Judy-Lynn del Rey’in anısına (1943-1986, koca bir zihin ve ruh)

ÖNDEYİŞ

Birinci Galaktik İmparatorluk çökmekteydi. Yüzyıllardan beridir çürümekte ve dağılmakta olsa da bu gerçeği sadece tek bir insan tam anlamıyla kavrayabilmişti.

Bu kişi, Birinci İmparatorluk’un son büyük biliminsanı olan Hari Seldon’dı ve psikotarihi, yani insan davranışlarının matematiksel denklemlere indirgenmesi bilimini mükemmelleştiren de oydu.

Birey olarak insanın davranışı önceden kestirilemese de, Seldon, insan yığınlarının tepkilerinin istatiksel olarak değerlendirilebileceğini keşfetmişti. Kitle ne kadar geniş olursa elde edilebilecek kesinlik de o kadar belirginleşiyordu. Seldon’ın üzerinde çalıştığı insan kitlesinin hacmi de galaksideki milyonlarca meskûn gezegenin nüfusları toplamından daha az değildi.

Seldon’ın denklemleri, ona, kendi hâline bırakılırsa İmparatorluk’un çökeceğini ve yıkıntılarından ikinci bir imparatorluk yükselene kadar, insanlar açısından sefalet ve ıstırap dolu otuz bin yıl geçeceğini, ama yine de birileri var olan bazı koşulları ayarlayabilirse bu ara dönemin bin yıla indirilebileceğini göstermişti.

Seldon, bu amacı gerçekleştirmek için, “Vakıflar” adını verdiği ve biliminsanlarının oluşturduğu iki koloni kurdu. Bunları kasıtlı olarak “galaksinin zıt uçlarında” oluşturdu. Maddesel bilime odaklanan Birinci Vakıf, herkesin gözünün önünde, dikkatleri üstüne çekecek biçimde kuruldu. Bir psikotarihçiler ve ruhbilimciler dünyası olan İkinci Vakıf’ın varlığı ise sessizliğe boğuldu.

Vakıf Üçlemesi’nde, ara dönemin ilk dört yüzyılının öyküsü anlatılmıştır. Diğerinin varlığı neredeyse kimse tarafından fark edilmediğinden genellikle sadece “Vakıf” olarak bilinen Birinci Vakıf, galaksi sınırının boşluğunda kaybolmuş, ufak bir topluluk olarak yola çıktı. Düzenli olarak, insan ilişkilerindeki değişkenlerle devrin toplumsal ve ekonomik akımlarının sıkıştırdığı krizlerle yüz yüze geldi. Belirli bir yolda ilerleniyordu ve her aşamayla birlikte yeni bir ufuk açılıyordu. Bunların tümü de, uzun süre önce ölmüş olan Hari Seldon tarafından planlanmıştı.

Birinci Vakıf, üstün bilimiyle, onu kuşatan barbar gezegenleri ele geçirdi. Ölmekte olan İmparatorluk’tan kopmuş başıbozuk savaş ağalarına meydan okudu ve onları dize getirdi. Son güçlü imparatorun ve son güçlü generalinin yönetimindeki İmparatorluk kalıntısı ile karşı karşıya geldi ve onu da yendi.

“Seldon’ın Planı” düzgün işliyor ve İkinci İmparatorluk’un öngörülen sürede, en az yıkım pahasına kurulmasını hiçbir şey engelleyemeyecek gibi görünüyordu.

Ama psikotarih bir istatistik bilimidir. Bir şeylerin ters gitmesi için küçük de olsa bir olasılık her zaman vardı ve Hari Seldon’ın öngöremeyeceği o şey de ters gitti. Katır adında bir adam ortaya çıkıverdi. Galaksinin yoksun olduğu kafa gücüne sahipti. İnsanların duygularını etkileyebiliyor ve en beter düşmanlarının zihinlerini, en sadık hizmetkârlarına dönüştürebilecek ölçüde biçimlendiriyordu. Ordular onunla savaşamıyor, savaşmak istemiyordu. Birinci Vakıf çöktü ve Seldon’ın planı yıkılmış gibi göründü.

Geride Katır’ın ansızın ortaya çıkışına hazırlıksız yakalanan ama karşı saldırı için de yavaşça hazırlanan, gizemli İkinci Vakıf kalmıştı. En büyük savunması, yerinin bilinmediği gerçeğiydi. Katır, galaksinin fethini tamamlamak için onu aradı durdu. Birinci Vakıf’ın kalan sadık üyeleri de yardım almak için onu bulmaya çalıştı.

Hiçbiri keşfedemedi onu. Katır önce Bayta Darell adında bir kadının eylemiyle durduruldu ve bu da İkinci Vakıf’a gerekli olanı yapmak üzere örgütlenebilmesi için yeterli zamanı kazandırdı. Böylece Katır’ı kalıcı olarak durdurabildiler. Seldon’ın Planı’nı yavaş yavaş yeniden rayına sokmaya başladılar.

Ama İkinci Vakıf’ın üstündeki örtü bir nevi kalkmıştı. Birinci Vakıf, İkinci’nin varlığından haberdar olmuştu ve ruhbilimciler tarafından denetlenen bir geleceği istemiyordu. Birinci Vakıf’ın fiziksel gücü elle tutulur biçimde üstünken İkinci Vakıf salt bu gerçek yüzünden değil, aynı zamanda çifte görev yerine getirmek zorunluluğundan dolayı da zorluk çekmekteydi: Sadece Birinci Vakıf’ı engellemek değil, izini de kaybettirmek durumundaydı.

İkinci Vakıf, en önde gelen Birinci Konuşmacı’sı Preem Palver önderliğinde bunu da başardı. İkinci Vakıf’ın kaybetmiş, Birinci Vakıf’ın ise kazanmış gibi görünmesine izin verildi; böylece Birinci Vakıf, diğerinin varlığından habersiz, galaksi boyunca giderek daha da güçlenmeye devam etti.

Birinci Vakıf’ın kuruluşundan beri artık dört yüz doksan sekiz yıl geçti. Gücünün doruğunda. Ama görünüşe aldanmayan bir adam var…

1
ENCÜMEN ÜYESİ

1

Seldon Sarayı’nın geniş basamaklarında duran ve güneş altında parıldayan kente tepeden bakan Golan Trevize, “Tabii ki buna inanmıyorum,” dedi.

Terminus, denizlerin karalara oranının yüksek olduğu, yumuşak iklimli bir gezegendi. Trevize iklim denetlemesinin başlatılmasının, onu daha rahat ve hatırı sayılır ölçüde de daha az ilginç kıldığını sık sık düşünüyordu.

“Bir kelimesine bile inanmıyorum,” diye tekrarladı ve gülümsedi. Beyaz, düzgün dişleri genç yüzünde ışıldadı.

Onun gibi Encümen Üyesi olan arkadaşı Munn Li Compor, Terminus geleneklerine meydan okuyarak ikinci bir ad almıştı. Başını endişeyle salladı. “Neye inanmıyorsun? Kenti kurtardığımıza mı?”

“Ah, ona inanıyorum. Kurtardık, değil mi? Seldon da bunu yapacağımızı, yapmakta da haklı olacağımızı ve bunun hepsini de beş yüzyıl önce bildiğini söylemişti.”

Compor sesini alçalttı ve fısıldar gibi, “Bak,” dedi, “benimle bu tarzda konuşmanı umursamam çünkü bunu salt gevezelik olarak değerlendiriyorum ama bunları kalabalıklara seslendirirsen başkaları da duyar ve açıkçası şimşekleri üzerine çektiğinde yakınında bulunmak istemem. Hedefin şaşmayacağından emin değilim.”

Trevize’in gülümsemesi kaybolmadı. Dedi ki, “Kentin kurtarıldığını söylemekte bir sakınca mı var? Ve bunu savaş çıkmadan yaptığımızı söylemekte?”

Compor, “Savaşılacak kimse yoktu,” dedi. Tereyağı sarısı saçları, gök mavisi gözleri vardı ve modaya ters düşen bu renkleri değiştirme güdüsüne her zaman direnmişti.

Trevize, “Compor, sen hiç iç savaş diye bir şey duydun mu?” dedi. Boyu uzun, hafif dalgalı saçları siyahtı ve yürürken parmaklarını her zaman taktığı yumuşak dokulu kuşağa sokmayı adet edinmişti.

“Başkentin yeri yüzünden mi iç savaş çıkacaktı?”

“Bu sorun bir Seldon Krizi’ni gündeme getirmek için yeterliydi. Hannis’in siyasal yaşamını mahvetti. Beni ve seni son seçimde Encümen’e soktu ve konu askıda…” Elini, dengeye oturan bir terazi gibi yavaşça ileri geri salladı.

Hükümetin diğer üyelerinin ve basın mensuplarının yanı sıra, Seldon’ın dönüşüne (ya da her halükârda görüntüsünün dönüşüne) şahit olmak için bir davetiye koparmış sosyetik tipleri de görmezden gelerek basamaklarda duraksadı.

Hepsi de konuşarak, gülerek, her şeyin yolunda gitmesinden gururlu ve Seldon’ın onayının tadını çıkararak merdivenlerden aşağıya inmekteydiler.

Trevize kımıldamadan kalabalığın etrafından akıp gitmesine izin veriyordu. İki basamak ilerleyen Compor durdu… Onları bağlayan görünmez ip gerilmişti. “Gelmiyor musun?” diye sordu.

“Acelem yok. Belediye Başkanı Branno alışıldık, tekdüze, adım adım ilerleyen tarzıyla durumu gözden geçirene dek Encümen toplantısını başlatmazlar. Yeni bir can sıkıcı konuşmaya daha katlanmak için acelem yok. Kente baksana!”

“Görüyorum. Dün de görmüştüm bunu.”

“Evet, ama beş yüzyıl önce kurulduğu vakit görmüş müydün?”

Compor otomatik olarak, “Dört yüz doksan sekiz,” diye düzeltti. “İki yıl sonra beş yüzüncü yıl kutlamaları yapılacak ve Belediye Başkanı Branno, gerçekleşme olasılığının düşük olduğunu umduğumuz olaylar bir yana bırakılırsa, o sırada hâlâ görevde olacak.”

Trevize kuru bir sesle, “Umarız,” dedi. “Ama beş yüzyıl önce kurulduğu zaman neye benziyordu? Bir tek kent! Asla tamamlanmayan bir Ansiklopedi’yi hazırlamakla meşgul bir grup insanın oturduğu küçük bir kent!”

“Elbette tamamlandı.”

“Şimdiki Galaktik Ansiklopedi’den mi söz ediyorsun? Onların ulaşmaya çalıştıkları bizim sahip olduğumuz değildi. Elimizdeki, bir bilgisayara kayıtlı ve her gün yenileniyor. Tamamlanmamış orijinale hiç göz attın mı?”

“Hardin Müzesi’ndekini mi kastediyorsun?”

“Salvor Hardin Kökenler Müzesi. Tarihler üzerinde bu kadar özenli olduğuna göre, lütfen adını da tam belirtelim. Ona hiç göz attın mı?”

“Hayır. Atmalı mıydım?”

“Yok, değmez. Ama yine de oradaydılar işte: Kentin çekirdeğini oluşturan bir Ansiklopediciler grubu. Galaksinin geri kalanından yalıtılmış bir güneşin etrafında dönen, kenarda, tam kenarda, neredeyse hiç madeni olmayan bir dünyadaki küçük bir kent. Şimdiyse, beş yüzyıl sonra, banliyölerle dolu bir dünya olduk. Her taraf koca bir parka dönüştü. İstediğimiz kadar madenimiz de var. Artık her şeyin merkezindeyiz.”

Compor, “Pek de öyle değil,” dedi. “Hâlâ galaksinin geri kalanından yalıtılmış bir güneşin çevresinde dolanıyoruz. Hâlâ galaksinin en kenarındayız.”

“Ah, hayır, bunları düşünmeden söylüyorsun. Şu küçük Seldon Krizi’nin püf noktası tam da buydu. Biz, tek bir Terminus dünyasından daha fazlasıyız. Biz, kollarını galaksi boyunca yayan ve galaksiyi tam kenardaki konumundan yöneten Vakıf’ız. Bunu, konumumuz haricinde, yalıtılmış olmamamızdan ötürü yapabiliyoruz ve konumumuz da önem taşımıyor.”

“Tamam. Bunu kabul ederim.” Compor açıkça ilgisizdi ve bir basamak daha indi. Aralarındaki görünmez bağ biraz daha gerildi.

Trevize, arkadaşını yeniden basamaklardan yukarı çekmek ister gibi bir elini uzattı. “Bunun ne anlama geldiğini görmüyor musun, Compor? Devasa bir değişiklik oldu ama biz bunu kabul etmiyoruz. Yüreklerimizde küçük Vakıf’ı, eski günlerde sahip olduğumuz tek dünyalık küçük hareketi arzuluyoruz… Sonsuza dek yitip giden demir kahramanları ve soylu azizlerin yaşadığı günleri özlüyoruz.”

“Hadi ama!”

“Çok ciddiyim. Seldon Sarayı’na bak. Her şeyden önce, Salvor Hardin’in zamanındaki ilk krizlerde, içinde Seldon’ın görüntüsünün belirdiği küçük bir salondan, Zaman Mahzeni’nden ibaretti. Hepsi bu kadardı. Şimdiyse devasa bir anıtkabir hâline geldi ama bir koruma alanı var mı? Ya da bir kayar yol? Ya da yerçekimsel asansör?… Hayır, sadece bu basamaklar ve Hardin’in zamanında yaptığı gibi bunlardan aşağı iniyor ve yukarı çıkıyoruz. Garip ve öngörülemez zamanlarda korkudan geçmişe sarılıyoruz.”

Kolunu heyecanla uzattı. “Metalden herhangi bir yapı bileşeni görebiliyor musun? Bir tane bile yok. Hardin’in çağında sözünü etmeye değecek yerel maden olmaması ve ithal edilenin de pek bulunmamasından dolayı, olması da gerekmiyor. Bu dev yığını inşa ettiğimizde, diğer dünyalardan gelen ziyaretçilerin durup da ‘Galaksi adına! Ne kadar da güzel eski plastik!’ diyebilmeleri için, aşınmaktan pembeleşmiş, eski plastik bile kullandık. İnan bana, Compor, bu pis bir numara.”

“O hâlde inanmadığın bu mu? Seldon Sarayı mı?”

Trevize, öfkeli bir fısıltıyla, “Ve içindeki her şey,” dedi. “Salt atalarımız böyle yaptığı için, evrenin kıyısında saklanmanın bir anlamı olduğuna inanmıyorum. Oralarda bir yerde, her şeyin tam ortasında olmamız gerektiğine inanıyorum.”

“Ama Seldon senin hatalı olduğunu söylüyor. Seldon’ın Planı gerektiği gibi yürümekte.”

“Biliyorum. Biliyorum. Terminus’taki her çocuk Hari Seldon’ın bir plan oluşturduğuna, beş yüzyıl önce her şeyi öngördüğüne, Vakıf’ı bazı krizleri saptayabilecek biçimde kurduğuna, görüntüsünün bu krizler sırasında holografik olarak belireceğine ve sonraki krize kadar bilmemiz gerekenin asgarisini anlatarak; beş yüzyıl önce parçalanmaya başlayan ve iki yüzyıl önce tamamen dağılan eski harap yapının kalıntıları üzerinde ikinci ve daha büyük bir Galaktik İmparatorluk’u güvenle kurana dek, bin yıllık tarih boyunca bize yol göstereceğine inanarak yetiştiriliyor.”

“Tüm bunları bana niçin anlatıyorsun, Golan?”

“Çünkü sana tüm bunların yalan olduğunu anlatıyorum. Hepsi de numara. Ya da eğer bunlar başlangıçta gerçek idiyse bile, artık bir yalan! Kendi kaderimizin efendileri değiliz. Planı devam ettiren biz değiliz.”

Compor, diğerine sorgular gibi baktı. “Böyle şeyleri daha önce de söyledin, Golan, ama her zaman damarıma basmak için gülünç laflar ettiğini düşünmüştüm. Galaksi adına, şu anda ciddi olduğunu düşünüyorum.”

“Elbette ciddiyim!”

“Olamazsın. Ya dolambaçlı bir yoldan benimle dalga geçiyorsun ya da aklını kaçırmışsın.”

Sakinleşen Trevize, heyecanını vurgulamak için artık el hareketlerine gereksinim duymuyormuşçasına başparmaklarını kuşağına geçirerek, “Her ikisi de değil. Her ikisi de değil,” dedi. “Kabul ediyorum, daha önce de bu konuda fikir yürüttüm ama onlar sadece sezgiydi. Buna karşın, bu sabah burada gördüğüm kaba komedi, aniden her şeyi gözlerimin önüne serdi ve ben de kendi payıma, bunu Encümen’e açıkça anlatmaya niyetliyim.”

Compor, “Sen çıldırmışsın!” dedi.

“Tamam o zaman. Benimle gel ve dinle.”

Basamaklardan indiler. Geride sadece onlar kalmıştı… aşağı inen son kişiler. Trevize önden yavaş yavaş ilerlerken Compor’un dudakları, diğerinin sırtına doğru sessiz bir kelimeyi söyleyerek aralandı: “Budala!”

2

Belediye Başkanı Branno, Encümen toplantısını açtı. Toplananlara ilgisizce göz gezdirmişti; yine de oradaki hiç kimse, Başkan’ın kimlerin geldiğinin, kimlerinse geç kaldığının farkında olduğundan kuşku duymadı.

Kır saçları ne belirgin biçimde dişi ne de erkeksi bir stilde, özenle taranmıştı. Sadece tercih ettiği biçim buydu, başka bir şey değil. Aslına bakılırsa yüzü güzel değildi ama her nedense ona bakanlar da yüzünde asla güzellik aramamışlardı.

Gezegendeki en yetenekli idareciydi. Kimse onda, hikâyeleri Vakıf geçmişinin ilk iki yüzyılını canlandıran Salvor Hardinler ya da Hober Mallowların dehasını arayamazdı, aramıyordu da; ama aynı zamanda hiç kimse onu Katır devrinin hemen öncesinde Vakıf’a hükmeden Indbur Hanedanı’nın çılgınlıklarıyla da ilişkilendirmiyordu.

Söylevleri insanların bilincini ateşlemiyordu, heyecan verici hareketler yapma yeteneğine de sahip değildi ama sessizce karar alma ve haklı olduğuna inandığı sürece de bunları uygulama becerisi vardı. Belirgin herhangi bir albenisi olmaksızın, oy verenleri bu sessiz kararların doğru olduğuna ikna etme ustalığına sahipti.

Seldon öğretisine göre, tarihsel değişimi (Katır olayının tüm sarsıcılığına rağmen çoğu Seldoncının hâlâ göz ardı ettiği öngörülemezlik dışında) yönünden saptırmak büyük ölçüde zor olduğundan, Vakıf her halükârda başkentini Terminus’ta tutmaya devam edebilirdi. Yine de bu durum bir “olabilirlik”ti. Beş yüzyıllık hayalinin görünmesi daha yeni biten Seldon, sükûnetle, başkentin Terminus’ta kalması olasılığının yüzde 87,2 olduğunu belirtmişti.

Öte yandan bu durum, Seldoncılar için bile başkenti Vakıf Federasyonu’nun merkezine daha yakın bir yere kaydırmak için, Seldon’ın da altını çizdiği üzere, beraberinde getireceği tüm korkunç sonuçlarla birlikte, yüzde 12,8’lik bir olasılığın var olduğu anlamına geliyordu. Bu sekizde birlik şansın gerçekleşmemesi de kuşkusuz Belediye Başkanı Branno sayesindeydi.

Buna izin vermeyeceği kesindi. Hatırı sayılır oranda gözden düştüğü dönemler boyunca bile, Terminus’un federasyonun geleneksel merkezi olduğu ve böyle de kalacağı kararını değiştirmemişti. Siyasal düşmanları, kadının güçlü çenesini (kabul etmek gerekir ki, belirgin bir başarıyla) yontulmamış bir granit kayaya benzeterek karikatürünü çizmişlerdi.

Şimdiyse Seldon, en azından bir süre için onun görüşüne arka çıkarak, kendisine ezici bir siyasal üstünlük sağlamıştı. Bir yıl önce, Seldon yaklaşan görünmesinde kendisini desteklerse görevini başarıyla tamamlamış olduğuna hükmedeceğini söylediği rivayet ediliyordu. Bu durumda görevden çekilecek ve uzayıp giden bir siyasal mücadelenin kuşkulu sonuçlarını göze almaktansa, emekli bir devlet adamı rolünü benimseyecekti.

Kimse ona gerçekten inanmamıştı. Siyasal mücadelede kendisini ondan önce pek az kişinin olduğu kadar rahat hissediyordu ve artık Seldon’ın hayali belirip gözden kaybolduğu hâlde, emekliye ayrılacağına dair bir belirti vermiyordu.

Vakıf aksanından hiç çekinmeyen (bir zamanlar Mandress’te elçi olarak görev almıştı ama son zamanlarda çok moda olan ve İç Eyaletler’e doğru neredeyse İmparatorluk’a öykünmeye dek varan bir akımın parçası hâline gelen eski İmparatorluk stili konuşmayı benimsememişti) tamamen net bir sesle konuştu.

“Seldon Krizi sona erdi ve yanlış tarafı tutanlara karşı her ne türden –söylem ya da eylemle– olursa olsun, hiçbir misilleme yapılmaması eski ve akıllıca bir gelenektir. Birçok dürüst insan Seldon’ın istemediği bir şeyi arzulamakta haklı nedenleri olduğuna inandı. Özgüvenlerini ancak Seldon’ın Planı’nın kendisinden yüz çevirerek kurtarabilecekleri noktaya kadar onları küçük düşürmenin bir anlamı yok. Buna karşın, kaybeden tarafı destekleyenlerin yenilgilerini anlayışla ve daha fazla tartışmadan kabul etmeleri de güçlü ve arzulanır bir gelenektir. Konu, her iki taraf için de sonsuza kadar kapanmıştır,” dedi.

Durakladı, toplantıya katılan yüzleri bir an için şöyle bir süzdü, sonra devam etti: “Sürenin yarısı geçmiş bulunuyor, sayın Encümen Üyeleri, İmparatorluklar arasındaki bin yıllık sürenin yarısı. Zorlu bir dönem oldu ama uzun bir yol katettik. Biz, gerçekten de daha şimdiden neredeyse bir Galaktik İmparatorluk’uz ve önem arz eden bir dış düşmanımız kalmadı.

“Seldon’ın Planı olmasaydı ara dönem otuz bin yıl sürecekti. Otuz bin yıllık parçalanmanın ardından, bir imparatorluk oluşturmak için geride yeterli güç belki de kalmayabilirdi. Sadece birbirinden kopuk ve olasılıkla can çekişen dünyalar kalacaktı.

“Bugün sahip olduklarımızı Hari Seldon’a borçluyuz ve geri kalan sürede de onun uzun süre önce ölmüş zihnine güvenmek zorundayız. Sayın Encümen üyeleri, bundan sonraki tehlike biz kendimiz olacağız ve bu noktadan itibaren planın değeri konusunda resmi bir kuşku olmamalıdır. Plan hakkında resmi kuşkular, eleştiriler ya da kınamalar olmayacağına dair, sakin ve kesin bir tavırla şimdi anlaşalım. Onu tam anlamıyla desteklemeliyiz. Beş yüzyıl boyunca kendini kanıtladı. İnsanlığın güvencesi oldu ve onunla oynanmaması gerekir. Kabul ediyor musunuz?”

Hafif bir mırıltı oldu. Belediye Başkanı, önerisinin onaylandığını gözleriyle görmek için kafasını kaldırmadı bile. Encümen’in her bir üyesini tanıyor ve her birinin nasıl tepki vereceğini biliyordu. Zaferin ardından, artık bir itiraz yükselemezdi. Belki gelecek yıl. Ama şimdi değil. Gelecek senenin sorunlarıyla gelecek sene uğraşacaktı.

Sadece bir şey dışında…

Sıraların arasından hızla yürüyerek yaklaşan Trevize, diğerlerinin sessizliğini dengelemek istercesine, yüksek sesle, “Düşünce kontrolü mü uygulamak istiyorsunuz, Belediye Başkanı Branno?” diye sordu. Yeni bir üye olduğundan arka sırada bulunan koltuğuna oturma zahmetine katlanmamıştı.

Branno başını hâlâ kaldırmamıştı. “Görüşleriniz nedir, Encümen Üyesi Trevize?” dedi.

“Hükümet konuşma özgürlüğüne kısıtlama koyamaz, hiç kuşkusuz bu amaçla seçilmiş Encümen üyelerini de kapsayan tüm bireylerin günün siyasal konularını tartışma hakkı vardır ve hiçbir siyasal konu Seldon’ın Planı’ndan ayrı tutulamaz.”

Branno kollarını kavuşturdu ve kafasını kaldırdı. Yüzü ifadesizdi. “Encümen Üyesi Trevize,” dedi. “Bu müzakereye kurallara aykırı olarak müdahale ettiniz ve bunu yaparken söz almadınız. Ancak sizden görüşlerinizi belirtmenizi istedim ve şimdi de sizi yanıtlayacağım.

“Seldon’ın Planı çerçevesinde konuşma özgürlüğünün herhangi bir sınırı yoktur. Bizi sınırlayan, kendi doğası gereği sadece planın kendisidir. Seldon’ın görüntüsü son kararı vermeden önce olayları değerlendirmenin birçok yolu olabilir ama karar alındıktan sonra, işbu karar Encümen’de daha fazla sorgulanamaz. Birinin ‘Hari Seldon şunları şunları açıklayacak olursa, yanılmış olur,’ demesinde olduğu gibi, önceden sorgulanabilir de değildir.”

“Ya biri gerçekten de böyle düşünüyorsa, Sayın Belediye Başkanı?”

“İçinde bulunduğumuz durumda, konuyu özel bir kapsamda tartışan, sıradan biriyse bunları diyebilir.”

“Yani, önerdiğiniz konuşma özgürlüğü üzerindeki sınırlamaların, tamamen ve özellikle resmi görevlilere uygulanacağını mı söylemek istiyorsunuz?”

“Kesinlikle. Bu Vakıf hukukunun yeni bir ilkesi de değil. Bundan önce tüm partilerden belediye başkanları tarafından uygulanmıştır. Özel bir görüş açısı hiçbir şey ifade etmez, resmi görüş bildirimi ise önem taşır ve tehlikeli olabilir. Bu kadar yolu, şimdi tehlikeyi göze almak için katetmedik.”

“Sizin bu ilkelerinizin, Encümen’in belirli hareketlerinde ender olarak ve arada sırada uygulandığına dikkat çekebilir miyim, Sayın Belediye Başkanı? Asla Seldon’ın Planı gibi geniş ve tanımlanamaz bir olguya uyarlanmadı.”

“Seldon’ın Planı, tam da bu noktada sorgulanması ölümcül olabileceği için korunmayı hak ediyor.”

Trevize, dönüp artık sıralarda oturan ve bir düellonun sonucunu bekler gibi nefeslerini tutmuş görünen Encümen üyelerine hitap ederek, “Sayın Belediye Başkanı,” dedi, “Sayın Encümen Üyeleri, Seldon’ın Planı diye bir şeyin hiç var olmadığını düşünmeniz için her türlü nedeninizin olduğunu dikkate almayacak mısınız?”

Trevize giderek daha yüksek sesle ve söylev verircesine konuşurken, sesini alçaltan Belediye Başkanı Branno, “Planın nasıl çalıştığına bugün hepimiz şahit olduk,” dedi.

“Sayın Encümen Üyeleri, tam da bugün çalışmasını gördüğümüz için, Seldon’ın Planı’nın, bize inanmamız öğretildiğinin aksine, var olmadığını düşünebiliriz.”

“Encümen Üyesi Trevize, kurallara karşı geliyorsunuz ve bu şekilde devam etmemelisiniz.”

“Görevimden gelen ayrıcalığım var, Sayın Belediye Başkanı.”

“Bu ayrıcalık sizden alınmıştır, Encümen Üyesi.”

“Ayrıcalığı geri alamazsınız. Konuşma özgürlüğünü sınırlayan öneriniz, kendi başına yasa hükmünde olamaz. Encümen’de resmi bir oylama yapılmadı, Sayın Başkan ve bu yapılsaydı bile yasallığını sorgulama hakkım olurdu.”

“Ayrıcalığın alınmasının Seldon’ın Planı’nı koruma önerimle hiçbir ilgisi yok, Encümen Üyesi.”

“Neye dayanıyor o hâlde?”

“Encümen Üyesi, vatana ihanetle suçlanıyorsunuz. Sizi Encümen’de tutuklatarak Encümen’e saygısızlık etmek istemiyorum ama çıkarken sizi gözaltına alacak olan güvenlik görevlileri kapıda bekliyorlar. Şimdi sizden sessizce burayı terk etmenizi isteyeceğim. Düşüncesizce bir hareket yaptığınız takdirde, bu elbette tehdit olarak değerlendirilecek ve güvenlik güçleri Meclis’e girecektir. Buna fırsat vermeyeceğinize inanıyorum.”

Trevize kaşlarını çattı. Salona tam bir sessizlik hâkim oldu. (Bunu kendisi ve Compor dışında herkes bekliyor muydu?) Arkaya, çıkışa baktı. Hiçbir şey göremedi ama Belediye Başkanı Branno’nun blöf yapmadığına hiç kuşkusu yoktu.

Hiddetle kekeledi. “Ben, önemli bir seçmen kitlesini te… temsil e… e… diyorum, Belediye Başkanı Branno…”

“Kuşkusuz sizi seçtiklerine pişman olacaklar.”

“Bu saçma suçlamayı hangi kanıtla öne sürüyorsunuz?”

“Sırası gelince o da açıklanacak ama gereken tüm kanıtların elimizde olduğundan emin olabilirsiniz. Son derece tedbirsiz bir gençsiniz ve birinin arkadaşınız olabileceğini ama ihanetinizde yine de size eşlik etmeye istekli olmayabileceğini anlamanız lazım.”

