*****

PINAR KÜR

YARIN YARIN

*****

© 1985, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Bilgi Yayınevi, 1976

14. basım: Can Yayınları, Ocak 2017, İstanbul

Editör: Sırma Köksal

Düzelti: Müge Karahan, Melike Şentekin

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-4444-0

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 31730

*****

PINAR KÜR

YARIN YARIN

ROMAN

*****

Pınar Kür’ün Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Akışı Olmayan Sular, 1983

Bir Deli Ağaç, 1984

Asılacak Kadın, 1985

Küçük Oyuncu, 1985

Bitmeyen Aşk, 1986

Aşkın Sonu Cinayettir (Mine Söğüt’le birlikte), 2016

Sadık Bey, 2016

*****

PINAR KÜR, Bursa’da doğdu ama hiç orada oturmadı. Çocukluğu Anadolu’nun çeşitli kentlerinde ve Londra’da geçti. On üç yaşında gittiği ABD’de beş yıl kaldı. Ortaöğrenimini New York’ta tamamladı, yükseköğrenimine yine orada başladı. İstanbul’da Robert Kolej Yüksek Okulu’nu bitirdikten sonra beş yıl Paris’te yaşadı. Sorbonne Üniversitesi’nde, Karşılaştırmalı Edebiyat Kürsüsü’nde doktora yaptı. Yurda döndükten sonra Devlet Tiyatrosu’nda çalışmaya başladı. Çeşitli gazete ve dergilerde tiyatro eleştirileri yazdı. 1984’te Akışı Olmayan Sular adlı öykü kitabıyla Sait Faik Hikâye Armağanı’nı kazandı. İstanbul Bilgi Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi’nde öğretim üyeliği yaptı.

*****

*****

1

İskele çevresinin bulanık, pis sularına atlayıp duran çocuklara takılıp kalmıştı gözleri. Koltukaltlarından sızan tere, beynini delmeye çalışan güneşe karşın onların yerinde olmayı istemedi. On-on iki tane vardılar. Sıska kıçlarından sarkan, kirden renkleri gitmiş uzun donlarını hepten düşmesinler diye bollaşmış lastiklerinden tuta tuta atlayışlarında, gösteriş adına salladıkları kocaman sövgülerde yaşlarının getirdiği domuzluk, yoksulluklarının getirdiği kurnazlığa, küstahlığa zorlayan çekingenlik ile çaktırmadan üstüne su sıçratmaya kalkışlarında en ufak bir sevinç sezemedi. Su serinletmeyecek kadar pisti şüphesiz; sırf inat olsun diye –neye inat?– bir tür hınçla atlıyorlardı. Sevinç değildi aradıkları. Sevinç nedir biliyorlar mıydı? Kendi çocukluğunu anımsadı uzaktan – özlemsiz, acısız bir anımsama. Tüm başka bir çocukluk ama hep aynı sevinçsizik. Mutluluğu bilmediği için mutsuz olmayan, ama gene de gülemeyen bir çocukluk. Bir yerlerde sevinçli çocuklar vardı herhalde. Mutsuzluğu bilmedikleri için mutlu olan, bilinçsizce gülüp duran çocuklar... Ama söz konusu olan onlar değildi aslında. Selim’in gerilerde bıraktığı öz çocukluğu da değildi. Çocukluk denilen şey – yalnızca bir kavram mı bu, yoksa bir çağ mı gerçekten? İleri geri, yalan yanlış, çabucak yaşanılan, elden geldiğince tez unutulan, sonra, çok sonra, birtakım yalanlarla anımsanan? Yoksa...

“Memeeet! Memet! Neredesin gözü kör olasıca? Memet diyorum! Tablayı ortalık yerde bırakmış da nereye cehennem olmuş gene? Allah belasını veresice.”

Çocuklar bir anda iskelenin altına sığındılar. Sanki topunun adı Memet’ti, topu da bir yerlerde bir işporta tablası bırakıp gelmişlerdi, topu da Tanrı belasından çok daha korkunç bir bela gibi iskeleden haykıran kara giysili kadından kaçmak zorundaydılar.

Selim, parmak dibini yakmak üzere olan sigarasını atacak bir yer aradı. İzmariti iskele önündeki çöplerin –ve gizlenmeye çalışan çocuk başlarının– arasına atıvermek aşırı bir aşağısama, mutsuzluklarıyla çok açıkça alay etmek olacaktı sanki. Bir an duraksadı. Kara giysili kadın Memet’in sudan hiç çıkmamasını, bir ömür boyu çöplerin arasında saklanıp kalmasını sağlamak istercesine bağırıyordu:

“Çık dışarı, elimle geberteyim seni! Gözü çıkasıca!”

Birden yanan elini suya doğru silkeledi Selim. Çöplerin arasına düşen izmarite bakmadı bile. Baksaydı da görebileceği şüpheliydi. Döndü, yürüdü. İskelenin altındaki çocukları, kara giysili kadını çöplü yazgılarıyla baş başa bıraktı. Yazgı değiştirecekti günün birinde ama mutluluk denilen kavramı yadsıyan bir adamın mutsuzluğa yalancıktan saygı göstermesiyle değil.

Denizden uzaklaştıkça yollar tozlandı, sıcak çoğaldı. İstanbul’u yeniden görmek için böylesine sıcak bir günü seçtiğinden kendi kendine yakınmadı Selim. Dayanılacak, katlanılacak bunca şeyin arasında öğle güneşine dayanamamak gülünç olurdu.

Çocuklar, çocuklar, çocuklar... Kentin her yanı çocuk dolu. İşporta tablasını sokak ortasında bırakıp iskelede yüzmeye kaçmamış olanlar, kaldırım kıyısında bir camdan misket için birbirini dövenler, sıska sırtlarında boylarından büyük küfe taşıyanlar, tek kolu, iki bacağı kesilmiş olup bir köşeden inleyerek dikkatini çekmeye çalışanlar... Dişini sıkmış yürüyor Selim. Acımıyor hiçbirine. Acımamak için sıkmış dişlerini. Acımanın ötesinde ya artık. Duygusallıktan uzaklaştı ya sözde... Sahipsiz çocukların, aynı şekilde, sahipsiz kedi köpeklerin sokaklarda başıboş dolaşmaları geri kalmışlığın bir simgesidir –hayır, belirtisi–. Geri kalmışlığın çaresi acımak değildir! Ve –Selim gülüveriyor burada– acımaya böylesine yatkın olmayan bir kişi, duygularıyla böylesine çetin bir savaşa girmez... Bir de acımayı aşağısamak saymaz çoğu kişi. Oysa acımalı çocuklara. Sırf çocuk oldukları için acımalı. Her türlü minik silahlarını güçlü sandıkları için; çabucak unutulabildikleri, her türlü politik, toplumsal, ruhbilimsel kavramın örneği oluverip gerçek dışına itilebildikleri için; bugün var yarın anı oldukları için; Marksist ideolojide yerleri olmadığı için

Döndü, dolaştı, yeniden deniz kıyısında buldu kendini. Denizden kurtuluş yok mu şu İstanbul kentinde? Doğma büyüme İstanbullu, doğma büyüme sahipsiz bir kişi olarak, kafasını her kaldırışında maviliği görmek değil, görememek garip gelmişti bir zamanlar. Sonraları, asıl büyümesi, gerçek insanlığını tanıması denizi olmayan bir kentte olduğundan mıdır, alışmıştı mavisizliğe. Denizi olmayan kentler, denizin yumuşatıcı, yatıştırıcı, uyutucu bir yerde, etkisinden uzak bulunduklarından daha bir zorluyorlar kişiyi, dürtükleyip uyandırıyorlar belki de. Oysa... Uzatmayalım deniz edebiyatını. Gerçekte denizi algılayan kaç kişi var İstanbul’da? Dört bir yanı deniz de, kaç kişi kafasını kaldırdığında maviliği görüyor? Giderek İstanbul da denizsiz bir kent olmaya başlıyor. Ya da denizsiz İstanbul ilgilendiriyor Selim’i artık. Birkaç işsiz güçsüzden, bir-iki ozandan, bir de, Selim gibi hâlâ yerini arayanlardan başka kimin vakti var deniz üstüne uzun uzun felsefe kurmaya?

Gözlerini şu maviden ayırabilse dönüp gidecekti. Ama bu kez martılara takılmıştı. Bir de çok uzaklarda, tıpkı martılar gibi su yüzünden bir yükselip bir konan ufak motora. İçindekini ya da içindekileri seçemiyordu durduğu yerden. Her an iki yanında meydana geliverip yiten sudan tepecikler gerçekten göz alıcıydı.

Suların iki yanından yarılı yarılıvermesi çocuğun hoşuna gitmişti önce. Uzaktan gördüğünde hep pamuk sandığı o ak şeylerin aslında minik su taneciklerinin toplamı olduğunu öğrenmek onu hem şaşırtmış hem de sevindirmişti. Bu tanecikler çıplak gövdesine sıçradıkça kıkır kıkır gülüyordu. Ne var ki, motor hızlandıkça, burnu gittikçe havaya kalkıp önündeki denizi kapadıkça mutluluğu ürküntüye dönüştü. Annesinin bacakları arasında oturmuş, iki çıplak bacağa iki eliyle sıkı sıkı yapışmıştı. Bacakları bırakıp ona doğru dönmek, beline sarılmak için zorlandı, ama beceremedi. Yalnızca omzunun üstünden kuşkulu gözlerle bakabildi. Annesinin kıpırdamasını önlemek için olacak, bacaklarını sanki bilmeyerek biraz daha sıkılaştırmaktan öte, kendini tüm unutmuş olduğunu gördü. Fena halde korktu.

Kadın gerçekten de unutmuştu oğlunun varlığını. Her yanını saran sersemletici rüzgârı içine doldurmak, yiyip yutmak istercesine ağzını açmış gülüyor, gözlerini bir kapayıp bir açıyordu. Başını geriye atmış, sarhoşum hava sarhoşu, diye geçiriyordu kafasından. Öğrenciyken pek sevdiği bir Amerikalı kadın ozanın bu konuda yazmış olduğu dizeleri anımsamaya çalışıyordu. Kapkara, kısacık saçları vardı; oğlununkilerden daha kısa. Tuzlu suyun etkisiyle ağırlaşmış olduklarından mıdır, çok kısa olduklarından mı, rüzgâr dağıtamıyordu saçlarını. Neredeyse geometrik bir yusyuvarlaklığı olan başı, ince uzun boynunun üzerine bir an için konmuş bir topu andırıyordu. Hele arkadan bakıldığında, her an yeniden zıplayacakmış duygusunu uyandırmaktaydı. Yüzü, topun bir yanına çok inceden inceye yontulmuş gibiydi. Şu anda, rüzgârın, hızın verdiği mutlulukla yumuşamış olmakla birlikte, gene de sertti çizgileri. Bu çizgiler yüzünün değişik planlarını belirliyorlardı. Pek çok, sanki yüzlerce plan vardı yüzünde. Anlayan biri, örneğin bir yontucu baksa, bir tek yüzde bunca değişik plan görmekten deliye dönebilirdi. Anlamayanları ise, yani çoğunluk, aşırı bir güzelliği olmayan bu yüzün neden böylesine ilgi çekici olduğuna şaşardı. Kapkara denilebilecek kadar koyu yanmıştı teni. Gövdesine sıçrayan su tanecikleri, kızgın güneşin altında, kara tenin üstünde yıldız yıldız parlıyorlardı.

Uçmak, uçmak böylece sonsuzluğa dek... Özgürlük bu olsa gerek. Kafam hep böyle hafif, hep böyle havadan sarhoş. Yemek, yutmak, sindirmek rüzgârı... ve sonunda rüzgâr olmak. Rüzgâr gibi –hayır, gibi değil, rüzgâr olarak– esmek, esmek, esmek... Özgürlük dedikleri...

Bunları düşündüğü anda sona erdi kadının özgürlük dediği şey. Birden hızını kesti motorun. Bacaklarının arasına sıkıştırdığı çocuk ağlamaya başlamıştı çünkü. Belki çoktandır ağlıyordu da, kendisi yeni işitmişti.

Motorun burnu yeniden değdi suya. Kadın kaygıyla çocuğa eğildi.

“Nen var, Gil? N’oldu oğlum?”

Gil annesinin erişebileceği kadar yakınlaşmış olan ince uzun boynuna sarılıp ağlamasını sürdürdü. “Ne olduğunu” söyleyecek durumda değildi. Başı dönüyor, midesi bulanıyordu. Annesi, korkudan, belki aynı zamanda soğuktan, tir tir titrediğini ayrımsadı yalnızca.

“Tatlım, canım benim, n’oldun?”

“Eve gidelim,” dedi hıçkırıklarının arasından. Motorun havaya kalkmış burnunun ufkunu kapamaktan öte, üstüne üstüne gelmeye başladığını, her ardına bakışta, annesinin gözlerinin biraz daha delilendiğini gördükçe fena olduğunu açıklayamadı. Her şeyden çok annesinden, annesinin bu uzaklığından, başına buyrukluğundan korktuğunu bilinçli olarak bilmiyordu ki.

“Dönelim, peki, dönelim elbet...” dedi kadın. Çocuğun kollarını boynundan açıp yüzüne baktı, gözlerinin çevresinde parıldayan yaşları sildi. Rahat edebileceği bir biçimde oturttu kucağına, burnunun ucunu öptü. Şaşılacak bir benzerlik vardı aralarında. Oysa oğulun burnu, tüm çocuklarınki gibi yuvarlak ve kalkık, çenesi, babasının çenesi gibi, yarıktı. Yalnızca başın yuvarlaklığı, gözlerinin biçimi, rengi annesininkinin aynıydı.

Kadın yavaş yavaş işletti motoru, kıyıya çevirdi. Ağır gittikleri için oldukça uzun sürdü yol. Ve yol boyunca, bir eliyle annesinin beline, bir eliyle de bacağına tutunan çocuk, bir tek söz söylemedi.

Biraz önce özgürlüğünü yakalayamayışının, ya da, yakaladığı anda yitirişinin sorumluluğunu oğluna yükleyemeyeceğini düşündü kadın. Oğlu yokken de kıvıramamıştı o işi... Hiçbir zaman kıvıramamıştı. Hep yarım kalmıştı özgürlük düşleri. Yarım kalan düşlerin suçlusu kimdi? Ya da, düş kurmak mıydı suç olan?

Kafasında –bir zamanlar “bilimsel” olan kafasında– tam açıklığa kavuşmamış o kadar çok şey vardı ki... Bir kez daha ulaşabilse o bilimselliğe... Yarım kalmış, hep yarım kalmaya yargılı, düşlerden kurtulup kişinin içine erinç getiren bir rahatlıkla yerli yerine oturuveren formülleri yakalayabilse bir kez daha...

Motor bir yalının iskelesine yanaştı.

“Geldiiik... Geldik işte,” dedi kadın. “Ne varmış ağlayacak?” Ve, iskele boyunca koşup gelen hizmetçi kıza uzatırken oğlunu, “Korktu küçükbey, biraz hızlanınca korktu,” dedi, sinirli olduğunu ayrımsamadığı bir gülüşle.

Eli hizmetçinin elinde, annesinin motoru bağlayışını, iskeleye tırmanışını sessiz seyretti çocuk. Boşta olan elini annesine uzattı sonra. Üçü birden eve doğru yürümeye başladılar.

Hizmetçi kızın, Gil’in korkaklığı üzerine sürdürdüğü konuşmayı yarıda kesti kadın:

“Arayan oldu mu?” diye sordu.

“Olmadı ablacığım.”

“Uçuyorduk,” dedi çocuk. Ve birden, ikisinin de elini bırakarak denizden yana döndü. “İşte orada,” diye gösterdi, “hep sular vardı...”

Kadın oğlunun gösterdiği yöne bakakaldı.

Yolunu iyice şaşırmış olduğunu anladı Selim. Bunda korkutucu bir yan yoktu. Kişinin ayağı kaldırımlara, başı da sıcağa dayandığı sürece yolunu bulmaması söz konusu olamazdı. Yabancı kentlerde, dilini doğru dürüst konuşamadığı kentlerde öğrenmişti kaldırım arşınlamayı, yolunu şaşırıp şaşırıp yeniden bulmayı. Şimdi İstanbul’dan korkacak değildi ya... Gene de nerede olduğunu bilmek isterdi. Çok garip bir yerdi çünkü bulunduğu yer. Buraya ne yoldan vardığını anımsamaya çalıştı. Daha biraz önce kentin göbeğindeydi, uçarak gelmiş olamazdı ya bu uzak, köy gibi yere... Durdu. Çevresine bakındı. Bir süreden beri onu izlemekte olan irili ufaklı çocuklar, kıkırdaşarak sardılar dört yanını. Beyoğlu caddesinden, bunca kısa süre içinde nasıl gelebilmişti buraya? Öyle ya, arada bir zaman kopukluğu, uyurgezerlikle geçirdiği unutulmuş bir süre yoksa –ki yoktu, artık bu kadarını bilemeyecek miydi yani?– en çok on beş dakika önce İstiklal Caddesi’nde yürüyordu. Derken yapışkan kalabalıktan sıkılmış, yan sokaklardan birine sapmıştı... Yürümüştü aşağı doğru. Oralarda sandığından uzun bir süre geçirmiş olabilirdi. Nedense sevmişti oraları. Daracık sokakların birinden çıkıp birine girmişti. Sokaklar dar, yapılar yüksek olduğundan mıdır, gölgelik, gezdiği öteki yerlere oranla serin olduğu için hoşuna gitmişti belki... Yüzleri iyice kararmış Fransız tipi yapıların –eski Pera değil miydi buralar öyle ya– arasında durup dururken, nedensiz yere çivit mavisine, acı yeşile boyanmış yapılara rastlamış, gülümsemişti... “Pitoresk” dedikleri, resmi çekilesi yerler... Neden işi bu gibi yerleri bulup çıkarmak olanların dikkatini çekmemişti hiç acaba? Belki de çekmişti de, Selim bilmiyordu. En şaştığı, hoşlandığı ise kapkara taş duvarların arasından arada uzanan, sokağın karşı yanındaki bir başka taş yığınına dek kol atabilen asmalardı. Nasıl oluyordu da taşların arasında yeşermeyi becerebiliyordu üzüm asmaları? Sokağın birinde bir incir ağacı bile gördü. Üzüm... İncir... Meyvesizdiler, kısırdılar kuşkusuz, ama gene de doğanın inatçılığını örnekliyorlardı. Sevinmişti Selim. Dostlukla bakmıştı toza, ise karşın özünü savunmaya çalışan yeşillere. Birazdan bir başka caddeye çıkmıştı, gene kalabalık, gene gürültülü. Arabaların aralıksız akıp gittikleri bir cadde: Tarlabaşı Caddesi. Bir süre yürümüştü burada. Ufak, tıkış tıkış dükkânlara baka baka. Oto parçalarından buzdolaplarına, parlak renkli kadın giysilerinden perukalara değin her şey vardı dükkânlarda. Sonra kahveler, berberler, kasap, manav, radyocu, ayakkabı tamircisi, büfeler, ucuz aşçı dükkânları... Mahalle içiyle genel çarşı, işyeri karışımıydı cadde. Aslında cadde sayılmamasını gerektirecek denli dardı ya, en az üç cadde dolusu araba yüklendiğinden midir, bir anacadde kalabalığına, karışıklığına sahipti. Buradan tez sıkılmıştı Selim, yeniden sapmıştı bir sokağa, gene aşağı doğru uzayan. Ve orada yürümüş, yürümüş, yapıların azaldığını, özelliklerin değiştiğini göremeden bir garip yere varmıştı.

Bir yamacın eteğinde, tümseklerle dolu toprak bir yoldaydı şimdi. Çevresinde bir sürü çocuk ve sinek. Sağında hendek denmeyecek kadar derin, uçurum sayılmayacak kadar alçak bir iniş, onun ötesinde de alabildiğine uzayan boş bir alan vardı. Solunda yamacı tırmanırmışçasına ya da yamaçtan yuvarlanırmışçasına tepeye doğru dizilmiş, üst üste, iç içe bir sürü irili ufaklı ev... Nerede olduğunu çocuklardan sormayı düşündü. Vazgeçti. Çocuklar gülmediklerinde garip garip bakıyorlardı suratına. Görebildiği öteki kişilerde –pek azdı bunlar, kapı içlerinde, cam arkalarındaydılar– de, sanki yapılarda da, sokak yerine kullanılan dar, geniş patikalarda bir gariplik, bir dünyadan kopmuşluk, kendi içine dönmüşlük vardı. Gözleniyor, gözetleniyordu sanki... Gördüğü başka gecekondu mahallelerini hiç andırmıyordu burası. Ona yabancılığını duyuran, yabancılığından ötürü onu tutuklaştıran bir havası vardı.

Birden çocuklar gene güldüler – adamakıllı alaylı bir gülüş, biraz da sinirli gibi, şaşkın gibi. Deminden beri durmadan elini kolunu oynatmakta olduğunu ayrımsadı Selim. Bilinçsiz bir sinek kovalama çabasıydı bu. Binlerce, sanki milyonlarca sinek vardı çevresinde. Bunca sineği ömründe bir arada görmemiş, hele hele üstünde hiç duymamıştı. Oysa çocuklar hiç gocunmuyorlardı şuralarına buralarına saniyede belki yüz kez konup kalkan sineklerden. Kendisine deli diye baktıkları bundandı belki. Gülümsedi birden. Tanıdığı tanımadığı hemen herkesin bir anda ona ısınıvermesini sağlayan içten, sevecen gülümsemesini çocukların her birine ayrı ayrı sundu. Gülüşmeler kesildi. Ne var ki çocukların ancak bir-iki tanesi sırıtarak karşılık verdiler ona. Ötekiler çok şaşırmışlardı anlaşılan. İyice baktı onlara. Kızlı erkekli, en büyükleri en çok on yaşında olabilecek bir küme... Entarili, entarinin altında pijamalı kızlar; yalnızca pijamalı ya da kısa, uzun, yırtık, yamalı, yırtıksız yamasız pantolonlu oğlanlar... Hepsinin ortak özelliği akıl almayacak kadar pis ve tozlu olmaları, bir de saçlarının hiç tarak yüzü görmemişçesine, bundan sonra taransalar bile hiç açılmayacakmışçasına karışık olması. Bir de... Bir de... Selim’in gülümsemesi dudaklarında donar gibi oldu. Değişik renkli, değişik biçimli gözlerin hepsinde aynı bakış vardı. Çocuklar kıkır kıkır gülerlerken bile gözleri gülmüyordu. Gülmemekten öte, canlanmıyorlardı sanki. Çocuk gözleri değil de, büyüklerinki gibi kuşkulu, daha da beteri, fiyat biçici, hesap sorucu gözler... Bir süreden beri duyduğu garipliğin bu gözlerden, bakışlardan yansıdığını anladı... Bir tuhaf oldu Selim. Diyecek bir şeyler aradı, bulamadı. Özellikle tam karşısında duran, gülümsemesine dargın bir gülüşle karşılık veren sekiz yaşlarındaki kızın gözlerine takıldı kaldı. Çok kocaman, çok güzel, açık yeşil gözlerdi bunlar. Yüzünde kapanmamış yaralar vardı, kumral saçları darmadağınıktı, gene de çok güzel olarak nitelenebilecek bir çocuktu.

“Okula gidiyor musun?” diye sordu Selim.

Kız bu saçma soru karşısında omuz silkti, dudak büktü.

“Okul yok ki,” dedi.

Öteki çocuklar gülüştüler.

“Onlar Çingene,” dedi biri.

“Sensin Çingene!”

“Anan da orospu!”

“Ben şimdi sana!”

“Öööööö, pis göçmen!”

Selim bir an ne yapacağını şaşırdı. Çocuklar birbirlerine girmek üzereydiler. “Durun, durun,” diyerek onları ayırmaya çalıştı. Son derece güçsüz hissetti kendini. Tanrı yardım etti de çocuklardan birinin gözü yamaçtan inen patikadaki alacalı lekeye ilişti.

“Melek’e bakın!” diye bağırdı çocuk.

Herkes, bu arada Selim de, başını kaldırdı yamaca doğru.

