımız gün bu kadar güzel bulmadımdı. Sabahları, ya akşamları... Hele öğleden sonraki hoşluk... Akşamüstü Suat’la beraber çıkıyoruz. Orada bir yol var, tepenin kenarında, Kavak’a kadar gidiyor. Ne manzara, ne manzara! Bir kere Büyükdere’ye gittik... Daha istediğimiz gibi gezemiyoruz ki. Tam yerleşemedik. Ev tamam olsun da uzun seferlere çıkacağız. Sen de gelirsin... Etraf hep gezilecek, keşfolunacak... Beykoz var, Kavaklar var, Yuşa, Bentler...”

Ve para verip dükkândan çıktıktan sonra Necip’le beraber Tünel’e doğru yürümeye başladılar. Süreyya sordu:

“Sen ne yapıyorsun bakalım?”

Gerçeği söylemek lazım gelirse Necip bunalıyordu. Fakat öyle söylemedi.

“Şöyle böyle,” dedi.

O da yarın Ada’ya gidecekti.

“Orası şimdi artık çiçek gibidir,” diyordu. Sonra kendini de teşvik için, “Mayıs, malum ya, Büyükada’nın tam mevsimidir!” dedi.

Süreyya gülerek “Mayıs, Boğaziçi mevsimidir azizim. Boğaziçi! Sade mayıs değil, bütün sene... Zannederim ki oraları kışın bile hoştur. Bir rüzgârı var, aman ya Rabbi bir rüzgârı var, Necip! O temiz rüzgâr başka nerede bulunabilir? Sizin adanıza gelen rüzgâr, bütün Boğaz’ın üstünden geçip kirlendikten sonra size gelir. Beni abartıyor sanıyorsun, ama geldiğin zaman göreceksin ki hakkım var. Oraya gittiğimizden beri ne kadar fark ettiğimi ben bilirim. Suat bile bambaşka oldu. Bir neşe geldi, bir hayat geldi... Sabahları demir gibi kalkıyoruz. Sonra, sana bir şey söyleyeyim mi, en sevdiğim hali rahatlığı... Ne Fatin var ne Hacer var. Yapayalnız...”

Necip hatırlayarak, “Sahi, onu ne yaptınız? Kandırabildiniz mi?” diye sordu.

Süreyya hiddetle, “Bırak şu cadıyı!” dedi. “Bana inan Necip, cadılık yalnız ihtiyarlarda değil, asıl gençlerde. Bilemezsin bu kadınlar fena olunca ne kadar fena oluyorlar. Kendisine barışmak için gittim de bana ne cevap verdi bilir misin? İmkânı yok... Bana karımı çekiştirdi. Evet, bana Suat’ı... Anlıyorsun ya? Dur, şuraya girelim de biraz kurdele alacağım. Malum ya, kadın işleri bitip tükenmez. Fakat şikâyet etmeye gelmiyor azizim, hain şeyler pek pahalı ama onlarsız elbise de pek bir şeye yaramıyor.”

Süreyya böyle gamsız kuşlar gibi gevezelik ederek her şeyden küçümsemeyle bahsederken Necip hepsi birer mutluluk olan bu şeylerden yoksun geçen kendi hayatını düşünüyordu.

Tünel’e geldikleri zaman Süreyya, “Artık bana müsaade...” dedi. Onu çeyrek geçe, doğru Yeniköy’e giden vapura yetişmek istiyordu. Arkadaşının elini sıktı.

“Ee, ne zaman?” dedi.

Necip tereddüt ediyordu.

“Ben karışmam,” dedi Süreyya. “Sonra Suat’ı darıltırsın. Onda bilsen ne hazırlıklar var. Senin için ayrıca bir oda hazırlıyoruz. Görüyorsun ya, gelmek bir görev oluyor. Ne zaman gelirsen evdeyiz. Haftada iki gün İstanbul’a inmek istiyorum ama daha karar vermedim. Bir de sandal bulduk. Onu da alırsak gel keyfim gel... Sahi, sen sandalcılığı sevmezsin. Oo, düdük öttü, adiyö!”

Koşuyordu, Necip hatırlayarak arkasından seslendi: “Selamları unutma...”

Süreyya, “Şüphesiz, şüphesiz...” diyerek kayboldu.

Necip dönerek kalabalığa karıştı. ‘Kim der ki şu adam beş senelik bir kocadır!’ diye düşünüyordu. Bu, kendisinin hayat ve evlilik hakkındaki bütün felsefesine aykırı bir durumdu. Fakat işte gerçekti. Ve hayalinde Süreyya’yı görüyor, Suat’ı beklerken görüyor, yine onların arzu ve huzurla geçecek gecelerinin yanında kendi geçireceği gecenin acılığı şimdiden kalbine çöküyordu.

‘Adam sen de, bunlar hep hülya!’ dedi birden. ‘Onun yerinde ben olsam ilk haftadan bunalırdım. Zaten ben hiçbir şeyden memnun olmamak bahtsızlığı ile doğmuş değil miyim?’

4

Ancak böyle düşünmesine rağmen o pazar günü adaya gideceğine oraya gitti.

Ve vapur, Boğaziçi’ne koşan halkla taşarak köprüden çözülüp Boğaz’ın mavi göğsüne gömüldükçe bu kendisi için bir rahatlık, gitgide çoğalan bir ferahlık oldu. Etrafına bakarak hep mutlu ve güler yüzlü bulduğu yolcuların baharla sarhoş hayatları ve mutluluğu arasında bir yaşama sevinci hissediyor, geniş nefesler alarak kırların dalgalanan yeşilliklerinin, renk renk çiçeklerinin taze kokularıyla bir canlılık ve coşkuya boğuluyordu.

Bütün üzüntü ve sıkıntısı Beyoğlu’nun karanlık sokaklarında kalmıştı. Şimdi her yüzde bir neşe vardı. Vapurun üst güvertesini dolduran halk içinde kadınların hepsi ona bugün imrenilecek güzellikte görünüyordu. Yan yana sahil binalarının birbirini kovalayışındaki hızdan yarı sersem, gözünün önünde kaynayan şu coşku dolu hayattan yarı baygındı. İskeleler, gelen yolcuları boşalttıkça vapur biraz nefes alıyor, biraz hafifliyordu. Büyükdere son ziyaretçi kafilesini alıp vapur adeta boşaldığı zaman Necip kendini topladı. Şimdi nasıl bir neşeyle, iyi niyet ve kalp temizliğiyle, nasıl bir mutlulukla karşılanacağını düşünerek seviniyor, gülüyor, sonsuz bir memnuniyetle telaş ediyordu. Yalıya doğru yaklaştıkça bu telaş bir heyecana dönüşüyor, Suat’ı, Süreyya’yı şimdiden görerek kalbi çarpıyordu.

Onu önce Suat gördü. Eliyle işaret ederek içeri seslendi. O zaman pencerede karıkoca ikisinin de başları göründü. Süreyya uzun bir “Oo!” ile selamladı. Kapıyı hizmetçi kız açmıştı. İçeri girer girmez kendini, merdivenden koşarak inen Süreyya’nın karşısında buldu. Bu sevinçli bir karşılama oldu.

“Oh, ne iyi ettin de geldin!” diyordu Süreyya.

Yukarı çıktılar. Suat’la Süreyya onun bugün geleceğini umduklarını anlatıyorlardı.

Necip merak ediyor, “Niye?” diyordu.

Süreyya açıkladı.

“Hava sabahleyin o kadar parlak, o kadar nefisti ki Suat ‘Belki bugün Necip Bey gelir,’ dedi… Ah, sabahları erkenden buradaki hoşluğu, güzelliği, bilmem ki, söz bulamıyorum, denizin nezaketini, tazeliğini, yeşilliğini, nihayet şu Boğaziçi sabahının bekaretini görmelisin Necip. Fakat ben bugün Ada’ya gideceğini bildiğimden ümitsizliğe kapılıyorduk. Buna rağmen bilmem niçin, yine de umuyorduk.”

Gülerek karısına baktı.

“Hatta Suat hazırlık bile yaptı. Malum ya, artık o ev kadını oldu.”

Suat kızararak yarı sitemkâr, “Beyefendiyi misafir kabul edecek bir hale getirmeye uğraşıyordum,” dedi.

O zaman Necip söyledi. Gece Beyoğlu’nda ne kadar bunaldığını, bugün Ada’ya gitmek istediği halde oraya gidip birtakım renksiz çehreler, kayıtsız dostlar, ilgisiz kalpler göreceğine gelip fildişi yuvalarındaki dostlarının misafiri olmayı tercih ettiğini anlattı.

“Ah görseniz,” diyordu, “görseniz artık Beyoğlu ne kadar dayanılmaz bir hale geldi. Sabahları yine biraz serince oluyor, rutubet biraz işe yarıyor. Fakat sabahları da Beyoğlu’nun o baş ağrıtan satıcı gürültülerinin evlerin içinde nasıl çınladığını bilseniz. Sonra öğle oldu mu durmak, oturmak mümkün değil. Toz, güneş, ter... İnsan boğuluyor, boğuluyor... Onun için buraları adama bir köy gibi geliyor. Hele bu Yenimahalle... Gerçekten fildişinden yuva... Uzak, uzak... Sanki kaçmış, kaybolmuş... Ah, buraya gelip dünyayı unuttuğunuza ne iyi ettiniz!”

Süreyya başarısının mutluluğuyla gülümseyerek tamamladı.

“Unutmuş ve unutulmuş, değil mi?” Sonra Necip’i elinden tutarak, “Hele şimdi gel de sana kafesimizi gezdirelim, servetimizi gör. Bir kere balkon odasına gidelim de oradan manzaraya bir bak,” dedi.

Bir kat merdiven çıkarak deniz üzerindeki salona girdiler. Burası evin eni kadar geniş bir odaydı. Panjurları açınca önce ışığın bolluğundan gözleri kamaştı. Suat ilerleyerek balkona çıkan orta kapıyı da açtı. Üçü birden balkona geçti. Saçaklardan giremeyen güneş; beyaz, taşkın bir ışıkla burayı, içeriye doğru ve gittikçe gölgelenen bir şaşaaya boğuyor, denizde dalgaların oyunlarıyla dalgalanan, akseden gölgeler bile bir gümüş beyazlığıyla yıkanıp kendisini açığa vurmayan bir sıcaklık içinde, güneşten gelen kahkahalar gibi billurlaşıyordu.

