*****

YEŞİM ERDEM

SAĞIM SOLUM
ÖNÜM ARKAM

*****

Can Çağdaş

Sağım Solum Önüm Arkam, Yeşim Erdem

© 2020, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının

yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Ocak 2020, İstanbul

Dizi editörü: Cem Alpan

Editör: Özgür Batur

Düzelti: Mert Tokur

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-4460-0

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

YEŞİM ERDEM

SAĞIM SOLUM
ÖNÜM ARKAM

ROMAN

*****

YEŞİM ERDEM, 1972’de Alaşehir’de (eski adı Filedelfiya) doğdu. Ortaöğrenimini İzmir’de tamamladıktan sonra ODTÜ Siyaset Bilimi’ nde okudu. Diplomasi muhabirliği yaptığı kısa bir Kıbrıs macerasından sonra, İstanbul’a taşındı. Yerli ve yabancı çeşitli basın mecralarında siyaset, kültür ve gezi yazılarının yanı sıra film ve kitap eleştirileri yazmaya devam etti, film festivallerinde görev aldı. İlk kitabı Filedelfiya Hikayeleri 2011’de Ayizi Yayınları tarafından yayımlandı. Şu an DC, New York ve İstanbul arasında mekik dokuyor ama hayatının geçtiği her yerde yaşamaya devam ediyor. Son kitabı Sağım Solum Önüm Arkam, bir yanıyla tüm bu mekânların ruhlarına bir hürmet niteliğinde. Ortadan kaybolduğunda genelde kitap okuyor. En çok Rus ve İngiliz klasiklerini ve psikolojik gerilim romanlarını seviyor.

*****

Ablalara...

*****

BİRİNCİ KISIM

*****

1

Kasabalının, alışık olduğu ılıman iklim koşullarına göre ayaz dediği serin kış gününde, Ceren yine paltosuz dışarı sıvışmış, kaldırımın üstündeki korunaksız köşesine kurulmuştu. Soğuktan olacak sokak bomboştu. Elindeki taşı çeviriyor, kaldırıma çizili seksek üstünde zıplasa mı karar veremiyordu. Uzanmak için üçüncü kez odasına çekilen annesinin, yokluğunu fark etmesinden, sonra da azarlamasından korkuyordu.

Ceren kulak kesildi. Uğultular başlamıştı. Yazları sıcağın miskinliğinden, kışları da soğuk korkusundan sıklıkla sessizliğe bürünen bu kasabada, arada ailesiyle gezmeye ya da alışverişe gittiği İzmir’in aksine her şey önce duyulur, sonra görünürdü. Bakmadan önce kulak kesilmek kasabalının içgüdüsel olarak yaptığı bir şeydi. Oradan oraya, ağızları ya lafla ya abur cuburla dolu bir şekilde koşturan o vızır vızır insan kalabalığına, Ceren’in kasabasında sadece bayramlar, düğünler, okulun ilk günü, karne günü gibi özel zamanlarda rastlanırdı. Bir de şu son zamanlarda adına “eylem” denen ama öyle herhangi bir kutlamaya da benzemeyen toplaşmalarda...

Uğultuların ardından bir grup göründü: Dört yoldan aşağı koşarak iniyorlardı. Olaylara bulaşmak istemeyenler.... Yani ödlekler. Ablası öyle derdi. Bu grup, uğultusunu da peşine takıp kaybolduktan beş dakika sonra Ceren’in kalbi küt küt atmaya başladı. Ablasının da içinde olduğu ikinci grubun uğultusu başlamıştı. Bunlar kendi içlerinde kümelenmiş hararetli hararetli konuşan, birbirlerine çatan, hatta durup kavga eden solculardan ve sağcılardan oluşurdu. Bazen biri “Kahrolsun faşizm!” diye bağırır, kimisi alkışlar, eşlik eder, kimisi misilleme yapardı. Ablasının çoğu zaman bu grubun içinde olması Ceren’i hem ürkütür hem de rahatlatırdı. Çünkü burada değilse, üçüncü grupta demekti. Okul çıkışı hemen dağılmazdı o grup, lisenin bahçesinde ya da kantininde toplaşır, sigara içer, eylemlere katılırdı. Bu da babasının bir şekilde haber alıp okula koşması, Selen’i o kalabalıktan alıp sağcılardan yedirmediği dayağı evde atması demekti.

Ceren, babasının gireceği öfke krizinden çok, mavisi parıl parıl parlayan Ford Taurus’uyla eve götürülmenin verdiği utançtan çekinen ablasının cesaretine hayran. Ama Selen’deki eksik tüm korkuları onun adına taşırdı. Selen’in tüm uyarılarına rağmen her okul çıkışı onu kaldırımda bekler, bu sayede ablasını eyleme katılmaktan ya da sokaktaki tartışmalara karışmaktan alıkoyduğunu düşünürdü.

Selen köşeye gelir gelmez konuşmasına ara verip gözleriyle Ceren’i aradı. Göz göze geldikleri anda da sıkıntıyla yüzünü buruşturdu. Sonra da hızlı adımlarla eve yürüdü. Eylem de peşinden koşup ona katıldı. Ceren olan biteni dikkatle izlerken belli belirsiz bir şeyin saçına dokunduğunu hissetti. İrkilerek arkasına döndü. Mahmut Abi! Bir tek onun gelişinin sesini duymuyordu.

“Korkma kız!” dedi, korkması hoşuna gitmiş gibi. “Ne yapıyorsun bu soğukta tek başına? Aslı nerde?” diye sordu ilgiyle, gözünü boş kaldırımın gizli köşelerinde gezdirerek. Ceren cevap vermek yerine parmağıyla ablasını işaret etti. Mahmut sokağa sapan liseliler arasından Selen ve Eylem’i seçince yüzünde korkuyla karışık bir tiksinti ifadesi oluştu. Karşı karşıya gelmemek için gerisingeri döndü. Selen ve Eylem her zamanki gibi hararetli bir şekilde konuşuyorlardı. Fark etmediler.

“Ceren, buna ne zaman son vereceksin?” diye sordu Selen arkadaşına veda ettikten sonra.

“Canım sıkıldı, bahçeye çıktım. Sana bakmıyordum.”

“Bak sen!.. Annemin haberi var mı? Paltonu da giymemişsin!”

“Annem uzanmıştı. Üşümüyorum ki.”

“Cerenciğim lütfen, beni üzüyorsun böyle yaparak. Annemle babam yeter zaten. Bir de seninle baş edemiyorum.”

“Ben de seninle baş edemiyovum,” dedi Ceren.

Selen kızgınlığını koruyamadı, güldü. “R” harfini hâlâ tam söyleyemezken diklenmesi komik oluyordu.

“Bak sen. Neymiş baş edemediğin?”

Ceren bir an ne diyeceğini bilemedi. “Sigava içme diyovum. İçiyovsun.”

Selen kahkaha attı. “Annemle babam mı salıyor seni başıma, doğru söyle.”

“Yok. Onlar da kızıyor seni beklememe.”

“Hah, beni gözetlediğini itiraf ediyorsun yani. Söyleyeyim akşam da gör.”

“O zaman ben de babama sigara içtiğini söylerim.”

“Bak sen şu cüceye, bir de tehdit ediyor,” dedi Selen kapıyı anahtarıyla açarken. “Hadi sessizce gir de annem görmesin. Oturma odasında ısın biraz. Burnun kıpkırmızı olmuş.”

“Sen nereye gideceksin?”

“Şimdi geleceğim.”

“Bodrumda sigara içeceksin, değil mi?”

“Aaa!.. Bak, seni gördüm hemen geldim. Şimdi bana biraz izin ver tamam mı?”

Ablasının sınırlarını zorlamaya başladığını fark edip sustu. Zaten babası evde değildi. Annesi fark ettiğinde söylense de uzatmıyor, ama evde olay çıkmasın diye kocasından gizliyordu. Oturma odasında sobanın başında ellerini ısıtırken iki-üç sene önceki o korkunç geceyi anımsadı Ceren. Ablası o zaman tombul yanaklı, göbekli bir kız çocuğuydu. Annesi, akşam babasına Selen’in sigara içtiğini anlatmıştı. Ceren’e göre babası o gece, dişlerinin arasından tıslayarak saldıran bir canavara dönüştü. O anlık korkunç dönüşüm daha köklü bir değişimin de habercisi oldu. Ceren bunu anlamlandırmakta zorlansa da yarattığı mutsuzluğu yüklenmekte hiç zorlanmadı. Sanki öncesindeki hayatları bir evcilik oyunundan ibaretti: Annesiyle babası bir bütün, Selen’le Ceren de ayrı bir bütün. Sonra annesi onlarla birlik oldu, babasıysa kendi köşesine çekildi. O eski birliktelik kısa bir sürede yerini yalnızlıklara bıraktı. Gerçi bu yeni düzen Selen’in işine gelmişti. Çünkü yediği o dayağın üstüne Ceren ve annesi onu ne pahasına olursa olsun korur oldular. O ilk günlerde Selen sigarayla sadece flörtleşiyorduysa ondan sonra tiryaki oldu. Sonra asi, sonra siyasi...

Ceren sobanın çıtırdayan alevlerinde kötü hatıraları yakmaya çalışırken kapı çat diye açıldı. Öyle bir irkildi ki annesi çareyi kapıyı suçlamakta buldu. “Bu kapı da bir türlü düzelemedi. Sanki çatapat patlıyor, açık tutsak hava soğuk. Araya bir gazete sıkıştıralım bari,” diye kendi kendine söylenirken bir yandan da kızına sehpanın üstünde duran sürahiden su koyuyordu.

“İç şunu, sarardın hemen. Sen de alışamadın bir türlü kızım şu sese, her seferinde de irkilinir mi?”

“Tamam geçti anne. Geceleri de bazen böyle sesler geliyor sokaktan.”

“Ama onlar başka. Hem uzaktan geliyorlar. Bizim mahallede öyle şeyler yok. Biliyorsun, konuştuk bunu.”

“Biliyorum,” dedi Ceren. İkisi de sustular. İçten içe hissediyorlardı, sıra onların mahallesine de gelebilirdi. Tek katlı bahçeli evlerin ve onların imtiyazlı sahiplerinin yaşadığı Filedelfiya Mahallesi artık sarhoşun geçmediği, arsızın sızmadığı, düşkünün düşmediği, düşmanın barınmadığı mahalle değildi. Memleketin ikiye bölünen safları Bahçeli Evler’de bile yeşerme alanı bulmuştu. Ama mahalleli bütün edebiyle bunu yok saymak için elinden geleni yapıyordu.

* * *

Ceren sonrasında o yılı, çıkan olaylar kadar olay çıkmasın diye yaşadıkları baskıyla da hatırlayacaktı. Annesi sürekli her şey normalmiş gibi yapıp herkesi idare ediyor, bunun verdiği yorgunluktan olsa gerek her fırsatta odasına çekilip uyuyordu. Babası konuşursa kızıp olay çıkaracağını bildiği için susuyor ve hatta mümkün mertebe ablasına bakmamayı, orada yokmuş gibi davranmayı tercih ediyordu. Selen kendinden ödün vermiyor ama olay çıkmasın diye geceleri ya bulaşıkları yıkamaya gönüllü olarak ya dersi bahane ederek ya da erken yatarak ayak altından çekiliyordu. Ancak kardeşiyle paylaştığı odada öyle saatlerce uyuduğu yoktu. Çoğu zaman pencereyi aralayıp sigara üstüne sigara içiyordu. Ceren ise olay çıkmasın diye iyi çocuk olmaya çalışıyor, babasıyla şakalaşıp, annesine sokulup, ablasıyla laflayıp herkesi neşelendirmeye çalışıyordu. Sözgelimi eskisi gibi yemeklerde sorun çıkarmıyor, istemediği halde önüne ne konursa yiyordu. Çünkü babası bir öfkelendi mi işin nerelere varacağı asla belli olmuyordu. Hemen her gece elektriklerin kesildiği, ailecek sobalı tek odada, lüks lambanın ışığı altında oturdukları o uzun kış, Ceren sanki başka bir çocuk olmuştu. Bütün korkularını gözünü ayıramadığı lüks lambasına yöneltiyordu. İlk yandığında tehditkâr bir şekilde fısıldayan o beyaz ışık, altındaki tüpün her an patlayabileceğini söylüyordu sanki. Tıpkı ailesi gibi.

Öte yandan bu ritme giderek alışıyordu. Ne de olsa çocuktu. Gündelik hayat, eskinin hatırasını hızla kaplıyor, olağandışı her şey normalleşiyordu. Kasımın o ilk hafta sonu Sinan Abisinin sağcı olduğunu öğrenmese, mutlu bir çocukluk geçirdiğine yetişkinliğinde kendini inandırabilirdi.

Kasabada o donem çocuklar için kış gecelerinden daha kasvetli bir zaman dilimi varsa o da pazar günleriydi. Pazar günü demek herkesin evde kalması ve birbirinden kaçınması demekti: Adnan Bey haftalık uykusunu alıyormuş gibi öğleye kadar kalkmaz, evin diğer bireyleri bu duruma kutsal bir ayinmiş gibi yaklaşırdı. Semra Hanım neredeyse parmak ucunda yürür, mutfakta “Arkası Yarın” kuşağını kaçırma pahasına radyosunu açmaz, tüm kapıları kapatır, kızlarıyla fısıltıyla konuşurdu. Ceren babasının pazar uykusunun önemini bilirdi ama her şey gibi bu konu da son zamanlarda aşırı hassasiyet gerektirir olmuştu. Adnan Bey sanki artık tilki uykusu uyuyor, bir sebeple uyanırsa suçlayacak bir şey arıyordu. Selen yine kolayını bulmuştu. O da artık öğlene kadar uyuyordu. Ceren sırf bu yüzden bir an önce ergen olmak istiyordu çünkü kendini ne kadar zorlarsa zorlasın, en geç dokuzda uyanıyordu. Eskiden pazar günleri babasına aldırmadan kendini sokağa atar Aslılara giderdi. Ancak hem artık sokağa tek başına çıkamıyordu hem de Aslı’yla bir süredir küslerdi.

Adnan Bey nihayet olay çıkmadan kendiliğinden uyandığında Ceren üç saattir ilk nefesini alıyormuş gibi rahatlar, ani bir uyku bastırırdı. Babası söylemeden Selen’i uyandırmaya gider, bir süre yanına uzanır, ablasından gelen sıcaklıkla mayışır, ablasının gece boyunca içtiği sigaraların açlıkla karışmış berbat nefesini bile duymazdan gelerek uykuyla uyanıklık arasında gider gelirdi. Selen’in uyanıp yüzünü ona dönmesini, saçını okşamasını, parmaklarına dokunmasını, “Hâlâ bebeksin sen,” demesini beklerdi. Bir süre laflarlar, ya da panjurdan süzülen güneş ışığının içinde uçuşan tozları yakalamaya uğraşırlar, ellerini ölçerler, saç renklerini kıyaslarlar, yapacak saçma bir şey bulmakta hiç zorlanmazlardı.

Ama sonra gerçek üzerlerine çökerdi. Gün geçmek bilmezdi. Eskiden olsa Adnan Bey evde duramaz, bağa bakmaya gider, ortakçıyı yemeğe götürür ya da bir müşteriye uğrardı. Sonrasında gecikmeden döner, süslenip püslenmiş karısını ve kızlarını mangala, sinemaya ya da parka gezmeye götürürdü. Ama artık gözü gibi baktığı bağa uğramıyordu. En fazla ortakçıyla telefonda konuşuyordu. Arada bir çarşıya çıkıyor, oradan da yüzünde kapkaranlık bir ifadeyle dönüyordu. Selen böyle zamanlarda yine kahveye uğrayıp siyasi konuşmalar dinlediğini, onların dolduruşuyla kendisine nasihat edeceğini, sonra hızını alamayıp kavgaya girişeceğini bilirdi. Adnan Bey normalde hiç kahveye gitmez, kahve ahalisinden de, muhabbetinden de hazzetmezdi. Ama son zamanlarda, alışverişi bahane edip uğrar olmuştu. Ülkede olan bitenleri sesini sonuna kadar açtığı haber bültenlerinden takip etse de, kasabada yaşananları doğru ya da yanlış öğrenebildiği tek yer kahvehanelerdi. Sağcıların ya da solcuların kahvehaneleri olarak mimlenen yerlere gitmiyordu. Esnaf kahvehanesi olarak bilinen Merkez Kahvesi’ne gidiyordu ama Selen’e göre kasabada merkez demek sağ demekti. Hele ki esnaf gidiyorsa.

Selen her zamanki cingözlüğüyle bu sıkıntılı ortamdan kendini kurtarmanın bir yolunu bulmuştu. O yıl aynı zamanda üniversite sınavlarına hazırlandığından arkadaşlarında ders çalışmayı bahane edip sıvışıyordu. Bazen babasını ikna etmek için arkadaşları gelir yalvar yakar izin ister, bazen Selen sorumluluk sahibi abla görünümü vermek için yanına Ceren’i de alırdı.

Ceren eskiden olsa burun kıvıracağı, sırf ablası evden çıkabilsin diye muhtemelen rüşvet karşılığı gideceği bu toplaşmalara artık cankurtaran gibi atlıyordu. Çoğu zaman Selen’in bazı arkadaşlarının da kardeşleri orada oluyor, Ceren’e oyun arkadaşı çıkıyordu.

Genelde toplandıkları yer Eylemlerin eviydi. Eylemler solcuydu. Ne pazar alışkanlıkları mahalleliye benzerdi ne de kızlarının erkeklerle arkadaşlık etmesini umursarlardı. Eylem’in babası Sezgin Bey, bu ziyaretlerden hoşlanır, bunu gençleri bir miktar eğitmek için bir fırsat gibi görürdü.

Gençler genelde “çalışmak” için mutfak masasının etrafında toplaşırdı. Çocuklarsa oturma odasına doluşurdu, başlarında oya işleyen, kazak ören evin annesi; bebeklerini giydirip soyarak evcilik oynarlardı. Son zamanlarda bu oyunlara erkek çocukları da katılır olmuştu. Çocuklar eskisi gibi sürekli dışarı çıkamıyordu ve oturma odasındaki kadınların gözetiminde oynanabilecek oyunlar sınırlıydı. Her gittiği yere oyuncak bebeğini götüren Ceren, artık yedekli geliyordu.

Sinan’ın sağcı olduğunu duyduğu o gün Eylemlerin oturma odasında üç kişiydiler. Ali, Banu ve Ceren. Evcilik oynuyorlardı ama Ali pek ilgilenmiyordu. Garip bir hali vardı. Konuşulanlara kendini veremiyor, yan gözle sobanın üzerinde kestane közleyen Nevin Teyze’ye bakıyordu. Nevin Teyze pişen kestaneleri bir kâseye alıp mutfakta çalışan gençlere götürmek üzere odadan çıkınca, Ali heyecanla Banu ve Ceren’in elini tuttu.

“Sinan Abi var ya,” dedi, “sağcı olmuş!”

Ceren, bebeğini annesinin eski bir dantel örtüsüyle giydirmeye çalışıyordu. Bebeğin kafasını sokmaya uğraşırken duydukları yüzünden panik oldu ve danteli yırttı.

“Nerden biliyorsun?” diye sordu Banu pek de inanmaz bir ses tonuyla.

“Bizim sokaktan Ömer söyledi. Ona da abisi söylemiş. Abisi demiş ki: ‘Belliydi.’”

“Nasıl belliymiş peki?” dedi yine Banu istifini bozmadan.

“Sen nerden anlıycaksın ki?” Bu kez Ceren heyecanla atladı.

“Aslı’nın abisi o. Evlerinde kaç defa gördüm, konuştum. Öyle biri değil o.” Ali’nin de kafası karışmıştı. Ayağa kalkıp sobanın yanından uzaklaştı. Odanın içinde volta atmaya başladı.

“N’apıcaz şimdi?” dedi sıkıntıyla. “Aslı’yla artık oynama.”

“Aslı zaten benimle oynamıyor ablam solcu diye.”

“Ya bak işte, bir de sağcı olamaz diyorsun.”

“Aslılar biraz havalı, solcu olmazlar ama katil de değiller yani!”

“Belli olmaz o. ‘Bir kere sağcı olunca gerisi geliyor,’ diyor abim.”

Sinan bütün annelerin kızlarına almak isteyeceği, bütün kızların varmak isteyeceği zengin, yakışıklı, efendi bir delikanlıydı. Semra Hanım, Selen’e akıl vermek istediğinde bütün anneler gibi hep onu örnek gösterirdi. Ama artık bunun akranları gözünde karizmayı iyice çizdirmekten başka bir etkisi yoktu. Sinan üniversiteye gitmemiş, siyasi olmamış, küçük kasabanın küçük esnafı olmuştu.

Nevin Teyze yine içeri girdi. Çocuklara bakmadan, sobanın üstüne bıraktığı kestaneleri çevirmeye başladı. “Bunlar sizin çocuklar. Önce şu haylazlara vereyim dedim ki biraz sigaraya ara versinler, beyinlerine oksijen gitsin, okuduklarını anlasınlar. Hoş çalıştıkları yok ya,” dedi bunu pek de dert etmiyormuş gibi.

Çocuklar birbirlerine bakıp sustular. Ne de olsa mahallenin en solcu bilenen evindeydiler.

Bahçeli Evler çocuklarının çoğunluğu için solcu olmak pek çok sıfat içerirdi: Asi olmak, aptal olmak, utanç verici olmak, cesur olmak, dayak yiyecek olmak, ölecek olmak. Ama sağcı olmanın tek bir tanımı vardı: Kötü olmak. Kötü sağcıların çoğu ise ya Mahmut Abi gibiydi ya da adam öldürürdü. Solcular sadece mecbur kalınca öldürürdü. Ama ablaları, abileri değil, sadece büyük ve önemli olanları.

Nevin Teyze’nin ailesi o kadar adanmış devrimciydi ki, çocuklarının adı Eylem ve Devrim’di. Eylem, Selen’le yaşıttı. Devrim ise onlardan üç yaş küçüktü. Eylem, solcu babasından aldığı eğitim ve destekle lisenin önde gelen devrimcilerinden olmuştu. Selen’i ve pek çok yaşıtını bu işlere sokan da oydu. Hoş Eylem olmasa da, taraf tutmanın zorunlu olduğu bu ortamda pek çoğu kendini bir yerde bulacaktı. Kasabada liselilerin çoğu solcu olduğuna göre, solda. Ancak, sözgelimi kuzenleriyle kıyaslandığında Selen çok daha tutkulu bir solcuydu. Her şeyden önce siyasiydi ve ailesi bunun Eylem’den kaynaklandığını düşünüyordu.

Devrim ise belki henüz yaşı gelmediğinden, belki her anlamda ablasından daha sessiz ve silik olduğundan onlara pek takılmıyordu. Genellikle gençler mutfakta hararetli tartışmalar yaşar, arada ziyaret eden Sezgin Amca’nın sözleriyle iyice coşarken ya odasında ders çalışıyor ya da soğuğa tahammül edemediğinde oturma odasına gelip küçüklerin yanında kitap okuyordu.

Nevin Teyze odadan tekrar çıktığında Ceren konuya bıraktıkları yerden devam etti: “Devrim’le konuşalım mı?”

Ali ve Banu, Ceren’e takdirle baktılar. Bu işe büyükleri karıştırmamaları gerektiğini biliyorlardı. Hele mutfaktaki grup hiç olmazdı. O zaman hepsi Sinan’a düşman olurdu. Devrim hem onlardan büyüktü, yetişkin sayılırdı, hem de en azından diğerleri gibi siyasi değildi.

Bir süre sonra tekrar kapı açıldığında gelen –hakkında konuşulduğunu anlamış gibi– Devrim’di.

* * *

Akşamüstü eve döndüklerinde annesi Selen’i banyoya yolladı, babası gelmeden ağzını yüzünü yıkayıp, dişlerini fırçalamalıydı. Ceren’i de mutfağa çekti.

“Sezgin Bey evde miydi?”

“Önce yoktu ama sonra geldi.”

Annesinin yüzü limon yemiş gibi ekşidi. “O da gençleri gaza getiriyor. Kendi kızının başını yaktığı gibi bizimkileri de yakacak.” Karşındakinin Ceren olduğunu hatırlayınca gülümsedi. “Siz neler yaptınız peki?”

“Odada evcilik oynadık. Nevin Teyze kestane közledi. Yanında şerbet içtik.”

“Nevin iyi kadın,” dedi annesi, bunun o evi daha güvenli kılacağına kendini ikna etmek ister gibi.

O sırada Selen geldi. Annesine Nevin Teyze’den selam iletti.

“Aleyküm selam,” dedi annesi. Sonra da öylesine sorar gibi ekledi: “Sezgin Bey neler diyor?”

Çok kısa bir an Selen Ceren’le göz göze geldi. Ceren yanlış bir şey yapmış gibi gözlerini yere indirdi.

“Ne desin. Öyle iyilik sağlık.”

“Hadi hadi. Ben bilirim Sezgin Bey’i. Merak etme, babana bir şey söyleyecek değilim. Ama tasvip etmiyorum ben de.”

“Tasvip etmeye etmeye bu hale geldik. Bu ülkede yaşayan anne babalar, Sezgin Amca gibi biraz tasvip etse şimdiye devrim olmuştu.”

Annesi sinirle güldü. “Lafa gelince sizden iyisi yok maşallah. Ateş düştüğü yeri yakıyor kızım. Daha geçen ay baban müşterisinin oğlunun cenazesine gitti. Sezgin Bey nasıl cesaret ediyor anlamıyorum. Sadece kendi kızlarının değil, başkalarının evlatlarının da hayatıyla oynamak...”

Selen birden patladı.

“Sakın, sakın öyle bir şey söyleme! Adamcağız korkmuyor, fikrini söylüyor diye neden utansın! Sen çıtını çıkarmayarak korumuş mu oluyorsun! Hiç suçun olmuyor mu olan bitenlerden yani!”

Annesi tam bir şeyler söylemek için ağzını açmıştı ki, Ford Taurus’un derinden gelen sesi duyuldu.

“Babam geldi!” dedi Ceren telaşla. Annesi ve Selen sustu. Ceren babasının adımlarının sesini, derin uykusunda nefesinin sesini, uyanışının sesini, uyku tutmamasının sesini, neşesinin sesini, sıkıntısının sesini, öfkesinin sesini tanıdığı gibi arabasının sesini de çok iyi tanıyordu. Gözleri kapalı halde önünden 20 araba geçse hangisinin kendi arabaları olduğunu bilirdi.

Selen salata yapan annesine yardım etmek için eline başka bir bıçak aldı. Ceren, “Anne hoşaf vermedin ablama,” dedi. Selen ve annesi şefkatle Ceren’e baktılar. Annesi sigara kokusunun dış fırçalamakla geçmediğini söyler dururdu; bu koku insanın içinden gelir, babası da hiç sigara içmediği için hemen alırdı. O yüzden Selen bir şeyler yiyip içmeliydi. Selen ikiletmeden annesinin dolaptan çıkarıp verdiği hoşafı içti. Ceren de rahat bir soluk aldı.

Babası, yemek esnasında hoşbeş eder gibi Selen’in gününü sorguladı. Selen’in verdiği yanıtlardan ikna olmayıp bu kez Ceren’e sordu. Sezgin Bey’in evde olup olmadığını öğrenmek istiyordu. Ceren Sezgin Amcasının adını saymadı. Selen memnuniyetle kardeşine baktı.

* * *

Adnan Bey, Sezgin Bey’e güvenmiyordu. Solcu olduğunu dünya âlem biliyordu. Sezgin Bey, geleneksel olarak Demirel’e oy veren Adnan Bey’i her seçimde Ecevit’e yönlendirmeye çalışırdı. Son bir yıla kadar siyasetin seçimden, seçimin de Demirel ve Ecevit’ten ibaret olduğunu sanan Ceren, bu sohbetleri eğlenceli çekişmeler olarak hatırlıyordu. Sezgin Bey memurdu. Dar gelirli, eğitimli ve espriliydi. Adnan Bey tüccardı. Zengin, eğitimsiz ve komikti. Yakın arkadaş değillerdi. Mahallenin tüccar olan babaları için iş çıkış saati akşam ezanıydı. Memur olan Sezgin Bey daha erken gelir, karısı çayını demlerken hemen üstünü değiştirip bahçeye inerdi. Bazı günler kendi bakımlı bahçesi ona yetmeyince elinde çayı, beline taktığı çantasında bahçe aletleriyle mahalleyi gezerdi. Bu gezintiler sırasında işten dönen Adnan Bey’le yaptığı sohbetler arkadaşlıklarının temelini oluştururdu. Bunlar bazen o kadar keyifli olurdu ki, çoluk çocuk mahalleli balkona çıkar, laf atar, güler, izlerdi.

Adnan Bey, her bayram aksatmadan büyüğü diye gelip elini öpen, teklif edilen hiçbir karşılığı kabul etmeden bahçelerine bakan, bilgisine rağmen caka satmayan, saygıda kusur etmeyen, bu neşeli adamı sever ve sayardı. Kızının orada ders çalışmaya gitmesine tüm kuşkularına rağmen ses edemiyorsa nedeni biraz da buydu. Kasabalılığın, komşuluğun üstün ahlakı ağır basıyor, ne selamını esirgiyor ne de Eylem gelip ders çalışmak için Selen’i çağırdığında ve kendisinden izin istediğinde “hayır” diyebiliyordu.

* * *

Gece herkes yatıp ortalıktan el ayak çekildiğinde Selen doğrulup sessizce pencereyi açtı. Yatağın altından sigarasını ve kül tablasını çıkarıp gözucuyla Ceren’e bakarak yaktı. Ceren bu seremoniyi görmeden uyumuyordu. Onun için uyku saati ne televizyon bittiğinde göndere çekilen bayrak ve okunan “İstiklal Marşı”, ne annesinin gelmesi, hava almayacak şekilde Ceren’in yorganını sıkıştırıp “iyi geceler” dilemesiydi. Ne de ablasının çocuk kandırır gibi, esneyip durarak ona uzaktan iyi geceler öpücüğü atmasıydı... Genelde ablası ilk sigarayı yakana kadar uyumamak için direnir, sonrasında da ânında uyurdu. O çakmağın sesi ve yanan tütünün cızırtısı onun için sanki uyku alarmıydı. Sabah ablasından önce kalkar, yatağın altındaki üstü çay tabağıyla örtülmüş kül tablasının içindeki sigaraları sayardı.

O gece hemen uyuyamadı. Panjurdan sızan sokak lambasının ışığında odayı inceledi durdu. Eylem ve Devrim’in uyuduğu odayı düşündü. Bahçeli Evler’deki tüm binalar mimari olarak aynıydı. Ev sahipleri bahçeden çalıp genişletmediyse odaların boyutu da aynıydı. Hatta mobilya ve dekor seçenekleri de ister istemez birbirine benzerdi.

Çocukların paylaştığı yatak odasında ya iki tek yatak ya da bir ranza olurdu. Üç kapaklı bir dolap, beş çekmeceli bir şifoniyer ve yer sıkıntısından her köşeye sokuşturulan ve gereksiz olsalar da asla gözden çıkarılmayan türlü yığıntılar. Sözgelimi Ceren’in yatağının ayakucunda, ne zamandır eski kırık bir sehpa ve üzerinde devasa bir elektrik süpürgesi vardı, üstü tozdan korunması için örtülmüştü. Onun üzerine de taşıyabildiği kadar katlanmış kumaş, battaniye, yastık konmuştu.

Eylem ve Devrim’in odasında ilk dikkat çeken şey, yığıntının yokluğuydu. Değil yığıntı, halı bile yoktu. Çıplak ahşap zemin üzerine, iki ayrı duvara yataklar konmuştu. Ayakuçlarında tek gözlü birer dolap, birbirlerine bakan kısımlarında da birer komodin vardı. Eylem’inki kitap doluydu. Devrim’inkindeyse filmlerdeki evlerin salonlarında gördüğü cinsten kocaman bir abajur vardı. Komodinlerin sanki iki kardeşin görüş alanını kapama gibi bir işlevleri vardı. Ama asıl Ceren’in ilgisini çeken iki yatağın arasındaki boşluğun tam ortasından bir perde geçiyor olmasıydı...

