.

Sunuş*

Ursula K. Le Guin

Bütün bilimkurgu yazarlarına şaşılacak bir düzenlilikte, “Fikirlerinizi nereden buluyorsunuz?” diye sorulur. Kesin bir şekilde, “Schenectady!”** diye yanıtlayan Harlan Ellison hariç hiçbirimiz ne cevap vereceğimizi bilemeyiz.

Bu soru artık bir şaka, hatta bir New Yorker karikatürü haline gelmiştir ve buna rağmen genelde içtenlikle hatta özlemle sorulur; aptalca bir soru olması amaçlanmaz. Buradaki problemin, bu soruya verilebilecek tek olası yanıtın “Schenectady” olmasının sebebi bunun doğru soru olmamasıdır ve yanlış sorulara verilecek doğru cevaplar yoktur; kanıt olarak filojistonun özelliklerini keşfetmeye kalkanların çalışmalarını gösterebiliriz. Bazen sorun yalnızca muğlak bir ifadedir. Soru soranın gerçekten bilmek istediği şunlardan biridir: “Bilimkurgunuzdaki bilimi halihazırda bildiklerinizden mi yoksa okuyarak mı elde ediyorsunuz?” (Cvp.: Evet.) Ya da, “BK yazarları birbirlerinden hiç fikir çalar mı?” (Cvp.: Mütemadiyen.) Ya da, “Kitaplarınızdaki olayları karakterlerin başından geçenlerin hepsini tecrübe etmiş olduğunuz için mi yazabiliyorsunuz?” (Cvp.: Tanrı korusun!) Ama bazen soru soranlar bunları açıkça belirtemezler, hafif yumuşatıp böyle, şey gibi, bilirsiniz işte... demeye başlarlar, o zaman ben de ulaşmaya çalıştıklarının karmaşık, zor ve önemli bir şey olduğundan şüphelenirim; hayalgücünü anlamaya çalışıyorlardır: Nasıl işlediğini, bir sanatçının onu nasıl kullandığını ya da onun tarafından nasıl kullanıldığını. Hayalgücü hakkında o kadar az şey biliyoruz ki onunla ilgili bırakın doğru cevaplar vermeyi, doğru soruları bile soramıyoruz. En bilge akıllar bile yaratımın kaynağı hakkında herhangi bir şey söyleyemiyorlar; bir sanatçı da yaratım sürecine dair anlaşılabilir şeyler söyleyecek son kişidir. Gerçi anlamlı şeyler söyleyen başkaları da olmadı. Bence başlamak için en iyi yer Schenectady’dir, Keats okuyarak.

Son yıllarda bana (bu durumda yalnızca bana) ikinci bir soru soruldu: “Neden erkekler hakkında bu kadar çok yazıyorsun?”

Bu asla aptalca bir soru değil. Yanlış bir soru da değil, katiyen; ama bazen doğrudan cevaplamayı zorlaştıran bir önyargı barındıran bir soru. Kitaplarımda ve hikâyelerimde kadınlar var ve bu kadınlar genellikle ya anakarakter ya da anlatıcı. Bu yüzden insanlar bana, “Neden her zaman erkekler hakkında yazıyorsun?” diye sorarsa, “Yazmıyorum,” diye yanıtlıyorum ve bunu biraz da kızarak söylüyorum çünkü soru bu şekilde sorulduğunda hem suçlayıcı hem de yanlış oluyor. Bir miktar suçlamayı ya da bir miktar yanlışı yutabilirim ama ikisinin birleşimi zehirdir.

Yine de ve hâlâ, sorunun nasıl sorulduğundan bağımsız olarak, ortaya koyduğu endişe hem gerçek hem de önemlidir. Yarım yamalak bir cevap tiksindirir; özlü bir cevap vermek de imkânsızdır.

Sürgün Gezegeni, 1963-4’te, feminizm otuz yıllık felcinden kurtulmadan önce yazıldı. Kitap, benim erkek ve kadın karakterlerle eski, “doğal” (yani memnuniyetle içinde bulunduğum kültüre uyum sağladığım), uyanmamış, bilinçlenmemiş başa çıkma yöntemlerimi ortaya koyar. O zamanlar temiz bir vicdanla hatta kendimden gayet memnun olarak karakterlerim insan oldukları sürece onların kadın mı erkek mi olduklarını pek önemsemediğimi söyleyebilirdim. Bir kadın hangi akla hizmet yalnızca kadınlar hakkında yazmak zorunda olsun? Bilinçsizdim ve üzerimde sorumluluk hissetmiyordum; dolayısıyla kendime güveniyordum, deneyler yapmıyordum ve sıradanlığımdan hoşnuttum.

Hikâye Rolery’nin anlatısı ile başlıyor, sonra Jakob’ınkine sonra da Wold’unkine geçiyor, sonra Rolery’ye geri dönüyor ve sonra tekrar: Anlatıcıların değiştiği bir hikâye. Erkekler alenen daha aktif ve kendilerini çok daha iyi ifade ediyorlar. Rolery, fazlasıyla geleneksel, erkekleri üstün tutan bir kültürdeki genç ve tecrübesiz bir kadın; savaşmıyor, cinsel birliktelikleri başlatmıyor, toplumun lideri olmuyor, ya da ne onun ne de bizim 1964’teki kültürümüzde “erkek” olarak etiketlenebilecek bir rolü üstleniyor. Fakat hem toplumsal hem de cinsel olarak asi. Davranışları agresif olmasa da özgürlük arzusu onu kültürünün soktuğu kalıbı kırmaya iter: Kendini, bir yabancıyla birlikte olarak, tamamen değiştirir. Öteki’yi seçer. Bu kritik anda gelen ufak kişisel isyan, iki kültür ve toplumun tamamen değişip yeniden yapılmasına yol açan olayları başlatır.

Jakob aktif, kendini iyi ifade eden, cesurca dövüşmek ve yönetmek konusunda aceleci bir kahramandır; fakat kitaptaki olayların temel taşıyıcısı, tercih yapan kişi aslında Rolery’dir. Taoizm beni modern feminizmden daha önce etkiledi. Bazılarının baskın bir Kahraman ve pasif bir Küçük Kadın gördüğü yerde ben, saldırganlığın temelindeki beyhudeliği ve müsrifliği, ve wu wei’nin, yani “eylemsizlik aracılığıyla eylemde bulunma”nın derin faydasını gördüm, ve hâlâ görürüm.

İyi ama bu kitapta, diğer birçok romanımda olduğu gibi, erkeklerin, kelimenin her iki anlamında da “faal” olduğu gerçeği baki ve dolayısıyla da sahnenin merkezini işgal ediyorlar. Anakarakterimin erkek mi kadın mı olduğunu “önemsemiyordum”; bu önemsememe hali kusurlu bir dikkatsizliktir. Erkekler devralır.

Peki kişi buna neden izin verir? Eh, erkeklerin bir şeyler yaptığını yazmak her zaman çok daha kolaydır, çünkü insanların bir şeyler yapmasıyla ilgili kitapların çoğu erkekler hakkındadır ve bu, o kişinin edebi geleneğidir... ve çünkü, bir kadın olarak o insan; dövüşmek, tecavüz etmek, yönetmek, vs., bunlardan birini pek yapmamıştır fakat erkeklerin yaptığını gözlemlemiştir... ve çünkü, Virginia Woolf’un da belirttiği gibi, İngiliz nesri, eğer kişi onu en azından bir yere kadar en baştan oluşturmazsa, dişil bir varoluş ve yapış tanımına uygun değildir. Gelenekten kopmak zordur; icat etmek zordur, insanın kendi anadilini yeniden oluşturması zordur. İnsan sürüklenir ve kolay yolu seçer. Hiçbir şey insanı akıntıya karşı gitmek, zor yolu seçmek için derinden rahatsız olmuş ve muhtemelen kızgın bir vicdandan daha fazla kışkırtamaz.

Ama vicdan kızgın olmalıdır. Eğer kendini o kızgınlığa ikna etmeye çalışırsa yalnızca suçluluk hissi oluşur ve bu da yaratımın kaynağını kökünden kurutur.

Ben bir kadın olarak genelde çok kızgınım. Bu feminist kızgınlığım birbirimize, dünyaya ne yaptığımızla ve özgürlük ve hayata dair umutlarımla yüzleştiğimde ortaya çıkan öfke ve korkunun bir parçası, bir öğesidir. Hâlâ insanların erkek mi kadın mı olduğunu “önemsemem”, hele de onlar her birimiz ve hepimizin çocukları olduğunda. Tek bir kişi haksız bir şekilde hapsedildiğinde cinsiyetini mi sormalıyım? Ya da açlıktan ölmek üzere olan bir çocuğu gördüğümde cinsiyetini mi sormalıyım?