Trevize, Compor’un mavi gözlerine bakmak için arkasına döndü. Compor’un bakışları taş gibi ifadesizdi.

Belediye Başkanı Branno sakince, “Herkesi, son açıklamamı yaptığımda Encümen Üyesi Trevize’in Encümen Üyesi Compor’a bakmak için döndüğüne şahit olmaya davet ediyorum. Şimdi, Sayın Encümen Üyesi, dışarı çıkacak mısınız yoksa sizi Meclis içerisinde tutuklama utancına bizi zorlayacak mısınız?”

Golan Trevize arkasını döndü, basamakları yeniden tırmandı ve kapıda iyi silahlanmış iki adam iki yanını aldılar.

Arkasından umursamadan bakan Harla Branno dişlerinin arasından fısıldadı: “Budala!”

3

Liono Kodell, Belediye Başkanı Branno’nun yönetimde olduğu süre boyunca Güvenlik Müdürü olarak kalmıştı. Bu, söylemekten hoşlandığı üzere, yorucu bir iş değildi ama elbette yalan söyleyip söylemediğini hiç kimse bilemezdi. Bir yalancıymış gibi durmuyordu ama bu da illa bir anlam taşımazdı.

Rahat ve dost canlısı görünmekteydi, bu kadarı da işine uygun düşüyor olabilirdi. Boyu ortalamanın biraz altında, kilosu bir parça üstündeydi, kırlaşmayı geçip artık beyaz sayılabilecek (bir Terminus vatandaşı için fazlasıyla olağandışı) gür bir bıyığı, zeki, kahverengi gözleri ve sıradan tulumunun dış göğüs cebinin üstünde o tanıdık parlak işaret vardı.

“Oturun, Trevize,” dedi. “Elimizden geliyorsa bu işi dostça halledelim.”

“Dostça mı? Bir hain ile mi?” Trevize her iki başparmağını da kuşağına soktu ve ayakta dikilmeye devam etti.

“İhanetle suçlanan biriyle. Suçlamanın –Belediye Başkanı’nın nezdinde bile– hüküm giymekle eşdeğer olduğu noktaya henüz gelmedik. Görevim, eğer yapabilirsem, sizi aklamaktır. Bunu bir kamu davasına dönüştürmeye zorlanmaktansa henüz kimse –belki gururunuz dışında– zarar görmemişken yapmak isterim. Buraya kadar beni anladığınızı umuyorum.”

Trevize yumuşamadı. “Yağcılıkla zaman kaybetmeyelim. Göreviniz, beni bir hainmişim gibi sıkıştırmak. Hain değilim ve bunu sizi tatmin etmek için kanıtlamak zorunda kalmak gücüme gidiyor. Peki, neden siz sadakatinizi bana kanıtlamak zorunda değilsiniz?”

“İlke olarak, söylediklerinize karşı çıkamam. Ancak üzücü gerçek, gücün benim yanımda olması, sizinse hiçbir yetkinizin bulunmaması. Bundan dolayı sorgulamak sizin değil, benim ayrıcalığım oluyor. Bu arada, herhangi bir sadakatsizlik ya da ihanetimden şüphe edilirse sanırım başka birinin yerimi aldığına şahit olurum ve dürüstçe söylemek gerekirse benim sizi sorguladığımdan daha kötü davranmayacak birisi tarafından sorgulanmayı tercih ederim.”

“Ya siz bana nasıl davranmaya niyetlisiniz?”

“Umarım, siz de bana aynı biçimde davranırsanız, bir eşitiniz ve bir dostunuz gibi.”

Trevize acı acı sordu: “Size içecek bir şeyler ısmarlamam gerekiyor mu?”

“Belki sonra, ama şimdilik lütfen oturun. Bunu sizden bir dost olarak rica ediyorum.”

Trevize bir an tereddüt etti, sonra oturdu. Herhangi bir biçimde daha fazla meydan okumak, ona birdenbire anlamsız gelmişti. “Şimdi ne olacak?” diye sordu.

“Şimdi, sorularımı dürüstçe, tam anlamıyla ve lafı dolaştırmadan yanıtlamanızı rica edebilir miyim?”

“Ya bunu yapmazsam? Bu söylediklerinizin ardındaki tehdit ne? Zihin sondası mı?”

“Buna gerek kalmayacağını umarım.”

“Ben de buna gerek kalmayacağını umarım. Bir Encümen Üyesi üzerinde kullanmanıza demek istiyorum. Herhangi bir ihaneti ortaya çıkarmayacaktır ve aklandığımda da siyasal yönden sizin ve bir de Belediye Başkanı’nın kellelerinizi alırım. Bunlar da zihin sondasını denemenize neredeyse değer.”

Kodell kaşlarını çattı ve kafasını hafifçe salladı. “Ah, hayır. Ah, hayır. Çok fazla beyin hasarı tehlikesi var. Bazen ağır ağır iyileşiyor ve bu tehlikeyi göze almaya değmez. Kesinlikle değmez. Biliyor musunuz, kimi zaman, sonda çaresizlikten kullanıldığında…”

“Bu bir tehdit mi, Kodell?”

“Gerçeği açıklamak diyelim, Trevize. Beni yanlış anlamayın, sayın Encümen Üyesi. Zorunlu kalırsam sondayı kullanırım ve masum olsanız bile temyize gidemezsiniz.”

“Bilmek istediğiniz nedir?”

Kodell önündeki masada bir düğmeyi çevirdi. “Size sorduklarım ve benim sorularıma vereceğiniz yanıtlar, hem ses hem de görüntü olarak kayda alınacak. Fazladan herhangi bir açıklama yapmamanızı veya suskun kalarak sorularımı yanıtsız bırakmamanızı rica ediyorum. Bu sefer yapmayın. Beni anladığınıza eminim,” dedi.

Trevize küçümsercesine, “Sadece hoşunuza gidecekleri kayda geçireceğinizi anladım,” diye cevap verdi.

“Bu doğru ama yine de beni yanlış anlamayın. Söylediğiniz hiçbir şeyi çarpıtmayacağım. Bunu kullanırım ya da kullanmam, o kadar. Ama neleri almayacağımı bilecek ve ikimizin de zamanımızı boşa harcamayacaksınız.”

“Göreceğiz.”

“Sayın Encümen Üyesi Trevize,” derken sesine her nasılsa fazladan yansıyan formalite havası, kayda geçtiğinin yeterli kanıtıydı. “Seldon’ın Planı’nın varlığına inanmadığınızı birçok kereler açıkça ifade ettiğinizi düşünmek için yeterli nedenlerimiz var.”

Trevize usulca, “Bunu o denli açıkça ve birçok kereler söylemişsem daha fazla neye gereksinim duyuyorsunuz?” diye sordu.

“Lafı dolaştırarak zaman kaybetmeyelim, sayın Encümen Üyesi. İstediğimin, aklınızın tamamen başınızda olduğu koşullarda, sizin sesinizden ve ses izinizle ayırt edilebilen, açık bir itiraf almak olduğunu siz de biliyorsunuz.”

“Herhangi bir hipnotiğin ya da başka bir maddenin kullanımı ses izimi değiştireceğinden sanırım, değil mi?”

“Epey belirgin bir biçimde değiştirir, evet.”

“Siz de bir Encümen Üyesi’ni sorgularken yasadışı bir yönteme başvurmadığınızı göstermek istiyorsunuz, öyle mi? Sizi suçlayamam.”

“Beni suçlamadığınıza sevindim, sayın Encümen Üyesi. O hâlde devam edelim. Seldon’ın Planı’nın varlığına inanmadığınızı birçok defalar açıkladınız. Bunu kabul ediyor musunuz?”

Trevize yavaşça, kelimeleri dikkatle seçerek, “Seldon’ın Planı olarak adlandırdığımızın genellikle ona atfettiğimiz öneme sahip olduğuna inanmıyorum,” dedi.

“Belirsiz bir söylem. Daha fazla ayrıntıya girebilir misiniz?”

“Benim görüşüm, Hari Seldon’ın beş yüzyıl önce psikotarih biliminin matematiksel kullanımıyla, insana özgü olayları en son ayrıntısına varıncaya dek ortaya koyduğu ve bizi Birinci Galaktik İmparatorluk’tan İkinci Galaktik İmparatorluk’a, en üst olasılık düzeyinde götürmek üzere tasarlanan bir yolu izlediğimize ilişkin geleneksel kavramın safdillik olduğudur. Böyle olması mümkün değil.

“Sizin görüşünüzce Hari Seldon’ın asla var olmadığını mı söylemek istiyorsunuz?”

“Hiç de değil. Tabii ki yaşadı.”

“Psikotarih bilimini asla geliştirmediğini mi kastediyorsunuz?”

“Hayır, elbette böyle bir şey ima etmiyorum. Buraya bakın, Müdür Bey, bana izin verilseydi bunu Encümen’e de izah ederdim ve size de açıklayacağım. Size söyleyeceğim gerçek o kadar bariz–”

Güvenlik Müdürü kayıt aletini sessizce ve oldukça göze batan bir biçimde kapattı.

Trevize durakladı ve kaşlarını çattı. “Bunu neden yaptınız?”

“Sayın Encümen Üyesi, zamanımı boşa harcıyorsunuz. Sizden söylev vermenizi istemiyorum.”

“Benden görüşlerimi açıklamamı istiyorsunuz, değil mi?”

“Hiç de değil. Sizden soruları –basitçe, doğrudan ve konuyu saptırmadan– yanıtlamanızı istiyorum. Sadece sorulara cevap verin ve sormadığım hiçbir şeyi öne sürmeyin. Bunu yaparsanız fazla zamanınızı almam.”

Trevize, “Benden yapmış olduğum farz edilen eylemin resmi yorumunu pekiştirecek yönde açıklamalar beklediğinizi söylemek istiyorsunuz,” dedi.

“Sizden sadece gerçeğe uygun açıklamalar istiyoruz ve bunları çarpıtmayacağımızdan emin olabilirsiniz. Hari Seldon hakkında konuşuyorduk.” Kayıt cihazı yeniden devreye girdi ve Kodell sakince tekrarladı. “Psikotarih bilimini asla geliştirmediğini mi kastediyorsunuz?”

Trevize, sabırsızlığını saklamayı başaramadan ve öfkeli bir heyecanla elini kolunu sallayarak, “Psikotarih dediğimiz bilimi elbette ki geliştirdi,” dedi.

“Bu bilimi nasıl tanımlarsınız?”

“Galaksi! Genel olarak matematiğin, geniş insan gruplarının belirli koşullar altında, belirli etkilere verdiği toptan tepkilerle uğraşan kolu diye tanımlanır. Başka bir deyişle, toplumsal ve tarihsel değişimleri öngördüğü savlanır.”

“‘Savlanır’ dediniz. Bunu matematik uzmanlığı açısından mı sorguluyorsunuz?”

Trevize, “Hayır,” dedi. “Ben bir psikotarihçi değilim. Vakıf hükümetinin herhangi bir üyesi ya da Terminus’un vatandaşı da psikotarihçi değil, hatta…”

Kodell’in eli havaya kalktı. Usulca, “Lütfen! Sayın Encümen Üyesi,” dedi ve Trevize sustu.

Kodell, “Hari Seldon’ın, Birinci İmparatorluk’tan ikincisine Vakıf aracılığıyla giden süreci, en kısa süre ve en yüksek olasılık etkenlerini olabildiğince yetkin olarak bir araya getirmek için gerekli analizleri yapmadığını savlamak için herhangi bir nedeniniz var mı?”

Trevize acı bir alayla, “Orada değildim,” dedi. “Nasıl bilebilirim?”

“Yapmadığını bilebilir misiniz?”

“Hayır.”

“Belki de geçen beş yüzyıl süresince, tarihsel krizlerin her birinde beliren Hari Seldon’ın holografik görüntüsünün, aslında Vakıf’ın kurulmasından kısa bir süre önce, Hari Seldon’ın yaşamının son yılında alınan kendi kaydı olduğunu inkâr ediyorsunuz.”

“Sanırım bunu inkâr edemem.”

“Sanıyorsunuz! Bunun bir hile, geçen zaman içinde birileri tarafından belli bir amaçla hazırlanmış bir aldatmaca olduğunu mu söylemek istiyorsunuz?”

“Hayır. Böylesi bir düzenin mümkün ya da yararlı olduğunu düşünmem için geçerli bir neden yok.”

“Anlıyorum. Seldon’ın beş yüzyıl önce hazırlanmış görüntüsünün en son belirmesine siz de şahit oldunuz. Ortaya koyduğu çözümlemenin günümüzün halihazırdaki koşullarına pek de uymadığını mı keşfettiniz?”

Trevize ani bir neşeyle, “Tam tersine,” dedi. “Çok uygun düşüyor.”

Kodell ötekinin duygularına tepkisiz göründü. “Yine de sayın Encümen Üyesi, Seldon’ın belirmesinden sonra, hâlâ daha bir planın var olmadığında ısrar ediyorsunuz.”

“Elbette ederim. Tam da çözümlemenin bu kadar mükemmel uygunlukta olmasından dolayı var olmadığında ısrarcıyım…”

Kodell kaydediciyi kapattı. Başını iki yana sallayarak, “Sayın Encümen Üyesi,” dedi. “Beni kaydı silme zahmetine sokuyorsunuz. Size şu garip fikrinizde ısrar edip etmediğinizi sordum, sizse bana nedenler sıralamaya başladınız. İzin verin de sorumu tekrarlayayım:

“Yine de sayın Encümen Üyesi, Seldon’ın belirmesinden sonra, hâlâ daha bir planın var olmadığında ısrar ediyorsunuz.”

“Bunu nereden biliyorsunuz? Görüntünün belirmesinden sonra, hiç kimsenin ispiyoncu arkadaşım Compor ile konuşma şansı olamadı.”

“Tahmin ettik diyelim, sayın Encümen Üyesi. Diyelim ki siz de ‘Tabii ki, ısrar ediyorum,’ diye yanıt verdiniz. Bunu bir kez daha, fazladan bilgi katmadan söylerseniz işimize devam edebiliriz.”

Trevize alaylı bir tavırla, “Elbette ısrar ederim,” dedi.

Kodell, “Eh,” dedi. “Elbettelerden hangisi kulağa daha doğal geliyorsa onu seçeceğim. Teşekkürler, Encümen Üyesi.” Kayıt cihazı bir kere daha kapatıldı.

Trevize, “Hepsi bu mu?” diye sordu.

“Gereksinim duyduğumuz kadarıyla, evet.”

“Açıkçası, gereksinim duyduğunuz şey Terminus’a ve hükmettiği tüm Federasyon’a Seldon’ın Planı efsanesini tamamen kabul ettiğimi gösterebileceğiniz bir dizi soru ve yanıttır. Bu kadarı da, daha sonradan yapabileceğim her türlü inkâr hâlinde, beni bir Don Quijote ya da düpedüz zırdeliymişim gibi gösterecektir.”

“Veya planı Vakıf’ın güvenliği için temel olarak gören heyecanlı çoğunluğun nezdinde haince gösterebilir. Encümen Üyesi Trevize, belli bir düzeyde anlaşabilirsek, bunu kamuya aksettirmemiz belki de gerekli olmaz ama gerekli olduğu görülürse Federasyon’un haberdar olmasını sağlarız.”

Kaşlarını çatan Trevize, “Gerçekte söylemek istediklerime tamamen ilgisiz kalacak kadar çılgın mısınız, beyefendi?” diye sordu.

“Bir insan olarak son derece alakadarım ve uygun zaman gelirse sizi ilgiyle ve belli bir kötümserlikle dinleyeceğim. Buna karşın, Güvenlik Müdürü olarak şu anda tamı tamına istediğimi aldım.”

“Bunun size ve Belediye Başkanı’na hiçbir yarar getirmeyeceğini biliyorsunuzdur umarım.”

“Oldukça garip ama ben hiç de aynı kanıda değilim. Şimdi çıkacaksınız. Elbette, gözaltında olacaksınız.”

“Nereye götürüleceğim?”

Kodell sadece gülümsedi, “Hoşça kalın, Encümen Üyesi. Mükemmel bir işbirliği göstermediniz ama sizin öyle davranacağınızı ummak da gerçekçi olmazdı.”

Elini uzattı.

Ayağa kalkan Trevize uzatılan eli görmezden geldi. Kuşağındaki kırışıklıkları düzeltti ve, “Kaçınılmazı sadece geciktiriyorsunuz,” dedi. “Artık benim gibi düşünen başkaları da var ya da sonradan bu fikri kabul edecekler. Beni hapsetmek ya da öldürmek merak uyandırmaya ve sonuçta böylesi düşüncelerin yayılmasını hızlandırmaya yarar. Sonunda gerçek ve ben kazanacağız.”

Kodell elini geri çekti ve başını hafifçe salladı. “Aslında, Trevize,” dedi, “siz bir budalasınız.”

4

Trevize’i Güvenlik Karargâhı’nda, lüks olduğunu kabul etmek zorunda kaldığı odasından almak için iki muhafız geldiğinde vakit gece yarısını bulmuştu. Lüks ama kapısı kilitli bir oda. Neresinden bakılırsa bakılsın, yine de bir hapishane hücresi.

Trevize, burada dört saatten fazla süre acı acı kendine çatmış, yerinde duramadığından zamanının çoğunu odayı arşınlayarak geçirmişti.

Compor’a neden inanmıştı?

Neden olmasın? Aynı fikirdeymiş gibi görünmeye o kadar istekliydi ki. Yok, bu değil. Tartışarak ikna edilmeye çok hazır görünüyordu. Hayır, bu da değil. Çok aptal, çok rahat yönlendirilebilir, kendi bilinç ve görüşlerinden o kadar kesin biçimde yoksun görünüyordu ki, Trevize onu elverişli bir yazboz tahtası olarak kullanma şansının zevkini çıkartmıştı. Compor, Trevize’in görüşlerini geliştirip keskinleştirmesine yardımcı olmuştu. Yararlı olduğunu göstermişti ve Trevize sırf böylesi işine geldiğinden, ona güvenmeyi seçmişti.

Ama Compor’un iç yüzünü görmesi gerekip gerekmediğine karar vermeye çalışmanın artık yararı yoktu. Basit bir genellemeye uymalıydı: Kimseye güvenme!

Yine de insan kimseye güvenmeden yaşamını sürdürebilir miydi?

Göründüğü kadarıyla buna zorunluydu.

Üstelik kim, Branno’nun bir üyeyi Encümen’den söküp atma cüretini göstereceğini –ve başka hiçbir Encümen Üyesi’nin aralarından birini korumak için harekete geçmeyeceğini– düşünebilirdi? Yüreklerinin ta dibinde Trevize’den farklı düşünseler de, Branno’nun haklılığını kanlarının son damlasına kadar savunmaya hazır olsalar da imtiyazlarının böylece ihlaline ilke olarak karşı çıkmalıydılar. Ona Tunç Branno da denirdi ve tunç gibi sert hareket ettiğinden kuşku–

Kendisi de etki altında değilse ta ki–

Hayır! Bu yaklaşımın sonu paranoyaya varırdı.

Ama yine de–

Zihni bir kısırdöngüye girmişti ve bu faydasızca tekrar eden düşünceden ancak muhafızlar geldiğinde kurtulabildi.

İki muhafızdan rütbece kıdemli olanı, duyarsız bir ağırbaşlılıkla, “Bizimle gelmeniz gerekiyor, sayın Encümen Üyesi,” dedi. Apoletleri teğmen olduğunu gösteriyordu. Sağ yanağında küçük bir yara izi vardı ve çok uzun süreden beri bu görevde kalmış ve çok az şey yapmış gibi –halkı bir yüzyıldan fazla zamandır barış içinde yaşamış bir askerden beklenebileceği üzere– bıkkın görünüyordu.

Trevize yerinden kıpırdamadı. “Adınız, Teğmen?”

“Ben Teğmen Evander Sopellor, Encümen Üyesi.”

“Teğmen Sopellor, yasayı çiğnediğinizin farkındasınız. Bir Encümen Üyesi’ni tutuklayamazsınız.”

Teğmen, “Doğrudan emir aldık, efendim,” dedi.

“Bunun önemi yok. Bir Encümen Üyesi’ni tutuklama emri verilemez. Sonuç olarak divanıharbe çıkarılabileceğinizi anlamanız gerek.”

Teğmen, “Tutuklanmış değilsiniz, Encümen Üyesi,” dedi.

“O hâlde sizinle gelmem gerekmiyor, değil mi?”

“Evinize kadar size refakat etme emri aldık.”

“Yolu biliyorum.”

“Sizi yol boyunca korumamız söylendi.”

“Neden koruyacakmışsınız? Ya da kimden?”

“Toplanabilecek her çeşit çeteden.”

“Gece yarısı mı?”

“Bunun için gece yarısını bekledik, efendim. Şimdi, efendim, güvenliğiniz için bizimle gelmenizi rica etmek zorundayım. Gerekirse zor kullanma iznimiz olduğunu, bir tehdit olarak değil ama bilgi vermek amacıyla söyleyebilir miyim?”

Trevize, yanlarında taşıdıkları sinir kırbaçlarının farkındaydı. Saygınca olmasını umduğu bir tavırla ayağa kalktı. “O hâlde doğru eve. Yoksa hapishaneye mi götürüleceğim?”

Teğmen kendine özgü bir gururla, “Size yalan söyleme talimatı almadık, efendim,” dedi. Trevize yalan söylemeden önce doğrudan emir almak isteyecek ve o hâlde bile, yüz ifadesi ve ses tonu kendini ele verecek profesyonel birinin karşısında olduğunun ayırdına vardı.

Trevize, “Özür dilerim, Teğmen,” dedi. “Sözünüze güvenmediğimi ima etmek istemedim.”

Dışarıda onları bir yer arabası bekliyordu. Sokak boştu ve bırakın kalabalığı, herhangi bir insanın izine bile rastlanmıyordu. Ama, teğmen sözünün eriydi. Dışarıda bir kalabalık olduğunu ya da olacağını söylememişti. “Toplanabilecek her çeşit çeteye” atıfta bulunmuştu. Sadece “olasılık”tan bahsetmişti.

Teğmen dikkatli davranmış ve Trevize’i arabayla arasında tutmuştu. Trevize dönüp kaçamazdı. Teğmen hemen onun peşi sıra bindi ve arkada onun yanına oturdu.

Araba hareket etti.

Trevize, “Eve varınca serbestçe işime bakabileceğim, örneğin, istersem dışarı çıkabileceğim sonucuna varıyorum,” dedi.

“Belli bir yere kadar sizi korumak dışında, herhangi bir şekilde işinize karışma emri almadık, Encümen Üyesi.”

“Belli bir yere kadar mı? Bu ne demek oluyor?”

“Eve gidince orayı terk edemeyeceğinizi size açıklama talimatını aldım. Sokaklar sizin için güvenli değil ve ben güvenliğinizden sorumluyum.”

“Benim ev hapsinde olduğumu söylemek istiyorsunuz.”

“Ben avukat değilim, sayın Encümen Üyesi. Söylediğinizin ne anlama geldiğini bilmiyorum.”

Doğrudan önüne baktı ama dirseği Trevize’in böğrüne dokunuyordu. Trevize, teğmene fark ettirmeden en ufak bir hareket bile yapamazdı.

Araba, Trevize’in Fleksner banliyösündeki ufak evinin önünde durdu. Flavella encümen üyeliğinin dayattığı düzensiz yaşamdan sıkılmış olduğu için Trevize’in o günlerde bir ev arkadaşı yoktu ve hiç kimsenin onu beklemesini ummuyordu.

Trevize, “Şimdi çıkabilir miyim?” diye sordu.

“İlk önce ben çıkacağım, sayın Encümen Üyesi. İçeri girerken size refakat edeceğiz.”

“Güvenliğim için mi?”

“Evet, efendim.”

Ön kapının iç tarafında bekleyen iki muhafız vardı. Bir gece lambası yanıyordu ama pencereler karartılmıştı ve içerisi görünmüyordu.

Evinin işgal edilmesine bir an için içerledi, sonra omuz silkerek boş verdi. Encümen onu kendi Meclis’inde koruyamıyorsa bu durumda evi de kalesi olamazdı.

Trevize, “İçeride sizden toplam kaç kişiyi misafir etmeliyim? Bir alay mı?” diye sordu.

“Hayır, sayın Üye,” diye yanıtladı sert bir ses. “Gördükleriniz haricinde sadece ben varım ve ben de sizi yeterince uzun süre bekledim.”

Terminus Belediye Başkanı Harla Branno oturma odasının girişinde bekliyordu. “Konuşmamızın zamanı geldiğini düşünmüyor musunuz?”

Trevize bakakalmıştı. “Bütün bu saçmalık…”

Ama Branno alçak, ikna edici bir sesle, “Susun, sayın Üye,” dedi. “Siz dördünüz, dışarı çıkın. Dışarı! Burada bir sıkıntı yaşanmayacak.”

Dört muhafız selam verdiler ve topukları üzerinde geri döndüler. Trevize ve Branno yalnızdılar artık.

2
BELEDİYE BAŞKANI

1

Branno bir saattir bezginlik içinde bekliyordu. Teknik açıdan bakılırsa haneye tecavüz ve izinsiz girişten suçluydu. Dahası, anayasaya aykırı olarak, bir Encümen Üyesi’nin haklarını ihlal etmişti. Indbur III ve Katır’dan bu yana başkanları neredeyse iki yüzyıldır denetleyen katı yasalara göre, görevden alınmasına neden olabilecek bir suç işlemiş sayılırdı.

Ancak tam da bugün, yirmi dört saat için yanlış yapmak gibi bir lüksü yoktu.

Ama bu da geçecekti. Rahatsızca kımıldandı.

Vakıf için ilk iki yüzyıl, bu güvensiz zamanlarda yaşayan bahtsızlar için değilse bile, en azından geçmiştekilere altın bir dönem, bir kahramanlar çağı gibi gelmişti. Doğrudan Hari Seldon’a denk tutulacak kadar yarı tanrı düzeyine yükseltilen Salvor Hardin ve Hober Mallow iki büyük kahraman olarak ortaya çıkmışlardı. Bu üçü tüm Vakıf destanının (hatta Vakıf tarihinin) üzerine dayandığı sacayağıydı.

Ancak o günlerde Vakıf, Dört Krallık’ı zar zor elinde tutabilen ve Seldon’ın Planı’nın onları Galaktik İmparatorluk’un güçlü kalıntısına karşı koruyan elinin bile belli belirsiz farkında olan ufacık bir gezegendi.

Vakıf, siyasal ve ticari bir varlık olarak gücünü büyüttükçe yöneticileri ve savaşçıları göze daha küçük görünür olmuştu. Lathan Devers neredeyse unutulmuştu. Akla geldiğinde ise, Bel Riose’a karşı verdiği gereksiz ama başarılı mücadelesinden çok, köle madenlerindeki feci ölümüyle anılır olmuştu.

Bel Riose’a, Vakıf’ın en soylu rakibine gelince, o da tüm düşmanlar arasında Seldon’ın Planı’nı yıkan tek kişi olan ve Vakıf’ı yenip yöneten Katır’ın gölgesinde kalmış, neredeyse tamamen unutulup yitmişti.

Katır’ın, temelde bir kişi tarafından –bir kadın, Bayta Darell– yenilgiye uğratıldığı ve onun da zaferi kimsenin yardımı olmadan, hatta Seldon’ın Planı’nın desteğinden bile yoksun kazandığı pek az hatırlanıyordu. Aynı biçimde, İkinci Vakıf’ı yenerek Vakıf’ı, Birinci Vakıf’ı hâkim duruma getiren oğlu ve torunu, Toran ile Arkady Darell da hemen hemen unutulmuşlardı.

Geç dönemin bu galipleri artık kahramandan sayılmıyorlardı. Zamanla her şey genişlemiş, kahramanları sıradan ölümlüler düzeyine çekmekten başka yapılacak bir şey kalmamıştı. Ama sonuçta Arkady’nin kaleme aldığı, büyükannesinin biyografisi kadını bir kahramandan romantik bir kişiliğe indirgemişti.

O gün bugündür kahramanlar yoktu artık… hatta romantikler bile. Kalgan Savaşı, Vakıf’ın karıştığı son kaba kuvvet olayıydı ve bunda da küçük çaplı bir çatışma söz konusuydu. Neredeyse iki yüzyıl hüküm süren barış! Bir gemi bile çizilmeden geçen yüz yirmi yıl.

Güzel bir barış dönemi olmuştu. Branno bunu yadsıyamazdı, kârlı bir barıştı. Vakıf henüz İkinci İmparatorluk’u kurmamıştı –Seldon’ın Planı’na göre ancak yarı yoldaydı– ama Vakıf Federasyonu olarak, galaksiye dağılmış siyasal birimlerin üçte birinden fazlasını güçlü ekonomik hâkimiyeti altında tutuyor ve denetleyemediğini de etkiliyordu. “Ben Federasyon’danım,” cümlesinin saygıyla karşılanmadığı pek az yer vardı. Milyonlarca meskûn dünyada, Terminus Belediye Başkanı’ndan daha üstün konumda kimse yoktu.

Kullanılan unvan hâlâ buydu. Yaklaşık beş yüzyıl önce, uygarlığın uzak bir köşesinde yalnız bir dünyanın üzerindeki, neredeyse gözden kaçan tek bir ufak kentin önderinden miras kalmıştı ama kimse ne bu unvanı değiştirmeyi ne de biraz daha havalı kılmayı düşlüyordu. Bunun uyandırdığı korku ve saygıyla, sadece çoktan unutulmuş Emperyal Majesteleri unvanı rekabet edebilirdi.

Belediye Başkanı’nın yetkilerinin özenle sınırlandırıldığı Terminus’ta durum böyle değildi. Indburların anısı hâlâ canlıydı. Halkın unutamadığı, onların zorbalıkları değil, Katır’a karşı yenilmiş olmalarıydı.

Artık bu görevde, Katır’ın ölümünden bu yana hükmeden en güçlü başkan (bunun farkındaydı) ve bu konuma gelen sadece beşinci kadın olan Harla Branno vardı. Gücünü ancak bugün açıkça kullanabilmişti.

