*****

ERDAL ÖZ

ADNAN ÖZYALÇINER

KEMAL ÖZER

ARKADAŞ

MEKTUPLARI

*****

Can Çağdaş

Arkadaş Mektupları, Erdal Öz, Adnan Özyalçıner, Kemal Özer

© 2019, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Ekim 2019, İstanbul

Dizi editörü: Cem Alpan

Editör: Selim Bektaş

Düzelti: Aylin Samancı Elmasdağ, Mert Tokur

Dizgi: Sevdagül Kasap

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-4245-3

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

ERDAL ÖZ

ADNAN ÖZYALÇINER

KEMAL ÖZER

ARKADAŞ

MEKTUPLARI

MEKTUP

Yayına hazırlayan

Yalçın Armağan

*****

Erdal Öz’ün Can Yayınları’ndaki kitapları:

Yaralısın, 1983

Kanayan, 1985

Gülünün Solduğu Akşam, 1986

Havada Kar Sesi Var, 1987

Odalarda, 1995

Sular Ne Güzelse, 1997

Bir Gün Yine Allı Turnam, 1998

Cam Kırıkları, 2001

Defterimde Kuş Sesleri, 2003

Yorgunlar, 2009

Düşünüyorum da, Müthiş Bir Şey! - Düzyazılar, 2016

Yarın, Nasıl Bir Gün Olacaksın? / Günlükler 1956-1998, 2016

Yaşamayı Nasıl Özledim Bilsen!, 2017

Sevgili Erdal / Erdal Öz’e Mektuplar, 2019

*****

ERDAL ÖZ, 26 Mart 1935’te Sivas, Yıldızeli’nde doğdu. Devlet memuru olan babasıyla birlikte Türkiye’nin değişik yerlerini dolaştı. Tokat Lisesi’ni bitirdikten sonra, İÜ Hukuk Fakültesi’nde başladığı yükseköğrenimini Ankara Hukuk Fakültesi’nde tamamladı. TDK Yayın Kolu’nda, Türk Sinematek Derneği Ankara Şubesi’nde çalıştı. İstanbul’da arkadaşlarıyla birlikte a Dergisi’ni çıkardı. İlk öykü kitabı Yorgunlar, 1960’ta a Dergisi Yayınları arasında çıktı. İlk romanı Odalarda, aynı yıl Varlık Yayınları’ndan çıktı. Ankara’da Sergi Kitabevi’ni açtı. 12 Mart Askerî Darbesi’yle başlayan karanlık dönemde siyasal görüşlerinden dolayı üç kez tutuklandı, hapis yattı ama yargılanma sonucunda aklandı. Bu dönemi işlediği Yaralısın adlı romanıyla 1975 Orhan Kemal Roman Armağanı’na değer görüldü. 1975-1981 yılları arasında Cem Yayınevi’nin Arkadaş Kitaplar adlı çocuk edebiyatı dizisini yönetti. 1981’de Can Yayınları’nı kurdu. Sular Ne Güzelse adlı kitabıyla 1998 Sait Faik Hikâye Armağanı’nı, Cam Kırıkları ile 2001 Sedat Simavi Öykü Ödülü’nü aldı. Kanayan (1973) adlı öykü kitabında, Deniz Gezmiş Anlatıyor (1976) ve Gülünün Solduğu Akşam (1986) adlı anı-romanlarından sonra Gülünün Solduğu Akşam’a girmeyen notlar ve izlenimlerini 2003’te Defterimde Kuş Sesleri’nde topladı. SSCB gezisinin izlenimlerini içeren Allı Turnam (1976), 1998’de Bir Gün Yine Allı Turnam adıyla yeniden yayımlandı. Havada Kar Sesi Var adlı öykü kitabı 1987’de basıldı. Dedem Korkut Öyküleri (1979), Alçacıktan Kar Yağar (1982), Babam Resim Yaptı (2003) adlı üç çocuk kitabı yayımlandı. Erdal Öz, 6 Mayıs 2006’da aramızdan ayrıldı.

*****

İçindekiler

Bir Dönemin Mektupları

Mektuplarda Adı Geçen Kişiler

ADNAN ÖZYALÇINER’DEN ERDAL ÖZ’E

Yayına Hazırlayanın Notu

Erdal Öz

...ve mektupları

ERDAL ÖZ’DEN ADNAN ÖZYALÇINER’E

ERDAL ÖZ’DEN KEMAL ÖZER’E

Kemal Özer’in Mektuplarla İlgili Notu

KEMAL ÖZER’DEN ERDAL ÖZ’E

Kemal Özer’in Mektuplarla İlgili Notu

ADNAN ÖZYALÇINER’DEN KEMAL ÖZER’E

Kemal Özer’in Mektuplarla İlgili Notu

*****

Bir Dönemin Mektupları

Adnan Özyalçıner

Okuyacağınız mektuplar, ilkgençlik yıllarımızın mektupları. Bir avuç genç olarak yaşama tutunma, kendimizi edebiyat, sanat, kültür yoluyla ifade etmeye çalıştığımız bir dönemin mektuplarıdır.

Anımsadığım kadarıyla Kemal Özer’le benim, Erdal’la tanışmamız Yeditepe’de çıkan “Topkapı Tramvayı” adlı bir öyküsü dolayısıyla olmuştur. Erdal, o sırada Aksaray’da Millet Caddesi üstündeki Taşkasap’ta oturuyordu. Kemal Özer’in evi Aksaray’ın göbeğindeydi. Ben de Fatih’in Karagümrük semtinde oturuyordum.

Üniversiteye başladığımız 1955 Ekim’inde Onat Kutlar, Hilmi Yavuz, Ferit Öngören, Erdal Öz, Yılmaz Güney’le üniversite öğrencileri olarak karşılaştık. Ülkü Tamer, Robert Kolej öğrencisi olarak gelip gidiyordu. Malatya’dan gelen Adnan Işık vardı bir de. Biz, Kemal Özer, ben, Önay Sözer, Ergin Günçe, Konur Ertop İstanbul Erkek Lisesi’nin birbirini tanıyan öğrencileri olarak aralarına katıldık. Kemal’le ben, Demir Özlü’yle Ferit Edgü’yü lise yıllarından liseler arası edebiyat matinelerinden tanıyorduk. Doğan Hızlan da ayrı bir lisede olmasına karşılık Konur Ertop’un mahalle arkadaşı olarak lise yıllarından tanışımızdı. O yıllarda Konur Ertop’la birlikte iki sayılık Yankı adlı bir sanat-edebiyat-kültür dergisi de çıkarmışlardı. Aramıza katılanlar arasında Edip Cansever’le Yusuf Atılgan da vardı. Paris’ten dönen Selahattin Hilav’ı da felsefeci olarak aramıza aldık. O sırada yedek subay olarak askerlik görevini yapan Asım Bezirci, Halis Acarı kimliğiyle aramızdaydı.

Bütün bu arkadaşlarla, derslerimizin dışındaki saatlerde Beyazıt Camisi’nin arkasındaki Sahaflar Çarşısı bitişiğindeki Çınaraltı’nda toplanırdık.

Kemal Özer, Erdal Öz ile ben yolumuz Aksaray-Topkapı’ya doğru olduğundan birlikte yürüyerek evlerimize dönerdik. Böylece kendiliğinden bir üçlü oluştu. Yol boyunca edebiyat-sanat-kültür tartışmaları içinde geçen bu akşamlar, konuştuklarımız, bir-iki yıl sonra yaşam izlenimleriyle birlikte sanat-edebiyat tartışmaları ve dedikodularıyla aramızda mektuplaşmaya yol açtı. Dört-beş yıl, daha da çok sürdü.