Bazı radikal feministlerin cevabı evettir. Bütün adaletsizliklerin, sömürünün ve hiçbir engel tanımayan saldırganlığın kaynağının cinsel adaletsizlik olduğu önermesini doğru kabul edersek bu duruş makuldür. Ben bu önermeyi kabul edemiyorum; dolayısıyla ona göre hareket de edemem. Eğer kendimi zorlarsam –benim harekete geçme biçimim yazı yazmaktır– samimiyetsiz ve kötü yazarım. Hakikat ve güzellik idealini ideolojik bir vurgu yapmak uğruna feda mı etmeliyim?

Radikal feministin cevabı yine evet olabilir. Bu cevap bazen sadece bağnaz ya da otoriter yobazlığından konuşan sansürcünün sesiyle aynı tınlasa da, öyle olmak zorunda değildir: İdealin kendine hizmet etmek adına konuşabilir. İnsan, yapmak için eskiyi yıkmalıdır. Bu yıkımı gerçekleştiren kuşak, tahribatın bütün acısını yaşarken yaratımın hazzına çok az varabilir. Bu görevi ve beraberinde gelen nankörlük ve kötülemeyi kabullenen cesaret övgüye değerdir.

Ama bu zorlanamaz ya da taklit edilemez. Eğer zorlanırsa yalnızca kindarlığa ve kendine zarar vermeye yol açar; eğer taklit edilirse Feminist Modaya varır ki o da Radikal Modanın varisidir. Tatmin duygusunu bir ideale hizmet uğruna kurban etmek bir şeydir; bir ideolojiye hizmet uğruna açık düşünme ve dürüst hisleri bastırmak başka bir şey. Bir ideoloji ancak ve ancak düşünce ve hislerin berraklığını ve dürüstlüğünü yoğunlaştırmak için kullanıldığında değerlidir.

Bu açıdan feminist ideoloji benim için muazzam bir öneme sahip. Beni ve bu kuşağın düşünen her kadınını kendimizi daha iyi tanımaya zorladı: erkek ve kadın olmaya, cinsiyet rollerine, kadın fizyolojisi ve psikolojisine, cinsel sorumluluğa, vs., vs., dair gerçekten ne düşündüğümüzü ve neye inandığımızı, (sübliminal olarak) bize öğretilen bütün kolay ”doğrulardan” ve ”olgulardan” ayırmaya zorladı ve bu genellikle çok acılı bir süreç oldu. Çoğunlukla kendimize ait hiçbir fikrimizin ya da inancımızın olmadığını, yalnızca toplumumuzun kaidelerini kendi bünyemizde topladığımızı gördük; bu yüzden kendi değerlerimizi, kendi doğrularımızı kendimiz keşfetmeli, icat etmeli ve yaratmalıydık.

Kadın benliğinin bu yeniden oluşturulması, grup desteğini hem isteyen hem de buna ihtiyacı olanlara ya da kadınlıklarının sistematik olarak hakarete uğradığı, aşağılandığı, çocukluğunda, evliliğinde ve işinde sömürüldüğü kadınlara bir ferahlık ve rahatlama olmuştur. Benim gibi olan diğerlerine de, yani bu grupta rahat hissetmeyen ve kadın olarak kendi varoluşlarından yabancılaşmamış kadınlar için bu benlik araştırması ve benlik doğumu o kadar da kolay olmuyor. “Kadınları seviyorum, kendimi seviyorum, neden işleri karıştırayım?”–“Erkek ya da kadın olmalarını önemsemiyorum.”– “Hangi akla hizmet bir kadın yalnızca kadınlar hakkında yazmak zorunda olsun?” Bütün bunlar geçerli sorular; hiçbirine verilecek kolay bir cevap yok; fakat şimdi sorulmalılar ve cevaplanmalılar. Bir politik aktivist cevaplarını kendi hareketinin ideolojisinde bulabilir, fakat bir sanatçı bu cevapları kendi kazıp çıkarmalıdır ve hakikate ne kadar yakın olunabilirse o kadar yaklaştığını bilene kadar da kazmaya devam etmelidir.

Ben de kazmaya devam ediyorum. Feminizmin araçlarını kullanıyor ve beni çalışmaya neyin teşvik ettiğini ve nasıl çalıştığımı keşfetmeye çalışıyorum ki artık cahillik içinde ve sorumsuzca çalışmayayım. Bu kısa ya da kolay bir iş değil; insanın hem zihnin hem bedenin karanlıklarına el yordamıyla inmesi gerekiyor; Schenectady’den çok, çok uzaklara. Kendimiz hakkında ne kadar da az şey biliyoruz, hem kadınlar hem erkekler olarak!

Kazarken şunu ortaya çıkardım: yazmaya meyilli olduğum “kişi” genellikle tamamen, ya da bütünüyle, kadın ya da erkek değil. Yüzeysel seviyede bu çok az cinsel tektipleştirme –erkekler şehvetli ya da kadınlar göz kamaştırıcı değiller– olması ve cinselliğin de bir eylem olmaktan ziyade bir ilişki olarak görülmesi demek. Cinsiyet genelde toplumsal cinsiyeti tanımlamaya yarar ve kişinin toplumsal cinsiyeti “erkek” ya da “kadın” etiketiyle değil içini boşaltmak, neredeyse onlarla ele alınmaz bile. Aslında hem biyolojik hem toplumsal cinsiyet temelde “kişi”nin ya da “benlik”in anlamını tanımlamak için kullanılır. Bir keresinde, bu konudaki farkındalığım artmaya başladığında bu ilişkiyi tek bir kişide birleştirdim, bir androjende. Fakat çoğunlukla bu açıkça ve geleneksel olarak bir çift gibi görünür. İkisi birin içindedir ya da iki bir bütün oluşturur. Yin, yang olmadan oluşmaz, keza yang da yin olmadan. Bir defa eserlerimin en merkezi, en sabit temasının bence ne olduğu sorulmuştu ve ben de anında, “Evlilik,” demiştim.

Henüz bu muazzam (ve son derece demode) temaya layık bir kitap yazmadım. Henüz ne demek istediğimi de keşfetmiş değilim. Fakat bu eski, rahat macera hikâyesini tekrar okuduğumda temanın orada olduğunu düşünüyorum; öyle belirgin ya da güçlü değil ama ona ulaşma çabası var. “Gitmem gereken yere giderek öğreniyorum.”

1978

1

Bir Avuç Karanlık

Sonbaharın son ayının son günlerinde, kuzey dağlarından bir rüzgâr eserdi. Askatevar’ın can çekişen ormanlarını tarayan bu soğuk rüzgâr, kar ve duman kokuyordu. Rolery adındaki kız, ince kürkü içinde vahşi bir hayvan kadar çevik ve sinsi hareketlerle ormanı aşıyor, Tevar’daki bayırda yükselen taş duvarları ve bir önceki hasattan kalma kalabalık tarlaları geride bırakıp fırtınada uçuşan ölü yaprakları yarıp geçiyordu. Tek başınaydı, kendisini geri çağıran kimse yoktu. Batıya doğru yer yer devrik kütüklerin, dev yaprak öbeklerinin tıkadığı, ayakotu kaplı patikayı izliyordu.

Yol, Kıyı Kayalıkları’nın eteklerinde çatallanınca dümdüz devam etti ama daha on adım bile atmamıştı ki hızla dönüp arkasından yaklaşan ritmik hışırtıya baktı.

Kuzey yolundan bir ulak çıkageldi; çıplak ayakları yaprak öbeklerini dövüyor, saçına bağladığı uzun ip sırtına çarpıyordu. Kuzeyden istikrarlı, sert adımlarla, nefes nefese koşarak geldi ve Rolery’ye hiç dönüp bakmadan geçip gitti. Rüzgârı ardına almış, Tevar’a doğru koşuyordu. Haber götürüyordu; fırtına, felaket, kış ve savaş haberleri... Rolery bunu hiç umursamadan kendi yoluna devam etti. Kurumuş dev ağaç kütükleri arasından zikzak çizerek yukarı çıktı; kayalıkların tepesine vardığında berrak gökyüzü altındaki denizle karşılaştı.

Kayalıkların batı cephesinden itibaren ölü orman sona eriyordu. Rolery kocaman bir kütüğün yanına oturdu, batıdaki uzak, canlı toprakları, kıyıdaki o boz renkli, uçsuz bucaksız düzlüğü ve aşağıda, sağ tarafta yabansoyluların surlarla çevrili, kızıl çatılı şehrini seyretti.