Neyin doğru olduğu ve neyin doğru olması gerektiğiyle ilgili kendi yorumu uğruna, galaksi merkezinin prestijine ve İmparatorluk’un haşmetine özlem duyan muhalefetin inadına karşı mücadele etmiş ve kazanmıştı.

Kendi kendine, daha değil, demişti. Daha değil! Merkeze çok erken saldırın, şu ve şu nedenlerden dolayı kaybedersiniz. Sonra Seldon belirmiş ve onu neredeyse kelimesi kelimesine desteklemişti.

Bu onu Vakıf’taki herkesin gözünde, bir süre için Seldon kadar bilge kılmıştı. Ancak bunu her an unutabileceklerini de biliyordu.

Şu genç adam da ona meydan okumak için tam da böylesi büyük bir günü bulmuştu.

Üstelik haklı olmaya da cüret etmişti!

Tehlikeli olan da buydu. Haklıydı! Haklı olduğu için de Federasyon’u yok edebilirdi!

Şimdiyse karşısında duruyordu ve ikisi baş başaydılar.

Üzüntüyle, “Beni özel olarak görmeye gelemez miydin?” diye sordu. “Beni bir aptal gibi göstermek için duyduğun salakça arzu uğruna, Encümen’de bağırıp çağırarak her şeyi söylemek zorunda mıydın? Sen ne yaptın, kafasız çocuk?”

2

Trevize kızardığını hissetti ve öfkesini yenmeye çalıştı. Başkan, gelecek yaş gününde altmış üçüne basacak olan yaşlı bir kadındı. Kendinden neredeyse iki kat yaşlı biriyle bağıra çağıra kavga etmekten çekindi.

Bunun yanı sıra, kadın siyasal mücadelede çok deneyimliydi ve rakibinin dengesini baştan bozarak dövüşe yarı kazanmış hâlde girebilirdi. Ama böyle bir taktiğin başarılı olması için bir seyirci kitlesine gerek vardı ve şu anda karşılarında utanılacak seyirciler yoktu. İkisi baş başaydılar.

Bundan dolayı, söylediklerini duymazdan geldi ve onu sakince izlemek için elinden geleni yaptı. İki nesilden beri egemen olan üniseks tarzda giyinen yaşlı bir kadındı. Bu giysiler ona yakışmıyordu. Galaksinin lideri olan –tabii böyle bir lider olabilirse– Belediye Başkanı, demir kırı saçlarını kafasının arkasında sımsıkı topuz yapmak yerine geleneksel erkek tarzında salsaydı rahatça yaşlı bir adamla karıştırılabilecek, sade yaşlı bir kadındı.

Trevize şirin bir tavırla gülümsedi. Her ne kadar yaşlı bir rakip “çocuk” sözcüğünü bir aşağılama gibi kullansa da, bu “çocuğun” gençlik ve iyi görünüş –ve her ikisinin de tam anlamıyla farkında olmak– gibi avantajları vardı.

“Doğru,” dedi. “Otuz iki yaşında ve bu yüzden de –bir anlamda– çocuğum. Üstelik Encümen Üyesi’yim ve bundan dolayı düpedüz kafasızım. İlk durum kaçınılmaz. İkincisi içinse ancak üzgün olduğumu ifade edebilirim.”

“Ne yaptığını biliyor musun? Orada dikilip akıllı gözükmeye çalışma. Yapabilirsen kafanı çalıştır ve bana mantıklı yanıtlar ver.”

“Ne yaptığımı biliyorum. Gerçeği algıladığım gibi anlattım.”

“Bana bununla meydan okumak için bula bula bugünü mü seçtin? Kimse karşı çıkmaya cesaret edemeden seni Encümen’den yaka paça dışarı attırmaya ve tutuklatmaya yetecek kadar prestijimin olduğu bugünü mü?”

“Meclis kendine gelecek ve karşı çıkacaktır. Şu anda bile itiraz ediyor olabilirler. Maruz bıraktığınız kovuşturmadan dolayı bana daha fazla kulak kabartacaklar.”

“Kimse sana kulak asmayacak çünkü yapmakta olduğuna devam edeceğini düşünürsem, sana yasanın tam anlamıyla bir hain olarak davranmaya devam edeceğim.”

“O takdirde yargılanmam gerekir. Mahkemede istediğimi söylerim.”

“Buna güvenme. Nadiren kullanılsalar da, bir belediye başkanının acil durum yetkileri çok geniştir.”

“Neye dayanarak acil durum ilan edeceksiniz?”

“Bahane yaratırım. O kadar yaratıcılığım var ve siyasal riski göze almaktan çekinmem. Beni zorlama, genç adam. Burada bir anlaşmaya varacağız ya da bir daha özgür kalamayacaksın. Yaşamının geri kalanını hapiste geçireceksin. Buna garanti veririm.”

Birbirlerine baktılar: Branno griler, Trevize ise kahverengiler içindeydi.

Trevize sordu: “Ne tür bir anlaşma?”

“Ah. Meraklısın. Böylesi daha iyi. Bu durumda çekişeceğimize, doğru dürüst konuşabiliriz. Görüşün ne?”

“Bunu gayet iyi biliyorsunuz. Encümen Üyesi Compor ile pis bir işbirliği yapmıyor muydunuz?”

“Bunu senden yeni biten Seldon Krizi’nin ışığında duymak istiyorum.”

“Pekâlâ, istediğiniz buysa… Başkan Hanım!” (Ağzından neredeyse “yaşlı cadı” sözünü kaçıracaktı.) “Seldon’ın imgesi, beş yüzyıldan sonra fazla doğru, olanaksız olacak ölçüde doğruydu. Bildiğim kadarıyla bu defa, göründüğü sekizinci seferdi. Bazı kereler, onu dinleyecek hiç kimse olmamıştı. En az bir defa, III. Indbur zamanında söyledikleri gerçekle tamamen çelişiyordu ama bu Katır’ın dönemiydi, değil mi? Peki, bütün bu seferlerin hangisinde, şimdi olduğu kadar haklıydı?”

Trevize hafifçe gülümsedi. “Başkan Hanımefendi, geçmiş kayıtlarımıza yansıdığı kadarıyla, Seldon durumu en ince ayrıntısına kadar, bundan önce asla bu derece mükemmel tanımlamayı beceremedi.”

Branno, “Seldon’ın belirmesinin, holografik görüntüsünün sahte olduğunu, belki de Seldon kayıtlarının benim gibi günümüzden birince hazırlandığını, bir oyuncunun Seldon rolünü oynadığını mı düşünüyorsun?” diye sordu.

“Bunlar olanaksız değil, Sayın Başkan, ama demek istediğim bu da değil. Gerçek çok daha kötü. Gördüğümüzün Seldon’ın hayali olduğuna ve tarihin şu anına dair tanımlamasının da beş yüzyıl önce hazırladığı tanımlama olduğuna inanıyorum. Bu kadarını, beni kör inançlarıyla yaşayan bir Vakıflıymışım gibi söylettiren adamınız Korell’e de anlattım.”

“Evet. Kayıt, gerek görüldüğü takdirde, senin asla muhalefette olmadığını tüm Vakıf’ın görmesini sağlamak için kullanılacak.”

Trevize kollarını iki yana açtı. “Ama ben muhalifim. İnandığımız anlamda bir Seldon’ın Planı yok ve belki de iki yüzyıldır olmadı. Birkaç seneden beri bundan şüpheleniyordum ve on iki saat önce Zaman Mahzeni’nde yaşadıklarımız da bunu kanıtlıyor.”

“Seldon çok haklı olduğundan ötürü mü?”

“Kesinlikle. Gülmeyin. Bu son kanıt.”

“Gördüğün gibi, gülmüyorum. Devam et.”

“Nasıl bu kadar kesin olabildi? İki yüzyıl önce, o sırada olanlar hakkındaki Seldon çözümlemesi toptan yanlıştı. Vakıf kurulduğundan bu yana üç yüzyıl geçmişti ve söyledikleri olayları tutmuyordu. Hiç tutmuyordu!”

“Encümen Üyesi bunu birkaç saniye önce kendin de açıkladın. Katır’dan dolayı böyleydi. Katır, müthiş zihin gücü olan bir mutanttı ve planda onu hesaba katmanın bir yolu yoktu.”

“Ama –hesaba katılsın veya katılmasın– yine de ortaya çıktı. Seldon’ın Planı altüst oldu. Katır uzun süre hüküm sürmedi ve ardılı da olmadı. Vakıf bağımsızlığını ve hâkimiyetini yeniden kazandı ama Seldon’ın Planı, dokusunda böylesi devasa bir yarayla nasıl yeniden rayına oturabildi?”

Branno’nun yüzünde sert bir ifade belirdi ve yaşlı elleri birbirine sıkıca kenetlendi. “Bunun yanıtını biliyorsun. Biz iki Vakıf’tan biriydik. Tarih kitaplarını sen de okumuşsundur.”

“Büyükannesinin, Arkady’nin yazdığı biyografisini –eninde sonunda, okulda zorunlu tutulmuştu– ve romanlarını okudum. Katır hikâyesinin resmi tarihini ve sonrasını da inceledim. Bunlardan kuşku duymama izin var mı?”

“Ne şekilde?”

“Resmi olarak biz, Birinci Vakıf, maddesel bilimleri sahiplenecek ve onları ilerletecektik. Açıktan hareket edecek, tarihi gelişmemiz –biz farkında olsak da olmasak da– Seldon’ın Planı’nı izleyecekti. Ancak, psikotarihi de içeren psikolojik bilimleri koruyacak ve daha da geliştirecek İkinci Vakıf da vardı ve onların varlığı bizden bile gizli tutulacaktı. İkinci Vakıf, plan tarafından belirlenen yoldan saptıkları takdirde, galaksi tarihi akımlarını düzeltmek üzere harekete geçerek ince ayarı yapacak kuruluştu.”

Başkan, “O hâlde sorunu bizzat kendin yanıtlıyorsun,” dedi. “Bayta Darell, torunu aksini iddia etmekte ısrar etse de, belki de İkinci Vakıf’ın etkisiyle Katır’ı yendi. Buna karşın, Katır öldükten sonra galaksi tarihini yeniden plana uygun hâle döndürmeye çabalayan, hiç kuşkusuz İkinci Vakıf’tı ve son derece belirgin bir biçimde başardılar bunu. O hâlde, Encümen Üyesi, Terminus aşkına, sen neden bahsediyorsun?”

“Başkan Hanımefendi, Arkady Darell’ın anlatısını ele alırsak, İkinci Vakıf’ın galaksi tarihini düzeltmeyi denerken bu arada kendi gizliliklerini de yok ettiklerinden, Seldon’ın tüm tasarısını baltaladığı açık. Biz, Birinci Vakıf, aynadaki aksimiz İkinci Vakıf’ın var olduğu ve bizim de el altından idare edildiğimiz fikriyle yaşayamayacağımızı anladık. Bundan dolayı İkinci Vakıf’ı bulmaya ve onu yok etmeye çalıştık.”

Branno başını salladı. “Arkady’nin anlattıklarına göre, başarılı da olduk. Ama açıkçası bu, Katır’ın bozduğu galaktik tarihin akışı İkinci Vakıf tarafından rayına tekrar sokuluncaya dek gerçekleşmedi.”

“Buna inanıyor musunuz? Anlatılana göre, İkinci Vakıf’ın yeri bulundu ve çeşitli üyelerinin hesabı görüldü. Bu, yüz yirmi yıl önce, V.Ç. 378’de oldu. Beş nesil boyunca İkinci Vakıf olmadan ilerlediğimiz farz ediliyor ama yine de Plan söz konusu olduğunda, hedeflenen rotaya sizin ve Seldon’ın hayalinin neredeyse tıpatıp aynı konuşacağınız derecede yakın kaldık.”

“Bu, tarihsel gelişimin keskin bir içgörüyle algılanmasının önemini anladığım şeklinde de yorumlanabilir.”

“Bağışlayın. Derin anlayışınıza gölge düşürmek istemem ama bence daha bariz açıklaması, İkinci Vakıf’ın asla yok edilmediğidir. Hâlâ daha bize hükmetmeyi sürdürüyor. Bizi hâlâ yönlendiriyor ve biz de Seldon’ın Planı’nın çizdiği yola bu yüzden geri döndük.”

3

Başkan bu sözlerden sarsılmışsa bile hiç belli etmedi.

Saat gecenin birini geçmişti ve bu konuşmaya bir son vermeyi çok istiyordu ama yine de aceleye getiremezdi. Genç adam elini oynamıştı ve onun oltadan kurtulmasına izin vermek istemiyordu. Bir işte kullanabilecekken, yararlanmadan ondan kurtulmak niyetinde değildi.

“Öyle mi?” dedi. “Yani Arkady’nin Kalgan Savaşı hikâyesinin ve İkinci Vakıf’ın yok edilmesinin yalan olduğunu mu söylüyorsun? Uydurulmuş mu? Bir oyun mu? Bir yalan mı?”

Trevize omzunu silkti. “Olması gerekmez. Bu konumuz dışında. Arkady’nin anlattıklarının, bildiği kadarıyla, tamamen doğru olduğunu varsayalım. Her şeyin tamı tamına Arkady’nin anlattığı gibi gerçekleştiğini, İkinci Vakıf’ın yuvasının keşfedildiğini ve halledildiklerini düşünelim. Ancak tüm üyelerini, en sonuncusuna kadar ele geçirdiğimizi nasıl öne sürebiliriz? İkinci Vakıf tüm galaksi ile uğraşıyordu. Sadece Terminus’un ya da hatta yalnızca Vakıf’ın tarihini yönlendirmiyorlardı. Sorumlulukları bizim başkent dünyamızdan veya tüm Federasyon’dan fazlasını kapsamaktaydı. Tüm bunlar yaşanırken bazı İkinci Vakıflıların bin ya da daha çok ışık yılı uzakta olması gerekir. Hepsini ele geçirmiş olabilir miyiz?

“Eğer hepsini ele geçirmeyi başaramamışsak kazandığımızı söyleyebilir miyiz? Kendi döneminde Katır bunu iddia edebilir miydi? Terminus’u ve onun doğrudan kontrol ettiği dünyaları ele geçirmişti ama Bağımsız Tüccar Gezegenleri hâlâ ayaktaydı. Tüccar Gezegenleri’ni ele geçirdi… ama üç kaçak kalmıştı: Ebling Mis, Bayta Darell ve kocası. Her iki adamı denetimi altında tuttu ve Bayta’yı –sadece Bayta’yı– denetim dışı bıraktı. Arkady’nin romantizmine inansak bile, bunu yaparkenki amacının duygularla ilgisi yoktu. Bu kadarı da kafiydi. Arkady’nin anlatımına göre, bir kişinin –sadece Bayta’nın– istediğini yapmasına izin verildi ve onun yaptıklarından dolayı da Katır İkinci Vakıf’ı bulmayı başaramadı ve bu yüzden yenildi.

“Bir kişiye dokunulmadı ve her şey kaybedildi! Bireyin hiçbir şey ve kitlenin her şey olduğu yolundaki Seldon’ın Planı’nı çevreleyen tüm efsanelere rağmen, bu bireyin önemiydi.

“Geride bir değil, son derece olası göründüğü üzere, düzinelerce İkinci Vakıflı bıraktıysak, ne olur? Yeniden bir araya gelip yaşamlarını düzene sokar, çalışmalarına kaldıkları yerden devam eder, sayılarını adam alarak ve eğiterek çoğaltır ve bizi bir kere daha piyonları yapmazlar mı?”

Branno ciddi bir tavırla, “Buna inanıyor musun?” dedi.

“Bundan eminim.”

“Ama söyle bana, Encümen Üyesi, bu zahmete niçin katlansınlar? Sefil kalıntılar niçin kimsenin istemediği bir görev uğruna umutsuzca çırpınsın? Onları, galaksiyi İkinci Galaktik İmparatorluk’a götürecek yolda tutmaya iten ne? Ayrıca bu küçük grup görevini yerine getirmekte bu kadar ısrarlıysa, niçin biz bunu umursayalım? Niçin Plan’ın çizgisini kabul edip bizim yolumuzu kaybetmemize veya yoldan çıkmamıza izin vermemelerine minnettar olmayalım?”

Trevize elini gözlerinin üzerine koydu ve onları ovuşturdu. Gençliğine karşın, ikisinin arasında, daha yorgun görünen oydu. Başkana baktı ve, “Size inanamıyorum,” dedi. “İkinci Vakıf’ın tüm bunları bizim için yaptığını mı sanıyorsunuz? Bir çeşit idealist olduklarını mı düşünüyorsunuz? Siyaset üzerine bilginizle –gücün ve yönetimin uygulanması– bunu kendileri için yapmakta oldukları sizce aşikâr değil mi?

“Biz kesici kenarız. Makineyiz, itici gücüz. Çaba sarf eder, ter, kan ve gözyaşı dökeriz. Onlar sadece denetlerler; burada bir amplifikatörü ayarlar, şurada bir kontağı kapatır ve tüm bunları kolayca ve kendilerini hiç tehlikeye atmadan yaparlar. Sonra, her şey tamamlandığında ve bin yıllık çalışıp çabalamanın arkasından, İkinci Galaktik İmparatorluk’u kurduğumuzda, İkinci Vakıf’ın adamları yönetici seçkinler olarak başımıza çöreklenecekler.”

Branno, “O hâlde, İkinci Vakıf’ı ortadan kaldırmak istiyorsun, öyle mi?” dedi. “İkinci İmparatorluk yolun yarısını almışken, görevi kendi başımıza tamamlama ve kendi seçkinlerimize hizmet etme fırsatını değerlendirmek istiyorsun. Sorun bu mu?”

“Kesinlikle bu! Kesinlikle! Bunu sizin de istemeniz gerekmez mi? Siz ve ben bunun gerçekleştiğini göremeyeceğiz ama sizin torunlarınız var, benim de bir gün olabilir ve onların da torunları olacak ve böylece devam edecek. Onların çabalarımızın meyvesini toplamasını istiyorum, onların bizi kaynak olarak görmesini ve başardıklarımız için bize şükran duymalarını arzu ediyorum. Bunların hepsinin –hiç de benim kahramanım olmayan– Seldon tarafından tasarlanan gizli bir entrikanın eline düşmesini istemiyorum. Size onun, eğer planının yürümesine izin verirsek, Katır’dan daha büyük bir tehlike olduğunu söylüyorum. Galaksi adına, Katır’ın bu planı toptan ve sonsuza dek yerle bir etmiş olmasını dilerdim. Biz nasıl olsa ayağa kalkardık. Türünün tek örneğiydi ve son derece de ölümlüydü. İkinci Vakıf ise ölümsüz gibi görünüyor.”

“Ama sen İkinci Vakıf’ı yok etmek istiyorsun, öyle mi?”

“Nasıl yapacağımı bir bilseydim!”

“Nasıl yapacağını bilmediğine göre, onların bizi yok etmesinin daha büyük bir olasılık olduğunu düşünmüyor musun?”

Trevize küçümser bir tavır takındı. “Sizin bile denetimleri altında olabileceğinizi aklımdan geçirmiştim. Seldon’ın hayalinin ne diyeceğini doğru tahmin etmeniz ve sonrasında bana karşı olan davranışlarınız hep İkinci Vakıf’ın marifeti olabilirdi. İkinci Vakıf içerikli boş bir kabuk olabilirdiniz.”

“O zaman neden benimle şimdi yaptığın gibi konuşuyorsun?

“Çünkü İkinci Vakıf’ın denetimi altındaysanız her halükârda kaybettim demektir ve içimdeki öfkenin bir kısmını kusabilirim ve aslına bakarsanız, onların denetimi altında ve ne yaptığınızın farkında olmadığınızı umuyor, bir kumar oynuyorum.”

Branno, “Her neyse, bu kumarı kazandınız,” dedi. “Kendimin dışında kimsenin kontrolü altında değilim. Yine de sana doğruyu anlattığımdan nasıl emin olabilirsin? İkinci Vakıf’ın denetimi altında olsam bunu kabul eder miydim? Kontrolleri altında olduğumu kendim bilebilir miydim?

“Ama bu çeşit soruların bir yararı yok. Denetimleri altında olmadığıma inanıyorum ve senin de bana inanmaktan başka seçeneğin yok. Ancak, şunu da düşün. Eğer İkinci Vakıf varsa, en büyük gereksinimlerinin galakside hiç kimsenin onların var olduğunu bilmediğini güvenceye almak olduğu kesin. Seldon’ın Planı sadece piyonlar –yani biz– planın nasıl işlediğinden ve nasıl güdüldüklerinden haberdar olmazsa işler. Katır, Vakıf’ın dikkatini İkinci Vakıf’a odakladığından dolayı, İkinci Vakıf Arkady’nin döneminde yok edildi… Ya da neredeyse yok edildi mi demeliydim, Encümen Üyesi?

“Bundan iki sonuç çıkarabiliriz. İlk önce, mantıklı olarak olabildiğince az müdahalede bulunduklarını düşünebiliriz. Hepimizi ele geçirmelerinin imkânsız olduğunu varsayabiliriz. Eğer yaşıyorsa, İkinci Vakıf’ın bile gücünün sınırları olmalı. Bazılarını ele geçirip diğerlerinin gerçeği tahmin etmelerine izin vermek planda bozulmalara neden olabilir. Sonuç olarak, karışmalarının olabildiğince ince, dolaylı ve ender olduğu hükmüne varıyoruz ve işte bundan ötürü denetim altında değilim. Sen de değilsin.”

Trevize, “Bu çıkarımlardan biri ve belki de öyle olmasını dilediğimden, onu kabul etmeye meyilliyim. Diğeri nedir?” dedi.

“Daha basit ve daha kaçınılmaz. İkinci Vakıf varsa ve bu varlığı sır olarak saklamayı arzuluyorsa, o hâlde bir şey kesin demektir. Onun hâlâ var olduğunu düşünen, bu konuda konuşan ve galaksinin tamamına haykıran herkesin, onlar tarafından bir an önce usulca saf dışı bırakılmaları, silinmeleri ve halledilmeleri zorunludur. Senin varacağınız yargı da bu olmaz mıydı?”

Trevize, “Beni bu nedenle mi gözaltına aldınız, Başkan Hanımefendi? Beni İkinci Vakıf’tan korumak için mi?” diye sordu.

“Bir bakıma. Bir dereceye kadar. Liono Kodell’in senin inançlarınla ilgili itinayla tuttuğu kayıtlar sadece Terminus halkını ve Vakıf’ı senin aptalca gevezeliklerince aşırı derecede kargaşaya düşmekten korumak için değil, aynı zamanda İkinci Vakıf’ın da kaygılanmasını engellemek için yayımlanacak. Eğer varlarsa dikkatlerinin sana çevrilmesini istemem.”

Trevize, “Şuna da bakın!” dedi belirgin bir istihzayla. “Benim hatırım, güzel gözlerim için mi?”

Branno kımıldandı ve sonra hiç uyarmadan, sessizce güldü. “Güzel kahverengi gözlerin olduğunu fark etmeyecek kadar da yaşlı değilim, Encümen Üyesi, ve otuz yıl önce bu kadarı yeterli bir neden oluştururdu. Ancak şu anda sadece gözlerin değil, geri kalanının tamamı söz konusu olsa bile kurtarmak için kılımı kıpırdatmam. Ama İkinci Vakıf diye bir şey varsa ve dikkatlerini sana yöneltirlerse, seninle ilgilenmekle yetinmeyebilirler. Dikkat edilmesi gereken, benim ve senden çok daha değerli ve zeki bir dizi kişinin yaşamları ve yaptığımız tüm planlar.”

“Ah! Yanıt verme olasılıklarına bu denli özenle tepki gösterdiğinize göre İkinci Vakıf’ın varlığına inanıyor olmalısınız.”

Branno yumruğunu önündeki masaya vurdu. “Tabii ki inanıyorum, seni geri zekâlı! İkinci Vakıf’ın var olduğunu bilmeseydim ve elimden geldiği kadar sert ve etkin olarak onlarla mücadele etmeseydim, senin böylesi bir konuda ne dediğini umursar mıydım? İkinci Vakıf var olmasaydı, onların var olduğunu ilan etmen önem taşır mıydı? Aylardan beri, kamu önünde konuşmadan önce seni susturmak istedim ama kaba kuvvete başvurarak bir Encümen Üyesi’nin üstesinden gelecek siyasal güçten yoksundum. Seldon’ın ortaya çıkması beni iyi gösterdi ve kısa süreliğine de olsa bana güç verdi ve o anda sen de herkesin önüne çıktın. Hemen harekete geçtim ve şimdi, eğer kelimesi kelimesine sana emredildiği gibi yapmazsan, bir mikro saniye bile tereddüt etmeden ya da hiç vicdan azabı duymadan, seni öldürtürüm.

“Yatakta ve uyuyor olmam gereken bir saatte yaptığımız tüm bu konuşma, sana bunları anlattığımda bana inanacağın noktaya getirmek için tasarlandı. Senin vurgulamanı özenle sağladığım İkinci Vakıf sorunu, mahkemeye çıkmaksızın beyin işlevlerini durdurtmak için bana yeterli sebep ve niyeti de veriyor.”

Trevize yerinden kalkacak oldu.

Branno, “Ah, sakın bir şey yapmaya kalkışma,” dedi. “Kuşkusuz kendine de söylemekte olduğun gibi, ben sadece yaşlı bir kadınım ama sen bana elini süremeden ölürsün. Benim adamlarımca gözetleniyoruz, budala çocuk.”

Trevize oturdu. Bir parça titrek bir sesle, “Sözleriniz mantıksız,” dedi. “İkinci Vakıf’ın var olduğuna inansaydınız, ondan böylesine rahatça söz edemezdiniz. Benim kendimi attığımı söylediğiniz tehlikeye siz de kendinizi atmazdınız.”

“Demek senden bir parça daha akıllı olduğumu kabul ediyorsun. Başka bir deyişle, İkinci Vakıf’ın varlığına inanıyor, ama yine de aptal olduğundan, onun hakkında herkesin önünde ileri geri konuşuyorsun. Ben var olduğuna inanıyorum ve önlemlerimi aldığım için bunu rahatça dile getirebilirim. Arkady’nin tarihini dikkatle okumuş gibi göründüğüne göre, babasının ‘Zihin Statik Aygıtı’ olarak adlandırdığı nesneyi icat ettiğinden bahsettiğini de hatırlayabilirsin. İkinci Vakıf’ın sahip olduğu türden zihinsel güce karşı bir çeşit kalkan olarak işe yarıyor. Halen elimizde bulunuyor ve en derin gizlilik altında daha da geliştirildi. Bu ev halihazırda onların sızmalarına karşı yeterince güvenli sayılır. Bunu açıkladığıma göre senin ne yapacağını anlatayım.”

“Neymiş o?”

“Benim ve senin olduğunu düşündüklerimizin gerçekten de öyle olup olmadıklarını bulacaksın. İkinci Vakıf’ın hâlâ var olup olmadığını ve eğer varsa nerede bulunduğu öğreneceksin. Bu da Terminus’u terk etmen ve –sonunda, Arkady’nin zamanında olduğu gibi, İkinci Vakıf’ın aramızda olduğunu anlasak dahi– bilmediğim bir yerlere gitmen gerekeceği anlamına geliyor. Bize anlatacak bir şeyler elde etmeden önce aramıza geri dönemeyeceksin, anlatacak bir şeyin olmazsa da asla gelmeyeceksin ve Terminus halkından da bir ahmak eksilecek demek oluyor.”

Trevize kendini kekeler buldu. “Terminus aşkına, gerçeği açığa çıkarmadan onları nasıl arayabilirim? Kısa yoldan ölümümü ayarlarlar ve siz de bir şey öğrenemezsiniz.”

“O zaman onları aramaya kalkışma, safdil çocuk. Başka bir şeyler ara. Tüm yüreğin ve aklınla başka bir şeyi ara ve eğer bu arada sana dikkat etme zahmetine katlanmadıkları için yolun onlarla kesişirse, ne ala! Bu durumda, hiperdalga üzerinden bize perdelenmiş, şifreli bir haber gönderir ve ödül olarak da geri dönmeye hak kazanırsın.”

“Ne aramam gerektiğine dair kafanızda bir düşünce var sanırım.”

“Tabii ki var. Janov Pelorat’ı tanıyor musun?”

“Hiç duymadım.”

“Onunla yarın tanışacaksın. Sana neyi arayacağınızı anlatacak ve en gelişmiş gemilerimizden birinde, seninle beraber yola çıkacak. İki kişiyi tehlikeye atmak yetip arttığından dolayı, gemide sadece ikiniz olacaksınız. İstediğimiz bilgiye sahip olarak bizi tatmin etmeden geri dönmeyi denerseniz Terminus’a bir parsek yaklaşamadan, uzayda havaya uçurulacaksınız. Hepsi bu. Bu konuşma sona ermiştir.”

Ayağa kalktı, boş ellerine baktı, sonra yavaşça eldivenlerini giydi. Kapıya doğru döndüğünde elleri silahlı iki muhafız içeri girdiler. Onun geçmesi için iki yana çekildiler.

Kapı ağzında geriye döndü. “Dışarıda başka muhafızlar var. Onları telaşlandıracak bir şey yapma, yoksa senin gibi bir dertten kurtulmamıza yardımcı olursun.”

Trevize, “O takdirde size getirebileceğim tüm yararları da kaybedersiniz,” derken, söylediklerine neşe katmak için kendini zorladı.

Branno ise neşesiz bir gülümsemeyle cevap verdi: “Bunu göze alırız.”

4

Dışarıda onu Liono Kodell bekliyordu. “Tümünü dinledim, Sayın Başkan. İnanılmaz ölçüde sabırlıydınız,” dedi.

“İnanılmaz ölçüde de yorgun. Gün yetmiş iki saat sürmüş gibi geliyor. Artık sen devral.”

“Devralacağım ama söyleyin bana: evde gerçekten bir Zihin Statik Aygıtı var mı?”