Süreyya, “Asıl buraya bak,” diyor, karşısında Anadolu’nun Kavaklar’dan başlayıp Beykoz’dan geçerek Paşabahçe’den ta Çubuklu’ya, sonra Yeniköy’den başlayıp bütün Tarabya’yı, Büyükdere koyunu takiple Meserburnu’na kadar gelen sahiller arasındaki büyük, geniş gölü gösteriyor, eliyle işaret ederek, “Nasıl, tıpkı bir göl, değil mi?” diye soruyordu.

“Oh, çok güzel gerçekten!” dedi Necip.

Balkonun kenarına kadar ilerlemişti. Rüzgârın hafif okşayışıyla dalgalanan su, güneşin altında baygın, aydınlık, yorgun serilmiş, gümüşten bir vadi gibi parıldıyordu. Sahilin üstünde bakışları alabildiğine sürükleyip ufuklarda yoran tepelerin her biri, başka gölgeler ve dumanlar altında, havasının ateşten titrediği hissedilen eflatun, kurşuni, sarı dağ çizgileri, en nihayet geniş bir denizin ışıklar içinde ufka gömülen hayal adalarına benziyor, belirsiz ve yumuşak bir ateş üzerinde titrek, sessiz setler gibi yükseliyordu.

Süreyya tekrar ediyor, “Nasıl, muhteşem değil mi?” diye soruyordu.

Sonra birden alevlendi.

“Ya bu rüzgâr!” dedi. “Sorarım sana, bu rüzgârı başka nerede bulursun Necip? İmkânı var mıdır? Bu temiz, saf, Suat’ın dediği gibi köpüre köpüre esen rüzgârı... Şu neşeye, şu tazeliğe, şu hayata bak Allah aşkına. Bağ diye gidip o cehennem ocağına tıkılmak, yazık değil mi?”

Necip oraya, bir büyük saksının yanına yerleştirilmiş geniş bir hasır koltuğa oturarak, “Muhteşem, muhteşem,” diye tekrar etti.

Karıkoca memnun, mutlulukları gözlerinde, gülerek birbirlerine bakıyorlardı.

“Daha bu ilk memnuniyetin arkası alınmadı,” dedi Suat. “Her gün başka bir güzellik var.”

Süreyya şükran dolu bir bakışla Suat’a baktı.

“Ah, bütün bunların senin sayende olduğunu düşündükçe... Benim sevgili karıcığım!”

Suat elini tutmak için uzanan ellerden kaçıp sitemli bir bakışla, “Bak yine söylüyorsun,” dedi. “Şu kötü kelimeyi yine tekrar ediyorsun.”

Süreyya gülüyor, çırpınıyor, “Ne yapayım, unutuyorum. Affet Suat...” diyordu.

Sonra Necip’e döndü.

“Bir türlü kendimi engelleyemiyorum. Halbuki ‘karıcığım’ sözüne bizim hanımefendi çok karşı.”

Necip bu küçük ve samimi aile toplantısında biraz dalgın, derin bir acı ile kendi kendine ‘Evet, insanın bir karısı olup da onu sadece ismiyle çağırmasındaki mutluluk...’ diye üzülüyordu.

Süreyya nihayet Suat’ın elini almıştı, Necip’e dönüp, “Evet, kardeşim,” dedi. “Biz artık Boğaziçi’nin mutlu, mutluluktan çılgın kuşları... Ancak bu mutluluk ara sıra gaga gagaya gelmemizi de engellemiyor. Hele ben... Düşün ki artık her şeyime itiraz olunuyor. Hatta çalışkanlığıma bile...”

Suat haklı olduğunu ispat etmek için telaş ederek, “Oo, özellikle ona...” dedi. “Her gün işe gitmeye kalkmaz mı?”

Süreyya şaka yapar gibi yine hep Necip’e anlatıyordu.

“Ee ne yapalım? Para kazanmak lazım değil mi? İşte pekâlâ görülüyor ki ana baba adama para vermiyor. Oysa her sene insan karısının parasına boyun eğemez ya. Ev tutulmasına neyse... Fakat karısının ekmeğine...”

Suat başını uzaktan gelen bir sese kulak kabartan kuşlar gibi eğerek yarı sitemli bir gülüşle dinliyordu. Sonra birdenbire kıpkırmızı kesildi.

“Devam edersen... Devam edersen...” diye eliyle tehdit ediyordu ve Süreyya bir elini bırakmadığından darılmış da kurtulmak istiyormuş gibi çırpınıyor, siyah gözlerinde çakan bir öfke şimşeği ile kurtulmak için uğraşıyordu.

Süreyya elini bırakmayarak, “Haklı değil miyim Necip Bey?” diyordu. “Pekâlâ, ister misin şimdi Necip’i hakem belirleyelim?”

Suat sonunda yenilgiyi kabul edip durdu.

“Pekâlâ, ben onun insafından eminim. Fakat ilk önce ben anlatacağım.”

Bir küçük inatlaşma oldu. İlk önce hangisinin anlatması gerektiğini kararlaştırdılar. Suat başladı.

“O kadar zaman her gün evde oturmaya alıştırdıktan sonra asıl şimdi, burada yeni misafir olduğumuz için çıkıp kırdan, bahardan istifade edeceğimiz yerde her gün İstanbul’a inilir mi?” diye şikâyet etti.

Süreyya acımasız bir çocuk olup, “Niçin inilmesin?” diyor, gülerek Suat’ın elini hâlâ bırakmıyordu. Hizmetçi kız balkon kapısında görünüp işaret edince Suat kurtulma çaresi aramak zorunda kaldı.

Süreyya, “Olmaz, olmaz, göndermeyiz,” diyordu. “Hem misafiri yalnız bırakıp gitmek...”

Necip, “Mademki hususi bir iş için...” dedi.

Süreyya çıkıştı.

“İşte ben de ondan bıktım. Buraya geldik geleli bu hain evin işi bitmiyor. İşte ben de bundan şikâyet ediyorum. Evde akşama kadar beraber oturmaya alıştırıp şimdi burada ev kadınlığını bahane ederek akşama kadar kayboluyorsa o zaman benim de her gün işe gitmeye hakkım yok mu?”

Suat, “İşim var canım!” diye darılıyordu. Sonunda darılmakla bir iş göremeyeceğini anlayınca yalvarmak zorunda kaldı.

“Allah aşkına bırak...” diyordu. Gözleri rica ile ışıl ışıl, perişan bakıyor, dudakları titreyerek yalvarıyordu.

“Gideyim bakayım, bırak... Allah aşkına bırak...”

Süreyya çabuk geleceğine yemin ettirmeden bırakmadı.

Ve iki erkek yalnız kaldıkları zaman Süreyya, Necip’in karşısındaki koltuğa sırtüstü yatıp şimdi biraz üzgün, “İşte böyle kardeşim,” dedi. “Sana yemin ederim ki onsuz kalsam ölürüm.”

Sustular. Rüzgârın yalnız öperek geçtiği sakin dalgaların çakıllar arasındaki oyuklarda çıkardığı ses uyuşturucu bir hışırtı yayıyor, bu ses denizin parıltılarından çıkıyor sanılacak kadar o parıltılarla uyumlu bulunuyordu.

“Demek her gün böylesiniz...” dedi Necip.

“Evet. Fakat yalnız bu değil, hele kal da bak, ne güzellik Necip, ne güzellik...”

Necip birden üzülerek bu gece Beyoğlu’na dönmek zorunda olduğunu hatırladı ve, “Vah vah,” diye Süreyya’ya bunu haber verince o koltuğundan fırladı.

“İmkânı yok... Vallahi billahi olmaz. İnsan Boğaziçi’ne gelip böyle hemen dönmeye kalkarsa cinayet işlemiş olur ve her cezaya da layıktır.”

Necip söz verdiğinden bahsederek affedilmesini rica ediyor, Süreyya inatla, “Bırakmayız, imkânı yok... Suat mümkün değil razı olmaz,” diyordu. Ve bu kadarla Necip’i ikna etmiş gibi başka konuya, az önce konuşulan konuya geçti. Yine buradaki hayatlarını anlatmaya başladı.

O asıl sabahları seviyordu. Oturdukları bu odanın üstünde yatıyorlardı. Önce güneş… Cehennem güneşi değil, o siyah dumanlı insanın belini büken güneş değil, kız gibi saf ve taze bir güneş gelip odaları aydınlatıyor, onlara ‘Uyanınız,’ diyordu. Sabaha kadar deniz insana gizli ve şen bir ninni söylüyor, bazen öfkeyle gürlüyor, köpürüyor fakat genellikle böyle, bir kuzu gibi sakin ve uslu... Suat her gün bu güneşle beraber uyanıyor, sıçrayıp camları açıyordu. O zaman içeri sabah, hayat, neşe, özellikle gençlik, her şey yalnızca bu güneşle, yalnızca denizin sesleriyle, evet, tüm bunlar odalarına ve kalplerine hücum ediyordu. İnsanı gelip böyle koklayarak ısıtan, denizin tazeliğiyle serin bir sıcaklık veren güneşle yıkanıyorlardı. İşte Süreyya buna doyamıyordu.

“Bazen Suat bir şemsiye, ben bir baston alıp çıkıveriyoruz. Burada ağaçlıklar, korular falan yok, ama şu arkada Kavak’a giden ince bir patika var. Oraya çıkınca Karadeniz görünüyor. İşte orası her şeye bedel.”

Eğer Suat’ın bu ev deliliği olmasaydı daha uzaklara gideceklerdi. Fakat o inat ediyor, mutlaka her yemekte kendi eliyle hazırlanacak bir şey, ilgilenilmesi gereken işler buluyordu. Sonuçta bu güzel sabahtan sonra sofra başına geçerek karısını karşısına alıp da bir huzur ve samimiyet ahengi içinde yemeğini yerken yaşamaktan aldığı haz da son haddini buluyordu.