Eğilimli tepe, baştan sona parlak boyalı, yüksek taş evlerin pencere ve çatılarıyla bezeliydi. Duvarların dışında, kasabanın güneyine inen tepelerin altında kilometrelerce uzunlukta çayırlar ve tarlalar vardı. Hepsi teraslıydı, çevrelerine hendekler kazılmıştı; desenli halılar gibi muntazamdı. Kayalıkların yanındaki şehir surlarından itibaren başlayıp, hendeklerin, kum tepeciklerinin üzerinden geçip dosdoğru kumsalın ıslak kumlarına giden, taştan yapılma devasa kemerleriyle yarım kilometrelik bir köprü, şehri, kumların ortasında garip, siyah bir adaya bağlıyordu. Işıltılı kumdan düzlüklerden yükselen, kendi kara, gölgesi kara bir deniz ambarıydı. Tepesi eğimli ve yüksekti; böylesi muhteşem bir taşı ne rüzgâr, ne de deniz oyabilirdi. Ev miydi, heykel miydi, kale mi yoksa taştan bir anıt mı? Yabansoyluların savaşacak gücü olduğu eski dönemlerde bu taşı oyup, böyle inanılmaz bir köprüyü inşa etmek için nasıl bir kara güç kullanılmıştı? Rolery yabansoylular hakkındaki cadılık söylentilerine fazla kulak asmamıştı; ama kumların üzerindeki o kara yapıya bakınca ne kadar tuhaf olduğunu kendi de gördü. Gördüğü en tuhaf şeydi bu; kendisiyle hiç alakası olmayan bir geçmişte, uzaylıların aklından çıkmış, kendi soyundan olmayan eller tarafından yapılmıştı.

Sinsi havası Rolery’yi daha da içine çekti. Hayranlık içinde o yüksek köprüde yürüyen ufak silueti izledi; parlayan kumlardaki siyah kulelere doğru ilerleyen küçük, karanlık bir noktaydı bu.

Rüzgâr burada daha ılık esiyordu; günışığı, batıdaki sıra sıra bulutların arasından süzülüyor, aşağıdaki sokakların, çatıların üzerine dökülüyordu. Kasabanın tuhaflığı Rolery’ye çekici gelmişti; ne cesaretini toplamakla, ne sağlıklı karar vermekle vakit kaybetti; tehlikeli fakat hafif ve çevik hareketlerle dağın eteğinden aşağı indi, yüksek kapıdan içeri girdi.

İçeride de çevikliğini korudu. Dikkatsiz, biraz da dik başlıydı ama o daha çok gururundan kaynaklanıyordu. Yabancı sokakların gri, yamyassı taşlarını arşınlarken kalbi küt küt atıyordu. Hızlı hızlı bir sağında, bir solunda sıralanmış yüksek evlere bakındı. Çatıları sivri, pencereleri ise şeffaf taştandı; demek anlatılanlar gerçekti! Ve bazı evlerin önündeki dar toprak alanlardan parlak yapraklı, turunç-kızıl kellem ve hadun sarmaşıkları yükseliyor, kimi maviye, kimi yeşile boyalı duvarlar boyunca tırmanıyordu. Sonbaharı çağrıştıran gri, soluk renkli manzaraya inat, capcanlı bir görüntü oluşturuyorlardı. Doğu kapısına doğru evlerin çoğu boştu; taşlarının boyası sökülmüş, pencerelerin ışıltısı kayıplara karışmıştı. Ancak sokakta daha da ilerleyip, basamaklardan aşağı inince, oradaki evler kullanımdaydı. Rolery sokaklarda yabansoylulara rastlamaya başlamıştı.

Kendisine bakıyorlardı. Duyduklarına göre yabansoylular insanın dosdoğru gözünün içine bakarlardı ama bunu denemeye niyeti yoktu. En azından hiçbiri Rolery’yi durdurmaya kalkmadı; kıyafetleri onlarınkinden çok farklı olmadığı gibi, gözüne çarptığı kadarıyla içlerinden bazılarının cildi insanlarınkinden çok da koyu değildi. Yine de, bakmaktan imtina ettiği gözlerde olağanüstü bir karanlık sezinliyordu.

Yürüdüğü sokak birdenbire geniş ve düz bir meydana açıldı. Batmakta olan güneş tarafından altın ve gölge rengi çizgilere boyanmıştı. Bu meydanda dört ev bulunuyordu; her biri ufak tepecikler boyunda, önlerinde kocaman, sıra sıra kemerler ile üzerlerinde gri ve şeffaf taşlar olan evler. Bu meydana açılan yalnızca dört sokak vardı ve dört büyük binanın duvarlarında hepsini kapatacak kapılar mevcuttu. Dolayısıyla bu meydan, kale içinde kale ya da kasaba içinde kasabaydı. Binaların birinin bir parçası hepsinden yukarı, dimdik göğe yükseliyor, günışığında parıl parıl parlıyordu.

Görkemli bir yerdi ama neredeyse hiç kimse yoktu.

Meydanın tarla kadar geniş, kumluk bir köşesinde, üç beş yabansoylu çocuk oyun oynuyordu. İki hünerli genç, kıran kırana güreşe tutuşmuş, keçe paltolu ve kasketli, yaşça daha küçük bir grup da tahta kılıçlarla bir o kadar ateşli mücadeleye girişmişti. Güreşçileri izlemesi harikaydı; birbiri etrafında tehditkâr tavırlarla ağır ağır dans ediyor, boşluk yakalayınca da zarif hamlelerle aniden saldırıya geçiyorlardı. Rolery, ağızlarını bıçak açmayan, kürklü, uzun boylu birkaç yabansoyluyla birlikte izlemeye devam etti. Güreşçilerden daha iricesi tepetaklak olup koca cüssesiyle sırtüstü yere çakılınca Rolery önce güreşçiyle aynı anda inledi, sonra şaşkınlık ve hayranlık içinde kahkaha attı. Yanındaki bir yabansoylu, “İyi fırlattın, Jonkendy!” diye seslendi; arenanın öbür tarafındaki bir kadın da el çırptı. Genç oğlanlar olan bitenden habersiz, kendi alemlerindeydi. Kılıçlarını saplıyor, savuruyor, rakiplerinin saldırılarını savuşturuyorlardı.

Büyücü halkın savaşçı yetiştirdiğini, güce ve el becerisine değer verdiğini bilmezdi. Güreştiklerini duymuştu Rolery, ama onları hep kuytu bir köşede çömlekçi çarkının başına tüneyip insanların çadırlarını süsleyecek o nadide çömlekleri ve kristalleri üreten, kambur, örümcek kılıklı kişiler olarak hayal etmişti. Ayrıca bölük pörçük hikâyeler, söylentiler anlatılırdı; avcılarda “yabansoylu şansı var” denirdi; büyücü halkın değerli görüp takasta kullanmasından dolayı büyücü cevheri denen özel bir toprak çeşidi bulunurdu. Ama duydukları hep kulaktan dolma şeylerdi. Askatevar Halkı’nın, Bölgenin doğusu ve kuzeyi üzerindeki hakimiyeti, onun doğumundan çok öncesine dayanıyordu. Hasadını, Tevar Tepesi’nin altındaki ambarlara getirdiği hiç olmamıştı, dolayısıyla Askatevar Bölgesi Halkı’nın ailecek bir araya gelip yeraltı ambarları üzerine hep beraber Kış Şehri inşa ettiği bu aydönümüne kadar batı sınırının bu tarafına hiç geçmemişti. Doğrusu bu yabancı ırk hakkında hiçbir şey bilmiyordu; ve galip gelen Jonkendy isimli güreşçinin gözlerini kendi suratına diktiğini fark edince başını çevirip korku ve tiksintiyle geri çekildi.

Rolery’nin yanına geldi; kapkara çıplak vücudu terden parlıyordu. “Tevar’dan geliyorsun, değil mi?” diye sordu, insan dilinde. Ancak kelimelerin yarısını yanlış telaffuz etmişti. Zafer sarhoşluğuyla kıvrak kollarındaki kumları silkeledi, gülümsedi.

“Evet.”

“Sana nasıl yardımcı olabiliriz? Bir isteğin var mı?”

Rolery elbette bu kadar yakından ona bakamazdı ama güreşçinin sesi hem dostane, hem alaycıydı. Çocuksu bir sesi vardı. Muhtemelen Rolery’den yaşça küçüktü. Kendisiyle alay etmesine izin vermeyecekti. “Evet,” dedi, soğukkanlılığını koruyarak. “Kumların üzerindeki şu siyah kayayı görmek istiyorum.”

“Çık bak. Köprü açık.”

Israrla Rolery’nin yere dönük yüzüne bakmaya çalışıyordu. Rolery biraz daha çevirdi kafasını.

“Eğer biri seni durdurmaya kalkarsa,” dedi, “Jonkendy Li gönderdi de. Ya da ben de seninle mi gelsem?”

Buna cevap bile vermedi. Başı dik, gözleri aşağıda, meydandan köprüye giden sokağa ilerledi. Bu sırıtkan soysuzların hiçbiri korktuğunu sansın istemiyordu...

Kimse peşinden gelmedi. Görünüşe bakılırsa kısa sokak boyunca yanından geçen kimsenin umurunda değildi. Köprünün azametli sütunlarına vardı, önce ardına, sonra ileri baktı ve durdu.