Branno bıkkınlıkla, “Ah, Kodell,” dedi, “bu kadarını benden iyi bilmen gerekir. Herhangi bir kişinin bizi izlemesi olasılığı ne kadar? İkinci Vakıf’ın her şeyi, her zaman, her yerde izlediğini mi düşünüyorsun? Trevize gibi duygusal bir genç değilim; o böyle hayal edebilir, bense buna metelik vermem. Ayrıca gerçekten de böyle bir şey olsa, İkinci Vakıf’ın gözleri ve kulakları her yerde bizi takip etse bile, bir ZSA bizi anında ele vermez miydi? Üstelik bunun kullanılması, zihin gücüne karşı korumalı bir bölgenin varlığını algıladıkları anda, bir kalkana sahip olduğumuzu İkinci Vakıf’a göstermez miydi? Böylesi bir kalkanı gizli tutmak –onu tam gücünde kullanmaya hazır olana dek– sadece Trevize’i değil, sen ve benden daha fazlasını kurban etmeye değmez mi? Yine de…”

Kodell’in sürdüğü yer arabasına binmişlerdi. “Yine de…” dedi Kodell.

Branno, “Yine de ne?” dedi. “Ah, evet. Yine de bu genç adam zeki. Sırf hizada tutmak için, ona budala olduğunu beş altı defa değişik biçimlerde söyledim ama budala değil. O henüz genç ve Arkady Darell’ın romanlarına kendini fazla kaptırmış, okudukları da galaksinin nasıl bir yer olduğuna dair onda yanlış fikirler uyandırmış… ama güçlü önsezileri var ve onu kaybedince üzüleceğim.”

“O hâlde kaybolacağına eminsiniz.”

Branno üzüntüyle, “Oldukça,” dedi. “Her neyse, böylesi daha iyi. Körü körüne oraya buraya saldıran ve yapılması belki de yıllar alan şeyleri bir anda yıkıp geçen genç romantiklere ihtiyacımız yok. Bunun yanı sıra, bir işe de yarayacak. Hiç kuşkusuz –var olduklarını ve bizimle ilgilendikleri kabul edersek– İkinci Vakıf’ın ilgisini çekecek. Ona odaklandıklarındaysa belki de bize aldırmayacaklar. Kimbilir, belki umursanmamak gibi iyi bir talihten fazlasını da kazanabiliriz. Trevize ile uğraşırken dalgınlıkla kendilerini ele verebilir ve karşı önlem almamız için bize bir fırsat ve zaman tanıyabilirler.”

“Bu durumda, Trevize şimşekleri üstüne çekecek.”

Branno’nun dudakları titredi. “Ah, bu benim arayıp da bulamadığım benzetme. O, yıldırımı üstüne çeken ve bizi zarar görmekten koruyan paratonerimiz.”

“Ya bu Pelorat, onu da yıldırım çarpmayacak mı?”

“O da zarar görebilir. Bunun için elimizden bir şey gelmez.”

Kodell başını salladı. “Eh, Salvor Hardin’in ne dediğini bilirsiniz ‘Ahlak ilkelerinizin, sizi doğru olanı yapmaktan alıkoymasına izin vermeyin.’”

Branno, “Şu anda ahlaki bir kaygı duymuyorum,” diye mırıldandı. “Son derece yorgunum. Yine de Golan Trevize’in yerine kaybetmeyi tercih edeceğim bir dizi isim sayabilirim. Yakışıklı bir genç adam… ve elbette bunun farkında.” Gözlerini kapatıp uykuya dalarken, son sözleri mırıltıya dönüşmüştü.

3
TARİHÇİ

1

Janov Pelorat ak saçlı bir adamdı ve dinlendiği sırada yüzü ifadesiz olurdu. Çoğu zaman da dinlenirdi zaten. Boyu da kilosu da ortalamaydı, acele etmeden hareket etmeye ve dikkatle konuşmaya eğilimliydi. Elli iki yaşından çok daha yaşlı duruyordu.

Özellikle de onun mesleğinden biri için, son derece sıra dışı olarak, Terminus’u hiç terk etmemişti. Kendisi de yerleşik alışkanlıklarının tarih saplantısından dolayı mı –yoksa buna rağmen mi– olduğundan emin değildi.

Bu merak Pelorat on beş yaşındayken, hastalandığı sırada ona eski efsanelerle ilgili bir kitap verildiğinde, birdenbire başlamıştı. Kitapta, başka hiçbir yerden haberleri olmadığı için kendi yalıtılmışlıklarının farkında bile olmayan, yapayalnız bir gezegenden söz ediliyordu.

Hastalığı hemencecik geçmeye başladı. İki gün içerisinde kitabı üç defa okumuş ve yataktan çıkmıştı. Ertesi gün bilgisayarının başına geçmiş, Terminus Üniversitesi Kütüphanesi’nde benzer efsaneler üzerine herhangi bir kayıt aramaktaydı.

O zamandan beri onu meşgul eden de tamı tamına bu çeşit efsanelerdi. Terminus Üniversitesi Kütüphanesi, bu açıdan hiç de zengin kaynaklara sahip sayılmazdı ama yaşı ilerledikçe kütüphanelerarası ödünç kitap almanın zevkini tattı. Elinde, İfnia kadar uzak yerlerden, üst ışınım sinyalleri ile alınmış eserlerin bile yazılı çıktıları vardı.

Antik çağ tarihi profesörü olmuştu ve otuz yedi yıl sonra artık ilk kez tatil yapacak, yine ilk kez uzaya çıkarak doğrudan Trantor’a seyahat edecekti.

Pelorat bir Terminuslunun uzaya hiç çıkmamış olmasının çok sıra dışı olduğunun farkındaydı. Bu açıdan ün kazanmak gibi bir niyeti de olmamıştı. Sadece, uzaya çıkma fırsatı yakaladığı her seferinde eline yeni bir kitap, yeni bir araştırma, yeni bazı çalışmalar geçmişti. Gezi tasarısını yeni konuyu enine boyuna incelemek ve mümkünse, topladığı bilgi dağına fazladan bir gerçek, tahmin ya da düş unsuru daha eklemek için ertelemişti. Sonuçta tek üzüntüsü, Trantor’a yapacağı özel geziyi asla yapamamış olmasıydı.

Trantor Birinci Galaktik İmparatorluk’un merkeziydi. On iki bin yıl boyunca, imparatorların taht yeri ve ondan önce de İmparatorluk’u meydana getirmek üzere diğer krallıkları ele geçiren ya da başka biçimlerde kendine katan İmparatorluk öncesi krallıkların en önemlisinin başkenti olmuştu.

Trantor gezegen çapında, metal kaplı bir başkentti. Pelorat şehir hakkındaki bilgilerini orayı Hari Seldon döneminde ziyaret eden Gaal Dornick’in eserlerini okuyarak edinmişti. Dornick’in kitabı artık basılmıyordu ve Pelorat’ın elindeki örnek, tarihçinin yıllık maaşının yarısına satılabilirdi. Ondan ayrılmanın düşüncesi bile tarihçinin tüylerini diken diken etmeye yeterdi.

Trantor söz konusuyken Pelorat’ı asıl ilgilendiren, elbette ki İmparatorluk günlerinde galaksinin en büyüğü olan Galaktik Kütüphane’ydi. Trantor insanlığın gördüğü en büyük ve en kalabalık İmparatorluk merkeziydi. Kırk milyarın üstüne çıkan bir nüfusu barındıran, tüm gezegene yayılmış tek bir kentti ve kütüphanesi de insan emeğinin yaratıcı (ve pek de yaratıcı olmayan) tüm eserlerinin toparlanmış kaydı ve insan bilgisinin tamamının özetiydi. Bütün bunlar o kadar karmaşık yüklenmişti ki, bu bilgisayarları kullanmak için uzmanlar gerekiyordu.

Dahası kütüphane ayakta kalmıştı. Pelorat için işin şaşırtıcı tarafı buydu. Neredeyse iki buçuk yüzyıl önce, Trantor düştüğü ve yağmalandığı sırada, kent korkunç bir yıkıma uğramış ve anlatılamayacak ıstırap ve ölümlere maruz kalmıştı. Rivayete göre el yapımı silahları kullanan üniversite öğrencileri tarafından savunulan kütüphane, yine de ayakta kalmıştı. (Kimileri, öğrencilerin savunmasının tam bir romantik hikâye örneği olduğunu düşünüyordu.)

Her neyse, kütüphane o yıkım dönemine dayanabilmişti. Ebling Mis, İkinci Vakıf’ın yerini (Vakıf halkının hâlâ inandığı, ancak tarihçilerin her zaman ihtiyatla yaklaştığı hikâyeye göre) neredeyse saptadığında, çalışmalarını mahvolmuş bir dünyada ama sağlam bir kütüphanede sürdürmüştü. Darell’ların üç neslinin –Bayta, Toran ve Arkady– her biri, o ya da bu zamanda Trantor’da bulunmuştu. Buna karşın, kütüphane onun döneminde galaksi tarihi üzerinde bir etkide bulunmadığından, Arkady orayı ziyaret etmemişti.

Yüz yirmi yıldan beri hiçbir Vakıflı Trantor’a ayak basmamıştı ama kütüphanenin hâlâ orada olduğundan kuşkulanmak için bir neden yoktu. Yakın geçmişte adının anılmamış olması orada bulunduğu yönünde en kesin kanıttı. Yok edilmesi kuşkusuz yankı yapardı.

Kütüphane eski ve modası geçmiş bir yerdi –Ebling Mis’in zamanında bile öyleydi– ancak bu da bir bakıma iyiydi. Pelorat, eski ve modası geçmiş bir kütüphaneyi düşündüğünde her zaman ellerini ovuştururdu. Ne kadar eski ve modası geçmiş olursa, gereksinim duyduğunu bulması o kadar olasıydı. Düşlerinde kütüphaneye giriyor ve soluk soluğa, “Kütüphane modernleştirildi mi? Eski bantları ve bilgisayar kayıtlarını çöpe mi attınız?” diye soruyordu. Yine her seferinde, tozlu, yaşlı kütüphanecilerin, “Her şey eskiden olduğu gibi, Profesör, yerinde duruyor,” dediklerini hayal ediyordu.

Şimdiyse düşleri gerçek olacaktı. Belediye Başkanı’nın kendisi bu konuda ona güvence vermişti. Çalışmalarından nasıl haberi olduğundan pek emin değildi. Çok sayıda incelemesini yayımlayamamıştı. Başardıklarının küçük bir bölümü yayımlanmaya değecek kadar sağlamdı ve ortaya çıkanlar da bir iz bırakmamıştı. Yine de Tunç Branno’nun, Terminus’ta olup biten her şeyi bildiğini ve her el ve ayak parmağının ucunda gözleri olduğunu söylerlerdi. Pelorat buna neredeyse inanacaktı ama Başkan çalışmalarından haberdarsa, Terminus adına, niçin bundan önce önemlerini takdir etmemiş ve ona biraz mali destek vermemişti?

Acı acı, her nasılsa, diye düşündü, Vakıf gözlerini kesin olarak geleceğe dikmiş. Onların ilgisini çeken sadece İkinci İmparatorluk ve kaderleriydi. Gözlerini geçmişe çevirmek için ne zamanları ne de istekleri vardı ve bunu yapanlara sinir oluyorlardı.

Bu da elbette (ki o da bunu algılamayı reddetmek için entelektüel olarak fazla dürüsttü) kendisinin de dikkatini geleceğe –hakkının verileceği ve Hari Seldon ile eşdeğer tutulacağı bir gelecek– yönelttiği anlamına geliyordu. Aslında onu daha da büyük kabul edeceklerdi, ne de olsa, önceden belirlenmiş bir bin yılı çözümlemek, yirmi beş bin yıllık geçmişin araştırılmasıyla nasıl kıyaslanabilirdi.

Gün bugündü, bugün!

Belediye Başkanı bunu, Seldon’ın hayalinin belirmesinin ertesi günü söylemişti. Pelorat’ın Terminus’taki ve aslında vakıftaki neredeyse her zihni aylarca meşgul eden Seldon Krizi ile ilgilenmesinin tek nedeni buydu.

Vakıf başkentinin burada, Terminus’ta kalması ya da başka bir yere taşınması arasındaki fark ona değersiz görünmüştü. Artık kriz çözüldükten sonra, Hari Seldon’ın hangi tarafı tuttuğundan ya da tartışılan konunun adının geçip geçmediğinden pek emin değildi.

Seldon’ın belirmiş olması yeterliydi ve bugün onun günüydü.

Terminus kentinin biraz dışında, civardaki tek mesken olan evinin önünde bir yer arabası durduğunda saat öğleden sonra ikiyi geçmişti.

Arka kapı açıldı. Başkanlık Güvenlik Kıtası üniforması giymiş bir muhafız, arkasından da genç bir adam ve son olarak iki muhafız daha dışarı çıktılar.

Pelorat istemese de etkilenmişti. Belediye Başkanı yalnız çalışmalarını bilmekle kalmıyor, aynı zamanda onları en üst önemde görüyordu. Yol arkadaşı olacak kişinin yanına şeref muhafızları verilmiş ve arkadaşının kullanabileceğini söyledikleri birinci sınıf bir gemi vaat edilmişti. Son derece gurur okşayıcıydı. Son derece…

Pelorat’ın kâhyası kapıyı açtı. Genç adam içeri girdi ve iki muhafız da girişin iki yanına geçtiler. Pelorat pencereden bakınca üçüncü muhafızın dışarıda kaldığını ve ikinci bir yer arabasının daha geldiğini gördü. Daha fazla muhafız!

Akıl karıştırıcı!

Döndüğünde, genç adamın odaya girdiğini fark etti ve kim olduğunu bildiği için şaşırdı. Bu adamı holo yayınlarda görmüştü. “Siz o Encümen Üyesi’siniz! Trevize!” dedi.

“Golan Trevize. Bu doğru. Siz Profesör Janov Pelorat mısınız?”

“Evet, evet,” dedi Pelorat. “Benimle gelecek olan–”

Trevize ifadesiz bir sesle, “Yol arkadaşı olacağız,” dedi, “ya da bana öyle söylediler.”

“Ama siz bir tarihçi değilsiniz.”

“Hayır, değilim. Sizin de söylediğiniz üzere bir Encümen Üyesi, bir siyasetçiyim.”

“Evet… Evet… Ama ben de ne düşünüyorum ki? Tarihçi olan benim, o hâlde bir başkasına ne ihtiyaç olsun? Siz bir uzay gemisi kullanabiliyorsunuz.”

“Evet, bu konuda oldukça iyiyimdir.”

“Eh, gereksinim duyduğumuz da zaten bu. Muhteşem! Genç adam, korkarım ben pratik kafalı biri değilim, dolayısıyla siz öyle biriyseniz iyi bir ekip oluruz.”

Trevize, “Şu anda düşünme yeteneğime büyük hayranlık duyduğumu söyleyemem ama iyi bir ekip olmayı denemekten başka bir çaremiz yok gibi görünüyor,” dedi.

“O hâlde, benim uzayla ilgili endişelerimin üstesinden gelebileceğimi umalım. Biliyor musunuz, sayın Encümen Üyesi, ben hiç uzaya çıkmadım. Ben bir yer köstebeğiyim. Sanırım kullanılan terim buydu. Bu arada, bir bardak çay ister misiniz? Kloda’ya bize bir şeyler hazırlamasını söyleyeceğim. Anladığıma göre, birkaç saat sonra yola çıkacağız. Ben zaten hazırlanmıştım. Başkan son derece yardımcı oldu. Projeye gösterdiği ilgi… şaşırtıcı.”

Trevize, “Demek bu konuyu biliyordunuz. Ne kadar zamandan beri?” diye sordu.

“Belediye Başkanı bana geldi.” (Sözün burasında Pelorat kaşlarını hafifçe çatıp bazı hesaplamalar yapar gibi göründü.) “İki veya belki de üç hafta önce. Çok sevindim. Artık ikinci bir tarihçiye değil de bir pilota ihtiyaç duyduğumu iyice açıklığa kavuşturduğuma göre, aziz yol arkadaşım, benimle geleceğinize de çok sevindim.”

Trevize, biraz afallamış gibi, “İki, belki üç hafta önce,” diye tekrarladı. “Bütün bu süre boyunca hazırdı, demek. Bense…” Aniden sustu.

“Pardon?”

“Hiçbir şey, Profesör. Kendi kendime konuşmak gibi kötü bir alışkanlığım var. Gezimiz uzarsa alışmanızın gerekeceği bir şey.”

Diğerini kâhyasının çay hazırlamakta olduğu yemek salonundaki masaya doğru telaşla götüren Pelorat, “Uzayacak, uzayacak,” dedi. “Süre belli değil. Başkan istediğimiz kadar uzatabileceğimizi, tüm galaksinin önümüzde uzandığını ve nereye gidersek gidelim Vakıf fonlarından yararlanabileceğimizi söyledi. Elbette, mantıklı ölçüler içinde kalmamız gerektiğini de ekledi. Bu kadarı için ona söz verdim.” Kıkırdadı ve ellerini ovuşturdu. “Oturun, iyi dostum, oturun. Bu, çok uzun bir zaman için Terminus’ta yediğimiz son yemek olabilir.”

Trevize oturdu. “Bir aileniz var mı, Profesör?” diye sordu.

“Bir oğlum var. Santanni Üniversitesi’nde öğretim görevlisi. Sanırım kimyager ya da ona benzer bir şey. Annesinin tarafına çekmiş. Eşim, uzun süre benimle beraber kalmamıştı, bundan dolayı sorumluluğum, ödenecek diyetlerim yok. Sizin de olmadığını umuyorum… Sandviç alsana, evlat.”

“Bir yakınım yok. Birkaç kadın. Gelip gidiyorlar.”

“Evet. Evet. İşe yaradığı sürece zevkli. Ciddiye alınması gerekmediğini anladığınız zaman daha da zevkli. Anladığım kadarıyla çocuğunuz yok.”

“Hayır.”

“İyi! Biliyor musunuz, keyfim fazlasıyla yerinde. İçeri ilk girdiğinizde bayağı şaşaladım. Bunu itiraf etmeliyim. Ama sizi oldukça neşeli buldum. Benim ihtiyaç duyduğum, gençlik, heves ve galakside yolunu bulabilecek birisi. Bildiğiniz üzere, arama yapıyoruz. Dikkate değer bir arama.” Pelorat’ın uysal sesi ve sakin yüzü, ifade ya da tonlamada belirgin bir değişim olmaksızın sıra dışı bir heyecan kazandı. “Bilmiyorum, size bundan söz ettiler mi?”

Trevize gözlerini kıstı. “Dikkate değer bir arama mı?”

“Hakikaten de öyle. Galaksinin, üzerinde yaşanılan onlarca milyon gezegenleri arasında paha biçilmez bir inci saklı ve bize rehberlik edecek en ufak bir ipucumuz bile yok. Siz ve ben bunu başarırsak, evlat –Trevize demeliydim, size patronluk taslamak istemiyorum– isimlerimiz, zamanın sonuna kadar altın harflerle yazılacak.”

“Sözünü ettiğiniz bu ödül, şu paha biçilmez inci–”

“İkinci Vakıf’tan bahsetmekte olan şu yazar, Arkady Darell gibi konuştum, değil mi? Apışıp kalmanıza şaşmamak gerek.” Pelorat, katıla katıla gülecekmiş gibi kafasını arkaya attı ama sadece gülümsedi. “Sizi temin ederim, öylesine aptalca ve önemsiz bir şey değil.”

Trevize, “İkinci Vakıf’tan bahsetmiyorsanız neden bahsediyorsunuz, Profesör?” diye sordu.

Pelorat aniden ciddileşti, hatta özür diler gibi bir tavır takındı. “Ah, demek Başkan size anlatmadı. Biliyor musunuz, bu garip. Hükümete ve yaptıklarımı anlamamaktaki ısrarlarına içerleyerek on yıllarımı harcadım ve şimdi de Başkan Branno dikkate değer bir cömertlik sergiliyor.”

Sesindeki alaylı vurguyu saklamaya uğraşmayan Trevize, “Evet,” dedi. “İyiliksever yanını gizlemekte dikkate değer başarı gösteren bir kadın, ama bana bütün bunların amacını anlatmadı.”

“Araştırmamızdan haberiniz yok, o hâlde.”

“Hayır. Üzgünüm.”

“Özür dilemenize gerek yok. Bu tamamen normal. Pek de büyük bir süksem olmadı. O hâlde size açıklamama izin verin. Siz ve ben Dünya’yı arayacağız ve aklımda mükemmel bir aday olduğu için de bulacağız.”

2

Trevize o gece doğru dürüst uyuyamadı.

Çevresine yaşlı kadınca örülen duvarları arşınlayıp durdu. Ama bir çıkış bulamadı.

Sürgüne mecbur bırakılıyor ve bu konuda elinden hiçbir şey gelmiyordu. Başkan sakin ve inatçıydı, yaptıklarının yasalara aykırılığını gizlemek zahmetine bile katlanmamıştı. Trevize, bir Encümen Üyesi ve Federasyon’un bir yurttaşı olarak haklarına bel bağlamıştı oysa Başkan bunlara en ufak bir saygı göstermemişti.

Şimdiyse, Pelorat, bu dünyada bulunsa da ona ait gibi durmayan şu garip öğretim üyesi, ona korkutucu yaşlı cadının haftalardan beri hazırlık yapmakta olduğunu anlatmıştı.

Onu çağırdığı adla, kendisini “çocuk” gibi hissediyordu.

Ona, “Aziz dostum,” deyip duran ve Dünya mıdır nedir, galaksi çapında onu aramaya başlamak için neredeyse bayram eden bir tarihçiyle beraber sürgüne gönderiliyordu.

Katır’ın büyükannesi adına, Dünya da neyin nesiydi?

Sormuştu. Elbette! Bahsi geçtiği anda sorusunu yöneltmişti.

“Kusura bakmayın, Profesör,” demişti. “Uzmanlık alanınızı bilmiyorum ve basit terimlerle bir açıklama istersem sizi sıkmayacağımı umuyorum. Dünya nedir?”

Yavaş yavaş akan yirmi saniye boyunca, Pelorat büyük bir ciddiyetle gözlerini ona dikti. “Bir gezegen,” dedi. “Ana gezegen. İnsanların ilk defa ortaya çıktıkları gezegen, aziz dostum.”

Trevize bakışlarını ona dikti. “İlk ortaya çıktıkları mı? Nereden gelmişler?”

“Hiçbir yerden gelmemişler. Bu gezegen insanlığın, daha aşağı hayvanlardan evrim yoluyla geliştiği yer.”

Trevize biraz düşündü, sonra kafasını salladı. “Ne demek istediğinizi anlamıyorum.”

Pelorat’ın yüzünde bir an kızgın bir ifade dolaştı. Öksürerek gırtlağını temizledi ve, “Terminus’un üzerinde hiçbir insanın bulunmadığı bir zaman vardı. Diğer dünyalardan gelen insanlarca iskân edildi. Bunu biliyorsunuz, sanırım, değil mi?” dedi.

Trevize sabırsızlıkla, “Evet, tabii,” diye yanıt verdi. Karşısındakinin kendisini çocuk yerine koymasından rahatsız olmuştu.

“Pekâlâ. Bu durum diğer tüm dünyalar için de geçerli. Anakreon, Santanni, Kalgan… tümü. Hepsi de geçmişte bir zaman kuruldular. İnsanlar oralara başka dünyalardan geldi. Bu, Trantor için bile geçerli. Yirmi bin yıl boyunca büyük bir anakent olmuş olabilir ama öncesinde öyle değildi.”

“Nedenmiş, ondan önce neydi?”

“Boştu! En azından insanlar yoktu.”

“Buna inanmak zor.”

“Ama doğru. Eski kayıtlar bunu gösteriyor.”

“Trantor’a ilk yerleşen insanlar nereden gelmiş?”

“Bunu kimse bilmiyor. Eski çağların karanlık sislerinde yerleşilmiş olduğunu iddia eden ve halkları insanlığın ilk gelişinin doğası hakkında hayalî öyküler aktaran yüzlerce gezegen var. Tarihçiler böyle şeyleri göz ardı etmeye ve ‘Köken Sorunu’ üzerine kafa yormaya eğilimlidirler.”

“O da nesi? Hiç duymadım.”

“Bu beni şaşırtmadı. Kabul etmem gerekir ki, günümüzde önemsenen bir tarih konusu değil ama İmparatorluk’un gerileme döneminde, aydınlar arasında belli bir ilgi uyandırdığı bir dönem oldu. Salvor Hardin hatıralarında ondan kısaca söz eder. Her şeyin başladığı bir gezegenin konum ve kimliği sorusudur. Geçmişe bakarsak, insanlık en son yerleşilmiş dünyalardan daha eskilerine, onlardan da daha eskilerine, tümü de tek bir gezegende –ana gezegende– birleşene kadar geriye gider.”

Trevize, tezdeki bariz hatayı bir bakışta yakaladı. “Çok sayıda ana dünya olamaz mı?”

“Tabii ki olamaz. Galaksinin her yerindeki tüm insanlar tek tür. Tek tür birden fazla gezegenden kaynaklanıyor olamaz. Kesinlikle olanaksız.”

“Nereden biliyorsunuz?”

“Bir kere…” Pelorat sağ elinin ilk parmağını, sol elinin ilk parmağına koydu ve sonra, hiç kuşkusuz uzun ve karmaşık bir açıklamadan daha iyi bir seçenek arar gibi duraksadı. “Aziz dostum, size şeref sözü veriyorum.”

Trevize resmi bir tavırla eğildi ve, “Bundan kuşku duymak aklımın ucundan geçmez, Profesör Pelorat,” dedi. “O hâlde, bir ana gezegen olduğunu kabul edelim ama başka yüzlercesi bu onurun kendilerine ait olduğunu iddia edemez mi?”

“Edemez mi ne demek, ediyorlar zaten. Yine de hiçbirisi iddiasını kanıtlayamıyor. Önceliğin onuruna sahip çıkmaya kalkan bu yüzlercesinden hiçbiri, insan öncesi organizmalardan başlayan insan evriminin en ufak izi bir yana, hiperuzay öncesi bir toplumun en küçük bir izini bile gösteremiyorlar.”

“Yani bir ana gezegen olduğunu ama bir nedenle iddiada bulunmadığını mı söylüyorsunuz?”

“Hedefi tam on ikiden vurdunuz.”

“Siz de bunu arayacaksınız, öyle mi?”

“Biz arayacağız. Bu, bizim görevimiz. Başkan Branno her şeyi ayarladı. Gemimizi Trantor’a götüreceksiniz.”

“Trantor’a mı? Orası ana gezegen değil. Bunu biraz önce bizzat kendiniz söylediniz.”

“Tabii ki değil. Ana gezegen Dünya.”

“Bu durumda, neden bana gemiyi Dünya’ya götürmemi söylemiyorsunuz?”

“Kendimi yeterince ifade edemedim, galiba. Dünya efsanelerde geçen bir isim. Eski mitlerde kutsallaştırılmış. Emin olduğumuz bir anlamı yok ama bu tek heceli kelimeyi ‘insan türünün köken gezegeni’ teriminin eş anlamlısı olarak kullanmak elverişli. Gerçek uzayda, ‘Dünya’ olarak tanımladığımız gezegenin hangisi olduğuysa bilinmiyor.”

“Trantor’da biliyorlar mı?”

“Elbette, bu bilgiyi orada bulmayı umuyorum. Trantor, galaksideki en büyük kütüphaneye, Galaktik Kütüphane’ye sahip.”

“Bu kütüphane, İlk İmparatorluk döneminde, ‘Köken Sorunu’na ilgi duyanlarca, hiç kuşkusuz araştırılmış olmalı.”

Pelorat düşünceli bir tavırla başını salladı. “Evet, ama belki yeterince iyi araştırılmadı. ‘Köken Sorunu’ hakkında; beş yüzyıl önceki İmparatorluk vatandaşlarının büyük bir olasılıkla bilmedikleri bir sürü şey öğrendim. Eski kayıtları daha derin bir anlayışla araştırabilirim, anlıyor musunuz? Bunu uzun zamandan beri düşünüyordum ve aklımda mükemmel bir olasılık var.”

“Başkan Branno’ya bütün bunları anlattınız sanırım, o da onaylıyor mu?”

“Onaylamak mı? Aziz dostum, kendinden geçti. Bana Trantor’un bilmek istediğim her şeyi bulmak için kesinlikle en uygun yer olduğunu söyledi.”

Trevize, “Hiç kuşkusuz,” diye mırıldandı.

Bütün gece kafasını meşgul eden buydu. Başkan Branno onu, İkinci Vakıf hakkında ne yapabileceğini anlaması için uzağa gönderiyordu. Dünya’yı arıyormuş gibi –onu galaksinin herhangi bir yerine sürükleyebilecek bir arama– gibi yaparak gerçek amacını maskeleyebilmesi için onu Pelorat ile beraber gönderiyordu. Aslında bu kusursuz bir paravandı ve Başkan’ın yaratıcılığını takdir etti.

Ama ya Trantor? Bunun anlamı neydi? Bir kere Trantor’a gidince Pelorat Galaktik Kütüphane’nin yolunu tutacak ve bir daha da dışarı çıkmayacaktı. Sonsuz kitap, film ve kayıt raflarını, sayısız bilgisayar belgesini ve simgesel betimlemeleri görünce kesinlikle dışarı adımını atmak istemeyecekti.

Kaldı ki…

Ebling Mis, Katır’ın zamanında, bir keresinde Trantor’a gitmişti. Hikâyeye göre, İkinci Vakıf’ın yerini orada bulmuş ve açıklayamadan ölmüştü. Ama sonra, Arkady Darell da aynı yere gitmiş ve İkinci Vakıf’ın yerini bulmayı başarmıştı. Yalnız, bulduğu konum Terminus’un içindeydi ve İkinci Vakıflıların yuvası orada ortadan kaldırılmıştı. İkinci Vakıf her neredeyse artık başka bir yerde olmalıydı, o hâlde Trantor’da öğrenilecek fazladan ne bulabilirlerdi? İkinci Vakıf’ı arayacak olurlarsa, Trantor dışında herhangi bir yere gitmek doğru olurdu.