Süreyya bunu söyledikten sonra göz kırpıp, “Öyle mi zannedersin? O halde öğleden sonranın güzelliğini unutuyorsun…” diye onu övmeye başladı.

Öğleden sonra buraya, balkona çıkıyorlar, kamış koltuklara uzanıyorlardı. Sıcaklık artmış oluyordu, fakat aşağıda deniz hâlâ serin... Onun sesinde öyle çekici bir ahenk çağlıyordu ki insan kendini yeşil suların içinde zannediyordu. Uyuşukluk bu serinliğin, bu sıcaklığın arasında yavaş yavaş öyle bir dereceye kadar geliyordu ki gözler yarı uykuda yarı uyanık süzülüp gidiyorlardı. Bu böyle iki saat devam ediyordu. Sonra gezmeye çıkıyorlardı, akşam gezmesine... Bir arabaya atlayınca Büyükdere’ye doğru...

Sonra gece; İstanbul’un en zarif, en süslü, en sakin geceleri… Hiç ışığa gereksinmeden, göğün denize yansıyan bütün ışıkları o kadar şen, uyuşturucu bir aydınlık meydana getiriyordu ki o gölgelerin içine gömülmüş, yarı ölü gibi kalıyorlardı. O zamanlarda denizin, göğün, karşıki kırların anlatılması güç güzellikleri oluyordu.

Süreyya uzanmış, yalnız ellerini kullanarak, bazen konu değiştirmek için biraz durarak kelime kelime anlattıkça Necip sessizce dinliyordu.

Sonunda Süreyya, “İşte hayatımız,” dedi. “Yemin ederim ki hiç bu kadar mutlu olduğumu bilmiyorum.”

O sırada Suat’ın sesini işittiler.

“Şükretmeli, şükretmeli...” diyordu.

Süreyya yattığı yerden kımıldanmayarak, “Sen şükredeceğine buraya bak,” dedi ve eliyle Necip’i göstererek, “Akşama gidiyor,” diye ekledi.

Suat şaşkın, “Mümkün değil, şaka yapıyorsun,” diyordu.

Süreyya temin ediyordu, sonra güldü: “İşte bu haber Suat’ın bütün planlarını suya düşürdü. O kim bilir yeni ev kadını sıfatıyla ne hazırlıklarda bulunmuştu.”

Suat, Necip’le meşgulken bu söz üzerine tehdit eder gibi kaşlarını çattı.

“Susmak ne iyi şeydir!” dedi.

Öbür taraftan Necip bin özür ve üzüntüyle kalamayacağını tekrar ediyordu.

Süreyya gülerek, “Bu kadar ısrar...” dedi, sonra göz kırparak ekledi. “İleri gitmeyelim... Kim bilir... Beyoğlu bu...”

Nihayet Suat bugün gidip yarın mutlaka gelmek şartıyla razı olacağını söyledi.

Süreyya, “Öyle ya, bahar bitiyor,” dedi. Kendileri Beykoz Çayırı’na gitmek istedikleri halde şimdiye kadar onun gelmesini beklemişlerdi. Necip çarşambadan evvel gelemeyeceğini söylüyor, onlar ısrar ediyordu. Sonunda çarşambaya karar verdiler.

Süreyya hizmetçinin gölgesini görünce, “Yemek mi?” dedi. “Koşalım, koşalım... Yemekler darılmasın.”

Suat bu evin bir kusurunun yemek için aşağı kata kadar inmek olduğunu söyleyerek iniyordu.

Süreyya önden giderken, “Sen babanı bir daha kandırarak birkaç yüz lira vurabilirsen o zaman istediğimiz gibi bir ev sahibi oluruz,” diyor, buna hepsi birden gülüyordu.

Yemek odasına girdikleri zaman Süreyya hemen yerine oturup peçetesini açarak, “Aman çabuk, çabuk... Yemekler ilgimizi bekliyor. Baksanıza, saat beşe gelmiş.” dedi.

“E, her zaman kaçta yiyoruz?” diye sordu Suat.

Süreyya gülerek, “Evet, malum...” dedi. “Yani demek istiyorsunuz ki bir saat kadar dakik, düzenli yemek yiyoruz. Bunu tekrar ettirmeye gerek yok. Allah emeklerinizin mükâfatını versin. Yalnız dilerim, bu merak sonunda bir cinnete dönüşmesin. Ev kadınlığı cinnet ölçüsü... Doktorlara yeni bir hastalık daha...”

Suat sitemli bir bakışla, “Birikiyor, bunları bir kenara yazıyorum,” dedi.

Süreyya hem yemek alıyor hem daima Necip’e bakarak devam ediyordu.

“Ne? Cinnet mi?”

Suat başını sallayarak, “Hayır, kabahatler... Haksızlıklar...” dedi.

Necip, “Omlet enfes...” diyordu.

Süreyya gülerek, “Aşçıya kalsa bize yemek haram olacak. Bereket versin küçük hanıma... O kendini yoruyor, kocacığına... Ay, kocasına diyecektik... Ay yine olmadı, Süreyya’ya, Süreyya’ya...” dedi.

Suat, Necip’e bakarak, “Cennete gitmek için sabırdan başka çare yoktur, değil mi Necip Bey?” diye sordu. “Rica ederim, siz evlenince böyle huysuz bir koca olmamaya çalışınız. Yoksa...”

Süreyya hâlâ alay ediyordu.

“Yoksa ne olacak?” diye sordu.

Suat tereddütle konuştu: “Yoksa... Yoksa... Eşinizi mutlu edememiş olursunuz.”

Süreyya, “Oo,” diyordu, “o kadarcık mı? Ben de önemli bir şey olur sanıyordum. Necip de benim kadar bilir ki evlilikte hanımlar solda sıfırdır. Asıl akıl ermeyen bir şey varsa bu kadar dikkatle beraber şu etlerin nasıl bir aşçılık başarısıyla böyle simsiyah edildiğidir.”

Suat gülümsüyordı: “Mademki evvela kocaların mutluluğu önemli, veriniz onu ben yiyeyim. Zavallı kadınlar!”

Necip, “Aksine, zavallı erkekler,” dedi. “Suat Hanım, bir kadının ne olduğunu anlayanlar için asıl zavallı olan erkeklerdir. Kadın olmayınca bir erkek hayatının ne kısır, ne yağmursuz, tesellisiz bir siyah çöl olduğunu bilseniz. Bunu birçok erkekler bilir de sonra unuturlar. Bir kadının bir erkeğin hayatına yalnızca varlığıyla nasıl taze bir şiir kattığını, ruhu bir yana bıraksak bile, yalnız vücut için de nasıl büyük bir koruyucu olduğunu bilseniz. Demin bana buradaki hayatınızdan bahsediyordunuz. Siz her saati geçirmek için mutluluklar, eğlenceler buluşunuzu anlatırken ben yirmi dört saatlik hayatımın nasıl bir cehennem saati gibi sonsuz, sürüklenmez bir hayat olduğunu düşünüyordum. Sadece söyleyeyim ki ölecek derecede bunalıyorum.”

Ötekiler sessiz, dinliyorlardı.

“Bilmezsiniz ki Beyoğlu hayatının, hatta eğlenilecek mevsimde bile nasıl bunaltıcı, beyin ezici bir hali vardır. Evvela bin renkli bir hayat görünür. Hiçbiri birbirine benzemez eğlenceleri var gibi gelir. Fakat o kadar tekdüze, aman ya Rabbi, o kadar renksiz, görülen çehreler o kadar aynıdır ki. Gizemsiz, samimiyetsiz, gösterişli bir taklitten, soğuk, sarı, taklitten ibaret bir hayat... Her görüştüğünle müthiş bir rekabet, bir mücadele, bir düşmanlık... Hiçbir el sıkmazsın ki mümkün olsa seni bir çukura itmeyeceğine emin olasın. Hiçbir ses işitmezsin ki senin yokluğunda en hain, en haksız bir alayla seni yermeyeceğine emin olasın. İkiyüzlülük, alay, kendini beğenmişlik, bencillik... Bu aç kurdun elinde bütün yüzler sararmış, bütün gözler bulanmış, birinin başarısı öbürlerinin ayaklar altında ezilmesine bağlıymış gibi bir çekememezlik, bir kin… Kimse kimseyi beğenmez, üstünden başından tutunuz da söylediği Fransızcaya kadar her şey bir alay etme sebebi olur. Zaten hep sahtekarlıktan ibaret olan bu boyalı yüzlerde göz dudağa, dudak çeneye güler... İğrenç bir şey kısacası.”

Süreyya lokmasını hazırlamakla meşgul, “Fakat inkâr edemezsin ki kadınları nefistir,” dedi.

“Evet, özellikle kaldırımlardan geçerken uzaktan mağaza bebekleri gibi görünce... Beyoğlu tiyatrosunun gezici aktrisleri... Hepsi öyledir. Asıl hayatlarını oyuncular gibi unutmuşlardır. Onların ruhlarını arayacağınıza kutup keşfine çıkmış olsanız daha hayırlı olur. Bilir misin asıl nefis kadın hangileridir? Temiz ruhlular. Sana bunu cidden söylüyorum Süreyya, mutluluğunun değerini bil.”

Süreyya, yüzü kızaran Suat’a baktı, ikisi derin derin bakıştılar.

Sofradan kalkıldığı zaman Necip kendi kendine ‘Ah herkes böyle olsa... Herkes mutlu olsa...’ diyordu. Başka bir zamanda, başka bir yerde olsaydı, şu dileğini pek komik bulurdu. Fakat bu mutluluk ve samimiyet içinde bütün alışkanlıkları kayboluyor; mazlum, hain, fena hayatını unutuyor, öfke ve umutsuzluğunu hissetmeyip değişerek başka, iyi bir adam oluyor ve sonra bunu fark ederek şaşıyordu. ‘Ah insanlar, şu insan kalbi... Yüz bin anlamlı bir bulmaca. İçinden çıkmak mümkün değil,’ diyordu. Sonra da ‘Acaba fenalık gibi, iyilik de bulaşıcı mı?’ diye düşünmeden edemiyordu.