* * *

Devrim oturma odasına girer girmez Banu atlamış, yıllardır içinde biriktirdiği bir sırdan kurtulmak ister gibi, neredeyse bağırarak Sinan’ın sağcı olduğunu söylemişti. Devrim’in önce gözleri büyüdü. Nevin Teyze hemen ardından içeri girince şaşkınlığını gizlemek için gülümsedi. “Tamam, gelin çocuklar, size bebek elbiselerimi göstereyim,” dedi. Nevin Teyze şaşırdı. “Oooo kıymetinizi bilin, herkese yapmaz,” dedi iyi niyetle. Çocuklar Devrim’in peşi sıra yatak odasına girdiler.

Devrim, Eylem’in kısmı olduğu anlaşılan yeri geçip ortadaki perdeyi açtığında çocuklar şaşkınlıkla birbirlerine baktılar. Kapıyla perde arasındaki kısım çocuklar için daha tanıdıktı: Üstünkörü toplanmış bir yatak, üzerine atılmış kıyafetler, askılıktan sarkan hırkalar, havlular, pencere pervazında yarısı dolu su bardağı, komodinin üstünde kitaplar, kâğıtlar, duvarda solmuş yabancı artist resimleri ve henüz renklerini koruyan yabancı komünistlerin posterleri... Duvar boyası yapıştırma çıkartmalardan yer yer dökülmüştü... Perdenin diğer tarafında ise duvar tertemiz, rengi bile farklıydı. Yatak, otellerdeki kadar düzgün yapılmış, üzerine tığ işi bir yatak örtüsü serilmişti. Komodinin kapağı cilalıydı. Yatak boyunca uzanan pencerenin denizliği, renk renk giydirilmiş oyuncak bebek doluydu.

Devrim bunu bekliyormuş gibi çocukların yüzünü hoşnutlukla süzdü. Ama Ceren biraz huzursuz oldu. Odanın bu kısmı öyle farklıydı ki, ablasından sakladığı bir sırrı Devrim’le paylaşmak birden yanlış geldi. Ama yine de anlattılar. Devrim, söylenenleri sadece dinledi. İyi ki anlattıklarını söyleyip konuşulanların aralarında kalmasını tembihledi. Gözlerini kaçıran Ali hariç her birine bir bebek elbisesi verdi. Sonra odanın soğuk olduğunu, üşüteceklerini söyleyip onları oturma odasına geri yolladı. Ama kendisi gelmedi.

Şimdi gece vakti Ceren iyice huzursuzdu çünkü önemli bir konuda hiç tanımadığı bir yabancıdan yardım istemiş gibiydi.

“Abla?” dedi, ablasının kızacağını bildiği halde.

Selen irkildi. “Off, ödümü kopardın Ceren. Neden uyumadın sen hâlâ?”

“Hiç, uykum kaçtı.”

“Hadi, uyumaya çalış Ceren. Sabah uyanamazsan annem hemen benden hesap soruyor biliyorsun.”

“Devrim Abla bugün bize bebek elbisesi verdi.”

Selen güldü. “Nerden çıktı bu şimdi? Neyse, güle güle kullan. Devrim Hanım nihayet bebelerine veda ediyor bakıyorum.”

“Kaç yaşında Devrim Abla?”

“15. ”

“Solcu mu o da?”

Selen yine güldü.

“Sanmam. Lümpen. Kime çektiyse...”

“Lümpen ne demek?”

“Bir şey değil. Küçük daha o. Yaşı 15 ama aklı daha küçük. Hadi ama, nerden çıktı bu gece gece? Uyu artık.”

Ceren uzatmaması gerektiğini anladı ve, “İyi geceler,” deyip sustu ama bir süre daha Devrim’in aklının yaşından küçük olmasına takıldı.

Olan biteni anlayabilmek için Sinan Abisini görmesi gerektiğini düşündü. Yazın sonunda gördüğü o bronzlaşmış yakışıklı yüzüyle, içi gülen yumuşacık bakışlarıyla, ona şekerleme verirken şakalaştığı neşeli sesiyle sağcıları pek andırmıyordu. Ama okulla birlikte siyasi olaylar patlamış, artık esnaf dünyasına geçen Sinan Abisini o zamandan beri görmemişti.

Sinan’ın kardeşi Aslı, Ceren’in mahalledeki en yakın arkadaşıydı ama okullar başladıktan kısa bir süre sonra, lisedeki eylemlerin ardından Aslı, Ceren’e annesinin artık onunla oynamasını istemediğini söylemişti. Ablası bunu duyunca çok kızmış, onları kendilerini beğenmişlikle suçlamıştı. Annesi ise üzülmüş ama için için mahcup olup Aslı’nın annesine hak vermişti: Sinan hariç ailenin gösteriş merakından pek hoşlanmamasına karşın Selen’in solculuğundan uzak durmak isteyen herkesi anlıyordu.

Ceren tüm bunlara bakıp ablasıyla ne gurur duyabiliyor ne de ona kızabiliyordu. Anne ve babasının Selen’in siyasiliğine ilişkin utanç duyma dışında bir duyguları sanki yoktu. Ceren bu utancı anlayamıyordu. Ama sağcı olmanın utanç verici olması gerektiğini düşünüyordu. Gerçi ablası, babası dahil tüm kasaba esnafının sağcı olduğunu söylüyordu ama Ceren siyasetten bu kadar rahatsız olmalarından bu grubun, kendine sağcı diyen grupla aynı olmadığını biliyordu. Ezelden beri bu iyi amcalar işten, güçten ve paradan başka bir şeyle ilgilenmiyordu. Mahallede sağcı, hatta faşist olduğunu açıkça ortaya koyan tek bir kişi vardı ve onun babasıyla da Sinan Abisiyle de zerre kadar alakası yoktu. O kadar ki Ceren ona “Mahmut Abi” diye hitap etmeyi dahi fazla samimi bulurdu.

Pantolonlarının üstü sanki herkesinkinden bir beden daha dar, paçaları da on santim genişti Mahmut Abi dediklerinin. Yetmezmiş gibi, edep yerini örten kısmı nedense her zaman bir-iki ton daha açık olurdu. Bu yüzden insanın gözü ister istemez oraya kayar, o da bundan keyif alıyormuş gibi yürüyüşünü iyice dikleştirirdi. Hiçbir gencin kılık kıyafetle uğraşmadığı bu dönemde o, kolalanmış bembeyaz gömlekler giyer, altın renkli kocaman tokalı kemerler takar, saçlarını biryantinlerdi. Hali tavrı da kılığı gibi olmasa Ceren belki “abi” derdi ama sokakta oynarlarken illaki bir durup beş dakika onları izler, sonra da olmadık ayıp bir laf ederdi. Bunlar genelde Aslı büyüyünce onu kendine gelin alacağıyla ilgili şakalardan ibaretti. Aslı çoğu zaman buna gülerek karşılık verir, “Ben İzmirli biriyle evlenicem büyüyünce,” diyerek onu iyice keyiflendirirdi. Bu atışma çocuklardan biri oyunlarının bozulmasından şikâyet edene kadar devam eder, Aslı da onu laubali bir şekilde kovardı. Ama o hiç alınmaz, sırıta sırıta yoluna devam ederdi. Aslı’ya çok normal gelen bu konuşmalar Ceren’i tedirgin ederdi. Ondan korkar, neredeyse tiksinirdi. Türk filmlerindeki kötü adamlar gibiydi. Faşist olduğunu söylemekten de çekinmiyordu.

* * *

Düşünceleri Sinan Abisinden Mahmut’a kaydığında yatağında huzursuzca dönmeye başladı. Ablası, “Ceren” diye tekrar uyardığında dayanamayıp çıkıştı.

“Uyuyamıyorum ne yapiyim!” Selen yüzüne endişeyle bakınca ağlamaya başladı. Selen sigarasını söndürüp yanına geldi. Kardeşini koynuna aldı.

“Yine ne saçmalıklar düşündün?”

Ceren doğrulup ablasının yüzüne ciddiyetle baktı.

“Abla bütün sağcılar Mahmut Abi gibi mi?”

Selen ilk şaşkınlığın ardından gülmeye başladı. Ceren’in zihnine girip orda neler döndüğünü görmek istediğini söyledi. Ne zaman Ceren’in sorularıyla dalga geçmek ya da onun duygusunu hafifletmek istese aynı şeyi söylerdi. Ceren biraz rahatladı. “Hatırlıyor musun anneme çorap koyuyo orasına demiştin,” dedi karanlıkta bile kıpkırmızı kesilerek.

Ceren ablasıyla yatakta bir süre daha kıs kıs güldükten sonra birden ciddileşti. Biriyle alay ettiğinde başına kötü bir şey gelecekmiş gibi batıl saplantılara kapılmaya başlamıştı. Panik halinde içinden dört defa “Süpana rabbeyal ala,” dedi. Ailenin her bir üyesi için bir defa. Babası namaz kılarken nedense bu kısmı sesli söylüyordu. Oradan öğrenmişti. Başka bir dua da bilmiyordu. Bismillah da diyebilirdi tabii ama onun etkisinin yeterince güçlü olacağını düşünmüyordu. Onu bilmeyen yoktu. Allah’ı onunla ikna etmeye çalışmak, kandırmaya çalışmak gibiydi.

“Peki bütün sağcılar Mahmut Abi gibi mi?” diye sordu tekrar.

“Yok diil... Yani inşallah değildir,” dedi Selen yine gülerek. Ceren içinden tekrar “Süpana rabbeyal ala” dedi.

*****

2

Ceren o yıl sabahçıydı. Okulun bittiği öğle saatleri, lisenin de öğle arasına denk geliyordu. Geçen yıl ablası yemek için eve gelirdi ama bu yıl öğle saatlerini devrimci arkadaşlarıyla geçirebilmek için bundan vazgeçmişti. Hatta pek çok devrimci liseli için öğle saatleri günün en anlamlı zamanıydı. Başlarında öğretmen ya da aile yoktu. Dersten ya da evden sıvışmaları da gerekmiyordu.

Günlük pratikleri haline gelen yalana bir 45 dakika için olsun ihtiyaç duymuyorlardı. Ya kantinde ya da bahçede toplaşıp konuşuyorlar, gizli buluşmaları ayarlıyorlar, eylem planı ve hatta bazen düpedüz eylem yapıyorlardı. Ceren okulun çıkış zili çaldığında, çantasını kapıp bahçenin liseye bakan tarafına gelirdi. Lisenin bahçesi ilkokulun hemen dibindeydi ama yokuşun yukarısında olduklarından iki bahçe arasında en az beş metrelik bir yükseklik farkı vardı. İlkokulun bahçesi çocuklar düşmesin diye tırmanılamayacak yükseklikte tel örgülerle çevrilmişti. Onun önünde de ağaçlar vardı. Neyse ki ağaçların arasından ve tel örgünün ardından lisenin bahçesi olduğu gibi gözüküyordu.

Ceren bazen tek başına ama çoğu kez arkadaşlarıyla çıkışta bir beş dakika liseyi izlerdi. Önceleri bu büyüklerin neler yaptığına ilişkin bir meraktı. Arada flört eden bir çift çıkar, onları epey eğlendirirdi ama şimdi çocukların merak ettiği tek şey kavga olup olmadığıydı. Artık flört falan da yoktu zaten. Hatta kahkaha dahi işitilmiyordu. Eskiden ta sınıflardan duyulan basket potasına atılan topların sesi de duyulmaz olmuştu. Ceren artık sadece ablasının olduğu grubu görebilmek için bakıyordu. Genelde ablası en kalabalık grubun içinde olurdu. Ortada konuşana yakın duran, nöbetçi öğretmenin ilk düdüğüyle dağılmayan iç halkada olurdu. Slogan atılacaksa ilk sesi çıkanlardan, yumruk sıkılacaksa eli ilk havaya kalkanlardan olurdu. Ceren bir süre izler, sonra ya hademenin kalan çocukları bahçeden kışkışlaması ya da bir arkadaşının çekiştirmesi sonucu oradan uzaklaşırdı.

Havalar soğumaya başladığından beri liseli gençler daha çok kantinde toplaşıyordu. Ceren bu duruma seviniyordu. Okulun içinde eylem yapamayacaklarını düşünüyor eve içi daha rahat gidiyordu.

O gün daha ders bitmeden ablasını bahçede bulacağını biliyordu. Çünkü fazlasıyla ılık bir kasım günüydü. Cerenler de beden eğitimi dersini dışarıda yapmışlardı. Yine de arkadaşlarıyla birlikte bahçenin lise tarafına geldiklerinde donup kaldılar: Oradan oraya koşturan öğretmenler kümeleşmiş grupları dağıtmaya çalışıyordu. Sanki bütün okul, tören yapılacak gibi dışarıdaydı. Ceren gözleriyle ablasını aradı ama o kalabalıkta seçemedi.

Hademe apar topar mikrofonu getirdi. Okul müdürü hademenin yerleştirmesini beklemeden mikrofonu kapıp bir şeyler söyledi ama ayarı yapılmamış mikrofondan kelimeler yerine korkunç bir bağırtı çıktı. Kısa süre için de olsa bu ses öğrencileri kendine getirmişti. Bir anda herkes sustu ve müdüre baktı. Müdür bu defa daha kısık ama ciddi bir sesle tekrar konuşmaya başladı:

“Arkadaşlar, aldığımız bir haber üzerine bugün okulu erken bitiriyoruz. Sizden ricam olay çıkarmadan, bahçede oyalanmadan sessizce dağılmanız.”

Okulun yarısı sıvışmaya hazırdı ve kapıya yakın bekliyordu. Bu uyarı üzerine ikiletmeden memnuniyetle çıkışa yöneldiler. Ama diğer yarısı ıslıklarla müdürü de, gidenleri de yuhalamaya başladı. Müdür birkaç defa “Çocuklar lütfen!” diyerek sakinleştirmeye çalıştı ama sesi de, otoritesi de önündeki kalabalık için yeterli değildi. Devrimci öğrencilerden biri öne fırlayıp mikrofonu kapmaya çalıştı ama müdür bunu öngörmüş gibi hademeye bir işaret yaptı ve hademe fişi çekti. Devrimci öğrenci bunu umursamadı, mikrofonu yere fırlatıp sloganlar atmaya başladı. Bahçede kalan öğrenciler bu çağrıya hemen cevap verdi. Müdür ve diğer öğretmenler yapabileceklerini yapmışlar, içeri doğru yönelmişlerdi.

Öne fırlayan bir genç eliyle arkadaşlarını susturdu. Kalabalık azaldığından bağırdığında sesini duyurabiliyordu.

“O istihbaratın ne olduğunu biliyoruz arkadaşlar. Faşist köpekler geliyor. Önceki gece top sahasında korkup kaçtılar, şimdi çantamızda defter, kitaptan başka bir şey taşımadığımızı bildikleri yere gelip intikam alacaklar sözde, korkaklar!”

Kalabalık tekrar ıslıklar çalmaya, bağırmaya, sloganlar atmaya başladı. Genç bir süre izin verip sustu. O sırada birkaç kişi yanına gelip kulağına bir şeyler fısıldadı. Gencin kaşları çatıldı. Sonra elleriyle kalabalığı susturup devam etti:

“Şimdi duydum ki, İzmir’den takviye güç getirmişler. Güzel şehrimize daha fazla leş sokmuşlar. Otobüs kaldırmışlar. Polis ihbar üstüne tedbir olsun diye okulları kapatmış... Şimdi arkadaşlar, gitmek isteyen buyursun gitsin. Ama ben derim ki kalın ve şu itlere onlardan korkmadığımızı gösterelim! Biz burada güçlüyüz! Bir otobüs dolusu it korkutmaz bizi!”

Bir süre bekledi. Herkes gergindi. Küçük bir grup hariç lisedeki pek çok genç için böyle bir çatışma ilkti. En fazla arkadaş ya da ahbap bildikleri sağcılara yüz çevirmek, karşılaştıklarında onlara dalaşmak, sloganlar atmak, arada küçük eylemlere katılıp ötekilerin eylemini sabote etmeye çalışmak gibi şeyler yapmışlardı ama gerçek anlamda bir çatışmaya katılan hemen hemen kimse yoktu.

Geceleri çıkıp sağa sola yazılar yazan, faşistlerle çatışan ya da onların eylemlerini öğrenip ihbar eden öğrencilere korkuyla karışık gıptayla bakılsa da çoğu onlara katılmaya gönüllü olmamıştı.

Ceren olduğu yere çakılıp kalmıştı. Arkadaşları gitmişti. Gözleriyle sürekli Selen’i arıyordu. Selen’den önce Eylem’i gördü; etrafındaki bir grup arkadaşıyla hararetli hararetli konuşuyor, muhtemelen onları kalmaya ikna etmeye çalışıyordu. Selen endişeli gibiydi. Ceren’in son zamanlarda ablasıyla özdeşleştirdiği gözüpek hali uçmuştu. Elleriyle sürekli sıkı sıkı atkuyruğu yapılmış saçını düzeltmeye çalışıyordu. Arada da kaygıyla kapıya bakıyor, sanki her an taşlı sopalı insanların çıkıp gelmesini bekliyordu.

Ceren, ablasını izlerken birinin önlüğünden çekiştirdiğini hissetti. Arkasına dönüp baktığında Aslı’yı gördü.

“Ne yapıyorsun burada? Hadi gidelim. Kavga çıkacakmış, öyle diyorlar,” dedi Aslı.

Ceren şaşırdı ama birden Aslı’nın onunla konuşmadığını hatırlayınca bozuk atası geldi. “Sana ne! Sen git. Yoksa yalnız gitmeye korkuyor musun? Ondan mı konuşuyorsun benimle?” dedi alaycı bir şekilde.

Aslı biraz ezilerek, “Abim geldi almaya. O yolladı beni, seni de alayım diye,” dedi.

Ceren, Sinan’ın adını ve dediklerini duyunca iyice afalladı. Birden her şey çok karmaşık ve fazla geldi. Ağlamaya başladı. Ağladığı için kendisine kızıp Aslı’yı itti. Bunu beklemeyen Aslı, itmenin şiddetinden çok şaşkınlıktan yere düştü.

“Git burdan!” diye bağırdı Ceren. Aslı ayağa kalktı, koşarak uzaklaştı. Ceren arkasından baktığında okulun kapısında bekleyen Sinan’ın Devrim’le konuştuğunu gördü. Kafası iyice karışmıştı, ne düşüneceğini bilemedi. Genç, tekrar konuşmaya başlayınca bakışlarını tekrar liseye çevirdi.

“Bakın bu bir istihbarat. Aslında polisin önlemi. Eğer gelirlerse onlardan korkmadığımızı göstermeliyiz. Ha, gelmezlerse de en azından derslerden yırttık,” dedi gülümseyerek.

Diğerleri de güldü. Rahat bir nefes aldılar. Pek çoğu muhtemelen o an kalmaya karar verdi. Kimse sakin kasabalarında çok da büyük bir çatışma beklemiyordu.

“Ayrıca gelirlerse endişeniz olmasın. O kadar da hazırlıksız değiliz. Her yerde zulalarımız var,” dedi. Bu kez gülen sadece kendisi ve grup arkadaşlarıydı.

Ceren olduğu yerde hipnotize olmuş gibi izliyordu. Biri onu kovalamadan oradan gidebileceğini sanmıyordu. Bir yandan da Selen’le göz kontağı kurmaya çalışıyordu. Çünkü Selen kardeşinin orada beklediğini görürse okulda kalmazdı. Bir an için seslenmeyi düşündü ama ablasını utandırmaktan korktu. Okulunun bahçesine dönüp kimse kaldı mı diye baktı. İçin için hademenin gelip onu oradan atmasını istiyordu ama o da korkup kaçmış olmalıydı. Çıkış kapısının önünde Sinan, Aslı’nın elini tutmuş, Devrim’le konuşuyordu. Ceren sonra Sinan’ın hızlı adımlarla kendisine doğru yürüdüğünü gördü. Her şeye rağmen Sinan’a kurtarıcısı gibi sığınmak istedi. Ama Sinan’ı ablasına tercih ediyormuş, onu terk ediyormuş gibi de huzursuz oldu. Son saniyeleri olduğunu hissederek gözleriyle tekrar ablasını aradı. Bir değişiklik yoktu. Aynı şekilde duruyorlardı. Selen hâlâ endişeli gözükse de, daha kararlıydı. Ellerini göğsünün altında kavuşturmuş, gruptakilere bakıyordu. Yaklaşık 50 kişiydiler. Öndekiler çuval gibi bir şeyin içinden taş sopa çıkarıyordu.

“Ceren, hadi gidiyoruz,” dedi Sinan ciddi bir sesle. Ceren o anda Sinan’dan korktuğunu fark etti. Ürkerek, “Ablam orada,” dedi. Sinan’ın sesi yumuşadı. “Senin burada olmanın ablana hiçbir faydası yok ki şeker kız,” dedi eski şefkatiyle. Aslı ve Ceren, Şeker Kız Candy çizgi filmini çok sever, birlikte izlerlerdi. İkisi de Teri’ye âşıktı. Sinan da onların bu hayranlığıyla arada dalga geçer, Ceren’e de Şeker Kız diye takılırdı; bu da kara kaşlı, kara saçlı Ceren’in hoşuna giderdi. Aslı bir gün hırslanıp, “Onun neresi Şeker Kız, ben bile daha çok benziyorum, hiç olmazsa gözlerim mavi,” demiş, Sinan da her zamanki iyi huyluluğuyla gülümseyip, “Saç ve göz rengini değiştir, aynı Ceren,” diye karşılık vermişti. Ceren sonrasında evde uzun uzun aynada kendini incelemişti. Gerçekten gözleri Candy gibi kocaman, burnu minicikti, saçı bile onun gibi dalgalıydı. Yandan iki kuyruk yaptığında enikonu benziyordu.

“Ama ablama bir şey olursa?” dedi yine korkuyla.

“Bir şey olmaz, merak etme. Bak yanında bir sürü arkadaşı var onun. Hem gelmez kimse, endişelenme. Hep öyle söylüyorlar, bir şey çıkmıyor. Gelse bile hemen polis damlar, bir şeycik olmaz.”

“Sen söyle onlara gelmesinler,” dedi Ceren birden. Söylediğine kendisi de şaşırdı. Sinan ilkin şaşırsa da takılmadı buna. Ceren yine onu eğlendiren saçma bir şey söylemiş gibi güldü.

“Tamam söz, söyleyeceğim, gelmeyecekler. Hadi şimdi gidelim.” Ceren bunun ne demek olabileceğini daha düşünemeden lisenin kapısında bir hareketlenme oldu.

Devrimci gruptan kapıda bekleyen birkaç genç içeriye doğru koşup, “Geliyorlar!” diye bağırdı. Onların uyarısı ile bir grup faşistin içeri dalması arasından 15 saniye bile geçmedi. Sinan bir anda Ceren’i kucakladığı gibi kapıya koşmaya başladı. Aslı ve Devrim hâlâ orada bekliyor, dehşet içinde sokağa bakıyorlardı.

İlkokulun önündeki yokuştan düzinelerce kişi aşağı doğru koşturuyordu. Ellerinde taşlar, sopalar, demirler vardı. Sinan, Devrim’e bir şeyler söyleyip geriye, okulun bahçesine doğru kaçtı. Devrim de apar topar Aslı’yı alıp Sinan’ın yanına koştu. Bir süre ne yapacaklarını bilemeden birbirlerine baktılar. Hepsi korku içindeydi. Eve gitmek için yokuştan aşağı inmeleri gerekiyordu. O da lisenin önünden geçmek demekti. O sırada liseye, yokuştan ve karşı sokaklardan bir sürü kişi yığılıyordu. Eve dönmek bu koşullarda ilkokulun bahçesinde sığınmaktan daha tehlikeliydi. Öylece kaldılar.

Lisenin bahçesindeki devrimciler sayıca azdı, ellerindekiler daha azdı ve dahası, savaşma kabiliyetleri yok gibiydi. Pek çoğunun eli ayağı kesildi. Kendilerini korumaya çalışmaktan, yere eğilip başlarını elleriyle korumaktan başka bir şey yapamadılar. Kimisi ağladı, kimisi yalvardı, kimisi arkadaşına sarıldı, kimisi bahçenin kuytularına kaçıp sığınacak yer aradı, kimisi can havliyle elindeki taşı, kapısı kilitlenmiş lisenin camını kırmak için kullanıp okulun içine sığındı. Selen bunlardan biri değildi; sanki geceler boyunca gizlice faşist kovalayan devrimci grupla idmana çıkmış gibi, elindeki sopayla ön saflarda, gelen gruba saldıranlar arasındaydı. İlk etapta bir şaşkınlık geçirdiyse de belli etmedi. Eylem bile ondan daha gergin ve şaşkın görünüyordu. Kaçmıyordu ama panik halinde bir sağa bir sola koşturanlar arasındaydı; saldırsın mı, savunsun mu, kaçsın mı, bilemiyordu. Selen sanki bunun için doğmuştu. Sinan, Devrim, Aslı şok içinde olanları seyrediyordu. Ceren sadece ablasına bakıyordu.

Dehşet dakikaları uzun sürmedi. Polis sirenlerini çalarak geldi. Kasabada polis arabası görmek normaldi ama siren sesinin kıyamet borusu gibi bir etkisi vardı. Ceren daha önce sadece bir kere siren sesi duymuştu. O da iki yıl önce bir gece yarısı, bir kamyon dolusu tüpün bir izmarit yüzünden patlamasıyla meydana gelen yangın sırasındaydı. Sanki gökyüzü yanıyordu. Hangi pencereden bakılsa alevler görünüyordu. Zira tüpler ardı ardına patlamaya devam ediyor, yeni alevler eskilere ekleniyor, evlerin bahçelerine havadan tüp yağıyordu. Kasabadaki herkes, olayın kendi mahallelerinde olduğunu sanmıştı. Sonra anlaşılmıştı ki, yangın epey uzakta, kasabanın Âşıklar Tepesi’ne doğru giden toprak yolun başında çıkmıştı. Ve şimdi yine sirenler çalıyordu. Devrim, “Polis geldi. Biter şimdi,” dediğinde bu seslere sevinmesi gerektiğini anladı ama sevinemedi.

Sonraki gelişmeler de sevinmesi için hiçbir neden olmadığını gösterdi. Polislerin gelmesi olayı kısa bir süre içinde bitirmiş ama bitene kadar yaşanan şiddet katlanarak artmıştı. Ceren bir kâbusun detaylarını hatırlamaya çalışır gibi, hayal meyal ablasının asıl dayağı polisler geldikten sonra yediğini, elinden sopasının alındığını, kolunun sırtına doğru çevrilip büküldüğünü, acıdan yere çömeldiğini, Eylem’in saçından sürüklendiğini, konuşma yapan gencin ağzının burnunun kan içinde kaldığını hatırlıyordu. Ortalık neredeyse boşalmış, çok az insan kalmıştı, saldıran faşist grup sanki buhar olup uçmuştu ama polis bunun farkında değil gibiydi.

Polisin ardından sokağa başka arabalar doluştu. Ceren içlerinden mavi Ford Taurus’u hemen seçti. Normalde lisedeki eylemlere babasının gelmesinden korkardı. Ama o gün orada o mavi araba ve içindeki Clark Gable bıyıklı babası, gördüğü ilk normal şeymiş gibi Ceren’i kendine getirdi. “Babam geldi!” diye bağırdı sevinçle ve ona doğru koşmak istedi. Ama o anda bir silah sesi duyuldu. Çocukları için endişelenen kalabalık bahçeye doğru koşarken bahçedekiler çil yavrusu gibi dağıldı. Ceren kulaklarını tıkadı. Aslı bir çığlık atıp birkaç adım geri kaçtı. Sinan, “Polis havaya ateş etti, korkmayın,” dedi, eğilip kardeşini kolları arasına alırken. Ceren kımıldamadı. Babasının bir polisle konuşmasını izledi. El kol hareketleriyle telaşla bir şeyler anlatıyordu. Endişeden delirmiş gibiydi. Polis, babasının omzuna elini koydu ve sakinleştirmeye çalıştı. Babasının kolları yana düştü ve birden sarsıla sarsıla ağlamaya başladı. Polis sustu, bir şey diyemedi. Eliyle bir-iki kez omzuna vurdu. Üzgün görünüyordu. Babasını kolundan tutup kapıdan uzaklaştırdı. Lise duvarının sakin bir yerine götürdü. Gözü yaşlı bir çaresizlikle bırakıldığı yerde ayakta kalmak için tutunduğu demirlerden güç almaya çalışır halde dururken, Ceren adeta babasının yaşlılığını gördü. Onu tek eliyle kaldırıp omuzuna oturtan, Ceren omzundayken bahçe demirine astığı un çuvalını yumruklayarak güç gösterisi yapan adam küçülmüş, erimiş gitmişti.

Polis içeriye girdi. Tanıyormuş gibi hızlı adımlarla Selen’e doğru yürüdü. Selen birkaç arkadaşıyla birlikte yerde oturuyor, soluklanmaya çalışıyordu. Hepsi şoktaydı. Kimse konuşmuyor, ağlamıyor, inlemiyordu. Selen bağdaş kurmuş, başını yere indirmişti. Saçları açılmış, yüzüne düşmüştü. Başını ellerinin arasına almıştı. Yüzü görünmüyordu. Etrafında olan biten her şeye kendini kapatmış gibiydi. Polis, Selen’in yanına çömeldi, bir şeyler söyledi. Selen oralı olmadı. Ama polis koltukaltından tutup kaldırmaya çalıştığında da ikiletmedi. Kalktı ve kolunu çekip polisin elinden kurtardı. Polis önden, o arkadan sessizce bahçeden çıktılar. Onların çıkışa gittiğini gören babası hareketlendi. Çıkış kapısında giderek artan kalabalık yüzünden Ceren daha fazlasını göremedi. Babasının Selen’e sarıldığını, Selen’in de babasını öyle görünce daha fazla dayanamayıp ağlamaya başladığını görmedi.

* * *

Ceren ve diğerlerinin eve ulaşmaları yarım saati buldu. Sinan ve Devrim ısrarla sokağın boşalmasını beklemek istediler.

Bahçeli Evler’e vardıklarında Aslı ve Sinan’ın anne babası, Adnan Bey, Sezgin Bey ve daha pek çok mahalleli dışarıdaydı. Olaylarla ilgisi olmayan çocuklarının yokluğu onları şaşkına çevirmişti. Nereye bakacaklarını bilemediklerinden deli gibi etrafta dolaşıyor, komşulara orada olup olmadıklarını soruyorlardı. Dördü birden sokağı dönünce ilk sevinç çığlığı atıp onlara doğru koşturan Handan Hanım oldu. Ceren uluorta fikrini söylemekten çekinmeyen tek anne olarak gördüğü Handan Teyze’nin onları azarlamasını bekledi. Ya da en azından Aslı’ya, “Ben sana Ceren’le oynamayacaksın demedim mi?” demesini. Ama hiçbir şey söylemedi. Koştu, çocuklarına sarıldı. Ceren’in saçlarını okşadı. Devrim’e biraz şaşkınlıkla baktı. Kimse bu dörtlünün ortadan kaybolmasını, özellikle de birlikte kaybolmalarını beklemiyordu. Devrim ve Sinan’ın ailesi mahallenin muhtemelen her bakımdan birbirine en zıt ailesiydi. Bu olaylar başlamadan önce de, evleri dip dibe olmasına rağmen komşuluk yapmazlar, başka yerlerde karşılaştıklarında sadece selamlaşır, usulen bir-iki laf ederlerdi. Çocuklarının dışarıda birbirleriyle oynamasına ses etmezlerdi ama belki ailelerinin etkisinde kaldıklarından, çocukların da yıldızı hiç barışmamıştı. Ama yaşananlar kısa bir an için bile olsa dayanışma yarattı. Buzlar eridi, yasaklar kalktı.