Biz direnen bir kuşaktık. Başkaldırıcı bir kuşak. Bizim grubumuz 1950 kuşağı içinde kalabalık bir gruptu. Boş durmayacaktı. 15 Ocak 1956’da her ay cepten onar lira koyarak a dergisini çıkardık.

a dergisinin çıkışı Demokrat Parti’nin iktidarının siyasal baskılarının arttığı döneme rastlar. Hepsi üniversite öğrencisi olan genç yazarlar topluluğunun bir araya gelmedeki amaçları, iktidarın siyasal-toplumsal baskılarına karşı çıkmak olduğu kadar edebiyatın yozlaşmışlığına, gerçekçilikteki basmakalıpçılığa karşı çıkmak diye özetlenebilir. Genç kuşak siyasal iktidara olduğu gibi edebiyatın iktidarına da başkaldırıyordu. a dergisinin yayını her iki alanda, bir anlamda özgürlük savaşı biçiminde sürdü. 27 Mayıs 1960’ta her iki alandaki özgürlüklerin kazanılmasıyla “Özgürlük Armağanı” başlığıyla bir özel sayı çıkarılarak yayımına son verildi.

a’nın yayınını sonlandırması Erdal Öz’ün Ankara’da Değişim dergisini çıkarmasını tetikledi. Amacı grubun yeniden bir araya gelerek yaşam ve edebiyat savaşını sürdürmesine olanak hazırlamaktı. Öyle de oldu.

Özgürlükçü ‘61 Anayasası’nın toplumsalcı kaynak eserlerinin çevrilmesine, halkın sınıfsal bilince varma yolunda örgütlenmesine yol açmasına karşın Adalet Partisi’nin devrimci gelişmeyi engelleyen baskıcı tutumu karşısında egemen güçler arasında yeni bir denge oluşturmayı amaçlayan 12 Mart 1971 Muhtırası çıkageldi.

27 Mayıs askerî hareketinin tersine bu hareket, her türlü düşünsel, siyasal özgürlükler başta olmak üzere sınıfsal isteklerle devrimci çabaları ezdi geçti.

1972 yılının başlarında a dergisi yazarları yeniden bir araya geldi. Bir Erdal Öz yoktu aramızda. Uydurma bir suç olan uçak kaçırmaktan hapisteydi. Derginin yeniden çıkarılmasına karar verildi. Adı Yeni a Dergisi olacaktı. İlk sayısı 1 Nisan 1972 tarihinde 5.000 adet basılarak yayımlandı, neredeyse iadesiz, hepsi satıldı.

Derginin çıkarılış amacı, “Yeniden Çıkarken” başlığıyla şöyle açıklanmıştı:

Yeni a Dergisi, ilk yayımlanışında olduğu gibi sanat ve kültür ortamımızın bunalımla karşı karşıya bulunduğu günlerde yayımlanıyor yeniden. Kültürel sorunlarımızı açıklıkla ortaya koymak, bilimsel irdelemesini yapmak, halkımızla ileriye dönük bir diyaloğa girmek bakımından somut koşulların elverişsizliği ortada. Amacımız, uzun sürede, değişen sorunlarımıza çözümler getirmek, geniş etkileriyle karşı karşıya bulunduğumuz burjuva Batı kültürüyle hesaplaşmak, geleneksel ve aktüel sanatımızın köklü eleştirisini gerçekleştirmek ve bütün bu çalışmaları yaparken halkımızın mücadelesiyle dayanışma sağlamak, sınıfsal kökenleri sağlam bir kültürün ve sanatın oluşmasına katkıda bulunmak, kısa sürede ise bu hedefe ulaşılmasını engelleyen koşullara karşı kesin bir tavır almaktır.

Okuyacağınız bu mektuplarda da bu yaşam ve kültür savaşımızın gereğinin tartışıldığını göreceksiniz.

Sanat ve edebiyatın dil ile bağlantısının gereğini, yenilikçi bir anlatımın ancak yalın bir dil aracılığıyla başarılı olabileceği, özellikle Nurullah Ataç’ın yolunu izlememizin gereği görülecektir.

Ben burada bizim Ataççılığımıza bir açıklık getirmek isterim. Biz Ataç’ın özleştirme dışında dili yalınlaştırmadaki tutumuyla ilgilendik. Sözcüklerle deyimleri kalıplaşmış biçimlerinin ötesinde, alışılmış, bilinen yerlerinden ayrı konumlarda kullanmayı denedik. Bu yolla o sözcüklerle deyimler yeni anlamlar kazanacaktır. Özleştirme anlatımı geliştirip geliştirmeme yönünden ele alınmıştır. Gerçek özleştirmenin anlatıma yeni anlamlar kazandırması gerekiyordu. Türkçe sözdiziminin gelişmesiyle Türkçeye yeni anlamlar kazandırılması önemliydi. Burada aslolan dilin yenileşmesidir. Anlatımı geliştirecek, dili yalınlaştıracak olan sözdizimiydi.

O dönemde bizim başucu kitaplarımızdan biri Rilke’nin Behçet Necatigil ile Andreas Tietze’nin Almanca aslından çevirdikleri Malte Laurids Brigge’nin Notları’ydı. Behçet Necatigil ile Tietze’nin Türkçesiyle Rilke’nin oya gibi anlatımı bizi içine çekmişti. Yaşamın edebiyatı, edebiyatın yaşamı etkileyişi bunca güzel, bunca derin anlatılabilirdi.

Mektuplaşmaya karar verdiğimizde mektupların özellikle edebî mektuplar olmasını istedik. Bu bence Rilke’ye olan hayranlığımızdan kaynaklanıyordu. Yaşamı ve sanatı, onun gibi derinden kavrayabilmenin özlemiydi bizimkisi. Yaşamı da sanatı da oya gibi işlemekti. Belki de bu düşünceye en çok ben kapılmışımdır. Göreceksiniz kimi mektuplarımı “iş mektubu” diye küçümsüyordum. Şimdi baktım da onlar da diri, dirençli bir edebiyatın yerleşip yaygınlaşması için girişilen çabalar, çalışmalarmış. Art arda dergi çıkarmak, yayınlar yapmak gibi. Biz mektuplarımıza özen gösterirdik. Tıpkı şiirimize, öykümüze gösterdiğimiz özenin aynısını.

1961 yılında yazıp Erdal’a yayımlatması için gönderdiğim “Oyunun Sonu” novella tarzında bir uzun öyküydü. Küçük bir kasabada sıkışmış bir öğretmenin yaşamsal cinsel bunalımlarının anlatıldığı bir öykü. Erdal yayımlamamış olmalı, müsvedde uzun yıllar masamın çekmecesinde bekledi. Bilgisayarın daha yaygınlaşmadığı ilk yıllarda Kemal Özer, bu öyküyü bilgisayara aktardı. Başka iki uzun öyküyle birlikte “Çıkmazdaki” başlığıyla toplu öyküler ciltleri içinde Aradakiler adıyla bir kitap olarak yayımlandı.

Erdal’ın, “Bir de roman var, Adnan’ın mı, kim yazmış?” dediği bir roman var. Evet, o roman da var. Benim Erdal’a yayımlatması için gönderdiğim roman.

Bana geri gelip gelmediğini bilmiyorum da ‘60’lı yılların sonu, ‘70’li yılların başında, konusunu bildiğimden, gölge yazar olarak Türkan Şoray adına yazdım o romanı. Yeni İstanbul’da tefrika edildi. Adı Buruk Acı. Gene Türkan Şoray tarafından filmi de yapıldı. Şarkısı da var hani. Onun sözlerini Sennur Sezer yazdı. Türkan Şoray, kendisinin yazmadığını söyleyince Sennur Sezer adına kayıtlara geçti. Romana gelince o öyle kaldı.