Tekrar balkona çıkıp köşelerdeki yeşilliklerin altında uzun sandalyelerden birine otururlarken Süreyya, “Aman Suat gelmeden hemen bir sigara tellendirelim,” diye kutusunu verdi.

Henüz sigaralarını yakmışlardı ki Suat göründü. Balkona çıkmayarak kapıdan, “Dehşet... Dehşet... Yine mi duman, yine mi?” diyordu.

O zaman tütünden bahsedildi. Sigara Suat’ın en sevmediği şeydi. Süreyya ise savunmak istiyordu.

Necip, “Yok Süreyya,” dedi. “Herhalde bu iddiaya değecek kadar önemli bir şey değil. Bana öyle gelir ki evli olsam da tütünüm şikâyet konusu olsa...”

Süreyya tuhaf bir ifadeyle baktı.

“Galiba yine bir şey yumurtlayacaksın Necip...”

Necip gülerek bitirdi.

“Elimden sigarayı, cebimden paketi, kendimden de bu uğursuz alışkanlığı memnuniyetle bırakırdım.”

Süreyya sigarasını büyük bir zevkle bir daha çekerek ağır ağır dumanlarını savuruyordu.

“Güzel fikir. Yalnız bir kusuru var ki uygulanabilir değil.”

“Azıcık fedakârlığa razı olmayınca hiçbir şey uygulanabilir değildir.”

Suat korkarak söyler gibi, “Yok, ben fedakârlık gibi büyük bir şeyden bahsetmiyorum,” diyordu ve sonra piyano konusu açılıncaya kadar hep bağdan, bağdakilerden bahsettiler. Bu neşeli bir sohbet oldu. İki sözde bir Fatin ile Beyefendi ortaya çıkıyor, Hacer’in sesi işitiliyordu. Sonra Necip, Suat’tan piyano çalmasını istedi.

“Demin Süreyya anlatırken bu hayata özendimdi. Bir saat önce özendiğim mutluluğa bir saat sonra sahip olayım, benim de ömrümde bir gün bulunsun!” diye ricada bulundu.

Suat şikâyet ederek uzun müddet piyanosundan uzak durduğunu, hâlâ barışamadığını, notalarının karmakarışık olduğunu söylüyordu. Sonunda piyanoya geçmek zorunda kaldı. İki erkek balkonda kalmışlar, salondan gelen piyanoyu dinliyorlardı.

Süreyya rüzgârın bir müddet duraksayıp sustuğu bu sıcaklık ânını, her gün böyle öğle vakti bir müddet serinliğin bitip her şeyin sustuğu, beklediği zamanı kastederek, “Görüyor musun?” diyordu.

Şimdi deniz sakin, durgun bir havuz hissi vererek sıcak güneşin altında kurşun gibi ağır, uzanıp gidiyordu. Hararet, titrek ve parlak, adeta fark ediliyordu. Rehavet o dereceye gelmişti ki gözleri ağırlaşmış, manzarayı yalnız kirpiklerinin arasından süzülen bir bakışla görüyorlardı.

Ve içeriden piyanonun bazen damla damla koşuşan, bazen birbirine karışarak yavaş yavaş yükselen gürültüsü, sonra birer birer süzülerek ölen sesleri devam ettikçe bu düşündüğünden de öte bir sarhoşlukla Necip’i işgale başladı.

Bu hal, Il Trovatore’den4 bir parça ile başlamıştı. Fakat Necip sonrasını hatırlamıyordu, bir Endülüs serenadıydı galiba. Sesler kâh billur gibi şakıyarak kâh matemle sürüklenerek kâh arzu ve neşeyle yükselip sonra üzüntü ve umutsuzlukla dökülerek devam ettikçe büsbütün kendini kaybetmiş, hayalleri karanlıklara gömülmüş, derken fark etmemeye, hissetmemeye, hatırlamamaya başlamıştı; sanki yaşamıyordu…

Birdenbire saatin sesini işitti ve bu onu uyandırdı. Süreyya sandalyesinde uzanmış, gözleri kapanmış, dalmıştı. Piyano hâlâ ağır ağır, derin bir hüzünle inliyordu. Teşekkür etmek için içeri girdi.

Suat onu görünce gülümseyerek, “Çaldıklarıma yazık oluyor, değil mi?” dedi. Necip ‘aksine’ anlamında başını sallıyordu. Parça bittiği zaman Suat tekrar şikâyet etti. Piyanonun önünde, en iyi bellemiş olduğu parçaları bile artık şaşırdığını söylüyordu.

“Hele notalar,” diyordu, “görseniz ne haldeler. İçinden çıkmak mümkün değil. Çocuk kitapları gibi olmuş. Birçoklarını bulamadım. Karıştırıla karıştırıla birbirine karışmış. Bilmem bazıları da ötede mi kaldı, konakta mı?”

Necip notalara göz gezdiriyordu. Bunların büyük kısmı ünlü operalardan fantazyalar, potpuriler idi. Fakat o kadar harap bir halde, o kadar eksikti ki kendi kendine İstanbul’dan gelirken birkaç yeni nota getirmeye karar verdi. O zaman tekrar aklına İstanbul’a gideceği geldi, saate baktı.

“Oo, saat sekiz buçuk...” dedi. “Acaba vapur kaçta var?”

Ve Suat’ın sitemli bir bakışı karşısında biraz duraksayarak, “Söz veriyorum ki...” diye başladı.

Kendini burada kalmamaya zorlayan sebepler diye bulduğu şeylerin hepsini anlatınca ikna olmuş görünen Suat, “Bari sizi Tarabya’ya kadar uğurlayalım,” dedi. Sonra yüksek sesle dışarıya seslendi, cevap almayınca sesini daha yükseltti.

“Bey, bey, uyuyor musun?” diyordu.

Şimdi rüzgâr çıkmış, balkonun bir tarafındaki tente çırpınarak patırdıyor, denizin ahenkli akışı sonsuz bir şenlikle şakıyordu.

Süreyya uyandığı zaman Suat’ın fikrini yerinde bularak, “Ne âlâ, ne âlâ!” dedi. Sonra Necip’in bu hareketinin bir hainlikten başka bir şey olmadığını iddia ederek, “Şimdi sen kalk, daha sabahleyin şikâyet ettiğin o miskin, tozlu hayata gir...” diyor ve Suat’a göz kırparak, “Daha doğrusu akıl da ermez ya... Yemin edebilirim ki bu gece masum masum kız kardeşinde kalmak üzere kaçmıyorsun. O tozlu Beyoğlu’nun örümcekli bir apartmanına... Değil mi?” diye şaka yapıyordu.

Necip, Suat’ın yanında sıkılıyor, göz kaş ederek Süreyya’yı susturmaya uğraşıyordu.

“Karar verildi değil mi beyler?” diye sordu Suat.

Sonra on beş dakika izin isteyerek çekildi. Süreyya da üstünü değişmek için iki dakika izin aldı. İkisi de gidince yalnız kalan Necip’se sabahleyin o kadar kötülediği Beyoğlu’nu şimdi ne kadar özlediğini düşünerek kendine hayret ediyordu. O zaman da samimiydi, şimdi de samimi olduğunu görüyordu. Böyle birbirine zıt birçok tavır ve hareketlerde bulunup hepsinde de samimi oluşu, onu kelimelerini bulamadığı bir bulmaca gibi meşgul eder; içinde, iki katlı değil, belki yüz katlı bir kadın kalbi gibi birbiri içinde esrarengiz kutular olduğuna inanası gelirdi.

Önce Süreyya geldi. “Ben hazırım,” diyordu. Suat da hazırlanıp geldiği zaman yol tartışmasına başladılar. Suat, Büyükdere’ye kadar yürüyerek gidip oradan bir arabaya binmeyi teklif ediyordu. Süreyya çarşıdan geçmemek için sandalı tercih ediyordu. İkisinin fikirleri de kısmen kabul edildi. Sandal ile Büyükdere’ye gidilip oradan arabaya binilecekti.

Yolda, çayırdan geçerlerken Süreyya daha vapura vakit olduğundan bahsederek arabayı biraz Bentler yoluna sürdürdü ve her iki tarafı ağaçlı bu yoldan giderlerken onlara uzak bir mutluluktan bahseder gibi çiftlik hayatından bahsetmeye başladı.

Necip, “Ne olursa olsun, öyle hayatlara gelemem. Bana hayhuy, gürültü, sersemlik gerek,” diyor, Süreyya o hayatı abartılı bir şekilde överek huzurlu, sakin geçecek bir çiftlik hayatı için bütün bu sahte gösterişleri feda edeceğini söylüyordu.

Necip, Suat’ın Süreyya’ya nasıl baktığına dikkat edip, “Evet,” dedi, “sizi oraya kadar takip edecek bir karınız olduktan sonra...”

O zaman Suat’ın gözleri o şefkat dolu bakışı kaybetmeksizin Necip’e döndü ve bu bakış o kadar derin, sıcak bir sevgiyle nemlenmişti ki Necip ruhunun eridiğini sandı. Bir saniye mutlu bir çarpıntıyla titredi.

‘Evet, böyle bir bakışla insan dünyanın öbür ucuna gider,’ diye düşündü. Çöllere gider, dağlara gider... Onun şimdi terk etmek istemediği hayat, bir çölden başka neydi? Gölgesiz, susuz, vahasız, hatta serapsız bir çöl.

Evet, hatta serapsız. Bununla birlikte bazen en önemsiz tebessümler, hatta kendine ait olmayan bakışlar bile ona şiirsel bir coşku verir, onu canını verme ihtiyacıyla inletirdi. ‘Ah çelişki, çelişki... İnsan değil de sanki bilinmezlerle dolu bir denklemim,’ diyordu.