Devlere layık bir köprüydü bu. Muazzamdı. Kayalıklardan bakınca oldukça kırılgan görünmüştü; belli aralıklarla dizilmiş kemerleri, tarlaları, tepecikleri, kumlu arazileri dolaşıyordu ancak burada gördüğü kadarıyla yan yana yirmi kişi yürüyebilirdi üzerinde. Ayrıca dosdoğru Kulekaya’nın heybetli kara kapılarına uzanıyordu. Köprünün kenarlarında yolcuları dipsiz uçurumdan koruyacak herhangi bir korkuluk bulunmuyordu. Üzerinde yürümek tuhaf kaçacaktı. Yapamazdı; insan ayaklarına uygun bir yol değildi bu.

Yan sokaklardan birini izleyip şehir surlarının batı kapısına ulaştı. İçleri boş, birbirinden uzun ağılları, ahırları geçip kapıdan dışarı adım attı; amacı, surların etrafından dolaşıp eve dönmekti.

Ama burada kayalıklar alçalıyordu ve üzerlerine basamaklar oyulmuştu; aşağıda nakış gibi işlenmiş huzur dolu tarlalar, ikindi sarısına boyanmıştı; kum tepeciklerinin tam karşısında ise enlice bir sahil uzanıyordu. O kumsalda Askatevar kadınlarının sandıklarda saklayıp ziyafet günlerinde saçlarına ördükleri uzun yapraklı yeşil denizçiçeklerinden bulabilirdi. Güneşin batmasına daha vardı. Kayalıklardaki merdivenlerden aşağı indi, tarlalardan geçti, hendekleri, tepeleri aştı ve sonunda kuzeye, batıya ve güneye doğru göz alabildiğine uzanan dümdüz, ışıl ışıl kumluğa çıktı.

Rüzgâr esiyor, cılız güneş parlıyordu. Batıda, çok uzaklarda durmak bilmeyen bir ses geliyordu kulağına. Uzak bir mırıltı; ninni gibi. O sert, pürüzsüz, sonsuz kumlar şimdi ayaklarının altındaydı. Koşup eğlendi, durup neşeli bir kahkaha eşliğinde köprünün kendi cılız ve düzensiz ayak izlerinin yanında, muntazam bir heybete sahip, dev kemerlerini inceledi. Sonra tekrar koştu, durdu, yarısına kadar kuma gömülü, gümüş renkli deniz kabukları topladı. Tepenin üzerinde renkli çakıl taşları gibi ışıldayan yabansoylu kasabasını geride bırakmış, tuzlu rüzgârdan, açık havadan ve yalnızlıktan bıkana kadar çoktan Kulekaya’ya kadar açılmıştı. Şimdi güneş ile arasında kapkara bir siluetti kule.

O uzun gölgeye serinlik hakimdi. Rolery titredi; gölgeden çabucak çıkmak için koşmaya başladı. Kayanın kara gövdesiyle arasındaki mesafeyi koruyordu. Güneşin nereye kadar alçaldığını, denizin ilk dalgalarının nerede başladığını görmek istiyordu.

Esen rüzgâr, kulağına boğuk bir fısıltı çaldı. Biri ona sesleniyordu. Biri ona öyle tuhaf, öyle telaşlı sesleniyordu ki durup korku içinde arkasında kumlardan yükselen simsiyah dev adaya baktı. Büyücüler mi çağırıyordu yoksa?

Korkuluksuz köprünün üzerinde, kayalık adaya bağlanan iskelelerden birinde, uzaklarda, yükseklerde bir yerlerde siyah bir figür ona sesleniyordu.

Dönüp koşmaya başladı; sonra durdu, geri döndü. Korkuya kapılmıştı. Koşmak istiyordu ama koşmadı. Eli ayağı birbirine dolanmıştı. Kulağında bir uğultuyla olduğu yerde tir tir titriyordu. Kara kulenin örümcek büyücüsü ona büyü yapmıştı. Büyücü kollarını uzattı; Rolery’nin bir türlü anlayamadığı o çok önemli sözleri tekrarladı. Sözler, bir denizkuşunun gaklaması gibi rüzgârda boğuluyordu. Kulaklarındaki uğultu öyle arttı ki kumlara çöktü kaldı.

Sonra birdenbire beyninin içinde alçak, berrak bir ses, “Kaç,” dedi. “Kalk ve kaç. Adaya doğru. Hemen, şimdi.” Ve ne olduğunu bile anlamadan ayaklanmış, koşuyordu. Fısıltı ona tekrar rehberlik etti. Gözü hiçbir şey görmez halde, kayalıklara oyulmuş siyah merdivenlere ulaşıp nefes nefese tırmanmaya koyuldu. Son köşeyi de döndüğünde Rolery’yi karanlık bir siluet karşıladı. Elinden yakalayıp neredeyse sürükleyerek bir kat daha merdiven çıkardı ve bıraktı. Rolery duvarın dibine yığıldı; bacakları tutmuyordu. Siyah figür kızı tuttu, ayağa kalkmasına yardımcı oldu; az önce kafatasının içinde yankılanan ses bu kez dıştan konuştu: “Bak,” dedi. “İşte geliyor.”

Aşağıda kükreyen dalgalar o sağlam kayayı bile sarsacak kadar sert çarpıyordu. Adaya vurunca kükreyip, köpükler saçarak ikiye ayrılan sular, tıslayarak gelip o sıra sıra dizilmiş kumluk tepeleri dövüyor, sonra durulup ışıl ışıl salınıyordu.

Rolery duvara dayanmış, titriyordu. Titremesine engel olamadı.

“Dalgadan koşarak kaçmak pek mümkün değil,” dedi Rolery’nin arkasındaki fısıltı. “Dalga geldiğinde Ambar etrafında altı metre su olur. Bu taraftan geç... Eskiden burada yaşamamızın sebebi bu. Çoğu zaman adadır burası. Gelgitlerden bihaber düşman ordularını kumlara çeker, beklerdik… İyi misin?”

Kız omuz silkti. Adam bunun ne anlama geldiğini anlamış gibi değildi; o nedenle Rolery, “Evet,” dedi. Adamın konuşmasını anlayabiliyordu ama kullandığı bazı kelimeleri hiç duymamıştı ve geri kalanların da çoğunu yanlış telaffuz ediyordu. “Tevar’dan mı geliyorsun?”

Rolery tekrar omuz silkti. Kendini kötü hissediyordu. Ağlamaklıydı. Ama ağlamadı. Siyah kayaya oyulmuş merdivenlerden bir kat daha çıkarken saçlarını önüne döktü ve aralarından yabansoylunun yüzüne kaçamak bir bakış attı. Güçlü, hırpani ve koyu tenliydi; gözleri acımasız ve parlaktı; yabancılara özgü o koyu gözlerdendi.

“Kumsalda ne işin vardı? Dalgalar gelir diye uyarmadı mı kimse seni?”

“Haberim yoktu,” diye fısıldadı.

“Büyüklerinin haberi var. En azından geçen bahar kabileniz buradaki sahilde yaşarken haberleri vardı. İnsanların hepsi balık hafızalı.” Lafını esirgemiyordu ama sesi daima alçak ve yumuşaktı. “Buradan gel. Merak etme, etrafta kimse yok. Halkın uzun zamandır Ambar’a ayak basmıyor…”

Koyu renkli bir kapıdan girip karanlık bir tünelden geçmiş, kendisini bekleyen diğer odalardan habersiz Rolery’ye devasa gelen bir odaya adım atmışlardı. Kapılardan, üstü açık avlulardan, denize bakan kemerli geçitlerden, odalardan, kubbeli koridorlardan ilerlediler. Denizden gelen rüzgâr hariç hepsi sessiz ve boştu. Suyun gümüş yüzeyi çok aşağılarda buruş buruş sallanıyordu. Rolery’nin başı döndü. Kendini ufacık hissediyordu.

“Burada kimse yaşamıyor mu?” diye sordu, çekingen bir sesle.

“Şimdilik yaşamıyor.”

“Sizin Kış Şehri’niz mi burası?”

“Hayır. Kışı kasabada geçiriyoruz. Burası kale olarak inşa edildi. Geçmiş yıllarda çok düşmanımız vardı... Kumsalda ne yapıyordun?”

“Şeyi görmek istemiştim...”

“Neyi?”

“Kumları. Okyanusu. Kasabanıza gittim önce. Şeyi görmek için...”

“Pekâlâ! Zararı yok.” Geçtikleri geçit öyle yüksekti ki, Rolery sersemledi.

Denizkuşları, uzun, sivri uçlu kemerlerin arasından çığlık çığlığa uçuşuyordu. Son olarak dapdar bir koridoru da aşıp bir geçide vardılar, kılıçmetalinden bir kirişi geçip köprüye çıktılar.

Kule ile kasaba, gök ile deniz arasında, sessizlik içinde yürüdüler. Rüzgâr onları durmadan sağa doğru itiyordu. Rolery üşümüştü ve hem yürüdükleri tuhaf yerin yüksekliğinden, hem de yanı başında yürüyen, kendisini adım adım takip eden o karanlık, kanıbozuk adamdan ötürü biraz ürkmüştü.