Kaldi ki…

Branno daha ne planlıyorsa, bunu bilmiyordu ama onu memnun etmeyi canı çekmiyordu. Branno, Trantor’a yapılacak bir gezi söz konusu olunca kendinden geçmişti, öyle mi? Eh, Branno, Trantor’u istemişse onlar da Trantor’a gitmeyeceklerdi! Neresi olursa olsun, yeter ki Trantor olmasın!

Sonra, gece sabaha dönerken bitkin düşen Trevize sonunda rahatsız bir uykuya daldı.

3

Trevize’in tutuklanmasını takip eden gün, Belediye Başkanı Branno için güzel geçmişti. Onu öve öve göklere çıkardılar ve olaydan hiç söz edilmedi.

Bununla beraber, Encümen’in er ya da geç uğradığı felçten çıkacağını ve soruların yöneltileceğini iyi biliyordu. Hızlı hareket etmeliydi. Böylece, birçok önemli işi bir yana bırakarak Trevize konusunu takip etti.

Trevize ve Pelorat Dünya’dan konuşurlarken, Branno, Belediye Başkanlığı bürosunda Encümen Üyesi Munn Li Compor’la görüşüyordu. Rahat bir tavırla masanın öbür tarafında oturan adamı bir kere daha tarttı.

Trevize’den daha ufak tefek, daha inceydi ve sadece iki yaş daha büyüktü. İkisi de yeni üyelerdi ve diğer tüm açılardan farklı olduklarına bakılırsa onları bir arada tutan tek şey de gençlikleri ve küstahlıkları olmalıydı.

Trevize yoğun bir ışıltı yayar gibi görünürken, Compor neredeyse dingin bir özgüvenle parlamaktaydı. Bunun nedeni belki de Vakıflılar arasında pek görülmeyen sarı saçları ve mavi gözleriydi.

Branno’ya kalırsa bunlar ona hemen hemen kadınsı bir narinlik katmakta ve onu kadınların gözünde Trevize’den daha az çekici kılmaktaydı. Ama o görüntüsünden apaçık gurur duyuyordu ve bunu, saçını uzun tutarak ve özenle dalgalandırarak olabildiğince belirginleştiriyordu. Göz rengini vurgulamak için kaşlarının altına soluk mavi far sürmüştü. (Çeşitli tonlarda göz farlarına, son on yılda erkekler arasında sık rastlanır olmuştu.)

Çapkın değildi. Karısıyla sakin bir yaşam sürüyordu ama henüz çocuk sahibi olma isteğini resmi olarak bildirmemişti ve bilinen ikinci bir gizli eşi yoktu. Bu da nam saldığı parlak renkli kuşakları kadar sık ev arkadaşı değiştiren Trevize’den farklıydı.

Kodell’in servisinin her iki genç üye hakkında da henüz keşfetmediği pek az şey kalmıştı ve Kodell’in kendisi de her zaman olduğu gibi rahat ve keyifli, odanın bir köşesinde sessizce oturuyordu.

Branno, “Encümen Üyesi Compor,” dedi. “Vakıf’a iyi hizmet ettiniz ama sizin açınızdan ne yazık ki, bu hizmet kamuoyu önünde övülebilecek ya da olağan şekilde ödüllendirilecek bir şey değildi.”

Compor gülümsedi. Beyaz, düzgün dişleri vardı ve Branno bir an için, Sirius Sektörü’ndeki herkesin onun gibi mi göründüğünü dalgınca merak etti. Compor’un bu kenarda kalmış bölgeden geliyor olma öyküsü, o da sarı saçlı ve mavi gözlü olan ve kendi annesinin Sirius Sektörü’nden geldiğini savunan anneannesine dayanıyordu. Ancak Kodell’e göre bu savı kanıtlayan sağlam bir delil yoktu.

“Kadınları bilirsiniz,” diyen Kodell, Compor’un büyük büyükannesinin kadınsı bir eğilimle, uzak ve egzotik bir soy ağacı iddia ederek, zaten muhteşem çekiciliğine ve alımına katkıda bulunmak isteyebileceğini söylemişti.

Branno sertçe, “Kadınlar böyle midir?” diye sormuş, Kodell ise gülümseyerek doğal olarak sıradan kadınlara atıfta bulunduğunu fısıldamıştı.

Compor, “Vakıf halkının hizmetimi bilmesi gerekli değil… sadece sizin bilmeniz önemli,” dedi.

“Biliyorum ve unutmayacağım. Yapmayacağım bir başka şey de sorumluluklarınızın bittiğini zannetmenize izin vermemektir. Karmaşık bir yola çıktınız ve devam etmek zorundasınız. Trevize hakkında daha çok şey istiyoruz.”

“Onunla ilgili olarak bildiğim her şeyi size anlattım.”

“Beni buna inandırmak isteyebilirsiniz. Hatta buna kendiniz de inanıyor olabilirsiniz. Yine de sorularımı yanıtlayın. Janov Pelorat adında bir beyefendiyi tanıyor musunuz?”

Compor’un alnı bir an için kırıştı, sonra bir anda kendi kendine düzeldi. Dikkatlice, “Görsem belki tanırım ama ismi bana bir şey ifade etmiyor,” dedi.

“O bir bilgin.”

Compor’un ağzı, Başkan’ın bilginleri tanıdığına sanmasına şaşırmış gibi, daha çok hor gören ama sessiz bir “Aa?” oluşturdu.

Branno, “Pelorat, kendine özgü nedenlerle Trantor’u ziyaret etme tutkusu olan ilgi çekici birisi,” dedi. “Encümen Üyesi Trevize de ona eşlik edecek. Şimdi, siz de Trevize’in iyi bir arkadaşı olduğunuza ve belki de düşünme sistemini bildiğinize göre, söyleyin bana: Trevize’in, Trantor’a gitmeye razı olacağını düşünüyor musunuz?”

Compor, “Trevize’in gemiye binmesini ve geminin de Trantor’a götürülmesini sağlarsanız, oraya gitmekten başka ne yapabilir? Herhâlde isyan çıkartıp gemiyi ele geçireceğini söylemek istemiyorsunuz?” dedi.

“Anlamadınız. O ve Pelorat gemide yalnız başlarına olacaklar ve kontrol de Trevize’de olacak.”

“Trantor’a gönüllü olarak gidip gitmeyeceğini mi soruyorsunuz?”

“Evet, sorduğum bu.”

“Bayan Başkan, ne yapacağını nasıl bilebilirim?”

“Encümen Üyesi Compor, Trevize’e yakındınız. İkinci Vakıf’ın varlığına dair inancını biliyorsunuz. Nerede var olabileceğine, nerede bulunabileceğine ilişkin kuramlarından size hiç bahsetmedi mi?”

“Asla, Bayan Başkan.”

“Onu bulacağını düşünüyor musunuz?”

Compor güldü. “İkinci Vakıf’ın, her ne haltsa ve ne kadar önemli olmuşsa, Arkady Darell’ın zamanında ortadan kaldırıldığını düşünüyorum. Onun hikâyesine inanıyorum.”

“Gerçekten mi? Bu durumda, arkadaşınızı neden ele verdiniz? Var olmayan bir şeyi aramaktaysa, ilginç kuramlarını öne sürerek ne zarar verebilirdi?”

Compor, “Zarar verebilecek olan yalnızca gerçek değildir,” dedi. “Kuramları sadece ilginç olabilir ama Terminus halkının huzurunu kaçırmayı başarabilirdi. Galaksi tarihinin büyük oyununda Vakıf’ın rolü hakkında korku ve endişe yayarak Federasyon’un önderliğini ve ikinci bir Galaktik İmparatorluk hayalini zayıflatabilirdi. Belli ki bunu siz de düşünmüşsünüz yoksa onu Encümen’in içinde enselemez, şimdi de yargı önüne çıkarmadan sürgüne gitmeye zorlamazdınız. Neden böyle yaptınız, sorabilir miyim, Bayan Başkan?”

“Haklı olabileceğine dair küçük bir ihtimal olup olmadığını merak edecek kadar ihtiyatlı olduğumu ve görüşlerini ortaya koymasının doğrudan ve bilfiil tehlikeli olabileceğini söyleyebilir miyiz?”

Compor sesini çıkarmadı.

Branno, “Sizinle aynı fikirdeyim ama konumumun sorumluluklarından ötürü, bu olasılığı dikkate almaya zorlanıyorum.” dedi. “İkinci Vakıf’ın nerede olduğunu düşünüp düşünmediğini ve nereye gidebileceğine dair herhangi bir şey bilip bilmediğinizi bir kere daha sormama izin verin.”

“Bilmiyorum.”

“Size bu yönde herhangi bir imada bulundu mu?”

“Hayır, tabii ki hayır.”

“Asla söylemedi mi? Bu fikri hemen silip atmayın. Düşünün! Asla mı?”

Compor kesin bir tavırla, “Asla,” dedi.

“En ufak bir ima? Şaka yollu bir söz? Bir gevezelik? Geriye dönüp baktığınızda anlam kazanan soyutlamalar?”

“Hiçbir şey. Bayan Başkan, size söylüyorum, İkinci Vakıf düşleri yıldız tozundan ibaretti. Bunu biliyorsunuz ve bundan duyduğunuz kaygıdan dolayı zamanınızı ve duygularınızı boşa harcamaktan başka bir şey yapmıyorsunuz.”

“Kaderin bir cilvesi olarak aniden yine saf değiştirip bana kendi ellerinizle teslim ettiğiniz arkadaşınızı savunuyor olmayasınız?”

Compor, “Hayır,” dedi. “Bana iyi ve vatanseverce görünen nedenlerden dolayı onu size teslim ettim. Yaptığımdan pişman olmam ya da tavrımı değiştirmem için bir neden yok.”

“O zaman, bir kere gemi emrine verildikten sonra nereye gidebileceğine ilişkin bana verebileceğiniz hiçbir ipucu yok.”

“Daha önce de söylediğim gibi…”

“Ama yine de Encümen Üyesi,” sözünün burasında Başkan’ın yüzü onu hüzünlü gösterecek kadar büzüldü… “nereye gideceğini bilmek isterim.”

“Bu durumda, gemisine bir hiperizleyici yerleştirmeniz gerektiğini düşünüyorum.”

“Bunu düşündüm, Encümen Üyesi. Ancak kendisi şüpheci bir adam ve –ne kadar zekice saklanırsa saklansın– onu bulacağından kuşkulanıyorum. Doğaldır ki, aygıtı gemiyi bozmadan yerinden sökemeyeceği bir şekilde de takabiliriz, bundan dolayı da onu yerinde bırakmak zorunda kalabilir…”

“Harika bir fikir.”

Branno, “Dizginlenecek oluşu haricinde mükemmel,” dedi. “Kendini özgür ve gemlenmemiş hissettiği takdirde gideceği yerlere gitmeyebilir. Elde edeceğim bilginin bana bir yararı olmaz.”

“O hâlde nereye gideceğini bulamayacaksınız gibi görünüyor.”

“İlkel düzeyde kalmaya niyetli olduğumdan öğrenebilirim. Tamamıyla karmaşık olanı bekleyen ve ona karşı kendini koruyan bir kişi, ilkel olanı asla kafasına takmamaya meyillidir. Bu arada, Trevize’in peşine birini takmayı düşünüyorum.”

“Peşine birini takmayı mı?”

“Aynen. Başka bir uzay gemisinde başka bir pilot. Bu düşünceye ne kadar şaşırdığınızı gördünüz mü? O da aynı ölçüde şaşıracaktır. Ardı sıra gelen bir kütleyi algılamak için uzayı taramayı düşünmeyebilir ve her halükârda gemisinin en son kütle tarayıcılarıyla donanmamış olmasını sağlayacağız.”

Compor, “Bayan Başkan,” dedi. “Size saygısızlık etmek istemem ama uzay uçuşunda deneyimsiz olduğunuza dikkat çekmek zorundayım. Bir gemiyi başka bir gemiyle takip etmek hiç yapılmamıştır… çünkü işe yaramaz. Trevize ilk hiperuzay sıçramasında elinizden kaçacaktır. Takip edildiğini bilmese bile, bu ilk sıçrama onun özgürlüğe gidiş bileti olur. Geminin üstünde bir hiperizleyici olmazsa onu izleyemezsiniz.”

“Deneyimsiz olduğumu kabul ediyorum. Siz ve Trevize’in tersine, uzay eğitimi görmedim. Buna karşın, böylesi eğitim almış olan danışmanlarım bana, bir gemi sıçramadan hemen önce gözlemlenirse, yön, hız ve ivmesinin –genel anlamda– nereye sıçrayacağı konusunda tahminde bulunmanın mümkün olduğunu anlattılar. Takip eden, iyi bir bilgisayar ve mükemmel bir yargı duyusunun –bilhassa takipçinin iyi bir alıngacı varsa– yardımıyla sıçramayı diğer uçtaki çıkışı yeterince yakın tutturabilecek kadar iyi bir biçimde tekrar edebilirmiş.”

Compor heyecanla, “Bu bir kere yapılabilir,” dedi. “Hatta takip eden çok şanslıysa iki defa da olabilir ama hepsi bu kadar. Böyle şeylere bel bağlayamazsınız.”

“Belki de bağlarız. Encümen Üyesi Compor, zamanında hiperuzay yarışlarına katılmıştınız. Gördüğünüz gibi, hakkınızda bayağı çok şey biliyoruz. Kusursuz bir pilottunuz ve iş, bir rakibi sıçrama sırasında takip etmeye gelince, hayranlık uyandırıcı şeyler başardınız.”

Compor’un gözleri fal taşı gibi açıldı. Neredeyse oturduğu koltukta kıvrandı. “O sıralar üniversitedeydim. Şimdi yaşlandım.”

“O kadar da yaşlı değilsiniz. Daha otuz beşinize bile basmadınız. Encümen Üyesi, sonuç olarak, Trevize’i siz takip edeceksiniz. Nereye giderse izleyeceksiniz ve bana rapor vereceksiniz. Trevize çıktıktan biraz sonra siz de yola koyulacaksınız ve o birkaç saat içinde gidiyor. Görevi reddederseniz, Encümen Üyesi, ihanetten hapsedileceksiniz. Size temin edeceğimiz gemiyi alıp da izlemekte başarısız olursanız geri dönme zahmetine girmeyin. Denerseniz uzayda yok edilirsiniz.”

Compor ayağa fırladı, “Benim sürdürülecek bir yaşamım var. Yapılacak işim, bir karım var. Her şeyi terk edip gidemem.”

“Terk etmek zorundasınız. Vakıf’a hizmet etmeyi seçen bizler, böylesi gerekli olursa, ona her an meşakkatle hizmet etmeye hazır olmalıyız.”

“Tabii ki karım da benimle gelmeli.”

“Beni salak mı sanıyorsun? O, tabii ki burada kalıyor.”

“Rehine olarak mı?”

“Bu kelimeyi beğendiysen öyle diyebilirsin. Ben senin tehlikeye atılacağını ve yufka yüreğimin de eşinin bu yüzden burada kalmasını istediğini söylemeyi tercih ederim. Tartışmanın gereği yok. Sen de Trevize kadar tutuklusun ve Terminus’u sarmalayan coşku dağılıp gitmeden hızla hareket etmem gerektiğini anladığına eminim. Korkarım ki yıldızım yakında sönecek.”

4

Kodell, “Ona set davrandınız, Bayan Başkan,” dedi.

Başkan burun kıvırdı. “Neden davranmayacakmışım? Arkadaşına ihanet etti.”

“Bize yararı dokundu.”

“Evet, bu kez öyle oldu. Ancak, bir sonraki ihaneti aynı yararı vermeyebilir.”

“Neden bir kere daha yapsın ki?”

Branno, sabırsızca, “Yapma, Liono,” dedi. “Benimle oynama. Çift taraflı oynama yetisi sergileyen birinin, sonsuza kadar, aynı mahareti bir kere daha göstereceğinden şüphelenilir.”

“Trevize’le birlikte olma yeteneğini bir kere daha kullanabilir. Beraberce…”

“Buna inanmıyorsunuz. Trevize tüm saflığı ve budalalığıyla doğrudan hedefine yöneliyor. İhanete anlayış göstermiyor ve hiçbir koşul altında Compor’a bir daha güvenmeyecektir.”

Kodell, “Affedersiniz, Bayan Başkan, ama düşünce silsilenizi takip etmeme izin verin.” dedi. “Bu durumda, Compor’a nereye kadar güvenebilirsiniz? Trevize’i takip edeceğini ve dürüstçe rapor vereceğini nereden biliyorsunuz? Onu dizginlemek için karısının sağlığını hakkındaki korkularına mı güveniyorsunuz? Yoksa ona geri dönmek için duyacağı hasrete mi?”

“Her biri de birer etken ancak bunlara tamamıyla bel bağlamıyorum. Compor’un gemisinde bir hiperizleyici bulunacak. Trevize takip edildiğinden şüphelenecek ve böyle bir aygıtı arayacaktır. Buna karşın, Compor’un –takip eden olduğundan dolayı– izlenmekten şüphelenmeyeceğini ve böyle bir şeyi aramayacağını varsayıyorum. Elbette, arar ve bulursa, o takdirde eşinin cazibesine güvenmek zorundayız.”

Kodell güldü. “Bir zamanlar size ders verdiğime inanamıyorum. Takibin gayesi ne?”

“Çifte önlem. Trevize yakalanırsa, Compor devam edebilir ve Trevize’in sağlayamadığı bilgileri bize verebilir.”

“Bir soru daha. Trevize şans eseri İkinci Vakıf’ı bulursa, bunu onun sayesinde öğrenirsek veya Compor’un aracılığıyla öğrenirsek veya –her ikisinin de ölümüne rağmen– varlığından şüphe duymak için yeterli kanıt elde edersek ne olacak?”

“Liono, İkinci Vakıf’ın var olduğunu umut ediyorum. Her halükârda, Seldon’ın Planı daha fazla işimize yaramayacak. Büyük Hari Seldon onu İmparatorluk’un ölmekte olduğu, teknolojik ilerlemenin hemen hemen durduğu sıralarda kurmuştu. Seldon da kendi döneminin bir ürünüydü ve şu yarı efsanevi psikotarih bilimi ne denli zekice olursa olsun, köklerinden kopamaz. Hızlı teknolojik gelişmeyi kuşkusuz öngörmüyordu. Vakıf ise bilhassa son yüzyılda, tam da bunu becermekte. Daha öncesinde hayal bile edilemeyen türden kütle tarayıcılarımız, düşünceyle yönlendirilen bilgisayarlarımız ve hepsinden önemlisi mental kalkanımız var. İkinci Vakıf, şu anda bizi denetleyebiliyorsa bile, bu başarıyı daha uzun süre devam ettiremez. İktidarımın son yıllarında Terminus’u yeni bir yöne döndürmek istiyorum.”

“Ya İkinci Vakıf gerçekte yoksa?”

“O zaman yeni yöne hemen döneriz.”

5

Trevize’in daldığı sıkıntılı uyku uzun sürmedi. Omzuna ikinci kez dokunuldu.

Trevize, gözleri kızarmış ve neden yabancı bir yatakta olduğunu anlamaktan tümüyle aciz, irkildi. “Ne… ne…”

Pelorat özür diledi. “Bağışlayın, Encümen Üyesi Trevize. Benim konuğumsunuz ve dinlenmeniz gerektiğinin de farkındayım ama Başkan burada.” Pazen pijamalar giymiş, hafifçe titreyerek, yatağın yanında ayakta duruyordu. Trevize’in duyuları bezgin bir uyanıklık düzeyine çıktı ve sonra hatırladı.

Belediye Başkanı, her zaman olduğu gibi sakin, Pelorat’ın oturma odasında bekliyordu. Ak bıyıklarını usulca sıvazlayan Kodell de yanındaydı.

Trevize rahat etmek için kuşağını düzeltti ve bu ikisinin –Branno ve Kodell’in– birbirlerinden hiç ayrılıp ayrılmadıklarını merak etti.

Alaycı bir tavırla sordu. “Encümen daha kendine gelmedi mi? Üyeler aralarından birinin yokluğundan endişe mi duyuyorlar?”

Başkan, “Biraz canlanma var, evet, ancak sana faydası dokunacak kadar değil,” dedi. “Seni gitmeye zorlayacak gücüm olduğuysa kesin. Son Uzay Limanı’na götürüleceksiniz…”

“Neden Terminus Uzay Limanı değil, Bayan Başkan? Gözyaşları döken binlerce kişinin hoşça kal dileklerinden beni mahrum mu bırakacaksınız?”

“Yeniyetme aptallığına olan eğilimine yeniden kavuştuğunu görmek ne hoş, Encümen Üyesi. Belirmeye başlayan vicdan azabımı yatıştırıyor. Sen ve Profesör Pelorat, Son Uzay Limanı’ndan sessizce gideceksiniz.”

“Bir daha da dönmeyeceğiz, öyle mi?”

“Belki de bir daha dönmeyeceksiniz.” Hafifçe gülümsedi. “Tabii, benim bile sizi geri kabul etmeme neden olacak çok önemli ve faydalı bir şeyler keşfederseniz dönebilirsiniz.”

Trevize başını kayıtsızca salladı. “Bu da mümkün,” dedi.

“Neredeyse her şey mümkün. Sonuçta rahat edeceksiniz. Hober Mallov’un kruvazörünün adını taşıyan çok yakın zamanda tamamlanmış bir cep kruvazörü, Uzak Yıldız, emrinize verilecek. Üç kişiye yeterli konforu sağlasa da onu idare etmek için tek kişi yeterli.”

Trevize özenle takındığı ince alay tavrından bir anda sıyrıldı. “Tam silahlı mı?”

“Silahsız ama diğer yönlerden tam donanımlı. Nereye giderseniz gidin Vakıf yurttaşları olacaksınız ve yardımını isteyebileceğiniz bir konsolosu her zaman bulabilirsiniz, bu yüzden silaha ihtiyacınız yok. Gereksinim duyduğunuzda para çekebilirsiniz. Para kullanım izninizin sınırsız olmadığını da eklemem gerekir.”

“Çok eli açıksınız.”

“Bunu biliyorum, Encümen Üyesi. Ama beni iyi anlamanı istiyorum. Profesör Pelorat’a Dünya’yı aramasında yardımcı olacaksın. Ne aradığınızı düşünürsen düşün, Dünya’yı arayacaksın. Karşılaştığın herkes bunu iyi kavramalı. Ayrıca Uzak Yıldız’ın silahlı olmadığını da hep aklında tut.”

Trevize, “Dünya’yı arayacağım,” dedi. “Bunu tamamen anladım.”

“O hâlde artık gidebilirsiniz.”

“Bağışlayın ama kuşkusuz, konuştuklarımızdan daha fazlası olmalı. Zamanında gemi kullandım ancak son model cep kruvazörü ile deneyimim yok. Ya onu yönetemezsem?”

“Uzak Yıldız’ın baştan aşağı bilgisayarlı olduğunu söylediler. Hem sen sormadan ben söyleyeyim, son model bir geminin bilgisayarını nasıl idare edeceğinizi bilmenize gerek yok. İstediğiniz her şeyi o size anlatır. İhtiyaç duyduğun başka bir şey var mı?”

Trevize üstüne başına esefle baktı. “Giysilerimi değiştirmek.”

“Gemide yenilerini bulabilirsin. Kemer ya da kuşak, adları her neyse, onlardan da var. Profesörün gereksinimleri de tedarik edildi. Gemide makul her şey var, ancak bunun hanım arkadaşları içermediğini belirtmekte yarar görüyorum.”

Trevize, “Bu çok kötü,” dedi. “Öylesi zevkli olurdu, ancak ne yazık ki, şu anda uygun bir adayım da yok. Her şeye rağmen, galaksinin kalabalık olduğunu ve buradan bir kere uzaklaşınca aklıma eseni yapabileceğimi varsayıyorum.”

“Hanım arkadaş konusunda mı? Dilediğin gibi davran.”

Başkan ağır ağır ayağa kalktı. “Sizi Uzay Limanı’na götürmeyeceğim,” dedi. “Ama bunu yapacak başkaları var ve sana yapman söylenmeyen şeyleri yapmak için çaba harcamazsan iyi olur. Kaçmaya yeltenirsen seni öldürürler, sanırım. Onların yanında olmadığım gerçeği her türlü sınırlamayı geçersiz kılar.”

Trevize, “İzin verilmeyen bir şey yapmayacağım, Bayan Başkan,” dedi. “Ancak şu var ki…”

“Evet?”

Trevize hafızasını hızla taradı ve zoraki görünmemesini bütün yüreğiyle dilediği bir gülümsemeyle konuştu. “Bir çaba harcamamı isteyeceğiniz zaman da gelecek, Bayan Başkan. O zaman nasıl seçersem öyle davranacağım ama bunu yaparken bu son iki günü de hatırımda tutacağım.”

Belediye Başkanı Branno iç çekti. “Melodrama son ver. Zamanı gelmişse gelmiş demektir, ama şimdilik… hiçbir şey istemiyorum.”

4
UZAY

1

Gemi –yeni kruvazör sınıfının ışıltılı reklamlarının yapıldığı zamanları hatırladığı kadarıyla– Trevize’in beklediğinden daha etkileyici görünüyordu.

Etkileyici yanı boyutları değildi çünkü gemi oldukça küçüktü. Manevra yeteneği ve hız ön planda tutularak, tümüyle yerçekimsel motorlar ve hepsinden önce de ileri bilgisayarlar için tasarlanmıştı. Büyük olmasına gerek yoktu, zaten büyüklük amacına ters düşerdi.

Kullanılabilmeleri için bir düzine adam ya da daha fazlasını gerektiren eski gemilerin yerini hatırı sayılır bir avantajla alabilecek, tek kişilik bir araçtı. Böyle bir gemi, vardiya tutabilecek bir ikinci, hatta üçüncü kişiyle, Vakıf dışı gemilerden oluşmuş çok daha büyük bir filotillaya kafa tutabilirdi. Ek olarak, var olan herhangi başka bir gemiden daha hızlı olduğundan, onu geride bırakabilir ve kolayca kaçabilirdi.

Derli toplu bir havası vardı, içinde ya da dışında boşa tasarlanmış bir çizgiye ya da gereksiz bir eğime rastlanmıyordu. İçeride yanıltıcı bir ferahlık etkisi bırakacak ölçüde, her bir metreküpten azami yararlanılmıştı. Başkan’ın bu görevin önemi hakkında söylediği hiçbir şey, Trevize’i, bunu yerine getirmek için kullanması istenen gemi kadar etkileyemezdi.

Üzüntüyle, Tunç Branno’nun onu dalavere çevirerek, en üst düzeyde tehlikeli bir göreve iteklediğini düşündü. Meseleyi ona ne yapacağını göstermek isteyeceği biçimde ayarlamış olmasa, görevi bu kadar büyük bir kararlılıkla kabul etmezdi.

Pelorat’a gelince, o da hayretten kendinden geçmişti. Gemiye binmeden önce parmağıyla gövdenin üzerine yavaşça dokunarak, “Daha önce bir uzay gemisinin yakınına bile uğramadığıma inanabiliyor musunuz?” demişti.

“Öyle diyorsanız tabii ki inanırım, Profesör, ama bunu nasıl becerdiniz?”

“Size karşı dürüst olmam gerekirse bunu ben de bilmiyorum, aziz dos… yani, sevgili Trevize. Sanırım araştırmalarıma fazla gömülmüştüm. Biliyor musunuz, evinde galaksinin her tarafındaki diğer bilgisayarlara erişebilecek mükemmel bir bilgisayar olunca, insan yerinden kıpırdamaya pek az gereksinim duyuyor. Nedense gemilerin bundan daha büyük olmasını beklerdim.”

“Bu küçük bir model ama yine de içi bu boyuttaki başka tüm gemilerden daha geniş.”

“Bu nasıl olabiliyor? Cahilliğimle alay ediyorsunuz.”

“Hayır, hayır. Ciddiyim. Bu tamamen yerçekimiyle donatılmış ilk gemilerden biri.”

“Bu ne anlama geliyor? Ama söyleyecekleriniz ayrıntılı fizik bilgisi gerektiriyorsa lütfen açıklamaya kalkışmayın. Sizin dün tek bir insan türü ve tek bir köken dünyası ile bağlantılı olarak benim sözüme inanmanız gibi, ben de sizinkine güvenirim.”

“Şöyle açıklayalım, Profesör Pelorat. Binlerce yıllık uzay uçuşu tarihinin tümü boyunca kimyasal, iyonik ve hiperatomik motorlarımız vardı ve bütün bu araçlar da yer kaplıyordu. Eski İmparatorluk Donanması’nın, küçük bir apartman dairesine sığabilecek yaşam alanından fazlasına sahip olmayan, beş yüz metrelik gemileri vardı. Neyse ki, maden kaynaklarında yoksun olması sayesinde, Vakıf var olduğu yüzyıllar boyunca, küçültmede uzmanlaştı. Bu gemi de o çabaların zirve noktası. Karşı çekimden yararlanıyor ve bunu mümkün kılan aygıt neredeyse hiç yer işgal etmiyor ve aslına bakılırsa gövdeye gömülü. Bu olmasaydı, biz gene hiperatomik–”

Bir güvenlik görevlisi yaklaştı. “Gemiye binmeniz gerekiyor, beyler!”

Şafak vaktine daha yarım saat olsa da gökyüzü aydınlanmaya başlamıştı.

Trevize etrafına bakındı. “Bavullarım yüklendi mi?”

“Evet, sayın Üye, gemiyi tamamen donatılmış bulacaksınız.”

“Zevkime ya da bedenime uymayan giysilerle donatılmıştır herhâlde.”