Ayrılırken Suat tekrar ediyor, “Çarşambaya, değil mi Necip Bey?” diye soruyor, Süreyya ise, “Erken gel de Bentler’e gidelim,” diyordu. Sonra çarşamba günü akşam gelmesine ve ertesi gün sabahleyin hep birlikte Bentler’e gitmeye karar verdiler. Necip kalabalık içinde vapura girdiği zaman bir kenara geçip onları görebilmek üzere baktı. Suat elinde küçük kırmızı şemsiyesi, arabanın içinde sade omuzları görünen siyah çarşafıyla yere inmiş, yanında ince uzun boyuyla Süreyya, öyle güzel görünüyorlardı ki onlarla birlikteyken duyduğu mutluluk ve gönül rahatlığından onlardan ayrılınca mahrum kalmış, o mutluluğu uzaktan görünce ona ne kadar yabancı olduğunu anlamış gibi üzüldü ve ayrıldığına pişman oldu. Onların salladıkları ellere karşılık verirken ‘Budalalık ettim!’ diye üzülüyordu. Onlar küçüle küçüle bir nokta kadar kalınca, azala azala sonunda ümitsizliğe dönüşen bir sevinç gibi, Necip de acı ve keder içinde kalıyordu. Bu güzel geceye tercih ettiği Beyoğlu gecesini, buluşacağı kadını düşünerek geceyi miskin, kadını hayvan buluyor, aslında verdiği sözü unutmanın büyük bir ihanet olmayacağını düşünüyordu.

‘İşte böyle,’ diyordu, ‘kararsız, arzusuz, boş...’

Başını salladı, güldü. ‘Ve bana evlen diyorlar!’

5

Suat ve Süreyya’nın birbirlerine karşı bağlılığı, evliliklerinin ilk günlerindeki gibi keyif ve rahatlık veren bir hal almıştı. Buraya geldiklerinden beri günleri hep ferahlıkla, hep yeni özlemlerle geçiyordu. Süreyya’nın çocukça sevinmeleri, delilikleri oluyordu. Ve bu, Suat’ın gönlündeki büyük aşkın okşanmaya aç coşkularında büyük bir mutluluk doğuruyordu. Hayatlarını düzenli, güzel yapmak için çok çalışarak yoruluyordu. Suat, kederden uzak bir ömür kurmak için böyle uğraşıp sonra bunun ödülünü aldıkça, Süreyya’yı böyle yeniden arzulu ve neşe dolu buldukça emeline ulaştığı için mutlu oluyordu. İstiyordu ki evin içinde hiçbir şey Süreyya’yı şikâyet ettirmesin. İlk zamanlar hazırlık, ihtiyaçları karşılama ve düzenlemelerle meşgul geçmiş, artık birbirine benzeyen günler, evin sürekli işlerinden oluşan tekdüze günler birbiri ardına gelmeye başlamıştı. Fakat bunda bile, bağda geçen son zamanlara nispeten yeni evlenmiş bir karıkocanın sıcaklık ve neşesi vardı.

Necip bu hayatın bir başka neşesi oluyordu. Bu hale bir parça yardımcı da olduğu için, onun oradaki varlığı sevinçlerini biraz daha artırıyor gibiydi. Onun gelmesini heyecan ve sevinçle bekliyor, dönüşünü geciktirmek için tuhaf bahaneler icat ediyorlardı. O ilk gelişinden sonra, karar verildiği üzere çarşamba günü akşam vapuruyla geldi. Cuma günü sabahleyin dönmek şartıyla kalacağını söylüyordu. Karıkoca bu iki günü büyük bir sevinç içinde geçirdiler. Daha Necip gelmeden nice gezintiler düşünmüşlerdi. Bentler’e, Beykoz’a gitmek istiyorlardı. Suat, “Şimdi Bentler ne güzel olur...” diyor, Süreyya, “Hele Beykoz Çayırı!” diye karşılık veriyordu. Hemen ertesi sabah hangisine gideceklerini kararlaştırmak için konuşuyorlardı. Sonunda üçü de perşembe sabahı erkenden Bentler’e gitmek konusunda anlaştı.

Erken kalkmak için erken yattılar. Ertesi gün güneş karşıki tepelerin arkasında nurdan örtüsünü henüz germişken üçü de hazırlanmış, sabahın suskunluğu içinde geceden çağrılıp kapının önüne gelmiş arabaya binmişlerdi. Ve bu mayıs sabahı, Bentler seferi üçüne de bir hayali seyahatin şiir ve sarhoşluğunu verdi. Sabahın tazeliği, mayısın son günlerinin yeşillik ve bolluğu içinde, yolun etrafındaki çayırların, bağların henüz rüzgârsız serin havaya yayılmak için ufak bir soluk bekleyen güzel kokuları arasında geçtikleri çimenler, daha ilerledikçe ormanlar, kocaman ağaçların birbirine sarılmış dalları, uzakta birikmiş gölgelerin yeşil birer karaltı halinde göründüğü koruların sineleri; hep bu ıssızlık, bu tenhalık, bu parlak sessizlik içinde şurada burada oynaşan parıltılar arasında kuşların nağmeleri, arabadan indikleri vakit içinde kaybolacaklarmış endişesine kapıldıkları ürkütücü orman, sonra havuzlar, insanı korku ile titreten büyük havuzlar ve sonra dönüş...

Öyle ki saat beşte eve girdikleri zaman sabahın bütün temizliği, yorgunluklarının bütün kuvveti ve midelerinin feryadından başka bir şey duymadılar.

“Yemek, yemek!” diye gürlüyordu Süreyya.

“Buyurun,” dedikleri zaman iki delikanlı acele etti. Önden giden Süreyya odaya girince, “Çilek!” diye çığlık attı.

Sonra Suat’a dönerek, “Bu nereden böyle!” diye sordu.

Suat tebessüm ederek, “Çileğini ye tarlasını sorma, demezler mi?” diyordu.

Hoş bir çilek kokusu sofradaki çiçeklerin kokusunu bile bastırıyordu. Süreyya, Necip’e döndü.

“Görüyorsun ya azizim, ne varsa kadınlarda var,” dedi. Sonra peçetesiyle ağzını siler gibi yaparak ilave etti. “Her şeyi bir sır yapmak inadı bile...”

Öğleden sonra ne yapacaklarını konuşuyorlardı. Süreyya birdenbire, “Eyvah,” dedi. Önceki gün, bugün gelmek üzere yelkenli bir sandal istemişti. Çok sevdiği yelken ile gezmek için bir sandal kiralamak arzusunu çoktandır söylüyordu. Sandal şimdi Moda’dan gelecekti ve beğenmezse geri gidecekti. Onun için verdiği sözü unutmak istemiyordu.

“İsterseniz siz Beykoz’a gidin,” dedi.

Kabul etmediler.

“O halde yarın sabah gideriz,” diyordu Süreyya. Necip ertesi sabah döneceğini hatırlatınca, “Kalırsın sen,” diyor, Necip çekimser olduğunu belli eder bir şekilde başını salladıkça Süreyya, “Öyleyse zorla...” diye Necip’i gerekirse bağlayacağını anlatıyordu.

Yemekten sonra zaman, sandal konusuyla ve özellikle Süreyya’nın bekleyişiyle geçti. Uzun uzun yelkenden bahsederek zevklerini övüyor, “Deniz köpükler içinde... Rüzgâr etrafta fişek gibi patlar... Yelkenler çırpınır... Sandal dalgaların göğsüne sarhoşça yaslanmış... Uçmak değil, yüzmek de değil... Bir hal ki...” diye bitiremiyor, sonra dürbünü gözüne koyup Paşabahçe koyunu araştırıyordu.

Necip, “Ama havasız kalmamak şart...” dedi.

Süreyya üzgün, dürbünü bir sandalyeye bıraktı. “Oo, evet... Rüzgârsız da kaldı mı sandal ölmüş demektir. Hele güneş de olursa...”

“Ya akıntı?” diye sordu Suat.

Sonra Süreyya buranın rüzgârından, meltemlerinden bahsetti. Hem onun istediği bir sandaldı, kotra değildi. Sandalın kürekleri olduğundan, sıkıya gelince küreklere sarılmaktan başka çare yoktu.

“Fakat kotra ile iş büsbütün başka olur,” diyordu. Onunla insan deniz ortasında rüzgârsız kaldı mı suların keyfine kalır, akıntı varsa çağanoz gibi yan yan akar, yoksa güneşin cehennemi altında rüzgâr bekleyerek durur. Fakat burası öyle değildi, burada rüzgâr hiç eksilir miydi? Sonra eliyle rüzgârı göstererek, “Şu rüzgâra bak!” diyordu.

Rüzgâr Karadeniz’in bütün öfke ve canlılığıyla tepelerden koparak saldırıyordu.

“Bu havada sandal nasıl gelir, kim bilir?” dedi.

Sonra akıntı burunlarını düşündü. Gülerek, “Vaktiyle…” diyor, bir kere Boğaziçi’ni geçmek için iki gün uğraştıklarını anlatıyordu.

Sandal bahsi bir rüzgâr gibi yorgun cümlelerle sürüklenerek söndüğü, Süreyya’nın bekleyişi artık tek laf etmeden dürbünü elden bırakmayacak derecelere geldiği zaman Necip’le Suat arasında, “Artık gelmeyecek,” sözü başladı.

“Eğer sandal gelmezse elimizden kurtulamazsın bey,” diyordu Suat.

Necip’le bir olarak onun ümidini kırmak istiyorlardı. Sonra Suat, Beykoz’dan bahsetmeye başladı. Orası şimdi kimbilir ne güzeldi, bu rüzgârda çayırları görmeliydi!

“Bize şu fırsatı kaybettirdikten sonra...” diyerek şikâyet eder bir eda ile Necip’e bakıyordu. Sonra, “Canınız sıkılıyor Necip Bey,” dedi.

Öbürü gülümsedi.

“Galiba, biraz...” diye göz kırptı.

“Biraz piyano çalalım mı?”

Bu teklif büyük bir şükranla kabul edildi. Onlar piyanoya geçtiler. Süreyya balkonda kaldı.

Necip piyano bahsi açılınca nota almak için kendi kendine verdiği sözü unuttuğunu hatırlayıp ‘Eyvah!’ diye düşündü. Fakat bu iki gününü o kadar sersem geçirmişti ki nota düşünmeye vakti kalmamıştı. Burada geçirdiği günün şöyle garip bir etkisi olmuş; saygı ve sevgi duyduğu, dahası saygı ve sevgisini gördüklerinden ayrılıp Beyoğlu’na geçince oradaki hayat onu harap etmişti. Kendi kendine gelecek sefer mutlaka unutmamaya karar verdi. Görüyordu ki Verdi’nin birkaç operası Suat’ta yoktu. Ondan sonra yeni yapılmış bir-iki eser de tabii bulunmuyordu. Bulunanlar arasında kullanılması imkânsız olanları da aklında tutup hepsini yenilemek istiyordu.