Arkadaş Mektupları, size arkadaşlığın, dostluğun, sevginin, mutluluğun verdiği gibi dilin, edebiyatın tadını, hayallerin, düşlerin, düşüncelerin yaşanası güzelliğini verecektir. Umutlu, mutlu bir yaşamın kapıları açılacaktır önünüzde.

Ayrıca bir dönemin edebiyatının, sanatının, sanatçılarının nasıl bir sanatsal, toplumsal, siyasal, yaşamsal savaş verdiklerinin, her seferinde umudun mutluluğun yolunu açtıklarının tarihini, bir edebiyat tarihçisi titizliğiyle sunacaktır.

Bu kitapla yazının, yazışmanın değeri bir kez daha anlaşılacaktır. Özellikle günümüzde.

Ekim 2019

Merter/İstanbul

*****

Mektuplarda Adı Geçen Kişiler1

Ali (Püsküllüoğlu)

Ali Bey (Avni Öneş)

Arslan (Kaynardağ)

Asım (Bezirci)

Bilge (Karasu)

Cemal (Süreya)

Demir (Özlü)

Doğan (Hızlan)

Ece (Ayhan)

Edip (Cansever)

Ergin (Ertem)

(Ergin) Günçe

Erol (Gülercan)

Ertuğrul (Ayaydın)

Fazıl Hüsnü (Dağlarca)

Ferit (Edgü)

(Ferit) Öngören

Gülten (Akın)

Halis (Acarı): Asım Bezirci

Hikmet Erhan (Bener)

Hilmi (Yavuz)

(Hüseyin) Cöntürk

Hüsamettin/Hüsam (Bozok)

Konör/Konur (Ertop)

(Mehmet) Günfer (Çelikman)

Memet (Fuat)

Muazzez (Menemencioğlu)

(Muzaffer) Erdost

Naim (Tirali)

Nurer (Uğurlu)

Oktay (Akbal)

Onat (Kutlar)

Önay (Sözer)

Salâh (Birsel)

Salim (Şengil)

Seyfi (Özgen)

Sezer (Tansuğ)

Teo: Teoman Aktürel

Tomris (Uyar)

Turgut (Uyar)

Uğur (Cankoçak)

Ülkü (Tamer)

Ümit Yaşar (Oğuzcan)

Veysel (Öngören)

Vüsat (O. Bener)

Yahya (Bozbekiroğlu)

(Yusuf) Atılgan

1. Mektuplarda isimleri bir kez geçenler için açıklayıcı bilgi metin içinde verilmiştir. (Y.N.)

*****

ADNAN ÖZYALÇINER’DEN ERDAL ÖZ’E

*****

Yayına Hazırlayanın Notu

Erdal Öz, Adnan Özyalçıner’in mektuplarını ilk kez, Öykcülüğümüzün Kırk Yıllık Çınarı: Adnan Özyalçıner (Evrensel Basım Yayın, 1999) kitabında gün ışığına çıkarır. Bu anma kitabına Adnan Özyalçıner’in mektuplarından alıntılarla bir yazı yazan Erdal Öz, sonrasında bu yazının biraz değiştirilmiş bir biçimine, yayına hazırlamaya başladığı mektuplardan oluşan kitabın girişinde yer verir. Biz bu kitaba, Erdal Öz’ün elinden çıkan bu son hali aldık.

“Arkadaşım, Dostum Adnan Özyalçıner” başlıklı bu yazının, Erdal Öz arşivindeki ilk halinde sonraki versiyonlardan farklı bir girişi var. Erdal Öz günlüklerinde ilk versiyonun girişindeki bölümü niye attığını şöyle anlatır: “Yazımı tamamladıktan sonra Sennur’a telefon ettim. Bir saat sonra Adnan’la birlikte çıkıp geldiler. Onlara yazdığım yazıyı okudum. İyi de oldu. Birtakım yanlış hatırlamaları düzeltti Adnan. Yazıyı düzeltip onlara verirken yukarıdaki giriş bölümünün yazıya bir şey katmadığını anlayıp çıkardım. İyi de oldu”.2

Her ne kadar Erdal Öz, bu “giriş bölümü”nün yazısına bir şey katmadığını düşünse de, hem mektup yazma alışkanlıklarından hem de arkadaş mektuplarında “kendi görüntüsünü bulmak”tan söz etmesi önemlidir. Bu yüzden Erdal Öz arşivindeki versiyonda yer alan ve öncesinde günlüklerde yayımlanan bu bölümü buraya alıyoruz:

Bu defa farkına vardım ki ihtiyarlamışım

Dünyayı bir camın ardında gösteren tılsım

Bozulmuş, anlıyorum, çıktığım seyahatte.

Yahya Kemal’in “Yol Düşüncesi” adlı şiiri böyle başlar. Artık kendimi bu uzun şiirin bu ilk dizeleriyle tanımlamak hoşuma gidiyor.

Genç yaşlarda ne çok mektup yazardık. Artık mektup yazmak bile gelmiyor içimden.

Şimdiki gençler bizden çok değişik. Onların bilgisayarları var, internetleri var. Bir masaya oturup, kâğıt kalemle boğuşup birtakım duyguları, düşünceleri birilerine yazmak herhalde akıllarından bile geçmez artık. Mektup, kâğıda kalemle yazılan, yani elyazısıyla yazılan bir iletişim biçimiydi bizim gençliğimizde. O da kalmadı. Kalmayacak. Doğal bir sonuç bu. Teknolojinin bu kadar hızla ilerlediği, bilgi çağının birtakım gereçlerle her şeyi bu kadar kolaylaştırdığı bir çağda “elyazısıyla yazılmış mektup” belki bir güzellik olarak görülecek, ama nostaljik bir yazı türü olmanın ötesine geçemeyecektir.

“Bu defa farkına vardım ki ihtiyarlamışım,” desem de, artık elyazısıyla mektup yazmayı uzaklarda bırakmış olsam da, elimde kalmış eski dost mektuplarının keyfini bir kez daha yaşamak istiyorum bu yazımda. Sevgili Adnan Özyalçıner’in mektuplarındaki tatları sizlerle bölüşmek istiyorum.

Bu yazımda sevgili dostum, edebiyat yaşamına birlikte başladığım birkaç arkadaşımdan biri olan Adnan Özyalçıner’in bendeki mektuplarını gözden geçirerek onu anlatmaya çalışacağım. İyi ki saklamışım birçok mektupla birlikte onun mektuplarını. Bu mektuplarda kendimin o yıllardaki görüntüsünü de buluyorum.3

2. Erdal Öz, Yarın, Nasıl Bir Gün Olacaksın?: Günlükler 1956-1998, Ayşe Sarısayın (yay. haz.), Can Yayınları, İstanbul, 2016, s. 418. (Y.N.)

3. Yarın, Nasıl Bir Gün Olacaksın?: Günlükler 1956-1998, s. 418. (Y.N.)

*****

Erdal Öz

Arkadaşım, Dostum Adnan Özyalçıner

Tokat’tan gelmiştim İstanbul’a. Hukuk Fakültesi’ne yazılmıştım. Beyazıt’taki o görkemli yapının bir üyesiydim artık.

Fakültenin en güzel yanı alabildiğine büyük, Haliç’in masmavi sularına bakan büyük kantiniydi. Bu kantini gerek “Sular Ne Güzelse”, 4 gerekse “Sevgili Acı”5 adlı iki öykümde anlatmışımdır.