Güneş aşırı keskin olduğundan mıdır, titreyen, arada sanki zıplayan, kesin sınırları belli olmayan alacalı lekenin ne olduğunu kestiremedi ilk başta. Derken yokuştan aşağı doğru gelenin bir kız olduğunu seçti. Titrediği, arada zıplar gibi olduğu çok tehlikeli bir iniş yaptığındandı. Tehlikeli, çünkü çok dikti yokuş ve kızın ayağında çok yüksek topuklu ayakkabılar vardı. Ayrıca, kısacık minicik kırmızı eteği çok dardı. Selim’in çevresindeki çocuklar bu tehlikeli inişi büyük bir keyifle izlemeye koyuldular. Kızın üstünde kolsuz, yakası alabildiğine açık bir bluz vardı; belinde kalın, alabildiğine sıkılmış izlenimi uyandıran bir kemer... Gecekondu mahallelerinde kolu uzun pazen giysili, başörtülü kadınlar görmeye alışmıştı Selim. Şaşırdı. Kız biraz yaklaşıp, yokuşun asıl zor bölümünü atlattıktan sonra az buçuk diklendi. Omzuna astığı çantanın askısını düzeltti; kafasını şöyle bir sallayıp, kulaklarına astığı uzun küpeleri şakırdattı. Çocuklar da, sanki alaya başlamak için yokuş tehlikesinin bitmesini beklermiş gibi kıkırdadılar, ona yöneldiler.

“Heeeey Melek,” diye bağırdı biri, “Türkân Şoray mı güzel, sen mi?”

Soruya da gülüşlere de aldırmayarak yolunu sürdürdü kız.

Yaklaştıkça, kızın güzel ama aşırı boyalı, aşırı süslü olduğu belirlendi. Modaya uygun olması gereken, uyumsuz renkli giysileri ucuz ama göz alıcıydı. Saçları çok düzgündü – peruk takmış olduğunu anlayamadı Selim. Başını eğdiğinde kirpiklerinin gölgesi ta yanaklarının ortasına düşüyordu. Sağ salim yokuş dibine varınca bir an durdu, düzgünce olan alt yolda kırıtarak yürüyebilmek için vaziyet alıyordu sanki. Selim’in yanından ayrılıp kıza yaklaşmış olan büyükçe oğlanlardan biri,

“Filme mi gidiyorsun, Meleeeeek?” diye sırıtarak sordu.

Kız birden ona dönüp son derece cırlak bir sesle, “Sen işine baksana orospu çocuğu!” diye haykırdı. “Yakalarsam bacaklarını cart diye ayırırım valla!”

Kızın o etekle, o ayakkabılarla kimseyi, özellikle kaçmaya alışkın çevik bir çocuğu yakalayamayacağını çok iyi bilen oğlan bir-iki adım gerilemekle yetindi. Aynı sırıtkan suratla:

“Senin bacaklarını kim ayırıyor, Meleeeek?” diye sordu.

“Pis, adi, ahlaksız göçmen, ne olacak?”

Sesi, kolunu çocuğa doğru sallayışı, en önemlisi, ufacık çocuklarla sokak kavgasına girişmesindeki kolaylık kızın da çok küçük olduğu kanısını uyandırıyordu. Dikkatlice baktı Selim. Gerçekten on dört-on beşten fazla değildi. Kız birden Selim’in dikkatli bakışını mı fark etti, yoksa sokak piçleriyle didişmenin çok ötesinde bulunduğunu mu anımsadı bilinmez, küçümseyen bir tavırla dudaklarını büktü, başını kaldırıp küpelerini sallayarak saçlarını arkaya itti, takma kirpiklerini kırpıştırarak soylu sandığı bir davranışla kalabalığa arkasını dönmeye girişti. Girişti, evet. Çünkü üçlü bir devinmeydi bu. Önce kalçasıyla gövdesinin alt bölümünü, sonra belden yukarısını, en son da omzunu çevirdi öte yana. Kırıtarak yola koyuldu. Gözden yitmeden önce birkaç kez kafasını döndürüp Selim’e baktı.

Çocuklar yılışık gülüşmelerini sürdürdüler.

“Melek! Melek! Artiz Melek!” diye tempo tutarak bağırdılar ardından.

Selim’in biraz önce gözlerini beğendiği güzel küçük kız bağırmalara katılmadı.

“Hıh!” dedi dudak bükerek. “Artizmiş! Figiran!”

Olanların, söylenenlerin anlamını kavrayamayacak denli küçücük olan bir oğlan çocuğu gözlerini uzaklaşan Melek’ten ayırmadan konuştu:

“Babandır!”

Öğle sonrasının bunaltıcı sıcağının hiç duyulmadığı (perdeler sabahtan beri sıkı sıkıya kapalıydı) loş, serin bir odada, sarışın bir kadın aynanın önünde çırılçıplak oturmuş saçlarını tarıyordu. Filmlerde yüzlerce kez yapmıştı aynı işi – aynı biçimde. Tutmuştu numara. Yönetmenin biri –kendisinden başka herkes unutmuştu hangisi olduğunu şüphesiz– kamerayı arkaya alıp kadının “nefis” sırt inişini, “yuvarlak omuzlarını,” “dünya güzeli” yüzüyle “ham ipek çilelerini andıran” saçlarını hep bir arada, tüm görkemiyle göstermeyi akıl etmişti filmin birinde, ya da kim bilir, Brigitte Bardot’nun eski filmlerinden birinden çalmıştı. Bir tutmuştu bir tutmuştu ki, artık Aysel Alsan’ın ayna önünde çıplak saç taramadığı film çıkmaz olmuştu piyasaya. Şimdilerde kendi yatak odasında bile aynı sahneyi oynayıp duruyordu o da. Odanın içinde sinirli sinirli dolaşan adam hiçbir filmini görmediği halde, ya da o yüzden, fena halde tutuyordu numarayı besbelli.

Kadın, yüzünde alaycı bir anlam, gözlerini iyice kısarak bir süre aynadan izledi adamın gidip gelişlerini. Birazdan gelip omuzlarına yapışacağını, filmlere yakışır bir ateşle saçlarını öpmeye koyulacağını biliyordu. Yeniden sevişmek düşüncesi midesini bulandırdı hafifçe. Adam bir an önce giyinsin, defolup gitsin istiyordu. Biri çıksa da, şu erkeklere çıplak gövdelerinin ne denli yakışıksız olduğunu açıklasa ne iyi olurdu. Günün birinde kendisi yapardı belki bunu. Ama bugün değil. Şimdi herifin geniş omuzlu, göbeksiz, erkek gövdelerince kusursuz biçiminin yakışıksızlığından söz açıp konuşmayı uzatmanın gereği yoktu. Onu bir an önce savmanın tek yolu... Tuvalet masasının camına yapıştırmış olduğu çiğnenmemiş sakızı ağzına attığı gibi olanca şakırtısıyla çiğnemeye koyuldu. Adamın sinirlerinin daha da gerildiğini gördü. Sevindi. Daha da belirginleşti yüzündeki alay. Bir keresinde sakızı dilinin altına saklamış, tam öpüşürken adamın ağzına itivermişti. Öylesine sinirlenmişti ki aptal herif, sevişmeyi yarıda kesmek zorunda kalmıştı. Oysa, kolay değildi Aysel Alsan’ı yarıda bırakmak. Hele bunun gibi delisi olursa...

Hele bunun gibi, kimi zaman haftalarca bekletilmişi olursa. Şimdi de aynı şeyi yapabilirdi. Yani sakızı şaklata şaklata çiğneyeceğine dilinin altında saklayıp... Ne var ki, bir tek yarım öpücüğe bile katlanamayacaktı şu anda. Kurtulmuş olduğunu düşünerek sırıttı. Sonunda gözlerini aynadan ayırdı, döner sandalyeyi ufak bir ayak itişiyle adamdan yana çevirdi. Arsız arsız güldü.

Adam dişlerini sıktı. Gözünü ayırmadı kadından. Derinden içini çekti yalnızca.

“Nen var Oktaycığım?”

Alay ettiğini kesinlikle belirten, yapmacık bir sesle konuşmuştu.

“Hiçbir şeyim yok. Şunu şaklatmasan olmaz mı?”

“Olmaz! Hayattaki tek zevkim bu.”

“Sakız şaklatmak mı?”

“Sakız şaklatmak.”

... Dolayısıyla seni çıldırtmak ve de, bu seferlik hiç değilse, başımdan savmak... Temelli savamayacağımı biliyorum.

Allah belanızı versin, son üç-beş yıldır, atsan atılmaz satsan satılmaz kesildiniz hepiniz. Sıkılıyorsun, kızıyorsun bana bakarken. Ama ne kadar adileşsem ve bile bile döküyorum ortaya bildiğim tüm adilikleri, gidemiyorsun gidemiyorsun. Bırakamıyorsun beni. Nedir bu erkek milletinden çektiğim? En gencinden en yaşlısına, en yoksulundan –öylesini pek gördüğüm yok ya– en varlıklısına değin tümü bayılıyor adiliğime. Sen de bayılıyorsun. Bayıldığın için kızıyorsun ya... Adi bir kadını sevmek yakışmıyor soyluluğuna, değil mi, cicim? Soylu cicim benim! Ama ne iyi oldu senin bu özelliğini öğrendiğim. Öylesine kolay kullanılabilecek, öylesine etkili bir silah verdin ki elime. Hiç kendimi yormadan, rahat rahat okuyabiliyorum canına. Artık hiçbir şey için kendimi yormuyorum ya zaten. Geçti o günler... Didinmeler, şunu başaracağım, şu ya da bu olacağım diye uğraşmalar... Yapamayacağım şey yok artık. Neyi istesem, kimi istersem avucumun içinde. Hatta istesem, şu kadarcık istesem, karı diye alırsın beni. Adiliğimden bir dirhem bile yitirmeden karın olurum hem de. İstemiyorum ki. Ne yapayım senin karın olup da. Aldattığın kadına, o şımarık, aptal, kendini beğenmiş sosyete züppesine yaraşır kocasın sen. Bana koca gerekli değil. Hiçbiriniz gerekli değilsiniz aslında. Ne de verdiğiniz pırlantalar, önüme döktüğünüz paralar. Topunuzu birden alıp satarım rahat. Param pulum yerinde artık... Özüm kazandım hem de, alnımın ve de kıçımın teriyle. Onun için istediğim gibi şaklatırım sakızımı. Var mı bir diyeceğin?

“Ben gidiyorum öyleyse.”

“Güle güle...”

“Akşama görüşeceğiz, tamam mı?”

“Bilmem artık. Belki de gelmem.”

“Neden? Niçin gelmeyecekmişsin?”

“Yorgunum. Yarın çekim var üstelik. Boş vereyim diyorum.”

“Hayır. Boş verme. N’olur gel, Aysel. Ben senin için geliyorum.”

“Karının yanında dans edecek misin benimle?”

Oktay durakladı. Kılçıklı bir sorundu bu. Karısından çekindiği yoktu. Hatta kimi zaman, Aysel Alsan’la seviştiğini karısına söylemek için can atardı; özellikle canını yakmak istediği anlarda. Asıl sorun, Aysel’le olan ilişkisini çevresine açıklayıp açıklamamaktı. Utanıyordu kısacası. Orospu olduğunu saklamayan (gecesi 7.500 liradan kiralandığı söyleniyordu her yerde, ama bu konuda kendisine bir şey sormaktan kaçınmıştı şimdiye dek) bir kadını, ciddi bir sevgili olarak koluna takıp şurada burada gezerse alaya alınacağından korkuyordu. Bu yüzden gizli tutmuştu ilişkisini; karısından çekindiği için değil. Arkadaşları arasında Aysel Alsan’ın sözü geçtiğinde, yarı alaylı, yarı istekli konuşmalar, bol abartmalı iç çekmeler, kahkahalar olurdu hep. 7.500 kâğıdı bastırıp onunla yattığını açıklayanlar da çıkardı arada bir. Böyle durumlarda çok bozulurdu adam. Sevdiği kadını –sevdiği mi, hayır, yalnızca istediği, anlayamadığı bir biçimde çok, pek çok istediği... sevgi sözcüğü yanlıştı burada, sevdiğini yadsıyordu şimdilik– savunmak için çırpınır, ama genellikle pek ses edemezdi. Ara sıra yaptığı çıkışlar bile, “Yok canım, o kadar da değil,” “Dediğiniz gibi salak olsa böylesine çabuk yükselebilir miydi?” ya da “Herif onca parayı verecek kadar enayiyse o da alır elbet” şeklinde, yarım ağızlı çabalar olurdu. Ve biliyordu ki, bu geceki toplantıda Aysel’le bir kez dans etmesi bile, hemen oracıkta birtakım göz kırpışmalara, birkaç gün sonraki kumar masasında ise gevrek, biçimsiz kahkahalarla açık saçık yakıştırmalara yol açacak, üstelik Seyda bile durumu ciddiye almayacak, yüzünde belli belirsiz, küçümseyen bir gülümseme, yanındakilerle konuşmayı sürdürecekti. Hatta belki, karısına yanaşmak için fırsat kollayan serserilerden biri, Aysel’le ilgili açık saçık bir olay anlatacak ve Seyda, çevresindekilerle birlikte dans eden çifte gülecekti.

Bütün bunlar kafasından geçerken bile sıkıntı bastı adamı. Belli etmemeye çalıştı.

“Neden olmasın?” dedi ceketini giyerken. “Yeni tanışıyormuşuz gibi yapacağız zaten... Dans da ederiz...”

Aysel, sakız çiğnemeyi sürdürürken tembel tembel gülümsedi. Ses çıkaramadı.

“Geleceksin, değil mi?”

İlişkilerinin ortaya çıkması tehlikesini bile, sırf kadını o akşam bir kez daha görebilmek için göze alması şaşılacak şeydi aslında. Neden üstüne düştüğünü kendisi de bilmiyordu.

“Bakalım artık... Gelirsem, sırf seninle dans etmek için gelirim...”

Bu kez açık açık güldü.

Gerçekten çok güzel olan yüzünün kusurlu sayılabilecek tek yanı dişleriydi. Düzgün olmasına düzgün ve apak ve parlaktılar ama ayrık ayrıktılar. Ölçülecek olsa, bir-iki milimetre tutardı her dişin yanındakiyle uzaklığı. Güldüğünde, bu ayrık dişler yırtıcı bir hava veriyordu ona, ve isteyerek arsızlaşmadığı anlarda bile hafifçe bayağlaştırıyordu.

Giyinmeyi bitirmiş olan adam son bir öpücük almak için yaklaştı Aysel’e. Ayrık dişlerin görünüşü her zaman coşkulandırırdı onu. Ama bugün çok geciktiği için, eve gidip hazırlanmaya başlamadan önce bürosuna uğraması gerektiği için, kendini tutmak istedi. Bu yüzden kadının şakağından öpmekle yetindi ve, “Akşama görüşürüz öyleyse,” diyerek hızla çıktı odadan.

Aysel, genellikle derin bir soluk alırdı sevgilileri odadan çıktıklarında. Ama bu sefer kaşları hafifçe çatıldı. Adamın böylesine acele, böylesine yarım yamalak ayrılışına bir anlam vermeye çalışıyordu. Ne demek oluyordu böyle kaçar gibi gitmek, öpmeye bile çalışmadan? Çok uzun sürmedi kaşının çatıklığı. Omzunu silkti, aynanın önünden kalkıp yatağa yöneldi. Başkalarının önünde çıplak yürümekten kalma alışkanlıkla ağır ağır, salına salına yürüyordu. Ama yatağa ulaşınca, davranışlarının ince ya da iç gıcıklayıcı olup olmadığına hiç aldırmadan, pat diye attı kendini.

Saati merak etmek ancak parasını gişedeki adama uzatıp turnikeden geçtikten sonra geldi Selim’in aklına. Kadıköy vapurunun yanaşmasını bekleyenlerin çok fazla, çok birbirine tıkışık olması zamanın akşama yaklaştığını, iş çıkışı saatine varıldığını göstermişti ona. Akşam serinliği dedikleri şeyi –bir vakitler akşamları hava serinlermiş demek– duymamıştı ki, hava kararmamıştı ki, akşam olduğunu anlayabilsin. Kalabalığa bakıp da, değil her zaman oturduğu dışarıdaki sıralarda, içeride bile yer bulamayacağını anladığı anda yorgunluğunu duydu. Sabahtan beri sokaklarda dolaşıp duruyordu. Bir tek kez, o da beş-on dakikacık oturmuştu – neresi olduğunu hâlâ kestiremediği o garip mahallede yokuşu tırmanıp da sokağa biraz daha çok benzeyen üst yolda bulduğu çardaklı (yaprakların tozdan yeşilliğini yitirdiği bir çardaktı bu) kahveye girdiğinde. O zaman bile yorgunluk duyduğu için değil, kahvecinin çardağın altına dizdiği üç masadan birinde oturan adamlarla konuşmak istediği için... Pek konuşamamıştı ama. Sorularına yanıt vermekten kaçınmış olan çocuklar, yolda rastlayıp da gülümseyerek başıyla verdiği selamların karşılığını vermeyen yemenili kadınlar gibi kahvede zaman öldüren erkekler de uzak, kuşkulu, belki de düşmanca yabancılıklarını sürdürmüşlerdi. Masanın çevresinde beş kişiydiler. Selim’i ta uzaktan görüp gelişini izlemiş oldukları belliydi. Selamına karşılık vermişlerdi hiç değilse. Ama o kadar. Selim arada bir boş masa bırakarak oturduktan, kahveciye limonata söyledikten –açık, içine her türlü sineğin, pisliğin bulaşmış olabileceği bir içecek söylemekle onlardan biri olduğunu belirtmek istemişti– sonra, havanın sıcağından, kuraklıktan, belki de yağmur getirecek olan sıkıntıdan söz etmiş, adamları daha uzun, daha değişik konuşmalara zorlamaya çalışmıştı. Boşuna. Her türlü kişiyle konuşabilme, her türlü kişiyi konuşturabilme yeteneği dolayısıyla tutulur, övülürdü çevresinde. Burada neden başarısız olduğunu anlayamadı uzun süre. Yurttaşlarının geleneksel sıcaklığından yoksun muydular, ne? Her yerde, iyi niyetini kanıtladıktan sonra ona açılıveren yürekler, dökülen dertler, uzun uzadıya yakınmalardan hiçbiriyle karşılaşmamıştı. Sorularına yalnızca bir kişi, ötekilerin sözcüsüymüşçesine, kısa kısa yanıtlar vermişti. Bir tek soru sormuşlardı ona:

“İstanbul’dan mı geldiniz?”

Avrupa’dan, Amerika’dan, hatta Ay’dan mı geldinizcesine bir soruydu bu. Peki ama Beyoğlu’nun bunca yakınında bulduğu bu yer İstanbul’dan böylesine uzak mıydı ki? Aradaki yabancılığı daha da çoğaltmamak için mahallenin adını sormaktan kaçınmıştı.

“Dolaşıyordum da,” demişti.

Şimdi vapurun yanaşmasını beklerken, gerçekten de gün boyu dolaşmaktan başka bir şey yapmadığını düşünüyordu. Bir sürü yol yürümüş, bir sürü insan görmüştü. Ama hiç kimseyle gerçek bir iletişim kurmayı başaramamıştı bugün. Sokaktaki adamı ille de çok yakından tanımanın, her bir derdini öğrenmenin gerekliliğini kendi kendine tartışmak istemedi canı, bunca yorgunluğun üstüne. Bunun tartışılabilir bir konu olduğunu öteden beri savunmuştu. Kişi işin özünü, temel derdi bildikten sonra kişisel ayrıntılarla uğraşmamalıydı artık. Şu son günlerde kendisine yöneltilen ülkesinin insanlarını tanımama suçlamaları yüzünden çıkmıştı bugünkü yolculuğa ve bildiklerinden, sandıklarından başka bir şey öğrenememişti. Turistik bir gezi de olabilirdi bu. Ama öz yolculuğunu tamamlamış biri olarak, turistik bakışı çoktan yitirmiş olduğuna göre... Tartışılacak asıl konu, tek konu –bunu şimdi değil, yanı başındaki yaşlı, şişman kadının üstüne ha yıkıldı ha yıkılacakmış gibi dururken değil; sağlam kafayla, Doğan’la tartışmalıydı– ayrıntıya inmenin gerekliliğiydi... İşin içinde ayrıntılara boğulup kalmak da vardı çünkü.

Elinde viski bardağı, odanın içinde dolanıp duruyordu Oktay. İkide bir saatine bakıp dişlerini sıkıyordu. Saatine bakmadığı, bardağını kafasına dikmediği anlarda ise yüzünü buruşturarak çevresine göz gezdiriyordu. Evinden olan hoşnutsuzluğu yeni değildi. Hiç mi hiç sevmemişti bu salonu, hiç mi hiç rahat edememişti içinde. Başlangıçta alışabileceğim sanmıştı. Alışamamıştı işte. Kendi evinde rahat edememek, konuk gibi uzaktan görmek her şeyi! Olacak iş miydi yani? Evin döşenmesi işini Seyda’ya bıraktığı, daha doğrusu bir zamanlar, her yaptığını, her dediğini beğenecek kadar sevdiği için onu, kızıyordu kendine. Şu eve karşı en ufak bir ilgim, bir isteğim kalmış olaydı her şeyi baştan aşağı değiştirirdim, diye düşündü. Seyda’nın da gık demesine izin vermezdim.

Ama sevmiyordu işte, isteksizdi. Yabancısı olduğu, gitgide daha da yabancılaştığı bu yeri kendine uygun bir biçime sokmak için bile uğraşmaya değmezdi. Üstelik, son bir-iki yıldır moda olmaya başlamıştı bu tür döşemeler. Beş yıl önce, Seyda Kapalıçarşı’nın, Bedesten’in en kuytu köşelerinden bir sürü bakır topladığı, güney ilçelerinden satın alıp getirdiği kilimleri, alacalı yazmaları en çağdaş –ama ne yalan söylemeli?– rahat çağdaş eşyalarla karıştırdığı zaman kimsenin aklına gelmezdi böyle şeyler yapmak. Yavaş yavaş, güney ilçeleri “turistik”leşip kilimler pahalılandıkça, bakırlar Kapalıçarşı’nın her bir yanına dökülüp fiyatları arttıkça, bir yolculuk dönüşü duvarlarına kilim asan, ya da salonlarının bir köşesine bakırdan abajur koyan arkadaşlarının sayısı çoğalmıştı. Şimdilerdeyse, mobilyacı dükkânlarına kadar düşmüştü, bir zamanlar yalnızca Seyda’nın evinde bulunan nesnelerin kötüsü.

Artık moda oldu ya, yakında kendi değiştirmeye kalkar bunları, diye geçirdi kafasından Oktay. Sinirli sinirli salladı başını. Karısının birçok özentisi olduğu kanısındaydı. Kendi özentisi, giyimde, döşemede, hatta içkide bile, modaya harfi harfine uymaksa örneğin, Seyda’nınki modanın tam tersine gitmekti. Yedi yıldır tanıyordu şu kadını. Yedi yıl içinde milletin saçı uzamış, kısalmış, gene uzamış, atkuyruğu olmuş, topuz olmuş, iyice kabarmış, dümdüz bırakılmış, bin bir biçime girmişti. Seyda’nınkiyse hep erkek gibi kısacık kalmıştı. Hemen hiçbir kadının pantolon giymediği yıllarda ayağından pantolonu çıkarmazdı da, bu yaz bir kez olsun giymemişti. Herkesin etekleri dizin altındayken, hanım, dizinden bir karış yukarıda eteklerle gezerdi. Saymakla bitecek gibi değildi canım özentileri! Ama başlangıçta Oktay bütün bunların özenti olduğunu çakamamış, Seyda’nın “değişikliği”ne tutulmuştu salaklar gibi. Hatta, o canım Stereo’yu, şimdi dişlerini gıcırdatarak baktığı eski zaman sandığının –“hazine sandığı” derdi karısı, ve Oktay eve ilk gelen her konuğa plak çalmak zorunda kalıyordu eski püskü sandığın neden odanın ortasında durduğunu belirtmek için– içine yerleştirdiğinde bile, karısının “özgünlüğü” ile övünmüştü. Ne enayilik, ne körlük Tanrım! Seyda’ya tutulduğunda gerçekten de körleştiğine, sağırlaştığına, hatta dilsizleştiğine inanıyordu şimdi. Yoksa, yenip yutulacak kız mıydı Seyda, ilk tanıştıklarında bile? Aklı başında mıydı? Hayır! Oysa yıllar yılı, onu bir zekâ, zevk ve güzellik harikası olarak görmüştü. Şımarıklıklarını, ukalalıklarını, evet evet ukalalıklarını bile sevmişti.