Muhafız, birdenbire ve âdeta çocuksu bir tavırla sırıttı. “Her şeyin uygun olduğunu düşünüyorum,” dedi. “Son otuz veya kırk saat boyunca Başkan bize fazla mesai yaptırdı ve eşyalarınızın neredeyse aynısını toparladık. Para sorun değildi. Baksanıza.” İki yolcuya bu kadar dostça davrandığının kimse tarafından fark edilmesini istemezmiş gibi etrafına bakındı. “Siz ikiniz şanslısınız. Bu, dünyanın en iyi gemisi. Silah dışında tam donanımlı. Bir eliniz yağda bir eliniz balda.”

Trevize, “Herhâlde yağ ekşimiş, bal da şekerlenmiştir,” dedi. “Eh, Profesör, hazır mısınız?”

Pelorat, “Bu yanımdayken hazırım,” dedi ve gümüş renkli plastikten bir kaba konmuş, kenarları yirmi santimetrelik ince, yassı, kare şeklindeki bir tabakayı gösterdi. Trevize evden çıktıklarından beri Pelorat’ın onu elinde tuttuğunu, bir elinden diğerine geçirdiğini ve hızlı bir kahvaltı etmek için durduklarında bile elinden bırakmadığını aniden fark etti.

“O nedir, Profesör?”

“Kitaplığım. Konu ve köken bakımından sıralanmıştır ve ben de tamamını tek tabakaya kaydettim. Geminin bir şaheser olduğunu düşünüyorsanız, bu tabakaya ne diyorsunuz? Tüm bir kitaplık! Toparladığım her şey! Harika! Harika!”

“Eh,” dedi Trevize, “bir elimiz yağda diğeri balda.”

2

Trevize geminin içine hayran kaldı. Mekân zekice kullanılmıştı. Yiyecek, giysi, film ve oyun dolu bir deposu bulunuyordu. Oturma odası, jimnastik salonu ve neredeyse birbirinin aynısı iki yatak odası vardı.

Trevize, “Bu sizin odanız olmalı,” dedi. “En azından bir film okuyucusu var.”

Pelorat memnun memnun, “Güzel,” dedi. “Şimdiye kadar uzay yolculuğundan kaçınmakla büyük salaklık etmişim. Burada tam bir mutluluk içinde yaşayabilirim.”

Trevize mutlulukla, “Umduğumdan daha geniş,” dedi.

“Makineler, dediğiniz gibi, gerçekten gövdenin içinde mi?”

“Hiç değilse, kontrol aygıtları öyle. Yakıt depolamamıza veya acilen kullanmamıza gerek yok. Evrenin temel enerjisini kullanıyoruz, bunun için yakıt ve motorların hepsi de… orada.” Belirsiz bir biçimde yukarıyı gösterdi.

“Aklıma gelmişken, bir sorun çıkarsa ne olacak?”

Trevize omuz silkti. “Uzay seyri eğitimi aldım ama bu gemilerde değil. Yerçekimi ile ilgili bir sorun çıkarsa korkarım elimden bir şey gelmez.”

“Ama bu gemiyi kullanabilir misin? Pilotluk yapabilir misin?”

“Bunu ben de merak ediyorum.”

Pelorat, “Bunun otomatik bir gemi olduğunu mu düşünüyorsun?” diye sordu. “Biz salt yolcular olabilir miyiz? Belki de sadece oturup durmamızı bekliyorlar.”

“Sistem içi gezegenlerle uzay istasyonları arasındaki mekikler öyle çalışır ama otomatik hiperuzay yolculuğu diye bir şey duymadım. En azından şimdilik… şimdilik.”

Tekrar etrafına baktı ve aklından bir düşünce geçti. Şu Branno cadısının dalavereleri bu kadar ilerlemiş olabilir miydi? Vakıf, yıldızlararası yolculuğu da otomatikleştirmiş olabilir miydi ve o da gemideki diğer eşyadan daha fazla söz sahibi olmaksızın, kendini iradesi dışında Trantor’da mı bulacaktı?

Samimi olmayan bir heyecanla, “Oturun, Profesör,” dedi. “Başkan bu geminin tamamen bilgisayar denetimli olduğunu söyledi. Odanızda bir film okuyucusu varsa benim odamda da bir bilgisayar olmalı. Rahatlayın ve etrafa bir göz gezdirmeme izin verin.”

Pelorat, anında telaşlandı. “Trevize, aziz arkadaşım. Gemiden inmiyorsunuz, değil mi?”

“Bunu düşünmedim bile, Profesör. Denersem de durdurulacağımdan emin olabilirsiniz. Başkan’ın benim inmeme izin vermeye niyeti yok. Yapmayı düşündüğüm tek şey Uzak Yıldız’ı nasıl kullanacağımı öğrenmek.” Gülümsedi. “Sizi terk edecek değilim, Profesör.”

Kendi yatak odası olduğunu düşündüğü yere girerken hâlâ gülümsüyordu ama kapıyı arkasından yavaşça kapatırken suratı asıldı. Hiç kuşkusuz, geminin çevredeki bir gezegenle iletişime girmek için bazı olanakları olmalıydı. Kasıtlı olarak çevresiyle bağlantısı tamamen kesilmiş bir gemiyi hayal etmek olanaksız bir şeydi ve bu yüzden bir yerlerde –belki de duvardaki bir oyukta– bir “erişici” olmalıydı. Bunu kullanarak kumanda donanımını sormak üzere Başkan’ın bürosunu arayabilirdi.

Duvarları, yatak başlığını ve düzgün, temiz mobilyaları dikkatle inceledi. Burada bir şey bulamazsa geminin diğer bölümlerine bakacaktı.

Gözü masanın düz, açık kahverengi yüzeyinde bir ışık yansımasına takıldığında neredeyse dönüp çıkmak üzereydi. Yuvarlak bir dairenin üzerinde düzgün harflerle bir yazı vardı: BİLGİSAYAR TALİMATLARI.

Ah!

Yine de kalbi hızla atmaya başladı. Bilgisayardan bilgisayara fark vardı ve bazı programları sökmesi uzun zaman alıyordu. Trevize kendi zekâsını küçümsemek gibi bir yanlışı asla yapmamıştı ama öte yandan Büyük Usta da değildi. Bilgisayar kullanımında doğal yeteneği olanlar ve bundan nasibini almamışlar bulunuyordu. Trevize de hangi sınıflandırmaya girdiğini gayet iyi biliyordu.

Federasyon Donanması’ndaki hizmeti sırasında teğmen rütbesine kadar çıkmıştı ve ara sıra nöbet subayı olarak görev yaparken gemi bilgisayarını kullanma fırsatı olmuştu. Ancak hiçbir zaman tek sorumlu olmamıştı ve ondan nöbetçi subayın gereksinim duyduğundan daha çoğunu bilmesi de hiç beklenmemişti.

Tam tanımlanmış bir programın yazılı çıktısının ciltler tuttuğunu içini karartan bir duyguyla hatırladı ve gemi bilgisayarının başında duran Teknik Çavuş Krasnet’in davranışları aklına geldi. Adam bilgisayarı, galaksideki en karmaşık müzik aletiymiş gibi çalıştırır, tüm bunları da basitliğinden canı sıkılırmışçasına, kayıtsız bir ifadeyle yapardı… yine de o bile zaman zaman, kendine küfrederek cilt cilt kitaplara göz atmak zorunda kalırdı.

Trevize parmağını ışıltılı çemberin içine çekinerek dokundurdu ve bir anda yayılan parlak bir ışık masanın tamamını kapladı. Masanın üstünde iki el izi vardı: sağ ve sol. Masanın yüzeyi seri ve düzgün bir devinimle, kırk beş derecelik bir açı yaparak kalktı.

Trevize masanın önündeki koltuğa oturdu. Sözcükler gereksizdi. Ne yapması istendiği açıktı.

Ellerini, zahmetsizce erişebileceği biçimde konumlandırılmış izlerin üzerine koydu. Masanın üstünde dokunduğu bölgeler yumuşak, neredeyse kadifemsiydi ve elleri masanın içine battı.

Şaşkınlıkla ellerine baktı çünkü aslında gömülmemişlerdi. Gözleri ona yüzeyde kaldıklarını söylüyordu. Ancak dokunma hissine göre, masanın yüzeyi içeriye doğru girmişti ve sanki yumuşak ve sıcak bir şey ellerini tutuyor gibiydi.

Hepsi bu muydu?

Sırada ne vardı?

Etrafına bakındı ve sonra içinden gelen bir sese uyarak gözlerini kapattı.

Hiçbir şey duymadı. Hiçbir şey duymadı!

Ama beyninin içinde kendi fikriymiş gibi, başıboş bir düşünce beliriverdi: “Lütfen gözlerinizi kapatın. Gevşeyin. Bağlantı kuracağız.”

Eller aracılığıyla mı?

Her nasılsa, Trevize her zaman bir insan, bir bilgisayarla düşünce yoluyla iletişimde bulunacaksa, bunun kafaya takılmış bir başlık ve gözlerle kafatasına yapıştırılmış elektrotlar aracılığıyla olabileceğini düşünmüştü.

Eller mi?

Ama neden olmasın? Trevize neredeyse uyur gibi, ancak düşünme yetisini yitirmeden, kendini havada yüzer buldu. Neden eller olmasın?

Gözler duyu organlarından başka bir şey değildi. Beyin kemikle çevrelenmiş ve bedenin çalışma alanından uzağa konmuş merkezî bir telefon santralıydı sadece. İşleyen yüzey ise evreni hisseden ve yönlendiren ellerdi.

İnsanlar elleriyle düşünürdü. Merakın yanıtıydı onlar; hisseden, yoklayan, çeviren, kaldıran, sıkan elleriydi. Hatırı sayılır büyüklükte beyinleri olan hayvanlar vardı ama onların elleri yoktu ve tüm farkı yaratan da buydu.

O ve bilgisayar el ele tutuşurlarken düşünceleri kaynaştı, gözlerinin açık ya da kapalı olması önemini yitirdi. Onları açmak görüşünü iyileştirmediği gibi, kapamak da karartmıyordu.

Her iki durumda da odayı tam bir açıklıkla seyretmekteydi… sadece baktığı yönde de değil, altıyla, üstüyle çepeçevre.

Uzay gemisindeki her odayı ve ayrıca dışarıyı da görüyordu. Güneş doğmuş ve parlaklığı sabah pusunda soluklaşmıştı ama bilgisayar ışık dalgalarını otomatik olarak filtrelediği için gözleri kamaşmadan, ona doğrudan bakabiliyordu.

Hafif ve ılık rüzgâr ile etrafındaki dünyanın seslerini hissetti. Gezegenin manyetik alanını ve gemi duvarlarındaki ufak elektrik yüklerini algıladı.

Ayrıntılarının neler olduğunu bile bilmeden, geminin kumandalarının farkına vardı. Yalnızca gemiyi kaldırmak ya da çevirmek, hızlandırmak ya da yeteneklerinden herhangi birini kullanmak istediğinde bunun kendi bedeninde benzer bir işlevi yerine getirmekle aynı olduğunu biliyordu. İradesinden başka bir şeyi kullanmasına gerek yoktu.

Yine de iradesi tek ve tartışmasız hâkim değildi. Bilgisayarın kendisi onu devre dışı bırakabilirdi. O anda kafasında bir cümle şekillendi ve geminin ne zaman ve nasıl kalkacağını tamı tamına bildi. Bu söz konusu olduğunda esnekliğe yer yoktu. Sonrasındaysa kendisinin karar almaya yetkin olacağına adı gibi emindi.

Bilgisayar destekli bilinç ağını dışarı doğru yayarken üst atmosferin koşullarını duyumsayabileceğini, iklim kalıplarını görebileceğini, yukarı doğru yükselen ve aşağı doğru inen diğer gemileri saptayabileceğini anladı. Tüm bunlar dikkate alınmalıydı ve bilgisayar da tam bunları dikkate alıyordu. Trevize de eğer bilgisayar bunu yapmıyorsa, sadece yapmasını isteme durumundaydı… ve isteği yerine getirilecekti.

Programlama ciltleri falan yoktu. Trevize, Teknik Çavuş Krasnet’i düşündü ve gülümsedi. Yerçekiminin dünyada yapacağı koca devrimle ilgili çok şey okumuştu ama zihnin bilgisayarla kaynaşması hâlâ bir devlet sırrıydı. Hiç kuşkusuz daha da büyük bir devrim yaratacaktı.

Zamanın geçtiğinin ayırdındaydı. Yerel Terminus ve Standart Galaksi zamanlarını tam bir kesinlikle biliyordu.

Nasıl ayrılacağım?

Bu düşünce aklına gelir gelmez elleri serbest kaldı ve masa yüzeyi eski hâline döndü. Trevize de kendi desteksiz duyularıyla baş başa kaldı.

Kendini sanki bir süreliğine üstün bir varlık tarafından sahiplenilmiş ve korunmuş da şimdi terk edilmiş gibi kör ve aciz hissetti. Bu duygu, istediği zaman yeniden temas kurabileceğini bilmese, onu gözyaşlarına boğabilirdi.

Kendini toparlamak, sınırlarına uyarlanmak için uğraştı, sonra kafası karışmış hâlde ayağa kalktı ve odadan dışarı çıktı.

Pelorat başını kaldırdı. Göründüğü kadarıyla Okuyucu’sunu ayarlamıştı. “Çok iyi çalışıyor,” dedi. “Mükemmel bir arama programı var. Kumandaları buldun mu, evlat?”

“Evet, Profesör. Her şey yolunda.”

“Bu durumda, kalkış için bir şeyler yapmamız gerekmez mi? Yani, kendimizi kollamak için, demek istiyorum. Kendimizi ya da bir şeyleri bağlamamız gerekmiyor mu? Talimatları aradım ama bir şey bulamadım, bu da beni huzursuz etti. Dikkatimi kitaplığıma vermek zorunda kaldım. Her nedense, çalıştığımda…”

Trevize ellerini bu söz selini durdurmak ve önüne set çekmek istermiş gibi profesöre uzatmıştı. Bu da yetmeyince, onun sesini kesmek için kendininkini yükseltmek zorunda kaldı. “Bunlardan hiçbiri gerekli değil, Profesör. Karşı yerçekimi ataletin eşdeğeridir. Gemideki her cisim değişimi aynı anda geçirdiğinden, sürat değiştiğinde ivme hissedilmez.”

“Gezegenden kalkıp uzaya çıktığımızı bilmeyecek miyiz demek istiyorsun?”

“Anlatmak istediğim tam da bu çünkü sizinle konuştuğumuz şu anda dahi kalkmış bulunuyoruz. Birkaç dakikada üst atmosferi geçmiş ve yarım saat içinde de dış uzaya ulaşmış olacağız.”

3

Pelorat, Trevize’e bakarken sanki biraz büzüldü. Köşeli uzun suratı o kadar anlamsızdı ki, hiç duygu yansıtmadan büyük bir endişe dalgası yayıyordu.

Sonra sağa sola baktı.

Trevize atmosfer dışına ilk çıkışında neler hissettiğini anımsadı.

Elinden geldiğince doğal bir hava takınarak, “Janov,” dedi. (Profesörle ilk defa senli benli konuşuyordu ama bu sefer deneyim, tecrübesizliğe hitap etmekteydi ve ikisi arasında daha olgun olan kendisiymiş gibi davranması gerekliydi.) “Burada tamamen güvendeyiz. Vakıf Donanması’na ait bir savaş gemisinin metal rahmindeyiz. Silahlı değiliz ama galakside Federasyon’un namının bizi korumayacağı yer yok. Geminin birisi keçileri kaçırıp bize saldırsa bile anında ateş menzilinden dışarı çıkabiliriz. Üstelik bu gemiyi kusursuzca idare edebileceğimi keşfettiğime seni temin ederim.”

“Go… Golan,” dedi Pelorat, “bu hiçlik duygusu…”

“Ne olmuş, Terminus’un etrafı da tamamen hiçlikle sarılı. Yüzeydeki bizlerle hemen yukarıdaki hiçlik arasında salt ince ve son derece narin bir hava katmanı var. Yaptığımız da bu sözünü etmeye değmez katmanı aşmak.”

“Önemsiz olabilir ama biz onu soluyoruz.”

“Burada da soluk alıyoruz. Bu gemideki hava daha temiz ve saf, sonsuza kadar da Terminus’un doğal atmosferinden daha temiz ve saf kalmaya devam edecek.”

“Ya göktaşları?”

“Ne olmuş göktaşlarına?”

“Atmosfer bizi göktaşlarından koruyor. Sözü geçmişken, aynı işi radyasyon için de yapıyor.”

Trevize, “İnsanlık yirmi bin yıldan beri uzayda dolaşıyor,” dedi, “sanırım…”

“Yirmi iki. Hallblok kronolojisine göre gidersek, son derece açıktır ki…”

“Yeter! Hiç göktaşı kazası ya da radyasyon ölümü duydun mu, yakın zamanda yani? Yani, federasyon gemileri söz konusu olduğunda.”

“Bu konulardaki haberleri pek izlemedim ama ben bir tarihçiyim, evlat ve…”

“Evet, tarihte böyle şeyler oldu ama teknoloji gelişiyor. Bize zarar verebilecek kadar büyük ve biz gerekli kaçınma manevrasını yapmadan yaklaşabilecek bir göktaşı yok. Dört yönden aynı anda üzerimize gelecek dört göktaşının bizi mıhlaması olası, ama hesaplarsan, böylesi ilgi çekici bir olguya tanık olma olasılığı yüzde elliye varmadan, trilyon kere trilyon defa yaşlılıktan öleceğini anlarsın.”

“Yani sen bilgisayardayken mi?”

Trevize küçümseyerek, “Hayır,” dedi. “Bilgisayarı kendi duyularım ve tepkilerimle çalıştırmaya kalkarsam ne olduğunu anlamadan bir yere toslarız. İşi yapan, senin ve benim yapabileceğimizden milyonlarca defa daha hızlı tepki veren bilgisayarın kendisi.” Birden elini kaldırdı. “Janov, bir bilgisayarın neler yapabileceğini ve uzayın neye benzediğini sana göstereyim.”

Pelorat bir parça hayretle baktı. Sonra güldü. “Bilmek istediğime pek emin değilim, Golan.”

“Tabii ki emin değilsin, Janov, çünkü orada seni neyin beklediğini bilmiyorsun. Göze al! Gel! Odama gel!”

Trevize arkadaşının elini tuttu, onu yarı sürükledi yarı yol gösterdi. Bilgisayarın başına otururken, “Galaksiyi hiç gördün mü, Janov?” diye sordu. “Hiç ona baktın mı?”

Pelorat, “Gökyüzünde mi yani?” diye sordu.

“Evet, tabii. Başka nerede olsun?”

“Gördüm. Herkes görmüştür. Kafanı kaldırıp yukarı bakarsan görürsün.”

“Ona hiç karanlık, berrak bir gecede, Elmaslar ufkun altındayken baktın mı?”

Atıfta bulunduğu “Elmaslar” Terminus’un gece göğünde orta seviyede parlayacak kadar yakın ve ışıklı birkaç yıldızdı. Yirmi dereceden fazla bir genişliği olmayan küçük bir yıldız kümesiydi ve gecenin büyük bölümünde hepsi de ufkun altında olurlardı. Bu kümenin dışında, çıplak gözle zar zor seçilen bir avuç sönük yıldız vardı. Bunların haricindeyse –en dış sarmalın en ucunda yer alan Terminus gibi bir dünyada yaşayan birinin umut edebileceği bir görüntü– galaksinin soluk süt beyazından başka bir şey olmazdı.

“Herhâlde, ama neden seyredeyim? Bildik bir manzara.”

Trevize, “Tabii ki bildik bir manzara,” dedi. “Bundan dolayı kimse görmüyor. Her zaman görebileceksen bakmanın ne gereği var? Ama şimdi onu göreceksin, üstelik pus ve bulutların görüşü her zaman kapadığı Terminus’tan değil. Onu Terminus’tan –nasıl bakarsan bak ve gece ne kadar karanlık ve berrak olursa olsun– asla göremediğin gibi göreceksin. Galaksiyi senin gibi tüm çıplak güzelliğiyle ilk defa görebilmek için daha önce uzaya hiç çıkmamış olmayı nasıl da isterdim.”

Bir iskemleyi Pelorat’a doğru sürdü. “Oraya otur, Janov. Bu biraz zaman alacak. Bilgisayara alışmaya devam etmem lazım. Daha önce hissettiğim kadarıyla, görüntünün holografik olduğunu biliyorum, bu nedenle herhangi bir ekrana ihtiyacımız yok. Beynimle doğrudan temasa geçiyor ama senin de göreceğin nesnel bir görüntü oluşturabilirim sanırım. Işığı söndürür müsün? Hayır, benimki aptalca bir laf. Bunu bilgisayara yaptıracağım. Olduğun yerde kal.”

Trevize, ellerini sıcak ve dostça tutan bilgisayarla bağlantıya geçti.

Işık zayıfladı, sonra toptan söndü ve Pelorat karanlıkta kıpırdandı.

Trevize, “Endişelenme, Janov.” dedi. “Bilgisayarı denetlemekte biraz zorluk çekiyorum ama kolaydan başlayacağım ve sen de bana karşı sabırlı olacaksın. Görüyor musun? Şu hilali?”

Önlerindeki karanlıkta asılı duruyordu. Bir parça sönük ve başlangıçta titrekti ama keskinleşti ve parlaklaştı.

Pelorat’ın sesi huşuyla çınladı. “Bu Terminus mu? O kadar uzaklaştık mı?”

“Evet, gemi hızlı hareket ediyor.”

Gemi, parlak ışıktan kalın bir hilal gibi görünen Terminus’un gece gölgesine doğru kıvrılıyordu. Trevize, bir an gemiye geniş bir yay çizdirip tüm güzelliğini göstermek için gezegenin gün tarafına gitme isteği duydu ama kendini tuttu.

Pelorat bunu yeni bulabilirdi ama gezegenin güzelliği pek de yeni bir şey değildi. Çok fazla fotoğraf, harita, küre yayımlanmıştı. Her çocuk Terminus’un neye benzediğini bilirdi. Su bakımından çoğundan daha zengin, maden açısından fakir, tarımda iyi, ağır sanayide zayıf ama ileri teknoloji ve küçültmede galaksinin en iyisi olan bir su gezegeni.

Bilgisayara mikrodalgaları kullandırabilir ve görünür bir modele çevirtebilirse, kıta olarak değerlendirilebilecek kadar büyük sadece bir taneyle, Terminus kentini barındıranla beraber, oturulan on bin adadan her birini görebilirlerdi.

Dön!

Sadece bir düşünceydi, irade alıştırmasıydı ama görüntü anında değişti. Işıklı hilal görüş alanlarının kenarına doğru kaydı ve sonra kenardan dışarı çıktı. Gözlerini yıldızsız uzayın karanlığı doldurdu.

Pelorat öksürdü, “Terminus’u geri getirmeni isterdim, evlat. Kendimi kör olmuş hissettim.” Sesi gergindi.

“Kör olmadın. Bak!”

Uçuk renkli, saydam bir sis görüş sahalarına girdi. Tüm oda ışıldayana dek yayıldı ve parladı.

Küçült!

Başka bir irade uygulaması ve galaksi, bir dürbüne tersten bakarcasına geriye çekildi. Büzüldü ve farklı parlaklıkta bir yapı hâline geldi.

Parlaklaştır!

Boyutları değişmeden daha da aydınlandı, Terminus’un dahil olduğu yıldız sistemi düzlemin aşağısında kaldığından galaksiye tam karşıdan bakmıyorlardı. Büyük oranda kısalmış bir çift sarmaldı, karanlık bulutsular Terminus’un olduğu ışıltılı kenarı yol yol çizmişlerdi. Çok uzakta kalan ve mesafenin küçülttüğü çekirdeğin kremsi pusu önemsiz görünüyordu.

Pelorat şaşkınlıkla fısıldadı. “Haklısın. Hiç bunun gibi bir şey görmemiştim. Bu kadar ayrıntılı olacağını hayal etmemiştim.”

“Nasıl edebilirdin ki? Terminus’un atmosferi aranızdayken dış yarıyı göremezdin. Terminus’un yüzeyinden çekirdeği zar zor görebilirsin.”

“Neredeyse tam karşıdan görmemiz ne acı.”

“Öyle olması gerekmez. Bilgisayar bunu her açıdan gösterebilir. İsteğimi belirtmem –bunu sesli yapmam da gerekmez– yeter.”

Koordinatları değiştir!

Bu hiç de öyle kolay bir komut değildi. Yine de galaksinin görüntüsü yavaşça değişirken zihni bilgisayara yol gösterdi ve istediğini vermesini sağladı.

Galaksi ağır ağır dönüyordu, bu sayede galaktik düzleme dik açıyla görülebiliyordu. Karanlık eğimlerle, aydınlık düğümlerle ve merkezde karmakarışık bir alev topuyla, devasa, ışıldayan bir girdaptı sanki.

Pelorat, “Nasıl oluyor da bilgisayar buradan elli bin ışık yılı uzakta olması gereken bir konumdan bakabiliyor?” diye sordu. Sonra, boğulurcasına bir fısıltıyla ekledi. “Sorduğum için lütfen beni affet. Bu konuda hiçbir şey bilmiyorum.”

Trevize, “Bu bilgisayar söz konusu olunca ben de neredeyse senin kadar az şey biliyorum,” dedi. “Ancak, basit bir bilgisayar bile koordinatları ayarlayabilir ve galaksiyi kendi gördüğü şeklinden başlayarak herhangi bir konumda gösterebilir. Tabii ki, başta sadece algılayabildiği bilgiyi kullanır, bundan dolayı yan bakışa geçtiğinde, görüntüde boşluklar ve bulanıklıklar olacaktır. Ama, bu durumda…”

“Evet?”

“Mükemmel bir görüşümüz var. Bilgisayarın, galaksinin tam bir haritası ile donatıldığını ve böylece tüm açılardan aynı rahatlıkla bakabildiğini tahmin ediyorum.”

“Tam bir harita mı, nasıl yani?”

“Her bir yıldızın uzaysal koordinatları bilgisayarın hafızasında olmalı.”

“Her bir yıldızın mı?” Pelorat apışıp kalmıştı.

“Eh, belki de üç yüz milyarın hepsi değil. Meskûn gezegenlerin üzerinde parlayan yıldızlar kesinlikle ve K sınıfı parlaklık ve üstündekiler de büyük olasılıkla dahil edilecektir. Bu da en azından, yaklaşık yetmiş beş milyar eder.”

“Meskûn sistemlerin her bir yıldızı mı?”

“Kesin bir şey diyemem, belki tümü değil. Eninde sonunda, Hari Seldon zamanında yirmi beş milyon meskûn sistem vardı, bu sayı çok gibi görünüyor ama aslında sadece her on iki bin yıldızdan birini temsil eder. Sonra, Seldon’dan bu yana geçen beş yüzyılda İmparatorluk’un dağılması yeni sömürgeleştirmeleri engellemedi. Tam tersine teşvik ettiğini bile kabul etmem gerekir. Yayılabileceğimiz sürüsüne bereket gezegen var, öyleyse toplam sayı şimdi otuz milyon olmalı. Yenilerin tamamının Vakıf kayıtlarında olmaması mümkün.”

“Ama ya eskiler? Kuşkusuz hepsi de istisnasız kayda geçmiştir.”

“Öyledir sanırım. Elbette, buna garanti veremem ama uzun süreden beri yerleşilmiş bir sistemin dikkatten kaçması beni şaşırtır… Sana bir şey göstereceğim, tabii bilgisayarı idare etme yeteneğim o kadar gelişmişse.”

Trevize’in elleri harcadığı çabadan dolayı kasıldı ve bilgisayarın içine biraz daha gömülür gibi oldu. Bunun olması gerekmezdi, sadece sakince ve rahatça düşünmesi yeterdi: Terminus!

Bunu düşündü ve karşılığında girdabın ta kenarında kızıl bir elmas ışıldadı.

Heyecanla, “Bu bizim güneşimiz,” dedi. “Terminus’un etrafında döndüğü yıldız.”

Pelorat uzun, titrek bir “Ah,” çekti.

Galaksinin yüreğinin derinliklerinde ama merkez pusunun bir tarafına doğru epeyce kaymış yoğun yıldız kümelerin içinde, parlak sarı bir nokta hayat buldu. Galaksinin diğer tarafına oranla Terminus kenarına daha yakındı.

Trevize, “İşte bu da,” dedi, “Trantor’un güneşi.”

Başka bir iç çekiş, sonra Pelorat konuştu. “Emin misin? Her zaman Trantor’un galaksinin merkezinde yer aldığını söylerler.”

“Bir bakıma öyle. Bir gezegenin hem merkeze yakın olup hem de yaşama elverişli olabileceği kadar yakın. Diğer tüm büyük meskûn sistemlerden daha yakındır. Galaksinin asıl merkezi neredeyse bir milyon yıldız kütlesinde bir kara delikten oluşur, bundan dolayı merkez zorlu bir yerdir. Bildiğimiz kadarıyla asıl merkezde yaşam yok ve belki de orada yaşam olmasına imkân da yok. Trantor sarmal kolların en içtekinde bulunuyor ve inan bana, gece göğünü görebilsen galaksinin merkezinde olduğunu düşünürsün. Olağanüstü yoğun yıldız kümeleriyle çevrelenmiştir.”

Pelorat gözle görünür bir imrenmeyle, “Trantor’a gitin mi, Golan?” diye sordu.

“Aslında hayır ama göğünün holografik betimlemelerini gördüm.”

Trevize galaksiye kasvetli bir bakış attı. Katır zamanında, İkinci Vakıf’ı bulmak için girişilen büyük aramada herkes nasıl da uğraşmıştı galaksi haritalarıyla ve konu üzerinde ne kadar da çok kitap yazılmış ve film çekilmişti!

Ve tüm bunlar sırf, başlangıçta Hari Seldon İkinci Vakıf’ın “Galaksinin zıt ucunda”, “Yıldız Sonu” denen yerde kurulduğunu söylediği içindi.