Orada ortalarda büyük yuvarlak masalar vardı. Bizim buluşma yerimiz bu büyük yuvarlak masalar oldu. Hukuk Fakültesi’nden ben, Onat Kutlar, Demir Özlü, Ergin Ertem, Ünal Tekinalp, Ercüment Uçarı, Hilmi Yavuz, Günfer Çelikman, Ferit Öngören, Yüksel Yaşar; daha niceleri... Edebiyat Fakültesi’nden Doğan Hızlan, Konur Ertop, Kemal Özer, Adnan Özyalçıner, daha niceleri, gerek ders sırasında, gerekse ders bitiminde o masalardan birinde toplanır güncel konuları ve edebiyatı konuşur tartışırdık. Bu konuşma ve tartışmaların sonucu bir edebiyat dergisiyle sonuçlandı: a dergisi bu toplantılardan birinde doğdu. Adını öneren Adnan’dır. Önce bir sayı düşündük: On Üç dergisi çıkıyordu. Adnan da o dergide sürekli yazıyordu. Renk düşündük. Mavi dergisi çıkıyordu. Kavram olsun dedik. Bir sürü kavram adı taşıyan dergi vardı: Varlık, Yeditepe, Yenilik, bir de eskiden çıkıp batmış olan dergiler. Sonunda harfte karar kıldık. Hiç unutmuyorum: Adnan, işin a’sından başlamamızı söyledi: Derginin adı a oldu. Hem de küçük “a”.6

Adnan, o zamanlar, gerçekten çok amatör bir gençlik dergisi olan On Üç’te sürekli yazıyordu. Hem de öyküler yazıyordu. Yanılmıyorsam o dergiyi Tanju Cılızoğlu çıkarıyordu. Adnan’ın kendisiyle Hukuk Fakültesi kantininde, ama yazılarıyla On Üç dergisinde tanıştım. Garip bir Türkçesi vardı. Yaşına başına bakmadan upuzun cümleler kullanıyordu. Öyküleri genellikle Taşlıtarla’da geçiyordu. Bu konuyu onunla hiç konuşmadım, ama sanırım annesi babası yoktu, teyzesinin ya da halasının evinde kalıyordu; ev Taşlıtarla’daydı. Onu İstanbul’un merkezinde –Beyazıt’ta, Laleli’de, Aksaray’da, Cağaloğlu’nda– yaşayan, gündüzlerini buralarda tüketen, gecelerini de hiç bilmediğim, görmediğim Tarlabaşı’nda geçiren, –sanırım başka giysisi olmadığı için– üzerindeki yeşil ceketini pantolonunu hiç üstünden çıkarmayan, onları bir türlü eskitmeyen, ufak tefek, müthiş zeki, hafif kızıla çalan seyrek saçları, sivilceli yüzüyle, kasketinin altında yaşayan, edebiyat tartışmalarında sivri, oldukça da inatçı, ama yüreği sevgi dolu, yumuşak, uyumlu, kızlardan hoşlanan, ama asla kız tavlamaya kalkışmayan, bu konuda da, başka konularda da hiçbir kompleksi olmayan, Türk edebiyatının alışılmış öykülerinden çok değişik öyküler yazan garip bir yazardı Adnan Özyalçıner. Tıpkı Onat Kutlar gibi. Yazılarında önceleri Adnan Çelik adını kullanıyordu. Sanırım bu onun gerçek adıydı; kimlik cüzdanında yazan adı. Neden Çelik gibi bir soyadını bırakıp Özyalçıner gibi özentili, otobüs firmalarının adlarını andıran bir soyadı seçtiğini hiçbir zaman anlamamışımdır.7 Bu onun yazarlık adı oldu. Öyle de sürdü geldi.

Onun bir yanını kıskanmışımdır. Ataç, bizim kuşağı çok etkilemiş bir önderdi. Sağda solda bir yazımız çıkınca onun yargısını beklerdik. Bizleri anmadı Ataç. Erken öldü. Ama Adnan’ı, bizden çok önce tanımıştı, yakalamıştı Ataç; hem de 1954’te. Günce adlı kitabında Adnan’dan iki yerde övgüyle söz ediyor Ataç:

İstanbul’da On Üç adlı bir dergi çıkıyormuş. (...) Okudum o dergiyi, doğrusu beğenmedim. İçindeki yazıları. (...) Hepsini değil, birini çok sevdim. İkinci sayıda Bay Adnan Özyalçıner’in “Kenar Mahallelerden” adlı yazısı. Belki büyük bir şey yok içinde, ama: Bay Özyalçıner, Türkçeyi iyi kullanıyor, tatlı tatlı anlatmasını biliyor; okumaya başladınız mı bırakamıyorsunuz yazısını. Yarının iyi yazarlarından olacağını umarım.8

Bir başka gün de şunları yazmış Ataç:

On Üç diye bir dergi var; küçücük bir şey. Belli ki daha çocuk denecek yaşta gençler çıkarıyor. (...) İyi bir dergi mi? Değil doğrusu. Yazarları arasında bir Bay Adnan Özyalçıner var, şimdilik bir o biliyor yazı yazmasını; ötekiler öğreniyor daha.9

Ataç, iyi yakalamıştı Adnan’ı. Adnan, gerçekten çok küçük yaşta öğrenmişti iyi yazı yazmasını. Bu yeteneğini çok da iyi kullandı; –aralıklarla da olsa– sürdürdü iyi yazılarını.

Birtakım nedenlerle sevgilimi, fakülteyi, baba evini, İstanbul’u bırakıp Ankara’ya gidince, yaşamın zorluklarını göğüsleme çabasına girdim; gerçek yaşamla yüz yüze geldim; yaşamımı kendim yönlendirdim; birden büyüdüm. İyi ki yaptım bunu. Pek çok sevdiğim dostlarımla mektuplaşmak durumunda kaldım. Bu mektupların pek çoğunu saklamışım. Bunların içinde sevgili dostum Adnan’ın da mektupları var. İyi ki saklamışım. Bu mektuplardan birtakım bölümler aktarmak istiyorum. Bu aktardığım bölümler, o gencecik yaşında bile bir yazı ustasını gözler önüne seriyor. Sözü Adnan Özyalçıner’e bırakıyorum:

(10 Aralık 1956)

Lomboz deliklerinden sızan gün ışığını bilir misin? Lambaları yakılmamış bir kamarada çok saygıdeğer çok sevgili bir ışıktır o. Açıklıkta ne kadar kafanı yorsan onun bodrumlardaki büyüklüğünü, güzelliğini anlayamazsın. İşte ona tutuyorum merhabamı. Şu cılız merhabamı onunla yuğup arıtıyorum.

Lodosu alttan alttan yiyen bir vapurdayım. Üst katın pencereleri tahta kapaklarla örtülü. İşin garibi lodos oraya dek çıkamıyor; alttan alta vuruyor. Ben sallanıyorum. Saygıdeğer gün ışığı kâğıda bir vurup bir çekiliyor. Heybeli’ye gidiyorum.

(...) Robert Kolej’in matinesine gittik. Bilmiyorum öteki mektupta yazıp yazmadığımı. Rezalet bir matine oldu. Biliyorsun matinelerde hokkabazlık yapmak gerek. Bizim kuşağa vergi değil bu.

Geçenlerde kahveye Demir Özlü düştü. (Sana selam ediyor. Soruyor her görüşte seni.) O matine patırtısından sonraydı. O matinede iki ayrı gurup olduğumuz büsbütün göze battı. Ayrı sıralarda oturduk. Birleşelim diye gelmiş Demir. Baylancılar öyle haber etmişler. Niye birbirimize kamış atıyoruz sanki diyesiymişler.