Kasabaya girerlerken adam birden, “Seninle bir daha zihindili konuşmayacağım,” dedi. “Kumsaldayken zorunda kaldım.”

“Bana kaç dediğinde...” diye lafa başladı, tereddüde düştü; adamın neyi kastettiğinden, kumsalda neler olduğundan emin değildi.

“Seni bizden biri sandım,” dedi, kızarmış gibi. Sonra kendine hakim oldu. “Durup boğulmanı izleyemezdim. Hak etmiş bile olsan. Ama endişelenme. Bir daha yapmam. Hem seni etkim altına almış da değilim. Büyüklerinin dediklerine kulak asma. Git hadi; rüzgâr gibi özgür ve her zamanki gibi cahilsin.”

Bariz sert tavırları Rolery’yi korkutuyordu. Korkunun verdiği sabırsızlıkla, titrek ama aynı zamanda arsız bir sesle, “Buraya tekrar gelmekte de özgür müyüm?” diye sordu.

Bunun üzerine yabansoylu Rolery’ye baktı. Yüzünden gözlerini kaçırsa da kız, adamın ifadesinin değiştiğinin farkındaydı. “Evet. Özgürsün. İsmini öğrenebilir miyim Askatevar kızı?”

“Wold’un soyundan Rolery.”

“Wold senin büyükbaban mı? Baban mı? Hâlâ hayatta mı?”

“Wold, Taş Merasimi’nde çemberi tamamlıyor,” dedi, mağrur bir edayla. Adamın mutlak otoritesiyle mücadele içindeydi. Nasıl olur da kanunsuz, soysuz, kanıbozuk bir yabansoylu böylesine amansız ve asil davranabilirdi?

“Ona Jakob Agat Alterra’nın selamını ilet. De ki, yarın Tevar’a gelip kendisiyle görüşeceğim. Kendine iyi bak, Rolery.” Elini kaldırıp kızı bir dengi gibi selamladı; kız da hiç düşünmeden avucunu adamın avucuna dokundurarak aynı şekilde karşılık verdi.

Sonra Rolery dönüp dik sokakları, basamakları çıktı, üç beş yaban soylunun yanından köşeyi dönerken de kürkünün kapüşonunu başına geçirdi. Neden insanın suratına öyle bakıyorlardı? Cesetler ya da balıklar gibi. İnsanlar ve sıcakkanlı hayvanlar birbirinin gözünün içine öyle bakmazdı. Kara tarafındaki geçitten çıktığında rahat bir nefes aldı; günün son kızıl ışıklarıyla kayalıklardan yukarı tırmandı, can çekişen ormanı geçip Tevar’a doğru yola koyuldu. Alacakaranlık tam karanlığa dönüşürken anızlık tarlaların öte yanında, tepedeki yarım kalmış Kış Şehri’ni çevreleyen çadırlardan gelen ateşten ufak tefek parıltılar gözüne çarptı. İnsan ırkına, akşam yemeğine, sıcak yuvasına koşturdu. Ancak, kendi soyunun büyük kadınlar çadırında ateşin başına oturmuş, kadınlar ve çocuklarla birlikte tıka basa çorba içerken bile aklını kurcalayan bir şeyler vardı. Sağ elini kaparken sanki içerisinde bir avuç karanlık kalmış gibi hissetti… tam da adamın dokunduğu yerde.

2

Kırmızı Çadırda

“Bu lapa soğumuş,” diye homurdanıp kenara itti. İhtiyar Karry’nin kâseyi alıp tekrar ısıtırkenki sabırlı bakışlarını görünce, “Huysuz ihtiyarın tekiyim,” diye aklından geçirdi. Ama ne eşleri –tek eşi kalmıştı– ne kızları ne de herhangi bir kadın Shakatany kadar güzel bhan ezmesi pişirebilirdi. Ne kadar harika bir aşçıydı; hem de gencecikti... Sahip olduğu son genç eşti. Ve ölmüştü, doğudaki dağların orada bir yerlerde. Genç ölmüştü. Kendisi ise yaşadıkça yaşıyor, kara kışın gelmesini bekliyordu.

Deri tunikli bir kız geldi. Tuniğinde soyunun üç yapraklı amblemini taşıyordu. Büyük ihtimalle torunlarından biriydi. Biraz Shakatany’yi andırıyordu. İsmini hatırlayamasa da kızla konuştu. “Dün geç vakitte gelen sen miydin, soydaşım?”

Kızın başını çevirişi, gülümsemesi tanıdık gelmişti. Dalga geçtiği kız buydu. Miskin, arsız, iyi huylu, yalnız; mevsim dışı doğan çocuk. Hay aksi, ismi neydi?

“Size bir mesaj getirdim, Büyüğüm.”

“Kimden?”

“Uzun bir ismi vardı. Jakat-abat-bolter-ra gibi bir şey. Tam hatırlamıyorum.”

“Alterra mı? Yabansoyluların şefinin adı bu. Nerede gördün o adamı?”

“Adam… yani bir insan değildi, Büyüğüm. Yabansoyluydu. Selam gönderdi; bir de dedi ki, bugün Tevar’a gelip sizinle görüşecekmiş.”

“Öyle mi söyledi?” diyerek Wold kafa salladı. Kızın açık sözlülüğü hoşuna gitmişti. “Elçisi olarak da seni mi seçti?”

“Bana denk geldi...”

“Peki, peki. Pernmek Dağı Halkı’na mensup, evlenmemiş bir kadın yabansoylularla konuşursa cezalandırılır. Bundan haberin var mı soydaşım?”

“Nasıl cezalandırılır?”

“Neyse, boş ver.”

“Pernmekliler dazlak kafalı bir avuç magandadır. Yabansoylular hakkında ne bilirler ki? Sahile hiç gelmediler... Bir seferinde çadırın tekinde soyumun Büyüğünün yabansoylu bir karısı olduğunu duymuştum. Eski günlerde.”

“Eski günlerde öyleydi.” Kız bekledi; Wold geçmişe, çok çok eskiye gitti: geçmiş bahara. Renkler, kokular çoktan solmuş, çiçekler dört aydönümü boyunca açmamıştı. Hafızasından neredeyse silinmiş o ses... “Gencecikti. Genç öldü. Yaz bile gelmeden.” Bir süre sonra ekledi; “Hem o aynı şey değil. Evlenmemiş bir kadının yabansoylularla konuşmasıyla arada fark var, soydaşım.”

“Ne gibi?”

Ukalalığına karşın cevabı hak ediyordu. “Birkaç sebebi var. Bazıları daha geçerli. En geçerlisi şu: Yabansoyluların tek karısı olur, dolayısıyla onunla evlenen gerçek-kadınların çocukları olmaz.”

“Neden olmaz, Büyüğüm?”

“Kadınlar çadırında konuşulmuyor mu? Hepiniz mi bu kadar cahilsiniz? Çünkü insanlarla yabansoylular birlikte çocuk yapamaz! Hiç duymadın mı? Ya kısırlık olur, ya çocuk düşer ya da deforme olmuş canavarlar çıkar ortaya. Karım Arilia yabansoyluydu; düşük yaptı, öldü. Onların halkında kural kaide yoktur. Kadınları erkek gibidir; istedikleri kişiyle evlenirler. Ama Karahalkı’nın kanunları vardır: Kadınlar insanoğullarıyla yatar, insanoğullarıyla evlenir, insan çocuklar doğurur!”

Rolery kendini biraz kötü hissetti. Kış Şehri’nin surlarındaki koşturmacaya, keşmekeşe bakarak, “Yatacak erkekleri olan kadınlar için güzel kanun...” dedi.

Yirmi aydönümü yaşında gösteriyordu. Demek ki mevsim dışı doğan oydu. Hiç çocuk doğmayan Yaz Nadası’nın tam orasında. Bahar oğlanları şimdi onun iki üç katı yaştaydı; tekrar tekrar evlenip çoluk çocuğa karışmışlardı. Sonbaharda doğanlar ise daha çocuktu. Ama baharda doğan bazıları Rolery’yi üçüncü ya da dördüncü eş olarak alabilirdi. Durumu çok da kötü değildi. Belki Wold ona bir koca bulabilirdi; ama önce kimlerden olduğunu öğrenmeliydi. “Annen kim, soydaşım?”

Gözlerini Wold’un kemer tokasına dikti ve, “Annem Shakatany’ydi,” dedi. “Unuttun mu onu?”

“Hayır, Rolery,” diye yanıtladı, biraz duraksadıktan sonra. “Unutmadım. Dinle beni, kızım, şu Alterra’yla nerede karşılaştın? İsmi Agat mıydı?”

“İsminde Agat da geçiyordu.”

“Babasını, babasının babasını tanırdım. Şu kadının soyundan... demin bahsettiğimiz yabansoylunun. Kız kardeşinin oğludur; belki de erkek kardeşinin.”

“Yeğenin o halde. Benim de kuzenim,” dedi kız ve birden kahkaha attı. Bu çarpık ilişki Wold’u da güldürmüştü.