Annesinin antikalarla, altın varaklı koltuklarla dolu konağında bunalıp, koleji bitirir bitirmez iki odalı bir yer –garsoniyer sözü ne büyük gelirdi kulağa o vakitler– tutmuş, tam kendi zevkine göre döşemişti Oktay. Bugün bile içi giderek anımsardı orasını. O sıralar pek moda olan aşırı çağdaş, aşırı rahatsız, parıl parıl eşyalar doldurmuştu içine. Bir de amerikan bar atmıştı ki köşeye, ancak en kaliteli filmlerde bulunabilirdi eşi! Seyda’yı, kendisiyle yatmayacağını bile bile, sırf gösteriş olsun diye götürmüştü oraya bir gün. Ve kız, o çok beğendiği, o beş yıldır içinde mutlu yaşadığı, o varlıklısından yoksuluna, namuslusundan orospusuna bir sürü kızın pek hayran kaldığı salona şöyle bir göz atmış, “Bekleme odasına benziyor burası,” demişti. “Aslında da bekleme odasından başka bir şey değil herhalde.” Ve Oktay bu ukalalığa bile kızmamıştı, iyi mi? İlk kez zeki bir kızla karşılaşmış olmanın kıvancı içinde ama aslında kızın zekâsını değil, hatta o zekânın aynası olduğuna inandığı acayip yeşil gözlerini bile değil, minicik memelerini düşünerek gülmüştü. Ceviz gibi, derdi o zamanlar. Ceviz gibi memelerin nesi güzeldi acaba? Şimdi sorsalar bilemezdi. Aysel’in dolgun ama dik, hafif yumuşakça –çürümeye yüz tutmuş şeftali mi dese; kantalup kavunu mu dese?– memeleri geldi gözünün önüne. Sabırsızca, hırçın hırçın soluyarak saatine yeniden baktı. Seyda, Gil’in odasına gireli yarım saat oluyordu neredeyse. Daha ne kadar bekletecekti? Nedense hep babasının işi acele olduğu zaman tutardı oğlanın huysuzluğu. Hoş, o huysuzluk yapmasa bile Seyda bir neden bulurdu ya iki saat başında beklemek için. Bıkıp usanmıştı karısının çocuğa olan düşkünlüğünden. Zaten... daha ötesini düşünmedi. Bu konunun ötesini düşünmekten her zaman kaçınmıştı. Çocuğu sevmediğini, Seyda’yı da artık sevmediğini biliyordu ama bu iki sevgisizliği bilinçli olarak birbirine bağlamayı aklına getirmek istemiyordu.

Hızla çıktı salondan. Üst üste içtiği viskilerin, bir de Aysel’in memeleri düşüncesinin bulandırdığı gözleri olabileceğine kararlı, gürültüyle Gil’in odasına doğru yürüdü. Yarı yolda, eski garsoniyerini süsleyen aşırı çağdaş koltukların şimdi yazıhanesinin bekleme odasında durdukları geldi aklına. Bir kat daha arttı kızgınlığı, hırçınlığı. Sertçe, elinden geldiğince patırtıyla açtı çocuğun kapısını.

Kapının açılmasıyla birlikte, Seyda oğlunun başucunda oturduğu yerden fırladı. Aynı anda elini dudaklarına götürdü. Öylesine kesin bir devinmeydi ki bu, Oktay tasarladığı gibi bağırmaya firsat bulamadan olduğu yerde kalakaldı. Öfkesi, ağzından bağırtı olarak çıkacak yerde gözlerinden –sanki kulaklarından da– korkunç bir ısı olarak fışkırdı. Karısı bir kez daha lafını ağzına tıkamıştı işte – bir kez daha Gil yüzünden! Ayaklarının ucuna basa basa yürürken gülümsüyordu bir de... Dışarı çıkınca koluna hafifçe dokunarak fısıldadı:

“Kapama...”

Beyefendinin kapısı geceleri açık kalırdı, öyle ya. Bir şey isteyecek, bağıracak olursa tüm mahalle işitebilsin diye... Oktay, koridorda karısının peşinden yürürken bilmeden onun gibi yaptığını, yani ayaklarının ucuna bastığını fark ediverdi. Sövdü kendine ve hemen olağandan biraz daha patırtıyla yürümeye koyuldu.

Seyda gene fısıltıyla, “Bugün sinirlendi biraz da...” dedi. “Bir türlü uyuyamadı.” Oysa, kocası kapıyı açtığında Gil uykuya dalalı on dakikadan fazla olmuştu. Uzun süre gözlerini oğlunun yüzünden ayıramadığı ve bu arada onunla ilgili olmadığını sandığı bir sürü şey düşündüğü için çıkamamıştı odadan.

“Çok geciktik,” diye söylendi Oktay, gene olağandan yüksek bir sesle. “Her seferinde böyle oluyor.”

“İyi ya, çıkalım hemen. Ben hazırım.”

Ve, sokak kapısının eşiğinde eline çantasını tutuşturan hizmetçi kıza, Gil’e bir şey olursa ne yapması gerektiğini kırk birinci kez anlatmaya başladı. Oysa artık hizmetçi kız da ezbere biliyordu ne yapılacağını, Oktay da. Üstelik, hiçbir şey olduğu da, olacağı da yoktu...

Selim başını yastıktan kaldırdı, gözlerini kırpıştırarak başucunda duran kadına baktı. Uykudan uyanmış değildi. Yani, aslında, gözlerini kırpıştırması için hiçbir neden yoktu. Olsa olsa kadının güzelliğinden gözleri kamaşmış olabilirdi. Bildiği kadarıyla yirmi yıldır, ama herhalde yirmi üç yıldır içi burkularak sevdiği şu kadının güzelliği buncadır hiç mi hiç yıpranmamıştı. Ya da ona öyle geliyordu belki. Hesaba göre kırk beşine yaklaşmış olmalıydı; eğer ilk ve son doğumunu gerçekten yirmisinde yaptıysa... Gene de yirmi yıl öncesinde olduğunca körpe, yumuşacık ve her an kırılacakmışçasına narindi. Bunca sert vuruşa karşın kırılmadığına göre, yumuşacıklığı koruyor olmalı onu, diye düşündü delikanlı. Ya da, gerçekten kalın kafalı, duygusuz, çok derinlerde, çok sert olduğu için böylesine dayanıklıydı. Onun kalın kafalı ve duygusuz olduğunu düşünmek, düşündüklerinin doğru olduğunu bilmesine karşın, içinde suçluluk duygusu uyandırdı.

Kadının başucunda dikildiğinde söylediği söze karşılık olarak, “Şart mı yani?” dedi.

“N’olur Selimcim, hatırım için...”

Bu kadının ağzından çıkan “hatırım için” sözleri yüzünden kim bilir kaç adam ne olmadık işler yapmışlardı. Selim, bu güruhun içinden yalnızca on-on beş kişiyi adlarıyla tanıdığını düşündü. Görüntüler hep birbirine karışmıştı. Kendi babasından, bir de çok sonradan gördüğü Apollo heykellerini andıran sarışın İsveçliden başka hiçbirinin suratını adına uyduramayacağından kuşkusuzdu.

“Peki, peki, kalkıyorum,” dedi. Aşırı uzun bacaklarını kaldırıp karyoladan aşağı sarkıttı. Oturduğu yerden, annesinin yakut gerdanlığı boynuna takarken karşılaştığı ufak tefek, anlamsız güçlükleri izlemeye koyuldu.

Şimdi kalkıp kulübe gitmek, annesinin eski ve yeni sevgilileri, eski ve yeni kocaları –yok canım, yeni kocası yok iki yıldır– ve bu sevgili ve kocaların eski ve yeni karıları ile tanışıp konuşmak, karşılarında Avrupa’dan tatile dönmüş terbiyeli oğul rolü oynamak ne gereksiz, ne anlamsız, yaşantısına ne denli aykırı, ama bunu annesi istediği için, ve Selim aptal olduğunu çok iyi bildiği bu anneyi sevmekten hâlâ vazgeçemediği, ona karşı gelmeye hâlâ kıyamadığı için, ne denli olağandı. Hâlâ yırtamadığım bir şeyler var, diye düşündü Selim. Doğan haklı şüphesiz. Ama bu kadını sırf anam olduğu için sevmiyorum ki, belki de bana hiçbir zaman analık yapmamış olduğu için seviyorum. Daha kötü ya, onu ana olduğu için değil, güzel olduğu için kıramıyorsun! Hani gereksiz güzelliklere karış dirençlenmiştin? Hani Baudelaire’i sevmiyordun artık? Ah Josette, Josette, insan akıllandığı için Baudelaire’i sevmekten vazgeçemez, Baudelaire’i akıllıca sevmeye başlar... Ama insan anasını akıllıca sevemez ki... Hele insanın anası böylesine zavallı, böylesine en yoksul köylü kızından daha acınacak durumdaysa...

Kalktı. İstemeyerek gidiyordu onunla, bu önemliydi herhalde. Onunla gitmek büyük bir tür ceza oluyordu. Katlanıyordu anasına... İçi, Doğan’a gitmek, Doğan’ın türkü söylercesine yanık bir sesle okuduğu şiirlerini dinlemek özlemiyle dolu olarak banyoya doğru yürüdü.

Yüzüne soğuk su çarparken kendisinden başka kimsenin anasının acınacak durumda olduğunu düşünmediğinden kuşkusuzdu. Ama acınacak durumdaydı işte. Onun gibi milyonlarca kadın vardı dünyada, aç olmayan, yoksul olmayan, güzel ama aynı zamanda zavallı olan... Gerçi onlarla uğraşmaya niyeti yoktu Selim’in; annesiyle bile uğraşmıyordu. Ona katlanıyordu, evet, ama uzun sürmeyecekti bu katlanma; yakında çıkıp gidecekti ve bunu anası da biliyordu galiba. Oğlunu her an yanında tutma çabası bundan olabilirdi. Selim kendi kendine gülümsedi. Zavallılığın daniskası değil miydi, yani, kadının kırk yılda bir uyanan analık duygularını sürdürme çabasını, kulüpten bir gece bile uzak kalamama alışkanlığı ile uzlaştırmaya çırpınması? Yalnız, bu arada, onun bu çırpınmalarına boyun eğdiği için Selim de zavallılar arasına girmiyor muydu? Bugün gördüğü yarı aç, yarı çıplak çocuklardan esirgediği acıma duygusunu neden şu süslü bebekliği elden bırakmamak için çırpınan süslü kadına harcıyordu? Acımayı aşağısamak saydığı için belki. Çocuklara daha çok saygı duyduğu için ya da... kendi geçip gitmiş çocukluğuna acımaktan bir türlü kurtulamadığı için... Kulübe gitmemekte dirense analık duygularının baskın çıkamayacağından, anasının onsuz gideceğinden mi korkuyordu? Yoksa onu gerçekten çetin bir seçme zorunluluğuyla karşı karşıya bırakmaya mı kıyamıyordu? Her neyse, ikisi de aynı kapıya çıkar. Selim, anasına katlanmasının nedeninin onun tarafından biraz daha uzun sevilmek, analık duygularını, evet, biraz daha yaşatmak olduğunu bilmiyor değildi. Kurtulamayacak mıyız duygusallıktan? Dönüp dolaşıp hep aynı noktaya mı geleceğiz? Sivri akıllının biri çıkıp öteki başkaldırmasını da ana sevgisinden yoksun büyümüş olmasına bağlayabilir. Sınıf değiştirmenin etken nedenlerinden biri, devrimciliğin birinci koşulu, ana sevgisinden yoksun yetişmektir! Ha, ha! Doğan’a söylese bunu güler. Ama ötekiler, Kemal ve yardakçıları gene olmadık kastilik çıkarırlar bu sözden...

Selim elinde olmadan yüzünü buruşturdu. Kemal ile yardakçılarının hep yanlış şeyleri ciddiye almak gibi gerçekten sinirlendirici bir huyları vardı. Doğan başkaydı ama, Doğan gereken şeylere gereken değeri vermesini çok iyi biliyordu. Bir yerde ozan olmak kesinlikle gerekli, güzeli sevmek, güzeli aramak mutlaka gerekli...

“Boyunbağı falan da takmak gerekiyor mu yoksa?” diye sordu.

Anası, ayna karşısında yakutlarını süzüyordu. “Sevgilim, alay etme benimle,” dedi. “Üç yıl içinde dünyanı bu kadar unutmuş olamazsın!” Dünyamı unutmadım ama dünyamı değiştirdim, küçükhanım, demek geldi Selim’in içinden. Anasına “küçükhanım” diyecek kadar olgun hissediyordu kendini... Kemal’i, arkadaşlarını, Doğan’dan başka herkesi küçümseyen bir mutluluk içine girmişti birden. Kulübe gitmenin hiç de fena olmayacağını düşündü. Canı birileriyle dalga geçmek istiyordu.

*****

2

Döşemelerin, bezemelerin, ışıklandırmanın hatta, aşırı bir özentiyi en çirkin, en açık seçik biçimde örneklediğini koca salondakilerin hiçbiri bilmiyor, görüyor muydu acaba? Herhalde hayır. Özentiyi kendilerine hiç mi hiç yakıştırmayan kişilerin toplandığı bir yerdi burası. Her şeyin aslına, hasına, en güzeline, en pahalısına sahip kişiler... Gerçek diye belledikleri şeylerin yalancısını bir bakışta seçen, ayırt eden, kınayan kişiler... Kadınların boyunlarındaki, parmaklarındaki taşlar hep gerçek... Giysiler Avrupa’dan alınmış ya da getirtilmiş. Yerli olanlar varsa, ülkenin en ünlü terzilerinin elinden çıkmış... Sırtında Dior’un orjinalinden daha pahalıya oturmuş bir Dior taklidi olan kadına özentiden söz etmek gülünç olmaz mı? Çakıldıklarında ağızlarından fırlayan alevlerin ışığını sönük bırakan parlaklıktaki altın Dupontlar da gerçek.

Her yandan çınlayan kahkahalar da gerçek... Gülüşlerde sahte tizlikler aramaya kalkacak budalalar boşuna beklemesinler, eğleniyor millet. Gerçekten gülmelerini, gerçekten eğlenmelerini engelleyecek hiçbir şey yok ki... Bu kişilerin birbirlerini yemek yutmak için can attıklarını, birbirlerini ezmek, kırmak için hiçbir fırsatı kaçırmadıklarını, türlü kıskançlıklar, bunalımlar içinde kıvrandıklarını söyleyenlere inanmak öylesine zor ki bu görünüm karşısında. Şu kadının, koluna yaslandığı adamın değil de karşısındakinin metresi olduğuna, şu mavilinin gülümseyerek baktığı yeşilli kadının saç biçimini delice kıskandığına, şu kır saçlı, yakışıklı adamın, sigarasını yakan şişko heriften daha birkaç gün önce yüz binler dolandırdığına inanası gelmiyor kişinin... Hem varsın öyle olsun, ne çıkar? Geçici, uçucu şeyler bunlar. Saç biçimleri sevgililer gibi her gün yenilenebilir, her gün yeni yüz binler kazanılabilir. Değer mi tasalanmaya, içiyor millet. Kaynaşmış bir kitle bu üstelik. Birbirini bilen kırk kişi... Gerektiğinde birbirlerini yeseler de gerektiğinde ortak düşmana karşı birleşmesini çok iyi bilirler. Çıkar kaygısının her şeyin üstünde olduğunu bilmeyen, bunun tam bilincine varmasa bile, sezmeyen var mı? Oyunun kurallarını pek iyi bilen kişilerin kendi aralarında tasasızca eğlenmeleri olağan değil mi yani? Kuralları şaşıranlar çok durmaz aralarında zaten, tez belli olur, tez silinir, kovulurlar. Kalanlar eğlenirler işte böyle; hem varlıklı hem mutlu olmanın tadını alabildiğine çıkarırlar...

Yemek salonunun en gözde, en göze batan masası yuvarlak masadır. Ne dans pistine, ne de denizin ve olduğunda ay ışığının görülebileceği geniş camlara yakındır bu masa. Gene de nedense, böyle büyük toplanmalarda en çok dikkati çeker. Genellikle kulübün “hızlı çiftleri” sayılan genç evliler grubu oturur burada. Öteki masalara, çalınan müziğe, söylenen şarkılara hiç aldırmadan, hep kendi aralarında gülüp eğlendikleri, şenlendikleri için dikkat çekerler belki de. Kulüp içinde bir kulüp gibidir bu grup. Pek ender gelirler yemeğe, denize hiç gelmezler. Hepsinin yalıları vardır çünkü. Yalnızca oyuna gelirler genellikle, ve kadınlar olsun erkekler olsun çok büyük oynarlar. Onların masalarında bir gecede dönen para, kimi masalarda bir haftada dönmez. Ama bu gece bir durgunluk var yuvarlak masada. Gülen az mı ne? Şaşırtıcı konuklar yüzünden mi bu tutukluk gibi şey?

Yuvarlak masada oturanlardan Seyda, çevre masalardan arada bir yönelen, özellikle kendisine yönelen bakışları görmüyordu. Masasında herhangi bir durgunluğun varlığından da habersizdi. Sulhi Gebzeli ile karısının öteki arkadaşlarını durultabilecekleri aklına gelmemişti hiç. Düşünmüyordu bile onları. Ferit’in çevirmeyi aklına koyduğu filme Gebzeli’nin para yatırmayı düşündüğünü, filmin yıldızını Ferit’in bu akşam getirip ona tanıştıracağını söylemişlerdi. Pek üstünde durmamıştı Seyda. Ferit’ in babası pes deyip de oğluna verdiği parayı kestiğinden bu yana para bulmak için çevirdiği türlü dümenler arkadaşları arasında arada bir anlatılacak, gülünüp geçilecek serüvenler olmuştu artık. Film çevirme hevesini ciddiye alan da yoktu. Bu nedenle, Ferit de daha gelmediği için, Seyda da, masadakilerin çoğu da unutmuştu asık suratla yemek yiyen Sulhi Gebzeli ile karısını ve de soluk yüzlü küçük kızları Ayşe Nur’u... Seyda, yuvarlak masaya oturmuş olmasının tek nedeni yemeğini tezelden bitirmekmiş gibi, çevresine pek bakmadan yiyip duruyor, iki yanında oturan iki erkeğin sanki birbirleriyle yarışırcasına kendisine yönelttikleri sözlere tek tük sözcüklerle ya da kısa gülüşlerle karşılık veriyordu. İki adamın tam bir yarış içinde olduklarını bilmiyor değildi aslında. Ama yarışı kimin kazanacağını şimdiden bildiğinden midir, kazananın kapmaya çalışacağı ödül olmak hiç de keyiflendirmiyordu onu. Bu arada, başını tabağından pek az kaldırdığı için, tam karşısında oturan kocasının gözlerinin gittikçe bulandığını, kendisine bakan bu gözlerdeki nefretin durmadan büyüyüp gizlenemez duruma geldiğini de görmüyordu. Çevresine olan ilgisizliği öylesine derindi ki, bu aldırmaz görünüşünün başkalarının ilgisini çektiğinden bile habersizdi. İnsan içinde oldu mu kendi kendini unuturdu Seyda; nerede olduğunu, neye benzediğini... Öyle ki, beklemediği anlarda karşısına bir ayna çıktığında irkilir, nereden tanıdığını çıkaramadığı biri karşısındaymışçasına şaşırırdı... Oysa kendini, güzelliğini seven bir kişiydi. Evinde, aynasının karşısında saatlerce oturduğu, sırf kendine baktığı olurdu. Bu akşam bile, Gil’in odasına gitmeden önce uzun uzun, kendini dehşetli beğenerek bakmıştı aynaya... Ak giysisini seçerken, kulaklarına zümrüt küpeleri takarken, göz kapaklarına gümüşlü boyayı sürerken, bütün bunların bir zenciyi anımsatacak kadar koyu yanmış tenine ne denli yakışacağını düşünmüştü. Tırnakları gene gümüşlü cilayla boyanmış elinin işaretparmağına kocaman zümrütü taktıktan sonra, ince uzun, kemiksizmişçesine yumuşak ellerine dakikalarca bakmıştı. Ama daha Gil’in odasına girerken unutmuştu bunların tümünü. Hele şimdi, kalabalık içinde, bir yandan yemek yer, bir yandan iki yanındaki “spiritüel” delikanlılara söz yetiştirirken, hiç mi hiç düşünmüyordu görünüşünü. Yüzüne pek yakışmayan, hatta gereksiz yere çizgilendiren mimikler yapması bundandı herhalde. Unutkanlık, gittikçe ciddileşen bir hastalık gibi, sıklığı gittikçe artan krizler halinde ama yalnızca başkalarının yanındayken geliyordu üstüne.

Oktay, karısına bakarken gözlerinde beliren, durmadan artan nefreti gizleyemiyor, üstelik gizlemek için en ufak bir çaba gösteremiyordu. Seyda’yı sevmediğini ne kendisinden ne de başkalarından saklamaya niyeti vardı. Şaştığı şey, Seyda’nın böyle istemeden, aldırmadan, kimsenin suratına bile bakmadan, tüm baştan savmalığıyla çevresindekilerin ilgisini çekebilmesiydi. Kendi sevgisi geçti geçeli, başkalarının karısında ilgilenecek bir yan bulmalarını anlayamıyordu. Unutmuştu onu eskiden nasıl sevdiğini, bu şimdi başkalarını çeken yanlarıyla hem de.

Birdenbire geçmemişti sevgisi. Sevgisizlik yavaş yavaş, Aysel’den çok önce, içini sarmaya başlamıştı. Evliliklerinin bir dönemine dek nasıl büyümüşse içindeki sevgi, bir yerden sonra öylesine küçülmüş, sonunda tümüyle yok oluvermişti. Eskiden karısının her yaptığını nasıl beğendiyse, şimdilerde her yaptığı öylesine batıyordu. Gene de, hiçbir zaman bu akşamki kadar patlamamıştı sevgisizlikten. Düpedüz nefretti duyduğu. Sevgisizlikten, isteksizlikten öte bir nefret. Aysel’e tutulup da Seyda’yı hiç aramaz, istemez olduğundan beri içine gömüldüğü sonsuzmuşçasına derin ilgisizliğin arada bir alevlenip yakıcı bir nefrete dönüşüvermesi bir yerde tedirgin ediyordu onu. Karısını hepten unutuvermek dururken ona kafa yormak ne kadar sıkıcı, boğucuydu. Şu anda duyduğu nefrete bir iğrenme duygusu karıştırmak için uğraştı. İyice temellendirmek istiyordu aralarındaki soğukluğu. Seyda’yı her düşünüşte midesi bulansa onu iyi ya da kötü düşünmekten kurtulabilirdi belki.

Seyda görmüyordu Oktay’ın nefret dolu bakışlarını. Görse de yorumlayamazdı. Oysa onun hemen solunda oturan Erdem arada gözlerini genç kadından ayırdı mı dümdüz Oktay’a baktığından çok iyi görüyordu. Kendince yorumunu da yapıyordu kötü kötü bakışların. Anlaşılan kocalık damarları kabarmış, karısını kıskanmaya başlamıştı Oktay. Çaktırmadan sırıttı Erdem. Sayısız deneyimlerinden biliyordu çünkü: Koca, kıskanmaya başladı mı, karı, tava gelmiş demektir! Üstelik, Seyda’nın yumuşamaya başladığının tek kanıtı Oktay’ın davranışları da değildi. Sofraya oturduklarından beri Seyda’nın kendisine bakmaktan çekindiği gözünden kaçmamıştı. Korkuyordu demek... Korkuyorsa işi ha bitti ha bitecek demekti. Karşı koymanın sonu ha gelmiş ha gelecekti. Alışık değildi kadınların kendisine karşı koymaya çalışmalarına. Gülünç, anlamsız bulurdu bu tür çabaları, gene de bu kez hoşuna gidiyordu. Kolaylıklardan bıkmışlığın ötesinde bir şeydi bu. Seyda onu beceriksizce itse, aptalca ondan kaçmaya çalışsa ya da sırf namus kaygısından kendini tutsa, üstüne düşmeye bile değmezdi. Gülüp geçiverirdi Erdem, yeşermeye daha yatkın çayırlara yönelirdi. Ne var ki, ne aptal ne beceriksiz ne de namusluydu yanındaki kadın. Onun da oyun oynadığından şüphesi yoktu Erdem’in. Hem de çok usta, çok ince bir oyuncuydu. Korkusu, anlamazlıktan gelmesi, en anlamaz göründüğü anda, en türlü anlamlara çekilecek bir sözle onu alevlendirivermesi oyun değil de neydi? Üstelik işin en güzel yanı, kadının bu oyunu naz adına, sözde değerini artırmak adına değil de, salt oyun zevki için oynuyor olmasıydı. Erdem, işin böylesine özüne varmış pek az kadına rastlamıştı ömründe. Her seferinde dehşetli coşkulanmış, o gibilerle kurduğu ilişkileri yaşamanın doruk noktaları olarak geçirmişti defterine. Seyda da bir doruk olacaktı. Oyunun kurallarını çok iyi bilen, çok iyi uygulayan, karşılıklı blöf yapan iki usta kumarbaz gibiydiler. Dehşetli eğlenmekteydiler...