* * *

Babasının ve ablasının lisenin bahçesindeki çaresizliği Ceren’in aklında o kadar güçlü yer etti ki, o günün bir milat olması gerekirdi. Ama olmadı. Herkesin süngüsü sadece o akşam düştü. Adnan Bey, Selen’e olan öfkesini şimdilik bastırmıştı. Selen ise faşistlere karşı dururken yaşadığı hazzı o an hatırlamıyordu, polisin ihaneti de henüz nefrete dönüşmemişti ve babasının polisle iyi ilişkileri nedeniyle gözaltına alınmamasının utancını henüz hissetmiyordu. Sanki bir şeyin yasını tutarken o şey çıkıp gelmiş gibi eve bir sevgi, şefkat, anlayış doluvermişti. Semra Hanım uzun bir süredir mahrum kaldığı şey tam da buymuş gibi mutluydu. Kızının halini görünce önce gözyaşlarına boğulmuş, saatlerce Selen’in yaralarına pansuman yapmıştı. Sanki o yaralarla birlikte kendi yaralarını da sarmıştı. Uzun bir uykudan uyanmış gibiydi. Ceren de sanki tekrar çocukluğuna kavuşmuştu; yemeğini yemese de, mızmızlık yapsa da, ablasına sataşsa, babasına nazlansa, annesini çenesiyle yorsa da, ne yaparsa yapsın yanlış olmayacağını bildiği muhteşem şımarık çocukluğuna...

Adnan Bey dışarı çıkıp Suat Usta’ya özel “kapama” yaptırdı. Dönerken de pastaneden pasta, bakkaldan gazoz aldı. O gece elektrikler kesildiğinde annesi lüksü açmadı. Eski gaz lambalarını getirdi. Birkaç tane de mum yaktı. Kömür sobasının çıtırtılı sesi, lambaların ve mumun güvenli ışığı altında, yer sofrasında nefis bir yemek yediler. Birinin doğum günüymüş gibi Ceren pastanın üstüne bir mum koydu. Pasta o dönem dışarıda satılan tüm pastalar gibi bayattı, çikolatalı kreması yağ gibiydi ama afiyetle yediler.

Sonra Ceren’in her zamanki gibi midesi bozuldu. Sabahın beşinde tuvalete kalkıp pencerenin önünde sigara içen ablasını gördüğünde, odasında bir türlü uyuyamayan babasını duyduğunda, salonda sırtında kocaman bir kaban, başında örtüyle minik bir dua kitabından “Yasin” okuyan annesini fark ettiğinde büyünün bozulduğunu hissetti.

Aslında Ceren’in tahmin edemeyeceği hususlar da olmakla birlikte o gün bir milat olmuştu. Yaşları tutmadığından, devrimcilikleri yetmediğinden şimdiye kadar başıboş bırakılan liseli solcular, solcu derneklerin radarına girdi. Faşistlerin onları ciddiye alması ve intikam almak için İzmir’den otobüs kaldırmaları dernekleri hem etkiledi hem de utandırdı. Olayı duyan İzmirli dernekler, kasaba şubelerini gençlere sahip çıkmadıkları, takviye yollamadıkları için eleştirdi. Bunun üzerine, düz lisenin düz solculuğu hızla örgütlü, karmaşık bir solculuğa evrildi. Daha önce tek bir dernek, geceleri faşist kovalayan bir grup radikal solcu aracılığıyla lisede devrimci ideolojiyi yaymakla yetinirken, şimdi farklı solcu dernekleri liselileri masa altından örgütlemek için yarışır oldu. Başka bir milat da Selen’le ilgiliydi. Selen lisedeki olayda hem en sert çarpışan hem de en ucuz kurtulan devrimci olarak sağcıların da, solcuların da dikkatini çekmişti.

*****

3

Sinan gaz sobasını yakmış, küçücük dükkânın ısınmasını bekliyordu. Eldivenlerini ve paltosunu henüz çıkarmamıştı. Kapının camından dışarı bakıyor, nefesiyle buğulanan camın ardından karı izliyordu. Kasabada çok ender kar yağardı. Babaannesi yaşanan terörü durdursun, akan kanı dondursun, kararan hayatları beyazlatsın diye Allah’ın kar yağdırdığını söylemişti çıkarken. Gerçi aynı Allah yağmuru da aynı nedenle yağdırıyor, güneşi de aynı nedenle açtırıyordu bir süredir. Babaannesi bir sabahları havaya bakıp aynı cümleyi güne uygun kurarken konuşuyordu, bir de uçak geçtiğinde. Kasabadan çok seyrek uçak geçerdi ve sesini duyan herkes yaptığı işi bırakıp buna kulak kabartır, dışarıdaysa mutlaka göğe bakardı. Babaannesi, “Teyyareler geçiyor, savaş çıkacak,” derdi. Yolcu uçağı diye bir şeyin olduğunu anlatmaktan uzun süre önce vazgeçmişlerdi.

Sinan yine erkenden kalkıp işe gelmişti. Daha geçen yıla, lise son sınıfa kadar annesi uyansın diye defalarca yanına gelirdi. O geliş gidişlerin arasında geçen dakikalardaki uykunun lezzeti hiçbir şeye benzemezdi. Sanki yastığın en yumuşak yerini o zaman bulur, rüyanın en kralını o zaman görürdü. Annesi, “Okul bitince istediğin kadar uyursun,” derdi. Okul bitmişti ama uyuyamıyordu Sinan. Bazen sabahın beşinde kalkıyor, tek kişilik yatağı tabutmuş gibi her tarafına batıyordu. Yatağın içinde saatlerce dönüp durmaktan artık vazgeçmişti. Usulca kalkıyor, giyinip sessizce çıkıyordu.

Annesi istediği kadar başkalarına caka satsın, erkenciliği çalışkanlığından değildi. Esnaflığı da öğrenciliği gibiydi. Ortalama. Üniversite sınavlarını kazanamamıştı ama kasabada o dönemde üniversiteye girmek onun yaşındaki erkek çocuklarından çok da beklenen bir şey değildi. Özellikle babanın işi gücü yerindeyse, oğlanın yaz aylarında yaptığı çıraklığı okul sonrası gerçek bir iş ortaklığına dönüştürmesi beklenirdi. Üniversite bunun üç-beş yıl daha ertelenmesi demekti sadece. Oğlanın –mazallah– başka iş maceralarına atılması demek değildi. Üniversite sadece bir rütbeydi. Sınavda başarısız olduğunda konu komşuya karşı hafif bir ezikliği olmuş ve konu hemen “zaten istemedikleri, o yüzden Sinan’ın da pek asılmadığı” bahanesiyle kapatılmıştı. Sinan’ın asılmamasının nedeni üniversiteye gitmek istememesi değil hayatı boyunca çok çalışmasının hatta sorumluluk almasının gerekmemesiydi. Herkesin sevdiği, kimseye bulaşmayan, pek bir şeyi dert etmeyen mülayim bir insan olmuştu.

Ama nedense bugünlerde içinde tanımadığı bir huzursuzluk, hatta neredeyse bir öfke yükseliyordu. Hayatının şu beş metrekarelik alanda geçeceği gerçeğini sanki yeni yeni idrak ediyordu. Üniversiteyi kazanan liseli arkadaşlarının hepsi siyasi olmuştu. Her kasabaya geldiklerinde kendini onlardan bir adım daha uzaklaşmış buluyordu. Kayıtsızlığı, yerini yavaş yavaş kendini aşağı görmeye bırakıyordu. Tatlı tatlı yanlarında duramıyordu. Onlar da ona öyle tatlı tatlı bakmıyordu artık. Kimsenin tatlılığa vakti yoktu. Sanki her gelişlerinde Sinan’ı daha çok yadırgıyorlardı. Belki onlar yadırgamasa içinde öfke büyütmesi gerekmeyecekti.

Son günlerde yeni bir huy edinmişti. Hayal kuruyordu. Özellikle böyle sabahın köründe uyanıp, işe gelip çarşının en işlek caddesinde kasabanın aydınlanışını, sokağın uyanışını, kepenklerin tek tek kalkışını, buhardan içi görünmeyen plastik kaplı el arabalarıyla günün ilk yüksek sesini çıkaran simitçilerin geçişini izlerken bazen hayalleriyle kendinden geçiyordu. Hatta için için bu hayallere yer açmak için erken kalktığını düşünüyordu.

Bazı sabahlar kuyumcu dükkânı bu hayaller içinde esniyor, kâh bir üniversite amfisine kâh Basmane’deki bir birahaneye dönüşüyordu. Aldığı derslerden dönen sohbetlere, yapılan esprilere, içilen beşinci çaylara, oynanan okeye, flörtleşilen kızlara epey detaylanıp büyüyor, neredeyse bir film gibi başlayıp, gelişip mutlu bir şekilde sonlanıyordu. Sonra babasının camı tıklatmasıyla gerçek dünyaya dönüyor ve o an kendini çok ama çok mutsuz hissediyordu. Sanki bir hayalden uyanmış gibi değil de, bir insafsız gelip sahip olduğu hayatı çalmış gibi. Babası arka sokaktaki diğer dükkânlarına gitmeden önce Sinan’a annesinin hazırladığı tostu getiriyordu. Sinan da kahveden çay söylüyor, kahvaltısını ederken gerçek dünyaya adapte oluyordu: Hayalî mutluluğu yavaş yavaş yerini öfkeye bırakıyor, günün hayhuyu içinde bunu bastırmaya çalışıyordu.

Esnafları tek tek dolaşan sağ parti ilçe teşkilatı, Sinan’ın dükkânına girip adını yazdığında olaylar bu noktaya gelmemişti. Gerçi ne babası partili olduğu için ona gelmeleri ne de usulen adını yazdırması bir şey ifade ediyordu. Okumadığı ama esnaflık gereği destek olmayı görev saydığı yerel gazeteye abone olmaktan bir farkı yoktu. Ekseninde esnaf ve köylünün olduğu kasabada, geleneksel olarak sağ parti kazanırdı. Belediyeyle iş yapan esnafın belediye başkanının partisine yazılması daha çok hatır ve çıkar gereğiydi. O yüzden ilk seferinde parti teşkilatı üyesi elini sıkarken, “Sen de artık büyüdün ve kasabanın esnafı oldun,” demişti, “partili” oldun dememişti.

Sinan yeni hayatı ve işi içinde çoğu lise mezunu ya da liseden terk yeni arkadaşlar edinirken, tamamının sigara içtiği kahvelerde okey oynarken, partiye adını yazdırırken, esnafın köylünün düğününde, cenazesinde usul gereği boy gösterirken hep o mükemmel kayıtsızlığını korumuştu. Bunların hiçbirinin onu bir şeyle tanımladığını düşünmemişti. Ama şimdi tüm bu kimlikler üstüne üstüne geliyor, sanki onu hayal ettiği o muhteşem dünyadan uzaklaştırmaya zorluyordu.

Üniversiteye giden eski lise arkadaşları artık kasabaya geldiklerinde aramaz sormaz olmuştu. Bazen dükkânda otururken içeriye bile bakmadan geçtiklerini görüyordu. Kendisi de meşgulmüş gibi başını eğiyor, camın altındaki bir altını tartıyormuş gibi yapıyordu. Neredeyse kardeşi kadar sık gördüğü, emzikli bebekliklerinden beri Aslı’yla bir arada olan Ceren bile gelmiyordu artık. Ya Selen! Selen’in kendisine hayranlıkla baktığı o lise yıllarını hatırlıyordu. Okul çıkışı onunla birlikte eve dönmek için bir sürü numara çevirirdi. Sinan da iyi niyetinden buna izin verir, o tombul vücudunun ve sivilceli suratının ardından çıkacak, herkese korkmadan meydan okuyan aktris bakışlı kızı o sıralar görmezdi. Şimdiyse Selen onu görmüyordu. Görmezden gelse, küsse, kızsa, herkese yaptığı gibi ona da meydan okusa bin kere tercih ederdi ama Selen onu gerçekten görmüyor, fark etmiyordu. Önüne çıktığında bile bir şaşırıyordu, yanında yürürken söylediği şeyleri duymamaya, onun yanındaki varlığını algılamamaya devam ediyordu. Sinan’ı en çok bu görünmezlik incitiyordu. Barış günlerinde mülayimliğiyle gönüllere taht kuran Sinan, aynı mülayimliğiyle savaş günlerinin budalası olmuştu.

Keyif aldığı ortamların uzağına düşmese belki şu an yakınına düştüğü ortamlar bu kadar gözüne batmayacak, aidiyetini hiç sorgulamayacaktı. Tepki, öfke gibi yeni huylar geliştirmeyecek, kasabada kendine “mücahit” diyen gençler gelip hoşbeş ettiklerinde kendini kahvehanede onlarla okey çevirirken bulmayacaktı. Ama kaderi yumuşacık yünlerle böyle örülmüş, o da kendini burada buluvermişti işte.

* * *

İlk müşteri geldiğinde saat onu geçiyordu. O dönemin koşullarında iyi sayılırdı bu. Hele dışarısı karla bembeyaz örtülüyken kimse gelmese şaşırmazdı. Aslında Sinan için herhangi bir zaman herhangi bir müşterinin geliyor olması bile şaşırtıcıydı. Bir kasabaya bir kuyumcunun fazla fazla yetmesi gerekirdi ama bu kasabada altı tane kuyumcu vardı. Ve her birinin iyi kazanç yapıyor olması inanılır gibi değildi. Pineklenerek para kazanılabileceğini hiç öngörememişti. Halbuki çocukluğunda hep esnafın çok çalıştığını, çok stresli işler yaptıklarını düşünürdü. Pazaryerinin kurulduğu salı günleri mesela, babası sabahın köründe evden çıkar, akşam ezanı okunduktan bir saat sonra yorgunluktan ölmüş bir halde dönerdi. Namazla niyazla hiç işi olmayan annesi sadece salı sabahları kocasını yolcularken dua eder, iyi geçtiyse de şükrederdi. İyi de geçse, kötü de geçse rakı açılırdı. Hatta bir-iki mezesiyle birlikte rakı bardağı dolapta bekliyor olurdu. Ama salının iyi geçmesinin sarhoşluğu ile kötü geçmesinin sarhoşluğu çok farklıydı. Birine annesi de katılır, istediği bir elbisenin ya da mücevherin sözünü alır, hatta bazen işi kap kacağı, evin mobilyalarını değiştirmeye kadar vardırırdı. Sinan’a da zorla üç yudum içirilir, karıkoca pek neşeli, pek taşkın olurlardı. Oysaki Sinan salının kötü geçtiği rakı sarhoşluğunu tercih ederdi. Çünkü o taşkın mutluluk, o balkondan çınlayan kahkahalar nedense onu mahalleye mahcup ederdi.

Sonuçta o stresli salılar, yoğun cumalar, kımıldanması mümkün olmayan yaz ya da kış sezonları şeklinde öğretilen kasabanın heyecanlı ticaret hayatı sanki çocukluğunun fantezisiydi ya da kasaba babalarının kendilerini ciddiye aldırmak için uydurduğu büyük bir yalandı. Oturuyordun işte bütün gün. O kadar çok oturuyordun ki, arada sıkılıp komşu rakip kuyumcuya gidip orada oturuyordun. Tabii Sinan’ın durumu farklıydı, ona hazır bir dükkân verilmiş, tüm ticari bağlantılar halihazırda babası tarafından yapılmıştı. İşler de kesat gittiğinden Sinan’ın payına sadece sinek avlayan bir dükkânda tezgahtârlık yapmak düşmüştü.

Kimse aylardır düğün, sünnet yapmıyordu. Doğumlar kaçınılmaz olarak oluyordu ama eskiye göre bu yeni bebelere çok daha az altın takılıyordu. Dükkânları ikilemek için gerçekten kötü bir zaman seçmişlerdi. Babasının sekiz yıldır mahkemelik olduğu bir alacaklısıyla davası nihayet sonuçlanmış, çarşının en işlek yerindeki bu minik dükkân haciz sayesinde babasına düşmüştü. Dava sonucu lise mezuniyetine rastlayınca babası hiç düşünmeden dükkânın oğlunun kısmeti olduğuna karar vermiş hatta terör, siyaset, darboğaz demeden abartılı bir açılış bile yapmıştı. Açılış gününde anlamsızca oğlunun dükkânından siftah için alıp yine oğluna taktığı tam altın, şu âna kadar Sinan’ın sattığı tek tam altındı.

Gelen müşteri, eltisinin yeni doğan bebeği için bir küçük altın seçti. Arada camdaki altınlara büyülenmiş gibi bakan çocuklarını cama dokunmamaları konusunda uyarıyordu. İkisi de bereli ve eldivenliydi. Kırmızı burunları aktıkça, üzerlerindeki karlar minik odanın sıcaklığında hızla eriyen yün eldivenleriyle burunlarını silip sonra aynı eldivenlerle vitrine yapışıyorlardı. Anneleri bir yandan tiksintiyle cama bakıyor, bir yandan da yan gözle Sinan’ın görüp görmediğini kontrol ediyordu.

“Yani zaten şu olaylar yüzünden okul sürekli tatil. Ha biraz yatıştı dedik, bu kez de kar tatili oldu,” dedi kadın çocuklarından illallah etmiş bir ses tonuyla.

Çocuklar tüm bunlara sanki kendileri sebep olmuş gibi muzipçe Sinan’a baktılar. Sinan da onlara bakıp göz kırptı. Camın üstündeki şekerliği uzattı. Yüzleri aydınlanan çocuklar hemen atladılar, ikişer tane aldılar.

Kadın, “Ya ne yüzsüz şeysiniz siz böyle, abi iki tane alın dedi mi?” diye azarlamaya başlamıştı ki, Sinan hemen araya girdi. Hatta birer tane daha verdi. Mahcup olan kadın alelacele altının parasını ödeyip çocukları iteleyerek dışarı çıktı.

Sinan arkalarından bakarken birden sanki bir serap gördü. Az ötede, Selen ve Ceren bomboş yolun ortasında kartopu oynuyorlardı. Yolun ortasındaki kar kaldırımdakinden daha beyaz ve ellenmemişti. Trafik işlekken yolun ortasından yürümekte beis görmeyen, kornasını öttüren şoföre ters ters bakan kasaba insanı, karın ıssızlığında kaldırımın güvenli sınırlarını tercih etmişti.

Selen ve Ceren yeni örülmüş gibi parlak ve kabarık duran bere, atkı ve eldivenler takmışlardı. Selen’in takımı yeşil, Ceren’inki kırmızıydı. Paltosu ve çizmeleri de kırmızı olan Ceren bembeyaz karın ortasında çizgi film kahramanı gibi duruyordu. Selen ise yeşili tamamlayan kahverengi parkasıyla dergilerdeki kızlara benziyordu. Ne kadar uzundu, kasaba için acayip denecek kadar hem de. Sinan camın önünde büyülenmiş gibi onları izlerken Selen’in her şeyiyle acayip olduğunu düşündü. Şu anda bile sanki değil başka bir şehir, başka bir ülkeden ışınlanmış gibiydi.

Selen Ceren’in peşinde koşarken kayıp düştü. Bir an panikleyen Sinan’ın eli gayriihtiyari kapıya gitti, tam açarken yere düşen Selen’in güldüğünü işitti. Çok derinden gelmişti kahkaha. Hayalinde duymuş gibi. Hayal mi acaba diye geçirdi içinden Sinan ve bakışlarını sokakta dolaştırdı. Pideci Sadık Usta’nın kapının önüne çıkıp elindeki pis beyaz havluyla elini yüzünü, boynunu silip, odun ateşinden yanmış vücudunu soğumaya bırakışı gözüne çarptı. Günde en az beş kere gördüğü bu sahne, gerçekliğin kanıtıymış gibi tekrar bakışlarını yolun ortasındaki filme çevirdi.

Gerçekten düşlerindeki gibiydi. Birazdan kırçıllı gri kalın mantosu ve deri eldivenleriyle Sinan onlara katılacak, kızıyla şakalaşıp onu havaya kaldıracaktı. Kahkahalarla gülen kızını elma yanaklarından öpecek, sonra yere indirip elini tutacaktı. Soluna dönüp karısına bakacak, karısı hayranlıkla kocasına gülümseyecek, koluna girecek ve Filedelfiya Mahallesi’ndeki bahçeli evlerine neşeyle yürüyeceklerdi. Gerçi hayalindeki ev daha çok Philadelphia’da olacak türden üç katlı bir villaydı ve çimle kaplı kocaman bahçesinde bakımlı köpekler koşturuyordu. Sinan da kuyumcu değildi, havalı bir işi vardı. Ne olabileceğine kafa yormamıştı ama bir işadamıydı işte. Diğer hayallerine göre en gerçekdışı hayali buydu ama en çok bu hayalinde tam da olduğu gibiydi. Siyasi ya da aşırı esprili, hazırcevap, müthiş zeki ya da Alain Delon kadar yakışıklı değildi. Belki de bu yüzden Ceren bu hayal için hayatiydi. O olmasa Selen’in yanında asla öyle olamaz, Selen onu Ceren’in gözleriyle görmese asla olduğu gibi sevemezdi.

Sinan’ın kafasındaki film ilk yarıyı on dakikada tamamlamıştı. Bir süre daha orada olmalarını, karla oynamalarını diledi. Derken Sadık Usta’nın tekrar dışarı çıktığını fark etti. Üstünde beyaz kısa kollu atleti ve fırıncı önlüğü dışında bir şey yoktu. Kara uygun olmayan ayakkabılarına plastik poşet geçirmişti. Ellerinde de fırından yanmasın diye giydiği tutkaç türü kocaman eldivenler vardı. Ama umurunda değildi. Bu soğuğu ve karı en çok o hak etmiş gibi bağıra çağıra yola fırladı ve şaşkınlıkla kahkahalar atan kızlara kar topu yağdırmaya başladı. Sadık Usta’nın neşesi de deliliği de bulaşıcıydı. Çok geçmeden sokaktan geçen kasabalılar, dükkânlarında pineklemekten bunalmış esnaflar birer ikişer çıkıp oyuna katıldı.

Sinan dakikalardır orada kımıldamadan duran o değilmiş gibi, hızla giyinip dışarı fırladı. Kapıyı bile kapatmayı unutmuştu. Yan taraftaki gazeteci bayisi arkasından seslendi: “Hop Sinan, dükkânı kilitle oğlum. Para onlar pul değil,” dedi gülerek. Sinan da güldü. Döndü, aceleyle dükkânı kilitledi. Sonra da koşarak kartopu eğlencesine katıldı.

Selen’e ve Ceren’e atılan kartoplarına karşı göğsünü kahramanca siper ediyor, gelen toplara karşı onları uyarıyor, kime saldırmaları gerektiği söylüyordu. Selen onun anlamsız korumacılığından rahatsız olup üstüne bir sürü kartopu yağdırdı. Sinan biraz bozuldu ama Selen bunu yaparken o kadar güzel gülüyordu ki, siper olmaktan vazgeçip hedef olmayı ânında kabul etti. Hayatının değilse bile herhalde son bir yılının en güzel yarım saatiydi bu. Sanki hayallerinden ve rollerinden sıyrılıp kendisi olmuş, o eski kayıtsız halini bürünmüştü. Hatta bir ara Selen’in yüzüne kartopu atacak kadar ileri gitti. Selen bir an şaşkınlıkla bakmış, sanki gözlerinden bir perde kalkmıştı. Artık sadece Ceren’i koruyor, bir yandan da onu ablası dahil herkese karşı kışkırtıyor, haylazlıklarıyla etrafta müthiş bir intikam ve hayranlık duygusu yaratıyordu. Gerçekten Filedelfiya Mahallesi’ne birlikte kol kola, şen şakrak, şakalaşa şakalaşa gitmeleri artık çok mümkündü.

Sonra birden kalabalık arttı, on kişilik bir grup peydah oldu ve her şeyi mahvetti. Bunlar Sinan’ın birkaç defa kahvelerinde bir araya geldiği ama liseye yaptıkları saldırıdan sonra uzak durduğu mücahitlerdi. Mesafeli bir selam çaktılar Sinan’a. Sinan karşılık vermekten başka bir şey yapamadı.

Kasabalı da birer ikişer bıraktı oynamayı. Çoğu bariz bir tavır göstermekten çekindiği için gelenleri ya görmezden geldi ya da rol yaptı. Pideci Sadık Usta “Soğukmuş be ya! Gidin gari,” dedi özellikle kızların gözlerinin içine bakarak. Selen gelenleri fark etmemişti. Güldü. “Yeni mi anladın Sadık Amca, kolların mosmor oldu,” dedi. Sadık Usta, Selen’e dönerek, “Evet, yeni anladım. Hadi siz iki sıska, siz de gelin benle, hasta olacaksınız,” dedi pek beklenmedik bir ciddiyetle. Selen o zaman bir gariplik olduğunu anlayıp arkasını döndü. Karşısında lisede çatıştığı, tartaklandığı, tartakladığı tipleri görünce donup kaldı. Önce yüzüne bir meydan okuma yerleşti ama bir gariplik olduğunu hissedip yanına sokulan Ceren’i görünce tedirgin oldu, sanki o anda yanında olması Ceren’in suçuymuş gibi içi sıkıldı.

Gelenler de Selen’i o zaman tanıdılar. Aralarından uzunca boylu, vücudunda tonlarca kemik taşıyor gibi görünen kara kuru olanı, “Vay vay, kimler buradaymış,” dedi çarpık bir gülümsemeyle ve Selen’e doğru yürüdü. Sinan dehşete kapıldı. İçinde bir aslan o anda kükredi, çocuğun kemikli koluna yapışıp onu yere indirdi – ama sadece zihninde... Bedeni sanki kendi kontrolü dışındaymış gibi kara saplanmıştı. Aynı anda binlerce şey düşünüyor, düşündüğü her şey birbirini götürüyormuş gibi yerinde kımıldamadan duruyordu.

“Ne o? O gün pek bir cengâverdin. Dudağımı patlatmıştın hatta,” dedi inanılmaz bir şeymiş gibi gülerek. Arkadaşları da ondan daha fazla gülerek eşlik etti. “Şimdi geçti,” dedi zevzek zevzek. “Ama bak, şuradakini görüyor musun?” dedi şakağındaki bir izi göstererek. “Bu geçmedi. Zor geçermiş tırnak izi, inşallah da geçmez. Her baktığımda seni hatırlatıyor bana,” dedi. Sesinde nefret, öfke dışında tacizci yavşak bir ton da vardı. Selen’in tüylerini ürperten ve oradakileri harekete geçiren de bu oldu.

“Vural, ayıp ediyorsun. Nasıl konuşma bu böyle. Bak daha sabah baban uğradı. Çok üzülüyor. İç bırakmıştı pide için. Hadi gel dükkâna, ben yaparken sen bir çay iç, ısın,” dedi Sadık Usta. Ondan cesaret alan diğer esnaflar da Vural laftan anlayabilecek normal biriymiş gibi davranmaya yeltendi. Vural birden celallendi:

“Yeterin be! Çocuk mu kandırıyorsunuz siz! Şu ‘Kızdır, gençtir, ayıp etme’ dediğiniz sürtük vatanı satıyor be! Komünistlerle bir olmuş dişiyle tırnağıyla saldırıyor. Siz de onu taşlayacağınıza burada kartopu oynuyor, bir de korumaya kalkıyorsunuz. Selim’in cenazesinde ağlayan da siz değil miydiniz deyyuslar! ‘Komünistleri asmak lazım,’ demiyor muydunuz? Ne oldu, tığ kadar komünistten mi korkuyorsunuz? Babası mı nüfuzlu? Ondan mı? O babası olmasa o daha karakolda çok dayak yerdi ama yırttı son anda. Orda ona ağladı, şimdi size ağlıyor, siz de ‘Yok mahallemizin kızı, yok yapmış bir hata’...” diye dalga geçerek, onların taklitlerini yaparak konuşuyordu ki Selen atladı. Gözü ne kardeşini gördü, ne oradaki esnaf amcalarını, ne Vural’ın beraberindeki on kişiyi, ne de kendi çelimsizliğini. Sinan’ın düşlediği o aslan kükremesi ondan çıktı. Hâlâ elinde duran, stresle sıkıştırmaktan taş gibi olmuş son kartopunu Vural’ın yüzüne fırlattı.

“Ne diyorsun sen lan! Kim kimden korkmuş! Polis gelmese işiniz bitmişti! Polis geldi, yok oldunuz zaten. Kim nüfuzlu ha! Babamın gücü ne olacak sizinkilerin yanında! Almışınız arkanıza aynasızları, kabadayılık ediyorsunuz. Onlarsız bir tırmıklık canınız var hepinizin!” diye bağırdı.

Kafasına isabet eden kartopunun sersemliğinden kurtulan Vural, “Ulan orospu!” diye Selen’in üstüne atıldı ama esnaf çoktan araya girmişti. Vural esnafı aşarak Selen’e ulaşmaya çalışırken, kalabalığın arasında kalan Ceren, can havliyle “Sinan!” diye bağırarak yere düştü. Sinan nihayet kendine geldi ve bir çırpıda koşup Ceren’i kucağına aldı. Ceren ağlıyordu. Sinan, “Tamam Ceren, tamam geçti. Bir şey yok,” diyerek onu sakinleştirmeye çalışıyordu. Vural bir süre sonra saldırısından vazgeçip geri adım attı ve bakışlarını Sinan’la Ceren’de sabitledi. Sinan, kucağındaki Ceren’in verdiği hisle daha fazla susamadı. “Bırak gitsinler Vural,” dedi.

“Senin ne ilgin var lan bunlarla, tüysüz!” diye bağırdı Vural. Arkadaşlarından biri, “Aynı mahallede yaşıyor onlar,” diye yanıtladı Sinan yerine.

“Vay vay vay,” dedi Vural bu bilgi pek çok gerçeği ortaya koyuyormuş gibi. Sonra “Ajan mısın lan sen?” dedi. “O gün de gelmedin zaten liseye?” Bu kez başka ve daha tok sesli bir arkadaşı, otoriter bir tonda, “Sakin ol Vural,” dedi.

“Niye abi?” diye sordu Vural meydan okuyarak ama sesine bir ayar gelmişti. “Senin de bu sosyetiklere düşkünlüğün var. Niye hiç onların eli kirlenmiyor?” Arkadaşı sinirlendi. “Vural, yeter artık, bırak. Sinan’ı dinle. Akıllı ol.”

Bunu öyle bir tonda söyledi ki, Sinan daha da çok gerildi. Vural’ın onu ajan sanmasını ya da en azından işe yaramaz sosyetik bir kasabalı olarak görmesini tercih edebilirdi. Süleyman bir sözüyle Sinan’ı yine onlardan biri yapmıştı. Halbuki Sinan lisedeki o günden sonra onları sürekli atlatıyor, bir yüzleşmeye gerek kalmadan kendisinden ümidi kesmelerini bekliyordu.

Vural, arkadaşının bir şey demeye çalıştığını anlayıp daha fazla üstelemedi.

“Hadi defolun gidin o halde! Götür şu kaltağı ve kardeşini buradan, bir taraflarını kırmadan,” dedi Sinan’a dönüp. Sonra da hınçla yerdeki karı tekmeleyip Süleyman’ın yanına gitti.

Sinan, Ceren’i kucağından indirmeden Selen’in yanına geldi. Ama Selen’in Sinan’la Filedelfiya Mahallesi’ne yürümeye hiç niyeti yoktu. Hınçla kardeşini kendi kucağına aldı. “Bir daha sakın, sakın...” diye başladı ama nasıl devam edeceğini bilemedi. “Ceren’e dokunma!” dedi, söylenebilecek en sert şey oymuş gibi.

Ceren yere düştüğünde can havliyle “anne” ya da “Sadık Amca” değil de “Sinan” demişti. Sinan bunu hep hatırlayacaktı. Sinan da tüm korkusuna rağmen onu korumuştu. Hep korumuştu. Selen Sinan’ı en sağlam yerinden vuruyordu. “Ceren’e bile” diyordu. Böylece onu kendinden binlerce kilometre uzaklaştırıyordu.

Sinan kimsenin yüzüne dahi bakmadan kutu gibi dükkânına girdi. Açık levhasının tersini çevirdi. İçeriden kapıyı kilitledi. Düşünmeye çalıştı: Adamlar geldiğinde ondan ne isteyecekler. Onlara ne diyecek. Nasıl kendinden uzaklaştıracaktı... Selen’e derdini nasıl anlatacaktı, Ceren’i nasıl koruyacaktı, bu kutu gibi dükkânın içinde nasıl yaşayacaktı. Sonra... son bir yılın en güzel saati nasıl kâbusa dönüşmüş, eskisi gibi herkesi büyüleyen Sinan nasıl birden yerle bir olmuştu. Onu nasıl tekrar geri getirecekti... Düşünmeye ve plan yapmaya yönelik bu sorular giderek hedefinden şaşmış, onu cevaba ya da çözüme değil, yeni bir hayale sürüklemişti.