Burada araya girmek gereğini duydum. Biz a dergisini çıkarırken, bizim yaşıtımız bir başka sevgili topluluk da, Attilâ İlhan’ın önderliğinde Mavi dergisini çıkarıyordu.10 Bizler daha bir dar gelirli kesimin çocuklarıydık, onlar biraz daha iyi kesimin çocuklarıydı. Onlar İstiklal Caddesi’nde Baylan’da buluşurlardı. Ben de giderdim ara sıra oraya, giderdik. Biz genellikle ya Hukuk Fakültesi’nin kantininde, ya Laleli’de bir kahvede, ya Yenikapı’da bir çayhanede buluşurduk. Baylan’a gittiğimizde karşılaştığımız yazar arkadaşlarımız şunlardı: Attilâ İlhan, Ahmet Oktay, Yılmaz Gruda, Güner Sümer, Asaf Çiğiltepe, Ferit Edgü, Demirtaş Ceyhun, Demir Özlü, Fikret Hakan, daha niceleri... Bir sürtüşme vardı iki topluluk arasında. Bu çocukça bir ayrılık değildi; yapısal bir farklılık da vardı aramızda. Bu farklılığı en aşırı biçimde sürdüren de Adnan’dı. Fanatik bir a’cıydı o. Çocukça ama, yine de güzel bir sürtüşmeydi. Sözü yine Adnan’a bırakıyorum:

Bir de geçenlerde Salim Şengil’e Ali Bey’in 400 liralık borcunu vermek için Kemal’le Baylan’a gittik. Şengil’i beklerken Attilâ İlhan geldi. “N’aber ulan?” dedi. Sonra damdan düşer gibi “a dergisi batmıyor artık ha!” dedi. “Himmetinizle,” dedik. “Çok ciddileşti dergi,” dedi. “Kavgacı durumunuzu yitirmeyin.” “Bakarız çaresine,” dedik. “Üzülme sen.” Çekip gitti. Diyeceğim: a’nın bir oturmuşluğu var artık. Bir a kavramı var birçoklarında şimdi; kolay kolay silinmez.

Adnan sık sık Yalova İzmit arasındaki Karamürsel’dedir. Orayla ne gibi bir bağlantısı vardır, bilemem.11 Bana oradan yazıyor:

Sabah sabah taşlığı uğan bir kadın düşün. Soğuk kuyu suyu ile topukları kıpkırmızı olmuş; eteklerini beline sokmuş; bembeyaz bacaklarını görüyorsun. İki uyku arasındasın. Pencereye ince delikli bir tel gerilmiş. Sulanmış mısırlardan, fasulyelerden bir koku, bir yeşil yayılmış ortalığa. (...) Düşün, iki uyku arasındasın. Kadın taşlığı uğmayla baş edemiyor. Habire buz gibi sular çekiyor kuyudan. Habire buz gibi bir su çekiyor kuyudan. Habire bir taşlığı uğuyor. Bir ayaklarına boca ediyor kova kova kuyu suyunu. Düşün, iki uyku arasındasın. Kadının etekleri belinde. Bembeyaz, el değmemiş bacakları var. Ve mısırlar hışırdıyor, biberler biberlerini sallıyor; su katılmadık tertemiz bir yel öteden öteden vuruyor. Düşün: İki uyku arasındasın; ötesi de deniz...

Bu bir mektup mu? Mektup cümleleri mi bunlar? Evet. Adnan Özyalçıner’in bana yazdığı, öykü tadındaki mektuplarından alıntılar bunlar.

Postanenin oraya geldin mi deniz gene kendini gösterir. Bırakılmış parkı geç. Gençlik Kulübü’nü de geç. Eski fabrika yoluna gir. Korkma. Ama paçalarını kıvırsan iyi edersin. Sonra yürü. Perdelerin ardında kadınlar vardır. Ansızın dönersen sarı saçlı buğday rengi yüzlerden bir şeyler yakalayabilirsin. Belki biraz mavi. En az denizlerinki kadar serinletici bir mavi belki de...

Gerçek adı Adnan Çelik’ti. Bir mektubunda bunu şöyle açıklıyor:

(16 Aralık 1959)

(...) sana hesap numaramı yazıyorum: İş Bankası Türbe Şubesi, küçük cari hesap no. ... Adnan Çelik. –Yanılıp Adnan Özyalçıner yazmayasın–.

“Adnan Çelik” gibi bir ad dururken neden “Adnan Özyalçıner” gibi, otobüs firmaları arasındaki ad sürtüşmesi yüzünden üretilen sahte adlara benzer bir adı yazarlık adı olarak kullandı, anlamak olanaksız.

Adnan, daha o yaşta, o ortamda, uzun cümle kurma başarısını gösteriyordu. Zordur Tükçede uzun cümle kurmak. Edebiyatımızın geçmişinde, o Arapçalı, Farsçalı Osmanlıcada belki vardır uzun cümle kuranlar, ama yabancı sözcüklerden arındırılmış bir Türkçede uzun cümle kurma çabası bence ilk Adnan’da görülür, içimizde uzun cümleyi en başarılı kullanan oydu. İşte mektuplarından birinden aldığım bir bölüm:

Ardı ardına dört mektup yazmışım Ardahan’dan Adnan’a. Mektuplar, birer gün arayla ardı ardına geçmiş eline Adnan’ın. Yanıtında şöyle diyor:

Öylesine sevindirdi ki bu birbiri ardından aralıksız gelen mektupların. Kendi denizinde koyulaşıp soluk almayı oldukça güçleştiren ışıksız –ışıksızlıktan hiçbir şekilde yansıyıp görünemeyeceğim– dibe doğru kayan beni, yani sözünü ettiğimiz şu yoksul deniz yaratığını, kendi ortamına razı olmayıp taa dibi merak eden ya da derinlik sarhoşluğu diye adlandırılan tatlı bir baş dönmesine tutulup aralıksız kaymaya devam eden, ışık kesildiğinde kendinin de söneceğini, yani görünmez olacağını bile bile inişe engel olamayan küçük yoksul balığı –çünkü bunlar ancak bir balığın başından geçebilir– ya da beni durduruyordu.

Yazmakla yetinmeyip yazarken, yazmanın anlamını, amacını düşünen biriydi Adnan. Onu soyadından ayırıp “Adnan” diye nitelememi kimse yadırgamasın. O benim için her zaman sevgili bir dost, değerli bir yazar olarak “Adnan Özyalçıner”dir, ama bunca yıllık arkadaşım, dostum olarak da “Adnan”dır.

Yazmak korkutuyor beni. Çünkü herkesin olabiliyor sözcükler. (Yıl 1959. “Sözcük” diyor Adnan. Demek “kelime” karşılığı olarak gelip oturmuş yazı diline “sözcük”.) Yalnız benim olabilmeleri için ne yapmalıyım, bilemiyorum. Elbette herkes gibi ben de onları yığının içinden avuçlayacağım. Bu avuçlamaya kadar her şey yolunda gider her zaman. Bütün iş, avucunun içindekileri ortaya döküp sıraya koymaya, eğitmeye başladığında olup bitiyor. Bu öyle bir sıraya koyuş, öylesine bir eğitim olmalı ki, o bir avuç, bir daha eski, ortadaki yığına dönememeli.

Cağaloğlu’nda, bütün inceliğimizle, bütün naifliğimizle, çalmadığımız, açmadığımız kapı kalmamıştı. Kapılar belliydi. Büyük, köhne yayınevleri bize göre edebiyat yuvaları değildi. Varlık, Yeditepe, Yenilik bir de daha sonra Ankara’da Salim Şengil’in yönettiği Seçilmiş Hikâyeler Dergisi ve yayınları.

Ancak, ilk kitaplarımızı kendi dergimizin yanı sıra, “a Dergisi Yayınları” adı altında yine kendimiz yayımlamak zorunda kaldık. Adnan’ın Panayır adlı öykü kitabı, topluluğumuzun ilk yayımlanan kitabıydı. Daha sonra Onat’ın İshak’ı çıktı. Sonra da ötekiler: Teo’nun, Kemal Özer’in,12 Yusuf Atılgan’ın, Ülkü Tamer’in kitapları.