Suat piyanoda birkaç gam yaparak, “Hangi havaları seversiniz?” diye sordu.

Necip notaları karıştırarak gözden geçiriyor, “Aman romans olmasın!” diyordu. Sonra romanslar hakkındaki ilgisizliğinin öyküsünü anlattı.

Sonunda elindeki kâğıtların arasından bir şey ayırıp piyanonun önüne koydu. Suat “Granviya?” dedi.

“Âlâ,” dediler.

Granviya’yı ikisi de çok seviyordu.

Necip, “Onda her şey var,” diyordu. “Şuh, atak, mahzun, süzgün... Her tel var.” Granviya’dan Faust’a5 geçtiler. Granviya’nın valsiyle Faust’un valsini karşılaştırdılar. Askerler Marşı6 onu takip etti. Ardından Rigoletto Marşı7 çalındı. Necip hızlı havaları tercih ediyordu, bu yüzden Trovatore, Aida8 marşları peş peşe geldi.

“Biraz da ağlayalım!” diye Traviyata’yı9 koydu Necip.

Adiyö del Pasato, Bu Kadar Genç Ölmek, Ah Belki parçaları çalındı.

“Verdi girdi mi iş değişiyor,” diyordu Necip. “Fakat sizde Verdi notları tam değil.”

Suat bestekârların iyi bilmediği hayatlarına dair Necip’e sorular soruyor, Necip bildiklerini anlatıyordu. Öyle oldu ki müzik sustu, yalnız konusu devam etti. İkisi de dünyada müzik kadar etkileyici hiçbir şey olmadığında birleşiyorlardı. Necip için ömrünün en tatlı zamanları yalnız çok mutlu olduğu demler değil, müzikle adeta sarhoş olduğu zamanlardı. Ondan o kadar şiddet ve düşkünlükle etkileniyordu. Asıl ağır müzikten, anlamak için birçok senelik özel eğitime ihtiyaç olan Şopen, Gluk, Haydn, Betofen, Şuman, Şuber10 gibi üstatlardan bahsederek onları dinleyip anlayamadığı için üzüntüsünü anlatıyordu.

Balkona döndükleri zaman saat ona geliyordu. “Hani kotra?” diye gülüşüyorlardı.

Süreyya iyice canı sıkılmış gibi, “Belli olmaz ki, belki gece gelir,” diyordu.

“Artık herhalde bizi evde daha fazla hapsedemez ya?” dedi Suat.

“Evet, çıkalım!” dediler.

Bu sefer Kavak yoluna geçmişlerdi. Süreyya dakikada bir arkasına bakıp kıyıları gözlemekten geri kalmıyordu.

Necip gülerek “Sandala mı bakıyorsunuz?” diyor, Suat sitemli bir sesle, “Beykoz Çayırı’na bakmaz ya?” diye söyleniyordu.

“Evet, yazık oldu, görmek isterdim,” dedi Necip.

Süreyya hiddetlendi.

“İşte yarın gideceğiz ya canım!”

Fakat Necip erkenden dönecekti. O zaman hep bu söz oldu. Süreyya’yla Suat rica ediyor, yarın da kalması için onu ikna etmek istiyorlardı. Ve bu o kadar samimi, o kadar safçaydı ki Necip sonunda kabul etti. Zaten İstanbul’a inip yine bunalacak değil miydi?

Sabahleyin Süreyya’nın gürültüsü, bir yabancıyla bağırarak konuşması Necip’i uykusundan uyandırdı. Pencereye gidip baktığında iskelede bir sandal ile iki kişi gördü. Herifler şikâyet ediyor, gece rüzgâr kesildiğinden Bebek’ten beri kürek çekerek geldiklerini söylüyorlardı. Bu, başı kıçı bir, beyaz, kaplama tahtalı bir sandaldı. Uzun bir seren üstünde büyük olduğu anlaşılan bir yelkeni vardı. Sandalın, yelkenin temizliği Necip’in pek hoşuna gitti ve Süreyya denemek için sandala gelmesini teklif edince kabul etti. İki delikanlı sandala bindiler. Rüzgâr hafifti fakat sandal yine iyi yürüyordu. Boğaz girişindeki askeri istihkâmlara doğru yükseldiler. Süreyya eski yeteneğini göstermek için dümene geçmişti.

Merak ederek, “Acaba dayanır mı?” diyordu. Oradan Kavaklar’a doğru gittiler. Döndükleri zaman Süreyya memnundu. Necip, Süreyya’yla sandalcıları pazarlık yaparken bırakıp içeri girdi. Onlar sandalla dolaşırken balkonda dayanmış duran Suat’ın yanına çıktı.

“Nasıl?” diye sordu Suat. Necip sandalı övdü.

Suat, “Hava her vakit böyle olmuyor ki,” diyerek dalga olduğu zaman binilemeyeceğini anlatıyordu.

Süreyya da yanlarına geldi.

“Yemek yiyelim de Beykoz’a sandalla gideriz,” diyordu. Sandalı kışa kadar tutmuştu. Şimdi oturup bir küçük bayrak dikmekle meşgul oldular. Bu meşguliyetleri arasında Süreyya hep havayı kolluyor, gittikçe artan rüzgâra bakarak seviniyordu.

Yemekten sonra balkona çıktıkları zaman rüzgârı o kadar uygun buldu ki bir-iki saat sonra gitmek üzere verilen kararı bozdurmak için uğraşmaya başladı. Fakat Suat’la Necip saat sekizden evvel çıkmamakta ısrar ediyor, gizli hileler bularak işi geciktirmeye uğraşıyorlardı. Nihayet Süreyya aciz kaldı. Sandal sekizden evvel hareket edemedi.

Suat sandala girip oturunca, “Oo, büyükmüş,” dedi.

Dışarıdan küçük görünen sandalın içi pek geniş ve rahattı. Sandalcı yelkenleri açıp tekne rüzgârın önüne dökülünce dubaya doğru süratle akmaya başladılar. Büyükdere’nin üstünde duran güneş onları rahatsız ettiğinden Suat şemsiyesini açtı. Siyah, beyaz ve kurşuni renklerden satrançlı küçük bir şemsiyeydi bu. Necip şemsiyeye, çarşafa, peçeye, eldivene, bu kadın eşyalarındaki zarafet ve inceliğe, ruhunun derinlerinde beliren özlemlerle, tutkuyla bakıyor, sonra Suat’ın küçük, bir küçük kuş denilecek ellerinin şemsiyeyi tutuşundaki şiire hayran kalarak perişan oluyordu.

Dalgalar açıklarda büyümeye başlamıştı. Sandal korkusuz bir coşkuyla bunların üzerine atılıp art arda gelen dalgaların üstünde sallandıkça Suat’ın gözlerinde bir endişe ve ıstırap bulutu beliriyordu. Fakat dubadan Servi Burnu’na doğru bükülüp rüzgârı pupaya aldıkları zaman sallantı kesildi. Süreyya gibi hepsinin de keyfine artık sınır yoktu. Sandalın etrafında kucaklaşan çırpıntı, bitmez bir musiki gibi şakıyan su serpintisi onları oyalıyordu. Beykoz’un Hünkar İskelesi’ne vardıkları zaman yarım saat olmamıştı.

Onlar çıktığı halde Süreyya çıkmıyor, ilk hevesle sandalcıya yardım ediyordu. Suat’la Necip rıhtımdan onlara bakıyordu. Sonra üçü beraber çayıra ilerledi. Önce rüzgâr, onlara çayırdan küçük esintiler getirmeye başladı. Bu birçok çiçeklerin, otların birbirine karışmış serin, taze, nemli kokusuydu. Biraz sonra çayırın bir kısmını gördüler. Uzaktan burası sarı çiçeklerle bir fulya tarlası gibiydi. İlerledikçe ötesinde berisinde kırmızı, mor, beyaz çiçekler de fark edildi. Her yanı saran yeşilliklerin arasında türlü renkte çiçekler tarlalardan taşıyor, rüzgârda dalgalanıyordu. Rüzgâr, parça parça her dalgadan güzel kokulu bir öpücük yüklenerek estikçe, koylarda koşuşan esintilerin su üstünde oluşturduğu titremeler gibi perişan dalgalar esiyordu.

Onlar hep, “Ah ne güzel,” diye ilerliyorlardı. Fakat karşıdan görünen büyük yolun heybetli ağaçlarının altına çıkıp çayır bütün genişliğiyle önlerine serildiği zaman, sonsuz bir hayret ve memnuniyet hissettiler. Bu bir deniz, dalgalarının akışına göre serilmiş bir denizdi. Düzlüğü ve büyüklüğüyle rüzgârın önünde dalgalanan çayır onları büyüledi. İlk hisleri hayranlıkla karışık hoş bir şaşkınlık oldu.

Çimenlerin içinde yürümek, onların arasında yuvarlanmak ihtiyacıyla titreyerek baharın bütün verimliliği, yeşillik ve enfes kokuları içinde sarhoş ve mutlu, ilerledikçe derenin öbür tarafındaki tepelere doğru çayırın yeni ufuklarını görüyorlardı. Bunlar orada bir küçük tepe, beride çayır arasında kıvrılan ve sonra ağaçlar içinde kaybolan bir yol, birbirinin omzundan bakan küçük setler, dere boyunu gölgeleyen söğütlerdi. Dere orada fışırtısıyla, burada serpintisiyle dökülüyor, akıyor, bazen otların arasında fısıldıyor, sonra derinleşerek sessizce, aktığı fark edilmeyerek düşünüyordu. Bazen neşeli bir ahenk ile çağıldayan bir kurbağanın art arda gelen nağmelerinden sonra sessizliğin içinde ah eder gibi belirip susan sesler oluyordu. Çayırın otları arasında, bu yeşil zemin üstüne işlenmiş papatyaların ve sarı, mor, kırmızı çiçeklerin birbirine karışan renkleri ara sıra yalnız tek bir renge dönüşerek küme küme orada hep beyaz, burada hep mor, ötede hep sarı dalgalarla köpürüyor, dere kenarında damla damla ağlayan söğütlerin yeşil gölgeleri altında, parlak yeşil çimenlerle küçük bir halı gibi seriliyordu.