Rolery, “Okyanusa bakmaya gittiğimde gördüm onu,” diye açıkladı. “Kumsalın orada. Ondan önce de kuzeyden gelen bir ulağa rastladım. Kadınların haberi yoktu. Yeni gelişmeler mi var? Güney Göçü mü başlayacak?”

“Belki, olabilir,” dedi Wold. Kızın adını yine unutmuştu. “Hadi git, çocuğum. Tarlalardaki kız kardeşlerine yardım et,” dedi. Hem Rolery’yi, hem masada duran bhan dolu kâseyi unutup ayağa kalktı, kırmızıya boyanmış çadırının öbür tarafına geçip kerpiç evlere doluşmuş işçileri, Kış Şehri’nin surlarını ve surların ötesindeki kuzey manzarasını seyretti. Kuzeyde, çıplak tepelerin üzerinde gökyüzü bu sabah oldukça berrak, mavi ve soğuktu.

Toprağa gömülü o sivri çatılı ahırlarda yaşamın nasıl olduğunu çok net hatırlıyordu: Yüzlerce uykucudan oluşan bir insan yığını, uyanıp ateş yakan yaşlı kadınlar, o ateşin derisinin her bir gözeneğine dolan sıcak duman, kaynayan kışotlarının kokusu, gürültü, pis koku, donmuş arazinin altında koyun koyuna geçen bir kış. Başka avcılarla birlikte Tevar’dan uzaklara açılıp çok kuzeyde donmuş nehirler boyu kışkuşu, koryo ve yağlı vespiri avlamaya çıktıklarında, yukarıdaki karlı, rüzgârlı dünyanın soğuk, steril sakinliği. Orada, vadinin hemen karşısında, kar yığınından beyaz başını çıkaran bir karyabani... Ondan önce, kışın karından, buzundan, beyaz hayvanlarından önce bir sefer böylesi aydınlık bir gün yaşanmıştı: Altın rüzgârların estiği, tepelerin üzerini serin, mavi bir gökyüzünün sardığı parlak bir gün. O daha küçük bir çocukken, kadınların ve diğer çocukların arasında yaşarken, kafasını kaldırıp yassı, beyaz yüzlere, kırmızı tüylere, garip, griye çalan kürklerden yapılma pelerinlere bakar, hayvan kükremelerini andıran, anlam veremediği sesleri dinlerdi. Kendi soyunun erkekleri ve Askatevar Büyükleri sert tonda yanıtlar, yassı yüzlere devam etmelerini söylerdi. Ondan önce, kuzeyden bir adam koşarak gelmişti. Yüzünün kenarı yanmış, kanıyordu. Canhıraş, “Gaallar! Gaallar!” diye bağırdı. “Pekna’daki kampımızdan geldiler...”

Şu anki seslerden çok daha berrak duyabiliyordu yaşamının öbür ucunda kalmış o hırıltılı çığlıkları. Kendisi ile o gözünü dikmiş, dinleyen çocuk arasında, bu parlak gün ile o parlak gün arasında altmış aydönümü vardı. Pekna neredeydi? Yağmura, kara karışmıştı… ve baharla birlikte katledilenlerin kemikleri, çürümüş çadırlar, hatıralar, isimler tarihten silinmişti.

Gaallar güneydeki Askatevar Dağları’ndan geldiğinde yeni bir katliam yaşanmayacaktı. Önlemini almıştı. Uzun yaşamanın ve eski felaketleri unutmamanın bazı iyi yanları vardı. Yaztoprakları’nda, Gaalların veya ilk kar fırtınasının gafil avlayabileceği tek bir klan ya da aile dahi bırakmamıştı. Bu dağlardaki herkes buradaydı. Tam iki bin kişi. Yaprak kadar ince sonbahar çocukları ayaklarının dibinde oynuyor, kadınlar göçmen kuşlar gibi tarlalara üşüşüp çene çalıyor, erkeklerse eski malzemelerle Kış Şehri’nin eski temelleri üzerine evler ve surlar inşa ediyor, son göçmen hayvanları avlıyor, ormanlardan bir sürü odun kesiyor, Kuru Batak’tan turba topluyordu. Büyük ahırlardaki hasarı giderecek, kışotları yetişmeye başlayana kadar hayvanları besleyeceklerdi. Yarım aydönümü öncesinden beri süren bu çalışmalarda herkes ona itaat etmişti; o ise İnsanların Eski Törelerine. Gaallar geldiğinde şehir kapılarını kapatıyorlardı. Kar fırtınası bastırınca da kerpiç evlerin kapılarını çekip bahara kadar yaşamlarını idame ettiriyorlardı. Yaşayacaklardı.

Çadırının arka tarafına gitti, yavaşça yere oturdu. Yara bere içinde, boğum boğum bacaklarını güneşe uzattı. Gökyüzü parıl parıl olmasına karşın güneş uzak ve beyazdı; büyük yaz güneşinin yarısı kadardı. Aydan bile ufaktı. “Güneş, Ay’ı küçülttü; soğuk yaklaşıyor...” Bu aydönümü boyunca bitmek bilmeyen yağmurlar yüzünden yerler nemliydi. Etrafı mevsimlik ayakkökleri sarmıştı. Kız ne sormuştu? Yabansoyluları, bir de ulağı. Evet. Adam dün soluk soluğa çıkagelmişti. Dün müydü? Gaalların, Tlokna Kış Şehri’ne saldırdığını söylemişti. Gaallar asla taş surlara saldırmazdı. Kış arifesi ipini koparmış hayvanlar gibi güneye koşan, tüy ve çamur kaplı, yassı burunlu barbarlar... hiçbir şehri ele geçiremezlerdi. Hem, Pekna sadece ufak bir av kampıydı; surlarla çevrili bir şehir değil. Ulak yalan söylemişti. Dert değildi. Yaşayacaklardı. Şu ahmak kadın neden hâlâ kahvaltısını getirmemişti? İşte geliyordu. İnsanın içini ısıtıyordu güneş...

Wold’un sekizinci eşi dumanı tüten bir sepet bhan getirdi, Wold’un uyuduğunu gördü, huysuzca homurdanıp ocağın başına geri döndü.

Yabansoylunun, yanında asık suratlı korumalarla, ardında alaylarına maruz kaldığı şamatacı çocuk güruhuyla çadırına geldiği o akşamüzeri Wold, kızın ne dediğini hatırlayıp güldü: “Senin yeğenin, benim kuzenim.” Doğruldu, yerinden kalktı, kaçamak gözlerle yabansoyluyu karşılayıp denklik selamlaşması için elini uzattı.

Bir dengi olarak yabancı onu tereddütsüz selamladı. Hep böyle küstah havaları vardı; kendilerini insanlarla bir tutuyor gibiydiler. Gerçekten böyle düşünseler de düşünmeseler de. Bu defaki uzun boylu, yapılı ve oldukça gençti; şefler gibi yürüyordu. Koyu teni ve sıradışı, simsiyah gözleri olmasa insan sanılabilirdi.

“Ben Jakob Agat, Büyüğüm.”

“Çadırıma ve soyumun çadırlarına hoş geldin, Alterra.”

“Sözlerini yüreğime yazdım,” dedi yabansoylu. Wold hafif sırıttı; babasından beri kimseden duymamıştı bu lafı. İlginç ki, yabansoylular eski gelenekleri kolay unutmazlardı; tarihe gömülmüş pek çok şeyi bulup çıkarırlardı. Yalnızca Wold’un ve belki Tevar’ın diğer üç beş ihtiyarının hatırladığı bir sözü bu genç adam nereden biliyordu? Yabansoyluların büyücülük addedilen tuhaflıklarından biriydi bu da. İnsanlar bu tarz sebeplerden dolayı kara halktan çekiniyordu. Ama Wold’un kesinlikle onlardan korkusu yoktu.

“Eskiden çadırımda sizin soyunuzdan asilzade bir hanım yaşardı. Ayrıca bahar zamanı pek çok kez şehrinizin sokaklarını arşınlamıştım. Çok iyi hatırlıyorum. Ben yaşadığım sürece hiçbir Tevarlı, halklarımız arasındaki barışı zedeleyemez.”

“Ben yaşadığım sürece hiçbir Landinli barışı bozmayacak.”

İhtiyar şef, kendi konuşmasından etkilenmiş, gözleri dolmuştu. Boyalı post dolu sandığının üstüne oturdu, boğazını temizleyip gözlerini kırpıştırdı.

Kara pelerinli, kara yüzlü, kara gözlü Agat dimdik duruyordu.

Korumalığını yapan genç avcılar kıpırdandı, çadırın açık tarafında itişen çocuklar kendi aralarında fısıldaştı. Wold tek hareketiyle hepsini kovaladı. Çadır kapatıldı, ihtiyar Kerly içeride ateş yakıp dışarı çıktı. Wold, yabancıyla yalnız kalmıştı.