İskemlesinde kıpırdanıp sırtını yasladı Erdem. Bacağını yanlışlıklaymışçasına Seyda’nınkine değdirdi. Bacağını çekmedi Seyda. Erdem öylesine keyiflendi ki, dalgınlığından yararlanıp Seyda’yı lafa tutmaya çalışan Kerim’in sözünü hemen ağzına tıkmadı. Çok eski, çok bilinen bir gülünç öyküyü en güldüremeyecek biçimde anlatıyordu Kerim. Seyda gülmüyordu. Sıkıldığı açıkça belliydi. Varsın biraz daha sıkılsın, kendisinden yardım istemek zorunda kalsındı. Erdem gene sırıttı.

Sonunda Seyda bacağını çekti. Hemen çekmediği, çekemediği için kendi kendine kızarak. Oyun oynamıyordu; Erdem’in düşündüklerini bilebilse şaşırırdı. Oyun oynamasını bilmezdi. Beceriklice, akıllıca kaçmanın yollarını da bilmiyordu üstelik. Erdem’in varlığına içinden inandığı ustalığın binde biri yoktu onda. Sofraya oturur oturmaz, idare edilmesi gereken bir durumun tam ortasına düştüğünü, iç sıkıntısından çok daha karışık işlerle uğraşması gerekeceğini anlamıştı. Ne var ki, oldum olası durum idare etmekte yeteneksizdi. Hemen her şeyi zahmetsizce elde etmeye alışmışlığından mıdır, kendiliğinden fışkırmayan hiçbir davranışı yok gibiydi. Her aklına eseni yapmanın –ya da yapamamanın– üzüntüsü içindeydi hep. Aslında işini bilen bir kadının idare edemeyeceği bir durum yoktu ortada. Oysa Seyda işini bilmezdi –buna karşın, dışardan bakanları imrendirecek kadar rast gitmişti işleri bugüne dek– ve Erdem’den korkması nedensiz değildi. Oktay’ın bu eski okul arkadaşıyla tanışalı altı ay olmuştu. Avrupa dönüşü ortalığı epey kasıp kavurmuştu adam. Seyda, daha ilk karşılaşmalarında aralarında güçlü bir cinsel çekim olduğunu ayrımsamıştı. Her bir araya gelişlerinde biraz daha artmış, biraz daha açıklığa kavuşmuş, onu biraz daha korkutmuştu bu. Hele bu gece, içindeki istek artık belirgin bir biçimde sanki gövdesinin her yanından taşarken ne yapacağını bilemiyor, adamın yüzüne bile bakamıyordu. Bir yandan da, bunun gerçek bir istek olmadığına, Oktay’la aralarına giren soğukluğun sonucu, gittikçe artan cinsel açlık olduğuna inandırmaya çalışıyordu kendisini. Ama sırf açlık olsa, belirli bir nesneye yönelmeyen, kuru ekmeğe bile razı olacak açlık olsa, neden sağındaki Kerim’i değil de sözgelimi, Erdem’i çekiyordu canı? Üstelik yakışıklı da sayılmazdı. Sarışın, mavi gözlü, al yanaklı – Seyda’nın hiç tutmadığı bir tip. Yalnızca güldürme yeteneği miydi onu böylesine çekici yapan? Canı istediğinde –ki bu gece istiyor olmalıydı– domuz gibi güldürürdü insanı. Tüm insafsız bir zekâsı vardı. Seyda gülmesine gülmüştü bu gece de ama korkudan bir türlü kurtulamamıştı. Altı ay gibi kısa bir süre içinde kulüpte ondan başkasından söz edilmez olmuştu. Kimlerin karısını baştan çıkarmamıştı ki? Ancak, Seyda öyle kolayca baştan çıkıveren, bir yana bırakıldıktan sonra da aynı kolaylıkla başka âşık bulabilenlerden değildi. Erdem’e kendini bıraktığı anda başının belaya gireceğini biliyordu. Beş yıl önce aynı tür bir cinsel istekle, anlayamadığı, hâlâ çözemediği bir biçimde, başka hiçbir şeyini beğenmediği halde Oktay’a nasıl tutulduğunu anımsıyordu. Seyda, kolay tutulmazdı ama, bir tutuldu mu da kolay kolay kurtulamazdı. Oktay’dan önce, gene tüm yanlış bir adama gene aynı anlamsız ama yırtıcı bir istekle bağlanmıştı. Ömründe “sevgi” diye bildiği bu iki garip tutkudan başka bir şey yoktu zaten. Faruk –Tanrı yardım etmiş– kendiliğinden çıkıp gitmişti. Yoksa Seyda’nın onu bırakabileceği şüpheliydi. Arkasından nasıl gözyaşı döktüğünü anımsadıkça gülümsüyordu artık. Kapanmıştı o yara. Ağır ağır, sancılı sancılı kapanmıştı. Oysa, Oktay’ın açtığı, bir sevda yarası olmaktan çıkıp da, tüm yaşamını kapsayan, delik deşik eden bir cüzzam olayına dönüştüğünden bu yana, ikide bir yenilenen krizler halinde her yanını acıtmaya devam ediyordu. Üçüncü bir yaraya gerek yoktu şimdi; istemiyordu Seyda. Bu yüzden kurtulmak istiyordu Erdem tutkusundan. Sağ yanında oturan Kerim’e dönmeye çalıştı. Onun korkutucu bir yanı yoktu çünkü. Şu adamın zavallılığını bilebilecek daha kaç kişi var Türkiye’de acaba, diye merak etti. Şişkoluğunu, dazlaklığını, soluk benizliğini herkes görüyordu şüphesiz. Kafasının, başkalarında saçla kaplı bölgesinde pırıl pırıl parlayan ter taneciklerini de görebilenler olabilirdi. Ama onu eskiden tanıyan, bir vakitlerki durumuyla şimdiki durumu arasında kıyaslama yapabilecek olan kaç kişi vardı? Bir vakitler şişko değil sıskaydı Kerim. Şimdi ter taneciklerinin parladığı yerde dalgalı kumral saçları vardı. Bir vakitler şiirler yazardı. Gene soluk benizliydi. Gene gülünçtü, evet. Yazdığı şiirler, şimdi patlatmaya çalıştığı “espriler”den daha bile gülünçtü kuşkusuz. Gene de içten bir şeyler olmuş olmalıydı bir zamanlar Seyda’ya olan sevgisini şiirle dile getirmeye çalışan bu adamda. Baba parasına konan, o çevrenin hemen hemen tüm erkekleri gibi, babanın kazandığı parayı çoğaltan, babanın kurduğu işi –bozulması olanaksız olduğu için– geliştiren bu adamcağız bir zamanlar –kolejdeyken– Seyda’yı sevmiş –nasıl, niçin?– onun için “sevda” ile Seyda’yı kafiyeleştirmeye çalışan şiirler yazmıştı –nasıl, niçin?–. Şiiri anımsamaya çalıştı Seyda. Okuyuversem de, ikimiz de adam gibi gülsek, diye düşündü bir ara. Ama ansızın, o günlerin artık gülünç olamayacak kadar gerilerde kaldığını kavrayıverdi. Acımaya benzer bir şeyler duydu içinde. Tam acımak da değil de, işte, bir tür acı. Adamın gözlerinde şiire yakın, şiiri duyan bir şeyler aradı; kötü de olsa şiir söylemeyi gerektiren güdüden bir iz... Umutla, gerçekten bir şeyler bulmak isteğiyle baktı yüzüne. Hiçbir şey bulamadı. Kabul etmek gerekti kısaca: Geçen zamanın semirttiği ama renklendiremediği bu adam için şiir söylemek de, Seyda, ve hatta şimdiki güldürme çabaları da yersiz birer özentiden başka bir şey olamazdı. Gülümsedi gene. Acıyla değil de bu kez, kendi kendine dönük bir alayla.

Oktay, karısının oburca sayılabilecek biçimde yemek atıştırmasından bile iğrenemeyeceğini anlayınca gözlerini Seyda’nın iki yanında oturan adamlara çevirdi. İğrenerek onları süzdü birer birer. Birlikte okuduğu, zamanında birlikte çapkınlığa çıkmış olduğu bu adamların kafasından geçen pislikleri kendi kafasının içindekilerce iyi bilirdi. Heriflerin kendisine nasıl baktıklarını, nasıl sulu sulu güldüklerini gerçekten görmüyor muydu Seyda? Neden kaşlarını çatıp –pek de iyi bilirdi kaşlarını çatmasını– bir son vermiyordu bu yılışıklıklara? Kime yutturuyordu yani, o hiçbir şey anlamaz, bilmez, çevresinden habersiz görünüşünü? Kıskandığından değil, elbet. Oktay karısının nesini kıskanacaktı ki? Heriflerin her biriyle yattığını görse kılı kıpırdar mıydı acaba? Hah! Gülesi geldi. Gülemedi ama. Aysel’in Seyda’nınkiyle kıyaslanamayacak kadar üstün güzelliğine sığınmaya çalıştı karısını görmekten, düşünmekten kurtulmak için.

Kapıya baktı sabırsızca. Kapıyı görebileceği bir yere özellikle oturmuştu; yanı başındaki sandalyelerin boş kalmasını sağlamıştı. Yanında istiyordu Aysel’i. Bunca şeyi göze aldıktan sonra, arada bir, hiç değilse, ayağına dokunabilmeyi istiyordu. Gecikmesi sinirini bozuyordu bir yandan da. Yoksa o Ferit olacak aşağılık herif, gelmeden önce kızı becermeye mi kalkmıştı? Yapar yapardı hani. Aysel de boyun eğer mi eğerdi. Bugün olmazsa yarın, kulübe gelmezden önce olmazsa sonra, er geç nasıl olsa boyun eğmeyecek miydi sanki? Kafası zonklamaya başladı. Aysel’in bir başkasıyla yatağa girdiğini düşünmek, böyle sinirli, böyle içkili anlarında çıldırtabilirdi onu. Neden olduğunu kendisi de bilmiyordu. Kızgınlığını yeniden Seyda’ya aktarmak istercesine karısına döndü bir kez daha. Garipti, bildiği kadarıyla kendisinden başkasıyla yatmamış olan, yani bir yerde tümüyle onun olan şu kadını kıskanmıyordu da, herkesle yatan, yatmadıklarıyla da her an yatabilecek olan bir kadını kıskanıyordu. Hiçbir zaman onun olamayacak bir kadını.

Bunun nedenini bulmak hiç de güç değildi oysa. Aysel’i başka bir erkekle, başka yüzlerce değişik erkekle sevişirken gözünün önüne getirebiliyordu. Hem de korkunç, acı verici bir canlılıkla. Seyda’yıysa o durumda canlandırmak şöyle dursun, aklına bile gelmemişti başka bir erkekle. Zorladı kendini. Karısının iki yanında oturan adamların önce birini, sonra ötekini soydu, ikisinin de yanına yakıştırmaya çalıştı kadının parlak, kara, çocuksu gövdesini. Olmadı. Ve, her nedense, tümüyle anlamsız bir sahne belirdi gözünün önünde. Seyda’nın bir saat önce Gil’in başucundan ayağa fırlayışı, kocaman zümrütlü işaretparmağını dudaklarına götürüşü...

“Geldiler,” dedi birisi.

Ama Oktay, sabırsızlıkla beklediği kadına hemen bakmadı. Gözlerini Seyda’nın yeşil taşlı yüzüğünden kurtarıp Aysel’e çevirdiğinde, yeni gelenler masaya iyice yaklaşmışlardı. O zaman bile, ancak turuncu bir leke olarak görebildi Aysel Alsan’ı. Yeniden Seyda’ya baktı. Uzun, ince boynunu döndürmüş, yıldızın gelişini izliyordu o da. Olağanüstü uzun, olağanüstü ince, koparılması çok kolay görünen bir boyun. Ve boyun uzadıkça uzadı, yılan gibi kıvrılmaya başladı. Kendi çevresinde dönüyor, dönüyor, sanki uzaklarda bir yere atılmaya hazırlanıyordu. Korkulu bir düşten uyanmak istercesine silkindi Oktay. Hafifçe sallanarak ayağa kalktı.

Tanışmalar, karşılıklı gülümsemeler bittikten, herkes yerine oturduktan, konuşmalar, bu kez Aysel’e dönük olarak yeniden başladıktan bir süre sonra ancak toparlanabildi. Başına geleni anlamamıştı. Ne kadar içtiğini anımsamaya çalıştı. Çoktu herhalde. Oysa çok içmeye de alışkındı. Kolej günlerinden beri içkiden kendini yitirdiğini hiç bilmiyordu. Ama biraz önce basbayağ yitirmişti kendini işte. Beklenilmedik bir şey yapıp yapmadığını öğrenebilmek için çevresine göz gezdirdi belli belirsiz. Herkes Aysel’le ilgilenmekteydi; ona değil tuhaf tuhaf, göz ucuyla bile bakan yoktu. Rahat bir soluk olarak Aysel’e döndü; sevimli sevimli gülümsedi.

Kadın beklediğinden, düşlediğinden çok daha güzeldi bu gece. Biner mumluk farları andırıyordu yuvarlak kara gözleri. İncecik kalkık burnuna, çıkık elmacıkkemiklerine, alçak sesli bir kahkaha ile aralanmış dudaklarına bakarken yüreğinin sıkışır gibi olduğunu hissetti. Ve, tanıştıklarından beri ilk kez o an, bu kadına karşı duyduklarının cinsel istekten öte bir şeyler olduğunu anlayıverdi. Son derece yumuşak, ve sanki her an kırılabilecek, bin bir billur parçaya ayrılıverecek bir inceliği vardı bu gece. Ve Oktay, onu korumak, kırıcı yıkıcı her şeye karşı savunmak gibi sevecen bir istekle doldu. Şimdiye dek kimse bu isteği uyandıramamıştı onda. Seyda’yı en sevdiği yıllarda bile, onu korumak şöyle dursun –Seyda’yı herhangi bir nedenle, herhangi bir biçimde, herhangi bir şeyden korumak aklına gelir miydi adamın?– kendisini ondan koruması gerektiğine inanmıştı. O zamanki sevgisi üstün gelmiş, kendi kendisini yeterince savunmasına engel olmuşsa, tüm kişisel tehlikeleri göze alıp Seyda’ya teslim olmuşsa, zamanı geldiğinde bu gereksiz ataklığından dolayı az mı yerinmiş, kendisine az mı sövmüştü? Şu anda Aysel’e karşı duydukları çok başkaydı. Kadının görünüşteki başına buyrukluğuna, güvenine karşın, sanki korku içinde olduğunu seziyordu. Yalnız kaldıkları zamanki adiliklerinden, çıngıraklı, edepsiz kahkahalardan en ufak bir iz yoktu bu geceki davranışlarında. Masadaki kadınların tümünden daha “hanımefendi” olma çabasındaydı belli ki. Oktay “hanımefendi”liğin ondan ne denli uzak olduğunu çok yakından bildiği, üstelik bu çabanın yalnızca kendisi için harcandığını sandığı için, gözleri yaşaracak kadar duygulanmıştı. Birkaç saat önce, Aysel’in kulüpte birtakım aşırı davranışlarda bulunmasından, aralarındaki ilişkiyi apaçık ortaya koyuvermesinden korktuğu için utandı kendinden. Öyle bir şeyler yapmaya kalkışmaması ne kadar “soylu” olduğunu gösteriyordu. Kumaşında bu soyluluk varken, namlı bir orospu olması –onu bırakın, ünlü bir sinema yıldızı olması bile– zamanında gereken koruyucuyu, elinden tutacak, doğru yolu gösterecek adamı bulamamasındandı şüphesiz. Yalnızlığını, zavallılığını kendi çıkarları için kullananlar arasına düştüğünden böyle olmuştu. Oysa bir yerde üstündü hepsinden. Bir an onu gerçekten sevdiğini sandı. Onu kurtarmak isteği bir saman alevi gibi parladı içinde. Aysel’e açıkça sahip çıkmak... Onu herkeslerden korumaya kalkmak... Seyda’ya tutulurken gösterdiği ataklıktan çok daha büyüğü gerekecekti bunun için belki. Ama çok daha başka, çok güzel bir ataklık bu kez. Kendini öldürmek için gösterilen değil de, örneğin, yaşamayı sürdürmek için gösterilen...

Düşündüklerinin gerçek olması ancak Seyda’nın da bunları görmesine, bunlara inanmasına bağlıymış gibi, utku dolu, mutlu gözlerle baktı karısından yana. Ve donup kaldı.

İnce, uzun, yılan boynuna dalıp kendini yitirme olayından beri ilk kez bakıyordu Seyda’nın yüzüne. Daha önce bakmamaya özellikle dikkat etmişti. Aysel’in ışığında karısının şimdiye dek erimiş bitmiş olacağından emindi. Onu kıskanç kadınların yapmacıklığı içinde bulacağını sanıyordu. Belki gereğinden daha yüksek sesle gülüyor, konuşuyordu. Yitirdiği ilgileri yeniden toplamak amacıyla birtakım numaralara başvuracak kadar aşağılaşmıştı belki de... Ya da, yanındaki adamların şimdi Aysel’e dönük bakışlarını yeniden kendisine çevirmek için, dudak büken, kusur bulucu bir fısıltıyla birinden birine eğilmiş olabilirdi... Bütün bunları, daha da beterini umarak bakmıştı karısına. Aysel’i yüceltmeyi, soyluluğun doruğuna çıkartmayı nasıl istiyorsa, Seyda’yı küçültmeyi, adilik çukurunun en dibine itmeyi de öylesine istiyordu. Umutla, utkuyla bakmıştı. Ve donup kaldı.

Aysel’e bakıyordu Seyda da. Gerçek bir ilgiyle. Ve yüzünde, “domuzca” olarak nitelenemeyecek kadar hafif bir gülümseme. Meraklı yalnızca, ve içten, tümüyle yapmacıksız. Gerçekten incelemeye değer, gerçekten alışılmamış bir şeye bakar gibi... Ve gözlerinde, kadın kısmının ancak kıskanılmayacak kadar küçük ya da çirkin kadınlara gösterebildikleri iyi niyet...

İyi niyetli, yumuşak bakışlar... Hiçbiri olmasa bu çıldırtabilirdi Oktay’ı. İlk şaşkınlığı geçtikten sonra, içine dolan kızgınlığı körüklemeye koyuldu. Mutluluk ilk anda yok olmuştu zaten. Ama utkuyu, utkuyu kesinlikle geri istiyordu, her ne pahasına olursa olsun. Seyda’nın, sandığından da yaman bir düşman, bir şeytan olduğuna iyice inanmıştı artık. Aysel’i herkesten, her şeyden çok ondan koruması gerekiyordu.

“Aysel Hanım, dans eder misiniz?”

Olanca tatlılığıyla gülümsedi kadın.

“Çok isterim,” dedi genizden gelen bir sesle... “Ama biraz sonra... olur mu? Siz yemeğinizi bitirmişsiniz ama ben daha yeni başladım.”

Aysel, hiçbir zaman plansız davranışlarda bulunmayan kişilerin temkinliliği içinde, yeni girdiği çevreyi iyice bir kolaçan etmeyi uygun bulmuştu her şeyden önce. Bu gece neler yapacağını inceden inceye planlamamış değildi elbet. Ancak, planın çevresine gerçekten uyup uymayacağını kestirmeden uygulamaya geçmek hiç yapmadığı bir şeydi. Geldiğinden beri, hiç renk vermeden, olabildiğince yansız davranışlarını sürdürmüş, masadaki salakları adamakıllı incelemişti. Ve kararını verdi. Evet, evet, “hanımefendi” pozu tam anlamıyla uygundu duruma. Yapmacık ya da özentili görünmeden, kolaylıkla kıvıracağı bir işti üstelik. Çünkü, bir zamanlar, çok eskiden yani, daha Halûk’un mankenliğini yaptığı sıralarda, gerçekten özenmişti ortalıkta salınışına küçümseyen bakışlarla bakan hanımefendi müşterilere. Gerçekten istemişti onlar gibi olmayı. Gerçekten istediği her şeyi olduğu gibi, bunu da becermişti. Ve ancak tıpatıp, ayırt edilemeyecek kadar benzediğinde onlara, yaptığının ne denli gereksiz, ne denli saçma olduğunu kavramış, vazgeçmişti hemen. Hiç de boş kafalı olmadığını Halûk bile anlamıştı o zaman.

Ama bak, şimdi işe yarayacaktı işte, o eski, disiplinli çalışma. Sofrada esaslı bir etki yarattığını hemen kavradı. Şaşmışlardı her şeyden çok, kendi davranışlarını ayarlamak gereğini duymuşlardı. Zaten, yeni girilen bir çevreyi beklenilmedik bir biçimde, gerçekten şaşırtabilmek değil miydi asıl ustalık? Güzelliğinin, orospuluğunun yaygın olarak bilindiği bir yerde, şüphesiz kendisine tepeden bakan kişilerin karşısına, kolej çıkışlı kızlara taş çıkartan, kusursuz bir görgülülük içinde çıkmak en iyisiydi. Koskoca Aysel Alsan’ın, bu karıların –heriflerin de– hepsini cebinden çıkaracak kadar kurnaz olan Aysel Alsan’ın bunu bileceğini kestirememiş miydi inekler? İçin için güldü. Aslında Sulhi Bey olmasaydı işin içinde, herhangi bir çabaya girişeceği bile şüpheliydi. Başka türlü de okuyabilirdi canlarına. Oktay’ı rezil ederek örneğin, ya da kulübün ileri gelen bir üyesiyle nasıl yattığını en ince ayrıntılarına değin anlatarak. Utanması sıkılması yoktu. Her şeyi yapabilirdi, yararlı olacağını, ya da hiçbir biçimde zararlı olmayacağını bildikten sonra. Bu gece yararlı olan Sulhi Bey’i ayarlamaktı ama; Sulhi Bey önemliydi. Ferit, bu adamın kendisine karşı duyduğu ilgiyi birkaç kez çıtlatmıştı. Söylemiyordu ama, yapacağı filme Aysel’i seçmesi bile Sulhi Gebzeli’nin üstü kapalı uyarısı sonucu olmuştu besbelli. Ferit’in filmine aldırdığı yoktu Aysel’in. Hatta, Avrupa özentisi, sıkıcı bir şey olacağı apaçık olan bu filmi çevirmeye hevesli bile değildi. Ama Gebzeli’yi kaç haftadır aklına koymuştu. Geçici süreler için peşinden koşan varlıklı piçlerden –hepsinin de cebinde baba parası!– ya da göbekli, iğrenç taşra para babalarından çok daha önemli bir avdı bu Sulhi Gebzeli denilen kişi. Oktay’ı on kez alıp satacak güçteydi sözgelimi. Çok varsıldı, ve yeni varsıl değildi. En çok, uçsuz bucaksız varlığının sonradan edinilmiş olmamasıyla, eski ve soylu ailesiyle övündüğü biliniyordu. Adı hiçbir serüvene karışmamıştı üstelik. Görünüşte örnek bir aile babasıydı. Üç yetişkin kızından biri şu günlerde bir paşa torunu doğurmak üzereydi. Onurlu geçmişinin, toplum içindeki yerinin, kendisine duyulan istekle çeliştiğini biliyordu Aysel. Ferit’i belli belirsiz sorguya çekmekten öte hiçbir kesin girişimde bulunmayışının nedenini de buna bağlıyordu. Ve ona göre hazırlanmıştı. Masaya oturduktan kısa bir süre sonra planının yerinde olduğunu çakmış, uygulamaya geçmişti. Nerede, nasıl davranılacağını bilen, görgülü, ölçülü bir kadına, hakkında uydurulan dedikodularla uzak yakın hiçbir ilgisi görünmeyen, sinema oyuncularına hiç mi hiç benzemeyen, güzelliğinden başka aşırılığı olmayan, edepli, terbiyeli, belki kendi kızlarından daha da terbiyeli bir kadına yaklaşmakta bir sakınca göremezdi Sulhi Bey. Aysel az konuşmaya, konuştuğu zaman da, fazla akıllı görünmemenin yanı sıra, aptal olmadığını belli etmeye çalışıyordu. Sulhi’nin yüzündeki şaşkınlığın ve dolayısıyla, hoşnutluğunun her an biraz daha arttığını da görmüştü. Adam, bu temiz, bu görgülü iyi aile kızının nasıl olup da birtakım dedikodulara konu olabileceğini merak etmeye başlamıştı bile belki. Kızcağızı bu tür karalamalara karşı korumak için kanadının altına almaya karar verecekti sonunda. Aysel, morukta bu koruma isteğini uyandırabilmek için ta başlangıçta fena halde kırılıp dökülmeye koyulmuştu. Bu, üç kız babası, soylu kişiyi baştan çıkarmak büyük bir zevk olacaktı. Ve başaracağından emindi.