Ülkü Tamer, ne yazık ki, yıllar sonra, Türk halkına benzedi, o pırıl pırıl zekâsı olan adam, bellek özürlülere özendi; a dergisi çevresinde bizleri yok saymaya kendini zorlasa bile, o hareketi biz başlatmış, ona da aramızda severek yer vermiştik. Bizlerle şimdi konuşmadığı gibi, kendisiyle yapılan bir konuşmada, kendisini a dergisini çıkaranlar arasında sayıp –ki doğrudur–, bizleri ad olarak bile silmeye kalkışmasını üzüntüyle, acıyarak karşıladım. Çünkü o da Yılmaz Pütün (Yılmaz Güney) gibi bizlerden küçüktü. Onun ilk kitabı da a Dergisi Yayınları arasında çıktı. Onu hâlâ sevgiyle anıyor, onu unutmuyoruz; o bizleri unutmaya çalışsa bile.

Adnan (2 Ocak tarihli mektubunda), Ankara’ya, bana, a Dergisi Yayınları arasında çıkacak ilk kitabım Yorgunlar için şunları yazıyor:

Bugün cumartesi. Öbür gün, yani pazartesi günü senin kitap dizilmeye başlanacak. (...) Öyle sanıyorum ki 22-25 Ocak’ta biter.

Daha sonra 26 Şubat ‘60 tarihli mektubu:

Kitabın çıktı. Dün bir bölümünü dağıttık, bugün de bir bölümünü dağıtacağız.

O sıralar, Akis dergisinde düzeltmenlik yapıyorum. Geceleri gidip dizgiden çıkan yazıları okuyorum, düzeltiyorum. Derginin boş kalan köşelerine a Dergisi Yayınları’nın ilanlarını koydurmaya çalışıyorum. Adnan’ın 2 Şubat tarihli mektubunda şunlar var:

Sevgili Erdal. Şu anda dizgici senin kitabı yarıladı. Yarın provaları verir sanıyorum. Bir yandan da dergi basılıyor. Yarın hazır olacak o da. Akis’teki ilanlara sevindik hepimiz. Teşekkür ederiz. Akis’e şimdiye kadar çıkan yayınlarımızın listesini koyarsan, tabii bu sana sorumluluk yüklemiyor, seni zor durumda bırakmıyorsa çok sevineceğiz.

Bu ilan da Akis’te, Adnan’ın istediği biçimde çıktı.

Artık ilk kitabımın ilanı da çıkmıştı. Kitabımı daha görememiştim, dizilmekteydi, çıkmak üzereydi, yakında çıkacağını bilmek, bir yığın insanın elinde kitabımın olacağını bilmek, bunu düşünmek bile çıldırtıcıydı.

İlk kitap, ilk sevgili gibidir. Başka bir sevgiyi bilmemenin ilkelliği içinde çıldırtır insanı.

24 Ocak 1960 tarihli mektubunda a dergisi ile ilgili çok önemli açıklamaları var:

Belki Kemal yazmıştır, bilmiyorum, a’daki son gelişmeleri bir de benim ağzımdan dinle: İşin başında dergiyi kapatıp yalnızca yayınlara devam etmeye karar verdik. Abonelerimize de bu kararımızı iletecek bir mektup hazırlayıp göndermeyi düşündük. Sonradan dergiyi kapatmakla ne değişecek diye düşündük. Acaba bu işi daha sıkı bir biçimde, daha aklı başında bir yönetimle ele alırsak ne kaybederiz diye sorduk kendimize. Bir şey kaybetmeyeceğimiz gibi bazı şeyler de kazanabilirdik. Nitekim oturup isimleri şöylece sıraladık: Onat Kutlar, Konur Ertop, Kemal Özer, Ülkü Tamer, Adnan Özyalçıner, Doğan Hızlan, Onay Sözer, Ergin Ertem, Özcan Başar. Bunlar İstanbul’da bulunanlar. Esas kadroyu böylece saptadıktan sonra, İstanbul’dakileri, yani, Ferit Edgü’yü, Halis Acarı’yı, Demir Özlü’yü dışta bıraktık. Başka yerlerde bulunup da bize yardımcı olacak arkadaşları da şöyle sıraladık: Hüseyin Cöntürk, Erdal Öz, Adnan Işık (Malatya’da), Yusuf Atılgan, Feridun Metin, Ali Terzibaşoğlu. Bir de İstanbul’da olup da her zaman göremediğimiz, ama bizlere yakın olan arkadaşları da şöyle sıraladık: Çelik Çelikoğlu, Yahya Bozbekiroğlu, Mehmet Günfer Çelikman. Bütün bu arkadaşlar bize 10 abone tutarı olan 75 lirayı bulmakla (yıllık abone bedeli 750 kuruştur bundan böyle) yükümlü olsunlar dedik.

(...) Cağaloğlu, Türbedar Sokağı, Aydınlar Hanı’nda bir oda kiraladık. Kirası 125; elektrik, odacı masrafı derken 150’yi bulacak.

(...) Kitabım için gösterdiğin ilgiye (İlk kitabı Panayır’dan söz ediyor) teşekkürler. Şimdilik kitap için elimizde 750 lira var. 500 lirasını Kemal, Hüsamettin’den (Özer’in, Yeditepe Yayınları arasında çıkan Gül Yordamı adlı kitabından) kendi kitabından aldığı paradan verdi. 200 de sende vardı. Hepsi 700 etti. Onat’la Ülkü’nün kitaplarından gelecek satış paralarının işimizi kolaylaştıracağını umuyoruz. Şubat başında senin kitabınla Teo’nunki çıkacağına göre, mart başında da benimkiyle (Panayır) Yusuf Atılgan’ınkini (Bodur Minareden Öte) atacağız.

Bu arada, elimdeki mektup tarihleri arasında büyük bir boşluk var. 27 Mayıs Askerî Darbesi’yle Demokrat Parti –sözde– tarihe karışmıştır. 27 Mayıs olayıyla birlikte a dergisi bir son “özgürlük” sayısı çıkarıp yayınına ara vermiştir. Ben Radyoevi’ndeki görevimden kovulup Türk Dil Kurumu’na girmişimdir.

Elimde, Adnan’ın 12 Mayıs 1961 tarihli bir mektubu var. Mektup şöyle başlıyor:

Sevgili Erdal,

Bir gün aklına eser de sendeki mektuplarım ve bütün öteki yazılarım için karşılık aramaya kalkıp kısaca “Bir örümcekli köşede çürümeye bırakılmış insanın karşısına aşkı çıkarmayı düşündün mü hiç?” ya da “Bunu nasıl oldu da düşünmedin. Belki de düşünmek istemedin. Hiç değilse böyle bir şeyi denemek gereğini duymalıydın,” gibisinden bir şeyler söylemeye yeltenirsen, nasıl güç bir durumda kalacağımı uzun süreler düşünmüşümdür.

Bu konuda birtakım açıklamalar yaptıktan sonra sözü öykü konusuna getiriyor:

Bugüne kadar hikâyeci, romancı, giderek şair, ne yapıyordu? Bir olay alıyor, onu enine boyuna anlatıyordu. Anlatma, hikâye etme sanatındaydı bütün iş. Sözler, olayın, anlatılanın tutsağıydı. Sözleri olayın dışına taşırmak, tuvale fırça dolusu boya çalmak, çok sonraları söz konusu edilmeye başladı. Sözleri, olayın, anlatılanın tutsağı olmaktan kurtarmak, olaya yan çizildiği anlamına gelmemeli. Tersine, bu davranış, olayın özüne girmemizi sağlar, olayın şimdiye kadar deşilmekten çekinilen, kendi kendisi olan diyebileceğimiz yanını ortaya çıkarmamıza yarar. Olayın kendi kendisi olan yanı nedir? Ya da görüntü dediğimiz şey? Bir olayı görüntülerle vermekle hikâye ederek vermek arasında büyük ayrımlar var.