*****

4

Eylem, Selen’in anlattıkları karşısında çok şaşırmadı ama ülkücüleri burunlarının dibinde hissetmekten de tedirgin oldu. Sinan’a kızdı ama ona da şaşırmadı. Bilinçli bir tercihten çok salakça aralarına çekildiğini düşünüyor, o salak ailenin salak evladından daha iyisini de pek beklemiyordu. Selen ise köpürüyordu. Ceren’in yanında olmasını umursamadan ateşli ateşli konuşuyor, onlara günlerini göstermekten bahsediyordu. Eylem, Selen’i sakinleştiremeyeceğini anlayınca Ceren’i oturma odasına götürdü. İçeride Devrim bebeklerini kim bilir hangi mantığa göre tekrar sıraya diziyordu. “Hah,” dedi, “sen Devrim’le oyna ablacığım.” Devrim’in kinayeyi anladığını gösteren ters bakışına aldırmadan kapıyı kapatıp sigarasını aralıksız üfleyen ve öfke ve ayazdan kıpkırmızı olmuş suratıyla, oturduğu yerde tütüyor gibi görünen Selen’in yanına gitti.

Lisedeki grubu oluşturan, onlara bir nevi liderlik yapan kişi olarak Selen’in coşkusunu öldürmek ya da ona korku aşılamak istemiyordu ama Selen’in çatışmalarla artan hevesinden ve cesaretinden bir miktar rahatsız oluyordu. Lisede nasıl savaştığını; nasıl demir leblebi, gözü kara olduğunu görmüştü. Babasından aldığı eğitimin de etkisiyle, şu yaşadığı kasabanın insan motifini ilmik ilmik çözdüğünü ve artık hiçbir şeye şaşırmayacağını düşünürdü ama en yakın arkadaşının gözlerinde gördükleri onu yine de şaşırmıştı. Belki biraz kıskanmıştı da... Çünkü Eylem korkmuştu. Çok korkmuştu. Dayak yemek onda isyan duygusu yaratmamış, dayak atmak tatmin hissi vermemişti. Yediği, yiyeceği, attığı, atacağı her darbeyi görmüş, her birinden nefret etmişti. Polisler geldiğinde elinde olmadan için için rahatlamıştı. Ama polisin tavrını görünce yaşadığı çöküntü şiddetlendi. Karakolda geçirdiği bir gece boyunca devrim için savaşmaktan başka yol olmadığı gerçeğine hiddet ve intikam duygularıyla değil, çaresizce teslim olmuştu.

Gelgelelim, şu it kopuk ülkücü sürüsüyle uğraşmanın devrime ne faydası olacaktı ki!? Devrimin daha büyük bir meselesi olmalıydı; büyük caddelerde, binlerce kişiyle tek yürek olup gerçekleştirecekleri bir şeydi. Planı, manifestosu, hedefi olan bir şey. Siyasetle ilgili bir şey. Şu serseri takımıysa o adımın önündeki karın ağrısı engellerden başka bir şey değildi. İçin için Selen’e onlarla bu kadar yüz göz olduğu için kızıyordu. Çünkü Selen’in tavrı olayı kişiselleştirmişti. Eylem’e göre bu tür çatışmalar anonim yaşanmalıydı. Birtakım solcular, birtakım sağcılar... Selen ve Vural arasında yaşananlarsa bildiğin mahalle kavgasıydı. Yine de tehlikenin farkındaydı. Bu adamlar peşlerini bırakmayacaktı..

* * *

Babası da Eylem’e artık her türlü şeye hazırlıklı olmaları gerektiğini söylemişti. Lisedeki saldırı sonrasında, derneğin büyük şehir şubeleriyle onlarca konuşma yapmış, hatta İzmir’de bir toplantıya katılmıştı. Dönünce ilk iş olarak Eylem’le konuştu. Öyle arka balkonun tatlı serinliğinde ya da oturma odasının güvenli sessizliğinde, karısı ve küçük kızının huzurunda, eğitim amaçlı bir sohbet eder gibi değildi bu konuşma. Telefon edip Eylem’i derneğe çağırdı. Eylem derneğin önünden defalarca geçmesine rağmen şimdiye kadar içeri hiç girmemişti. Babası mimlenmesini istemediğini, ilgisiz görünmesinin daha iyi olacağını, reşit olmadığı için derneğin polisle sorun yaşamasına neden olabileceğini söylerdi. Annesi nereye gideceğini duyduğunda, babası onu cepheye çağırmış gibi dehşetle bakmıştı Eylem’e. Eylem ise heyecanlanmıştı; ilk bisikletini almış ya da nüfus cüzdanına ilk fotoğrafı konmuş gibi hissetmişti. Artık yetişkin olmuştu.

Dernek binasına girip babasının ofisinin olduğu üst kata çıktı. Babası masanın başında, Eylem’e bir yetişkin gibi ciddiyetle gelişmeleri aktardı.

Ülkenin her yerinde solculara müdahalelerin artığını söyledi. Bir düğmeye basılmıştı. Bunu kaçınılmaz olarak başka düğmeler izleyecekti. Dernekler, tüzükleri dışında davranmaya itiliyor, sonra da ilk fırsatta kapatılıyordu. Ama devrimciler çoktu, güçlülerdi, gençlerin çoğu arkalarındaydı. Hatta belki de şiddetin, baskının artması da bundandı.

Sendika ülke çapında greve hazırlanıyordu ki bu anayasal haklarıydı, ama şu son gelişmelerin ardından aynı zamanda bir güç gösterisi ve meydan okuma anlamına da gelecekti. Dernekler çapı genişletecek, liselerde, köylerde, varoşlarda, her yerde örgütlenecekti. Eylem reşit olur olmaz derneğe üye olacak, arkadaşlarını da buraya yönlendirecekti. Bunu tez elden örgütlenme takip edecek, artık lisedeki olaylarla dernek, dernekteki eylemlerle liseliler arasında organik bir bağ kurulacaktı. Tüm bunlar iyiydi, hoştu, siyasiydi, Eylem’in arzu duyduğu gelişmelerdi ama babası bazı şeyleri öngörebiliyordu: Artık kaçınılmaz bir şekilde faşistlerle çatışmalar yaşanacaktı, o nedenle gençlerin tümü savaşmayı göze almalı, kendini korumaya hazırlıklı olmalıydı. Eylem’in heyecandan al al olmuş yüzüne gölge düştüğünü görünce, “İnan kızım, aklı başında kimse bundan zevk almıyor ama yürüyüşler, eylemler yaparken hiç saldırıya uğramayacağımızı düşünmek saflık olur. Ortada onları engelleyecek ya da bizi koruyacak bir polis falan yok ki,” dedi. Eylem, korkusunu örtmek için hemen, “Tabii anlıyorum, lisede savaştık, yine savaşırız,” diye yanıtladı. Babası kızına gururla baktı. “Elbette sizi kahve basmaya falan yollayacak değiliz. Eylemin tabiatında oluşabilecek şeylere karşı hazırlıklı olun yeter,” dedi. Eylem biraz rahatladı. Babası, Eylem kapıdan çıkarken kafasını masasındaki kâğıtlardan kaldırmadan ekledi: “Arkadaşlarını da buna hazırla. Kaldıramayacakları ele. Gözü kara olanlara şu aşamada sürekli kitap gibi konuşanlardan daha çok ihtiyacımız var. Selen’in bahsini duydum kahvede. Babası gibi, kan beynine sıçrayınca gözü hiçbir şey görmüyormuş. Ve babasının aksine ateşi doğru yerde. Kızımın en yakın arkadaşı dedim. Gurur duydum.”

Eylem’in kalbine ani bir kıskançlık saplandı. “Gözaltına alınmadı. Polis kapıda babasına teslim etti,” dedi. Sezgin Bey güldü. “E ne güzel işte, hem savaşıyor, hem yırtıyor. Polise hatırı geçen bir kanal şu günlerde çok kıymetli kızım.” Eylem de gülmeye çalıştı. Sezgin Bey bir gariplik olduğunu hissedip başını kâğıtlarından kaldırdı. “Umarım kavga falan etmediniz. Şu sıralar gereksiz çekişmelerden uzak dursanız iyi olur. Ben olsam onu sağ kolum yapardım,” dedi biraz gereğinden sert bir tonda.

* * *

Babasını iyi tanıyan Eylem, lisede olanlardan ne kadar utandığını biliyordu. Sezgin Bey liseli bir grup radikal solcunun top sahasında faşistleri tartakladığını ve onların da intikam için okul çıkışına geleceklerini duymuş ama irili ufaklı pek çok olayın yaşandığı bir dönemde pek de ciddiye almamıştı. Genelde tartaklananlar tartaklayanlarla uğraşır, etraftakilere bulaşmazdı. Dernekler kimseyi çatışmaktan alıkoymuyor, hatta onlardan “bizim oğlanlar” diye bahsediyor ama özel olarak sahip çıkmıyor, örgütlü olmayan eylemlerle pek de ilgili görünmek istemiyorlardı.

Ama faşistlerin sokakta münferit olarak çarpışan gruplarına örgütlü destek vermesiyle, İzmir’den otobüs kaldırmasıyla bu hassas denge artık bozulmuştu. Kendi evlatlarına sahip çıkmazlarsa güç ve itibar kaybedeceklerdi. Babası için daha da utanç verici olan, istihbarat konusunda ne kadar geride olduklarının ortaya çıkmasıydı. Polisin haberi belli ki vardı. Okula son anda haber verildiği, istihbaratın da ondan sonra yayıldığı düşünülüyordu. Sezgin Bey de kasaba esnafıyla birlikte duymuştu, daha öncesinde değil. O kadar ihtimal vermemişti ki –olayı teyit etmek için birkaç telefon konuşması yapana kadar– Eylem’i anca yüzü gözü yaralanmış halde polis arabasına götürülürken görmüştü.

Eylem tüm bunları karakoldan döndüklerinde babasının İzmir teşkilat başkanıyla yaptığı bir telefon konuşması sırasında öğrenmişti. Oturma odasında annesi yaralarına pansuman yapıyordu. Babası bu kadar üst düzey biriyle konuşuyor olduğu için gergindi.

Telefonun ucundaki adamın bir sorusuna karşılık poliste adamının olmadığını söylerken kulaklarına kadar kızarmıştı. Bunu uzun bir sessizlik takip etti. Babası polisin kasabada şimdiye kadar şiddet olaylarında ayrım gözetmediğiyle ilgili bir şeyler gevelerken telefonun ucundaki adam hiddetlendi. Ölüm sessizliğindeki oturma odasına ahizeden yayılan hakaretlerden anladığı kadarıyla, adam 25 yıllık siyasi hayatında bunu nasıl öngöremediğini sorguluyor, kasabanın onu körelttiğini ima ediyordu. Daha pek çok şey söyledi ama Eylem babasını daha da utandırmamak için kalktı, odasına gitti. Döndüğünde annesi esnafıyla, köylüsüyle, çiftçisiyle bu kadar yüz göz olunan bir yerde şehirdeki gibi devrimcilik yapılamayacağını, adamın dediği gibi hobi olarak mahallelinin bahçelerine bakmasının daha yerinde olacağını söylüyordu. Eylem kulaklarına inanamadı. O an annesine bir tane patlatmadan çıkıp gidebildiği için babasını takdir etti.

Babası gerçek bir sosyalistti. Genelde Sovyet, özelde Lenin hayranıydı. Devrime gerçekten inanıyor, dünyadaki sosyalist gelişmeleri yakından takip ediyordu. Eylem’e göre, annesi de kardeşi de dekorun bir parçası gibiydiler, bazen hayatı kolaylaştırıyor bazen de zorlaştırıyorlardı. Esas her zaman babası ve kendisiydi. Diğer bütün babalar o gecenin sabahında çocuklarını karakoldan aldıklarında muhtemelen kızmış, küsmüş, hatta dövmüş, aşağılamıştı. Eylem’in babası ise gurur duymuştu. “E hadi sen de milli oldun artık,” demişti. Eve giderken kızıyla birlikte eczaneye uğramış, yaralarına pansuman yapacak ilaçları, merhemleri birlikte almışlardı. Onsuz da gidebilirdi. Ama işte yine diğer babaların aksine babası Eylem’den utanmıyor, bilakis kasabalıların önünde onunla boy gösteriyordu. “Hayatın her ânında siyasi olmak gerek,” derdi, “ancak o zaman gerçek devrimci olunur, ancak öyle olunca devrim olur.” Kızının o haliyle koluna girip boy göstermek de siyasiydi. Eylem bunu anlıyordu. Soğudukça acısı artan yaralarını saklamadan, bir bankta kıvrılıp uyuyamamaktan titreyen vücuduna yenilmeden babasının yanında dimdik durup gülümseyerek payına düşeni yapmıştı.

Hal böyleyken annesinin söylediği, telefondaki adamın söyleyebileceği her şeyden daha inanılmaz, daha aşağılayıcıydı. Annesiyle babası arasında siyasi ve hayati konularda bir dayanışma olmadığını biliyordu ama şimdiye kadar annesinin babasının siyasiliğini hafife aldığını hiç görmemişti. Eylem için ailecek devrimci olmak sabah çayı kadar rutin bir şeydi. Ama rutin sonuçta aşk, tutku, inanç değildi. Annesi misal menapoza girdiğinden beri çaydan tiksiniyor, kardeşi ise yabancı filmlerdeki gibi portakal suyu içmeyi tercih ediyordu. O rutin babası ve Eylem için demleniyordu. En küçük bir zafiyet hissettiklerinde ortadan kaldırmaya yeltenmek içlerini hiç sızlatmayacaktı. Ama Eylem’in içi sızlamıştı. Babasını kurda kuşa yedirmeyecek, kendisinden bekleneni hakkıyla yapacaktı.

* * *

Selen, Vural ve grubuyla yaşadıklarını anlatmaya geldiğinde Eylem’in zihni bunlarla doluydu. Selen’in ateşine katılmak kolaydı. Zor olan, yeni misyonuyla durumu yönetmekti. Selen’le uzun uzun konuştu. Önce onunla nasıl gurur duyduğunu söyleyip iyi hissetmesini sağladı. Sonra devrimin özünü anlatarak bir sürü ayar verdi. Düşünmeden asla hareket etmemelerini, asıl hedefi gözden kaçırmamaya özen göstermelerini, olanları en fazla yol üzerinde karşılarına çıkan bir bariyer gibi görmelerini söyledi. Hele hele kişisel hırslara asla kapılmamalıydılar. Selen’inse duyduklarından kafası karışmış gibiydi. “Politikacılar gibi konuşuyorsun,” diyebildi sonunda.

Onları uğurladıktan sonra Eylem ısınmak için oturma odasına girdi. Pencere kenarında karı seyre daldı. Sobanın dibinde bebekleriyle oynayan kardeşini fark etmemişti bile. Düşünüyordu. Gerçekten politikacı gibi konuşmuştu. Bunun günün koşullarında biraz hakaretamiz olduğunu biliyordu ama iltifat almış gibi gülümsemekten kendini alamıyordu. Eylem kasabanın diğer tüysüz solcuları gibi değildi. Bir kere, konuşup durdukları kitapları gerçekten okumuştu. Babası ona Kapital’den pasajlar okuduğunda daha ortaokuldaydı.

Kendine karşı dürüst olmalıydı –ki bunu her daim yapmaya çalışırdı– o siyasi bir lider olmak istiyordu, sokaklarda çarpışmak değil. Herkesin içinde Birinci sigarası içip yalnızken çorabının içinden çıkardığı Maltepe’yi tüttüren solcu da görmüştü, “O zenginleri evlerinden çıkarıp biz taşınacağız,” diyeni de, bu lafla coşabilenleri de... En akıllısı, kültürlüsü, okumuşu bile Selen kadardı işte. Onları doğru yönetmeliydi. Evet, tam da öyleydi. O sırada gürültüyle irkildi; artık dana kadar olmuş kardeşi kucağında bir düzine bebeğiyle ayaklanırken yarısını düşürmüştü. “Hey Allahım,” diyerek sigarasını yaktı, kendini karlı balkona attı.

*****

5

Eylem, Selen’e akıl verirken Devrim de oturma odasında Ceren’i sorguya çekmişti. Ceren, Sinan’ın sağcı olduğunu Devrim’le paylaştığı için sonrasında ablasına ihanet etmiş gibi hissetmişti. Devrim duyduklarından hoşlanmış, pek bir tepki vermemişti. Sonrasında Ceren Devrim’i sadece lisede olay çıktığı gün, Sinan’ın yanında görmüş ve bunu garipsemişti. Sinan’ın Aslı’yı almaya gelmesi normaldi de Devrim orada ne arıyordu peki!? Kaldı ki ortaokul kasabanın öteki ucundaydı, çıkıp gelmiş olması mantıklı değildi. Ceren tüm bunları garipsediyse de o günlerin telaşı içinde üzerinde durmadı, hatta Devrim’i tamamen unuttu. Devrim zaten ortaya çıkmadıkça akıllara pek gelmeyen bir tipti. Ama odaya girdiği anda içi sıkıldı. Devrim ise bilakis Ceren’i görmekten çok memnun olmuş gibi hemen ona bebeklerini sundu ve bir sürü soru sordu...

Daha önce olduğu gibi gerekli tüm bilgileri aldıktan sonra birden değişti Devrim. Ceren, çocuk aklıyla neler olduğunu tam anlayamasa da huzursuz oldu. Sanki o soruları Devrim sormamış, tatlı dille, bebekleriyle ona her şeyi anlattırmamış, aksine Ceren çok konuşarak başını şişirmiş, çok uzun süre kalmış, izin almadan bebekleriyle oynamış gibi... Oyunlarda sürekli mışakçılık yaptığı için artık kimsenin oynamak istemediği Melike’ye benziyordu Devrim. Ceren anlattığına pişman olmuştu.

Devrim verdiği bebeklerin sonuncusunu da, “Dur, bak eteğinin kopçası gevşemiş, kopacak,” gibi bir bahaneyle ve biraz da sabırsızca alınca Ceren dayanamadı.

“Devrim Abla, sen solcu değil misin?” diye sordu neredeyse çatarak. Devrim şaşkın bir kahkaha attı.

“Ne!? Yok canım, ne solcusu! Onu da nerden çıkardın?” Ceren şaşırdı.

“Sağda solda böyle konuşmuyorsun inşallah. Duyan da öyle zanneder. Zaten herkes birbirine çamur atacak yer arıyor.”

“Hayır, konuşmuyorum,” dedi Ceren. “Ama Sezgin Amca, Eylem Abla, ablam, herkes solcu. Ne var ki bunda?”

“Herkes değil. Herkes olmak zorunda da değil,” dedi ama devamını getirmedi. Ceren’in tedirginliği devam ediyordu, “Sinan Abi’yle konuştun mu? O gün okulda ne işin vardı?” diye sordu.

“Amma meraklı şeysin sen yahu. Çocuk başınla... Allah Allah,” dedi Devrim sıkıntıyla. Ceren bir an durakladıktan sonra içinden yükselen öfkeyi bastıramadı.

“Sen de mışakçısın!” diye bağırdı ayağa fırlayıp. “Ben anlatmadım mı sana Sinan Abi’yle ilgili duyduğumu? O zaman çocuk demiyordun ama.” Devrim hiç alttan almadı. “Otur bakıyım yerine! Yoksa ablana söylerim arkasından çevirdiğin işleri,” diyerek alenen tehdit etti. Ceren şaşkınlıkla yerine oturdu.

“Çok kötüsün,” dedi küskün bir sesle. “Meraklı da sensin, mışakçı da. Ve de kötüsün.” Devrim sustu. Ceren, Devrim’in gülümsemesini bastıramamasını fark etti. Kandırılmış olduğunu anlayınca bir intikam ateşi yandı içinde. Devrim’in koltuğun kenarına özenle dizdiği bebeklerinden sonuncusunu hızla alıp eteğinin kopçasını kopardı. Devrim daha müdahale edemeden kalkıp bebekle birlikte kapıya doğru koştu.

“Hem de yalancısın! Kopçası gevşememiş. Ama işte, al sana, şimdi koptu. Zaten bebeklerin de çok çirkin. Hepsi sana benziyor!” Bebeği yere fırlatıp odadan kaçtı. Ağlamamak için kendini zor tutuyordu, bir an nereye gideceğini bilemeyip tuvalete kapandı. Allahtan kısa bir süre sonra ablası ona seslendi. “Ceren! Hadi çabuk ol, gidiyoruz. Annem merak eder.”

* * *

Ceren bütün akşam kendisiyle mücadele etmiş, gece yattıklarında ablasının sigara yakmasını zor beklemişti. Çakmağın sesini duyar duymaz doğruldu. Ağlayarak ablasına tüm olanları anlattı. Selen kızsın mı, gülsün mü, üzülsün mü bilemedi. Durumu iyice anladıktan sonra çok da kötü bir şey yapmadığını, kaygılanmayı bırakmasını söyledi. Sinan’ın foyası zaten ortaya çıkmıştı. Ama tabii ki duyduğu bir şeyi ablasından saklaması doğru değildi, hele ki ondan önce bir başkasıyla paylaşması hiç doğru değildi.

“Sen bunu bana önceden söylesen ne kadar inanırdım bilmiyorum, ama en azından araştırırdık. Ve belki o zaman bugün böyle bir şey yaşanmazdı,” dedi. Ceren olanların kendisi yüzünden yaşandığını duyunca tekrar ağlamaya başladı. Selen söylediklerine pişman oldu.

“Ya bir tanem, senin suçun değil. Ama bilseydim, belki Sinan’la önceden konuşurdum, o da gelip bizimle oynamazdı. Hatta yanımıza bile gelmezdi. O zaman o adamlar da gelmezdi...” Sonra kendi kendine kurduğu bağa güldü.

“Aslında var ya, muhtemelen her şey aynı olurdu, Sinan kim ki bu kadar etkisi olsun. Ama işte belki, minnacık bir ihtimal, bir şey farklı olurdu. Ayrıca farklı olsun olmasın, benim etrafımdaki insanları, kime güvenip güvenemeyeceğimi bilmem gerekir. Sen beni korumaya kalkma sakın tamam mı? Asıl benim seni korumam lazım.”

“Ama abla, Sinan Abi kötü biri değil. O gün okula gelmeseydi ben nasıl eve dönerdim bilmiyorum. Beni bırakmadı. Bugün de bırakmadı.”

“Cerenciğim, Sinan’ı sevdiğini biliyorum ama olanları görüyorsun. Görme diye yırtınıyoruz ama o küçük burnunu her şeye sokup öğreniyorsun. O yüzden seninle açık konuşacağım. Artık hiçbir şey eskisi gibi değil. Kimden uzak durmak lazım anlamak çok zor. Kötü olmasan da yanındaki insanlar kötüyse sana da bulaşıyor. Sinan belki bir hata yaptı, ama yapmaması gerekirdi. Bizlere de katılabilirdi ama o onlara katılmayı tercih etmiş. Ya da onlar çağırınca hayır diyememiş, neyse ne. Oradaki adamların herhangi birine güvenir miydin?”

“Hayır,” dedi Ceren dehşetle.

“İşte o yüzden artık Sinan’a da güvenemezsin. Çünkü o artık onlardan biri.” Ceren başını öne eğdi. Selen ise sabırsızlıkla sigarasından nefes çekti.

“Bak Ceren, çok inatçısın ama bu konuda beni dinlemek zorundasın. Ablana ihanet etmek ister misin ha!? İstemezsin değil mi? Artık Sinan Abinle konuşmayacaksın, hatta Aslı’yla da konuşmayacaksın. Lisede olan bitenleri kendi gözlerinle gördün. Ablan hangi tarafta onlar hangi tarafta... E bugün o faşistin bana ettiği tehditleri duydun. Sen Sinan Abini seviyorsun, Aslı’yla oynuyorsun diye ben onları ensemizde hissetmek istemiyorum. O onlarla ama bizi de seviyor diye bir şey yok artık. İnsanlar kardeşleriyle düşman oluyor bu ortamda.”

Ceren sustu.

Bir süre sonra Selen, “Söz mü?” diye sordu.

“Söz,” dedi Ceren isteksizce. Ablasına bir daha ihanet etmeyecekti. Yatağına yattığında aklına Handan Teyzesi geldi. “Onun yaptığını şimdi biz yapıyoruz,” diye düşündü. Allahtan kar tatili vardı. Aslı’yı görmek zorunda değildi.

Handan Teyzesi, Sinan’ın çocuklarla birlikte mahalleye geldiği o gün insafa gelmiş, yasağı kaldırmıştı. Ceren uykuya dalmadan önce, Handan Teyzesi Aslı’yı görmesini tekrar yasaklasın diye dua etti.

*****

6

Sonraki günlerde yasaklar o kadar arttı ki, Ceren’in Aslı’yla oynamaması küçük bir ayrıntı olarak kaldı. Her gün kahvelerden silahlı çatışma haberi geliyordu. Solcu dernekler basılıyor, sokaklarda uluorta cinayet işleniyordu. Gözaltına alınan gençler artık sadece hırpalanıp ertesi gün ailelerine teslim edilmiyordu. Ciddi işkenceler yapılıyor, karakolun önünde giderek daha fazla gözü yaşlı anne baba bekleşiyordu.

Selen de bu ortamda babasının deyimiyle gemi azıya almıştı. Lisede dersler boykot ediliyor, yönetim protesto ediliyordu. Okulun müdürü jandarmadan daha fazla yardım ister olmuştu. Bir keresinde bir grup öğrenci yönetimi cezalandırmak için müdürün odasını basmış ve bir saat boyunca tüm liseyi hâkimiyetleri altına almışlardı. Adnan Bey için olaylar büyümeden okula gidip kızını almak artık rutinleşmişti. Selen bunu biliyor, babası gelmeden çıkışa gidiyordu. Tabii bu Selen’in daha da radikalleşmediği anlamına gelmiyordu.

Bilakis Eylem’in öncülüğünde daha ciddi yapılanmalara girmişti. Babasıyla birlikte kuzu kuzu eve geliyor, o gider gitmez hemen çıkıyor, soluğu sayıları giderek artan solcu derneklerinde alıyordu. Annesi Selen’in kaçışlarından büyük endişe duysa da bunları asla kocasıyla paylaşmıyordu. Adnan Bey artık komşuculuğu da bırakmış, Selen’in Eylem’le görüşmesini alenen yasaklamıştı. Selen ise artık babasıyla hiç çatışmaya girmiyor, sırtını annesine yaslayarak, babasının her konuda suyuna gider görünüp kendi bildiğini yapıyordu. Ceren de eskisi kadar gerilime maruz kalmıyordu. Çünkü ablası akşam ezanından önce eve dönmüyordu. Hatta çoğu zaman babasından sadece on dakika önce eve giriyor, o saatlerde kardeşinin ve annesinin yaşadığı gerilimiyse asla umursamıyordu.

Adnan Bey, ortam sertleştiğinden kızının korkup geri çekildiğine inanmak istiyordu ama yüzündeki kayıtsız sükûnetten işkilleniyordu. Durup durup karısını, küçük kızını sorguya çekiyor, ağızlarından laf almaya çalışıyordu. Karısına da eskisi kadar güvenmediğinden, onu Allah inancıyla sınıyor, bir şey gizlemediğine dair yemin etmesini istiyordu. Semra Hanım yalan yere ettiği bu yeminleri gece fazladan bir “Yasin” okuyarak ya da cumaları kapıya gelen dilencilere her zamankinden fazla yardım yaparak ödemeye çalışıyordu.

Adnan Bey bir gün erken bir saatte eve baskın yapıp Selen’i ortalarda göremeyince zaferle karışık öfke krizine tutuldu; Selen’in kuzenine ders çalışmaya gittiğini iddia eden karısından bunun doğru olduğuna dair çocuklarının üstüne yemin etmesini istedi. Semra Hanım o anda Ceren’in daha önce hiç tanık olmadığı ve bir daha da olmayacağı tuhaf bir şey yaptı. Çaresizce ellerini başına götürdü ve Ceren ağlayacağını düşünürken, garip bir çığlık atıp saçındaki bigudileri tek tek yolup kocasına fırlattı. Adnan Bey şaşkınlığını üzerinden attığı anda “Bana bak Semra! Almıyım seni ayağımın altına!” diyerek karısının üstüne yürüyünce Ceren ağlamaya başladı. Adnan Bey kendine hâkim oldu. Bunu fırsat bilen Semra Hanım hızla kızını kucağına aldı ve Ceren’in annesinden duyup duyacağı en zalim sesiyle, “Sakın benden terörün kol gezdiği bu ortamda çocuklarımın canı üstüne yemin etmemi bir daha isteme! Onları da alır giderim!” dedi.

Tesadüf o anda içeri Selen, kuzeni Ayşe’yle birlikte girdi. Selen sonrasında annesine Ayşe’yle kapıda karşılaştıklarını söyledi. Babası salatalık almayı unutmuş, o da cacık için onlardan salatalık istemeye gelmişti. Onları kapıda görünce başını eğip oturma odasına geçen Adnan Bey işin aslını hiç bilmedi. Semra Hanım, Allah’ın aleni müdahalesi gibi gördüğü bu tesadüfe nasıl şükredeceğini bilemedi. Evdeki tüm salatalıkları verdiği gibi, bahçede yetiştirip kış için kuruttuğu nanenin de yarısını Ayşe’nin eline tutuşturdu. “Nane var yenge. Bak hep böyle yapıyosun, annem bir eksik olduğunda senden istemekten çekiniyor...” diye söylenen kızcağızı duymadı bile. Adnan Bey yemin olayını tamamen kapattı. Ama akşam karısının terör ortamında ne için, kimler için saçını bigudilediğinin hesabını sorup hır çıkardı.

* * *

Eylem hayal ettiği ortama yavaş yavaş kavuşuyordu. Arkadaşları arasında 18’ine ilk giren o olmuştu. Hemen partili olmuş, derneğe yazılmıştı. Dernekleri kapatmak için fırsat kollayan polis sık sık baskın düzenliyor, yaşı küçükleri içeride gördüğü an kapatıyordu. Kasabada üniversite olmadığından solcuların çoğu liseli, yani 18 yaşından küçüktü. Dernekler için bu riskli de olsa böyle büyük bir desteği dışlamak istemiyorlardı. Bu yüzden sokaklarda sırayla nöbet tutuluyor, baskın ihtimali olduğunda dernekler derhal boşaltılıyordu. Selen de sık sık Eylem’in yanında derneğe gidiyor ama yönetiminde yer alamıyordu.

Devlet Demiryolları grev kararı aldığında buna en çok Sezgin Bey sevinmişti. Grev olmasa bugün yarın atılacaktı. Her an atılma tehlikesiyle uslu durmaya çalışmaktan usanmıştı. Artık şehirlerde olaylar büyüyor, devrim ihtimali artıyordu. İstanbul, Ankara ve İzmir kaynıyordu. Hükümet hatta illerin bazılarında sıkıyönetim ilan etmiş, İzmir’de gece sokağa çıkma yasağı başlamıştı. Bu yasak kasabaya kadar uzanmasa da, coğrafi olarak yakın diye kaymakam kafasına göre bazı günler sokağa çıkma yasağı getiriyordu. Gelişmeler bir yandan devrim heyecanı ve coşkusu yaratırken, diğer yandan yasakların artması insanları bunaltıyor, gerilimi tırmandırıyordu. Böyle bir anda greve gitmek Sezgin Bey’e nefes aldırmıştı. Çay dolu termosuyla, gazeteye sarıp paket yaptığı karısının böreğiyle istasyonda toplanan grevcilerin, destekçilerin, partililerin yanında olmak için yaratılmıştı sanki. Çayını, yiyeceğini paylaştığı, sürekli lafladığı, arada gelip onları dağıtan jandarmaya direnerek dayanıştığı arkadaşlarının yanında can suyunu almış çiçek gibi açıyor, çok mutlu oluyordu. Devrim olup sosyalist rejim kurulsa bile o günleri özler, tekrar devrim yapamayacak olmalarına hayıflanırdı. Hele arkadaşlarının yanındayken, kızının peşine bir sürü genci takıp onlara destek vermek için alana gelişlerini izlemek Sezgin Bey için müthiş bir gurur kaynağıydı. Farkında olmadan her gün tekrar tekrar tanıştırıyordu kızını yanındakilerle ya da uzaktan eliyle gösterip “Orada konuşan şu uzun saçlı, kara kaşlı devrimci kız var ya, o benim kızım,” diyordu. Başka bir kızı yokmuş gibi konuşuyordu çoğu zaman. Ve aslında öyle de hissediyordu.