Nice Dündar Efendiler becermişim ben. Seni mi ayarlayamayacağım moruk?

Sulhi Bey yerine Dündar Efendi’yi düşündüğünü fark edince bir an afalladı Aysel. Ama çabucak toparlandı. Dil sürçmesi gibi bir şeydi bu – kafa sürçmesi... Önemsizdi.

“Aysel Hanım, dans eder misiniz?”

Oktay bu sözleri gereksiz yere yüksek, hatta cırtlak bir sesle söyleyinceye dek onu da, öğleden sonra yapmış oldukları konuşmayı da unutmuş gitmişti Aysel. Zaten, erkekleri, sevişmelerini, onlardan uzakken yeniden yaşamak, anımsamak gibi kara düşlere bırakmazdı kendini hiç. Sulhi Bey gibi önemli bir “iş”in olduğu yerde, Oktay’ı, yanı başında otururken bile unutmasından olağan bir şey yoktu. Onun dans isteğine karşılık verirken de tek düşüncesi Sulhi Bey’i etkilemek, güldürmekti.

“Siz yemeğinizi bitirmişsiniz ama ben daha yeni başladım,” derken sanki yardım dilenen bakışlarını, belli belirsiz bir alayla bükülen dudaklarını Sulhi Bey’e çevirmişti. Ama aynı zamanda, Oktay’ın karısının kim olduğunu merak etmek geldi aklına. Şu züppe karılardan hangisiydi acaba, zavallı enayiyi canından bezdirip kendi kollarına atan? Adamın öteki yanında oturan soluk sarışın mı? Yoo, onu Sulhi Bey’in en küçük kızı olarak tanıtmışlardı galiba... Yoksa, şu parlak kızıl saçlarını tepesinde kuş yuvası gibi kabartmış olan acı yeşil giysili kadın mı? Çevresine yüz metreden bir adım daha yakın gelecek herhangi bir erkeği bir lokmada yutabilecekmiş gibi duruyordu bu da. Öylesine kocaman ve kırmızıydı ağzı ve gözleri yırtıcı, aç... Aysel’in alaycı gözleri yuvarlak masanın çevresindeki kadınlar üzerinde birer birer, kısa kısa durdu. Hepsi az çok güzel, hepsi önemsizdi. Yalnız, zenciye benzeyen, beyazlar giymiş biri çekti dikkatini. Rengi koyu olmasına çok koyuydu ama yüz çizgileri yayvan, kalın değil, tersine, çok ince, sivriydi. Çirkin, diye düşündü Aysel. Burnu pek büyük sayılmazdı ama ucu kalem ucunu andıracak kadar sivrilmiş olduğundan oldukça uzun görünüyordu. Adamakıllı inceydi dudaklar. Hem zencilerin saçları kıvırcık olmaz mı? Hoş, bunun gibi neredeyse sıfır numara kestirilirse olmazdı belki. Belki de melezdi kadın. Zencilerin gözleri yeşil mi olur ki?

İki kadın göz göze geldiler.

Yeşil gözlü zenci, kara gözlü sarışına, rahat, tatlı gülümsedi.

Önceden düşünülmemiş, dikkatle hazırlanmamış hemen hiçbir tepkisi yoktu Aysel’in. Doğrusu, tepki bile denemezdi bunlara; depoda bekleyen, yeri geldikçe sanki kendiliğinden fırlayan birtakım hazır ve bilinçli davranışlar... Halûk’un eğitiminden geçtiğinden beri hiçbir yerde, hiçbir durumda açık vermemesi, bu hazır tepkilerin çok iyi ayarlanmış, çok yerinde sıralanmış olmalarındandı. En basit bir gülümsemeye karşılık verirken bile ne yaptığını bilmeliydi Aysel, bilirdi de. Ve Aysel, Aysel Alsan olalı iki tür kadın gülümsemesiyle karşılaşmıştı; bir, açıktan açığa yapmacık, bilerek yapmacık olanlar; iki, pek küçüklerden, yani hizmetçi kızlardan, kuaför, terzi çıraklarından, prodüktör sekreterlerinden gelen, her biri bin bir art düşünceyle parıldayanlar. Aysel’in her iki türe de verdiği karşılık –eşit oranda yapmacık, eşit oranda art düşünceli– yıllardan beri değişmemişti. Ömründe ilk kez olarak bu gece, kendisine yukarıdan bakması, kendisini küçük görmeye, delice bir kıskançlığı dudak bükerek gizlemeye çalışması gereken bir kadın tatlı tatlı, hem de rahat, gülümsüyordu ona. Gene de ne yapacağını şaşırmamalıydı Aysel. Gene de çabuk düşünme yeteneğini kullansaydı ya da, hiç değilse, o gece için hazırladığı planı uygulamayı sürdürseydi, yapmacıklığı hiç belli olmayan tatlı bir gülüşle karşılık verip işin içinden sıyrılabilirdi. Ama öyle yapmadı. Yıllardan beri ilk kez olarak, yapılması gerekeni değil de, içinden geleni yaptı. Seyda’nın gülümseyen suratına bir an, buz gibi gözlerle baktıktan sonra, kibirle başını çevirdi.

Başını çevirir çevirmez kavradı yaptığı sersemliğin büyüklüğünü. Hiç gereği yokken ölçüyü şaşırmış, çirkin bir karı kendisini kıskanmadı diye dengesini yitirmişti. Aysel gibi usta bir kadına yaraşır mıydı böylesine bir davranış? Bir an için bile olsa dengesini yitirmiş olmak öylesine kızdırdı ki onu, daha beter şaşaladı. Çok iyi bildiği, aylardır kusursuz oynadığı bir rolü sahnede unutuveren oyuncular gibi, durumu kurtarmayı bile düşünmeden bir an bomboş kaldı kafası. Bir anlık bir bomboşluk – ama oyunu aksatmaya yeter de artar bile... Ve toparlandığı zaman, bir anlık dalgınlık nasıl saatlerce sürmüş gibi gelirse oyuncuya, oyuna hemen yeniden girmezse nasıl daha beter bocalarsa, Aysel de öyle oldu. Aslında, tecrübeli oyuncularda bulunan acil kurtarma tepkileri vardı dağarcığında, ama tam toparlanacakken, masanın altında bacaklarına dolanmaya çalışan sarhoş bir ayak –Oktay’ındı ayak ama bunu nereden anlayabilirdi Aysel o dakika– iyice tersyüz etti dengesini. Ve, sinirli bir davranışla uzandığı şarap bardağını devirdi.

Sofrada kopan sarhoş, kaygılı gürültünün arasında birtakım kısık gülüşmeler ayrımsadı hemen. Bardak devirme olayının şu karılar arasında bir süre alay konusu olacağını da biliyordu. Gene de iyi olmuştu. Oktay ayağını çekti; koşuşan garsonlar, ayağa kalkan bir-iki erkek, gülmeyi sürdürmeye çalışan bir-iki kadın, Aysel’in kendini toparlayabilmesine yardımcı oldular. İlk gittiği baloda büyük bir pot kıran küçük kızların utangaçlığına gömüleceklerden değildi genç kadın. Önemsiz kazaların düzeltilmesini önemsiz kişilere bırakan, kendinden kuşkusuz kişilerin rahatlığı içinde, Sulhi Bey’den yana hafifçe güldü. Ve ortaya konuştuğu zaman bile aklı ondaymış duygusunu uyandıracak biçimde, gözlerini belli belirsiz ona kaydırarak, “İçkiye alışkın olmamanın sonu bu,” dedi, “ya da cezası! Ben kaçamak yapmaya kalksam bile, Tanrı izin vermiyor, baksanıza.”

Sulhi Gebzeli memnun, babacan sırıtmakla yetindi. Söyleyecek eğlenceli bir şey gelseydi aklına susmazdı ama, oldum olası konuşması kıt ve kendi fikrince, oldum olası anlaşılamamış olduğu için, şüphesiz kendi gibi anlaşılamamış olduğundan kötü yola düşmüş olan şu cici, şu efendi kızın –daha doğru dürüst içmesini bile bilmiyordu yavrucak, baksanıza– günün birinde onu anlayabileceğini düşünüyordu şu anda. Gerçekten de adamın kafasından geçenleri çok iyi anladı, Aysel ve Seyda’ya çok görmüş olduğu tatlı gülümsemeyi ona yöneltti. Beklenilmeyen, tatsız bir olayı bu kadar iyi değerlendirmiş olmanın verdiği başarı duygusuyla mutluydu. Kendisini beklenmedik, tatsız bir biçimde etkileyen, afallatan yeşil gözlü zenciyi unuttu.

Seyda, sıkıntıdan patlayacağını sanarak gelmişti o gece. Kulübe her gelişinde sıkılacağını düşünürdü zaten. Ama bak sıkılmıyordu işte. Bir kez daha unutkanlığı yetişip kurtarmıştı onu. Erdem’in güldürme yeteneğinin boşa gitmesini istemezcesine gülüp duruyor, basbayağ eğleniyordu. Hele Aysel Alsan geldikten sonra iyice uyandı. İlk kez gerçekten ilgisini çeken biriyle karşı karşıyaydı çünkü. Epeydir merak ettiği bu kadını yakından görebileceği için sevinmişti. Onun, renkli dergi resimlerinde pek belli olmayan şaşırtıcı güzelliği karşısında çarpıldı ilk önce. Başka kadınların güzelliğini kıskanmak hiçbir zaman aklına gelmediği için de hayranlığını gizlemeden ona bakmaya, davranışlarını izlemeye koyuldu. Kadının inceliğine diyecek yoktu. Ondan aslını gösterecek basit ya da bir davranış beklemenin boşuna olduğunu hemen anladı Seyda, ve hayranlığı bir kat daha arttı. Gerçekten de söylendiği kadar basit miydi acaba aslı? Biraz daha dikkatli bakınca, kadının güzelliğinde, alımlılığında, Oktay’ın dans çağrısını geri çevirişindeki ustalıkta bile, mekanik, hatta madenî bir hava sezdi. Bütün yumuşak görünüşüne karşın, acayip bir katılığı vardı sanki... Sanki dokunsa gövdesine, gergin derisinde bir plastik sertliğine, soğukluğuna değecekmiş gibi geldi. Daha da çoğaldı ilgisi bunu fark edince. En ufak bir yapmacıklığı olmamasına karşın yapaydı bu kadın. Kusursuz bir robotla karşı karşıya olduğunu fark etti.

“Sen bunu kolunu bacağını takmadan, ağzının üstüne burnunu vidalamadan önce göreceksin,” dedi Erdem yanı başında. “Hiçbir şeye benzemez.”

Seyda, büyük bir şaşkınlık içinde döndü adama. Kadının yapaylığını, makinemsiliğini onun da görmesinden coşkulanmıştı nedense.

“Her bir şeyi yalancı,” diye sürdürdü Erdem, “kirpiklerinden memelerine...”

“Hayır, hayır,” diye kesti Seyda. “Yalancı değil. Yani... makineler yalancı değil ki...”

Yeniden döndü Aysel’den yana. Çağdaş dünyanın kadını, diye geçirdi içinden. Çağın gerçeği makine olduğuna göre, belki de masadaki tek gerçek insan oydu. Makine kadın...

O anda göz göze geldiler!

Seyda, karşısındakinin gerçekliğine inanmışçasına, bu gerçekliği kutlarcasına gülümsedi. Gerçek kadın gülümsemesine karşılık vermedi. Anlayışsız gözlerle bir süre baktı yalnızca. Ve saçlarını hafifçe silkeleyerek başını çevirdi. Birkaç saniye sonra da önündeki şarap bardağını devirdi.

Makinenin böyle beklenilmedik, böyle anlamsız bir biçimde aksaması içini sıktı Seyda’nın. Ne güzel bir kuramdı oysa, şarap bardağıyla birlikte devrilen... Bir süre ak örtünün üzerinde genişleyen lekeye baktı. Sonra, masada görmek istediği başka bir şey ya da kişi kalmadığından, salonun içinde dolaşmaya başladı gözleri. Bu gürültülü, bulanık kalabalığın içinde kişileri ayrı ayrı seçemiyordu bile. Devinen, duran, yeniden devinen birtakım değişik renkli lekelerdi gördüğü. Üstelik bunları yan yana koyan ressam her kimse, besbelli renk uyuşumlarından hiç çakmıyordu. Salondaki renkler bile, kısacası, yüksek perdeden çınlayan sesler kadar çirkince çarpışıyorlardı birbirleriyle. Derken, o bulanık lekeler arasında bir yüz beliriverdi. Çevresindeki gölgelerin içinden bir anda sıyrılıp birdenbire netleşiveren, çevresindeki kafalardan en az bir karış yüksekte duran, kıvırcık saçlı bir erkek başı Seyda’nın tüm dikkatini topladı. İki boyutlu biçimler arasından fırlayan üç boyutlu bir cisimdi sanki bu baş ve sanki uçar gibi –gözlerini yüzünden ayırıp altındaki gövdeyle taşıdığı baş arasında bir bağıntı kuramamıştı daha genç kadın– Seyda’ya doğru geliyordu.

Oktay, Aysel’i ikinci bir kez dansa kaldırmaya hazırlanmaktaydı ki, karısının ağzı açık ayran budalası gibi, kendi sol omzunun üstünden bir yerlere bakmakta olduğunu gördü. İrkildi. Seyda’nın böyle dalgın, böyle hayran, böyle büyülenmiş gibi baktığını ilk kez görüyordu. Korktu bayağ. Seyda gibi bir kadın ancak patlamak üzere olan bir bombaya bu türlü bakabilirdi ya da saldırmak üzere olan yırtıcı bir hayvana ya da... hızla çevirdi başını. Sol omzunun üstünden arkaya baktı. Aynı anda birkaç kişinin daha o yana döndüğünü ve sofradaki seslerin sustuğunu ayrımsadı.

Masaya yaklaşan adamın olağanüstü uzunluğuydu ilk gördüğü. Bu uzaklıktan bile yüzünü görebilmek için başını kaldırması gerekiyordu insanın. Gülümsemekteydi adam, daha doğrusu delikanlı, daha doğrusu, yaklaştıkça, çocuk. Yüzü, gülümsediğinde neredeyse kapanan gözleri, hiç de yabancı değildi. Ama Oktay, kızgın, şaşkın, sarhoş, bir türlü çıkaramıyordu onu nereden tanıdığını.

Dev gövdeli, kıvırcık saçlı çocuk iyice yakına geldi, Oktay’ın sersemlemiş, bir süreden beri sararmış yüzüne eğildi:

“Merhaba Oktay Ağbi,” dedi, gözlerini yok eden gülümsemeyle.

Ve hemen Seyda’ya çevirdi gülümsemesini.

Oktay’ın gözleri de, hâlâ kim olduğunu çıkaramadığı bu delikanlınınkilerle birlikte Seyda’ya yöneldi, geri döndü.

“Tanıyamadınız mı yoksa, ağbi? Kaç yıl oldu görüşmeydi?”

“Kaç yıl?”

“Ben... Selim!”

Selim... Oktay kaşlarını çattı hafifçe. Kolejde, en sükseli olması gereken son yılda, “göz kulak ol,” diye başına sarılan, baş belası çocuğu anımsadı birden. O zamanlar da çok uzundu boyu, yaşına göre... Sıskacık, afacan, ikide bir yaralanan ya da yöneticilerle başı derde giren, top oynarken bacaklarına dolanan, her hafta sonu eve götürülmesi gereken...... Bu iç sıkıcı anıları hiçbir biçimde yansıtmayan bir kahkahayla yerinden fırladı Oktay.

“Vay Selim! Sen ha! Ulan tanıyamadım, yahu! Bu ne hal be! Kazık kadar olmuşsun!”

Ve geçmişteki soğuk, uzak akraba ilişkisiyle bağdaşmayacak bir içtenlikte kucaklaştılar.

“Eee, anlat bakalım, nerelerdesin?”

“Buralardayım işte. Tatile geldim.”

“Neredeydin ki?”

“Fransa’da... Paris’te.”

“Deme yahu! Orada mı okuyorsun, yoksa?”

“Öyle...”

“Kaç yıl oldu görüşmeyeli?”

“Eh, beş yıl oldu herhalde... En son sizin düğünde...”

İlk konuşmaya başladıklarından beri, sarmaş dolaş olurken de, olduktan sonra da, durmadan Seyda’ya kaymıştı ikisinin de gözleri. Daha doğrusu, Selim’inkiler kaymıştı; Oktay, onun bakışlarını izleyerek görmüştü karısını. Şimdi açıkça döndü ondan yana. Selim’e hâlâ alık alık bakmakta olan kadından öç alırcasına yüksek ve neşeli bir sesle:

“Seyda Ablanı tanıdın mı?” diye sordu, “abla” sözcüğünün üzerine basarak.

“Seyda Abla” toparlandı. Hafifçe silkinmiş miydi bir düşten uyanır gibi? Yoksa Oktay’a mı öyle gelmişti? Ne mutlu ne de tatlı olan, tüm yansız, kuru hatta, ağzı kapalı bir gülümseyişle baktı iki adama. Başını hafifçe yana eğmiş, kendi gözlerindeki anlamı –ya da anlamsızlığı, şaşkınlığı– saklamak istercesine indirmişti göz kapaklarını.

“Tanımaz olur muyum,” dedi Selim. “İlk onu tanıdım zaten. Sizi görmeden önce...”

“Merhaba Selim,” dedi Seyda, alçak, tembel bir sesle. “Ben seni tanıyamadım doğrusu.”

“Görüştüğümüzde çocuk sayılırdım.”

“Öyleydin.”

Oktay, gene olağandan yüksek bir sesle:

“Ee, Selim, görüşelim,” dedi. “Çok kalacak mısın?”

“Yaz sonuna kadar...”

Gözlerini Seyda’dan ayırmadan sürdürüyordu konuşmasını.

“Eh, oldu öyleyse, nasıl olsa görüşürüz.”

“Elbette.”

Çocuğun, yüzüne bakmadan konuşmasına bayağ sinirlendiğini belli etmek istemiyordu Oktay. Yerine otururken, gene ahbapça söylendi:

“Eve de bekleriz. Adresi biliyorsun ya?”

Oysa düğününden beri suratını görmemiş olduğu uzak akrabasının evini bilmemesinden olağan bir şey olamazdı.

“Annemden öğrenirim.”

“Annenden mi? Öyle ya... tabii... annenden. Eh...”

Selim, Oktay’ın yerine iyice yerleşmesini bekledi. Sonra ağır adımlarla masanın çevresini dolandı. Boyunu kısaltmak istercesine, hafifçe kamburlaştırmıştı gövdesini. Tüm gözlerin kendi üstünde olduğunu bildiğinden olacak, hiçbir yana bakmadan yürüdü. Seyda’nın tam arkasına dikildi.

“Dans edelim mi, Seyda?”

Kadın hiç şaşırmadan, hatta Oktay’a sorarsanız, sevinçle kaldırdı başını. Biraz önceki uyuşukluğundan en ufak bir iz kalmamıştı gülümseyişinde. Hemen kalktı. Boyu delikanlının omzuna bile varamıyordu. Görünüşü gülünç geldi Oktay’a. Onlar uzaklaşırken, alaylı bir sesle:

“Çocuk âşık mı ne, bizim karıya...” dedi.

İşitenler güldüler.

Oktay, Aysel’e döndü bu kez, ve kavga eder gibi, “Yemeğiniz bitti mi?” diye sordu.

Tüm sofrayı ilgilendirmiş olan bu son olayda Aysel’ in ilgisini çeken tek şey, yeşil gözlü zencinin Oktay’ın karısı oluşuydu. Bu adam ne istiyor benden, diye geçirdi kafasından. Ömründe ilk kez soruyordu bu soruyu.

“Bitti,” diye karşılık verdi. “Ama inanın, ve de bağışlayın, dans etmek istemiyorum. Hiç mi hiç istemiyorum...”

Gerçekten de istemiyordu. Üstelik, Sulhi Bey’den başkasıyla dans etmemeye karar vermişti. Ve Sulhi Bey kaldırmazsa –ki bu gidişle kaldırmayacağı belliydi, karısıyla kızının arasında oturuyordu çünkü– oturacaktı oturduğu yerde. Boy göstermeye gelmemişti buraya. Aysel Alsan’ın dans etmemesi, etmesinden daha etkili olabilirdi bir yerde.

“Bir gün sokakta gidiyordum,” diye anlatmaya başladı Selim, “İki kız geçti yanımdan. Charmant dedi bir tanesi, suratıma baka baka. Pek hoşlandım bundan. Kasıldım ki sorma. Yanımdaki arkadaşa, işittin mi dediklerini, diye sordum. İşittim, dedi hoşuna mı gitti yani, Chameau’ya benzemek? Meğer Chameau, yani deve, demiş kız...”

“Rahatsız mı oluyorsun boyundan dolayı?”

“Ben değil de. Başkaları genellikle...”

“Ben hiç olmuyorum, üzülme...”

“Anlamıştım zaten... Bilmem neden anlattım o olayı. Kızların durmadan benimle ilgilendiklerini mi açıklamak istedim, ne?”

Belki hep yukarı bakmaktan boynu ağrıdığı için, belki de delikanlının, gülmediği zamanlar, pek bir kötü parlayan gözlerinden ürktüğü için, başını indirdi Seyda.

“Ne okuyorsun Fransa’da?” diye sordu.

Selim dansı bırakıverdi.

“Oturalım,” dedi. “Yarın eve geldiğimde sorarsın bu tür soruları.”

“Efendim?”

“İnsan ancak can sıkıcı kimselerle dans ederken sorar böyle şeyler.”

Masaya böylesine hızlı dönmelerine en çok Oktay şaştı.

*****

3

Aysel, Ferit’i koynuna almadan kapıdan savmış olmanın verdiği hoşnutlukla odasına attı kendini. Yorgundu. Zorlu bir gece geçirmişti, yalan mı? Üstelik yarın sabah erkenden çekim vardı. Set çalışmaları mı, sevişmek mi daha yorucu kestirememişti bir türlü. Film çevirmek daha az iç sıkıcıydı şüphesiz. Hele başlangıçta, bundan dört-beş yıl önce yorucu bile değildi film çekimleri. Şimdilerde yoruluyordu. Tuhaf bir bıkkınlık gelmişti üstüne. Bu gece kazandığı başarı bile umduğunca etkilememişti onu. Sulhi Bey çantada keklikti, orası kesin. Harekete ne zaman, hangi yolla geçecekti acaba? Sekreterine telefon ettirip randevu mu alacaktı? Düzinelerce gül mü yollayacaktı, yoksa yekten bir pırlanta mı? Bu gibi işlerin nasıl yürütüleceğini bilir miydi o hımbıl iyi aile babası, büyük işadamı? Bilmiyorsa damatlarından birinden öğreniversindi canım, zor mu yani?

Aysel arsız arsız sırıttı, Sulhi Bey’in damatlarıyla yatıp yatmadığını anımsamaya çalışarak yatağının altındaki düğmeye bastı. Hizmetçi kız çoktan uyumuştu şüphesiz, ama zararı yok, zil tam başının ucunda çalardı. Gece erkeklerle geldiğinde rahatsız olmamak için hizmetçinin odasını koca apartmanın ta öteki ucuna koymuştu. Ama bu gece, Tanrı’nın da yardımıyla, yalnız olduğuna göre, soyunmasına, banyosuna yardım etmeliydi kız. Bir de ertesi sabah erken uyandırmasını söyleyecekti.

Amaaan, sabahın köründe kalkıp çekime gitmek yerine öğlene dek uyuyabilseydi ne olurdu sanki? Babamın sözüne uyup namusumla evde oturmak da vardı, diye düşündü. Güldü. Dündar Efendi, “Orospu,” diye tanımladığı kızının orospu olmasında başrolü oynadığını çakabilmiş miydi acaba geberip gitmeden önce? Hiç sanmıyordu Aysel. Kendisi bile yeni yeni anlamaya başlamıştı bir yerde her şeyini babasına borçlu olduğunu. Keşke Dündar Efendi’nin yüreğine böylesine tez inmeseydi de, kızının Sulhi Gebzeli’nin metresi olacağı günleri görebilseydi. Belki o zaman, sırf Sulhi Bey’in adına olan saygısından dolayı kızını orospuluktan bağışlardı! Bak Dündar Efendi bak, sokak ortasına atıverdiğin sıska kız nerelere geldi! Allah senden razı olsun cehennem ateşlerinde kavrulasıca!