“Otur,” dedi. Agat oturmadı. Ayakta, “Dinliyorum,” dedi. Wold diğer insanların yanında ona oturma teklif etmediyse, kimse yokken oturacak değildi. Wold bunları bilinçli olarak düşünmedi, fazla emin de olmadı; yalnızca insanları yöneterek ve yönlendirerek geçirdiği yılların verdiği tecrübeyle hissetti.

İç çekti ve boğuk, çatlak sesiyle, “Kadın!” diye bağırdı. İhtiyar Kerly tekrar belirdi, gözlerini Wold’a dikti.

“Otur,” dedi Wold, Agat’a. Agat, ateşin başına bağdaş kurdu. Wold, eşine, “Git şimdi,” diye homurdandı. Kadın ortadan kayboldu.

Sessizlik vardı. Wold, tuniğinin bel kemerine asılı küçük, deri bir torbanın düğümünü zar zor çözdü, bir öbek katılaşmış gesin yağı çıkardı, ufacık bir parça kopardı, yağı torbaya geri attı ve kopardığı parçayı ateşin kenarındaki sıcak kömürün üstüne koydu. Yeşil renkli, kekremsi, ince bir duman yükseldi; hem Wold, hem yabancı dumanı burunlarına çekip gözlerini kapadı. Wold, katran kaplı idrar kovasına yaslanıp, “Dinliyorum,” dedi.

“Büyüğüm, kuzeyden haber aldık.”

“Biz de. Dün bir ulak geldi.” Dün müydü?

“Tlokna’daki Kış Şehri’nden bahsetti mi?”

Yaşlı adam bir süre ateşi izledi; son gesin kırıntılarını da içine çekmek istercesine derin bir nefes aldı. Dudaklarını kemiriyordu. Yüzü, kereste kadar boş ve anlamsızdı.

“Felaket tellallığı yapmak istemem,” dedi yabancı, alçak ve kasvetli sesiyle.

“Yapmıyorsun. Biz çoktan duyduk. Başka dağlardan, başka kabilelerden, çok uzaklardan gelen haberlerin ne kadarının doğru olduğunu anlamak kolay değil, Alterra. Tlokna’dan Tevar’a bile bir ulak sekiz günde ulaşıyor; çadırları ve hanları hesaba katarsan onun iki katı. Kim bilir? Güney Göçü başladığında Tevar kapılarının kapatılması belki mümkün olur. Siz ise şehrinizden çıkmıyorsunuz bile; kapılarınızı onarmaya gerek yoktur sanırım?”

“Büyüğüm, bu sefer çok sağlam kapılara ihtiyacımız var. Tlokna’nın surları da vardı, kapıları da, savaşçıları da. Şimdi hiçbiri kalmadı. Bu bir söylentiden ibaret değil. Landin halkı on gün önce oradaydı; Gaal öncülerine karşı sınırda bir süredir nöbet tutuyorlardı. Ama Gaallar topyekûn geliyor...”

“Alterra, ben dinledim. Şimdi sen dinle. İnsanlar bazen düşman gelmeden korkup kaçarlar. Çeşit çeşit hikâye duyuyoruz. Ama yaşlandım. İki kez sonbahar yaşadım, kış geçirdim, Gaalların güneye indiğini gördüm. Seninle açık konuşacağım.”

“Dinliyorum,” dedi yabancı.

“Gaallar kuzeyde yaşar. Dilimizi konuşan tüm halkların ötesinde. Anlatılana göre orada, tepesinde buzdan nehirler olan dağların altında, çimenlikli, uçsuz bucaksız Yaztoprakları var. Sonbahar ortasından itibaren oraya soğuk çöker, daima kış yaşayan en kuzey bölgelerden kar hayvanları iner. Ve tıpkı bizim hayvanlarımız gibi Gaallar güneye kaçar. Çadırlarını yanlarına alırlar ama şehir inşa etmez, tahıl depolamazlar. Ağaç yıldıztakımı günbatımında belirirken, Kışyıldızı doğmadan, tam sonbahar bitip kış başlarken Tevar Dağlarından gelirler. Eğer korumasız ailelere, av kamplarına, savunmasız sürülere ya da tarlalara rastlarlarsa, yağmalarlar. Eğer surlarında savaşçılar olan bir Kış Şehri görürlerse yanından geçerken mızraklarını sallar, bağırır çağırırlar, biz de üç beş tanesini sırtından oklarız... Gittikçe giderler; buradan çok daha güneye. Söylenene göre kışı geçirdikleri yer buradan daha sıcakmış. Kim bilir? Ama Güney Göçü böyle bir şeydir. İyi bilirim. Kendi gözlerimle gördüm, Alterra; ve hava ısınıp da ormanlar serpilmeye başlayınca kuzeye döndüklerine şahit oldum. Taştan şehirlere saldırmazlar. Su gibidirler, gürül gürül akarlar ama kayaya söz geçiremezler. Tevar kayadır.”

Genç yabansoylu başı eğik oturuyor, düşünüyordu. Bu o kadar uzun sürdü ki Wold yalnızca bir anlığına doğrudan yüzüne bakabildi.

“Söylediklerin doğru, Büyüğüm. Hepsi doğru. Geçmiş yıllarda hep böyle oldu. Ama şimdi... Zaman değişti. Sen nasıl halkının lideriysen, ben de kendi halkımın lideriyim. Bir şef olarak başka bir şeften yardım istemeye geldim. Bana inan, beni dinle, halklarımız birbirlerine yardım etmeliler. Gaalların içinde güçlü bir lider var. İsmi Kubban; ya da Kabban. Öyle bir şey. Bütün kabilelerini birleştirip kendine ordu kurdu. Gaallar önlerine çıkan hanları gasp etmekle kalmıyor; sahil boyu tüm dağlardaki Kış Şehirleri’ni kuşatıp ele geçiriyor. Bahar doğumluları öldürüyor, kadınları esir alıyor, kış süresince hakimiyetlerini korumak için her bir şehirde Gaal savaşçıları konuşlandırıyorlar. Baharda Gaalların kuzeye dönme vakti geldiğinde, dönmeyecekler; bu topraklar, bu ormanlar, tarlalar, Yaztoprakları, şehirler ve o şehirlerin sakinleri, hepsi tarih olacak.”

Yaşlı adamın bir süre gözü daldı; sonra ağır ağır, kızgın bir sesle, “Sen konuşuyorsun, ben dinlemiyorum,” dedi. “Halkımın ezileceğini, katledileceğini, esir düşeceğini söylüyorsun. Benim halkım insan; sizse yabansoylusunuz. Karamsar laflarını karamsar soyuna sakla!”

“İnsanlar tehlikedeyse, biz daha beter tehlikedeyiz. Landin’de kaç kişi kaldık, haberin var mı Büyüğüm? İki binden az.”

“O kadar az mı? Ya öbür kasabalar? Gençliğimde halkın kuzey sahilinde yaşardı.”

“Hepsini kaybettik. Hayatta kalanlar bize katıldı.”

“Savaş mı? Hastalık? Siz yabansoylular hastalanmazsınız.”

“Sana uygun olmayan bir yerde yaşamak zor,” dedi Agat. Kederli ve kısa konuşmuştu. “Neticede biz azız, sayıca eksiğiz; Gaallar geldiğinde Tevar’ın müttefiki olmak istiyoruz, ki otuz gün içinde gelecekler. Hatta şimdi Tlokna’da olduklarını düşünürsek daha bile erken.”

“Geç bile kaldılar. Her an kar bastırabilir. Acele edeceklerdir.”

“Acele etmiyorlar, Büyüğüm. Yavaş geliyorlar çünkü hep beraber geliyorlar; elli, altmış, yetmiş bin Gaal!”

Birdenbire dehşet içinde Wold söyleneni idrak etti: Dağ geçitlerini sıra sıra işgal eden, o sonu gelmez sürüyü, başlarında da uzun boylu, mermer suratlı şeflerini gördü; şehirlerinin yıkılmış surları altında ölü yatan Tlokna halkını –Tevar mıydı yoksa?–, kan birikintileri üzerinde ince ince oluşmaya başlayan buzları... Kafasını sallayıp bu manzarayı aklından sildi.

Neden bu kadar etkilenmişti? Bir süre dudaklarını kemirerek sessizce oturdu.

“Eh, seni dinledim, Alterra.”

“Daha söyleyeceklerim var, Büyüğüm.” Barbarlara yakışır cinsten bir kabalıktı ama adam yabancıydı ve nihayetinde kendi halkının şefiydi. Wold lafa devam etmesine izin verdi. “Hazırlık yapacak vaktimiz var. Askatevar, Allakskat ve Pernmek halkı ittifak yapar da yardımımızı kabul ederse, kendi ordumuzu kurabiliriz. Eğer üç dağınızın kuzey sınırında Gaallara karşı tetikte beklersek, Güney Göçü böyle güçlü bir engelle mücadele etmek yerine rotayı doğudaki dağ yollarına çevirebilir. Kayıtlarımıza göre geçmiş yıllarda iki kez o doğu yolunu kullanmışlar. Vakit geç, hava soğuyor, avlanacak pek hayvan da kalmadı; bu yüzden savaşmaya hazır insanlarla karşılaşırlarsa Gaallar dönüp kaçabilir. Tahminim o ki, Kubban’ın gafil avlamak ve sayıca üstünlük dışında elle tutulur bir stratejisi yok. Rotasını değiştirebiliriz.”