“Oturalım!” dedi Süreyya.

“Yatmalı...” diye söylendi Necip.

Gerçekte, Necip’in duyguları coşmuş, o şimdi haykırarak bu otlara karışmak, topraklara karışmak ihtiyacının karşı konmazlığıyla acı çekiyordu. Kendini en çok şaşkın bırakan güzellikler huzurunda daima hissettiği ezilmek, ölmek arzusu şimdi daha şiddetli ve karşı konulmaz bir inatla onu tutsak ediyordu. Şemsiyesine dayanarak ahenkli bir salınışla önde yürüyen Suat’ın kocasının koluna yaslanan bedenini görüyor, her yerde daima, daima aynı özlem ve vefayla onun olacak bir kadının yokluğunun ateşiyle titreyerek inlemek, düşüp ölmek istiyordu. O her aşkında zehirlenmişti. Başlangıçta onu yalnız bir bakışı için canını feda etmeye razı eden bir-iki kadın, parasına mı yoksa kendisine mi teslim olduğuna karar veremediği birkaç kız, hayvan gibi gelip ayaklarının ve gençliğinin önüne yatan dört beş kadın... Hep böyle saygısız, nefret ve iğrenme uyandıran aşkları olmuştu. Sonra ‘Evlenmek mi?’ diyordu. Tanımış olduğu kadınların dördü mü beşi mi ne kocalıydılar. Bunların kendisinde bıraktığı etkiyi düşünerek ‘Evlenmek?’ diye omuz silkiyordu.

Çayırın ta öbür ucundaki taş köprüye kadar ilerlediler. Orada önlerine başka bir yol, yine gölgeden ibaret bir yol çıktı.

Suat, “Hadi biraz da buradan,” dedi.

Bu, Tokat’a gidiyordu. Necip bu yolun sonundaki büyük ormanı tarif ederek bir kere buralara geldiğini anlatıyordu. Etraf hep bahçelerle çevriliydi. İspinozlar şenlikleriyle burayı doldurmuştu. Huzur içinde yanlarından geçen rüzgârın yapraklarla öpüşmesinin şarkısı duyuluyordu.

Döndüler. Oradan geçen bir adama derenin öte tarafındaki yolu sordular. Onun gösterdiği yerden geçtiler. Bu, derenin öbür sırtında otların arasında kaybolmuş bir patikaydı ve küçük söğütlerle kendini belli ediyordu. Yanı başından, bir kuş gibi şakıyan incecik bir su akıyordu. Burada çayır, yolun kenarında dizili ağaçlarındaki heybet, derenin yılankavi şeridi, çayırın bütün o renkli ve dalgalı yüzeyiyle baygın baygın uzanıyordu.

Onlar coşkudan coşkuya koşar, gittikçe ferahlayıp neşelerinden kuşlar gibi cıvıldarken Necip, birçok zaman kendisini çok konuşturan üzüntü ve kederinin ara sıra sebep olduğu gibi şimdi karanlık ve sessiz, ruhunu ezen bu acıklı bezginlik içinde bedbaht, ‘Ya ben?’ diye şikâyet etmek istiyordu. ‘Ya ben? Ben ne yapayım?’ Niçin o daima böyleydi? Dünyada huzur ve rahatın hep birer kuruntudan ibaret olduğunu görüp ona acı çektiren şeylerin de hep kendi hayal gücünün, kendi seçimlerinin icatları olduğunu düşünerek kendine, ruhuna karşı bir şey yapamadığından, kendini iyileştirmek için bir çare bulamadığından dolayı öfkeleniyordu. Önce yerden havalanmak için gökyüzünü yeterli bulmayan bir şiir ve hülya, yüksek bir emel, bir masum istekle boğulur, o zaman bir hiç için canını verecek hale gelirdi. Fakat sonra yine o hiçlerden biriyle bütün uçma arzusu yaralanırdı. Her şiiri bir yara yapan araştırma, didik didik etme duygusu uyanır, o zaman hayatın, dünyanın, insanların, ruh ve kalbin ne olduğunu soğukkanlılıkla, kendine karşı bile düşmanca, bir şiir zerresine bile yenilmeyerek arzularının ne iğrenç, emellerinin ne gülünç, başarılarının ne miskin, ne kadar süslü olurlarsa olsunlar bütün saadetlerin, neşelerin ne bayağı olduğunu düşünmekten doğan üzüntü ve bezginlik ile harap olup sisli, küflü kalırdı. Ah, ara sıra ruhunu heyecanla titreten o saflık özlemi ve sonsuz şiir gerçek olsaydı... Herkes gibi o da hayatı sadece masum gözlerle görseydi... Hayat onu kollarının arasına alıp tırnakları, dişleri ile paralayarak bu hale getirmemiş olsaydı...

‘Halbuki...’ diyordu, evet biliyordu ki ona huzur ve şiir ne kadar gerekliyse ruhunda fırtınaya, karanlığa, esrara da öyle derin bir özlem vardı. Bu huzur devrelerinden sonra şimşek ve yıldırım, öfke ve umutsuzluğa da muhtaç olacağını bildiği için başını eğerek ‘Halbuki...’ diyordu.

Şimdi de tabiatın bu taşkınlık ve coşkusu içinde, suyla şişen toprakların, otların, çiçeklerin içe işleyen kokularıyla bütün duyguları harekete geçerek onu ateşli bir ihtirasla ürpertiyordu. Her şeyin böyle çiçekli ve güzel kokulu olduğu, önünde böyle fısıldayarak giden bir karıkoca bulunduğu bir zamanda, ta ruhunun derinlerinde titreyen bir ihtiyaç ile beğenmemekten, iğrenmekten kadınsız geçen hayatının bütün verimsiz ihtiyaçlarıyla mutluluk arzularının taştığını hissediyordu. Fakat onda diğer içgüdülerini işlevsiz bırakan bir fikir şimdi yine üzerine hücum etmiş, kendisi Süreyya’ya benzemediği için onun gibi mutlu bir evlilik hayatına sahip olmuş olsa bile yine üzüntüler icat edeceğini, hem bu hayatın da kim bilir ne gizli ne acı köşeleri bulunduğunu düşünmeye yöneltmişti.

‘Evet, kim bilir sizde de neler vardır? Uyuyan ya da gizlenmiş neler vardır?’ diyordu.

Ah, eğer Suat ve Süreyya, arkalarında bastonuyla otları kırbaçlayarak gelen, ara sıra birkaç sözle konuşmalarına katılan ya da gördüğü şeyler hakkında fikir belirten, kendini zorlayarak şen görünen Necip’in ruhundan neler geçtiğini merak etselerdi, onu ne kadar iğrenç bulurlardı. Ve Necip, işte o da kendisinden iğreniyor ve bu ona acı veriyordu. Yine o düşüncenin sesi yükselerek ‘Ama herkesin hayatında da böyle başkalarının iğrenç bulacakları anlar vardır,’ demek istiyordu. Fakat onu öldüren, herkesten ziyade kendisinin kötülüğüydü. Kendine saygı gösterememek kadar onu acıtan başka bir şey yoktu. Kendinden korktuğu, ruhunun karanlığından iğrenmeyle karışık bir korku duyduğu zamanlarda ‘Ah ne kirli bir muammayım!’ diyerek kendindeki bu iki ruhu, bu bazen hep mavi ve saf fakat genelde böyle kanlı ve pis ruhu düşünür, içinde devamlı kendine ‘Canavar!’ diye seslenen bir vicdan bulurdu. Etrafında hep kötülükler, hayvanlıklar görmesi, bunları kendinde bulması kadar onu öldürmüyordu. Bu anlarda onun gibi yüce güzelliklere tutkun biri bile bu kötülüklerden sıyrılamazsa, başkaları ne olur diye düşünerek kendinden kaçmak isterdi. Masumiyet ile hayvanlık birbirine zincirlenmiş gibi onda daima boğuşur; yapmadan evvel, yaparken ve hele de yaptıktan sonra ateşler içinde yanmadan, başkalarının içgüdüyle yaptıkları adi kötülükleri bile yapmayı beceremezdi.

Suat birden döndü. “Siz susuyorsunuz,” dedi.

Necip bir yalan bulmak için sıkılarak, “Şu yola bakıyordum,” dedi. Sonra ilave etti: “Galiba gelirken gördüğümüz küçük tepeye çıkıyor. Neydi o, Servi Burnu mu diyorlar, ne diyorlar?”

Suat şemsiyesiyle göstererek, “Şurası mı?” diye sordu.

Süreyya kopardığı bir çiçeği ceketinin iliğine iliştirmekle meşguldü.

“Ha, Servi Burnu,” dedi, “gidelim mi? Sanırım daha zaman var.”

Ve oraya çıktıkları zaman rüzgârın sönmüş, denizin gümüşlü bir durgunlukla bayılmış olduğunu gördüler. Yüzeyin dalgaları dağıldıkça içeri doğru tepeler, sonra dağlar ortaya çıkıyor ve her noktası tatlı yeşil bir çimenle baştan ayağa kaplı görünüyordu. Oradan ta Hisar’a, Kanlıca’ya kadar görünüyor, ikisi arasında akan mavi suların dumanları içinden Boğaz’ın bükülerek, kıvranarak dolanan yolu fark ediliyordu. Güneş Tarabya’nın üstünde, bir aynada görülüyormuş gibi göz kamaştıran ateş beyazlığıyla bir güneş gibi değil; sınırsız, şekilsiz, cehenneme ait bir levha gibi ufku bekliyordu. Kıyıdan geçen bir römorkörün ağır adım sesleri sayılıyor, ılık hava esintisiz, dalgasız, uyukluyordu.