* * *

Devrim de babası ve ablası yokmuş gibi davranıyordu. Böylesi işine de geliyordu. Dikkatleri üzerine çekmemenin ve apolitik olmanın müthiş özgürlüğüyle kimseye hesap vermeden istediği yere gidiyordu. Evde olmadığı zamanlarda kimse nerede olduğunu sormuyordu. Muhtemelen evde olduğu varsayılıyordu. Devrim evin kedisi gibiydi. Evde favori yerleri ve bu yerlerde yapmayı sevdiği şeyler vardı. Kimse yokken oturma odasının tekli koltuğunda kitap okumayı, yatağında bebekleriyle oynamayı, yazın bahçe merdivenin altına hasır örtü serip uzanmayı, yemek saatlerinde mutfakta üstü kumaş kaplı sandalyede oturmayı seviyor, kimse onun bu sahipliğine ses çıkarmıyordu. Bu yerlerden birinde yoksa diğerinde olduğu varsayılıyor, canı istediğinde kedi gibi sessizce aralarına sokulması, annesinin bacağına uzanması normal karşılanıyordu. Uzun süre ortadan kaybolduğunda ya da olmadık bir saatte dışarıda olduğu anlaşıldığında annesi, babası ya da ablası, “Nerdeydin sen?” diye soruyor, “Kütüphanedeydim,” gibi acayip bir cevap verdiğinde “hııı” deyip unutuyorlardı. Kasabanın kütüphanesine okul gezileri hariç kimse pek gitmez ama kimsenin yapmadıklarını Devrim’in yapması hiç garipsenmezdi.

Tabii ki bir yere kadar. Sinan aracılığıyla ülkücülerle ilişkiye geçtiğini bilseler garipserlerdi. Babası muhtemelen ölürdü. Ablası ölmeye tenezzül etmez, onu oracıkta öldürürdü. Annesi... Annesinin kalbi kırılırdı. Ötekileri değil ama bu sonuncusunu düşünmek Devrim’i bazen üzüyordu.

Sonuçta Selen haklı çıkmıştı. Ceren’in Sinan hakkında onunla paylaştığı bilgi gerçekten de bir şeye neden olmuştu. Sinanların “normal” olduğunu düşündüğü aile hayatına oldum olası hayran olan Devrim, ilk kez onlardan biriyle konuşma şansına bu sayede kavuşmuştu. Çocuklara söylediği gibi Sinan’ı uyardı. Ama ayağını denk alması için değil, dikkatli olması için. Hatta daha da ileri gidip onu ablasının grubuna karşı koruyacağını ve yanında olacağını söyledi. Hatta Sinan tüm bunlar bir yanlış anlamadan ibaretmiş gibi yaptığında bozuldu. Onu azarladı, korkaklıkla suçladı. Küçük bir ortaokul kızının onu korkaklıkla suçlamasına içerleyen Sinan, bir süre Devrim’i idare etti. Ama lisede tanık oldukları olayın ardından onu kendinden uzaklaştırdı.

Sinan ülkücülerin okula saldıracağını biliyordu. Bunu Devrim’e söylerse, Eylem’i uyaracağını ve en azından mahallesindeki solcuların o gün okula gitmesine engel olabileceğini düşünmüştü. Ama Devrim bin türlü bahaneyle onu bu fikirden vazgeçirmişti. Ablası elebaşıydı. Asla kaçmazdı. Bilakis herkesi harekete geçirir, hazırlık yapardı. Ülkücüler bunu anladığında tabii ki Sinan’dan şüpheleneceklerdi. İşi oluruna bırakmak, polise güvenmek en doğrusuydu. Zaten jandarma ilk fırsatta hemen damlıyordu. O gün ilkokul bahçesinden olanları izlerken Sinan ilk defa çok utanmış, kendisinden uzaklaşan tüm eski lise arkadaşlarına hak vermişti. Bunun suçunu bir kız çocuğuna atması doğru değildi belki ama sonuçta olanlarda payı vardı. Kendisiyle yaşamak zorundaydı, ama Devrim’le yakın olmasına gerek yoktu. Devrim, Sinan’la ilişkisinin bozulmasına üzülüp kendini yeniden bebekleriyle kurduğu dünyaya verdiğinde, hızır gibi imdadına yetişen yine Ceren olmuştu.

* * *

Olaylar kontrolden çıkmadan önce, kar tatilinin hemen akabinde, Sinan dükkân kapısının her an açılıp içeri ülkücülerin girmesini beklerken ve umutsuzca onlardan kurtulmak için plan yaparken, içeri Devrim girdi. Evet olanları duymuştu, hayır onlardan bir haber getirmemişti, evet çok kızgınlardı, hayır affetmeye niyetleri yoktu, evet onu ülkücülerden biri olarak görüyorlardı, hayır ikna edemezdi, ama hayır çaresiz değildi, Devrim yanındaydı, ona ihtiyacı vardı, bunu birlikte halledeceklerdi, hayır ülkücülerden kaçmamalıydı, asla onlara rest çekmemeliydi, bu çok tehlikeliydi, işbirliği yapmalıydı, ne isteyeceklerini görmeliydi, planlarını öğrenmeliydi, sonra... sonrasına sonra bakacaklardı.

Neden mi bunu yapıyordu? Hiiç... Sinan’ın kötü olmadığını biliyor, yardım etmek istiyordu. Hayır, ablasına ihanet etmiyordu, ama hayır solcuları sevmiyordu. Neden mi? Kendilerini bir şey sanıyorlardı.

Devrim gittiğinde Sinan’ın kafası çorba gibiydi. Ama bütün o karmaşaya rağmen derinlerde bir yerde rahatladığını hissediyordu. Devrim’e güvendiği ve tüm dünyaya karşı onunla birlik olduğu için değil, yalnız olmadığı için. Komşu olmalarına rağmen Devrim’i o zamana kadar çok az görmüştü. Çocukken, yaşıt oldukları için Eylem’le sokakta oynadığını hatırlıyordu, onu ise babasının kucağında mahallenin bahçelerini gezmesinden ya da annesinin elini tutmuş misafirliğe gitmesinden hatırlıyordu. Yazları da bahçe merdiveninin altında, hasır bir örtünün üstünde tek başına evcilik oynarken görür olmuştu. Sinan yıllar içinde ara sıra bahçeden ona laf atmış ama sohbetleri pek ilerlememişti. Genelde ikinci cümleden sonra kızarıp bozarır ve ilk fırsatta bebeklerini toplar kaçardı. Sinan bu yüzden Devrim’in çok utangaç olduğunu düşünmüş, ona ilişmez olmuştu. Gelgelelim geçtiğimiz yaz aynı yerde bir genç kız görmüştü. Çocukluk kilolarını atmış, göbeği yerini ortalamanın epey üstünde genç kız memelerine bırakmıştı. Birden ortaya çıkan genç kızlığını gizlemek ister gibi saçlarını kısacık kestirmiş, kalın siyah çerçeveli gözlük takmaya başlamıştı. Ama hâlâ merdivenin altında bebekleriyle iki büklüm oynamaya devam ediyordu. Sinan’a göre akıl yaşı görüntüsüne yetişememişti.

Şimdiki Devrim ise aksine göründüğünden büyüktü. Saçları biraz uzamış, kulaklarının altından küt kesilmişti ve çok kalın bir kakülü vardı. Bu haliyle güzel olmasa da çarpıcıydı. Davranışları ve konuşmalarıyla geçen yazdan beri on yaş büyümüş gibiydi. Ses tonunda, seçtiği kelimelerde, delici bakışlarında, ölçülü hareketlerinde büyüklere has bir yaşanmışlık, çalışılmışlık vardı. Gençlerin o ele gelmez doğallığından yoksundu. Sanki her hareketi, her mimiği planlıydı. Belki de bu yüzden yanındayken ikna ediyor, ama gittiği anda hatırası insanın içine kurt düşürmeye başlıyordu.

Sinan’ın daha fazla kuşkuya ihtiyacı yoktu. Ne yaptığını çok iyi biliyor gibi görünen, sakin ve serinkanlı bu kız, kendisinde olmayan ama ihtiyaç duyduğu tüm özelliklere sahipti. Ve ne olursa olsun mahalledendi. Kıymet verdiği ve koptuğu insanlarla arasında bir bağdı.

Onu ziyaret etmemiş olsa, aynı gün öğleden sonra kapısından içeri giren Süleyman kendisini istihbaratla görevlendirdiğinde muhtemelen panik olur, eli ayağı titrer, bu işten yırtmak için dil döker, yalvarırdı. Ama onun yerine sakince dinledi. Zaten Süleyman’la karşı karşıya kalındığında dinlemekten başka bir seçenek yoktu. Himayesindeki ülkücülerden en fazla üç-beş yaş büyük olmalıydı ama iri cüssesi, kemerinin üstünden sarkan heybetli göbeği ve derin çizgilerle kırışmış alnı, abiden çok bir baba otoritesi yayıyordu.

Konuşma sırası geldiğinde Sinan, o günden sonra herkesle bağının koptuğunu, küçük Ceren’in bile kardeşiyle oynamayı bıraktığını, onlarla ilgili istihbarat almasının çok zor olduğunu, hele hele Süleymanlarla dükkânda, sokakta, kahvehanelerde takılırken durumu düzeltmesinin imkânsız olduğunu söyledi. Süleyman ona hak verdi. Bundan sonra beraber görünmeyecekler, gizli görüşeceklerdi. Sinan’ın kendine güveni arttı, bir adım daha atıp zaman kazanmak istedi. “Hemen bir şey beklemeyin, dediğim gibi, kimse yüzüme bakmıyor,” dedi. Süleyman’ın gözleri biraz kısıldı. Sinan’ı bir kere daha tartma ihtiyacı duydu. Sonra gülümsedi. “Anlıyorum Sinan, ama yamuk yaparsan da anlarım.” Sinan’ın ödünç aldığı güveni hemen titredi. “Tabii abi, ne demek,” dedi. Süleyman kalkmaya hazırlanırken kendini tutamadı.

“Peki ne yapacaksınız abi?”

“Onu zamanı gelince konuşuruz. Bizim de sana güvenmemiz gerek,” dedi Süleyman. Sonra öylece çıktı gitti.

Sinan sonraki günlerde kendinden hoşnut olma ve nefret etme arasında gitti geldi. Durumu çok iyi idare ettiği için, onlarla takılması gerekmediği için, biraz zaman ve özgürlük kazandığı için memnundu. Ama o günkü konuşmayla, çelişkiye ya da kaçışa izin vermeyecek şekilde onlardan biri olduğunu ilan etmişti. Alenen bu işe karışmayacağını, onlara bir borcu olmadığını söylese ne olurdu ki? Altı üstü bir-iki kez kahvede takılmış, birkaç eylemlerinden haberdar olmuştu. Öldürecekler miydi? Tehdit mi edeceklerdi? Dövseler ne olurdu? Durduğu yerden, olduğu insandan nefret ediyordu. Bu duygular içinde Devrim’e giderek daha fazla ihtiyaç duymaya başladı. Onun kontrollü hali kendisine de bulaşıyor, hissettiği panik duygusunu yatıştırıyordu. Her görüşmelerinin ardından Devrim’in yaydığı hisle ilgili içini farklı bir tedirginlik kaplasa da, faşistlerle işbirliği yapıyor olmanın verdiği o dehşet duygusundan kurtulabiliyordu.

Havaların yavaş yavaş ısınmasıyla birlikte olayların dozu o kadar artmıştı ki, kan gövdeyi götürürken Sinan biraz olsun rahatlamıştı.

Sanki artık Eylem ve grubu için de Süleyman ve ekibi için de aralarındaki husumet öncelikli olmaktan çıkmıştı. Eylemlerin sayısı ve şiddeti artıyor, bunlar içinde muhtemelen defalarca karşı karşıya geliyorlardı. Buna rağmen Süleyman olmadık zamanlarda ve nasıl beceriyorsa etrafta in cin top oynarken Sinan’ın karşısına çıkıp kendisini hatırlatmayı ihmal etmiyordu. Devrim, Sinan’a Eylem ve grubunun eylemleriyle ilgili istihbarat veriyordu ama bunların hiçbiri ülkücülerin bilemeyeceği şeyler değildi. “Derneğe gittiler”, “Greve destek eylemi planlıyorlar”, “Üç gündür nezarethanede olan ve haber alınamayan bir arkadaşları için yürüyüş yapacaklar” türünden haberlerdi bunlar. Sinan da genellikle, “İşte abi, hep aynı şey, dernek, grev arasında mekik dokuyorlar,” diyerek geçiştirmeye çalışıyordu.

Aslında Süleyman’ın ondan pek bir şey beklediği yoktu. Sadece onu unutmadıklarını hatırlatmak istiyor gibiydi. Ama o bile son iki haftadır hiç karşısına çıkmıyordu. Sinan nihayet unutulduğunu düşünmeye başlamıştı.

*****

7

Kasabanın esası, ezelden beri hayatta ne çok kötü ne de çok iyi bir şeyin oraya uğramayacağı inancına dayanıyordu. Bu ruh hali kasabayı o benzersiz dengede, gri tonların ağır bastığı bir huzur ortamında tutuyordu. Bu yüzden haftalardır gelişini bağıra bağıra duyurmasına rağmen kasırga yaşandığında kasabalı olanların şaşkınlığını yıllarca üzerinden atamadı.

İlk uğursuz haber, kendisinden haber alınamayan gencin nezarethanede pantolon kemeriyle kendini asmasıydı. İntihar ettiğine kimse inanmadı. Tüm solcu dernekler birleşip büyük bir eylem düzenledi. Grevciler mekânlarını terk edip onlara katıldı. Polis eylemi dağıtmak istedi. Eylemciler direndi. Olayın hâlâ kontrol altına alınabilme ihtimali vardıysa da o sırada peydahlanan ülkücüler buna engel oldu. Silahlar patladı. Ortalık kan gölüne döndü. Solculardan dört kişi öldü, onlarcası yaralandı, yüzlercesi tutuklandı. Sağcılar bir kayıp verdi, ne kadarı yaralandı, ne kadarı tutuklandı kimse tam bilemedi. Polis taraf tutmadığını kanıtlamak için onları da tartakladı ama bunun beyan edilen rakamların çok altında ve göstermelik olduğu düşünülüyordu. Sağcılar ilk defa bu şekilde ölmenin, ciddi tartaklanmanın ve tutuklanmanın öfkesiyle o gece solcu kahvehaneleri bastı. Bu kez kahvehanelerde sandalyeler fırlatılmadı, sopalar gösterilmedi, gözdağı vermek için havaya ateş edilmedi ama düpedüz cinayet işlendi. Solcular o geceyi sadece beş ölümle atlattıysa bu gündüz gerçekleşen eylemin ardından pek çok eylemcinin evde ya da karakolda olmasındandı. Bir avuç devrimciyi kahvelerde tükenmiş ve hazırlıksız yakalayan ülkücülerin sevinci uzun sürmedi. Solcular, kasaba tarihindeki ilk saldırı amaçlı kanlı eylemlerini o gecenin geç saatlerinde, hâlâ kahvelerinde intikam sarhoşluğu yaşayan ülkücülerin üzerinde gerçekleştirdi. Nasıl örgütlendiler, nasıl hazırlandılar, nasıl her şeyin üstüne o kadar insanı ve silahı topladılar, kimse anlamadı. Herkes sanki aklını kaybetmişti. Sağcıların kahvehanesinde kaç kişi öldü o gece, o da bilinemedi. Kimi beş dedi, kimi yirmi ama bu kez rakamı düşürmeye çalışan ülkücülerdi. Ne kadar büyük bir darbe yediklerini açık etmek istemiyorlardı.

Ertesi gün süresiz sokağa çıkma yasağı ilan edildi. Bu kez kaymakamın keyfî uygulaması değildi. Kasaba yangından beri ilk defa ilçe sınırları dışında haber olmuştu. Sadece Ege gazetelerinde ya da eklerinde değil, ulusal gazetelerde de haber olmuşlar, hem sağdan hem soldan büyük abiler, küçük kasabanın devrimcilerini ve faşistlerini kutlamış, kendi çaplarında iki taraf da zaferi kendi hanelerine yazmıştı.

* * *

Selen zafer hissedecek halde değildi. Gözü şişmiş, dudağı patlamış, kolu bacağı morarmıştı ama onları da hissetmiyordu. Babası eylemde bir şekilde yakalanmamayı ve ölmemeyi becerip eve kaçabilen kızını gördüğünde önce ağlamış, sonra dövmek istemiş ama onu da yapamadığından eline geçirdiği sandalyeyi kırmış, her şey normalmiş gibi oracıkta zarif zarif duran vazoları, bibloları yerlere çarpmıştı. Oturma odasının köşesinde sürekli ağlayan Selen ise babasının cinnetini pek de algılamıyor gibi duruyordu. Tüm dehşetini içinde yaşıyor, yaralandığını, öldüğünü gördüğü arkadaşlarının yüzlerini aklından çıkaramıyordu.

Onu kıyametin içinden çıkaran Eylem olmuştu. Kolundan vurulan bir arkadaşlarına yardım etme bahanesiyle oradan sıvışırken Selen’i de toplayıp götürmüştü. Selen o hengâmede anlamamış, Eylem’in yardıma ihtiyacı olduğunu düşünüp emri ikiletmemişti. Ama bir şekilde düşe kalka, saklana gizlene mahalleye vardıklarında Selen kızın yarasının ciddi olmadığını gördüğünde ne diyeceğini bilemedi. Kurşun sadece sıyırmıştı, kendi başına da kaçabilirdi. En azından lider olarak Eylem, bir başkasından da kızı götürmesini isteyebilirdi. Ama ilk fırsatta uzaklaşmıştı. Selen, ilk kez Eylem’le ilgili şüphe ettiği şeyin gerçek olduğunu o zaman anladı. Eylem, işler şiddete vardığında çok korkuyordu. Selen bunu garipsemiyordu. O da çok korkmuştu ama kaçmak aklına gelmemişti. Eylem ise kaçıyordu. Selen bir kızın koluna bir de kendi yaralarına baktı. Bakışlarını bir an Eylem’e dikti, sonra sırtını dönüp gitti. Annesinin çığlıklarına, Ceren’in dehşet içinde bakan gözlerine aldırış etmeden daha sonra babasının kıracağı masanın başındaki ilk sandalyeye çöküp sigara istedi.

* * *

Ceren o günden sonra savaş çıktı sandı. Yıllar sonra ne zaman bir savaş haberi okusa ya da fotoğrafını görse, pencereden izlediği mahallesinin hayaletini gördü. Baharın coşkusuyla çiçeklenen bahçeler sanki bir gün içinde kurumuştu, her biri farklı renklerle boyalı evler tehditkâr yazılarla kaplanmıştı, pencere pervazlarından duvarlara çiçekler sarkmıyor ama orası burası kırılmış saksılar varlıklarını sürdürüyordu. Evler de sanki çatışmaya katılmış gibiydi. Sıvalar dökülmüş, sımsıkı kapalı panjurlar çatlamış, çatı kiremitlerinin arasında boşluklar oluşmuştu.

Sokağa çıkma yasağı devam ediyor muydu bilmiyordu Ceren ama kimse sokağa çıkmıyordu. Kimse derken, savaşmayan kimse. Yoksa mutlaka belli aralıklarla sokaktan koşturma, bağrışma, ve silah sesleri geliyor, bunu bazen polis, ambulans sireni takip ediyordu. Her şeyi yasaklayan babası pencereden dışarı bakmayı da yasaklamıştı. Panjurlar kapalıydı. Ama Ceren her fırsat bulduğunda, kötü bir uykunun kâbusa çekilmesi gibi, panjur aralığından görünen sokağın hayaletlerine çekiliyordu. Evin içi de bir nevi savaş alanı gibiydi. Dışarıdaki sıcak savaşsa, içerideki soğuk savaştı. Babası hep evdeydi, televizyonda yayın olmadığı saatlerde de radyo hep açıktı, Selen hep odasındaydı, annesi hep sessizdi. Yemek yeniyor ama mutfaktan yemek kokuları gelmiyordu. Her şey lezzetsizdi. Radyoda konuşan adamın sesi hep aynıydı.

Bülten de sanki hep aynıydı. Ülkenin bir yerindeki olaylara ait aynı haber aynı şekilde veriliyor, sadece isimler ve rakamlar değişiyordu. Arada bir başbakan konuşuyor, o zaman radyonun sesi sonuna kadar açılıyordu. Babası sanki kurtuluş başbakanın iki dudağının arasından çıkacakmış gibi heyecanla dinliyordu. Annesi de mutfaktan çıkıp geliyor, Selen bile kulağını salonun kapısına dayıyordu. Sonra hepsi kös kös yerlerine dönüyordu.

Aile sadece yemekte bir araya geliyor, tek tük konuşuluyordu. Bu konuşmaların çoğunu Adnan Bey başlatıyor, sonra bir yerde kendi kendini gaza getirip kızıp yine kendi bitiriyor, kalkıp gidiyordu. Babasının monologları esnasında, değil lafa karışmak, kimse göz teması dahi kurmuyordu. Herkes başını önüne eğmiş, ne yediğini bilmeden tabağındakini kaşıklıyordu.

Günlerin aynılığından Ceren ne kadar o şekilde yaşadılar hiç anlamadı. Ona aylar geçmiş gibi geliyordu ama hâlâ ilkbahardı, hâlâ hava bir ılık, bir soğuktu, hâlâ akşamları soba yanıyor, gündüzleri annesi uyanır uyanmaz sırtına yün yeleğini giydiriyordu.

Bir sabah, sırtında yün yeleği, oturma odasında bebekleriyle oynuyor gibi yapıp panjurun aralığından hayalet sokağı izlerken, annesi kapıyı açtı. Ceren’in ödü koptu. Mandalı iyice indirmeden açtığı için kapı yine çatapat patlamış gibi ses çıkarmıştı. Ama Semra Hanım umursamadı. Geldi, kızını kucağına aldı, sarılıp hüngür hüngür ağladı. Ceren zaten korktuğu için ağlamaya hazırdı, annesinin bu tavrıyla Selen’e ya da babasına bir şey oldu sandı, o da kendini koyverdi. Sonradan öğrendi ki, sokaktaki çatışmalardan birinde sıkılan kurşunlar, camdan bakan küçük bir kıza isabet etmiş, kız ölmüştü.

Babası yine köpürdü. Kızdığında, üzüldüğünde, korktuğunda hep aynı tepkiyi verdiği için kimse garipsemedi. Camdan bakmayı tekrar yasakladı. Ciddiyetinin altını çizmek için “bir daha asla, hiçbir zaman, ben yaşadığım müddetçe” gibi eklemeler yaptı. Ama işte bir ailenin trajedisi bir başkasını, muhtemelen pek çoklarını kendine getirdi, yumuşattı ve yine bir araya getirdi. Çocuğun ölümünün suçunu sağcılar solculara, solcular sağcılara attı. Solcular uzun bir taziye mesajı yayımladı ve cenaze ve yas süresince tek taraflı ateşkes ilan etti. Ateşkes demediler elbette çünkü savaş yoktu. Ama sokaklardan çekilecekleri, provokasyona gelmeyecekleri, sadece kendilerini savunmak durumunda kalırlarsa çatışmaya girecekleri anlamına gelecek sözler sarf ettiler. Hâlâ kasabanın harbi delikanlısı rolünü oynamaya çalışan sağcıların görünüşte buna uymaları kaçınılmaz oldu.

Kasaba yavaş yavaş kendine geldi, camlar panjurlar açıldı, bir bahar temizliği başladı. Adnan Bey koyduğu ve zaten dinlenmeyen tüm yasakları yavaş yavaş kaldırdı. Okullar açıldı, Adnan Bey işe döndü, Ceren kimseden izin almadan Aslı’yla yeniden konuşmaya başladı, Selen her nasılsa üniversite sınavlarının yaklaştığını hatırladı ve derslere asıldı. Semra Hanım sürekli uyuklamayı bırakıp esaslı bir temizliğe girişti. Bütün tencereleri kalaylattı, bütün gümüşleri parlattı, hallaççı çağırıp yastıkların, yorganların pamuklarını havalandırttı, koltuklar kirlenmesin, eskimesin diye üzerlerine örttüğü kumaşları yeniledi. Evin ruhunu değiştirmek, kasvetini dağıtmak için elinde olsa kocasını ve kızlarını da cilalayacak gibiydi. Ama Selen’e renkli yeni bir gömlek dahi giydiremedi; Ceren’in saçına gazete reklamlarından gördüğü yeni tarz örgülerden yaptı, kırmızı kurdelelerle bağladı ama yüzündeki korkuyu silemedi; kocasına yapacak bir şey bulamadığından ona güzel görünmek için kendini süsledi ama Adnan Bey bir haftanın sonunda değişimi fark ettiğinde, “Bu ortamda kim için süsleniyorsun sen hanım!” diye çıkışınca onu da bıraktı. Zaten yastıklar fazla yüksek, yorganlar mevsim için fazla kalın olmuştu, koltuk örtülerinin cavlak turuncusu evin pastel renklerinde ve ortamında hadsizce sırıtıyordu, yeni kalaylı tencerelerde pişen yemekse bir şeye benzemiyordu.

* * *

Eylem sanki olaylar başlamadan kasabadan ayrılmış ve şimdi yeni dönmüş gibi faaliyetlerine bıraktığı yerden devam etti. Selen, eylemden sonra onu okulun açıldığı güne kadar hiç görmedi. Gördüğünde de ne yaptığını, nasıl olduğunu, yaralanan arkadaşlarının durumunu hiç sormadı.

Kimse de ona bir şey sorsun istemedi. Herkes kötüydü, herkes üzgündü, konuşarak bunları deşmenin anlamı yoktu. Herkesin gözlerinde aynı boş bakış, yüzlerinde aynı acıklı gülümseyiş vardı. Sanki görüşmedikleri haftalar içinde hepsi gençliklerini yitirmişti. Hepsinin yüzüne, hayal kırıklığını çok erken yaşta yaşadığı için nasıl baş edeceğini bilemeyen insanlara mahsus bir kaybolmuşluk yerleşmişti.

Eylem hariç. Eylem ısrarla hiçbir şey yokmuş, olmamış gibi davranıyordu. Herkesi kendine getirmeye çalışıyor, yeni eylem planları yapmaktan bahsediyor, derneği tekrar canlandırmak istiyor, sanki lider olduğunu hatırlatıyordu. İnsanların hissizliğine, cansızlığına kızıyor, yan çizmeye çalışanı sert bir dille eleştiriyordu. Belki böyle davranmasa kimse gıcık olmayacak, liderlerinin eylemde nereye kaybolduğunu, sokak çatışmalarında nerede olduğunu sorgulamayacaklardı. Lisedeki solcuların dedikodusu, rekabeti, nispeti, birbirine çamur atması pek yoktu. Tüm bunları aşmış olduklarından değil, daha çok faşistlere, polise, okula ve ailelere karşı dayanışma içinde olmak, onları birbirlerinde kusur arama dürtüsünden uzaklaştırmıştı. Memleketin solcuları bin parçaya bölünmüştü, kasabada bile pek çok farklı örgütün derneği vardı ama liseliler bu ayrışmalara pek takılmamış, mahallede komşuluğun önce gelmesi gibi, lisede de fraksiyonculuktan çok yoldaşlık baskın çıkmıştı.

Ama son haftalarda yaşananlar bu gönül birliğini de bozmuş gibiydi. Sokak çatışmaları esnasında başka bir grup öne çıkmıştı. Okullar açıldığında ise sadece sokakta değil, lisede de bu grubun etkisinin arttığı gözle görülür oldu. Grubun beyni olduğu söylenen kişi o kadar beklenmedik bir isimdi ki, Selen ilk duyduğunda bunların kendilerine rakip olabileceğine hiç ihtimal vermedi. Yücel, geçen yıl bir dönem aralarına katılmış, Selen’e aşkını itiraf etmek gibi abes bir şey yapınca ayrılmıştı. Her gün okula 15 kilometre ötedeki köyünden gelen bu sessiz tuhaf çocuğun, hem de kasabanın en karanlık solcu grubunu yönetiyor ve büyütüyor olması pek mantıklı değildi. Eylem’i bu derece hırslandıran bir etken de zaten kendi örgütlerinin bu gruba karşı zemin kaybediyor olmasıydı. Ama yoldaşlarının yas tuttuğunu görmeyip kitap gibi konuşarak bu süreci sadece hızlandırıyordu.

Millet sorgulamaya başlamıştı: O kim oluyordu? Eylem, eylemden kaçmıştı. Sokak çatışmaları esnasında kapısına gelen dernek üyelerini de hasta olduğu gerekçesiyle geri çevirmişti. Destek için İzmir’den gelen yoldaşlardı bunlar; Eylem’in methini duymuşlar, tanışmak, beraber hareket etmek istemişlerdi. Yaralı olmayan, aktif çalışabilecek, ailesinin baskısına maruz kalmayan herkese ihtiyaçları vardı. Fakat desteğinden şüphe edilmeyen Eylem kafasını kapıdan bile uzatmamıştı. Babası gitmişti onun yerine. Eylem’in 40 derece ateşle yattığını söylemişti. Gerçekten ateşlenmiş miydi? Korkudan ateşlenmiş olmayaydı!

Selen bunlarla da pek ilgilenmedi. O saatten sonra Eylem’in liderliğini tanımadı, ama insanların onun arkasından laf etmesine de izin vermedi. Söylenenlerin ne kadarı doğruydu bilmiyordu ama greve gidenlerin yanına uğradıklarında Sezgin Amca’nın gözlerindeki eksilen gururdan hepsinin uydurma olamayacağını anladı. Selen kendi ritminde derneğe gidip gelmeye, arada greve destek olmaya devam etti ama artık kendine yeni bir amaç edinmişti: Üniversite sınavını kazanıp İzmir’e gitmek. Solculuktan vazgeçmek niyetinde değildi ama bu kasabadan kurtulmak istiyordu. Eylem’in aksine artık hiçbir şeyden korkmuyordu. Politikayla da aslında hiç ilgilenmiyordu. Sadece karakolda intihar ettiği söylenen Haluk’u, eylemde ölen Emine’yi, Salih’i, Hasan’ı, çatışmalarda ölen yoldaşlarını düşünüyor, kendini onları yüzüstü bırakmış gibi hissediyordu. Bunun için kasabayı suçluyordu. Anne baba korkusuyla, yerleşmiş kasaba ahlak kuralları içinde solculuk yapmaya çalışmaktan nefret ediyor, şehirde böyle olmayacağına inanmak istiyordu. En azından Sinan’la, Ahmet Mehmet’le uğraşması gerekmeyecekti. Özgür olacaktı.

Eylem’e de bunu aşılamaya çalışıyordu. Daha önce söylediği şeyde haklıydı Eylem. Düşman net ve anonim olmalıydı. Sen de düşman için öyle olmalıydın. Böyle ne idüğü belirsiz, saçma sapan Türk filmleri gibi yaşanmamalıydı devrim. “Artık dikkat çekmeyelim,” dedi Selen. “Sen de çalış biraz. Şu sınavı kazanalım. Aynı üniversiteye gidelim, aynı yurtta kalalım.” Eylem’le ilişkileri o dönem eşitlendi. Eylem itibarını bir miktar kaybetse de iyi bir arkadaş kazandı. Babası bile hayal kırıklığını gizleyemezken, yanında duran ve ona inanmaya devam eden arkadaşına ilk kez saygı duydu.

*****

8

Sinan uyandığında saat yediydi. Uzun zamandan beri ilk kez bu kadar uyumuştu. Ev halkı sekizden önce uyanmazdı ama gün aymış, sokaktaki sesler işitilir olmuştu. Sessizce kalktı, üst ranzada uyuyan kardeşini uyandırmamak için dikkatle kıyafetlerini giyip parmak ucunda evden dışarı çıktı.