Yukarıda da dediğim gibi: Birinde söz, özgürlüğünü kazanıyor, ötekinde eni boyu belli bir tuğladan başka bir şey olamıyor. Bu yüzden, görüntülerin içine yerleşen sözlerle hikâyenin içine yerleştirilen sözler, aynı yazılışta da olsalar, başka başka sesler veriyorlar.

Kullandığı Türkçenin arılığına, yalınlığına, açıklığına, anlaşılırlığına, sözcüklerdeki özenli seçime, sözdizimindeki gencecik ustalığa, öykü anlayışındaki çağdaşlığa dikkatinizi çekerim. Yıl 1961 ortalarıdır. Adnan Özyalçıner 26 yaşındadır.

20 Temmuz 1961 tarihli mektubunda, öykü yazmaktan bıktığını, belki romana, oyun yazmaya geçeceğini belirten satırların arasında, öykücülüğünün gizlerinden birini açıklayan şu cümleler çok ilginç:

(...) Bu benzetme hastalığı bende eskiden beri var. Bir şey mi anlatacağım, hemen benzerini anlatıyorum; anlatacağım nesneden çok benzerini enine boyuna çiziyorum. Sonra o nesnenin adını ederek bitiriyorum yazımı. Gölgesinden eşyaya varma, çevreden hareket ederek –eşyanın oturduğu çevreden– onu yakalama huyum var. Ama bu yolla eşyayı yakalayabiliyor muyum, yoksa beceriksizce çevrenin karanlıklarında dolaşmaktan başka bir şey yapmıyor muyum, bilemem.

a dergisi artık yoktur. 27 Mayıs’la birlikte kapanmıştır. Bu kez Ankara’da ben bir dergi çıkarıyorum, Ankara’daki dostlarımla birlikte: Değişim.

Adnan, 30 Aralık 1961 tarihli mektubunda, şunları yazıyor:

Dergi beğeniliyor. Yani bizim dışımızda da beğeniliyor. Nermi Uygur çok sevmiş örneğin. Yazı isterseniz gönderir sanıyorum. Birinci sayının satışı ortalama 300 kadarmış. İkinci sayı, birinciden daha iyi gidiyor sanırım. Biraz duyurulursa bu sayı artar. Bu gidiş iyi.

Adnan, artık mektuplarına tarih düşmüyor. Daha da ileri gidiyor, mektubun üst sağ köşesine “tarihsiz” diye yazıyor. Mektuplarının üstlerine, zarfın üzerindeki posta damgalarındaki tarihleri yazmışım. İşte 19 Ekim 1961 tarih damgalı mektubundan bir bölüm:

Az önce parktan döndüm. Doğan, Onat, Önay’la Gülhane Parkı’ndaydık. (...) Şimdi Gülhane’ye bedava girilmiyor. Adam başına elli kuruş giriş parası alıyorlar. Serseriler girmesin diyeymiş bu. (...) Ben bir park hikâyesi yazsaydım, bugünkü güneşli güne –daha doğrusu bugüne, yarına, düne; kısacası bütün günlere– aldanmamak gerektiğini söylerdim. Ağaçlardan söz açardım. İçleri kansız bir ölü yüzü beyazlığında olan yeşil ve iri kestane ağaçlarından.

Oysaki toplumcu bir yazar –daha çok bizdekileri söz konusu ediyorum– bir önceki bölümde söylediklerimi düşünür, serserilerden giderek parkı anlatırdı. Belli ki o zaman ne park ne de serseriler anlatılmış olurdu. Daha doğrusu hiçbir şey anlatılmamış olurdu.

Adnan, İstanbul’un kıyı semtlerinden birinde oturduğu, para sıkıntısı çektiği halde, İstanbul’un küçük insanlarını, yoksul insanlarını yazdığı halde, emekten, haktan, ezilmişlerden yana olduğu halde, hiçbir zaman yazdığı öykülerinde belli kalıpları, şablonları kullanmamış, halk budalası olmamış, ilkel yığınlardan yakınmış, gelişmiş bir insanlığın özlemiyle yazmıştır. Bu özellik, a dergisi çevresinde buluşmuş bizim kuşağın genel özelliklerinden biriydi. Mavi’ciler de a’cılar gibiydiler, iki ayrı dergi çevresinde toplanan, şimdilerde “50 Kuşağı” diye nitelenen bu kuşağın ortak özelliklerinden biridir bu.

Sevgili Adnan, bu mektubunda, Ankara’da çıkardığımız Değişim dergisiyle ilgili neler yazmamış ki bana. Ama yazdıklarının en önemlisi şu satırlar bence:

(...) Dağıtım. Bak en önemlisi de bu. Senin Ankara’da, benim de burada yapacağımız dağıtımla hiçbir şey elde edilmez. Üstelik bu türlü amatör çalışmadan da yoruldum. a’nın o birkaç yıl süren ve yalnız benimle Kemal’in sırtına yükletilen ağırlığı biliyorsun. Hâlâ onun yorgunluğu içindeyim. Yüklendiğin bu ağırlığın sonunda da bir şey elde etsen yüreği yanmaz insanın. O da olmuyor. Kısacası, amatör bir uğraşa –dergi konusunda yazısından mizanpajına, parasından düzeltisine, düzeltisinden dağıtımına kadar bir bir kafa yorulan bu türlü uğraşa– aklım ermiyor. Ama amatör yazarlık. O ayrı. Köşende, ipeğine güvendiğin, eninde sonunda para edecek, kozanı örmeye çalışman başka. Öteki teknik işler hem yorucu, hem de yazarlık uğraşından az çok alıkoyuyor kişiyi. Sonuç, sıfıra sıfır elde var sıfır. En çok yoran, yıldıran da bu dağıtım. Ben çok yılgınım; seni bilmem.

Bugün ülkemizde pek çok dergi çıkıyor. Amatör dostların bu satırlarda kendilerini bulacaklarından hiç kuşkum yok.

Ve aradan yıllar, yıllar geçiyor. Sevgili Adnan’ın yeni kitapları yayımlanıyor. 12 Mart. Solun üstüne üstüne gidenler. Solu yok etmeyi aklına koyanlar. Gencecik insanları dağ başlarında kıstırıp öldürenler, yakaladıklarını asanlar. Utanç verici acılı günler, aylar. Her namuslu insan gibi ben de cezaevindeyim.

Mamak Cezaevi’ndeyim. Gördüklerim, tanık olduklarım, bana anlatılanlar. Yıllardır bir şey yazmamış olmanın utancıyla yazmak geliyor içimden. Yazıyorum.

Memet Fuat’ın çıkardığı Yeni Dergi, en beğendiğim edebiyat dergisi. Bir gardiyanla anlaşıp gizlice postalıyorum üç öykümü Memet Fuat’a. Bekliyorum. Yayımlamasını bekliyorum. Bu bekleyiş birkaç ay sürüyor. Dergiyi her ay başı, karım getiriyor cezaevine, başka dergilerle birlikte. Ama dergide hiçbir öyküm yayımlanmıyor. Memet Fuat, öykülerimi beğenmemiş olamaz, diye düşünüyorum. Gönderdiğim öykülerin, dergilerde yayımlanan öykülerden daha kötü olduğuna, Memet Fuat gibi değerli bir düşünürün bu öyküleri beğenmemesine olasılık tanımıyorum. Ama sonunda anlıyorum: Memet Fuat, öykülerimi –beğense de– yayımlamıyor. Sanıyorum, yayımlamaktan korkuyor. Tam o sırada, sevgili arkadaşlarım, a dergisini yeniden çıkarmaya başlıyorlar. Bu kez derginin adı Yeni a olmuştur. Dostum Nurer Uğurlu’ya, cezaevinden mektup yazıyorum. Gidip Memet Fuat’tan öykülerimi almasını, Yeni a Dergisi’nde yayımlamasını istiyorum. Nurer, gidip öyküleri Memet Fuat’tan alıyor, ilk öyküyü dergide yayımlıyor: “Sığırcıklar”.13 Sonra ötekiler. O güne kadar cezaevine sokulan Yeni a Dergisi, benim öykülerimin yayımlanmaya başlamasıyla birlikte cezaevine sokulmaz oluyor. Öykülerimin yayımlandığı sayıları cezaevinden çıktıktan sonra görebiliyorum.