Zavallı, dünyasını şaşırmış bir kızcağız sokak ortasında! Zaten öteden beri dünyadan haberi olmayan bir kızcağız... On beş yaşına kadar birkaç kadın akrabadan başka insan yüzü görmemiş, on yaşına varıp, babasının düşüncesine göre çocukluk çağını kapadıktan sonra, ilkokula gidip gelmek, anası çok sıkıştığında bakkala koşmak dışında sokağa bile çıkmamış bir kızcağız sokak ortasında... İçinde kinden, hırstan başka bir şey yok. Ama ikisinden de bol bol, çok bol var... Bir de ufacık bir umut, çaresizliğin, gerçek bir ölüm korkusunun doğurduğu minicik umut... Dündar Efendi’nin yüz karası ve en büyük eseri, ortanca kızı Aysel!

Aysel’in içini korkunç bir öfke kapladı birden. Hemen her şeye karşı duyduğu bezginlik daha Dündar Efendi’ye, yaşamının ilk yıllarına karşı geçerli değildi demek. O küçük kızın kini bir türlü yatışmamıştı. Şu anda bile dişlerini biliyordu eski günleri anımsarken. Bir zamanların başefendisi, emekli olduktan sonra evini jandarma karakolu gibi yönetmeyi sürdüren Dündar Efendi’nin evinde kadınların sokağa çıkması kesinlikle yasaktı. Burnunu kapıdan dışarı uzatanı nasılsa öğrenir, akşam hepsine sıradan jandarma dayağı çekerdi. Yaz akşamlarında tüm mahallenin gittiği bahçe sinemasına bile götürmez, bırakmazdı. Fotoroman okuyup, ne olduğunu doğru dürüst bilmedikleri erişilmez bir yaşamın düşünü kurmakla geçirirlerdi günlerini kızlar. Nereden haberleri olacaktı dünyadan? Aysel’den beş yaş küçük olan Günsel on yaşına varıp da iki ablası gibi eve kapatılıncaya dek, başkaldırmak kimsenin aklına gelmemişti. Günsel’inki de tam bir başkaldırma sayılmazdı ya... Şımarıklıktı işte. Şunu isterim, bunu isterim, sinemaya gidelim, denize gidelim türünden istekler. Ne de olsa hepsinden çok İstanbullu sayılırdı Günsel. Okula burada başlamıştı. Ablaları içinde sözde yaşadıkları büyük kenti ancak fotoromanlardan tanımaya çalışırken o, okula gidip gelerek, sokaklarda oynayarak tanımıştı. Ve sonunda Dündar Efendi’yi o yumuşatmıştı yavaş yavaş. Adamın “hayır” diyemediği tek kişi, ellisinde doğan bu en küçük kızdı çünkü. Önceleri, ayda yılda bir, ailece giderlerdi sinemaya. Bir başta baba, bir başta ana, ortalarında üç kız... Babanın yanında Günsel, anasının yanında Nursel, en ortada da Aysel. Nursel on sekizine basmıştı o sıralar. Rahat rahat annesinin koluna girer, bir yandan sakızını çiğner, bir yandan da pencereden görüp beğendiği mahalle delikanlılarıyla kaçamak bakışırdı yürürken. Günsel babasının elinden tutar, artık şımarır da şımarırdı ona. Başı önünde yürürdü Aysel. Ellerini ceplerine sokar, cepsiz bir şey giymişse nereye koyacağını şaşırırdı. Ne annesinin koluna girmek ne babasının elini tutmak, ne de iki yanındaki kızlardan birine yapışmak isterdi. Hatta Nursel onun koluna girecek olsa sıkılırdı. Bir an önce sinemaya varmak olurdu tek düşüncesi. Orada, karanlıkta, ve gene beş kişinin en ortasında yalnız, başını yerden kaldırır, perdedeki eşsiz dünyaya dalardı. Kendisiyle hiçbir zaman kıyaslayamayacağı kadar güzel kızlar, akıl almaz giysiler, geniş omuzlu, yakışıklı delikanlılar... Sevişmeler, ayrılmalar, yeniden buluşmalar... Birbirinden üstün, varlıklı evler, çılgınca sürülen arabalar... Aysel’in hiçbir zaman erişemeyeceği, yanından bile geçemeyeceği, uzak, mutlu, inanılmaz dünyalar...

Bir keresinde bir öpüşme sahnesinde bozulan Dündar Efendi, filmin ortasında kaldırmıştı ailesini. Aysel yol boyu hüngür hüngür ağlamıştı ama gene de babasına yalvarmayı göze alamamıştı. Günsel’in yalvarmaları bile işe yaramamıştı zaten o gün. Bu olaydan sonra Dündar Efendi, “Öpüşme var mı?” diye sorar olmuştu bilet almadan önce – biletleri gidecekleri akşamın gündüzünden alırdı yerleri iyi olsun, bir de, sinema kapılarında, el âlemin içinde beklemek olmasın diye. Hoş, kızların istedikleri filmlerde öpüşme olmuyordu ya genellikle. İnsanlar öpüşmeden seviyorlardı birbirlerini, öpüşmeden ölüyorlardı veremden ve yıllar yılı süren ayrılıklardan sonra, gene öpüşmeden kavuşuyorlardı sevdiklerine. Dündar Efendi bile öğrenmişti sonunda. Türkân Şoray’ın, Filiz Akın’ın, Hülya Koçyiğit’in perdede öpüşmeleri kocaları tarafından yasaklanmıştı. Yılmaz Güney’e de ancak bu yıldızlardan biriyle oynuyorsa gidilebilirdi. Ama gene de dikkatli davranmak gerekiyordu. Bazen kötü kadınlar oluyordu filmlerde; en beklenmedik anda erkek yıldızı öpüveriyorlardı. Bu yüzden, bilet alırken her seferinde sorardı: “Öpüşme var mı?”

Başlangıçta pek sık olmayan bu sinema gezintileri yaz gelince sıklaşmıştı. Bir süre sonra, bahçe sinemasına gelen filmlerin hiçbirini kaçırmaz olmuşlardı. Üstelik, Dündar Efendi ailesiyle birlikte sinemaya gitmekten sıkılmaya başlamıştı. Kadınları kapıdan içeri sokup, çay bahçesine gitmeyi yeğ tutar olmuştu. Filmin bitiminden on dakika önce kapının önüne gelir, “aile” çıkar çıkmaz doğruca eve götürürdü. Bazen, Günsel’in arsızlığı tutarsa, yirmi beşer kuruşluk birer dondurma alırdı.

O yıl çok sıcak geçiyordu yaz. Sıcaklar arttıkça da, on yaşındaki Günsel’in denize gitme istekleri gerçek bir baskı halini almaktaydı. Yemek yememeye kalkıyor, aksilikler yapıyor, yerli yersiz ağlamalar tutturuyor, hatta babası kendine bir şey söylemedikçe konuşmamaya, o zaman bile somurtuk karşılıklar vermeye kadar vardırıyordu işi. İlle de deniz diyordu. İki büyük kız, babalarının yanında ağız açmak ataklığını gösteremiyorlardı ama başka her yönden destekliyorlardı kardeşlerini. Gündüzleri ne kumpaslar kuruluyor, babayı faka bastırmak için ne planlar hazırlanıyordu. Analarını da almışlardı aralarına. Gerçi pek yardımı dokunmuyordu kadıncağızın... Bunca yıllık kocasından bir tek isteğini koparabilmiş miydi ki, kızlara akıl verebilsin, kurnazlık öğretsin? Yalnızca onlarla birlikte derin derin iç çekiyor, ikide birde, “Baban dünyada razı gelmez,” diyordu, “Sen ne dersin anne?” diye sorduklarında.

Gene de umudu kırılmıyordu kızların. Eski fotoromanlar, pazar gazetelerinin gizlice saklanmış renkli ekleri bir bir gözden geçiriliyor, filmlerdeki yalı sahneleri anımsanıyor, her gün bir başka mayo modeli seçiliyordu. Günsel’in mayo modellerine aldırdığı yoktu pek. Onun bütün derdi, bir türlü üçüncü sınıfından öteye geçemediği ilkokulundaki tüm arkadaşlarının yüzme bilmeleriydi. İstanbulluydu o, ablaları gibi sonradan gelme değildi. Bir İstanbul çocuğu olarak, hem de Kadıköylü, yüzme bilememek ağırına gidiyordu. Onur sorunuydu bu onun için.

Evde akşamları esen gergin havanın Dündar Efendi için de bir onur sorunu durumuna geldiğini ilk Aysel anladı. Babasının bir süreden beri, “Ne o, neden suratını astın gene?” ya da, “Ne zırlıyorsun kız?” diye sormaktan vazgeçtiğini, Günsel’le hemen hemen hiç konuşmadığını fark etti. Sevgili kızının böyle somurtup dolaşmasına dayanamıyordu dayanmasına ama, bu tür bir baskıya boyun eğerse babalık onur ve otoritesinin sıfıra ineceğini düşündüğünden direniyordu besbelli. Aysel taktik değiştirmek gerektiğini kavramıştı. Kurnazlığın, içinde ilk uyanışıydı bu. Bütün bir gün düşündü. Taktik değişikliğini kendisi mi uygulamalıydı –ki bu durumda babasının gözünde temelli Günsel’in yerini almak olasılığı doğabilirdi– yoksa gene küçük kardeşini mi kullansındı? Babasıyla arasında hiçbir yakınlık yoktu. Soğukluk öylesine işlemişti ki ikisinin de içine, gereken biçimde, gereken dozda yumuşaklık, cilvelilik gösterebilecek miydi? Sırf Günsel’e inat kendisini sevme numarasına yatar mıydı babası? Kuşkuluydu Aysel... Günsel’in yerini almak ilerisi için yararlı olabilirdi ama, şu anda önemli olan denize gitme izni koparabilmekti. Ya başarısız olursa? O zaman hem denize gitme olanağını yitirirlerdi hem de Aysel bir daha babasına yanaşma denemesine girişmeye korkardı. İki fırsatı birden kaçırma tehlikesini göze almaktansa, Günsel’i kullanmayı daha uygun buldu. Küçük kızın haftalarca surat astıktan sonra birdenbire gene güler yüzlü oluvermesi babanın son derece hoşuna gidecekti; Aysel’in durduğu yerde kendisine yanaşmasından daha da olağan karşılayacaktı üstelik.

Böylece, Dündar Efendi’nin yok yere herkese bağırıp çağırdığı, üstüne, Nursel’e hiç gereksiz bir tokat yapıştırdığı akşamın ertesi günü yeni planını açıkladı Aysel.

“Bana bak, kız,” dedi Günsel’e. “Bu akşam babam geldiğinde suratını asma. Koş terliklerini sen getir bi kere. Sonra, bi istediğin var mı babacığım, diye sor. Sonra, yaltaklan işte, eskiden nasıl yapardın hani, öyle...”

Tasarının uygunluğuna, gerekliliğine ötekileri inandırmak kolay olmadı başlangıçta. Hiçbiri, hele hele küçük Günsel, durup dururken güler yüz göstermekle, buncadır esirgenen denize ulaşabileceklerini anlayamıyordu. Aysel’se kolay anlaşılır bir açıklama yapmıyordu. Bir kere, planın neden başarılı olacağını kendisi de kesinlikle bilemiyordu. Henüz tanımlayamadığı bir sezişti onunkisi. Sonra, o belli belirsiz sezişi bile açıklamaması gerektiğini kavrayıvermişti kardeşleriyle konuşurken. Deneme başarılı olursa babasına karşı bir silah bulmuş olacaktı ve bu silahı ötekilerle paylaşmamakta yarar vardı. O anda bilinçli olarak yapabilmiş miydi bu hesabı Aysel? Yoksa bu da birincisi gibi yalnızca bir seziş miydi? Kim bilir? Gerçek şu ki, kafasındakilerin tümünü söylemeden kardeşlerini razı etmeye çalışmıştı.

Aysel’in hesaplarına göre, asıl mesele Dündar Efendi’ye kızgınlığını unutturmaktı. Bunu da Günsel’den iyi yapacak yoktu elbet. Bir süre sonra, Dündar Efendi iyice yumuşadığında deniz konusu yeniden açılacak; ama bu sefer Günsel değil, Hayriyanım konuşacaktı. Böylece, küçük kızın baskısına boyun eğmeyi kendine yediremeyen eski başefendi, kırk yıllık karısına, onun işine yaramayacak bir lütufta bulunacak ve aslında küçük kızın istediğini yerine getirecekti.

Günsel’in istediğini yapacak ama belli etmeden, diye düşünüyordu Aysel; kimselere çaktırmadan, gururunu kırmadan sevgili kızının isteğini yerine getirecek... Açık açık değil, gizli gizli, kendinden bile gizli belki... Bir tutarsa şu numara, artık yapacağını bilirdi genç kız. Bir tutarsa şu numara...

Ve tutmuştu elbet. Hemen ertesi gün, koyu renkli çirkin desenli basmalar alınmıştı. Sümerbank’tan ve gazetelerden seçtikleri modellere hiç benzemeyen mayolar dikilmişti kızlara.

Aynalarla süslü, camgöbeği rengindeki yatak odasında, uçuk pembe çarşaflar üzerine uzanmış olan sarışın kadın yüksek sesle güldü. Hem de ne tutmak... Hiçbirinin beklemediği kadar iyi sonuç vermişti Aysel’in tasarladığı numara. Böylece o da, kendisini günün birinde bu yatak odasına getirecek kurnazlığın ilk dersini almıştı babasından...

Ana aptal, baba aptal, ben nasıl böyle akıllı çıkmışım Allah bilir. Nursel’le Günsel de aptal. Benden özenip film yıldızı olmaya kalktı da rezil kepaze oldu o Günsel enayisi. Elbet olur ya, kolay mı? Bir de bana suç buluyor yardım etmedim diye. Etmem elbet, neden edeyim? Bana yardım eden mi oldu? Her şeyimi kendim yaptım ben, tek başıma. Babamı kandırma işlerinde bile kimsenin yardımı olmamıştı. Ama nasıl şaşmışlardı hepsi... Ben bile şaşmıştım o ilk numara o kadar kolay söktüğünde... Ah Dündar Efendi, ah... Seni o kolaylıkla kafese koyan, hem de o tecrübesizlikle... Daha neler neler yapamaz... Demek ki doğuştan varmış bende bir şeyler...

Aysel gerine gerine kalktı uzanmış olduğu yataktan. Aynanın karşısında, biraz daha gerdi güzel gövdesini. Yüzünde hep o alaycı gülümseme vardı. Saçlarını gelişigüzel firketelemeye başladı tepesine. İçeri giren hizmetçi kıza banyoyu hazırlamasını söyledi... Önce yüzünü, sonra da gövdesini kremlemeye koyuldu. Gövdesini kremlerken, hiçbir erkeğin okşamasından duymadığı bir haz duyardı hep. Şüphesiz vardı bir şeyler Aysel’de. Ama o bir şeylerin filizlenmesine, gelişmesine, deniz konusunda kazanılan o ilk başarı yol açmıştı.

Bir kere küçük kız aptal olmadığını anlamıştı –ya da çevresindekilerin kendinden daha aptal olduğunu. Sonra insanın sırf oturduğu yerde düşünerek bir sürü şey yapabileceğini... Bir de, en korkunç, en güçlü kişilerin bile –örneğin babasının– zayıf yanları olduğunu ve bu zayıf yanlar gerektiği gibi kullanılırsa güçlüklerin yenilebileceğini. Ama bütün bunları bir tür kuram, bir ilkeler listesi biçiminde geliştirmemişti kafasında daha o zaman. Bir şeyler seziyor, sezgileri üstünde oynuyor, oyunları başarı kazandıkça güçleniyordu... Gene de günlerden bir gün Halûk’un usta ellerine düşmemiş olsaydı, pek övünç duyduğu şu yatak odasına varamayabilirdi.

Halûk, evet Halûk... Ama Moda Deniz Hamamı’na ilk gitmeye başladığım günlerde görmüş olsaydı beni, yüzüme bile bakmazdı. Küçük memeli sıska Aysel... Soluk kumral saçlı, kimselerin dönüp bakmadığı sessiz sedasız Aysel... Kimin aklına gelirdi bir-iki denize gitmeyle böylesine sükse yapacağım? Önceleri plajda da kimse başını çevirip bakmamıştı ya... Tenim yandıkça, güneş saçlarımın rengini açtıkça, “Aman bu ne güzel kız,” demeyen kalmamıştı kuru tahtalar üzerinde güneşlenen şişko karılar arasında. Gene de pek inanamazdım işittiklerime. Hele Nursel hiç... Başlangıçta, karılar, “Hanım teyze, kızın pek güzel, Allah bağışlasın,” dediklerinde üstüne alınırdı Nursel aptalı. Koca memeleri, tombul, ak kollarıyla kendini pek bir şey sanırdı. Güneşin altında kızardıkça kızardı, pancara döndü mü üstelik! Suratına bakılacak hali kalmamıştı da, gene güzel diye bir kendini bilirdi. Derken sokakta bile, denize gidip gelirken yani, ona değil de bana laf atmaya başlayınca millet, uyandı. “Bu kızda ne var acaba,” diye bakar oldu bana. Ay, hiç unutmam, babamdan gizli gizli kıvırdığı saçlarını kıvırmamaya başladı benimkiler gibi olsun diye. Aman onun saçlarıyla benimkiler bir mi? Hiçbir şeye benzeyemedi de düttürü Leylalara döndü sonunda.

Aynanın önünden kalktı Aysel. Banyo odasına geçti. Burası da camgöbeği ile pembe tonlarda döşenmişti. Bütün bir duvar ayna kaplıydı gene. Köpüklü suyun içine girerken sevinerek, beğenerek baktı kendine, çevresine... Kendi güzelliğiyle olduğu kadar yatak odasının, banyosunun, tüm evinin güzelliğiyle de övünürdü. Ne öteki film yıldızlarının evlerindeki uyumsuz, beceriksiz, gösterişli zenginlikten bir iz vardı burada ne de yabancı filmlerde görülen “yıldız” evlerinin bir örneğiydi. Hepsinden daha sade, daha güzeldi, dolayısıyla da son derece şaşırtıcı... Kendisi döşememişti elbet. Ona giyinmekten tutup da bir yerde yaşamaya değin her şeyi öğreten Halûk, evini döşemeyi de üstüne almıştı. Halûk yoktu artık. Zaten ona gerek de kalmamıştı. Aysel iyi bellemişti verilen dersleri, öğrenmesi gereken her şeyi çok iyi öğrenmişti. Giyinmekte üstüne yoktu örneğin. Öteki yıldızların çoğu gibi, terzilerin, butiklerin elinde kukla, sonunda da parasıyla rezil kepaze olmuyordu. Sonra, çocukluk düşlerine hiç uymayan bu evi sevmeyi, içinde rahat etmeyi de öğrenmişti. Kendisine kalsa, camgöbeği ile şafak pembesinin cinsel isteği artırıcı renkler olduğunu bilemezdi; fotoroman güzelleri gibi siyah şifon geceliklerle dolaşırdı ortalıkta. Ama işin inceliklerini bir bir öğretmişti Halûk; her bakımdan çok iyi yetiştirmişti onu. İstese hiçbir zaman adi olmayabilirdi Aysel. Gerçi, adiliğin de, bilinçli adiliğin yani, yerinde yararlı olduğunu anlatan gene Halûk’tu...

“Deli ibne...” dedi, yüksek sesle güldü. Az çok sevecenlikle anımsadığı tek erkek oydu.

Güzellik yarışmasında üçüncü geldiği gün tanışmıştı Halûk’la. Ne korkunç bir geceydi o! Birinci olacağına söz vermişti Ali Alsan olacak o pis fotoğrafçı. Seni kraliçe yapacağım diye cır cır ötmüştü de, Aysel ola ola üçüncü olmuştu. Üçüncü olarak adı okunduğunda öylesine şaşırmıştı ki –çünkü, birkaç hafta önce tüm umutsuzca giriştiği bu işten, umutlanmaktan da öte, kuşkusuz olmayı öğretmişti Ali– donup kalmıştı bir an. Ağlamaya ancak üçü birden sahneye çıkıp da, taç başka bir kızın başına oturtulduğu zaman başlamıştı. Bir yandan ağlıyor, bir yandan da kendisine yalan söylemiş olan Ali’ye sövüyordu içinden. Adamla yatmamakta direndiği, “yarışmadan sonra,” diye inat ettiği için Allahına şükrediyordu. Gözyaşları, üzerine çevrilmiş olan ışıklar, herhangi bir şey görmesini engelliyordu. Neredeydi o domuz acaba? Karşı karşıya geldikleri anda ona ne türlü aşağısamalar yağdıracağını düşünüyor, böyle yaptığı takdirde Ali’den babasından yediğince kötü bir dayak yiyebileceğini aklına getirmiyordu. Erkeklerin ne denli pis yaratıklar olduklarını tam anlamıyla öğrenememişti daha. Üstelik, Ali’nin, sözünü yerine getirmemekten daha beter şeyler yapabileceğini bilmiyordu. Başlangıçta nasıl da güvenmiş, inanmıştı ona... İnandığı, güvendiği için zaten, babası tarafından evire çevire dövülüp sokağa atıldığında ona gitmişti.

İki yaz boyu Deniz Hamamı’nda, “Sen ne güzelsin”, “Neden yarışmaya girmiyorsun?” gibisinden sözlerle pohpohlanmaktan, evdeyse kadınların kayıtsız şartsız önderi seçilmiş olmaktan, Nursel’in bir teğmenle gizli gizli buluşmasını sağlamaktan tutun, Günsel’in ortaokula yazılmasına önayak olmaya dek tüm çetrefilli işlerde babasını kolayca yönetecek kadar ustalaşmaktan kazandığı güvenle güzellik yarışması için ilk resimlerin çekileceği fotoğraf stüdyosuna gitmeyi göze almıştı. Ama daha stüdyoya varmadan kırılmaya başlamıştı güveni. Merdivenleri tırmanırken tir tir titriyordu. Babasını kandırmakta ne kadar ustalaşmış olursa olsun, hemen her istediğinde sokağa çıkabilme işini ne kadar başarıyla ayarlamış olursa olsun, Bağlarbaşı’ndan Beyoğlu’na gelmek gene de büyük bir yolculuk sayılırdı onun için. Hele stüdyoya girdikten sonra bayağ yitirmişti ataklığını. Resim çektirmek için bekleyen kızlar çok parlak, çok güzel görünmüştü gözüne. Yüzlerinde kilolarca boya bulanan, kuaförde spreylenip kaskatı kesilmiş saçlı, şık giyimli kızların yanında dümdüz saçları, boyasız yüzü, biçimsiz giysileriyle pek soluk kalmıştı Aysel. Üstelik fotoğrafçı olacak adam da çok kötü davranmıştı başlangıçta. Adını yazarken şöyle bir baştan aşağı süzmüş, sonra hiç suratına bakmamıştı. Öteki kızlarla şakalaşıp duruyordu oysa. Hepsini kırk yıldır tanıyormuş gibi bir tutumu vardı. Derken, Aysel’den sonra gelenleri de içeri almaya başladı. Arada bir gözü Aysel’e takılsa da hiç duraklamadan başını çeviriyor, varlığını unutuyordu. Hakkının yenmekte olduğunun farkındaydı kızcağız. Ama bunu nasıl önleyeceğini bilmiyordu. Hiç kimseyle rahat konuşamazdı zaten; nerede kaldı ki, böyle yabancılar arasında sesini çıkarabilsin? Babası ile bile doğrudan doğruya konuşmaz, genellikle Günsel ile annesini kullanırdı ince planlarını uygularken. Stüdyonun bir köşesine sıkışıp kalmıştı bu yüzden. Sessizce bekledi. Belli etmemeye çalışarak çevresine bakındı. Önce çekine çekine, sonra şaşkınlığı arttıkça, çekinmeyi unutarak inceledi ortalığı. Filmlerde gördüğü varlıklı evleri andıran aşırı bir lüksle, bununla hiç bağdaşmayan bir karmakarışıklık vardı odada. İpek döşemeli, altın yaldızlı koltuklar örneğin ve bunların yanı sıra boyanmamış tahtadan bir sürü raf... Raflara tıka basa sokuşturulmuş bir yığın sarı kutu... Koyu renkli, ağır kadife perdelerin hemen yanında, kırık toprak bir vazonun içinde, krepon kâğıdından yapılmışa benzeyen, kocaman, renkli çiçekler... Yaldızlı takımın bir parçası olduğu anlaşılan çok büyük, şahane yazı masasının üzerinde, kül tablası olarak kullanılan eski bir konserve kutusu... Baktıkça, anlaşılmaz bir biçimde rahatsız olmaya başlamıştı. Üstelik, beklemekten fenalıklar gelmişti içine. Sonuncu kız da içeri girip, bu garip odada yalnız başına kaldığında sanki saatlerce beklemiş gibi geliyordu. Bir ara kaçıp gitmeyi düşündü. Odada başkası varken kalkıp gitmeyi kendine yedirememişti ama, hazır yalnız kalmışken basıp gidebilir, çok güç görünmeye başlayan bu işten yakasını kurtarabilirdi.