Mahalleyi sanki ilk kez o ışıkta görüyormuş gibi uzun uzun etrafına bakındı. Ne zamandır gecenin bitiminin o soğuk laciverdinde çıkıp gidiyordu evden, o yüzden sabahın açık sarısı duygularını coşturmuştu. Hava mükemmeldi. Gerçekten de kasabada en sevdiği ay hazirandı. Yazın tartışmasız geldiği, yağmurların sona erdiği, kısa kollu gömlekle bütün gün ve gece rahat ettiğin, öğlenin sıcağında çok azıcık terlediğin, akşamın serinliğinde çok azıcık üşüdüğün, tüm kızların askılılarla gezdiği, okullar kapandığı için çarşıda cirit attığı, açık saçları henüz tenlerine yapışacak kadar sıcak olmadığı için o korkunç atkuyruğunu yapmadıkları, yine sıcaklar bastırmadığından çarşının her saat kalabalık olduğu, annelerin çocuklarını başlarına güneş geçmesin diye eve sokmaya çalışmadığı, hâlâ sıcak tahinli pide yiyebildiğin ama dondurma da alabildiğin, buz gibi birayı rakıya tercih etmenin anlayışla karşılandığı, acılı turşu sularının yerini ekşi limonataların aldığı, derenin gürül gürül aktığı, yeşilin henüz sararmadığı yılın en muhteşem ayıydı. O muhteşem ayın en muhteşem saati de bu olmalıydı.

Dükkânı açmadan önce çarşıdaki kahveye uğradı. Sade bir kahveyle sigara içti. Geceleri kahvede uyuyan, evi barkı olmayan, saf diye okutulmamış kahveci çırağı Musa’yla sohbet etti. Deli deli konuşuyor diye millet arada eğlenmek için laf atar ama çoğu zaman başlarını şişirmesin diye ellemezlerdi. Sinan iyi günündeydi, yanına oturttu, kahvede olup bitenleri anlattırdı. Sağcı ya da solcu yerine esnaf kahvesi olmayı seçmiş ve öyle kalabilmiş bir yerdi çarşı kahvesi. Ama sağcısı da solcusu da uğrar, çoğu kez esnaftan para toplamaya çalışırlardı. Esnaf da başlarına dert olmasınlar, burayı bari rahat bıraksınlar diye üçer beşer kuruş verirdi. Karşılığında da ne kadar yanlış yolda olduklarına, hayatta en hakiki mürşidin okuyup para kazanmak olduğuna dair nutuk atarlardı. Onlara göre kendilerinin tek eksiği okumamaktı. Ama okuyup da böyle olacaklarına okumamış olmayı tercih ederlerdi. Bu okuma lüksüne sahip çocukların kasabayı işle güçle kalkındıracağına, böyle şeylerle uğraşmaları anlaşılır gibi değildi. Ama işte delikanlıydılar, adı üstünde deliydiler. Onlar da genç olmuştu, anlıyorlardı, geçecekti. Ama silah milah ayıptı. Kasabanın adını çıkarmışlardı, utanmıyorlar mıydı. Sinan kalabalık saatlerinde oraya pek takılmazdı çünkü laf eninde sonunda Sinan’a gelir, esnaf amcalar tarafından doğru örnek olarak parmakla gösterilirdi. Şimdi sabahın köründe hazır kimse yokken ve Musa’nın rakip tanımaz kahvesini yudumlarken, onun kahvede olup bitenleri cümlelerin başı sonu olmadan saçma sapan anlatışını dinlemek çok keyifliydi. Yoruluncaya ve dinleyemez oluncaya kadar orada kaldı. Yoldan geçen simitçiden dört simit aldı, Musa’yı çok erken açtığını bildiği mandıracı Hüseyin’den eski kaşar almaya yolladı. Bardak bardak çay eşliğinde iki simitle dünya peynir yedi, üstüne bir tane daha hazım kahvesi içti. Karnı yemekten, beyni lakırdıdan şişmiş ama son derece mutlu gitti dükkânına.

Gün içinde birkaç satış yaptı. İşler hâlâ iyi sayılmazdı ama açılıyordu. Düğün mevsimi geliyordu. Memlekette gerilim giderek tırmanıyordu ama kasaba sanki en kötüsünü yaşamış, kâbustan, kıştan, terörden kurtulmuş gibi iyimser bir ruh hali içindeydi. Grev devam ediyor, eylemler sürüyor, kahvehane kavgaları, dernek baskınları hayatın gerçekleri olmaya devam ediyordu. Ama o günden sonra can kaybı yaşanmamıştı. Bu ortamda züppe bir zenginden barış isteyen evhamlı bir anneye dönüşen annesi bile en kötüsünün yaşandığına herkesi ikna etmeye çalışıyordu. “Bu çocuklar bizim evlatlarımız. Yaptıklarının neye mal olduğunu gördüler. Elbette bir daha oraya varmasına izin vermezler,” diyordu karşısına çıkanlara. Hiç laflamadığı, mümkün mertebe görmezden geldiği Sezgin Beylerle bile aynı sohbeti yapıyordu. Kendince mesaj mı veriyordu, onay mı bekliyordu, kendini mi ikna etmeye çalışıyordu bilinmez ama ne yaparsa yapsın ille de gümbür gümbür yapması gereken annesi bu kez de mahallenin aktif barış elçiliğine soyunmuştu.

Sinan sık sık kapının önüne çıkıyor, taburesine oturup gelen geçenle laflıyor, komşu dükkân sahipleriyle şakalaşıyordu. Bir yandan da Selen’in geçmesini bekliyordu. Selen bazen Eylem’le, bazen de Ceren’le ama hemen hemen her gün dükkânın önünden geçiyordu. Sinan bunun kendisiyle ilgili olduğunu kurgulasa da, hayalinin gerçeği ele geçirmesine izin vermiyordu. İstese de izin vermesi zordu. Selen uzun bir süre yüzüne bakmamış, sonrasında da ancak gördüğünde selam verecek kadar affetmişti Sinan’ı. Sinan dükkânın içindeyse yüzünü çevirip bakmıyordu bile. Ancak kapının önündeyse ve görmezden gelmesi mümkün olmadığında gülümsemesini bahşediyordu. Yanında Ceren varken birkaç çift laf ediyordu ama Sinan Abisini görünce koşup kucağına atlayan, bıcır bıcır konuşmaya başlayan bir kardeşi varken daha azını yapması mümkün değildi zaten.

Saat dört olmuştu. Selen genelde bu saatlerde geçiyordu. İçinde yükselen heyecanı bastırmaya çalışmadı. Yoldan geçen limonatacının peşine takılan çocukları gördü. Bunlar çarşıya, parka gider gibi eğlenmeye gelen yukarı mahalle çocuklarıydı. Yukarı mahalle çocuğu olmak demek fakir olmak demekti. Çoğu zaman altlarında don olmaz, kendilerine fazla büyük ya da fazla küçük gelen şortlarının yırtık yerlerinden popoları görünürdü. Plastik terlik içindeki ayakları yürüdükleri yolun tüm tozunu kirini taşırdı. Ama mutsuz çocuk değildi bunlar. Çoğu haylaz ve hırttı. Çarşıya gelmeyi parka gitmeye tercih ediyorlardı çünkü mutlaka kafalayacak bir satıcı, yolacak bir esnaf buluyorlardı. Şimdi de limonatacıya sarmışlardı. Israrla “limon” istiyorlar, valla da billa da sonra ödeyeceklerini garanti ediyorlardı. Limonatacı henüz direniyordu ama yenilmesi yakındı. Zaten yerinde zor duran Sinan ayaklandı, “Hadi gelin çocuklar, size limon alayım,” dedi. Çocuklar büyük tezahürat yaptı. Parlak gözleri daha da pırıldadı, anlamsızca birbirlerini dürttüler, şakalaştılar. Yüzsüz bir tanesi bir tane daha istedi. Diğerleri, “O içerse biz de isteriz,” dedi. Hepsinden büyük görünen bir kız, ikinci bir limon yerine arabadaki un kurabiyelerinden istediğini söyledi. Sinan ikinci limonataları almayı kabul etmiş gibi, uzun uzun kimin kurabiye yiyeceğini, kimin limonata içeceğini anlattılar. Satıcı adam neredeyse utanarak, “İşte abi, ondan yüz vermiyorum ben bunlara,” dedi. Sinan ne yapacağını düşünürken, Selen’le Ceren’in dükkânın biraz ilerisinde durup onları izlediğini gördü. Bu fırsatı kaçıramazdı, “Tamam ya, n’apalım, el verdik bir kere,” dedi. Büyükçe bir kâğıt parayı satıcıya uzatıp ne isterlerse vermesini söyledi. Ardından Ceren’e dönüp “Sen de ister misin bir limonata?” diye sordu. Ceren umutla ablasına baktı. Selen herkesin yanında söylemekten utanıyormuş gibi Sinan’a yaklaşıp, “Ya bu çok nanemolla, hemen midesi bozuluyor,” dedi. Nasıl yapıldığı, bardakların nasıl yıkandığı belli olmayan şeyleri içirmiyorlardı belli ki. İyi aile çocuklarının hepsi bu zevklerden maalesef mahrum kalırdı. Annesi olsa açık açık, “Pis şeyleri verme çocuğa,” derdi. Selen’in utancı ve suçu Ceren’in zayıf bünyesine atması hoşuna gitti. Gerçi ne dese, nasıl dese hoşuna gidiyordu ama her seferinde ilkmiş gibi bir şaşkınlık, bir hayranlık yaşıyordu.

Ceren, döke döke limonatalarını içen, kurabiyeleri ağızlarına bütün bütün atan çocuklara kıskançlıkla bakıyordu.

“Hadi gelin, sizi pastaneye götüreyim o zaman,” dedi Sinan.

Selen, “Yok canım, ne lüzumu var, içmediği şey mi, ektilik yapıyor işte,” dedi ama Ceren çoktan Sinan’ın elini tutmuştu. Sinan çok mutluydu ama ne diyeceğini bilemiyordu. Hayallerinde Selen’le birçok konuda sohbet etmişti ama şimdi bunlardan birini bile hatırlayamıyordu. Allahtan Selen aynı dertten mustarip değildi.

“Ne iyi ettin çocuklara limonata alarak,” dedi. Sinan övünüyor gibi olmamak için sustu.

“Yani tabii bu sadakalar da bir yere kadar. Yaşam koşullarını değiştirmek lazım,” dedi Selen, iyi bir solcu gibi. “Sen gördün mü onların mahallelerini hiç?” diye sordu.

“On yaşından beri babamla kurbanda gider et dağıtırız. Hiç değişmez oralar. Buralara katlı apartmanlar yapıldı, oteller açıldı, orası ilk gittiğimde nasılsa aynı öyle. Tarih gibi,” dedi Sinan. İçin için yanlış bir şey söylememiş olmayı umut ediyordu.

Selen birkaç saniye fazla uzun baktı Sinan’ın yüzüne. Sonra kararlı bir sesle, “Değişecek o tarih, gör bak,” dedi. Sinan gülümsedi. Kasabada normal bir sohbetin giderek yapılamaz olduğuna yeterince tanık olmuştu. Üniversiteye giden eski lise arkadaşları, akşamüstleri bira içtiği sağcı esnaflar, hatta annesi dahil herkes artık gazete demeci gibi konuşuyordu.

“Hiç sormadım Selen. Sınavın nasıl geçti?” diye sordu konuyu değiştirmek için. Selen’in adını telaffuz etmek ona kendini ele vermiş gibi bir tuhaf hissettirdi. Heyecanlandı, farkında olmadan Ceren’in elini sıktı. Ceren, “Ne var?” der gibi baktı, sonra umursamadı. Selen belli ki garipsemedi. Garipsemesi için bir nedeni de yoktu. “İyi uyudun mu Selen?”, “Saçına yaprak düşmüş Selen,” “Koluma girsene Selen” hayallerine ait cümlelerdi. Oradaki “Selen”ler aralarındaki özel ilişkiye vurgu yapan bir detaydı. Bunlardan habersiz yanında yürüyen Selen için hiçbir gizli içeriği yoktu.

“Valla kötü geçti. Kesin kazanamam dedim ama konuştuğum herkesin benden kötü geçmiş. Puanlar çok düşükse belki bir yerlere kapağı atarım.”

“Atarsın atarsın...” dedi Sinan. Sonra başka hiç kimseyle paylaşmadığı bir düşüncesini Selen’e açtı.

“Ben de seneye tekrar gireyim diyorum.” Selen de Ceren de şaşkınlıkla yüzüne baktılar. Ceren şımarıkça, “Ya Sinan Abi, en azından sen buradasın diye seviniyordum. Herkes gitmek istiyor,” dedi. Sinan gülümsedi.

“Emin değilim henüz. Öyle kendi kendime düşünüyorum. Anneme falan söyleme sakın ha Ceren.”

“Neden?” diye sordu Selen. “İstemiyor mu annen? Geçen sene istiyordu diye hatırlıyorum.”

“Yok, ondan değil de, şimdi burada düzen kuruldu. O ne olacak falan. Çok konuşulur, çok mesele olur. Zaten girsem de kazanır mıyım meçhul. Geçen yıl kazanamadım. Ve şimdi puanım da düşecek.”

“Keşke bu yıl girseydin,” dedi Selen. “Kesin kazanırdın. Bu yıl kazananlar geçen yıl kazanamayanlardan daha kötü bir sınav çıkarmış olacak, emin ol,” dedi. Güldüler.

“Evet ama işte aklım başıma geç geldi. Başvuru bitmişti. Neyse, bakalım seneye neler olacak, belki ortalık iyice karışır, giren herkes kazanır,” dedi Sinan neşeyle.

Pastaneye geldiler. Selen, Sinan’ın oturma teklifini geri çevirdi. Annesi kıyma bekliyordu. Limonatalarını ayakta içtiler. Sinan bir de dondurma aldı hepsine. Ciddi hiçbir şey konuşmadan yalana yalana, daha çok Ceren’in dondurma yemeyi beceremeyişine gülerek döndüler. Yol ayrımında Selen teşekkür etti. Tam gitmek üzereyken döndü, “Bence üniversite sınavına girmelisin Sinan,” dedi. “En iyisi bu. Kasabadan çekip gitmek...” Sonra saçmalamış gibi neşeyle güldü. Sinan gülmedi. Gözleri parladı. Arkalarından uzun uzun baktı. Söylediği her şeyi iyi aldı, her şeyi sevdi ama aklında en çok “Sinan” demesi kaldı.

* * *

Ertesi gün yine aynı saatlerde, aynı taburede, aynı sahnenin yaşanmasını düşlerken köşeyi dönenin Selen değil Devrim olduğunu gördü. Konuşmak durumunda kalmamak için dükkâna girdi. Camın önünden geçerken içeri bakarsa selamlaşmak zorunda kalmamak için başını öne eğip altınları tartmaya koyuldu. Ama tam da tahmin ettiği gibi Devrim teklifsizce dükkâna girdi.

Başı dertteyken kıza yakın davranıp her şey normale döndüğünde uzaklaşmak istediği için kendisini kötü hissediyordu ama elinde değildi. Tehlike ortadan kalktığında, kızın onu rahatsız eden halleri sanki iyice görünür oluyordu.

Sokak çatışmalarından sonra sağcıların Eylem’in grubuyla ve özel olarak da Selen’le yaşadığı husumet de soğumuştu. Böyle olunca da Süleyman bir daha karşısına çıkmamıştı. Belki de ölmüştü. Ama nedense Devrim olayın peşini bırakmıyordu. Sürekli karşısına çıkıyor, kendisiyle temasa geçip geçmediklerini soruyor, geçmediklerini duyunca neredeyse hayal kırıklığına uğruyor, bunu iyi değil kötü bir gelişme olarak yorumluyordu. Sanki çok siyasiymiş ve çok görmüş yaşamış gibi ülkücülerin asla unutmayacağına, er ya da geç geleceklerine emindi. Sinan birkaç defa artık bir öneminin kalmadığını anlatmaya çalışmıştı. Kasaba genelinde toplam 103 kişinin öldüğü söyleniyordu. En çok hangi grubun kayıp verdiği hâlâ tartışma konusuydu ama sağcıların da epey kan kaybettiği biliniyordu. “İşte bundan,” diye çıkışmıştı Devrim. “Bunu beklemiyorlardı. Kendilerini bu kasabanın hâkimi gibi görüyorlar. Ama kime sorsan bu savaşı burada solcular kazandı. Ablam bile avantaj onlardaydı aslında diyor. Grev desen büyüyor. Sendika dediğini yaptıracak diyorlar. Sağcıların bunu burada bırakmayacağına eminim. Güç topluyorlar.”

Sinan, Devrim’in dediğim dedik tavrına, özgüvenine inanamıyordu. Hem ona ne oluyordu? Solcu bile değildi. Siyasetle ilgilenmiyordu. Neden karışıyordu? Ülkücüler büyük bir şey planlıyorsa bile bu artık Eylem’i, Selen’i aşmıştı. Sinan’dan isteyecekleri, bekleyecekleri bir şey yoktu. Devrim orada susuyor, belki de öyledir diyordu. Ama Sinan bunun nedense Devrim’in çok da hoşuna gitmediğini hissediyor ve bundan derin bir rahatsızlık duyuyordu

Devrim içeri girdiğinde kafasını kaldırmadan, “Merhaba Devrim. Sen sormadan söyleyeyim ses yok, gelmediler,” dedi. Devrim güldü. “Bir şey sormaya gelmedim. Bir şey demeye geldim,” dedi. Sinan bu kez kafasını kaldırıp baktı.

Devrim yine saçını değiştirmişti. Omuz hizasındaki saçlarını iyice yapıştırmıştı. Ne sürdüyse kalıp gibi duruyordu. Uzamaya başlayan kâküllerini de yana taramış, yüzüne düşmesinler diye sürdüğü şeyle kulağının arkasına almış, belki de firkete takmıştı. Kasabadaki genç kızlar dikkat çekmek istediklerinde makyaj yapar, süslü giyinir, renkli oje falan sürerlerdi. Gerçi siyaset bunları artık neredeyse ortadan kaldırdığından kasabanın erkekleri kızların üzerinde askılı bluz gördüklerinde heyecanlanır olmuştu. Mini etekse tarih olmuştu. Hepsi İspanyol paça pantolon üstüne tişört giyiyordu. Saçların hafif yağlı olması makbulmüş gibi davranıyorlardı. Bir gram makyaj yapmadıkları gibi yüzlerindeki sivilceleri ve sigaranın neden olduğu sarı benizlerini gururla taşıyorlardı. Ama durumun böyle olmadığı eski güzel günlerde de saçıyla onun kadar uğraşananı görmemişti. Saçına takmıştı Devrim. Başka bir yeriyle uğraştığı yoktu. Üstü başı dökülüyordu. Bu yüzden olacak, ister istemez yüzü daha dikkat çekiyordu. Tek tek incelendiğinde özenle çizilmiş yüz hatları, çehresindeki birleşimde hata veriyordu. Ergenlikten olabilirdi bu. Birkaç yıl sonra çok güzel bir kız olabilirdi. Şu an tek söylenebilecek şey, yüzündeki her şeyin isyan ediyor gibi göründüğüydü.

Sinan sormadan devam etti:

“Bugün Süleyman’ı sokaktan geçerken gördüm. Öylesine geçmiyordu. Uzun uzun bakındı. Bizim evin önünde durdu bir süre. Sonra da sizin evin önünde durdu. Sonra da yürüdü gitti.”

Sinan tedirgin oldu. Belli etmemek için çıkardığı altınları yerlerine koymaya başladı. Devrim anlatmaya devam etti: “Dün de Vural geçti. Yalnız değildi. Yanında tanımadığım iki arkadaşı vardı. Çekinmeden bağıra çağıra konuşuyorlardı. Pis konuşuyorlardı. Neler olduğunu söylemeyeceğim ama mahalledeki kızlara kötü şeyler yapacaklarıyla ilgili... Şakalaşıyorlardı. Sonra bir tanesinin, ‘Kasabanın en sosyetik mahallesi en azılı solcuları barındırıyor,’ dediğini duydum. ‘İşte şımarıklar solcu oluyor,’ diye güldü Vural.”

Konuşulan şeyler, Devrim’in bunları aktarma şekli, Sinan’ın bunları işitiyor oluşu, her şey ama her şey çok rahatsız ediciydi.

“Eee başka? O kadar mı?” diye sordu.

“Ben o kadarını duydum merdivenin altından. Yürüyüp geçtiler.”

Sinan ciddiye almamış gibi başını salladı.

“Sinan, biliyorsun ki haklı çıktım. Bir şeyler çeviriyorlar. Ciddiye almıyorsun ama ben yine de seni uyarmak istedim,” dedi. Sinan cevap vermeyince kapıya yöneldi. Çıkmadan önce Sinan biraz ters bir sesle, “Sinan Abi...” dedi. Devrim dönüp bakınca ekledi: “Ablan nasıl ablansa ben de senin abinim. Ben ondan bile büyüğüm,” dedi otoriter olmaya çalışan bir sesle. Devrim bir şey demedi. Sinan hoş bir şey söylemiş gibi tatlı tatlı gülümseyip çıktı.

Sinan o gün bir daha kapının önüne çıkmadı. Selen geçsin, onu görsün, konuşsunlar istemedi. Ortaya çıktılarsa ve takip ediliyorsa, Selen’le barıştıklarını bilsinler istemedi. Bütün gün kendini işe verdi. Altınları temizledi. Defterleri kontrol etti. Yazı kış gibi geçirirse iflas edebileceğini, o zaman üniversiteye gitmesinin önündeki büyük bir engelden kurtulacağını düşündü.

*****

9

Sinan akşamüstü dükkânı kapatıp eve dönmeden önce esnaf arkadaşlarının yanına bira içmeye giderken yan sokaktan bir ıslık işitti. Süleyman sokağın ortasında durmuş ona bakıyordu. Kafasıyla gel işareti yaptı ve onu beklemeden arkasını dönüp yürümeye başladı. Sinan çaresiz onu takip ederken kalbi dışarı fırlayacak gibi atıyordu.

Süleyman yolun sonuna doğru yavaşladı, bir evin kapısının önünde durdu. Sinan’a bir anlığına baktıktan sonra içeri girdi. Sinan her adımında geri dönmesi, koşarak oradan kaçması gerektiğini düşünerek peşinden gidip açık kapıdan içeri girdi. Girer girmez kapının ardında duran Süleyman kapıyı kapadı.

“Buyur gir, hoş geldin,” dedi dalga geçer gibi. Girişte duran ahşap masayı gösterdi. Mutfak olduğunu anladığı bu boşlukta bir tezgâh, bir de musluk vardı. Tezgâhın üzerinde bir tane piknik tüpü duruyor, onun üzerinde de çay demleniyordu. Çay bütün gün demleniyormuş gibi acı ve bayat kokuyordu. Masanın üzerindeki içi boş kül tablası hiç yıkanmamış gibi katman katman kül kaplıydı. Kokusu çaya karışıyor, evin havasızlığıyla birlikte iyice katlanılmaz oluyordu. Sinan bir umut mutfak aralığından bir odaya açılan kapı boşluğuna baktı ve o an üç çift gözle karşılaştı. Hepsi odadaki tek sedire dizilmiş, matinenin başlamasını bekler gibi bekliyorlardı. Sinan mutfakta karar kıldı. Sırtı onlara dönük olacak şekilde masanın ucundaki tabureye oturdu. “Arkadaşlar birahanede bekliyor, fazla kalamam,” dedi.

“Bir acı çayımızı iç artık canım. Sen soğuk biraları götürürken biz çalıştık, savaştık, öldük,” dedi Süleyman yine öylesine hoşbeş edermiş gibi. Sinan bir talepleri olacağını anladı. İçinden, “Mücadele etmeliyim, bana bir şey dayatmalarına izin vermemeliyim, onlara bir borcum yok,” diye geçirdi.

“Ama hemen konuya gelicem, çünkü ben de anneciğinin merak etmesini istemiyorum.”

İçerideki seyirciler homurdanarak güldü.

“Bize Eylem’i getireceksin,” diye devam etti Süleyman, çok normal bir şey söylemiş gibi. Sinan şaşırdı.

“Ama benim Eylem’le selamım sabahım yok. Dibimizde oturduğuna bakmayın. Ailesiyle hiç alakamız olmadı. Hele Eylem beni hiç sevmez. Hatta sizlerle ilişkim olduğunu öğrendiğinden beri nefret ediyor,” dedi bu isteklerini reddetmenin kolay olacağını düşünerek.

“Ama Selen’i sever ve onun yakın arkadaşı. Sen de Selen’in arkadaşısın. Bir şekilde Eylem’e ulaşman kolay,” dedi Süleyman aynı güvenle. Selen’in adını duyunca Sinan’ın kalbi yine güm güm atmaya başladı.

“Selen’in de o günden sonra benimle konuşmadığını biliyorsun,” demesiyle Süleyman birden tüm gücüyle masaya vurdu. Sinan irkildi. Arka odadaki fısıltılar kesildi. Süleyman burnundan soluyarak, “Bana yalan söyleme!” diye bağırdı. Sonra heceleyerek aynı şeyi sakin ve tehditkâr bir şekilde tekrar etti: “Ba-na ya-lan söy-le-me.”

Sesinde ve tavırlarında teatral bir hava vardı. Sanki bunu bekliyormuş da, böyle bir tepki göstermeyi planlamış gibi... İzleyicilere şov yapar gibi.

“Süleyman bak, sakin ol. Ne gördün, ne duydun bilmiyorum ama kardeşi Ceren beni sever. Onun yanındayken rastlaştığımızda ayıp olmasın diye iki-üç kelime ediyor. O da daha yeni. Benden hâlâ şüphe ediyor, ondan bir şey istemem mümkün değil,” dedi.

Süleyman sigarasından uzun bir nefes çektikten sonra, “Dün dondurmaları yalarken hiç öyle görünmüyordunuz,” dedi. Sinan bunu bekliyordu.

“Bak, dün bir ilkti. Yine Ceren hatırına...” dedi, bir şeyler daha söyleyecekti ama vazgeçti. “Kime ne anlatıyorum,” diye geçirdi içinden. Elinde silah, sokaklarda adam öldüren, kahvehane tarayan, solcu gördüğü yerde yumruklayan adamlara Selen’le ilişkilerini anlatmaya çalışıyor, anlaşılmayı bekliyor, böyle yırtabileceğini ümit ediyordu. Korkudan, içemediği sigaradan, çaydan başına ağrı saplanmıştı.

“Ne istiyorsunuz Süleyman? Eylem’i ne yapacaksınız?” dedi yılgınlıkla. Konuyu anlarsa belki olmayacağını anlatmanın bir yolunu bulabilirdi.

“Hah şöyle,” dedi Süleyman bunu bir kabul gibi görerek. “Sadede gelelim.” Sinan sustu. Dinleyeceğini göstermek ister gibi sigara yaktı. Ona da bir tane uzattı. Hatta Samsun paketini masadaki Birinci’nin yanına koydu paylaştığını göstermek ister gibi. Arkadaki seyircilerden biri hemen yanında bitti.

“Biz de alalım mı abi?” diye sordu. Sinan’a değil Süleyman’a bakıyordu. Süleyman pis kokunun yeni farkına varmış gibi yüzünü buruşturdu.

“Biraz adap öğrenin öküzler! Benim sigaram mı?” Çocuk mahcup olmaktan çok sonuca ulaşmak için Sinan’a döndü. Sinan bir şey sormasına fırsat vermeden içinden altı tane çıkarıp çocuğa verdi.

“Sağ ol abim,” dedi çocuk yerine dönerken. Süleyman sigarasını söndürüp Samsun’u yaktı. Derin bir nefes çekti.

“Bizim Eylem’miş, Selen’miş, o şımarık çocuklarla işimiz yok. Ama O Sezgin denen deyyusa anyayı konyayı göstermenin zamanı geldi.” Sonra yine sustu. Sigarasından birkaç nefes daha çekti.

“Senin haberin var mıdır yok mudur bilmem ama herif sokak çatışmaları boyunca bütün solcuları yönetti. Grevcileri de o dolduruyor. Diyorlar ki Sezgin olmasa grev bitmişti.”

Sinan gerçekten bunları ilk kez duyuyordu. Devrim de hiç bahsetmemişti. Muhtemelen o da bilmiyordu. Bilse kesin anlatırdı. Tabii Süleyman yanılıyor da olabilirdi. Yine sustuğu için Sinan lafa girdi.

“Emin misiniz abi? Sizi kandırmış olmasınlar. Hiç duymadım öyle bir şey, duyanı da duymadım. Yani o iki haftayla ilgili çok konuşuldu, herkes bir şeyler söyledi. Hangisi doğru, hangisi yalan bilemem ama hiç kimse böyle bir şey demedi.”

“Demez çünkü o Sezgin denen it suda yürüyüp izini belli etmeyen cinsten. Kendi hep geri planda durdu, lider diye başkalarını öne çıkardı. Grevde de öyle. Sanki çay içip börek dağıtmaktan başka bir işi yokmuş gibi davranıyor ama her şeyi o yönetiyor.”

Sinan inanıp inanmamakta kararsız kaldı. Adam 60’lardan beri her siyasi mücadelede yer almıştı. Ama kendini hiç gizlememişti. Çok önemli biri olsa geride durmaz, gururla öne çıkardı. Hem buralarda ne işi vardı o zaman. Allahın kasabasında. Ankara’dan buralara gelmişlerdi. Sürüldüğü söyleniyordu. Ama öte yandan, kanlı eylemin ardından yaşanan savaş ortamı kimsenin öngördüğü bir şey değildi. Haberlere bile konu olmuşlar, ülke genelinde solcu/sağcı dernekleri heyecanlandırmışlardı. Destek için İzmir’den devrimciler gelmişti. Kasabanın solcularının o çapta bir örgütlenmeyle ve çatışmayla baş edecek deneyimi yoktu. Deneyimi belki Sezgin Amca’yı o ortamda sivriltmişti. Sinan’ın kafası karıştı. Sadece “Eee?” diyebildi.

“Eee’si adama haddini bildirmek gerekiyor. Kendini baya Ecevit falan sanıyor. Ayrıca o grev çok uzadı. Siz zengin çocukları bilmezsiniz ama o trenler sadece yolcu taşımıyor, yük taşıyor. Un taşıyor, şeker taşıyor, yün taşıyor. Otobüsler yetişemiyor. Güya solcular, fakiri, emekçiyi düşünüyor... Yakında ekmek karneye bağlanacak, sendika hâlâ üç-beş kuruş için mücadele ediyor. Kimin cebine girecek o üç-beş kuruş? Kendilerinin. Ama bu arada yukarı mahalle açlıktan kırılıyor.”

Sinan’ın bu laflara karnı toktu. Siyasetten her konuşanın halkı en çok o düşünüyormuş da tüm bunları ondan yapıyormuş gibi yapmasını neredeyse gülünç buluyordu. Halktan oy falan istemiyorlardı nihayetinde, birbirlerini dövüyorlardı. Ayrıca dediği gibi, zengin çocuğu olarak yemeğinin kaynağını pek araştırmasa da, dört tarafı bağlarla çevrili verimli kasabasında her türlü sebze meyvenin yetiştiğini, hayvanın beslendiğini biliyordu.

O sırada arkadaki çocuklardan biri, “Bizim mühimmatlar da trenle geliyor di mi abi?” diye sordu saf saf.

“Sus lan!” diye bağırdı Süleyman. Sonra önemsemez bir tavırla devam etti: “Tabii otobüsün bagajında silah taşınmıyor,” dedi geniş geniş gülerek. O kadar geniş güldü ki, Sinan sol köpekdişinin yanındaki iki dişinin olmadığını gördü.

“Ya neyse, bunlar beni ilgilendirmiyor,” dedi Sinan sıkıntıyla. Duyması gerekenden fazlasını duymak istemiyordu.

“Eylem’i kaçırıp adamı tehdit mi edeceksiniz?”

“Vay vay, göründüğün kadar saf değilmişsin, aferin.”

Sinan’ın sabrı birden taştı. “Adamla derdiniz varsa gidin onunla halledin. Yapmadığınız şey mi? Kızından ne istiyorsunuz?”

“Akıllı davranmak istiyoruz. Bir taşla üç-dört kuş vurmak istiyoruz. Dövmek, öldürmek kolay ama şu durumda bize faydası yok.” Sinan’ın başı zonkluyordu. Anlamaya çalışıyor ama anlamıyordu.