Suat biraz yüksek olan kenara yaklaşmış, “Ooo!” diyordu. Hepsi oraya gitti. Suat sığ sahilde kaya parçalarını gösteriyordu. Buranın camgöbeği kumları üstünde denizin kıvrımları gümüşlenerek hareleniyordu. Dibindeki en küçük taşlar bile elle gösterilerek sayılacak kadar berrak olan deniz, gitgide yeşili mavileşerek uzuyor, kırmızı rengiyle denizi boyayan dubadan sonra karşı sahile doğru gittikçe kâh yeşil kâh mavi kâh mor uzanıyordu.

Suat gülerek ve burundaki taşları, suyun altında görünmeyen kayaları göstererek, “İşte şurası Tehlike Burnu!” dedi. “Bütün gemiler Boğaz’ın dehşetli fırtınalarında buradan korkarlar.”

Necip, “Acaba sandallar da öyle mi?” diye soruyordu.

Süreyya karşıda, Büyükdere Rıhtımı önünde durularak bir dev gibi sahilin bütün binalarının yansımalarını koynuna almış denizden başını çevirip güldü.

“Galiba yalnız sandallar... Hatta durgun havada bile... Sanırım asıl durgun havalarda... Baksanıza...”

Süreyya eliyle geniş bir hat çizerek dalgasız denizi ve esintisiz gökyüzünü gösterirken Suat gülüyor, Necip’e bakıyordu.

“Gemici bey keşif yapıyor, harita çizecek olmalı...”

Süreyya omuzlarını kaldırdı.

“Unutuyorsunuz ki sandal yürümek ve bizi taşımak için Allah’ın rüzgârına muhtaçtır. Şimdi nasıl gideceğimizi düşünün. Bakınız puf yok.”

Suat dudak büktü.

“Kürekleri siz çektikten sonra... Zira dünya şahittir ki bu işin içinde hiç suçsuz iki kişi varsa Necip Bey ile biz ikimiziz.”

Süreyya düşünüyor, bir karar veremiyordu. Sonra dedi ki:

“Buradan kürekle Tarabya’ya geçeriz, oradan bir arabaya bineriz, sandalı da bırakırız, Yenimahalle’ye ağır ağır gelsin...”

Necip başını sallıyordu. Acaba akıntı izin verecek miydi? Tarabya’ya geçmek için galiba biraz yükselmek lazım gelirdi. Ya sonra?

Suat gülüyordu.

“Gemici bey akıntıyı unuttu!” diyor, Süreyya’nın düşüncesini savunmak için söylediği sözleri gürültüye, haksızlığa boğmak için uğraşıyordu.

Süreyya, “Yenimahalle’ye kadar çıkmak daha kolay değildir ya?” diye bağırdı. Sonra karar verildi ki bu sahilde sular yukarı olduğu için yükselecek, oradan Yenimahalle’ye kürekle geçeceklerdi.

Suat şemsiyesini salladı.

“Herhalde şimdiden sandala girmeliyiz, yoksa bu gidişle galiba yemeği denizde yiyeceğiz.”

Sonra yürürken kocasının koluna girip eliyle şurada burada rüzgârla atılmış kalmış tüy dalgaları gibi duran dumanları göstererek ve alçak sesle sokularak, “Bunlardan korkmuyor musunuz?” diye sordu.

Süreyya bu sesten, bu sokuluştan memnun, “İşte kadınların gemiciliği bu kadar olur,” diye eğleniyordu. “Onlar yalnız ağırlık yapmayı biliyorlar, hele yorgun olurlarsa... Başka çare yok Suat, gemici karısı gemici olmalı. Yoksa ben kürek çekerken yalnız safra olmayı elbet sen de istemezsin.”

“Eğer gemicilik rüzgârsız kalıp geceyi denizde geçirdikten sonra yağmura tutulup hastalanmaksa...”

Süreyya güldü.

“Ah kadınlar,” dedi. “Eksik söyledin Suat, bir kere gelecek belalardan bahsettiniz mi, merdiven gibi yükselerek arkası gelmez. Hasta olmak, yataklarda sürünmek, hortlamak... Sonra... Ne bileyim, gebermek demeliydin. Allah insanı sizin elinize düşürmesin. Hele dilinize hiç!”

Suat kolunu kurtararak ve şuh bir gülüşle dişlerini göstererek, “Elimiz mi, dilimiz mi?” diye tekrar etti. “Bizim elimize ha... Ama bizim elimiz olmasaydı siz ne olurdunuz, bilir misiniz?”

Süreyya şüpheci bir şekilde başını sallayarak soruyordu.

Suat saydığı şeyleri anlatmak için yüzünde tepkisini göstererek, “Şu burundaki kayalar kadar vahşi, somurtkan, sümsük...” dedi.

Süreyya kahkahalarla gülüp, “Aman neler, neler...” diyordu. Sonra ciddiyetle döndü.

“Ya siz?” dedi. “Ya siz, ya siz?”

Karıkoca tekrar yan yana geldi. Necip onların söylediklerine artık dikkat etmeyerek kendi kendine ‘Evet, sizin elleriniz…’ diyordu. ‘Ben onun için mi böyle vahşiyim acaba?’ Sonra başını sallayarak ‘Beni bu hale getiren sizin elleriniz, sizin ellerinizin nezaketine, kadınlığına bakarak ağlamak istemem, değil mi?’ diye düşünüyordu. Fakat acaba harap eden eller olduğu gibi, şifa ve hayat veren eller de var mıydı?

Sonra Suat’a bakarak içinden ‘Acaba senin ellerin gibi yüce eller bu yaraları sarabilir mi?’ diye soruyordu. Eğer Süreyya da kendi gibi bu hayattan iğrenmiş olsaydı, Suat gibi bir kadının öyle bir yarayı tedavi etmekteki etkisini görecekti. Fakat Süreyya kendini neşelerinde, mutluluklarında bile öldüren o hastalığın zehrinden uzak, temiz ve habersiz bir ruhtu.

Birdenbire Suat durakladı. Kocasıyla konuşmaya devam ederek yanlarına gelmesini bekledi.

“Allah aşkına Necip Bey...” diye iddialarına katılmasını rica ediyordu. “Erkekler mi olmasa kadınlar kötü olurdu, kadınlar mı olmasa erkeklerin hali yaman olurdu?” Bunu soruyor, cevabını merakla bekliyordu.

Necip Bey gülerek dedi ki:

“Bütün fikrimi söylememe izin verir misiniz Suat Hanım? İkisi de olmasa daha iyi olurdu. Fakat şimdi mademki ikisi de mevcut, ona göre fikir vermeli. Erkeğine, kadınına göre bu konuda değişik fikirler verilebilir. Erkekler vardır, olmasalar iyi olmazdı. Fakat kadınlar da vardır ki olmasalar hiçbir şey olmazdı. Üzüntü de, mutluluk da...”

Suat döndü, Süreyya’ya, “Gördün mü?” dedi.

Necip devam etmek istedi.

“Fakat sonra öyle kadınlar da var ki...”

Süreyya gülerek Suat’ı zorluyor, “Devamı var, devamı var... Onu bekle,” diyordu.

Onlar iddialaşarak, gülüşerek, haykırarak devam ediyordu. Necip sersem, perişan, arkada yürüyordu. Kadınlar... Onların hepsinden şüphe etmek... ‘Ah, bu ihanet!’ diyordu. Şimdi, daha şimdi Suat’ın kendine bakan gözlerindeki derin, sonsuz masumiyet, kendi kirli hayal dünyasının bile bir kusur göremediği o temiz ve saf yüz, onu eritmiş, ruhunu ezmişti.

‘Bu bakışlar! Dünyada böyle bakışlar da var... Ah böyle bir bakış, bana böyle bir yüz… Ben de kurtulurdum!’ diye inliyordu.

O zaman bazen ilk gençliğindeki gibi bir Necip olup düşlere daldıkça düşündüğü o ruh eşini, arzuladığı kadını, hep mükemmel özellikler vererek oluşturduğu o genç kızı düşünmeye başladı. Sırf hayal edilmiş güzelliklerle süslediği halde ona bu kadar saf ve ince, bu kadar aydınlık bir bakış verememişti. Suat elbette onun kadar mükemmel değildi ama hayalinin bile yetişemediği bir güzelliğe sahipti. Onun ruhunun ne kadar, ah ne kadar temiz olması gerekirdi!

Şimdiye kadar böyle kendini temizliğiyle, huzur ve yumuşaklığıyla, iyiliğiyle büyüleyen gözler görmediğini düşünerek ‘Ya nerede görecektim?’ diyordu. Tanıdığı kadınları düşündükçe ya yoksulluğun yönlendirdiği namus pahasına kazanılan servet ve tantana içindeki kızları ya da salon hayatının çeşitli nedenleriyle solmuş evli barklı kadınlarını görüyor, ‘Pislik içinde temizlik aramak... Bulunmayacağı belli olan yerde inci avlamak...’ diye gülüyordu. Böyle yüce hislerle, kocalarına bağlılıklarıyla temiz kalmış kadınların ne kadar nadir olurlarsa olsunlar niçin bulunamayacağını kendi kendine soruyordu.

Sonra şüphe tekrar tırnaklarını çıkarıyordu. Namus ve temizlik hakkında bir sürü yıkıcı düşüncesi vardı. Kısmen fikir yürütmeleri sonucu, kısmen gözlemlerinden ortaya çıkmış şeylerdi bunlar. Ve böyle bir saflık ve temizliğin mümkün olduğunu, bunun kendine tesadüfü ihtimalini kabul etse bile, o zaman da bu temizlik ve huzur içinde ruhundaki belirsizlik ihtiyacını ne yapacağını düşünüyordu.

Birdenbire Suat yine döndü.

“Canım, siz hâlâ susuyorsunuz.”

Bu sandalın iskelenin yanında göründüğü zamandı. Süreyya ilerlemiş, sandalcıya işaret etmişti. Arkadan Necip’le Suat rasgele konuşarak gelirken Süreyya’nın sandala atlayıp yelkenlerle iplerle meşgul oluşuna bakıyor, gülüyorlardı.

Suat, Süreyya’ya seslenerek, “Nafile bey, nafile!” diyordu. “Herkes