Ama gitmedi. Zamanla bütün kapıları açacak olan inadı tuttu. Bunca yol gelmeyi, böylesine uzun beklemeyi göze aldıktan sonra beş-on dakika daha sabretmenin yerinde olacağına karar verdi. Saat beşe geliyor olmalıydı, fotoğrafçı son kızı da uğurlayıp kendisine döndüğünde:

“Bir sen kaldın öyle mi, küçükhanım?” dedi ve masasının üzerinden bir kâğıt alıp baktı. “Deniz Alaylı... Öyle mi?”

Karşılık vermeden önce boğazını temizlemesi gerekti Aysel’in.

“Evet...”

“Gerçek adın mı bu... Deniz Alaylı?”

Bir an durakladı kız; adamın yalanını çakmasına şaşmıştı.

“Değil,” dedi. “Ama asıl adımı söylemem. Babam duyarsa öldürür.”

Adam iriyarı cüssesinden bile beklenmeyecek kadar gür bir kahkaha savurdu.

“Bir de baba var, ha? İşimiz iş... Sen söyle bana adını kızım, kimseye bir şey çaktırmam...” dedi, göz kırptı.

Aysel kendisiyle alay edildiğinin farkındaydı ama ne yapacağını bilemiyordu. Durdu öylece.

“Nedir adın, ha?”

“Aysel...” dedi kız, kızgın kızgın.

“Memnun oldum, Aysel Hanım. Benimki de Ali... Ali Alsan...”

Uzanan eli sıktı Aysel, şaşkınlığı her an biraz daha artarak.

“Burası da Alsan Fotoğraf Stüdyosu...”

“Biliyorum, kapıda yazıyor.”

“Haaa... Okuma yazma var demek ki? İyi. Çok iyi!”

Bir kahkaha daha savurdu Ali Alsan. Gülerken ağzını iyice açıyor, başını arkaya atıyor, karmakarışık saçlarıyla sakalının da yardımıyla tam bir yırtıcı hayvana benziyordu.

Bayağ korktu Aysel. Sesini çıkarmadı. Onun bu ürkek haline, eğlenerek, hafif hafif gülmeyi sürdürerek baktı adam.

İç kapılardan biri açıldı. Aysel ilk geldiğinden beri ortalıkta dolaşan, girip çıkan delikanlı uzattı kafasını.

“Tamam mı ağbi? Daha var mı?”

“Bir bu kaldı. Ama sen öbürlerinin banyosuna başla istersen. Bunun işi uzun.”

“Neden uzunmuş benim işim?”

Hiç beklemediği bir anda kendi sesini, hem de her zamankinden cırtlak çıkan sesini işitince irkildi Aysel. Ama belli etmemeye çalıştı.

Adam sırıttı:

“Şu haline baksana bir kere.”

“Ne varmış halimde?”

Adam güldü. Hep o gök gürlemesini andıran hayvansı kahkaha...

“Gelen öteki kızları görmedin galiba...”

Kız sustu. İki cümlelik ataklığı yok olmuştu birden. Öteki kızları görmüştü elbet ve işte, fotoğrafçı olacak bu adam da kendi kuşkularını doğruluyordu. Keşke başlangıçta kalkıp gitseydim, diye düşündü. Deniz Hamamı’ndaki karılar ne bilir? Kenar mahalle delikanlıları ne anlar güzellikten? Kandırdılar beni. Rezil oldum... Ağlamaklı oldu. Boşanıvermeden bir kendini atabilseydi şu pis sakallının karşısından!

Ama gene inadı tuttu. Hiç değilse şu herife bir güzel sövmeden, bunca beklettiği, sonra da böyle alay ettiği için haddini bildirmeden gitmeyecekti. Biraz önce, adamın gözlerinden kaçmak için eğdiği başını kaldırdı.

“Gördüm,” dedi. “N’olmuş?”

“Hiç benzemiyorsun onlara.”

“Benzemiyorsam seni ilgilendirmez. Sana resim çek diye para veriyorlar. Elin kızlarıyla alay et diye değil!”

Bu seferki kahkaha hepsinden daha büyük bir patlamaydı. Kapının dibinde dikilmiş, sırıtarak konuşmaları izleyen delikanlı da başladı gülmeye. Ve Aysel, artık dayanamayıp arkasını döndü. Gözleri yaşlı, çıkış kapısına yöneldi.

“Dur, dur, nereye gidiyorsun?”

Gülmesi yarıda kalmıştı adamın. Kızın kapıyı açmasına fırsat vermeden kolundan yakaladı. Kendine çevirdi, kurtulma çabalarına hiç aldırmadan. Çenesinden tutup kaldırdı eğik başını. Neredeyse birbirlerine sarılmış gibi duruyorlardı ama Aysel hiçbir şeyin farkında değildi. Gözyaşlarını tutmaya bile çabalamıyordu artık.

Ali Alsan, daha hafif, belki de biraz sevecen bir gülüşle baktı kızın yüzüne bir süre. Sonra, “Onlara benzemiyorsun ama hepsinden güzelsin, aptal kız!” dedi.

Aysel’in yaşlı gözlerinin büyüyüşüne, yüzüne şaşkınlık dolu bir mutluluğun yavaş yavaş yayılışına, acayip, hayran, hiç de hayvansı olmayan, coşkulu, biraz da üzgün gözlerle baktı. Ve birden, derin bir soluk alışıyla bırakıp kızı, arkasındaki gence döndü.

“Makine olacaktı elimde,” dedi hayıflanan bir sesle. “Bir göreydin yüzdeki değişimi! Nefisti, nefis! Bir daha yakalanamaz böyle bir şey!”

Bu son sözlerden bir şey anlamamıştı Aysel. Gözyaşlarının arasında bile, adamın yüzünde beliren değişmeyi ayrımsamıştı ama. O değişmeyi de anlamamıştı pek. Tam bir delinin eline düştüm galiba, diye geçirdi içinden... Ve aynı anda, daha deliden korkmaya bile zaman bulamadan adamın söylediklerini anımsadı. “Hepsinden güzelsin” demişti. Hepsinden güzelsin! Gene alay mı etmişti acaba?

Ama hayır. Son derece ciddiydi yüzü o sözleri söylerken. Ciddi, hem de bir tuhaf... Belki alaydan da beter bir şeydi ama, kesinlikle alay değildi bu seferki...

Ali hızla iç odaya doğru yürürken ardına bakmadan “Gel bakalım, küçükhanım,” diye seslendi. Hâlâ sırıtarak oracıkta dikilip duran delikanlıya da, gene yüzüne bakmadan, “Sen de gel,” dedi. “Madem banyoya başlamadın, bize yardım et bari.”

Ali’nin geçebilmesi için kapının önünden çekilip yol vermiş olan delikanlı, Aysel’in de geçmesini bekledi. Kızın ürkek yürüyüşünü aynı sırıtkan suratla seyrettikten sonra, peşi sıra stüdyoya girip kapıyı kapattı.

Hem bomboş, hem de dopdolu bir yerdi burası. Boş olduğu duygusunu uyandıran, duvarların çırılçıplak, hem de badanasız olmalarıydı galiba. Yoksa bir sürü şey vardı içerde. Spotlar, projektörler, Aysel’in adlandıramayacağı bir yığın ışık aracı... Duvarlardan biri boyunca, dış odadaki yaldızlı takıma ait olduğu belli olan iki koltuk, bir-iki tahta iskemle, üstüne renkli bir örtü atılmış bir sandık, küçük bir sehpa ve içinde gene o dev çiçeklerin bulunduğu kocaman toprak bir vazo sıralanmıştı. Bir yanda, koyu renk perdeyle ayrılmış bir bölme vardı. Şimdi açık olan perdenin gerisinde aynalı, beyaz bir tuvalet masasıyla açık bir askılığa asılmış rengârenk giysiler görünüyordu.

Ali, bu bölmeyi işaret ederek, “Geç bakalım masanın başına!” dedi kıza. Ötekine de bütün ışıkları yakmasını söyledi.

Aysel masanın başına ilişti. Bütün ışıklar yanınca apak bir aydınlığa kavuşmuştu oda. Kız, sapsarı yüzünde gözyaşlarının bıraktığı izleri bile açık seçik görebiliyordu aynadan. Ali yanına gelmiş, masanın gözünden bir sürü renkli kalem, küçük kutular içinde renkli tozlar, fırçalar, kocaman bir de krem kavanozu çıkarmıştı.

“Önce temizleyelim bakalım yüzünü. Şu kremi sür.”

Aysel güçlükle açtı kavanozun kapağını. Beceriksiz parmaklarla yüzünü sıvamaya koyuldu. Bu arada, Ali gözlerini kısmış, bir ona bir önündeki renk yığınına bakıyor, birtakım kalemler, fırçalar, renkli tozlar ayırıyordu arasından. Birden:

“Dur kız!” diye bağırdı gür sesiyle. “Bitireceksin kavanozu. Öyle çok sürülmez bu nesne. Yüzündekileri yay şimdi, iyice yay...”

Kız aynadan izliyordu adamın suratını, davranışlarını... O koca cüsse, aynadan bakınca daha az korkunç olacaktı sanki. Gözlerini iyice açarak kremi yaymaya koyuldu. Onun bu çekingen davranışları yeniden, kocaman kocaman güldürdü adamı. Dış kapının önünde, çenesini avucuna aldığından beri sürmüş olan yarı dalgınlığı, aklı başka yerdeymiş gibiliği geçti. Yeniden rahatlamıştı sanki; gülüşü olsun, konuşması olsun, yeniden ramazan topları gibi gürlemeye başladı.

“Sil bakalım şimdi,” ve masanın üzerindeki, üstünde yabancı dil birtakım yazılar olan kutudan bir kâğıt çekti. Onun çekmesiyle birlikte, başka bir kâğıdın yarısı fırladı kutudan. Onu da çekip aldı adam, bir üçüncüsü fırladı. Aysel, birbiri ardından kâğıt fışkırtan bu kutuya şaşkınlıkla baktı. Adam, bu şaşkınlığın farkında bile olmadan tutuşturdu kâğıtları eline.

“Çabuk ol biraz,” dedi.

Bez gibi yumuşak olan kâğıtlarla, bastıra bastıra sildi yüzünü kızcağız. İstediği boyaları seçmiş olan Ali, dikkatle izliyordu hareketlerini. Eğleniyordu da üstelik.

“İlk kez kremliyor yüzünü inan olsun,” dedi... “Eşsiz valla!” Eğilip daha yakından baktı kısarak gözlerini. “Ama kaşlar yolunmuş... Öyle de bir yolunmuş ki, düşman başına!”

Kızı omuzlarından tutup sola, kendine doğru çevirdi ve önüne diz çöküp yüzünü boyama işine başladı. Bir güzel pudraladı önce, beyaz talkla. Sonra, gene o bezi andıran kâğıtlardan çekip kutudan, pudranın fazlasını sildi. Gözlerle uğraşmaya koyuldu. Aysel az çok kendini toparlamış, adamın hareketlerini dikkatle izlemeye çalışmaktaydı. Kolay değildi ama; akıl almaz bir hızla fırçaların birini alıp birini bırakıyor, tozları anlaşılmaz biçimde birbirine karıştırıyordu. Konuşmayı da sürdürüyordu bu arada.

“Kapa gözlerini kapa... Açıp durma ikide bir... Titretme gözkapaklarını kızım... oynatmasana... Güzelliğin yüzde doksanı boyanmasını, giyinmesini bilmektir, unutma bunu... Bugünkü karılar gibi yüz kilo boya sür yüzüne demiyorum ama Allah vergisini de bu denli ziyan etmek...”

Arada bir başını geriye alıp yaptığı işi gözden geçiriyor, o sırada susuyordu.

“... olmaz. En iyi yanlarını çıkaracaksın ortaya... Kız, ne güzel yüzün var senin... Şu çizgilerin inceliğine bak, Veli... Dur dur, sen değil... Sen kıpırdama...”

Yüz çizgilerinin güzelliğine bakmak için adamın bir an durmasından yararlanıp aynaya bir göz atmak istemişti kız. Boyaların kendisini nasıl değiştirdiğini merak ediyordu. Ama izin çıkmadı. İşini bitirene dek, en ufak bir kaçamak yan bakışa bile meydan vermedi adam. Dikkatle, özenle, bir tür sevinçle sürdürdü işini. Gözlerden sonra yanakları, dudakları kızarttı boy boy fırçalarla. Sonunda, son fırçayı da masanın üzerine fırlatıp kızın omuzlarından tuttu, bir kol boyu uzaklaştırdı kendinden. Gülerek baktı yeniden yarattığı yüze.

“Nefis oldun, nefis,” diye bağırdı. Ve dayanamayıp yeniden kendine çekerek iki yanağından öptü. Kız, erkek dudaklarının ıslaklığını ömründe ilk kez duydu yanaklarında. Adam yerinden kalkmadan aynaya döndürdü onu.

Aysel’in aynada ilk gördüğü şey, kara saçlarıyla sakalı birbirine karışmış, yırtıcı gözlü, büyük ağızlı, sırıtan bir surattı. Kendini seçememiş, belki de tanıyamamıştı bir an. Ama çok kısa bir andı bu. Ondan sonra kendinden başka bir şey göremez oldu. Ağır ağır, ne yaptığını bilemiyormuşçasına, güzel yüzünü ayırdı sırıtan çirkin yüzden. Gene çok ağır, sanki bir düş içindeymiş gibi dalgın, gözlerini kendi gözlerinden ayırmadan itti adamı, iyice uzaklaştırdı.

“Dünya güzeli oldun kız,” diyen sesi bile işitmemişti belki.

Artık kimsenin bunu söylemesine gerek yoktu ki. Karşısındaydı dünya güzeli. Eskisinden daha kocaman, daha parlak, sanki daha kara gözler. Eskisinden daha çıkık elmacıkkemikleri... Şaşkınlıktan olacak, aralanmış, tam gerektiğince aralanmış pembe dudaklar... Bakmakla bitecek gibi değildi güzelliği.

Adamın her zamanki kahkahası bile tamamen uyandıramadı Aysel’i.

“Yeter kız... Tutulacaksın kendine. Kuyuya düşeceksin...”

Gözlerini kendinden ayırıp aynadaki iki adama baktı, ikisinin de ağzı kulaklarındaydı. Onların neden orada olduklarını, son söylenen sözlerin ne anlama geldiğini kavramaya çalıştı.

“Hadi bakalım, giy şunu sırtına,” yerden aldığı siyah mayoyu sallıyordu elinde... “Saçlarını da tara, tepesini biraz kabartsan yeter...” dedi Ali. Hâlâ sırıtarak kızı seyreden delikanlıyı çekti kolundan. “Haydi Veli, yürü...”

Veli istemeye istemeye döndü. Ali, bölmenin koyu renkli perdelerini sıkıca örttükten sonra peşinden gitti.

Aynadaki güzelle yalnız kalmıştı Aysel. Çevresinde bir başka ayna arandı; bu kızla şu kızın aynı kız olduğunu gösterecek üçüncü bir tanık istiyordu sanki. Yerinden kalkması, bir an önce mayoyu giyip resim çektirmesi ve evine dönmesi gerektiğini ancak Ali’nin sesini bir daha işitince hatırladı.

“Elini çabuk tut biraz,” diye sesleniyordu adam. “Gecikirsen karışmam bak. Baban öldürür.”

Yerinden fırladı. Çabuk çabuk giyinmeye koyuldu. Devindikçe de, kendisini sarmış olan düş havasından kurtuldu. Aynadaki kızın kıpırdaması, elini kolunu oynatabilmesi onun gerçekliğinin bir kanıtıydı sanki. İlk başta en ufak bir çizgisini bile oynatmaya çekindiği yüzü güldü. Sevinçle, rahatlıkla güldü hem de. Böyle canlanınca daha da bir güzelleşti. Gözler daha da bir parladı. Kendi büyüsünden kurtulmuş, güvenli, başkalarını büyülemeye hazır bir durumda çıktı perdenin arasından.

Ali’nin hayran ıslığına, az önceki ürkekliği ile hiç ilgisi olmayan tatlı, mutlu bir gülümsemeyle karşılık verdi yalnızca. Işıkların en ortasındaki en aydınlık yere yürüdü.

Öteki kızların resimleri nasıl çekilmişti bilemiyordu ama, hiçbiri içerde pek uzun süre kalmamış olduğuna göre, bir-iki pozdan sonra sepetlenmişlerdi herhalde. Oysa kendisinin, uzaktan, yakından, önden, yandan, arkadan boy boy fotoğrafı çekildi. Birkaç değişik makine kullandı adam, ışıkların yerini değiştirdi, kimini söndürdü, kimini yaktı. Kimi zaman iyice burnunun dibine geldi, kimi zaman geriledi... Bir yere çöktü, bir iskemlenin üstüne çıktı...

“Oooo de... Eeee de, iiii de, uuu de... arkanı dön şimdi, bana çevir yüzünü... gül... hah şöyle...” diye emirler veriyor, makineyi durmadan çalıştırıyordu.

Yarım saat mi geçti böylece... İkisi de yoruldular. Sonunda, “Yeter artık,” dedi Ali... “Neredeyse üç film harcadık.”

“Çok güzel şeyler çıktı, ağbi,” dedi Veli.

“Göreceğiz bakalım. Hadi sen de giyin Aysel!”

Aysel giyinip, istemeye istemeye yüzündeki boyaları sildikten sonra bekleme odasına çıktığında, Veli ortalıkta yoktu. Yaldızlı masanın başında yalnız oturuyordu adam. Her zamanki gibi sırıtıyordu ya, bir değişiklik sezdi bu sırıtışta kız. Korkuyla değil de, başka, bilemediği bir duyguyla irkildi. Adamın, kolu koltuğun sırtlığına atılmış, yayık oturuşu mu, yoksa gözlerindeki anlam mı, yoksa ikisi birden mi bilinmez, o gün karşılaştığı yepyeni olaylar dizisinin sona ermediğini düşündürdü. Tüm deneysizliğine karşın, hem bu sonuncu olayın ne olacağını, hem de ne yapıp yapıp işin içinden sıyrılması gerektiğini kestiriverdi bir anda.

Ali arkasına biraz daha efece yaslanarak gözkapaklarını indirdi. Anlamlı sırıtışını biraz daha yaydı yüzüne.

“Gel bakalım küçükhanım,” dedi, “dünya güzeli küçükhanım...”

Aysel yutkundu. Çabuk çabuk konuşmaya başladı:

“Yaptıklarınız için nasıl teşekkür edeceğimi bilemiyorum...”

“Öğrenirsin,” dedi adam duruşunu hiç bozmadan. “Hepsini öğrenirsin yavaş yavaş... Cin gibi göz var sende.”

“Yalnız... O kadar geç kaldım ki... Babam...”

Güldü Ali.

“Bunca bekledi, az daha bekleyebilir baban. Ben adamı...”

“Dayaktan öldürür,” diye sözü kesti kız. “Hemen gideyim.”

Kapıya doğru davranmasıyla birlikte yerinden hızla doğruldu adam. Koca cüssesi çevikçe fırlamasını önlemişti.

“Dur bakalım, kaçmak yok öyle...”

Tam zamanında açıldı dış kapı. Ali büyük bir sıkıntıyla, Aysel’se sevinçle durakladılar. İçeri giren, son derece şık, yaşlıca bir kadındı. Kadını görür görmez, az önce gösteremediği çeviklikle masanın çevresini dolaştı Ali, bir çırpıda ulaştı kapıya.

“Hanımefendi, hoşlar geldiniz,” diye gürledi. “Bu kadar erken beklemiyordum.” Ve elini öptü.

“Merhaba,” dedi kadın. “Çalışıyor musunuz hâlâ?”

“Buyrun hanımefendi, oturun lütfen. Şimdi bitirebildik işi...”

Ve kayıtsız bir tavırla Aysel’e döndü, yüzüne bile bakmadan, “Peki küçükhanım, mademki istiyorsunuz...” masanın üzerinden bir kart alıp ilgisizce uzattı, “işte kartım. Gelmeden bir telefon edin ki boşuna gelmeyin. Resimler hazırsa gelir bakarsınız,” dedi. Bu arada kadına, “nelerle uğraşıyorum baksanıza” anlamına gelebilecek bir baş ve omuz işareti yaptığını da gördü Aysel. Ve kızın varlığını yeniden unutarak yeni gelen kadının çevresinde dönmeye koyuldu Ali. Kızcağız biraz duralayacak olsa, “Daha ne bekliyorsun?” diye azarlayacaktı belki de.

“Ne içersiniz, hanımefendi? Kahve, çay, konyak?”

Aysel, avucunun içine sıkıştırdığı kartla kapıdan çıkarken, kadının “konyak” dediğini işitti.

“Köpekoğluköpek,” dedi Aysel dişlerinin arasından. Köpüklü sudan çıkmış, sık tüylü, yumuşacık havlusuna uzanmaktaydı.

Şimdilerde viski sunuyordur elin kart karılarına. Gençlere gücü yetmez ki serserinin... Beni o aptallığımla beceremedikten sonra... Ulan ben de amma aptalmışım. Bayağ iyi bir bok sanmıştım o günlerde enayiyi... Herkesin “palavra Ali” dediğini nereden bilebilirdim? Doğrusu bu ya, fotoğrafçılığına o zaman da diyecek yoktu, şimdi de yok. Ama palavracılığı hastalık kertesinde... Gerçi bana artık sökmeyeceğini biliyor... Geçenlerde, epeyi de oldu galiba, ne zamandı o bana telefon edip “Aysel Hanım bir dizi resminizi çekmek isterim. Hatırlarsanız ilk fotoğraflarınızı da ben...” diye yaltaklandığı? Üstüne bir de çiçek mi yollamıştı ne? Unuttum şimdi... Neyse, geçenlerde konuştuğumuzda hava falan atmadı bana. Kuyruk acım olmasa çektirirdim bile resimleri belki. Ama kendi iyiliğim için bile iyilik etmem o köpeğe. Süründüğünü görsem bir tekme de ben atarım...

Şafak rengi havlusunu banyoda, yerde bırakıp yatak odasına döndü. Hizmetçi kız giysilerini toparlamış, hanımına pek yaraşan turuncu renkli geceliği çıkarmıştı. Yalnız yattığında güzel gecelikler giymeyi severdi Aysel. Gene de aynanın karşısına çıplak oturdu. Suratını temizlemeye koyuldu. Yüzünü boyamaya, hem de büyük bir ustalıkla boyamaya alışmıştı artık. Tıpkı, her şeyin yalan olduğu bir dünyada yaşamaya alışmış olduğu gibi. Ama o ilk büyük yalanı, Ali’nin yalanını yani, çok çocukça, çok umutla, kendi bir sürü yalanına hiç benzetmeden inandığı için olacak, hiçbir biçimde bağışlayamıyordu.

O gün, Ali’nin yanından kazasız belasız ayrıldıktan, babası dönmeden eve varmayı başardıktan sonra sabırsızlıkla resminin gazetede basılmasını beklemiş, fotoğrafçıyı aramaya falan kalkmamıştı.

Derken işte, o korkunç, o akıl almaz, o bugün bile etkisinden tam olarak kurtulamadığı olaylar oldu. Deniz Alaylı’nın resminin gazetede çıkmasının sevincini daha içine sindiremeden, babasının deli gibi eve gelişi, bir tek söz söylemeden, bir tek soru sormadan, kimseye herhangi bir şey söyleme fırsatı bırakmadan, çılgın bir hayvan gibi üstüne saldırışı... Kendi ciğer sökücü çığlıkları ve, tıpkı korkulu düşlerde olduğu gibi, bu çığlıkları bir türlü kulaklarıyla duyamayışı.

Hiç beklemediği anda doluya tutulmuş gibi olmuş, fena halde sersemlemişti. Anasının, kardeşlerinin kendininkilere katılan çığlıklarını bile, konu komşu yetişip babasını güçbela üstünden çektiklerinde işitebilmişti. Aysel yerde kıvrılmış ağlarken, üç erkek tarafından zor tutulan babası hâlâ tekmeler savuruyordu uzaktan. Bir yandan da, “Alçak orospu!” diye bağırıyordu. “Beni rezil edersin, ha? Gazetelere çıplak resimler yollarsın, ha? Kaltak seni! Köpek, eşşoğlueşşek, orospu... Kemiklerini kıracağım... Bırakın beni, ulan. Size n’oluyor ulan!”