Galaksinin zıt ucunda! Trevize bunu düşünürken, Terminus’tan çıkarak galaksinin merkez kara deliğinden geçen ve öbür tarafa uzanan ince, mavi bir çizgi görüntüye geldi. Trevize neredeyse yerinde sıçradı. Çizginin oluşmasını emretmemişti ama belirgin biçimde düşünmüştü ve bilgisayar için bu kadarı da yeterliydi.

Ama tabii ki, galaksinin karşı tarafına giden düz bir çizgi illa da Seldon’ın sözünü ettiği “zıt uç”a işaret değildi. Artık herkesin gerçek olarak kabul ettiğini “bir çemberin ucu olmaz” sözleriyle ilk kez ifade eden –eğer otobiyografisine inanılacak olursa– Arkady Darell’dı.

Trevize bu düşünceyi aniden bastırmaya çalışsa da bilgisayar ondan çok daha hızlıydı. Mavi çizgi kayboldu ve onun yerine, galaksiyi belirgin olarak sınırlayan ve Terminus’un güneşini temsil eden koyu kızıl noktadan geçen bir çember geldi.

Bir çemberin sonu yoktu ve çember Terminus’ta başlar ve biz de diğer ucunu ararsak, sonunda sadece Terminus’a geri dönerdik ve İkinci Vakıf’ın, gerçekten de birincisiyle aynı dünyada oturduğu anlaşılmıştı.

Ama ya gerçekte bulunamamışsa, İkinci Vakıf’ın keşfedilişi denen olgu bir yanılsamaysa o zaman ne olur? Düz bir çizgi ya da bir çemberden başka ne, bu bağlantıda anlamlı olurdu?

Pelorat, “Düş mü kuruyorsun? Neden mavi bir çember var?” dedi.

“Sadece kumandaları deniyorum. Dünya’nın konumunu saptayalım mı?”

Bir ya da iki saniye sessizlik oldu, sonra Pelorat, “Şaka mı yapıyorsun?” dedi.

“Hayır. Deneyeceğim.”

Denedi de. Hiçbir şey olmadı.

Trevize, “Üzgünüm,” dedi.

“Orada değil mi? Dünya yok mu?”

“Komutumu yanlış düşündüğümü zannediyorum ama bu pek olası görünmüyor. Daha büyük bir olasılıkla Dünya bilgisayarın hafızasında kayıtlı değil.”

Pelorat, “Başka bir isim altında kaydedilmiş olabilir,” dedi.

Trevize hemen bu düşüncenin üzerine atıldı. “Hangi isim, Janov?”

Pelorat bir şey demedi ve Trevize karanlıkta gülümsedi. Taşların yerine oturmakta olabileceğini anlamıştı. Bir süre için bırak böyle gitsin. Bırak durum olgunlaşsın. Kasıtlı olarak konuyu değiştirdi ve, “Zamanı yönlendirebilir miyiz acaba?” dedi.

“Zaman! Bunu nasıl yapacağız?”

“Galaksi dönüyor. Terminus’un, galaksinin büyük çevresi üzerinde bir tur atması yarım milyar yıl sürüyor. Merkeze daha yakın olan yıldızlar, doğal olarak aynı turu çok daha hızlı tamamlıyor. Her bir yıldızın merkez kara deliğine kıyasla devinimi bilgisayara kaydedilebilir ve eğer bu yapılmışsa her bir devinimi bilgisayarla milyonlarca defa hızlandırmak ve dönüşü görünür hâle getirmek mümkün olabilir. Bunun yaptırmayı deneyeceğim.”

Denedi ve harcadığı irade gücüyle kasları istemsizce kasıldı – sanki galaksiyi kavrayıp hızlandırıyor, büküyor ve o korkunç direnç kuvvetine karşı dönmeye zorluyordu.

Galaksi hareket ediyordu. Sarmal kollarını sıkıştıracak yönde, yavaşça, görkemle büküldü.

Onlar bakarken zaman –hayalî, yapay bir zaman– inanılmaz hızlı geçiyordu ve bu sırada yıldızlar da silinmeye başlamıştı.

Daha iri yıldızlardan bazıları –orada burada– kızardılar ve kızıl devlere dönüşmek üzere büyürken parlaklaştılar. Sonra merkezde bir yıldız galaksiyi saniyenin kısacık bir parçası için gölgede bırakarak sessizce patladı, ardından silindi gitti. Daha sonra sarmal kolların birinde başka bir yıldız, bunun arkasından da fazla uzakta olmayan bir üçüncüsü aynı süreci izledi.

“Süpernovalar,” dedi Trevize titrek bir sesle.

Bilgisayarın, kesinkes hangi yıldızların ve ne zaman patlayacaklarını önceden görmesi olası mıydı? Yoksa yıldızlı geleceği, kesin olmak yerine, sadece genel anlamda göstermeye yarayan basitleştirilmiş bir model mi kullanıyordu?

Pelorat boğuk bir fısıltıyla, “Galaksi uzayda sürünen, canlı bir şeye benziyor,” dedi.

Trevize, “Öyle,” dedi. “Ama yorulmaya başladım. Bunu daha az gerilimle yapmayı öğrenmediğim sürece, bu çeşit bir oyunu uzun süre oynayamam.”

Bıraktı. Galaksi yavaşladı, sonra durdu, sonra da başta gördükleri açıya gelene kadar yana yattı.

Trevize gözlerini kapadı ve derin bir nefes aldı. Atmosferin son algılanabilir tutamları çevrelerinden akarken, artlarında yiten Terminus’un farkındaydı. Terminus’un yakın uzayını dolduran tüm gemilerin farkındaydı.

Bu gemilerden birinde özel bir şeyler olup olmadığına bakmak aklına gelmedi. Onunki gibi yerçekimsel itimli ve rotası rastlantı sayılamayacak kadar kendisininkine benzeyen başka bir tane var mıydı?

5
KONUŞMACI

1

Trantor!

Sekiz bin yıl boyunca sürekli genişleyen bir gezegen sistemleri birliğini kapsayan büyük ve görkemli bir siyasal varlığın başkenti olmuştu. Bundan sonraki on iki bin yıl süresince, tüm galaksiyi kapsayan bir siyasal varlığın başkentliğini yaptı. Galaktik İmparatorluk’un merkezi, yüreği, somut yansımasıydı.

Trantor’u akla getirmeden İmparatorluk’u düşünmek olanaksızdı.

Trantor haşmetinin doruğuna eriştiğinde, İmparatorluk çoktan çökmeye başlamıştı. Aslında, kimse İmparatorluk’un enerjisini, ileriye bakışını kaybettiğine dikkat etmedi çünkü Trantor’un metali göz kamaştırıyordu.

Gezegeninin tümünü kapsayan bir kent olduğu noktada büyümesi durdu. Nüfusu (yasayla) kırk beş milyarda dengeye oturdu ve yüzeydeki yegâne yeşil alanlar İmparatorluk Sarayı ve Galaksi Üniversitesi/Kütüphanesiydi.

Trantor’un kara yüzeyi metalle astarlanmıştı. Çölleri gibi verimli alanları da kapatılmış ve insan kolonilerine, bürokratik ormanlara, bilgisayarlı yığıntılara, uçsuz bucaksız besin ve yedek parça antrepolarına dönüştürülmüştü. Dağ sıraları ufalanmış, uçurumlar doldurulmuştu. Kentin, kıta sahanlıkları ve okyanusların altına gömülü sonsuz tünelleri kocaman yeraltı su tarımı tanklarına –tek (ve yetersiz) yerel besin ve maden kaynağı– çevrilmişti.

Trantor’un gereksinim duyduğu hammaddeleri elde ettiği Dış Dünyalar’la bağlantıları bin uzay limanına, on bin savaş gemisine, yüz bin ticaret gemisine, bir milyon şilebe dayanıyordu.

Bu kadar büyük hiçbir kent bu denli sıkı bir yeniden işlemeye tabi tutulmamıştı. Galakside hiçbir gezegen güneş enerjisine bu kadar çok başvurmamış ya da fazla ısıyı atmak için bu kadar aşırıya kaçmamıştı. Parlak paneller gece tarafında atmosferin ince üst tabakasına kadar uzanıyor, gündüzse metal kentin içine geri çekiliyorlardı. Gezegen döner ve gece giderek dünyanın üzerine çökerken paneller yükseliyor ve şafak sökerken de geriye iniyorlardı. Böylece Trantor her zaman, nedeyse simgesi hâline gelen yapay bir bakışımsızlık sergiliyordu.

Haşmetinin zirvesindeyken, Trantor, İmparatorluk’u yönetti!

Kötü yönetti… ama zaten, hiçbir şey İmparatorluk’u iyi yönetemezdi. İmparatorluk, –en dinamik imparatorların idaresinde bile– tek bir dünyadan yönetilmek için çok büyüktü. Gerileme çağlarında, İmparatorluk tacı kurnaz siyasetçiler ile budala işe yaramazlar arasında gidip gelirken ve bürokrasi, yozlaşmışların alt kültürü hâline dönüşürken Trantor’un elinden kötü yönetmekten başka ne gelirdi?

Ama bu makinenin, en kötü hâlinde bile, kendi kendini besleyen bir değeri vardı. Galaktik İmparatorluk, Trantor olmaksızın yönetilemezdi.

İmparatorluk boyuna ufalandı ama Trantor, Trantor bir çekirdek gibi kaldı ve gururunu, binlerce yıllık geleneklerini, güç ve coşku havasını korudu.

Sadece düşünülmez olan gerçekleştiğinde –Trantor sonunda düşüp yağmalandığında, milyonlarca yurttaşı katledildiğinde ve milyarlarcası açlığa terk edildiğinde; “barbar” filosu, görkemli metal kaplamasını berelediği, deldiği ve erittiğinde– İmparatorluk’un çöktüğü ancak o zaman kabul edildi. Bir zamanların büyük dünyasından sağ kalanlar, ayakta duranları daha da tahrip ettiler ve Trantor bir nesil içinde insan ırkının gördüğü en büyük gezegenden tarif edilmez bir yıkıntı yumağına dönüştü.

Bütün bunlar yaklaşık iki buçuk yüzyıl önce oldu. Galaksinin geri kalanında, bir zamanların Trantor’u hâlâ unutulmamıştı. Tarihi romanların gözde mekânı olarak, geçmişin simgesi ve hatırası olan bu kent, “Tüm yıldız gemileri Trantor’a iner”, “Trantorlu biri gibi” ve “bunun ve Trantor’un benzeri yok” gibi deyişlerin gözde kelimesi olarak sonsuza dek yaşayacaktı.

Galaksinin geri kalanında…

Ama bunlar Trantor’un kendisi için geçerli değildi! Orada eski Trantor unutulmuştu. Yüzeydeki metal neredeyse silinip gitmişti. Trantor artık kendi kendine yeten çiftçilerin ıssız gezegeni, tüccar gemilerinin nadiren uğradığı ve geldikleri zaman da özellikle hoş karşılanmadıkları bir yerdi. “Trantor” kelimesinin bizzat kendisi, her ne kadar resmen hâlâ kullanılıyor olsa da halkın dilinden düşmüştü. Günümüz Trantorluları için, buranın adı, Galaktik Standart dilde “Vatan” olarak söylenen kelimenin, kendi lehçelerindeki karşılığı olan “Vakan”a dönüşmüştü.

Quindor Shandess, keyfini çıkardığı yarı uykulu hâlde sessizce otururken, tüm bunları ve çok daha fazlasını kafasından geçirdi. Bu durumdayken aklının kendi başına ve örgütsüz bir düşünce akıntısında işlemesine izin verebilirdi.

On sekiz yıldan bu yana İkinci Vakıf’ta Birinci Konuşmacı’ydı ve zekâsı yeterince keskin kalır ve siyasal mücadeleye devam edebilirse, on on iki yıl daha bu konumda kalabilirdi.

Birinci Vakıf’a hükmeden Terminus Belediye Başkanı’nın bir eşi, aynadaki yansımasıydı ama diğer her açıdan birbirlerinden son derece farklıydılar. Terminus Belediye Başkanı tüm galakside tanınır ve tüm dünyalarda Birinci Vakıf sadece “Vakıf” olarak tanımlanırdı. İkinci Vakıf’ın Birinci Konuşmacı’sını ise sadece çalışma arkadaşları tanırdı.

Yine de gerçek gücü elinde tutan, o ve ondan öncekilerin yönettiği İkinci Vakıf’tı. Birinci Vakıf, maddi güç, teknoloji ve savaş silahları alanlarında üstündü. İkinci Vakıf ise, kafa gücü, zihin ve denetleme yetisi alanlarına hâkimdi. İkisi arasındaki bir çatışmada, eğer İkinci Vakıf gemileri ve silahları elinde bulunduranların zihinlerini denetleyebilecekse, Birinci Vakıf’ın kaç tane gemi ve silaha sahip olmasının ne önemi kalırdı?

Ama bu gizli hâkimiyetin zevkine daha ne kadar süre varabilecekti?

Yirmi beşinci Birinci Konuşmacı’ydı ve görevde kaldığı süre, şimdiden ortalamayı aşmıştı. Belki de mevkisine bu kadar yapışıp hevesli genç adayların önünü kapatmamalıydı. Bunların arasında, masanın en yenisi ve en heyecanlısı, Konuşmacı Gendibal da vardı. Bu gece birlikte vakit geçireceklerdi ve Shandess o anı sabırsızlıkla beklemekteydi. Günün birinde belki de yerini Gendibal’ın almasını beklemeli miydi?

Sorunun yanıtı Shandess’ın görevini bırakmaya gerçekten niyetli olmadığıydı. Konumunu çok seviyordu.

İleri yaşına rağmen sorumluluklarını tamamen yerine getirmeye muktedirdi. Saçları ağarmıştı, ama zaten hep açık renkliydiler ve onları üç santimden daha fazla uzatmadığından saç renginin pek bir önemi kalmıyordu. Gözleri soluk maviydi ve giysileri de Trantorlu çiftçilerin tekdüze tarzına uyuyordu.

Birinci Konuşmacı, eğer isterse, Vakan halkı arasında onlardan biriymiş gibi görünebilirdi ama saklı gücü yine de vardı. Herhangi bir anda, gözleri ve zihnini odaklamayı isteyebilir, çiftçiler de onun iradesine göre hareket eder ve sonrasında bir şey hatırlamazlardı.

Bu ender olarak gerçekleşirdi. Neredeyse hiçbir zaman. İkinci Vakıf’ın altın kuralı, “Zorunlu olmadan hiçbir şey yapma ve zorunluluk gerektirdiğinde ise duraksa,” şeklindeydi.

Birinci Konuşmacı hafifçe iç geçirdi. İmparatorluk Sarayı kalıntılarının kırık ihtişamından pek uzakta olmayan, eski üniversitede yaşamak, kimi zaman kuralın ne kadar altın sayılabileceğini düşünmesine yol açıyordu.

Büyük Yağma günlerinde, altın kuralı neredeyse çiğneme noktasına gelmişlerdi. Seldon’ın ikinci bir imparatorluk kurmak için gereken Planı’nı kurban etmedikçe, Trantor’u kurtarmanın bir yolu yoktu. Kırk beş milyar canı esirgemek insanca olacaktı ama Birinci İmparatorluk çekirdeğini elde tutmadan onları kurtarmak imkânsızdı ve bu da son hesaplaşmayı geciktirmekten başka bir şeye yaramayacaktı. Birkaç yüzyıl sonra daha da büyük bir yıkıma yol açacaktı ve İkinci İmparatorluk belki de asla…

İlk Birinci Konuşmacılar geleceği açıkça bilinen Yağma üzerinde on yıllarca çalışsalar da çözüm bulamamışlardı… hem Trantor’un hem de ilerde kurulacak İkinci İmparatorluk’un ikisini birden güvenceye almanın yolu yoktu. Daha az kötü olan olasılık seçilmiş ve sonuçta Trantor ölmüştü!

Zamanın İkinci Vakıflıları üniversite/kütüphane kompleksini –kıl payıyla– kurtarmayı başarmış ve sonrasında da bundan dolayı suçluluk duymuşlardı. Kompleksi kurtarmanın Katır’ın fişek gibi yükselmesine yol açtığı hiçbir zaman kanıtlanamamıştı ama her zaman ikisi arasında bir bağlantı olduğunu sezmişlerdi.

Bunun her şeyi mahvetmesine ise ramak kalmıştı!

Yine de Yağma ve Katır dönemlerinden sonra İkinci Vakıf’ın Altın Çağ’ı başlamıştı.

Bundan önce, Seldon’ın ölümünden iki buçuk yüzyıldan fazla bir süre sonra, İmparatorluk güçlerinin yoluna çıkmamaya niyetli olan İkinci Vakıf, köstebek gibi kendini kütüphaneye gömmüştü. Gitgide adının gereklerinden daha çok uzaklaşan, İkinci Vakıf’ın amacına son derece iyi uyan, terk edilmişliğe mahkûm kalan Galaksi Kütüphanesi’nde, onları giderek daha az umursayan ve çökmekte olan bir toplumun kütüphanecileri olarak yaşamışlardı.

Onlarınki rezil bir yaşamdı. Birinci Vakıf galaksinin bir ucunda, İkinci Vakıf’tan yardım almaksızın, hatta onun varlığından bile habersiz hâlde, her seferinde daha güçlüsü gelen düşmanlarına karşı yaşamı için mücadele verirken onlar da sadece Plan’ı korumaya uğraştılar.

İkinci Vakıf’ı özgür kılan Büyük Yağma olmuştu… Bu da geçenlerde fazlaca cesur davranan genç Gendibal’ın da asıl neden olarak vurguladığı üzere, Yağma’ya izin verilmesinin nedenlerinden biriydi.

Büyük Yağma’dan sonra İmparatorluk bitmiş ve onu izleyen dönemlerde, hayatta kalan Trantorlular, İkinci Vakıf topraklarına davet edilmeden asla girmemişlerdi. İkinci Vakıflılar, Büyük Yağma’dan kurtulan Üniversite/Kütüphane kompleksinin Büyük Yenilenme’den de sağlam çıkmasını gözetmişlerdi. Sarayın kalıntıları da korunmuştu. Dünyanın geri kalanında, Metalin eski açık alanları hâlâ çevrelediği burası dışında her yerde, metal neredeyse tamamen kaldırılmıştı. Metalin eski açık alanları hâlâ çevrelediği burası dışında her yerde büyük ve sonsuz tünellerin üstü örtülmüş, içleri doldurulmuş, çarpıtılmış, yok edilmiş, görmezden gelinmişti; tümü de kaya ve toprağın altında kalmıştı.

İmparatorluk için bir istirahatgâh, onun görkemi için dikilmiş bir anıt olarak görülebilirdi ama Trantorlular –Vakan halkı– için, buraları hayaletlerle dolu, rahatsız edilmemesi gereken lanetli yerlerdi. Sadece İkinci Vakıflılar eski tünellere adım atar ya da titanyumun parıltısına dokunurlardı.

Buna rağmen, Katır yüzünden tüm bu çabalar neredeyse boşa gidecekti.

Katır aslında Trantor’a gelmişti. Üzerinde durduğu dünyanın gerçek doğasını keşfetseydi ne olurdu acaba? Maddi silahları İkinci Vakıf’ın elinde olanlardan çok daha fazla, zihinsel silahlarıysa neredeyse eşit güçteydi. İkinci Vakıf her zaman, zorunlu oldukları dışında bir şey yapmama gerekliliğiyle ve neredeyse her mücadeleyi kazanma umudunun daha sonraki büyük bir kaybın habercisi olduğu gerçeğiyle engellenmekteydi.

Bayta Darell ve hızla harekete geçtiği o an olmasaydı… ki, bu da İkinci Vakıf’ın yardımı olmadan gerçekleşmişti!

Sonra… Altın Çağ gelmişti; zamanın Birinci Konuşmacıları etkin olmanın yolunu bir şekilde bulmuşlar, zihnini denetlemeyi başararak Katır’ın fetih hareketini durdurabilmişlerdi; ardından da İkinci Vakıf’ın doğası ve kimliği hakkında fazlaca ihtiyatlı ve meraklı hâle gelen Birinci Vakıf’ı durdurmuşlardı. Tüm tehlikeye son vermeyi beceren ve Seldon’ın Planı’nı kurtaran –korkunç bir fedakârlık pahasına da olsa– hepsinin arasında en büyüğü, on dokuzuncu Birinci Konuşmacı Preem Palver olmuştu.

Yüz yirmi yıldır Trantor’un lanetli bir parçasına gizlenen İkinci Vakıf artık eskisi kadar güçlüydü. Artık İmparatorluk güçlerinden değil, Birinci Vakıf’tan, hemen hemen Galaktik İmparatorluk kadar büyüyen ve teknoloji alanında daha üstün bir Birinci Vakıf’tan saklanıyorlardı.

Birinci Konuşmacı havanın tatlı ılıklığında gözlerini kapadı ve ne tam anlamıyla düş ne de bilinçli düşünceler olan rahatlatıcı hayallere daldı.

Bu kadar kasvet yeter. Her şey iyi olacak. Trantor hâlâ galaksinin başkenti çünkü İkinci Vakıf burada ve İmparatorluk’un asla olamadığı kadar haşmetli ve etkili.

Birinci Vakıf gemlenecek, güdülecek ve uygun biçimde hareket edecek. Gemileri ve silahları ne denli ürkütücü olursa olsun gerektiğinde kilit önderleri zihinsel olarak kontrol edilebildiği sürece hiçbir şey yapamazlar.

İkinci İmparatorluk kurulacaktı ama birincisi gibi olmayacaktı. Birleşik, merkezileştirilmiş yönetimin görünürdeki gücü ve gerçek zaafının yerine, bileşenleri hatırı sayılır özyönetim yetkisine sahip, federal bir imparatorluk olacaktı. Yeni İmparatorluk daha gevşek, daha bükülgen, daha esnek, gerilime daha dayanıklı olacak ve daima –daima!– İkinci Vakıf’ın gizlenmiş erkek ve kadınlarınca yönlendirilecekti. O zaman, kırk bin psikotarihçi sayesinde, kırk beş milyar insanın yaşadığı günlerdekinden çok daha güçlü bir Trantor, hâlâ başkent olacaktı.

Birinci Konuşmacı irkilerek uyandı. Güneş ufka yaklaşmıştı. Kendi kendine mırıldanmış mıydı? Yüksek sesle bir şey söylemiş miydi?

İkinci Vakıf’ın çok şey bilmesi ve az konuşması gerekiyorsa hükmeden Konuşmacıların daha çok bilmeleri ve daha az konuşmaları, Birinci Konuşmacı’nınsa en çoğunu bilip en azını söylemesi gerekirdi.

Yüzünde çarpık bir gülümseme oluştu. Bir Trantor yurtseveri olmak, İkinci İmparatorluk’un Trantor üstünlüğünü yeniden kurmasını görmek hep çekiciydi. Seldon buna karşı uyarmıştı; bunun gündeme geleceğini beş yüzyıl önce bile öngörmüştü.

Ancak Birinci Konuşmacı uzun süre uyuklamış sayılmazdı. Gendibal’la karşılaşmanın zamanı henüz gelmemişti.

Shandess bu kişisel görüşmeyi dört gözle beklemekteydi. Gendibal, plana yeni bir açıdan bakacak ve başkalarının göremeyeceği şeyleri ayırt edebilecek kadar gençti. Shandess’ın bu gencin diyeceklerinden bir şeyler öğrenmesi de olanaksız değildi.

Preem Palver’ın –Ulu Palver’ın ta kendisinin– o gün, Birinci Vakıf’la uğraşmanın olası yolları üzerinde konuşmaya gelen, daha otuzuna erişmemiş, genç Kol Benjoam’dan ne kadar yarar sağladığından kimse tam anlamıyla emin değildi. Seldon’dan beri en büyük kuramcı olarak tanınan Benjoam, sonraki yıllarda bu toplantıdan asla bahsetmemiş ama sonunda yirmi ikinci Birinci Konuşmacı olmuştu. Palver’ın idaresinin gösterdiği büyük başarıların sorumlusu olarak Palver’dan çok Benjoam’ı görenler vardı.

Shandess, Gendibal’ın söyleyebileceklerini düşünerek eğlendi. İlk defa Birinci Konuşmacı’nın karşısına yalnız olarak çıkan gençlerin, tüm varsayımlarını ilk cümleleriyle ifade etmeleri gelenektendi. Kuşkusuz ki, o değerli ilk görüşmelerini –Birinci Konuşmacı’yı hafif sıklet olduklarına ikna ederek sonraki tüm kariyerlerini mahvedecek bir şeyle– havadan sudan bir konu için talep etmezlerdi.

Dört saat sonra Gendibal karşısındaydı. Genç adam endişeli görünmüyordu. Önce Shandess’ın konuşmasını sükûnetle bekledi.

Shandess, “Önemli bir konuda görüşme talep ettiniz, Konuşmacı,” dedi. “Bana konuyu özetleyebilir misiniz?”

Gendibal akşam yemeğinde ne yediğini anlatırcasına sakin bir sesle konuştu: “Birinci Konuşmacı, Seldon’ın Planı’nın hiçbir anlamı yok.”

2

Stor Gendibal’ın kendi değerini gösterebilmek için başkalarının sunacağı kanıtlara gereksinimi yoktu. Sıra dışı olduğunu bilmediği bir zamanı anımsamıyordu. Zihninin potansiyelini kavrayan bir ajan tarafından, daha on yaşında bir çocukken, İkinci Vakıf için devşirilmişti.

Eğitiminde dikkate değer bir başarı göstermiş ve psikotarihe, ördeğin suya atlaması kadar rahatça dalıvermişti. Psikotarih onun üzerinde inanılmaz bir çekim yaratmış, o da hızla tepki vermişti. Yaşıtları ancak diferansiyel denklemlerle uğraşırken o Seldon’ın temel eserlerini okuyordu.

On beş yaşında, tutkularının ne olduğu sorulan bir mülakat sırasında, büyük bir inançla, “Kırk yaşıma gelmeden Birinci Konuşmacı olmak,” diye yanıt verdikten sonra Trantor Galaksi Üniversitesi’ne (Trantor Üniversitesi’nin değiştirilen resmi adı) girdi.

Birinci Konuşmacılığa gözünü dikme hakkını ona verecek özellikleri olduğuna emindi. Bu unvanı öyle ya da böyle alacağını biliyordu. Asıl hedef, bu başarıyı gençken göstermekti. Preem Palver bile bu göreve getirildiğinde kırk ikisindeydi.

Gendibal bunu söylediğinde onunla konuşan görevlinin yüzünde bir an bir ifade belirip kaybolmuştu ancak genç adamın daha o zamandan psikodil yetisi vardı ve bu değişimi fark etmişti. Görüşmeci sanki ona açıkça ifade etmiş kadar tam bir kesinlikle, idare edilmesinin güç olduğuna dair bir notun siciline düşüleceğini biliyordu.

Eh, doğal olarak!

Gendibal zor birisi olmaya azimliydi.

Artık otuzuna gelmişti. İki ay sonra otuz birine basacaktı ve şimdiden Konuşmacılar Kurulu üyesiydi. Birinci Konuşmacı olmak için en fazla dokuz senesi kalmıştı ve bunu başaracağını biliyordu. Şimdiki Birinci Konuşmacı ile yapacağı görüşme, planları için son derece önemliydi ve tam olarak doğru izlenim bırakmaya çalışırken, psikodil yetisini kusursuzlaştırmak için hiçbir çabadan kaçınmamıştı.

İkinci Vakıf’ın iki konuşmacısı birbirleriyle iletişim kurarken kullandıkları dil galaksinin başka hiçbir tarafındakine benzemez. Kelimeler kadar havada uçuşan el ve beden hareketlerinden de oluşur, başka şeylerin yanı sıra algılanan zihin değişimleri de kullanılır.

Bir yabancı ya hiçbir şey duymaz ya da pek az şey duyardı ama düşünce yoluyla pek çok imge kısa zamanda değiş tokuş edilirdi ve iletişim yine başka bir Konuşmacı dışında hiç kimseye düz anlamıyla çevrilemezdi.

Konuşmacıların dili hız ve sonsuz duyarlılık avantajlarına sahipti ama gerçek düşünceleri saklamayı neredeyse olanaksız hâle getirmek gibi bir handikabı vardı.

Gendibal, Birinci Konuşmacı hakkındaki fikrini iyi biliyordu. Birinci Konuşmacı’nın zihinsel açıdan zirve noktasını aşmış olduğunu düşünüyordu. Birinci Konuşmacı –Gendibal’ın değerlendirmesine göre– kriz beklemiyordu, böyle bir şeyle yüzleşmeye hazırlanmamıştı ve bununla başa çıkacak zekâdan yoksundu. Shandess’ın tüm iyi niyetine ve arkadaş canlılığına karşın, felaket davet eder bir hâli vardı.

Gendibal, bütün bu fikirlerini yalnızca kelimelerden, el kol hareketleri ve yüz ifadelerinden değil, düşüncelerinden bile uzak tutmak zorundaydı. Birinci Konuşmacı’nın bunun kokusunu almasını engelleyebilecek kadar yetkin bir yöntem bilmiyordu.

Gendibal, Birinci Konuşmacı’nın onun hakkında hissettiklerini bilmekten de kaçınamazdı. Son derece açık ve yeterince dürüst içtenliği ve iyi niyetiyle Gendibal kendisine yöneltilen alaycılığı ve hor görmeyi uzaktan uzağa hissedebiliyordu ve karşılığında gücendiğini belli etmemek için duygularını daha sıkı kontrol etmeye çalıştı.

Birinci Konuşmacı gülümsedi ve koltuğunda arkasına yaslandı. Ayaklarını masanın üzerine uzatmamıştı ama Gendibal’ı sözlerinin etkisi hakkında ikircikli bırakmaya yetecek bir özgüven ve teklifsizlik karışımını belli etmekten de geri durmamıştı.

Gendibal’a oturması için yer gösterilmediğinden, kararsızlığını en aza indirmeye yönelik olarak tasarlayabileceği eylem ve tavırlar kısıtlıydı. Birinci Konuşmacı’nın bunu anlamaması imkânsızdı.