“Pernmek ve Allakskat halkı şu an bizim gibi Kış Şehirleri’nde. İnsanların Gelenekleri’ni hâlâ öğrenemedin mi? Kışın savaşılmaz!”

“Onu Gaallara anlat, Büyüğüm! İyice düşün, taşın, ama söylediklerime inan!” Uyarılarının ve yakarışlarının etkisiyle yabansoylu ayaklandı. Wold, adamın haline üzüldü. Tutku ve planlamanın nasıl her defasında boşa gittiğini, yaşamlarının arzu ve korku arasında nasıl da heba olduğunu deneyimlememiş bütün gençlerin haline üzülürdü.

“Seni dinledim,” dedi, vurdumduymaz bir nezaketle. “Söylediklerini halkımın Büyüklerine ileteceğim.”

“O halde yarın gelip...”

“Yarın, öbür gün...”

“Otuz gün, Büyüğüm! Taş çatlasa otuz gün!”

“Alterra, Gaallar geldikleri gibi gidecek. Kış ise gelecek ama gitmeyecek. Toprak donduktan sonra zafer kazanmış bir savaşçı, yarım kalmış evi ne yapsın? Kışa hazırlığımızı tamamladığımızda sıra Gaallara da gelecek. Şimdi otur yerine.” Yine torbasını karıştırdı, kapanış için ikinci gesin dozunu çıkardı. “Baban da Agat mıydı? Gençliğimde tanırdım. Ayrıca beş para etmez kızlarımdan biri kumsalda seninle karşılaştığını söyledi.”

Yabansoylu hemen kafasını kaldırdı ve, “Evet,” dedi. “Tanıştık. Gelgitlerin arasındaki kumsalda.”

3

Güneşin Gerçek Adı

Bu sahildeki dalgaların, gündüzleri yaşanan bu beş ila on beş metrelik gelgitlerin sebebi neydi? Bu soruya Tevar Şehri’nin hiçbir Büyüğü yanıtlayamazdı. Ancak Landin’de çocuklar dahi bilirdi: Dalgaları yaratan Ay’dı, Ay’ın çekimiydi...

Ay ile gezegen birbirlerinin etrafında döner, bir turu tamamlamaları dört yüz gün sürerdi. Buna aydönümü denirdi. İki gezegen, bir güneşin etrafında turlar, hiçliğin ortasında büyük bir ciddiyetle fırıl fırıl dans ederdi. Bu dans altmış aydönümü sürerdi; yani yirmi dört bin gün, bir ömür, bir Yıl. Ve merkezdeki yıldızın ismi Gamma Draconis’ti. Diğer adıyla Eltanin.

Gri dallı ormana dalmadan önce Jakob Agat başını kaldırıp puslu batı kayalıklarında batmakta olan güneşe baktı ve içinden ona gerçek adıyla seslendi. Anlamı, belli başlı bir yıldız değil, pek çok yıldız içinden herhangi bir yıldızdı.

Arkasındaki Tevar Tepesi yamaçlarında oyun oynayan bir çocuğun sesi çınlayınca yine o alaycı, yan yan bakışları hatırladı. Korkularını gizlemek için dalga geçercesine fısıldaşmalarını, arkasından, “Bakın orada bir yabansoylu var! Gelin bakın!” diye bağıranları. Ağaçların arasından tek başına yürüyen Agat, bu utançtan kaçarcasına adımlarını hızlandırdı. Tevar’ın çadırlarında küçük düşmüştü ve dışlanmışlık hissi içini kemiriyordu. Bütün hayatını kendi ırkından insanlardan oluşan küçük bir toplulukta geçirmişti; herkesin ismini, cismini, yüzünü bilirdi. Bundan dolayı yabancılarla yüzleşmek ona zor gelirdi. Hele ki başka ırktan, kalabalık yabancılarla onların yurdunda görüşecekse. Küçük düşme korkusu Agat’ı nihayet enselemişti; o nedenle bir an için yürümeyi tamamen bıraktı. Oraya bir daha geri dönersem! diye aklından geçirdi. O ihtiyar bunak ne hali varsa görsün; Gaallar gelene kadar kokuşmuş çadırında otursun duman tüttürsün. Cahil, bağnaz, huysuz, un suratlı, sarı gözlü barbarlar, kalın kafalı izcanlılar! Yansın gitsin hepsi!

“Alterra?”

Kız onu takip etmişti. Aralarında birkaç metre mesafe vardı. Elini patikadaki bir basuk ağacının beyaz, damarlı gövdesine koymuş, bekliyordu. Beyaz yüzündeki sarı gözlerinden heyecan ve hınzırlık okunuyordu. Agat yerinden kıpırdamadı.

“Alterra?” dedi tekrar, neşeli, tatlı sesiyle. Gözlerini kaçırıyordu.

“Ne istiyorsun?”

Kız biraz geri çekildi. “Adım Rolery,” dedi. “Kumsaldayken...”

“Kim olduğunu biliyorum. Sen benim kim olduğumu biliyor musun? Ben kanıbozuğun tekiyim; yabansoyluyum. Eğer kabilendekiler seni benimle görürse ya beni hadım ederler ya sana tecavüz merasimi düzenlerler; kanunlarınız ne diyor tam bilmiyorum. Hadi evine dön!”

“Benim halkım öyle şeyler yapmaz. Hem seninle aramızda kan bağı var,” dedi. Sesi inatçı ama kararsızdı.

Agat arkasını döndü, birkaç adım attı.

“Annenin kız kardeşi bizim çadırlarımızda can verdi...”

“Bizim ayıbımız,” dedi ve ilerlemeyi sürdürdü. Rolery, adamın peşinden gitmedi.

Agat kayalıklardaki yol ağzında durdu, ardına baktı, sonra soldan devam etti. Can çekişen ormanda hiçbir kıpırtı yoktu; ölü yaprakların içindeki bodur bir ayakotu hariç. Bitkisel inadı onu güneye sürüklüyor, ardında ince bir iz bırakıyordu.

Kıza karşı tutumu, ırksal gururunu okşamıştı; hatta rahatlamış, güveni yerine gelmişti. İzcanlıların hakaretlerine alışmalı, bağnazlıklarına kulak asmamalıydı. Ellerinde değildi; onların inatçılığı da böyleydi. Doğalarında vardı. İhtiyar şef kendine göre ciddi ölçüde nezaket ve sabır göstermişti. Jakob Agat da bir o kadar sabırlı ve inatçı olmalıydı. Çünkü halkının kaderi ve bu gezegendeki insan ırkının hayatı, o izcanlı kabilelerinin gelecek otuz günde ne yapıp, ne yapmayacağına bağlıydı. Hilal doğmadan önce, altı yüz aydönümlük, on Yıllık, yirmi nesillik geçmişe sahip bir ırkın süregelen mücadelesi bir anda sona erebilir, tüm çabaları suya düşebilirdi.

Şansı yaver gitmezse, sabırlı davranamazsa.

Bu tepelerde dalları çürümüş, kökleri solmuş, yapraksız, kupkuru dev ağaçlar kilometrelerce uzanırdı. Kuzey rüzgârının gücüyle her an devrilebilir, bin gün, bin gece karın, buzun altında kalabilir, oldukça uzun süren bahar sıcaklarında çürüyebilir, muazzam naaşlarıyla toprağa zenginlik katabilir, tohumları o toprağın kat kat altında derin bir uykuya dalabilirdi. Her şey zamanla...

Rüzgârda Landin’in parlak taştan sokaklarını aşıp Meydan’a çıktı ve arenada antrenman yapan öğrencileri geçerek revaklı, kuleli binaya girdi. Binanın ismi eskiden beri aynıydı: Birlik Konağı.

Meydan’daki diğer binalar gibi bu da beş yıl önce, Landin güçlü ve büyümekte olan bir ulusun başkentiyken inşa edilmişti. Yabansoyluların güçlü olduğu dönemlerde. Birinci kat baştan sona koca bir toplantı salonuydu. Gri duvarlarında geniş, oldukça detaylı altın süslemeler vardı. Doğu duvarında dokuz gezegenle çevrelenmiş şekilli bir yıldız, batı duvarında yıldızları etrafında çok uzun elipsler çizen yedi gezegenli desenlere bakıyordu.

İki sistemin de üçüncü gezegeni çift halindeydi ve kristalden yapılmıştı. Kapıların üzerine ve salonun en ucuna asılmış yuvarlak göstergelerin süslemeli, zarif ibreleri, Gamma Draconis III Kolonisi’nde o günün Onuncu Yerel Yılın 45. aydönümünün