Aysel kemiklerinin gerçekten kırılmış olduğunu sanıyordu yerde ağlarken. Ama bir ara babası kendisini tutanların elinden kurtulacak gibi olduğunda, sızlayan kaslarından ummayacağı bir çeviklikle fırladı yerinden ve, “Yapma Dündar Efendi”, “Dur Dündar Efendi”, “Yüreğine inecek Dündar Efendi” sesleri arasında, sokak kapısından dışarı attı kendini. Allah acımış da, içeri giren konu komşu kapıyı açık bırakmıştı. Kapının önüne, sokağa boylu boyunca yayılmış mahalleliyi yararak koşmaya başladı. Hiçbir şeyi görmüyordu gözü. Bir çift kol onu sararak durdurunca başını kaldırdı ancak ve Cevriye Abla’yı gördü. Küçük kız –dayaktan küçülmüş, büzülmüştü sanki– külçe gibi bırakıverdi kendini bu kollara. Yarı baygın taşıdılar onu, Cevriyelerin evine.

Cevriye yeni evlenmişti. Döşemeleriyle pek övündüğü, ufacık, aydınlık bir evi vardı. Dündar Efendi’nin gelip her şeyi yerle bir etmesinden, ak örtüleri kirletip yırtmasından korkmakla birlikte, Ayselciği sokak ortasında bırakmaya, o yırtıcı hayvanın eline teslim etmeye kıyamamıştı. Yarım saat kadar sonra, Dündar Efendi’nin yatıştığı ama “O orospu bir daha evime adım atamaz,” dediği haberi gelince ferahladı. Birkaç gün sonra Dündar Efendi nasıl olsa yumuşar, kızının eve dönmesine izin verirdi...

Ama Aysel birkaç gün bile durmadı Cevriyelerin yanında. İki gün sonra, gövdesindeki çürüklerin iyileşmesini bile beklemeden, Cevriye’nin çeyizlik yaptığı giysilerden birini sırtına geçirip çantasından da on lira alıp, kayboldu ortalıktan. Olayı işiten Dündar Efendi, “Ne cehenneme giderse gitsin orospu,” dedi. “Bunun böyle olacağı belliydi zaten.” Ve karısını, büyük kızı Nursel’i bir temiz dayaktan geçirdikten, küçük kızı Günsel’e iki tokat attıktan sonra, bir daha denize gitmelerini, hatta kapıdan dışarı kafalarını uzatmalarını yasakladı.

Aysel, kendisine biraz kısa, biraz da bol gelen kırmızılı karalı emprime entari sırtında, kendi sivri topuklu, siyah rugan pabuçları ayağında –babasına her istediğini yaptırabilmekle övündüğü günlerde aldırmıştı bu ayakkabıları–, on liradan artakalan bozukluklar nemli avucunda Alsan Fotoğraf Stüdyosu’ndan girdiğinde, Ali yaldızlı masanın başında oturmaktaydı. Başını kaldırdı. Gözlerini önce kısarak, sonra kocaman açarak baktı kıza. Derken, gülümseme niyetine olacak, koca ağzını da açtı. Hiçbir şey söylemeden bir süre öyle kaldı. Aysel de kapının eşiğinde dikilip durmuştu. Adamın kendisini unutmuş olabileceği bir kez bile gelmemişti aklına ama, bu karşılaşmanın iyi mi kötü mü olduğunu kestiremiyordu.

“Vay vay vay, Aysel Hanım gelmiş... Güzellik kraliçesi Aysel Hanım...” Ve inanmıştı Aysel işte, inanmıştı deliler gibi, delice bir umutla. İnanmıştı bu adamın kendisini kraliçe yapacağına. “Kraliçelik yalnızca güzellikle olmaz. Gerekli kişileri tanımakla olur,” dediğinde inanmıştı. Kendine göre giydirip kuşattığında, yüzünü boyamasını öğrettiğinde, çürüklerinin yarışma gecesinden önce geçmesi için elinden geleni yaptığında inanmıştı. Hele hele, öpüp sevdikten sonra, “Yatmam seninle,” diye direttiğinde ses çıkarmayınca adam, gerçekten inanmıştı içtenliğine. Belli bir hesap yoktu direnişinde. O sıralar gerçekten pek saftı Aysel. Bildiği tek şey, fotoromanlarda, ilk gördükleri adama kendilerini pat diye teslim eden kızların sonunun kötü olduğuydu. Bir de korkuyordu elbet. Ali ise, kızın bu gerçek saflığını anlamış, zorla saldırırsa kaçıp gideceğinden korkmuştu. Böylece birtakım aşk oyunlarından ileri gitmemişti sevişmeleri. Ali, kızı er geç razı edeceğini biliyor, bir yandan da hoşlanıyordu bu ürkekliğinden. Aysel’in yarışmadan başka düşündüğü yoktu. Adamın okşayışlarından hoşlanmayışını tuhaf karşılamıyordu. Boyanmak, giyinmek, yarışmaya hazırlanmak çok daha önemliydi onun için. Kraliçe olmak... Kraliçe olmak her şeyi çözümleyecekti. Evren ayaklarının altında olacaktı o zaman. Kendisini sokakta koyan, arkasından arayıp sormayı bile düşünmeyen ailesi gelip yalvaracaktı o zaman. Ve Aysel, tam bir kraliçe edasıyla başını çevirecek, tanımayacaktı onları... Ağlaya ağlaya, “Bağışla kızım,” diyecek olan babasının suratına tükürüp tükürmeme konusunda karar verememişti yalnızca. Şöyle ağzında ne kadar tükürük varsa toplayıp veryansın etmek mi daha iyiydi, tanımamazlıktan gelmek mi, onu düşünüyordu, Ali kendisini sulu sulu öperken.

Yarışma gecesi, artık alıştığı parlak ışıkların altında, alkışlayan yüzlerce kişinin önünden salına salına geçmişti. Neşeli gülüşler, gerçek gülüşler yağdırmıştı çevresine. Güvenliydi, mutluydu. Güvenle, alayla bakıyordu iki-üç hafta önce kendisini korkutmuş olan kızlara. Hepsinden ayrı duruyordu soyunma odasında. Başı dik, daha içine çekmesini bilemediği sigarayı tüttürüyordu. Herkesten güzel olduğu belliydi, bir de Ali vardı, bütün jüri üyelerinin kulağını bükmüş olan Ali... Neden kuşkulansın, umutsuzlansındı? Nerden bilecekti palavra Ali’nin kraliçeliği kıvıramayacağını?

Üçüncülük ve tüm umutların yıkılışı... Üçüncülük ve durmadan akan, yüzündeki boyaları birbirine karıştıran gözyaşları... Üçüncülük ve kısa bacaklı, kalın belli, esmer bir kızın taç giyişi... Üçüncülük ve Ali’den deli gibi nefret eden Aysel... Boynunda yaldızlı bir kurdele, kolları arasında bir buket çiçek, boğulur gibi ağlayan genç kız, bir yandan da bu üçüncülükle ne yapacağını düşünüyordu. Bir hiçti üçüncü güzel. Herkes kraliçenin çevresine toplanacak, kraliçenin resimlerini çekecek; dünya gezisine çıkan, türlü armağanlara boğulan, gazetelere boy boy uzanan kraliçe olacaktı. Üçüncünün yüzüne kim bakardı? Bir köşede unutulup gidecek, hiç yarışmaya girmemişten beter olacaktı. Gülecekti herkes ona, babası, anası, kardeşleri, mahalledekiler, Deniz Hamamı’ndakiler. Ve her şey Ali’nin suçuydu. Dediğini yapmamış, yalan söylemişti. Onun yüzünden sürünecekti Aysel, unutulacaktı, kimse yüzüne bakmayacaktı...

Ama nasıl olmuşsa olmuş, birinci güzelden çok üçüncü güzele bakacak biri çıkıvermişti ortaya... Soyunma odasında, masaya kapanmış ağlayan Aysel’in omuzlarını ilk tutan Ali değil Halûk olmuştu.

Zamanın en ünlü kadın terzisiydi Halûk. Caddelerin boydan boya “butik”lerle dolu olmadığı, terzilerin Elegance ya da Vogue’den bakarak giysi dikmekten pek ileri gidemediği o yıllarda bile “modacı” olarak tanınırdı. Paris’ten döneli birkaç yıl olduğu halde, varlıklı çevrelerin biricik gözdesi durumuna gelmişti. Yarışma gecesi jüri masasında oturmuş, Türk kızlarının neden güzel olmadıklarını düşünüyordu sıkkın sıkkın. Yalnızca, “güzellik” iddiasıyla yarışmaya girmiş, çoğu zavallı kızlar değildi bir şeye benzetemediği. Nice namlı sosyete güzeli geçmişti elinden, nicesinin gövdesindeki biçimsizlikleri saklamak için ter dökmüştü. En paralısında bile gerekli alım yoktu, en görgülüsü bile giyimin “g”sini bilmezdi... Nerede kaldı ki bu zavallılar, yarışmadan bir şeyler uman bu çarpık bacaklı mahalle kızları adama benzesin! En iyisinin bile “güzelliği,” anlamsız bir bebek suratından öteye gidemiyordu. En iyisine bile kimse iki kez bakmazdı Avrupa’da. .. Tam o sırada Aysel’in ince uzun gövdesine çarptı gözü ve birden dikkat kesildi. Boyuyla posuyla, biçimli bacaklarıyla, arayıp arayıp, bulamayacağına inandığı bir güzeldi gördüğü. Kızın kalçaları yanlara doğru genişleyerek düşmüyor, geriye doğru yuvarlaklaşıyorlardı. En çok buna şaştı Halûk. Bu tür bir gelişme, belirli bir kemik oluşumu gerektiriyordu çünkü, ve hemen hemen hiçbir Türk kadınında görmemişti bunu.

Sonra kızın o rahat yürüyüşü, saçlarını bir yandan bir yana fırlatışı, yüzündeki o güvenli gülüş... Bir an gözlerine inanamamıştı. Sonra, kadınlar tarafından hiçbir zaman büyülenmemiş, onları her zaman bir iş aracı olarak görmüş olan kişilerin düşünsel çevikliğiyle, önündeki listeye çevirmişti gözlerini ve on altı numaralı Deniz Alaylı’nın yanına kocaman bir x koymuştu. Yarışma sonuçlandığında birinciliği elden kaçıran kızcağızın çok içten bir üzüntüyle ağlayışındaki saflık, sahipsizlik de ayrıca hoşuna gitmişti. İlk fırsatta kızların soyunma odasına atmıştı kendini ve bir masaya kapanmış ağlayan üçüncü güzeli omuzlarından tutup, “Hakkınız yendi küçükhanım, orası kesin,” demişti. “Ama ağlayacak zaman değil...”

Aysel, suratındaki kremi silerken gülümsedi. Halûk aklına geldiğinde gülümsemeden edemezdi genellikle. Bir bakıma yaşamının en güzel günlerini onun yanında geçirmişti. Birtakım kişilerin mutlu çocukluk yıllarını anımsadığı gibi anımsardı Aysel Halûk’la geçen yılları. Bir yerde, gerçek çocukluğu Halûk’un yanında geçirdiği çıraklık dönemi değil miydi zaten? Hele başlangıçta... Her şeyin yeni, coşkulandırıcı ve akıl almayacak kadar güzel olduğu zamanlar... Yıllardır özlediği, düşlediği yaşam, alışılmış ve olağan bir duruma gelmeden, giderek çekilmeze yaklaşmadan önce...

*****

4

Sonunda motorun burnunu karaya çevirdi Seyda. Nedense hızın, rüzgârın, rüzgâr olup esmenin, özgürlük dedikleri –ya da işte, kendisinin özgürlük dediği– şeyin tadı yoktu bu sabah. Gilsiz açılmıştı denize. Ama bir türlü istediği, özlediği gibi yitirememişti kendini suları delice hızıyla yarıp uçarken. Dünkü gibi havadan sarhoş olup her şeyi unutamamıştı. Garip bir tedirginlik vardı içinde. Kıyıya doğru ilerlerken farkında olmadan motoru yavaşlattı. Yok canım, olacak iş miydi bu yani? Davranışlarının gerçek nedenini kendinden saklamaya çalışmayacak kadar dürüst bilirdi kendini. Hemen her davranışını, her duygusunu ince eleyip sık dokumadan, elinden geldiğince derinden eleştirmeden edemezdi istemese bile. Bugünkü duygularını, daha kafasında düşünceye dönüşmeden silkip atmaya çalışması, en ufak bir incelemeden geçirmeden içinden itmeye kalkması da yalancılık olmasa gerekti. Kendi kendini kandırmak çabasında değildi ki. Tersine, kafasında biçimlenmeye çalışan birtakım düşünceleri itmek isteyişi gerçeğe –gerçekse eğer– bir türlü inanamadığındandı. İnanamıyordu tedirginliğinin, uçarken bile yerinde duramazlığının dün geceki çocuk yüzünden olduğuna. Dün geceki çocuğun, bir süre, kafasını kurcalaması olağan sayılabilirdi. Kendisini dansa kaldırışındaki şaşırtıcı kararlılık, dansı orta yerinde bırakışındaki gene şaşırtıcı kesinlik; sonra gece boyu gözünü yüzünden ayırmayışındaki gene gene şaşırtıcı inat... Elbette şaşırmakta, şaşırmakta, şaşırmakta, ilgilenmekte, bir süre bu çocuğun ne menem bir deli olduğunu merak etmekte haklıydı Seyda. Bir ara da, beş yıl önceki düğününde ortalığı birbirine katan çok gençler grubu arasında onun yüzünü, herkesin tepesinden bakması gereken kıvırcık başını görmeye çalışmış, görememişti. Düğün gecesi çok fazla içtiğini, birçok olayları ertesi gün bile anımsayamadığını düşününce de, bu delikanlıyı –on altı-on yedi yaşlarında olmalıydı o sıralar, bilemedin on sekiz– o gürültülü kalabalığın arasından çıkaramayışını olağan saymıştı. İyi hoştu bütün bunlar. Bir adam, saatler boyu gözünü suratınızdan ayırmazsa, siz de bu adam konusunda bir şeyler düşünürdünüz herhalde. Ama sabah uyanır uyanmaz gene onun yüzüyle karşı karşıya gelmek, üstelik genç kızlar gibi içi içine sığmaz bir durumda yataktan fırlayıp “Acaba gerçekten gelecek mi?” diye sormak aynaya... Bu kadarı fazlaydı artık... Seyda bu konuda daha fazla kafa yormayı reddetmiş, yirmi yedi yaşının tüm olgunluğunu toparlayıp, tüm anneliğini takınmış, Gil ile kahvaltıya oturmuştu. Daha sonra, gene Gil ile kıyıya inmiş, denize girmiş, çocuğu kurulayıp gölgeye yolladıktan sonra motora atlayıp, rüzgâr olup esme denemesine bir kez daha girişmişti. Ama Selim’i kafasından atmaya çalıştıkça, içindeki coşkuyu başka şeylere yorma zorunluluğunu duydukça, artıp durmuştu tedirginliği. Sonunda, dönmeye karar vermişti işte.

Ağır ağır, isteksiz, sıkıntılı başladı dönüş yoluna. Evde ne yapacağını bilmiyordu. Oktay’ın hâlâ uyanmamış olmasını istedi canı. Sabah kalkarken kocasının yanında olup olmadığına bile bakmadığını anımsadı birden. Ne garip... Yanında yatan adama başını çevirmeden fırlayıvermek... İlk kez mi oluyordu bu acaba? Yoksa artık her sabah unutuyor muydu kocasını? Oktay’ın varlığı ile yokluğu bir olmaya başlayalı çok olmuş muydu? Çözemedi. Bundan böyle dikkat etmeye karar verdi. Eğer gerçekten birbirlerinden bu denli uzaklaşmışlarsa, bu uzaklaşmayı fark edemeyecek kadar birbirlerine aldırış etmez olmuşlarsa, birlikte yaşamayı sürdürmenin ne anlamı vardı? Kendi kendine güldü. Şimdi durup dururken birlikte yaşamayı sürdürmenin anlamı olup olmadığını araştırmaya kalkması gerçekten de gülünçtü. Birlikte yaşamaya başlamalarıydı asıl anlamsız olan. İşin kötüsü, en başından beri biliyordu bunu Seyda. Bile bile evlenmişti; o hiç istemediği, o koskocaman, o mide bulandırıcı, o ancak gereğinden çok fazla içmekle dayanabildiği kulüp düğününe “Düğün yapmak ya da yapmamakta direnmek, ancak evlenmek kadar anlamsız,” diye düşündüğü için razı olmuştu. Öyleyse ne demek oluyordu şimdi, anlamsızlık üzerine kurulmuş bir düzende, tüm anlamsızca sokağa atılmış, hayır, denize atılmış, Chris Kraft bir motora konulup denize atılmış bir yaşamda anlam aramak? Ya da sıradan bir anlamsızlığa hayıflanmak? Ama sıradan bir şey değildi bu sabah ya da farkında olmadan uzun süredir yaptığı, öyle ya. Oktay’la evlenmesinin tüm nedeni Oktay’ın koynuna girmek isteği olduğuna göre, Oktay’ın koynunda olduğunu unutuvermek günün birinde... Özellikle bir şey satın almak için çarşıya çıkıp da, o özellikle istenen şeyi satın almayı unutmak gibi... İşte buydu yeni yitirdiği anlam. Yitirdiyse eğer...

Yitirdim mi? Yitirdim mi? Anlamsızlık çukurunun en dibine düştüm mü? Başlangıçta, ilk yıllarda, sevdim Oktay’ı canım... Biraz, biraz olsun sevmedim mi? İlk karşılaştığımızda...

Oysa, ilk karşılaştıklarında hiç mi hiç sevmemiş, hiç mi hiç önemsememişti Oktay’ı. Koynunda yatarken unuttuğu adamla olan geçmişi konusunda kendi kendine yalan atmanın gereği yoktu. Durup dururken, nasıl olduğunu kendisi de anlayamadan, ilk karşılaşmalarından çok sonra tutulmuştu ona. İlk karşılaşmalarını anımsamaya çalıştı... Evet, Gülten’in partisinde... Saçlarını çok kısacık keseli daha iki ay olmuştu. Sokakta görenler kız mı erkek mi olduğunu ayırt edemiyorlardı ilk bakışta. O zamanlar daha erkeklerin saçı uzamamıştı. Seyda birden eski uzun saçlarını özledi, yedi yıldır uzatmadığı parlak kara saçlarını... Bir gün aynanın karşısında kendinden sıkılıvermişti. Aslında saçlarını kesmek, Faruk’u unutma harekâtının son olayıydı. Faruk en çok saçlarını severdi, her buluşmalarında uzun uzun okşamadan edemezdi. Seyda bir yıldır her attığı adımla Faruk’u biraz unutmuş ama saçını her tarayışta onu yeniden anımsamıştı. Sonunda aynanın karşısına geçip kendi eliyle kesmişti saçlarını. Görenler önce çığlıklar atıp gözyaşı dökmüşler, sonra sonra alışmışlardı. Hatta kısacık saçların ona ayrı bir hava verdiği düşüncesinde birleşmişlerdi. Yüz çizgilerinin sertliğini daha bir ortaya çıkarıyordu kısa saç, burnunu daha ince, daha uzun, kulaklarını daha kocaman, dudaklarını ip gibi ince gösteriyordu. Daha güzel olmamıştı Seyda ama, daha dikkat çekici olmuştu. Avrupalı kızlarınkine benzeyen bir havası vardı artık.

Gülten’in partisinde belki bu Avrupalı hava çekmişti Avrupa’dan yeni dönmüş olan Oktay’ı. Bir de kızın kendisine hiç önem vermemesi. Avrupa’dan geleli koca piyasasının en değerli mallarından biri olmuştu genç adam. Yalnızca kızlar değil, analar da çevresinde fır dönüyorlardı. Oktay bunlara karşı kendini korumaya kararlıydı. Bu tür niyetleri karşısındakinin gözünden anlayacak kadar geniş bir çapkınlık deneyi vardı. Seyda’nın numara yapmadığı, koca düşünmekten gerçekten pek uzak olduğu öylesine belliydi ki, hoşuna bile gitmişti Oktay’ın. En hoşuna giden şeylerden biri de, çevresindeki herkesin parlak saydığı eğitimine kızın dudak bükmesi olmuştu.

“Science politique, ha? Hem de Lozan’da! Zengin çocuklarının öğrenim merkezinde... İşe yaramayacak her türlü eğitim en kısa, en pahalı yoldan verilir!”

“Ben Lozan’dan çok yararlandığıma inanıyorum.”

“Öyle mi? Şimdi de babanızın fabrikasında satış müdürlüğü yaparak bu yararlı eğitimi değerlendireceksiniz, herhalde?”

“Hayır, kendi işimi kuracağım, kuruyorum hatta.”

“İthalat-ihracat mı?”

“Nereden bildiniz?”

“Kuşlar söyledi. Gerçekten yararlı bir eğitim görmüşsünüz, sonunda çaktım.”

“Bence de öyle. Şu anda politikaya atılmayı düşünmüyorum ama, belki ilerde...”

Seyda kendini tutamayıp gülüvermişti. Ama öyle Oktay’ı bir saat içinde yatağa yuvarlamayı, bir ay içinde de nikâh masasına oturtmayı amaçlayan şuh bir kahkaha değildi bu. Ayıp olmasın diye dizginlenen bir öğrenci kıkırdamasıydı. Derken başını kaldırıp Oktay’ın yüzüne dikkatlice bakmış, onun da gözlerinin güldüğünü görmüştü. O anda bozuntuya vermemişti ama bozulmuştu bal gibi; bundan böyle onunla alay ederken daha ince davranması gerektiğini anlamıştı.

Oktay’ın, okul çevresinde tanıdığı delikanlılardan daha az aptal ya da daha uyanık oluşu, daha yaşlı ve de, ne yalan söylemeli, daha varlıklı oluşu genç kızın onunla yeniden yeniden görüşmesinde, zamanla okul ve ders dışındaki bütün saatlerini ona ayırmasında önemli etkenlerdi elbet. İyi gezdiriyor, iyi eğlendiriyordu insanı. Sonra harcadığı para kendi kazancıydı, babasının verdiği harçlık değil. Gerçi Oktay işini baba parasıyla kurmuştu; en belli başlı ihracatı babasının fabrikasında yapılan boyalar, en önemli ithalatı ise babasının fabrikasında kullanılan hammaddelerle teknik araç ve gereçlerdi, ama olsun. Bunları dikkate almayı fazla ayrıntıya inmek sayıyordu Seyda. Oktay’a tutulmakta olduğunu sezememişti. Beraberliklerinin sürekli bir ilişkiye dönüşebileceğini bir kez bile aklına getirememişti. İlerisi için kesin tasarıları vardı çünkü. Üniversiteyi bitirecek, Amerika’ya gidecek, atom fiziği okuyacaktı. Bu arada Oktay’ın kendisine tutulmuş olması onu hiç düşündürmüyordu. Kendisi bu yaşında ne yaptığını biliyordu da, koskoca adam ne yaptığını bilmeyecek, sonuçlara katlanmayacak mıydı yani? Aslında ufak bir hesap yapsa, aralarındaki yaş farkının yalnızca beş olduğunu ve bu beş yaşlık farkın Oktay’ı “koskoca adam” yapamayacağını anlardı ama, hiçbir hesap yapmamıştı Seyda. Oktay’ı ona bağlayan da bu hesapsızlığı, bu aldırmamazlığıydı işte.

Oktay, Seyda’ya tutulduktan sonra eski uyanıklığı kalmadı; gözlerinde zekâ ışığı falan görmez oldu kız, ve kırmızı spor arabanın içinde geçirdikleri karanlık saatler dışında ondan sıkılmaya başladı. Böylece, birlikte oldukları saatlerin çoğunluğunu arabada, daha sonra da Oktay’ın “bekleme odası”nı andıran garsoniyerinde geçirmeye alıştılar. Birkaç ay içinde, âdet yerini bulsun diye bir yemek yiyip, ayıp olmasın diye bir sinemaya ya da birinin verdiği partiye şöyle bir uğradıktan sonra soluğu karanlıklarda alır oldular. Oktay’ın Lozan’da en iyi öğrendiği şeylerden biri sevişmekti kuşkusuz. Seyda’yı hiç alışkın olmadığı, anlayamadığı bir biçimde etkiliyordu. Seyda, o zamanların deyimiyle “genç kızlığı”nı korumak niyetinde olduğunu hiçbir zaman açıklamamıştı ama, Oktay bilirmiş gibi hiç zorlamamıştı onu. Şimdi düşünüyordu da Seyda, belki başka bir bildiği vardı. Evlenme önerilerini ciddiye almamayı sürdürerek aylarca sevişti Oktay’la, sevişmeleri hep yarım kaldı. Gittikçe kızışan,