Shandess, “Seldon’ın Planı anlamsız mı?” dedi. “Ne kayda değer bir ifade! Son zamanlarda Birincil Radyant’a hiç göz attınız mı, Konuşmacı Gendibal?”

“Onun üzerinde sık sık çalışıyorum, Birinci Konuşmacı. Bunu yapmak benim görevim ve aynı zamanda da keyif alıyorum.”

“Yoksa sadece zaman zaman kendi alanına giren bölümleri üzerinde mi çalışıyorsun? Onu mikro düzeyde –burada bir denklem sistemi, şurada ufak biz düzenleme– inceliyor olmayasın? Bunlar da kuşkusuz çok önemli ama ara sıra akışı toptan incelemenin muhteşem bir alıştırma olduğunu hep düşünmüşümdür. Gerçeği söylemek gerekirse, Konuşmacı, kendi payıma ben uzun zamandır bunu yapmadım. Bana katılır mısın?”

Gendibal uzun süre sessiz kalmaya cesaret edemedi. Yapılması gerekiyordu ve ya rahat rahat ve zevkle yapılır ya da hiç yapılmazsa daha iyi olurdu. “Bu benim için bir onur ve zevk olur, Birinci Konuşmacı.”

Birinci Konuşmacı, masasının kenarındaki bir manivelayı indirdi. Her Konuşmacı’nın bürosunda böyle bir tane vardı ve Gendibal’ın bürosundaki de hiçbir biçimde Birinci Konuşmacı’nınkinden aşağıda değildi. İkinci Vakıf, yüzeysel –önemsiz– belirtilerinin hepsinde eşitlikçi bir toplumdu. Aslında, Birinci Konuşmacı’nın tek resmi önceliği unvanında açığa vurulmuştu… ilk konuşan her zaman oydu.

Manivela aşağı inince oda karanlığa boğulmuştu ama karanlığın incimsi bir boşluğa dönüşmesi gecikmedi. Uzun duvarların her ikisi de önce krem rengine, sonra daha parlak beyaza dönüştüler, en sonunda ise düzenli yazılmış denklemler –o kadar küçüklerdi ki, kolayca okunamıyorlardı– belirdi.

Karşı çıkılmasına izin vermeyeceğini açığa vuran Birinci Konuşmacı, “Eğer itirazın yoksa,” dedi, “bir seferde olabildiğince çok şey görebilmek için büyütmeyi azaltacağız.”

Yazılar incecik saç tellerine, inci rengi fonun üzerinde soluk çiziktirmelere indirgendi.

Birinci Konuşmacı koltuğunun koluna yerleştirilmiş küçük panelin düğmelerine dokundu. “Başlangıca –Hari Seldon’ın yaşamına– gideceğiz ve ileri doğru küçük erimli hareketlere ayarlayacağız. Aralıkları her seferinde on yıllık gelişmeleri görebileceğimiz biçimde düzenleyeceğiz. Bu, insana tarihin akışını ayrıntılara takılmadan izliyor hissi verir. Bunu daha önce yaptın mı bilmiyorum.”

“Hiç bu şekilde yapmadım, Birinci Konuşmacı.”

“Yapmalıydın. Müthiş bir duygudur. Başlangıçtaki kara çizgilerin seyrekliğine bak. İlk birkaç on yılda fazla bir seçenek şansı yok. Ancak, dal kökleri zamanla katlanarak artıyor. Belli bir dal ortadan kaldırılır kaldırılmaz gelecekteki geniş bir demet yok olmasaydı, işler kısa zamanda içinden çıkılmaz hâle gelirdi. Doğal olarak, gelecekle uğraşırken bel bağladığımız yok olmalar konusunda dikkatli davranmalıyız.”

“Bunu biliyorum, Birinci Konuşmacı.” Gendibal’ın yanıtında pek de gizleyemediği bir sertlik vardı.

Birinci Konuşmacı buna tepki vermedi. “Kızıl simgelerden oluşan dolambaçlı çizgilere dikkat et. Bir düzenleri var. Görünüşte bunların da, her Konuşmacı’nın orijinal Seldon’ın Planı’na katkıda bulunarak yerini hak etmesi gibi, rasgele var olmaları gerekir. Her şeye rağmen, nerede kolayca bir düzeltmenin yapılabileceği ya da hangi belirli Konuşmacı’nın bunu yapmayı çıkarına veya eğilimine uygun bulacağını önceden bilmek olanaksız gibi görünüyor ama ben Seldon Karası ile Konuşmacı Kızılı’nın karışımının zamana fazlasıyla ve diğer her şeye çok az bağımlı bir yasayı izlediğini düşünüyorum.”

Yıllar akar ve birbirine dolanık kara ile kızıl saç tellerinin neredeyse hipnotize edici düzenlerini takip ederken Gendibal seyretti. Düzen, tabii ki kendi başına hiçbir şey ifade etmiyordu. Önemli olan, onu oluşturan simgelerdi.

Orada burada parlak mavi bir derecik beliriyor, genişleyip dallanıyor, göze çarpacak kadar büyüyor, sonra kendi içine çöküyor ve solup kara ya da kızıla dönüşüyordu.

Birinci Konuşmacı, “Sapma Mavisi,” dedi, iki adamın birden yaydıkları tiksinti duygusu, aralarındaki boşluğu doldurdu. “Sık sık görüyoruz ve sonunda Sapma Yüzyılı’na erişeceğiz.”

Eriştiler. Birincil Radyant aniden mavi dereciklerle dallanıp budaklanırken, ki bastırılabilenden çok daha fazlası beliriyordu, Katır’ın mahvedici olgusunun galaksiyi doldurduğu anı kesin olarak ayırt edebiliyorlardı. Çizgiler kalınlaşarak duvarı giderek daha parlak bir maviyle kirletti (kullanılabilecek tek kelime buydu) ve odanın kendisi de maviye çalar göründü.

Zirveye ulaştı ve sonra soluklaştı, inceldi ve sonunda bitimine erişmeden önce uzun bir yüzyıl boyunca tek bir çizgiye dönüştü. Bittiğinde, Plan karaya ve kızıla geri döndüğünde, Preem Palver’ın elinin işe karıştığı barizdi.

İleri, ileri…

Birinci Konuşmacı, “Bu, şimdiki zaman,” dedi.

İleri, ileri…

Sonra içinde bir parça kızıl bulunan gerçek bir kördüğüme doğru daralma.

Birinci Konuşmacı, “Bu da İkinci İmparatorluk’un kuruluşu,” dedi.

Konuşmacı, Birincil Radyant’ı kapattı ve oda eski ışıklandırmasına geri döndü.

Gendibal, “Duygu yüklü bir deneyimdi,” dedi.

Birinci Konuşmacı, “Evet,” diye cevap verdi. “Sen de bu duyguyu tanımlamamaya elinden geldiğince özen gösterdin. Önemi yok. Dikkat çekmek istediğim noktaları göstermeme izin ver.

“İlk önce Preem Palver döneminden sonra –diğer bir deyişle son yüz yirmi yılda– Sapma Mavisi’nin mutlak yokluğuna dikkat et. Gelecek beş yüzyılda beşinci sınıfın üzerinde mantıklı Sapma olasılığının olmadığını göreceksin. Ayrıca, psikotarih düzeltmelerini, İkinci İmparatorluk’un kuruluşunun ötesine taşımaya başladığımızı da göreceksin. Hiç kuşkusuz farkında olduğun gibi, Hari Seldon –yüce bir deha olsa da– her şeyi bilmiyordu, bilemezdi. Planı daha da iyileştirdik. Psikotarih konusunda, olasılıkla onun bildiğinden daha fazlasını biliyoruz.

“Seldon hesaplarını İkinci İmparatorluk’la bitirdi, bizse daha ileriye gittik. İkinci İmparatorluk’un kurulmasından sonraya uzanan yeni Hiper Plan, kimseyi gücendirmek istemem, ama gerçekten de çok büyük oranda benim eserim ve bana bugünkü konumumu kazandırdı.

“Bütün bunları sana gereksiz konuşmalarla vaktimi almayasın diye anlatıyorum. Tüm bunlar göz önündeyken, nasıl olur da Seldon’ın Planı’nın bir anlamı olmadığı sonucuna varırsın? Plan kusursuz. Sapma Yüzyılı’ndan başarıyla çıktığı gerçeği bile –Palver’ın dehasına saygı göstermek gerekse de– kusursuz olduğuna dair elimizdeki en iyi kanıt. Plan’ı anlamsız olarak damgalamak için zaafının nerede olduğunu gösterebilir misin, genç adam?”

Gendibal, dimdik durmaktaydı. “Haklısınız, Birinci Konuşmacı. Seldon’ın Planı’nın kusuru yok.”

“O takdirde, söylediklerini geri alıyorsun.”

“Hayır, Birinci Konuşmacı. Onun kusuru, kusursuz olması. Kusursuzluğu ölümcüldür!”

3

Birinci Konuşmacı, Gendibal’a soğukkanlılıkla baktı. Yüz ifadelerini denetlemeyi öğrenmişti ve Gendibal’ın bu yöndeki beceriksizliği onu eğlendiriyordu. Genç adam her konuşmada duygularını saklamak için elinden geleni yapıyordu ama yine her seferinde bunları tamamen göz önüne sermekteydi.

Shandess onu duygusuzca inceledi. Orta boylu, narin bir gençti, ince dudaklıydı, kemikli, huzursuz elleri vardı. Gülmeyen, kara gözleri kor gibi yanıyorlardı.

Birinci Konuşmacı, onun inançlarından vazgeçirilmesi zor biri olduğunu anladı.

“Çelişkili konuşuyorsun, Konuşmacı,” dedi.

“Çelişki gibi görünüyor, Birinci Konuşmacı, çünkü Seldon’ın Planı’nda kesin olarak kabul ettiğimiz çok şey var ve bunu sorgulamadan kabul etmek de bir kalıp hâline geldi.”

“O hâlde senin sorguladığın nedir?”

“Planın doğrudan özü. Doğası –ya da varlığı bile– davranışlarının öngörülmesi tasarlanan kişilerden çok fazlası tarafından bilinirse planın işlemeyeceğini hepimiz biliyoruz.”

“Hari Seldon’ın bunu anladığına inanıyorum. Hatta bu etkeni, psikotarihin iki temel aksiyomundan biri hâline getirdiğine inanıyorum.”

“Birinci Konuşmacı, o Katır’ı önceden göremedi ve İkinci Vakıf’ın önemi Katır tarafından gösterildikten sonra Birinci Vakıf insanlarının gözünde nasıl bir saplantıya dönüşeceğini de tahmin edemezdi.”

“Hari Seldon–” Birinci Konuşmacı bir an için ürperdi ve sessiz kaldı.

Hari Seldon’ın bedensel görünümü, tüm İkinci Vakıf üyelerince biliniyordu. Onun iki veya üç boyutlu fotoğraflarından, hologramlarından, kabartmalarından, küre içinde oturur ya da ayakta dururkenki betimlemelerinden her yerde bulunuyordu. Tümü de onu yaşamının son birkaç yılında göstermekteydi. Hepsinde de görünen, iyice olgunlaşmış deha timsali, yüzü yılların bilgeliğiyle kırışmış, yaşlı ve sevecen bir adamdı.

Ama Birinci Konuşmacı, şimdi Seldon’ı genç bir erkek olarak resmettiği söylenen bir fotoğraf gördüğünü hatırlamıştı. Genç bir Seldon düşüncesi, tanım itibariyle neredeyse bir çelişki olduğundan göz ardı edilmişti. Yine de Shandess onu görmüştü ve birdenbire aklına Stor Gendibal’ın genç Seldon’a hatırı sayılır derecede benzediği düşüncesi gelmişti.

Gülünç! Ne kadar mantıklı biri olursa olsun bazen herkese bulaşan bir çeşit boş inançtı. Geçici bir benzerlik onu yanılgıya sürüklemişti. Fotoğraf önünde olsa benzerliğin bir yanılsama olduğunu hemen anlayacaktı. Yine de bu aptalca düşünce neden şimdi aklına gelivermişti?

Kendini toparladı, bir konuşmacı dışında kimsenin dikkatini çekmeyecek kadar kısa bir anlık sarsıntı geçici bir düşünce sapmasıydı. Gendibal, hoşuna nasıl gidiyorsa öyle yorumlayabilirdi.

İkinci sefer, son derece kararlı bir ifadeyle, “Hari Seldon,” dedi, “önceden göremeyeceği sonsuz sayıda olasılık olduğunu bal gibi biliyordu ve İkinci Vakıf’ı da bu nedenle kurmuştu. Katır’ı da tahmin edemedik ama üstümüze çullandığı an onu fark ettik ve durdurduk. Birinci Vakıf’ın bize karşı olan saplantısını tahmin edemedik ama oluştuğunda anladık ve durdurduk. Bunda ne kusur buluyorsun?”

Gendibal, “Her şeyden önce,” dedi, “Birinci Vakıf’ın bize olan saplantısı henüz sona ermiş değil.”

Gendibal’ın konuşmasına yansıyan saygıda belirgin bir düşüş vardı. Birinci Konuşmacı’nın sesindeki titremenin farkına varmıştı (diye düşündü Shandess) ve bunu tereddüt olarak yorumlamıştı. Buna karşılık verilmeliydi.

Birinci Konuşmacı, “Bir tahminde bulunmama izin ver,” diye girdi söze. “Birinci Vakıf’ta ilk dört yüzyılın keşmekeşiyle son yüz yirmi yılın sükûnetini karşılaştıran kimileri bunun ancak İkinci Vakıf’ın planı gözetmesi sayesinde olabileceğini düşünecek ve bunda da kesinkes haklı olacaklardır. Sonuçta İkinci Vakıf’ın aslında yok edilmemiş olabileceğine karar verecekler ve elbette bu kararda haklı çıkacaklar. Aslına bakarsan Birinci Vakıf’ın başkent dünyası Terminus’ta, hükümetlerinin resmi bir üyesi olan genç bir adamın tüm bunlardan emin olduğuna ilişkin raporlar aldık. Adı neydi…”

Gendibal usulca, “Golan Trevize,” dedi. “Bu konuyu raporlarda ilk fark eden bendim ve konuyu büronuza gönderen de bendim.”

Birinci Konuşmacı, abartılmış bir nezaketle, “Ah, öyle mi?” dedi. “Ya senin dikkatin bu konuya nasıl odaklandı?”

“Terminus’taki ajanlarımızdan biri Encümen’e yeni seçilen üyeler hakkında sıkıcı bir rapor göndermişti. Normalde tüm Konuşmacılara gönderilen ve göz ardı edilen, tamamen alışılmış bir konu. Yeni bir Encümen Üyesi’nin, Golan Trevize’in tanımlanış şeklinden dolayı, bu seferki gözüme çarptı. Tanıma göre sıra dışı ölçüde kendine güvenen ve mücadeleci biri gibi görünüyordu.”

“Sana benzediğini düşündün, değil mi?”

Gendibal soğuk bir tavırla, “Hiç de değil,” diye yanıtladı. “Gülünç şeyler yapmaktan hoşlanan pervasız biri gibi göründü. Bu da bana uymayan bir tanımlama. Her halükârda, derinlemesine bir araştırma yaptım. Erken yaşta devşirilmiş olsaydı, bizim için iyi bir malzeme olacağına karar vermek fazla zamanımı almadı.”

Birinci Konuşmacı, “Belki,” dedi, “ama biliyorsun Terminus’tan adam toplamıyoruz.”

“Bunu iyi biliyorum. Her neyse, bizim eğitimimizi almamış olsa bile, olağandışı bir sezgisi var. Bu sezgi, elbette baştan aşağı disiplinden yoksun. Bunun sonucunda, İkinci Vakıf’ın hâlâ var olduğu gerçeğini kavramasına şaşırmadım. Ancak, durumla ilgili bir notu büronuza gönderecek kadar önemli olduğunu düşündüm.”

“Tavrından yeni bir gelişme olduğu sonucunu çıkartıyorum.”

“Yüksek oranda gelişkin sezgisel yetenekleri sayesinde, halen var olduğumuzu kavradıktan ve bunu tipik disiplinsiz tarzında kullandıktan sonra, sonuç olarak Terminus’tan sürgün edildi.”

Birinci Konuşmacı kaşlarını kaldırdı. “Aniden durdun. Benden bunun önemini yorumlamamı istiyorsun. Seldon’ın denklemlerini kaba bir yaklaşımla, bilgisayarımı kullanmadan, kafadan uygulamama ve İkinci Vakıf’ın var olduğundan kuşkulanmaya yatkın, kurnaz bir başkanın, disiplinsiz bir bireyin bu söylemi galaksiye haykırıp İkinci Vakıf’ı tehlikeden haberdar etmeyi tercih etmeyeceğini tahmin etmeme izin ver. Tunç Branno’nun, Trevize gezegenden uzakken Terminus’un daha güvenli bir yer olacağına karar verdiği biçiminde değerlendiriyorum.”

“Trevize’i hapsettirebilir ya da sessiz bir suikastla öldürtebilirdi.”

“Senin de bildiğin gibi, denklemler bireylere uyarlandığında güvenilir değildir. Sadece kitle düzeyindeki insanlara uygulanabilir. Bireysel davranış bu yüzden öngörülmezdir ve Başkan’ın, suikast bir yana, hapsin bile merhametli olmadığını düşünen insancıl bir kişi olduğunu çıkartmak mümkün.”

Gendibal bir süre hiçbir şey demedi. Bu anlamlı bir hiçlikti ve sessizliği ancak Birinci Konuşmacı’nın özgüvenini kaybedeceği kadar uzun ama onun gardını alıp kızmasına neden olmayacak kadar da kısa sürdü.

Söyleyeceğini saniyesi saniyesine ayarladı ve sonra, “Benim yorumum bu değil,” dedi. “Trevize’in şu anda, İkinci Vakıf’ın tarihindeki en büyük tehlikenin ta kendisi olduğuna inanıyorum… Katır’dan bile daha büyük bir tehlikenin!”

4

Gendibal tatmin olmuştu. Söylenenler etkilerini göstermişti. Birinci Konuşmacı bunu beklemiyordu ve gafil avlanmıştı. O andan itibaren dizginler Gendibal’ın elindeydi artık. Herhangi bir kuşkusu vardıysa bile, bu da Shandess’ın bir sonraki saptamasıyla dağıldı.

“Bunun Seldon’ın Planı’nın anlamsızlığı yönündeki bakış açınla bir ilgisi var mı?”

Gendibal, Birinci Konuşmacı’nın kendini toplamasına fırsat bırakmayan bir bilgiçlikle kumar oynadı. “Birinci Konuşmacı,” dedi. “Sapmalar Yüzyılı’ndaki şiddetli sarsıntılardan sonra Plan’ın Preem Palver tarafından yine rotasına sokulduğuna inanılır. Birincil Radyant’ı inceleyin, sapmaların Palver’ın ölümünden yirmi yıl sonrasına kadar kaybolmadığını ve o zamandan bu yana bir tek sapmanın bile belirmediğini göreceksiniz. Bunun kıvancı Palver’dan bu yana görev alan birinci konuşmacıların olabilir, ancak bu imkânsız bir durum.”

“İmkânsız mı? Hiçbirimiz Palver değiliz, tamam, ama neden imkânsızmış?”

“Göstermeme izin verir misiniz, Birinci Konuşmacı? Psikotarih matematiğini kullanarak, İkinci Vakıf’ın olası önlemleri sonucunda sapmanın toptan kayboluş şansının son derece küçük olduğunu açıkça gösterebilirim. Zamanınız yoksa ya da yarım saatlik yakın alakanızı alacak gösterimi arzu etmiyorsanız bana izin vermeyebilirsiniz. Bir seçenek olarak tam katılımlı bir Konuşmacılar Masası isteyebilir ve bunu orada gösterebilirim. Ancak bu benim için zaman kaybı ve gereksiz bir tartışma anlamına gelir.”

“Evet ve benim içinse herhâlde itibar kaybı demek olur. Konuyu bana şimdi göster. Ama bir uyarı,” Birinci Konuşmacı kendini toplamak için cansiperane bir çaba harcamaktaydı, “bana gösterdiğinin bir değeri yoksa, bunu unutmam.”

Gendibal diğerini umursamayan doğal bir gururla, “Bunu değersiz bulursanız,” dedi, “istifamı hemen burada kabul edersiniz.”

Aslında gösterim, Birinci Konuşmacı’nın matematik temeli âdeta vahşi bir hırsla sorgulamasından ötürü yarım saatten epey fazla sürdü.

Gendibal, mikro radyantını ustalıkla kullanmasıyla biraz zaman kazandı. Muazzam planın her parçasının yerini saptayabilen ve ne duvar ne de masa boyutunda panel gerektiren aygıt sadece on yıl önce kullanıma girmişti ve Birinci Konuşmacı onu kullanmayı asla öğrenememişti. Gendibal bunun farkındaydı. Birinci Konuşmacı da onun bunu bildiğinin farkındaydı.

Gendibal aygıtı sağ başparmağına geçirdi ve basit bir müzik aletiymiş gibi, elini rahatça kullanarak kontrolleri dört parmağıyla yönlendirdi. (Aslında, aygıt ile müzik aletleri arasındaki benzerlikler üzerine küçük bir tez yazmıştı.)

Gendibal’ın yarattığı (ve kolayca bulduğu) denklemler yılan gibi ileri geri kayarak açıklamalarına eşlik ediyorlardı. Gerekirse, tanımlar elde edebiliyor, aksiyomlar kurabiliyor ve (çok boyutlu ilişkilerin izdüşümlerinden söz edilmemekle birlikte) hem iki hem de üç boyutlu grafikler çıkarabiliyordu.

Gendibal’ın yorumu açık ve doğrudandı. Birinci Konuşmacı pes etti. Yenilmişti ve, “Bu tip bir analiz gördüğümü anımsamıyorum. Bu kimin eseri?” dedi.

“Birinci Konuşmacı, bunlar benim eserim. Kullandığım temel matematik ilkelerini yayımladım.”

“Çok zekice, Konuşmacı Gendibal. Bunun gibi bir şey, ben ölür ya da emekli olursam, seni Birinci Konuşmacılığa aday yapar.”

“Bu konuya kafa yormadım, Birinci Konuşmacı… ama buna inanma olasılığınız olmadığına göre, söylediklerimi geri alıyorum. Bunu düşündüm ve sizin yerinize bu konuma gelecek kişinin, sadece benim açıklıkla gördüğüm bir süreci takip etmek zorunda olmasından ötürü, Birinci Konuşmacı olmayı umuyorum.”

Birinci Konuşmacı, “Evet,” dedi. “Uygunsuz tevazu çok tehlikeli olabilir. Hangi süreç? Belki şimdiki Birinci Konuşmacı da onu izleyebilir. Gerçekleştirdiğim yaratıcı sıçramayı yapmak için çok yaşlıysam da talimatını izleyemeyecek kadar yaşlı değilim.”

Bu zarif bir teslim oluştu ve beklenmedik bir biçimde, bunun tam da Birinci Konuşmacı’nın istediği şey olduğunu anlamasına rağmen Gendibal’ın kanı yaşlı adama ısındı.

“Teşekkür ederim, Birinci Konuşmacı, çünkü ben de sizin yardımınıza fazlasıyla muhtacım. Sizin aydın önderliğiniz olmadan masayı etkilemeyi umamam.” Nezaketler karşılıklıydı. “Bundan dolayı, gösterdiklerimden Sapmalar Yüzyılı’nın bizim siyasetimizle düzeltilmesinin ya da o zamandan beri her türlü sapmanın kesilmesinin olanaksız olduğunu zaten gördüğünüz sonucuna varıyorum.”

Birinci Konuşmacı, “Bu bence de açık,” dedi. “Matematik temeliniz doğruysa, planın yapmış olduğu gibi rayına oturması ve çalışır göründüğü gibi mükemmel işlemesi için, küçük insan gruplarının –hatta bireylerin– tepkilerini belli bir güven düzeyinde tahmin etmeye muktedir olmamız gerekirdi.”

“Tamamen öyle. Psikotarih matematiği buna izin vermediği için, sapmalar kayıplara karışmamalıydı ve daha da ötesi, yenileri ortaya çıkmalıydı. Bu durumda, Seldon’ın Planı’ndaki kusurun onun kusursuz olmasında yattığına ilişkin başta söylediklerimle neyi kastettiğimi anlıyorsunuz.”

Birinci Konuşmacı, “Ya Seldon’ın Planı sapmaları kapsıyor ya da senin hesaplamalarında bir şeyler yanlış.” dedi. “Seldon’ın Planı’nın bir yüzyıldan fazla süredir sapma göstermediğini kabul ettiğime göre, hesaplamalarında yanlış bir şeyler olduğu sonucuna varırız… fakat hesaplarında yanlış bir mantık veya adım bulamadım.”

Gendibal, “Üçüncü bir seçeneği dışlayarak yanlış yapıyorsunuz,” dedi. “Seldon’ın Planı’nda sapma olmaması, ama yine de bunun olanaksız olduğunu öngörürken hesaplarımda yanlış hiçbir şey çıkmaması da bal gibi olası.”

“Üçüncü bir seçenek göremiyorum.”

“Seldon’ın Planı’nın, küçük insan gruplarının –hatta belki de bireylerin– tepkilerinin öngörülebileceği kadar ileri bir psikotarih yöntemi aracılığıyla, İkinci Vakıf’taki bizlerin bile sahip olmadığımız bir yöntemle denetlenmekte olduğunu farz edelim. O takdirde ve sadece o takdirde, hesaplamalarım Seldon’ın Planı’nın gerçekten de sapma yaşamaması gerektiğini öngörürdü.”

Birinci Konuşmacı, bir süre için (İkinci Vakıf standartlarına göre) yanıt vermedi. “Benim, ve tavrından anladığım kadarıyla senin için de durum böyle, bildiğimiz böylesi ileri bir psikotarih yöntemi yok. Sen ve ben bunu bilmiyorsak, başka bir Konuşmacı’nın veya Konuşmacı grubunun, bunun gibi bir –böyle adlandırabilirsem– mikro psikotarih geliştirmiş ve bunu Masa’nın geri kalanından saklı tutmuş olması olasılığı inanılmaz derecede düşük. Benimle aynı fikirde misin?”

“Aynı fikirdeyim.”

“O hâlde ya senin analizin yanlış ya da mikro psikotarih, İkinci Vakıf’ın dışında bir grubun elinde.”

“Birinci Konuşmacı, kesinlikle ikinci seçenek doğru olmalı.”

“Böyle bir savın doğruluğunu gösterebilir misin?”

“Biçimsel herhangi bir yoldan gösteremem ama düşünün… Seldon’ın Planı’nı bireylerle uğraşarak etkileyebilen bir kişi hiç var olmadı mı?”

“‘Katır’ı kastediyorsun sanırım.”

“Evet, tabii.”

“Katır sadece işi bozuyordu. Buradaki sorun Seldon’ın Planı’nın mükemmelliğe hesaplamalarımızın izin vereceğinden belirgin ölçüde daha yakın olması, fazlaca iyi işlemesi. Bozmak değil, mükemmelleştirmek üzere devreden çıkaran bir Katır karşıtına –Katır’ın yaptığı gibi planı devreden çıkarma yetisine sahip, yalnız zıt bir amaçla hareket eden birisine– gereksinim duyuyorsun.”

“Kesinlikle, Birinci Konuşmacı. Keşke bu deyişi ben düşünmüş olsaydım. Katır neydi? Bir değişken. Ama nereden gelmişti? Nasıl oluşmuştu? Gerçekte bunu kimse bilmiyor. Daha başkaları olamaz mı?”

“Göründüğü kadarıyla hayır. Katır hakkında en iyi bilinen şey kısır olduğuydu. Adı da buradan geliyordu zaten. Yoksa bunun bir söylence olduğuna mı inanıyorsun?”

“Ben Katır’ın torunlarını kastetmiyorum. Katır –şu ya da bu nedenle– Seldon’ın Planı’nı bozmayan ama destekleyen, Katır benzeri güçlere sahip geniş –ya da artık genişlemiş– bir grubun yoldan çıkmış bir üyesi olamaz mı?”

“Galaksi aşkına, neden desteklesinler ki?”

“Biz neden destekliyoruz? Bizim tarafımızdan –daha doğrusu, entelektüel haleflerimiz tarafından– yönetilecek bir İkinci İmparatorluk planlıyoruz. Başka bir grup, bizden bile daha yetkin olarak Plan’ı destekliyorsa yönetmeyi bize bırakmayı düşünüyor olamazlar. Kararları onlar alacaklar… ama neyi amaçlayarak? Bizi ne çeşit bir İkinci İmparatorluk’a iteklemekte olduklarını bulmaya çalışmamız gerekmez mi?”

“Peki, onları nasıl bulmayı öneriyorsun?”

“Eh, Terminus Belediye Başkanı, Trevize’i niçin sürgün etti? Böyle yaparak, olasılıkla tehlikeli birinin galakside serbestçe dolaşmasına izin verdi. Bunu insancıl amaçlarla yaptığına inanamam. Birinci Vakıf’ın hükümranları, tarihsel olarak her zaman gerçekçi davranmışlardır; bu da genellikle ‘ahlak’a metelik vermedikleri anlamına gelir. Aslına bakılırsa, kahramanlarından biri –Salvor Hardin– ahlaka karşı tavsiyelerde bulunmuştu. Hayır, sizin deyiminizi kullanırsam, Başkan’ın Katır karşıtı ajanlarının baskısı altında hareket ettiğini düşünüyorum. Trevize’in onlar tarafından ele geçirildiğini ve bize yönelen tehlikenin öncüsü olduğunu düşünüyorum. Ölümcül bir tehlikenin.”

Birinci Konuşmacı, “Seldon adına, haklı olabilirsin,” dedi. “Ama Masa’yı buna nasıl ikna edeceğiz?”

“Birinci Konuşmacı, gücünüzü küçümsüyorsunuz.”

6
DÜNYA

1

Trevize sıkıntılı ve ter içindeydi. O ve Pelorat öğle yemeğini yeni bitirmiş, küçük yemek odasında oturuyorlardı.

Pelorat, “Sadece iki