“Eee, peki yani kaçırmak için neden bana ihtiyacınız var ki? Kız gizlenmiyor, ortalarda dolanıyor.”

“Hah, şimdi kilit soruyu sordun. Planın güzelliği de orada. Onu kaçırdığımızı cümle âlem bilsin, ülkücüler solcu kaçırdı diye millet bas bas bağırsın istemiyoruz. Kız hiç yalnız kalmıyor, yanında hep dernekten tipler oluyor. Kimse olmasa babası ya da Selen oluyor. Belki tembihlilerdir. Şaşırmam. Biz buraya tıpış tıpış gelsin istiyoruz. Kimse bir gariplik sezmesin. Sonra Sezgin itine bildirelim. ‘Ağzını açarsan kızın ölür,’ diyelim. İstediğimiz her şeyi yaptıralım.”

Sinan sinirden gülmeye başladı. “Akıllı plan dediğiniz bu mu? Kız ortalarda olmayacak, derneğe gitmeyecek. Arkadaşları sormayacak mı?”

“Kızı günlerce tutmaya niyetimiz yok. İki, bilemedin en fazla üç gün mühlet vereceğiz. Artık o süre zarfında yine ateşlenip yataklara mı düşer, İzmir’e teyzesinin yanına mı gider ona onlar karar verir,” dedi Süleyman buz gibi bir sesle. Sinan’ın kanı dondu. Adam ve ailesi hakkında her şeyi biliyorlardı. ‘Benim hakkımda da araştırma yaptılar mı acaba,’ diye içinden geçirirken Süleyman devam etti:

“Ha Sinan, bu plan bir şekilde sekteye uğrarsa, biri bir şeyler duyacak olursa, bu evi bulacak olurlarsa ya da o kız buraya gelmeden –de ki– başına taş düşüp ölecek olursa senden bilirim. Senden, anandan, babandan, kardeşinden...” Yetmemiş gibi bir saniye durduktan sonra üstüne basa basa ekledi: “Selen’den bilirim.” Sinan’ın gözü istemsizce boşboğazlı olabileceklerini kanıtlayan arkadaki tiplere kaydı. Süleyman anladı. Ama hiç taviz vermedi. “Onlardan bilmem,” dedi.

*****

10

Sinan ertesi gün dükkânından hiç çıkmadı. Uykusuz bir gecenin üzerine soğuk bir duş almış, gün ağarırken evden çıkıp kahveye gitmiş, duble koyu kahvesini içerken olayı bir şekilde çözmeye karar vermişti. İki saat o gazla tüm bildiklerini ve tahmin ettiklerini not etti dükkânda. Bunun tek faydası, tek başına bu işin içinden çıkamayacağını anlaması oldu. Ya Selen’le konuşmalıydı ya da Devrim’le.

Selen fevri davranacaktı, bunu biliyordu. Olaya siyasi bakacak, solcuların oyuna gelmesine ve elde ettiklerini kaybetmelerine izin vermek istemeyecek, kendi can güvenliğiyle birlikte herkesinkini ikinci plana atacaktı. Naif bir şekilde solcular güçlü olduğu müddetçe onları koruyabileceğine inanacaktı. Süleyman ve ekibinden korktuğu için taviz verme düşüncesine bile katlanamayacaktı. Belki de doğrusu buydu. Selen’e söylemek, onun Sezgin Bey ve Eylem’i uyarmasına izin vermek, işi onlara bırakmak ve kendisini ele vermeden kimseye zarar vermeyecek bir çözüm bulacaklarına inanmak. Tam buna ikna olacakken, oyuncak maymununa sarılmış bir şekilde uyuyan kardeşinin görüntüsü aklına geliyor, eli ayağı titriyordu.

Devrim ise kesin kimseye haber vermeyecekti. Bir kere ülkücüleri gözünde fazla büyütüyordu. Solcularıysa sürekli had bildirmeye çalışan çığırtkanlar olarak görüyor, gizlice zeki bir olay planlayacaklarına ihtimal vermiyordu.

Devrim’le işbirliği yapmanın avantajı da, dezavantajı da aklının entrikalara fazla çalışmasıydı. Bu olaya kesin mal bulmuş gibi atlayacaktı ve bulacağı fikirlerin tehlikeli olma ihtimali yüksekti. Gerçi bu kez belki öyle olmazdı çünkü kendi ailesi söz konusuydu. Solcularla derdi ne olursa olsun, onlara zarar gelsin istemeyecekti. Bunu düşünmek Sinan’ı sadece bir an için rahatlattı. Devrim hâlâ çocuktu, hem de onların çocuğu... Bir çocuğu ailesiyle ilgili böyle bir şeyin içine sokmak ne kadar doğruydu? Sezgin Bey ve Eylem zaten hedef tahtasındaydı, bir de Devrim’i mi yapacaktı?

Karar veremedi. Yazdıktan sonra bin defa okuduğu notlarını, başka bir çıkış bulurum umuduyla tekrar okudu.

O sırada kapıdan içeri Devrim girdi. Böylece seçim yapılmış oldu. Henüz öğlen bile olmamıştı. Kasabanın işi gücü olmayan insanları, çarşıya ikindiden önce inmezdi. Ama Devrim’in verecek haberleri vardı. Selam sabahı es geçip direkt konuya girdi.

“Sinan... Sinan Abi, inan bana bir şeyler oluyor. Sabahtan beri mahalleden geçiyorlar. Sokağın sonundaki parkın orada bekleşiyorlar, dereye inip çıkıyorlar. Sonra onlar gidiyor, bir süre sonra başkaları geliyor.”

Sinan ne olduğunu tahmin ediyordu. Her şey olağan seyrinde mi diye bakıyor olmalıydılar. O bir şeyler yumurtlarsa anlayacaklardı. Hiç dışarı çıkmamıştı ama dükkânın da gözetlendiğini tahmin ediyordu. Muhtemelen Sinan’ın harekete geçeceği ânı kolluyorlardı.

“Seni birileri takip etmedi değil mi?”

Devrim gözlerini kısarak baktı, “Hayır, hızlıca geldim, o yüzden bir şey fark etmedim. Ne oluyor Sinan Abi?”

“Anlatacağım Devrim,” dedi şimdiden yapacağından pişman olarak, “ama burada değil. Seni takip edeceklerini sanmıyorum ama burayı gözlüyor olmalılar. Bir an evvel git sen. Sana boş bir altın kutusu saracağım, onu al ve git. Öğle yemeğine eve geleceğim. Arka bahçeden görünmeden bizim bodruma gel. Orada olacağım.”

Tahmin ettiği gibi Devrim’in gözleri parladı. “Ne zaman geleyim?” diye sordu heyecanla, hoşlandığı adamla buluşacakmış gibi. “Bir saat sonra,” dedi Sinan boş kutuyu uzatırken.

* * *

Sinan arada yemek için eve giderdi. Bunda tuhaf bir şey yoktu ama yine de takip ediliyorsa inandırıcı olsun diye fırından taze ekmek aldı ve hızlıca eve gitti. Annesinin yaptığı yılın ilk ayşekadın fasulyesini çıtır çıtır ekmekle arka balkonda iştahla yedi. Sonra, “Ben kaçtım anne,” diye seslenip arka balkonun merdivenlerinden bahçeye indi ve bodrum katına girdi.

Bodruma atılan eski koltuklardan birine çöktü. Erken gelmişti. Bir sigara yakıp beklemeye koyuldu. Annesinin o Allahlık müsrifliğinin eseri olan eşyalara baktı.

Mahalledeki bütün evlerin bodrum katı vardı. Kod farkı nedeniyle sokağa bakan kısmın yarısı yerin altında kalıyor, sadece arka bahçeden girilebiliyordu. Bodrum ev kadar geniş ama neredeyse yarı yarıya daha alçaktı. Uzun boylu birinin başını eğmesi gerekiyordu, Sinan gibi orta boylu biri bile ancak dik durabiliyordu. Arka tarafı ağaçlarla ve çiçeklerle kaplı bahçeye baktığı için her zaman karanlık ve serindi. Genelde depo, odunluk, kömürlük olarak kullanılırdı. Ama annesi bir sürü para harcayıp eli yüzü düzgün bir hale getirdikten sonra kışın fazla soğuk, yazın fazla karanlık olan yerle ne yapacağını bilememiş, sonuçta mahalledeki herkesten daha havalı bir kömürlüğe sahip olmuşlardı. Sinan çocukluğunun en heyecanlı anılarını bodrumlarda geçirmişti. Herkesin bodrumu karanlık, kaynağını bulmaya korktukları leş kokular, küflenmiş eşyalar, paslanmış satırlar, kazanlar, kırılmış oyuncaklarla dolu yerlerken, Sinanlarınki sıkıcı ve tıklım tepiş bir oturma odası gibiydi. Arkadaşları önce hayran kalsalar da sonra hayal dünyalarını besleyen bodrumları tercih etmişlerdi. Sinan da onların peşinden gitmişti.

Başını kaldırdığında Devrim’in kapının ağzında şaşkınlık ve hayranlıkla etrafa baktığını gördü.

“Hiç böyle bir bodrum görmemiştim,” dedi. Sinan güldü.

“İstediğin zaman bebeklerini alıp gelebilirsin. Annem çok sevinir,” dedi iyi niyetle. Ama Devrim merdiven altındayken gözetlendiğini anladı. Utandı.

“Yok, artık oynamıyorum bebeklerle,” dedi. Sonra da büyüdüğünü kanıtlamak istercesine hemen konuya girdi.

“Parkın orada hâlâ birileri var.”

“Gördüm,” dedi Sinan ve her şeyi tüm detayıyla anlattı.

Devrim sözünü hiç kesmedi. Ne düşündüğünü de belli etmedi. Sinan’ın konuşmasının bir yerinde halıya oturup bağdaş kurdu, abisinin anlattığı fantastik bir hikâyeyi dinleyen çocuk gibi gözünü ondan ayırmadan dinledi. Sinan konuşması bittiğinde onun hemen kontrolü ele alıp bir sürü çıkarımda bulunacağını düşünüyordu. Ama Devrim başını önüne eğdi yüzünü avuçları içine aldı ve bir müddet sessizce durdu. Sinan, kızı soktuğu bu durumdan dolayı için için kendine kızarken Devrim soğukkanlı bir şekilde sordu:

“Sen ne düşünüyorsun?”

Sinan afalladı. “Bir şey düşünemediğim için sana söylüyorum,” diyemedi. Sabah not aldığı hesap defterini yanında getirmişti. Telaşla onu açtı.

“Durumu biraz değerlendirdim. Gözden kaçırmamamız gereken esas mesele şu: Asıl amaç grevi sonlandırmak. Bunu babanın itibarını yok ederek yapmak istiyorlar. Neden? Babandan nefret ediyorlar ve de aslında ondan korkuyorlar. Onu saf dışı bırakmak istiyorlar. Ama dikkatleri kendi üzerlerine de çekmek istemiyorlar. Eğer onların yaptığı ortaya çıkarsa solcuların direneceğini, grevin daha da fazla taraf bulacağını, babanın da iyice kahraman olacağını düşünüyorlar.”

“Hah!” dedi Devrim kahraman lafını duyunca.

“Sen biliyor muydun? Yani babanın olaylarda ve grevde başı çektiğini.”

“Ya yok öyle bir şey,” dedi Devrim sıkıntıyla. “Nerden çıkardılar ki bunu? İşin içinde başka bir şey olmalı. Sana söylemedikleri bir şey.”

“Valla çok emin konuşuyordu Süleyman. Ve dünden beri düşündüm. Neden olmasın ki? Yani baban...”

“Çünkü babam öyle kurnaz biri değildir,” dedi Devrim sertçe. “Biraz işini bilse Ankara’dan sürülmezdi. Dava arkadaşlarım dediği herkes yerinde kaldı, olan bizimkine oldu. Neden? Çünkü ille öne çıkması gerekiyor. Herkesi düşünür, korur, biz hariç!”

Sinan şaşırdı. Devrim ilk kez babasına dair duygularını dile getiriyordu. Ama öğrenilmiş bir tavrı vardı. “Annen böyle mi diyor?” diye sorma ihtiyacı duydu. Annesi söylüyorsa daha çok inanacaktı.

“Annem pek bir şey söylemiyor artık. Ama öyle düşündüğünü biliyorum. Teyzem bunları yüzüne vurduğunda cevap veremiyor. Öylece susuyor.” Devrim kafasındaki düşünceleri dağıtmak ister gibi başını iki yana salladı.

“Aman neyse. Önemli olan, tüm bunlar şimdi nerden çıktı? Ayrıca sağcılar neden korkuyor?”

“Korkuyorlar mı sence? Akıllı davranıyorlar belki de.”

“Solculardan akıllı oldukları kesin de, çatışmadan kaçıyorlar.” Sinan yine notlarına baktı.

“Benim fikrim, sağcılar çatışmalar esnasında beklediklerinden ve söylediklerinden çok daha büyük kayıp verdiler. O iki hafta boyunca ne olduysa olmuş, bunlar inlerine çekilmiş. Solcularsa gümbür gümbür dernekte, eylemde, grevde. Bir çatışma daha olursa kazanabileceklerini pek düşünmüyorlar. Hem silahları az, hem sayıları, hem de sanırım kasabanın desteğini kaybettiklerini düşünüyorlar.”

“Hah,” dedi yine Devrim, “bu kasabanın solcu olduğu gün, babam da gerçekten kahraman olur!”

“Ya tamam, kasaba sağcı da, ülkücülere çok da sıcak bakmıyorlar. Yani esnaf çevresinden biliyorum. Millet bunlara önce vatanını milletini seven, kasabayı koruyan iyi sağcılar gibi baktı, herkes para verdi, sırtlarını sıvazladı ama sonra baktılar aralarında bir sürü it kopuk var, göz kırpmadan cinayet işliyorlar, onlar da uzaklaştı.” Devrim bakışlarını kaçırınca kendi adına da bir açıklama yaptığını anladı. Toparladı.

“Yani esnaf belki soldan korkuyor ama kasabanın solcularından o kadar korkmuyorlar. Çoğu tanıdıklarının evlatları. Okullu çocuklar. Olmayanlar arada kaynıyor.”

“Onlar da kendilerini pek güzel kurban yaptılar. Hem yapıp hem ağlıyorlar,” diye çıkıştı Devrim.

“İşte onları tekrar kurban yapmak istemiyorlar. Kaybettikleri desteği geri kazanmak istiyorlar. Kaybetme ihtimallerinin yüksek olduğu bir çatışmadan bir de katil olarak çıkmak istemiyorlar. Baban grev kırıcı olursa ya da herkesi ikna edip grevi bitirirse, hem tren yolu açılacak, hem babandan kurtulacaklar, hem solculara büyük darbe vuracaklar.”

Devrim başını salladı. Ama bir şey demedi. Kendi dünyasına dalmış gibiydi. Sinan kendini tekrar çaresiz hissetti. Bunun altından kalkamayacaklardı. Son bir umut onu dürtmek istedi.

“Ne oldu kız? Hep bir sürü fikrin olur. Duymak istemediğim kadar,” dedi sevimli olmaya çalışarak. Devrim gülümsedi, sonra derin bir nefes verip ekledi: “Biraz düşünmem lazım Sinan... Abi,” dedi.

Sinan, “abinin” artık gerekli olmadığını, bilakis tercih etmediğini düşündü ama bir şey diyemedi. “Neyse, en azından Eylem’i teslim etmemiz gerektiğini söylemedin,” dedi espiri yapar gibi.

“O ihtimali yok sayamayız,” dedi Devrim ciddiyetle ve söz konusu kendi ablası değilmiş gibi. “En mantıklısı o. Ama bu yolla kazanacaklarını düşündükleri her şey çok tuhaf. Babama verdikleri önem, şu bu... Bu işin içinde bir iş olabilir. O yüzden düşünmek, anlamak lazım.”

Görmeye alışık olduğu Devrim geri gelmişti. Aynı anda hissettiği rahatlamayı ve tedirginliği tanıdı. Hemen oradan uzaklaşmak istedi.

“Ben işe gideyim o halde. Yokluğum dikkat çekmesin. Unutma, bu hafta sonuna kadar mühlet verdiler. Akşam ezanından önce gelirim. İstersen yine burada buluşalım,” dedi.

“Tamam,” diye karşılık verdi Devrim. Sonra biraz çekinerek sordu: “Ben biraz daha burada kalabilir miyim? Düşünmek için güzel bir yer.”

“Kal tabii. Annem hiç gelmiyor. Çıkarken asma kilidi kapamayı unutma.”

* * *

Sonraki günler ikisini de bir çözüme yaklaştırmadı. İkisi de gergindi ve kısıtlı zamanlarını tartışarak geçiriyorlardı. Devrim, adamların taleplerinde olduğundan fazla ve farklı entrikalar arıyor, Sinan’ı gidip konuşma konusunda ikna etmeye çalışıyordu. Çözüm yerine sorularla geliyor, hatta bunları kâğıda döküyor, bu soruları Süleyman’a sormasını istiyordu. Sinan ise buna yanaşmıyordu. Sadece dediklerini yapmamanın bir yolunu bulmak istiyordu. Hem bunun kime ne faydası vardı? Bu Sinan’ı iyice cendereye sokup onların suç ortağı yapmaktan başka bir işe yaramayacaktı. Günler geçtikçe Sinan istediklerini yapma fikrinden iyice uzaklaşıyordu. Kendini Eylem’i bir şekilde oraya sürüklerken düşünemiyordu. Ama kendisinin, ailesinin ve Selen’in başına gelebileceklerden de çok korkuyordu. Adamlar akbaba gibi etraflarında dolaşıyor, gözdağı veriyorlardı. Gün geldiğinde korkusuna yenilip Eylem’i onlara teslim etmekten korkuyordu.

Bir-iki defa Devrim’e, babasıyla ya da Eylem’le konuşmasını teklif etmişti. Aynı evdeydiler, Devrim sayesinde olanları öğrenirlerse ve durumun ciddiyetini görüp ona göre dikkatli davranırlarsa, adamlar istedikleri kadar sıkı takip etsin anlamazdı. Tüm plan evde yapılırdı. Buluşmaları gerektiğinde arka bahçeden Sinanların bodrumuna gelebilirlerdi. Sezgin Bey dedikleri gibi bir liderse, bir çözüm bulabilirdi. Öyle olmasa da bu işlerde deneyimliydi, adamları tanıyordu, ne kadar güçlü ya da güçsüz olduklarını biliyordu. Çözüm bulamadıkça, Sinan’a bu giderek daha iyi bir fikir gibi geliyordu.

Ama Devrim buna şiddetle karşı çıkıyordu. Bir kere babasının ve Eylem’in kendisine inanmayacağından, Sinan’ı da ciddiye almayacaklarından emindi. Tehlikenin boyutunu küçümseyeceklerdi. Kendilerini yenilmez sanıyorlardı. Babası davayı her şeyin önüne koyacaktı. Bunu popülaritesini artırmak, sağcıları karalamak için kullanacaktı.

Yaşadıkları bu görüş ayrılığından dolayı artık buluşmaları da anlamsızlaşmaya başlamıştı. Korkuları büyüyordu ama bu onları uzlaştıracağına birbirlerinden uzaklaştırıyordu. Bu şekilde vakit kaybetmektense birbirlerinden bağımsız düşünmeyi tercih etmeye başladılar. Sinan’ın aklına gelen tek çözüm daha fazla zaman istemekti. Basitçe “Ayarlayamadım” diyecekti. “Selen’le rastlaşmadım, Eylem’i hiç görmedim, henüz bir çözüm düşünemedim ama üzerinde çalışıyorum.” Belki kızacaklardı, hatta belki biraz paralayacaklardı ama hemen öldürüleceğini sanmıyordu. Eylem’i teslim etmenin ya da etmeyeceğini söyleyip olacakları beklemenin yanında ek zaman karşılığında biraz hırpalanmak ödül gibiydi.

* * *

Hiç uyumadığı son gecenin sabahında, yapabileceği başka bir şey kalmamış gibi gözlerini kapıya dikmiş, içtiği duble kahvenin neden olduğu çarpıntıyı dinliyordu. Kapısını kapamış, “kapalı” tabelasını asmış, sabahın o saatinde bile sıcaktan bunaltan minik dükkânında kurbanlık koyun gibi Süleyman’dan gelecek mesajı bekliyordu. Saat daha yediydi. Çarşıda in cin top oynuyordu. Bir türlü alt etmeyi başaramadığı mandıracı hariç henüz hiçbir esnaf dükkânını açmamıştı.

Aniden kapı açıldı, içeri Süleyman girdi. Kendinden hoşnut yine geniş geniş gülüyordu. Öteki köpekdişinin arkasında da diş yoktu.

“Bu... bu kadar erken beklemiyordum,” dedi Sinan kekeleyerek. “Hem dükkâna gelmen doğru mu?”

“Haklısın haklısın,” dedi Süleyman neşeyle. “Ama valla tutamadım kendimi. Kimse yok zaten, çocuklar da nöbette,” dedi yolun karşısında bir yerleri göstererek. Tuhaf bir hali vardı. İçi içine sığmıyordu. Anlaşılan işe şimdiden oldu gözüyle bakıyordu. Sinan iyice gerildi. Nasıl söyleyecekti biraz daha zamana ihtiyacının olduğunu. O bu düşüncelerle boğuşurken Süleyman ensesine bir tokat indirdi.

“Ulan, ne yere bakan yürek yakansın sen! Ne yalan söyleyeyim hiç beklemiyordum. Şimdi gelir ağlar, yalvarır, vakit ister bu yavşak, ben de evire çevire bir güzel döverim o zaman diyordum.”

Sinan keyiften vurulduğunu anladığı ensesini ovuyor, beynine kan gitmediği için söylediklerini yanlış anladığını düşünüyordu. Süleyman devam etti:

“Peşinden bir saniye ayrılmadık. Ne şu yavuklunla konuştun ne de Eylem’le yolun kesişti. Öyle mal mal işe gidip geliyorsun sanırken meğer ne işler çeviriyormuşsun. Valla seni küçümsemişiz. Hepimizi ters köşeye yatırdın.”

Sinan gözlerini dikmiş bakıyordu. Söylenenlerden bir şey çıkarmaya çalışıyor, aklına gelenler kanını donduruyordu.

“Ne bakıyon lan öyle! Merak etme, kıza iyi bakıyoz. Çayı tazeledik. Sıcak simit aldık. Korkmana gerek yok artık. Bundan böyle dünya ahret kardeşimizsin,” dedi yine bir şaplak indirmeye yeltenerek. Sinan tam zamanında duruşunu değiştirdi, şaplak omzuna geldi. Süleyman umursamadan vurduğu omzu uzun uzun sıvazladı. Bir şeyler anlatmaya devam etti ama Sinan onu duymuyordu.

Devrim ne yapmıştı! İşe gitmeden önce bodruma bakınmıştı. Kesin sözleşmemiş olmakla birlikte, o sabah iyi ya da kötü bir öneriyle geleceğini ummuştu ama hiç gelmemişti Devrim. İçeride 15 dakika kadar bekledikten sonra da çıkmıştı. Son konuşmalarında Sinan zaman istemekten bahsetmişti. Gelmeyince Devrim’in işin ertelenmesini onayladığını düşünmüştü.

Oysa o gidip ablasını adamlara teslim etmişti! Ne zaman yapmıştı tüm bunları? Dün görüşmüşler miydi? Yok, en son iki gün önce görmüştü. Eylem’i de görmemişti. Çoğu zaman akşam karanlığı çökerken, babasını grevden alıp eve dönen Eylem’in geçişini camdan izlemeyi bu lanet görev verildiğinden beri huy edinmişti ama dün görmüş müydü? Ya da bakmış mıydı? Hiçbir şey hatırlayamıyordu...

Duvara konuştuğunu fark eden Süleyman sustu. “Hop oğlum,” diyerek kolundan sarstı.

“Tamam, kendine gel ama artık. Betin benzin attı. Filmlerdeki ajanlar gibi çalışmışın, şimdi mi korkmak aklına geldi lan? Kızın kılına zarar gelmeyecek. Ben kefilim. O salakları uzaklaştırdım evden. Kimse senin işin içinde olduğunu bilmeyecek. Kız dedi dedi, onu dedi. Ülen Sinan be! Hepimiz sana yanığız oğlum! Bir Eylem yapalım dedik, sayende Devrim oldu!”

Sinan düşüp bayılmamak için masaya sıkı sıkı tutundu. Başından ılık ılık bir şeylerin aktığını hissetti. O sırada sokaktan belli belirsiz bir ıslık sesi duyuldu. Süleyman hızla gitmeye koyuldu. “Sokak uygun, ben gidiyorum,” dedi. Çıkarken tekrar dönüp baktı. Bir an coşkusunun içine bir şüphe tohumu atılmış gibi gözlerini kıstı. Bir şey diyecekti, vazgeçti. “Hayırlı işler,” dedi. Çıktı gitti.

*****

11

Sinan masayla duvar arasındaki yerde buldu kendini. Bayılmıştı. Ter içindeydi. Olanları hatırlaması üç saniyesini aldı, saate baktı. En fazla on dakika geçmişti. Daha uzun süre bayılmadığına hayıflandı. Şimdi ne yapacaktı? Kalktı, dükkânın kapısını kilitledi. Kahvenin yanında gelen suyu bir yudumda içiverdi. Biraz kendine gelmişti. Tekrar bayılmış olduğu yere çöktü, başını elleri arasına alıp hüngür hüngür ağladı.

Devrim’e inanamıyordu ama bir yandan da böyle bir şeyi yapsa yapsa Devrim yapardı. Ablası yerine kendini sunmuştu. Onlar için fark eden bir şey yoktu. Bilakis çok memnun olmuşlardı. Tabii ya, Eylem mücadele edebilirdi, solcular yokluğundan işkillenebilirdi, babası devrimci büyük kızına güvendiği için riske girebilirdi, iş uzayabilir ve kontrolden çıkabilirdi. Eylem’i o evde tutmak bile meseleydi. Babası denileni yapmasın diye kaçmaya kalkabilir, kendini feda edebilirdi. Ama Devrim temiz işti. Çocuktu, olaylarla ilgisi yoktu, kimse arayıp sormayacaktı, ailesi ortalığı velveleye vermezse kimsenin ruhu duymayacaktı. Onların da bunu göze alması zordu. Sezgin Bey, siyasetle alakası olmayan çocuk yaştaki kızını nasıl riske atardı, söyleneni yapmamayı nasıl göze alırdı?

Ama niye yapmıştı? Niye, niye? Babasının itibarını önemsemediğini biliyordu, Eylem’i teslim etmeyi bile ihtimal dışı görmemişti. Yoksa Sinan sıcak bakmadığı için tek başına onu teslim edemeyeceğini mi düşünmüştü? Sonra birden, “Salak kız, inanamıyorum, aptal çocuk!” diye bağırdı. Merak etmişti! İşin içinde bir iş olduğuna ısrarla inanmış, Sinan’ı adamlarla tekrar konuşmaya ikna etmeye çalışmıştı. Dinletemeyince kendi gitmişti. Sinan eliyle kafasını yumruklamaya başladı: “Onu neden bu işe bulaştırdım! O daha ergen!” Kendisine o kadar kızgındı ki... Ama işin hiçbir aşamasında böyle bir şey yapabileceğini aklına getirmemişti. “Kesin işin ıncığını cıncığını bilmek isteyecek, onları yenebileceğini, alt edebileceğini sanacak!” diye geçirdi aklından. Ya da onlara yardım edecek, işin en kolay ve temiz yolla yapılması için yol yordam gösterecekti. Bu kâbusun ardında babasına öfkeli aptal bir kızın ergenlik sorunları da olabilirdi!

Belki de herkes için en temiz çözümün bu olduğunu düşünmüştü. Olaya öyle bakınca hak vermeden edemedi. Bir kere Selen tamamen saf dışı kalmıştı. Değil dahil olmak, artık bir şey bilmesi bile gerekmiyordu. Kendisi de aslında yırtmıştı. Evet, ciddi ciddi yırtmıştı! Bunu fark edince inanamadı. Ayağa fırladı. Bir kahkaha attı! Süleyman, Devrim’in teslimiyeti Sinan’ın müthiş kurnazlığıymış gibi davranmıştı. Devrim, Sinan’ı işi becerememiş konumuna sokmamıştı.

“Dünya ahret kardeşimsin,” demişti adam! Bu olay bir şekilde bitince kimse Sinan’ın işin içinde olduğunu bilmeyecekti. Düşündü taşındı, planda bir boşluk, bir kusur bulmaya çalıştı, bulamadı. Bilakis düşündükçe, planın kusursuzluğu karşısında Devrim’in tanıştıkları andan itibaren onda uyandırmaya çalıştığı hayranlığı ilk kez hissetti.

Eylem, Sinan’ın yardımıyla kaçırılsa bu durum üç aileyi birden etkileyecekti. Selen, Sinan ve Eylem’in ailelerini çünkü Sinan’ın Eylem’i, Selensiz bir yere yönlendirmesi mümkün değildi. Bu haliyle olay sadece ülkücüler ve Sezgin Beyler arasındaydı. Sinan, sosyetik komşunun lümpen oğlu olmaya devam edecekti. Üstüne hediye gibi Selen, Sinan’ın bu işteki rolünü asla öğrenmeyecekti. Yani şu kapıdan çıkıp hayatına hiçbir şey olmamış gibi devam edebilirdi.

Ayağa kalktı, küçük dükkânın içinde volta atmaya başladı. İçindeki iyi ve kötü duyguların çarpışmasından, aynı anda hem müthiş bir korku hem büyük bir rahatlama hissediyor olmaktan dolayı tekrar bayılacak gibiydi.

Bitti mi yani? Bu işten kurtuldum mu? Tabii Devrim orada. Ama böyle cin gibi bir kız oradan kurtulmanın da yolunu bulur, hatta belki de bulmuştur. Hem ben ne yapabilirim ki? Onu ben yollamadım. O gitti. Sağ olsun beni de düşünmüş ama ben de onu düşünürdüm. Yani hiç aklıma bile gelmemişti Eylem yerine Devrim’i yollamak. Halbuki gelebilirdi. Bırak onu, Eylem’i bile teslim etmeyecektim ki. Benim bir suçum yok bu işte. Adamlar fırsatçı davrandı, beni kullanmak istediler ama ben kimseye zarar vermeyecektim. Bu işten zarar görmeden çıkmam gerekirdi zaten. Öyle de oldu. Devrim’in suçu ne? Yok tabii onun da hiçbir suçu. Ama onun ailesi sonuçta. Onların yükünü taşıyor. Benim onlarla ne alakam var ki? Yüzüme bile bakmıyorlar. Ama kıza ben söyledim. Ben söylemesem bilmeyecek, böyle bir şey yapmayacaktı. Ama bilemezdim ki böyle bir şey yapacağını. Aklımın ucundan bile geçmedi. Allah şahidim olsun, bilsem izin verir miydim. Asla vermezdim. Eylem’i de teslim etmeyecektim ki. O da ondan söylemedi bana zaten. İzin vermeyeceğimi bildiği için. Benim bir suçum yok. Ben ne yapabilirim ki? Neler dönüyor, neler konuşuyorlar, mektup gitti mi, Sezgin Amca ne yapıyor, ne planlıyor, onu bile bilmiyorum. Ve öğrenmemin de hiçbir yolu yok. Kimseye soramam. Süleymanlara gidemem. Hiçbir şey bilmediğimi anlarlarsa Devrim tehlikeye girer. Planı riske sokacak bir şey yaparsam Süleyman ağzıma sıçar. Beni bırak Devrim ellerinde. Buraya bile sabahın köründe nasıl önlemlerle gelmiş. İşin içinde olmamı istemiyor artık. Sezgin Amcalardan da öğrenemem. Hâlâ gözetleniyorlardır. Evlerine giremem, yollarına çıkamam. Hem bana neden bir şey anlatsınlar ki? Ben kimim? Anlatmayı düşünecekleri en son kişiyim. Tabii bildiklerimi söylersem ayrı. Onu da bu saatten sonra söyleyemeyeceğime göre. Zaten anlamı yok. Olan olmuş. Yapması gerekeni yapmak zorunda Sezgin Amca. Benim elimden bir şey gelmez. Benim elimden bir şey gelmez...

Biri cam kapıya hızlı hızlı vurunca korkuyla sıçradı. İstemeye istemeye kapıyı açtı. Yanındaki dükkânın sahibi Birol şaşkın şaşkın yüzüne bakıyordu.

“Ne bu halin oğlum? Mezardan çıkmış gibisin,” dedi kaygıyla.

“Hastalanıyorum galiba,” dedi titrek bir sesle.

Birol uzanıp elini Sinan’ın alnına götürmek istedi ama korkunç bir şeyle karşılaşmış gibi geri kaçtı.

“Oğlum Sinan, burası hamam gibi. Durulur mu burada? Çık bakıyım şuraya,” dedi kolundan sürükleyerek. Dükkânının önündeki tabureyi çekip zorla oturttu.

Sinan’ın mücadele edecek hali yoktu. Birol birine seslendi, soğuk su istedi. Su gelene kadar cebindeki mendille Sinan’ın yüzünü, boynunu sildi. Bir yandan da konuşuyordu.

“Anladım bir tuhaflık olduğunu da geç baktım dükkâna. Bizim Sinan bu kadar geç açmaz dedim. Dedim de bekledim hıyar gibi.”

Gelen suyun yarısını Sinan’ın başından döktü. Sinan saatlerdir ilk defa nefes alabilmiş gibi hissetti. Kalanı da kana kana içti. Birol suyu getiren çocuğa dönüp, “Oğlum, bi tane daha getir. Bir de şekerli bisküvi falan getir,” dedi. Sonra Sinan’a döndü.

“Ateşin yok Allahtan ama belki kan şekerin düşmüştür.”

“Yok abi, iyiyim sağ ol, şimdi kendime geldim,” dedi Sinan cılız bir sesle.

“Korkuttun be abim. Dükkânda dört dönüyordun. Karşında biri varmış gibi konuşup duruyordun. Cama bir-iki vurdum, hiç duymadın. Anca yumruklayınca duydun. Ne oldu abi? Söyle, yardımcı olalım. Hastaneye de gideriz.”

“Yok yok Birol. Allah razı olsun. Gece uyumadım hiç. Çok terledim. Sıcaktan sandım ama hastalanıyormuşum baksana. Öyle ani bir ateş yaptı. Bir baygınlık geldi. Kapıyı kilitledim müşteri gelmesin diye ama içerisi ısınınca daha fena olmuşum demek.” O haliyle iyi kıvırdığını düşünüyordu. Bisküvi getiren oğlan hemen atladı:

“Kız kardeşim gibi tıpkı. O da böyle birden ateşlenir, burnu falan kanar, sonra geçer, öyle bir şey herhalde,” dedi. Sinan içinden, “Allah senden de razı olsun,” diye geçirdi. Arkadaşının verdiği bisküviden yedi. Gerçekten de iyi geldi.

“Ben iyisi mi bugün dükkânı kapayayım, eve gidip yatayım,” dedi. Birol onu bırakmayı teklif etti hemen. Sinan direnmedi. Bir an önce eve gidip uyumak istiyordu, belki babaannesinin o uyku veren sakinleştiricilerinden içerdi. Ve bakarsın uyandığında Devrim çoktan dönmüş, bu iş çözülmüş olurdu.

* * *

İlaç narkoz almış gibi uyutmuştu. Eve geldiğinde babaannesinin ilaç çantasını karıştırdığını, odada oynayan Aslı ve Ceren’le lafladığını hayal meyal hatırlıyordu. Sonrası boşluktu. Uyandığında, hiç rüyasız, hissiz, kıpırtısız geçen bir on saatin üstüne varoluşunda herhangi bir değişiklik olmadığını üzülerek gördü. Ama en azından sakindi. Belki ilacın etkisi hâlâ geçmemişti. Geçsin de istemiyordu. Sakin kalmak istiyordu, bir şey düşünmemek, yaptığı ya da yapmadığı şeyleri sorgulamamak. Kalktı, tıraş oldu. Duşa girdi. Soğuk suda üşüye üşüye yıkandı, vücudunu acıta acıta kuruladı, bir yere gidecekmiş gibi on dakika ne giyeceğini düşündü, özenle giyindi. Mutfaktan gelen kokulardan yemekte ne olduğunu çıkarıp iştahlanmaya çalıştı. Mutfağa doğru giderken kendine salonun penceresinden dışarıya bir kere bakma izni verdi. Bir şey yoktu. Biraz heyecanlanmıştı ama hemen geçti. Bundan cesaretlenip, anne babasının yatak odasındaki pencereden Devrimlerin evine bakmaya karar verdi. Öğleden sonra güneş, evin yatak odalarına bakan duvarına vurduğu için annesi panjurları kapatıyordu. Panjur aralığından bakarken kalbi yine güm güm atmaya başladı. Yatak odası pencerelerinden yan evin mutfağı ve salonun bir kısmı görünüyordu. Mutfakta ışık yanıyordu ama perde kapalıydı. Annesinin sesini duydu. Yemek hazırdı. Çıkmak üzereyken mutfaktaki perdenin ardında bir siluet belirdi. Bir genç kızın siluetiydi bu. Sinan heyecanlandı ama o kız Eylem’di. Saçları uzundu ve göğsü dümdüzdü.

Yemekte annesinin lakırdısını dinlemeye çalıştı. Hasta oldu diye annesi en sevdiği yemekleri yapmıştı.

“Valla babana dokunuyor, Aslı hiç sevmiyor ama sırf senin için yaptım, kıymetini bil,” dedi elbasan tavanın üçte birini tabağına boca ederken. Sinan haşlandıktan sonra yoğurtlu yumurtalı bir karışımın içine oturtulup fırında kızartılan kuzu etine çatalını batırırken canının sadece buz gibi bir bira istediğini düşündü. Ama annesini de üzmek istemedi, yemeğin çoğunu soğuk erik hoşafının yardımıyla çiğnemeden yuttu. Aslı tabağındaki yumurta karışımını tırtıklayıp kokusundan nefret ettiği kuzu etini itelerken abisine sitemle bakıyordu.

“N’apalım kız, sürekli köfte, patates mi yiyeceğiz?” dedi Sinan muzipçe.

“Kereviz bile bundan iyidir,” dedi Aslı ağlamaklı.

Annesi güldü.

“Ha iyi, kışın hatırlatırım bunu,” dedi.

“Söz kız, onu bitir, seni dondurma yemeye götüreceğim,” dedi Sinan. Annesi itiraz etti.

“Aaa, nerden çıktı bu şimdi? Gece gece çıkılacak gibi mi ortalık? Mahallede tuhaf tipler türedi. Çocukları akşamüstü parka bile yollayamadım. Ne idüğü belirsiz adamlar dolanıp duruyor parkın orda. Mütemadiyen sigara içiyorlar, ne yaptıkları belli değil. Babana söylüyorum, ‘Zabıtaya haber ver, burası çocuk parkı’ diye, ama sen söyle sen dinle...” dedi sitemle.

“Bırak şimdi hanım, başlama yine,” dedi babası sıkıntıyla. “Kimse ellemiyor, bize mi kalmış? Bırak zabıtayı, polis ne yapabiliyor ki? Başıma mı sardıracaksın itleri?”

“Bugün de geldiler mi?” diye sordu Sinan.

“Ben pencereden baktığımda görmedim ama annem yine de yollamadı,” dedi Aslı yine suçlayıcı.

“Yollamam tabii,” dedi annesi, “ne zaman varlar, ne zaman yoklar belli değil ki. Neyse, yani çıkayım demeyin oğlum gece gece.”

Aslı dondurma hevesiyle eline aldığı çatalı yine bıraktı.

“Tamam anne,” dedi Sinan. “Ben gider alırım dondurmayı. Zaten bir hava alasım var, bütün gün yattım.” Annesi bir görevi yerine getirir gibi bir süre daha söylenmeye devam etti.

Yemekte doğal olmaya çalışarak mahalleyi sordu Sinan. Komşuları, annesinin rastlaştığı bilmem kimle ne konuştuğunu, kimi gördüğünü, kimi görmediğini... Annesi konuşma fırsatı tepsiyle sunulunca anlattı da anlattı ama söylediği hiçbir şey Sinan’ın merak ettiği şeylerin kıyısından geçmedi. “En azından her şey aynı,” diye geçirdi içinden, herhangi bir gariplik olsa biri bin yapan annesi hemen hikâyeler yazmaya başlardı. Balkonda oturduğu yerden sık sık yan evin ışıklarında, gölgelerinde bir hareketlenme var mı diye de bakıyordu. Ama her şey aynıydı. Mutfak lambası açıktı, balkon boş ve karanlıktı. Sinan’ın oraya baktığını fark eden annesi hemen dedikodu moduna geçti.

“Bu sıcakta nasıl içeride duruyorlar bilmem. O Sezgin mutlaka demliğiyle çıkar, bardak bardak çay içerdi bu saatlerde ama bugün teşrif etmedi. Dün de görmedik değil mi Ayhan?” dedi kocasına dönerek. “Bütün gün grevde olduğu yetmiyormuş gibi gece de orada kalıyor herhalde. Valla kadıncağıza üzülüyorum. Biri dernekte, öteki grevde... Yıllardır dip dibeyiz, karıkoca arasında bir çift sohbet duymadım.”

“Abartma hanım.”

“Ay, yalan borcum mu var? Yeminle, vallahi billahi duymadım. Büyük kızıyla oturur, çay sigara, çay sigara... Kadın mutfaktan balkona girer çıkar, onlara hizmet eder, çaylarını tazeler, küllüklerini boşaltır. O kız da öyle babasının yanında utanmadan sigarasını içer, annesine bir yardım edeyim demez. Nasıl bir aile, nasıl bir yetiştirme anlayışı hiç anlamadım.”

Babası sıkıntıyla rakısından bir yudum aldı. “Ya tamam Handan, sen de bir başladın mı böyle... Dibimizdeler bir de... Duyarlar mı duymazlar mı demeden...” Handan Hanım nasıl bir laf diğerini açıyormuş gibi konuştukça coşuyorsa, Ayhan Bey de konuşma eyleminden neredeyse sıkılarak her söylediğini yarım bırakıyordu.

“Aman onlardan edep adap öğrenecek değilim. Biz bizeyiz diye söylüyorum, kime ne? Hem nerden duyacaklar. Pencereleri bile kapalı. Bir o küçük kız dolanıyor bahçede, merdiven altlarında...”

Sinan hemen atladı, “Ya evet, Devrim bebekleriyle oynamıyor galiba, görmüyorum bir süredir. Sen gördün mü yakınlarda?”

“Aa neden öyle heyecanlandın birdenbire?” diye şaşkınlıkla sordu annesi. Sinan cevap vermeyince ekledi: “Ne bileyim. Görmedim herhalde... Ama acıyorum o kıza ben. O baba ve ablanın yanında öyle pısırık bir şey olmuş. Anne desen hükmü yok. Baksana hâlâ bebekleriyle oynuyor kendi kendine o koca memelerine bakmadan.”

“Hanımmm!” dedi yine Ayhan Bey bu kez sesini yükselterek.

“Ay, iyi tamam, sustum,” deyip kalktı annesi. Sofrayı toplamaya girişti.

“Aslı hadi, sen de getir şu komposto kâselerini, bizde öyle kız çocukları oturur, anne köle gibi çalışır yok,” dedi kimse dinlemek istemediğinde hep yaptığı gibi tartışmasını kendi kendine sürdürerek.

“Abim niye hiç taşımıyor?” dedi Aslı yine suçlayıcı bir şekilde.

“Bak sen, abine iş yaptırcan ha?” dedi Sinan tatlılıkla. Yanağından makas aldı. Babası da homurtulu homurtulu güldü. Annesi mutfaktan da yetişti, “Abin erkek adam oldu, çalışıyor,” dedi.

“Sanki önceden yapardı da,” diye söylendi Aslı. Güldüler.

“Ama ben sana dondurma alacağım Aslı,” dedi Sinan. Aslı bunun durumu eşitlediğini kabul etmiş gibi nihayet bir gülümseme bahşedip elindeki komposto kâseleriyle mutfağa girdi.

“Bu çok fena olcak bak sen, annenin hakkından bu gelecek,” dedi Ayhan Bey kızının ardından sevgiyle bakarken.

Handan Hanım ve Aslı mutfakta konuşmaya başlayınca babası ciddiyetle Sinan’a dönüp “Sen de bugün maşallah anneni aratmadın. Nerden çıktı bu merak? Hastalık başına vurdu galiba...” dedi. Sinan foyası ortaya çıkmış gibi rahatsız oldu.

“Yok canım, öyle laf olsun diye...” dedi.

“Ama yani laf olsun diye öyle her laf da edilmez ki oğlum. Biliyorsun anneni... Sardı mı.... ohooo... sen gideceksin benim başım şişecek. Şurda bir rakı keyfim kalmış...”

“Tamam tamam baba, merak etme, konu kapandı,” dedi Sinan.

* * *

Çarşıya giderken mahalleye hızlıca bakındı, dikkatini çeken bir şey görmedi. Selenlerin evinden geçerken biraz yavaşladı. Yine evdeki bütün ışıklar açıktı. Millet elektrik kesintilerinden ne zaman neresinin açık, neresinin kapalı olduğunu takip edemez olmuştu. Ama kimsenin evi Selenlerinki kadar aydınlık olmazdı. Muhtemelen Ceren karanlıktan korkuyor, nereye gitse ışıkları açıyordu. Selen’le Ceren’in yattığı odanın bir penceresinin yola, bir penceresinin yan evin duvarına doğru açıldığını biliyordu. Bir tek orasının ışıkları kapalıydı. Dikkatli bakınca panjurun arkasında yanan bir sigara ucu görür gibi oldu, akabinde panjurdan dışarı sanki bir duman çıktı. Hemen önüne döndü, adımlarını hızlandırdı. Selen babasından gizli sigara içiyor olmalıydı. Sapık gibi görünmüş olacağından endişe etti.

Çarşıya kadar önce kendine kızarak, sonra Selen’le ilgili yeni hayaller kurarak yürüdü. Ama eskisi gibi hayalinin içinde kaybolamıyordu. Düşünmeyi erteleyip durduğu şey sanki hapsolduğu baloncuğu delip çıkmak istiyordu. Bu mücadele de başını ağrıtıyordu. Kitabın aynı satırını tekrar tekrar okur gibi, hayalin aynı yerini tekrar tekrar geri çağırıyordu. Çok da heyecanlı bir yerindeydi şimdi: Selen panjurun pervazına bıraktığı aşk mektubunu okuyor, öfkesi giderek hoşnutluğa dönüşüyor, her bir satırda ayrı bir duyguya kapılıyordu. Sonra yine araya, o leş kokulu evde sedirin üstünde oturan Devrim giriyordu.

Korkuyor muydu? Yoksa aptal gibi işin içinde ne var öğrenmeye mi çalışıyordu? Ya haklıysa, ya işin içinde başka iş varsa, ya babası grevi bitirecek güçte değilse...

Çarşıya vardığında başı zonklamaya başlamıştı ve yine terliyordu. Çarşı bir yaz akşamı için boş sayılırdı. Etrafta kadın ve çocuk görünmüyordu.

Çiğdemcinin arabası kapalıydı, ki bu normal bir yaz akşamı olmadığının en büyük göstergesiydi. Çünkü genelde akşam yemeğinden sonra millet güya sindirmek için yürüyüşe çıkar, bu gezinti esnasında da bir kilo çiğdem yerlerdi. Üstüne tuzunu alsın diye limonatalarını içer, eve dönerken de dondurma alırlardı.

Öyle kalabalık olurdu ki, aşağı parkta yer bulamazdın. Meydandaki havuzun başında anne babalar sürekli, kalabalıkta gözden kaybolan çocuklarını arıyor olurdu. Şimdi ise kahvelerde tek tük adamlar oturuyor, açmaya cesaret edip gece iş yapmayı bekleyen bir-iki esnaf sinek avlıyordu. Dondurma alacağı pastane çarşı caddesinde değildi ama önü kalabalıktı. Sinan şaşırdı. Terör belli ki, sadece yaz aylarında yapılan dondurmayla halkın arasına girememişti. Kuyruk ilerlemek bilmiyordu. Yaklaştıkça gördü ki, herkes üç-beş kutu alıyordu. Kimse yürümek istemediğinden pek çok kişi arabası olan komşularına sipariş vermişti.

Sinan dondurmayı saran gençle lakırdı ederken lafı greve getirdi. Bir değişiklik var mıydı? Bir şey duymuş muydu? “Yok abi benim bildiğim ama olsa duyardım, buraya her tür insan geliyor,” dedi. Paketi elinde evine dönerken bir an kendine engel olamayıp Devrim’in olduğu evin sokağına saptı, köşenin karanlığına gizlenip öylece durdu.

Onu en çok ne olup bittiğini bilememek ve bunu öğrenebileceği hiçbir kanalının olmaması deli ediyordu. Olayların merkezindeyken, her şeyi bir tek o bilir, kimse bilmezken şimdi tamamen olayın dışına itilmişti. Sezgin Bey’in grevi durdurma adına bir şey yapıp yapmadığını bile dondurmacı çocuktan öğrenmeye çalışıyordu. Önceki durum kâbus gibiydi, buysa çok çaresiz hissettiriyordu. Her ne kadar bunu burada bırakmanın en doğrusu olduğuna inanmak istese de sonuçta hafızası silinmemişti. Kendiyle, çaresizliğiyle, görmezden gelmeye çalıştığı vicdanıyla nefes almaya çalışıyordu. Önceden korksa da, şimdi daha da korkaktı. Önceden kurbansa, şimdi olacaklardan sorumluydu.

Gözü köşedeki direğin üstüne çakılı tabelaya takıldı: “Beyazıt Sokağı.” Birden bildiği ve düşünmek istemediği başka bir gerçekle savruldu. Devrim’in nerede olduğunu sadece ben biliyorum!

Dondurmayı annesine kapıdan verip arkadaşlarıyla bir bira içeceğini söyledi. Annesi söylenmeye başlamıştı ki sırtını dönüp merdivenlerden aşağı indi. Ama çarşıya gitmedi, sessizce bodrum katına indi. Işığı hiç açmadan öylece karanlıkta oturdu. Çarşıdan aldığı üç biranın ilkini koltuğun ahşap kenarıyla açtı.

Çıkmaya karar verdiğinde kolundaki saate baktı. İki olmuştu. Yanlış gördüğünü, saatin durduğunu düşündü önce ama saat gerçekten iki olmuştu. Üst üste üç bira içmenin bu kadar zaman almasına da, bu kadar sarhoş etmesine de şaşırdı. Ayağa kalktığında biraz sendeledi ama kendindeydi.

Annesinin çok merak etmiş olacağını düşünüp eve çıkmak için toparlandı ama Sezgin Beylerin mutfak ışığının hâlâ açık olduğunu görünce olduğu yerde kalalakaldı. Yok, imkânı yoktu. Böyle daha ne kadar devam edebilirdi ki!? Kendinden beklenmeyecek bir çeviklikle yan bahçeye geçti ve komşularının balkon merdivenlerini hızla tırmandı, yavaşça mutfak penceresinin camına vurdu. İçeriden bir çığlık yükseldi. Sandalyeler çekildi, adımlar hızlandı, başka bir odanın karanlık perdesi hafif aralandı. Sinan daha fazla korkutmamak ve bir kaza kurşununa kurban gitmemek için perdedeki gölgeye el salladı. Nihayetinde balkon kilidi çevrildi ve Sezgin Bey şaşkın gözlerle kapı aralığından Sinan’a baktı.

“Ne o Sinan, hayrola?” dedi dostane olmayan bir sesle.

“Sezgin Amca konuşmamız lazım.”

“Kim yolladı seni?”

“Kimse. Bilseler yaşatmazlar,” dedi Sinan gözlerini kaçırmadan. Sezgin Bey tartmaya devam etti.

“Sezgin Amca içeride istediğini sor, üstümü ara istersen ama burada durmayalım.”

Sezgin Bey kapıyı araladı. Sinan içeri girdi. Sezgin Bey’in elindeki silahı görünce rahatsız oldu ama şaşırmadı. Sezgin Bey hiç oralı olmadı. Silahı kızına verdi. Eylem düşmanca gözlerle Sinan’a baksa da silahı öylece yanında tuttu. Sezgin Bey Sinan’ın üstünü aradı.

Nevin Hanım titrek bir sesle müdahale etti. Ağlamaktan gözleri şişmişti. Yüzü bembeyazdı. “Ne oluyorsun Sezgin, bizim mahallenin çocuğu o, bırak bir bildiği var ki gelmiş,” dedi umutla Sinan’a bakarak.

“O faşistlerle kahvelerde takılıyordu bu mahallenin sünepesi, Nevin! Bilmediğin şeylere karışma.”

Nevin Hanım mahcup bir edayla baktı Sinan’a. Kiminle nerede takıldığı umurunda değildi. O mahallenin çocuğuydu ve gecenin bu saatinde yardıma gelmişti. Başka türlüsü olamazdı. Kaldıramazdı. Kötü muamele karşısında Sinan cayar diye endişelenip, kolunda tutup çekti. “Gel oğlum, otur şöyle. Sen de hiç iyi gözükmüyorsun. Tuzlu ayran var, içer misin?” dedi. Sinan cevap vermeyince gitti ayran getirdi. Sinan ne yapacağını, nereden başlayacağını bilemediğinden önce kana kana ayranı içti. Bir kere daha yutkundu ve konuştu: “Devrim’in nerede olduğunu biliyorum.”

*****

12

Olan biteni anlatmak Sinan’ın düşündüğü kadar zor olmadı. Belki Sinan kendini hiç temize çıkarmaya çalışmadığı için, konuştukça, hepsinin perişan olmuş hallerine baktıkça, artık hıçkırmadan sessiz sessiz ağlamayı öğrenmiş Nevin Hanım’ı yanında hissettikçe kendini iyiden iyiye suçlu ve sorumlu hissettiği için kimse lafını bölmeye, kızıp azarlamaya, küfretmeye kalkmadı. Hepsi ağzından çıkan her sözcüğü içer gibi dinledi. Bittiğinde anlaşılır bir sessizlik oldu. Sinan göz göze gelmeye cesaret edebildiğinde kimsenin kendine düşmanca bakmadığını görüp şaşırdı. Aksine herkesin bakışları yumuşamıştı.

Ama zor kısım henüz başlamamıştı. Haliyle ardından sorular geldi. Sezgin Bey her şeyi dakikası dakikasına detaylandırmak istiyordu. Bazı cümleleri tekrar tekrar farklı şekillerde kurduruyor, hafızasını zorlayarak her gördüğü adamın tipini anlattırıyordu. Süleyman’ın sürekli silah taşıyıp taşımadığını soruyor, buna dikkat etmediği gerçeğiyle yetinmiyor, tüm sahneyi tekrar gözünde canlandırmasını istiyordu. Evin olduğu sokağı çok iyi bilmesine rağmen kâğıt kalem getirip çizdirdi. Evin hatırladığı tüm detaylarını yazdırdı. Bu uzun sorgunun sonunda Sinan hiç dikkat etmediğini düşündüğü o kadar çok detay hatırladı ki, kendisi de şaşırdı.

Sonra Sezgin Bey birdenbire, “Devrim’e evin yerini neden söyledin?” diye sordu. Sinan afalladı. Söylemiş miydi gerçekten? Farkında değildi. Sonra yavaş yavaş Devrim’in hiç çaktırmadan bu bilgiyi ondan aldığı ortaya çıktı. O da babası gibiydi. İstediğini öğrenmesini biliyordu. Sinan’ın konuşmaktan boğazı kurudu, sesi çatallaştı. Kendisi de pek çok şeyi merak ediyor, onların bitirmesini bekliyordu. Nihayet Sezgin Bey daha fazla araştıracak bir şey bulamadığında, “Devrim ne zaman gitti?” diye sordu. Nevin Hanım cevap vermek istedi ama gözyaşları tekrar birikince sustu. Bunun üzerine Eylem atıldı:

“Tam bilmiyoruz ama sabaha karşı gitmiş olmalı. Yatağına geçip perdeyi çektiğini hatırlıyorum. Ben de odadaydım. Sonra sabah yoktu.”

“Mektup ne zaman geldi?” Herkes susmaya devam edince yine Eylem cevap verdi:

“Valla Devrim’in ortalarda olmadığını anlamaya başladığımız sıralarda kapının altından atılmış bir zarf gördük. On falandı galiba.” Hepsinin bakışları yere çevrildi. Belli ki kimsenin Devrim’i sormak aklına gelmemişti uzun bir süre. Sezgin Bey kalkıp vücudunu esnetti. Karısına dönüp “Nevin, hadi sen bir çay koy, biz koltukta oturalım biraz, her yerimiz tutuldu,” dedi. Nevin Hanım ikiletmedi.

İçeri girdiklerinde ışıkları açmadılar. Koridordan gelen ışıkla yetindiler. Sezgin Bey, Sinan’ı pencereden gölgesinin görünmeyeceği bir yere oturttu.

“Şimdi ne yapacağımızı konuşalım,” dedi. Eylem’e döndü. “Eylem kızım, anneni ikna et, bir ilaç alsın, uyusun bir-iki saat, şimdi onunla konuşulmaz bunlar,” dedi. Eylem başını salladı, kalkıp tekrar mutfağa gitti.

Sinan, Sezgin Bey’le baş başa kalınca rahatsız oldu. Kızının ülkücüler tarafından kaçırılmasına neden olmuş birinin yaşayacağı bir rahatsızlık değildi bu. Bilakis o konuda düşündüğünden daha rahat hissettirmişlerdi. Ama birden aslında öyle sansan da hiç de tanımadığını fark ettiğin biriyle baş başa kalınca ne yapacağını, ne diyeceğini bilememenin rahatsızlığıydı.

Sezgin Bey’i, pek münasebetleri olmasa da, mahallenin babalarından biri olması nedeniyle çocukluğundan beri tanırdı. Annesi ve babası istediği kadar küçümsesin samimi, çocuklara şeker gibi davranan sevecen bir adamdı. Ama evin içinde sert ve soğuktu. Belli ki otoriterdi. Sinan bunun şu anki durumla ilgili olmadığını, bir düzeni yansıttığını görebiliyordu.

Eylem annesini ikna etmekte zorlanıyor gibiydi. Sezgin Bey yine iş başa düşmüş gibi sıkıntıyla kalktı. Sinan içerideki konuşmaları duymasın diye, mutfağa giden koridorun kapısını ardından kapattı. Sinan on yıldır yan yana yaşamalarına rağmen ilk kez kapısından içeri girdiği evde, sabahın dördünde loş ışıkta bir başına oturuyordu. Etrafına bakındı. Muhtıranın ardından Ankara’dan hangi eşyalarla gelmişlerse hâlâ onlarla yaşıyorlardı. Dikdörtgen sehpalar, blok blok kesilmiş gibi duran düz minderli kanepeler, koltuklar, deseni az halılar, biblosu, süsü az vitrinler, duvarlara asılmış fotoğraflar, yağlıboya resimler eskiliklerine rağmen evi daha şehirli yapıyordu. Kasabada zenginsen oymalı mobilya alırdın, minderleri de mutlaka bombeli olurdu. Fakirsen kanepe niyetine sedir koyar, sırt yastıklarını yorgancıda yaptırırdın. Duvarlara saat, takvim, ayna asılırdı ama resim pek olmazdı. Fotoğraflar sandıkta saklanırdı.

“Ne o, hoşuna mı gitti ev?” diye sordu Sezgin Bey. Sinan girdiğini fark etmemişti. İrkildi.

“Çok farklı,” dedi. “Şehirli olduğunuz belli.”

Sezgin Bey bir kahkaha attı. “Fakir evine edilecek en şık lafı ettin. Benim ‘şehirli’ baldız, ‘tam takım kuru bakır’ der. Öyle değil mi hanım?” dedi elinde çay tepsisiyle içeri giren karısına. Nevin Hanım bir şey demedi. Ters ters baktı. Tepsiyi sehpaya koydu. Çay bardaklarından birini alıp Sinan’a uzattı. Kaç şeker aldığını sorup kendi elleriyle koydu. Teşekkür eden Sinan’a kibarca “Afiyet olsun,” dedi, sonra diğerlerine hizmet etmeden çıktı gitti.

Sezgin Bey ardından bağırdı:

“İyi canım, başımıza bu geldi diye şaka da yapamayacağız artık!” Bunu şikâyet eder gibi değil, kavga arar gibi söyledi. Ama Nevin Hanım bir daha dönmedi.

Sezgin Bey hiç öfkelenmemiş gibi, o çıkar çıkmaz Sinan’a dönüp yumuşak bir sesle durumu izah etti:

“Şimdi oğlum, ne yapacağız, ne edeceğiz ben iyice şaştım. Gidip adam toplayalım, Devrim’i oradan alalım hemen diyeceğim ama bu adamlar senin başına bela olur.”

“Sezgin Amca, adamlar silahlı, öyle girip nasıl alacaksınız Devrim’i?”

“Ya sen onu düşünme. O bizim işimiz. Birini yollarız, gözetleriz. Merak etme, onlardan çok daha gizli yaparız o işleri. Parklarda aval aval sigara içmez bizimkiler. Kaç kişiler, şu, bu anlarız. Ben çok iyi korunduğunu sanmıyorum. Sokağın dikkatini çekmek istemezler. Her yer muhbir dolu, sağ-sol milletin umurunda değil, kimse sokağında silahlı adam görmek istemiyor. Ee sen de dedin, Süleyman evdeki adamları atmış. Ne kadar doğru bilmiyorum ama evi çok kalabalık tutacağını sanmıyorum. Kız görünce aklını kaybeden cinsten bu zavallılar. O kız çocuk bile olsa,” dedi sıkıntıyla. Derin bir nefes verdi, devam etti:

“Eee zaten bizim salak gitmiş elleriyle teslim olmuş. Sorun çıkarmıyor. Sana kefil olmuş. Senden şüphe etmiyorlar. Adamların güç kaybettiğini düşünmüşsünüz, haklısınız. Öyle boy boy silahları, sürüyle adamları yok. Zayıflar. Yani bütün bunları bir araya koyunca, biraz gözetleyip Devrim’i oradan tereyağından kıl çeker gibi kolayca çıkarabiliriz. Merak etme, çok daha güçlü düşmanlara karşı çok daha zorunu yaptık biz. Ama sonrası ne olur bilmiyorum.”

Bir süre kimse konuşmadı. Sinan sormak istediği şeyi bir türlü cesaret edip soramıyordu. Sezgin Bey devam etti:

“Anlattıklarına bakınca görüyoruz ki adamlar piyango vurmuş gibi davranıyor. Bu iş ellerinde patlayınca kuyruğuna basılmış it gibi saldırmak isteyecekler. İntikam isteyecekler. Orada da bizden önce sen varsın.” Hepsi sustu. Sinan dayanamadı, çekindiği soruyu sordu:

“Peki sizden istedikleri sizin yapabileceğiniz şeyler değil mi?”

“İşte benim hanımın başımın etini yediği yere geldik,” dedi Sezgin Bey sıkıntıyla. “Sağ olsun Süleyman bana Ecevit yakıştırması yapmış ama bizim burada işler öyle tek bir kanaldan yürümüyor. Öyle olsa sol onlarca fraksiyona bölünmez değil mi? Kaldı ki aynı grup içinde de bir sürü ses var. Lider olunur, lider dinlenir ama bu öyle koşulsuz, sorgusuz bir şey değil ki. Yani grev beni kat kat aşan, içinde sendikanın olduğu, İzmir’deki, Ankara’daki, İstanbul’daki grevlerle bağlantılı bir durum. Değil ben, Ecevit bir günde bitirir mi tartışılır.” Konuşurken kendi kendine sinirlendi.

“Bu cahil cühela takımı bir bok bilmiyor! Bunlar ocakların en kenar, en biçare adamları. Üç kuruş para, üç-beş silah veriyorlar bunlara, ne bok yersen ye, ucu bana dokunmasın diyorlar. Bunlar da sanıyor ki herkes öyle. Yani yazdıkları mektupta İzmir’den gelen adamların adreslerini istemişler. Hadi onu anladım. Bize şunu teslim et, şunun yerini göster dersin, ama grev bitir demek tam dangalaklık. De ki ben etrafımdakileri etkiledim, hatta yüzümü kararttım, grev kırıcı oldum ve hatta de ki bu bazılarının