Yeni a Dergisi başlıklı bir kâğıda yazılı Adnan Özyalçıner imzalı mektup, ki Mamak Cezaevi’ne gönderilmiştir, 22 Mayıs 1972 tarihlidir ve şöyledir:

Erdal Arkadaş. Hikâyen 3 üncü sayıda çıkıyor. Ama biz, a’cı arkadaşların, her sayı görünmeleri düşüncesindeyiz. Derginin çevresinde bir hava yaratıldı. Özetlersek, bir çeşit direnme edebiyatı yapılmak isteniyor. Bu direnmeyi güçlendirmek, a’cı arkadaşların sürekli yazmalarına bağlı.

Ertesi ay Yeni a Dergisi’nde bir öyküm daha yayımlanıyor. Öyküleri görmüyorum, ama Cumhuriyet gazetesindeki ilanlardan her şeyi izliyorum, anlıyorum.

Ne güzel bir dostluktu, yoldaşlıktı bizimkisi. Hâlâ da öyleyizdir. Şimdi “50 Kuşağı” diyorlar bize. Yaş olarak, kuşak olarak eskidik belki, ama bizden sonra gelenler hâlâ bizi aşmaya çalışıyorlar. Bu da güzel bir şey.

Sevgili dostum, arkadaşım Adnan Özyalçıner’in yazdığı nice güzel öyküye hâlâ yenilerini ekleyeceğine inanarak gözlerinden öpüyorum.

Kasım ‘98, İstanbul

4. Erdal Öz’ün Yorgunlar (1960) kitabında yer alan öykünün yeniden yazılmış hali Sular Ne Güzelse (1997) kitabındadır. (Y.N.)

5. Öykü, Cam Kırıkları (2001) kitabında yer alır. (Y.N.)

6. Derginin adının yazılmasıyla ilgili bir karışıklık söz konusu. Dergi 6. sayıya kadar “A” adıyla ve “aylık sanat gazetesi” ibaresiyle, 6. ve 11. sayıda “a” adıyla ve yine “aylık sanat gazetesi” ibaresiyle çıkmış, 12. sayıdan itibaren ise “a (aylık sanat) dergisi” adıyla yayımlanmıştır. Mektuplarda “a’cılar” biçiminde ifadeler de geçtiği için bu kitapta derginin adını a biçiminde kullandık. (Y.N.)

7. Erdal Öz’ün sandığının tersine Özyalçıner, onun gerçek soyadıdır. 1953’te halası tarafından evlatlık edinilince halasının nüfusuna kaydedildiğinden, soyadı resmî olarak Çelik olmuştur. Özyalçıner, yazarlığını asıl soyadıyla sürdürmüştür. (A. Özyalçıner)

8. Nurullah Ataç, “26 Mart: Yeni Bir Dergi”, Günce 1, Can Yayınları, İstanbul, 1998, s. 181-182. (Y.N.)

9. Nurullah Ataç, “30 Eylül: On Üç”, Günce 1, Can Yayınları, İstanbul, 1998, s. 260. (Y.N.)

10. Kasım 1952’de ilk sayısı yayımlanan Mavi dergisi Temmuz 1955’ten sonra düzensiz çıkmaya başlamış ve Nisan 1956’da son sayısı yayımlanmıştır. a ise 15 Ocak 1956’da yayın hayatına başlamıştır. Mavi’yi çıkaran kadroda Attilâ İlhan yer almaz, 1954’te yalnızca dört sayı boyunca “Sosyal Realizm” teorisini bu dergide dile getirmiştir. (Y.N.)

11. Kemal Özer, Adnan Özyalçıner mektupları için yazdığı notta, ikisinin de Karamürsel’de akrabalarının olduğunu, onları ziyaret etmek için zaman zaman oraya gittiklerini söylüyor. (Y.N.)

12. Kemal Özer’in a Dergisi Yayınları arasından kitabı çıkmamıştır. (Y.N.)

13. Erdal Öz’ün Yeni a Dergisi’nin 3. sayısında (Haziran 1972) “Kurt”, 6. sayısında (Eylül 1972) “Güvercin”, 13. sayısında (Nisan 1973) “Sığırcıklar”, 16. sayısında (Temmuz 1973) “Kanayan” öyküsü yayımlanmıştır. Bu dört öykü de Kasım 1973’te yayımlanan Kanayan (Cem Yayınları) kitabına alınır. Erdal Öz, Kemal Özer’e yazdığı 29 Haziran 1972 tarihli mektupta Memet Fuat’tan alınacak öykünün adının “Güvercin” olduğunu söylüyor. (Y.N.)

*****

...ve mektupları

*****

[1]

19 Kasım 1956

Yıldırım Çayhanesi, Fatih

Birinci Merhaba, bir kül tablası içinde tütüp duran yalnız bir izmaritin ılık ucunda büyüyor.

Tüm merhabalarım bundan böyle sigaraların ılık uçlarında duracak.

Sen hep sigara yakıyorsun. Sen hep sigaralarını kül tablalarına bırakıyorsun.

Bir başına bırakıyorsun. Sen hep bunu düşün. Sen hep merhabalara kulak ver.

I. KULAK: Üşümedi desem yalan olur. Bir yağmur vardır üşütür. Bir yağmur vardır ılık ılık bir şeyler akıtır. Bu üşütüyor.

II. YILDIRIM: Soluklarla, soluklarda tütüp duran merhabalarla sıcak. Kimi bölümlerde dinleniyor. (Örneğin: Hilmi saçıyla oynuyor. Dinlendiğine. Geğirtili bir dinlenişte oturduğuna işaret. Önümdeki masadalar. Masadalar diyorum: Edip Cansever var. Hilmi’yi sayı bastıkça gülüyor. Yüzünü kırmızı kırmızı eden o gülüşlerde oturuyor. Bağdaş kurmuş bir durum var oturuşunda. – Çaylar iki oldu!.. – Çayların biri rosto!.. Neden rosto sanki? Yapılmış bir şey yapılmıştır. Ondan dönülmez artık. Nasıl döneriz ki? Ama dönüyorlar işte! Bizim garson Ahmet’in gırtlağını patlatmak pahasına dönüyorlar. Kazançları ne oluyor? Bir kocaman sıfır. Çünkü ötekinde de bir şey kazanmış olmuyorlar ki. Ha o, ha bu. Bir günah işliyorlar. Sonra o günahlarını bir sevapla sildirmeye gidiyorlar. Olmaz öyle şey. Günah da kendi odasında oturuyor. (Süpürge arkalarında. Tahta aralıklarında. 10-20-30-40-50-100-200... 500 mumluk lambalarda. Işıl ışıl. Merhabalı.)

(Adnan’ın bu mektubu hiç de şaşırtmıyor beni. Yıl 1956. Çocuğuz daha. İkinci Yeni başlamış. Üstelik Adnan, beni seviyor ama, Edip Cansever’i hiç sevmiyor. Onun Kapalıçarşı’daki dükkânını, dükkânın üst katında yalnızca şiir çalışmasını hiç sevmiyor. Kıskanıyor onu bir bakıma. Bense Edip’i gerçekten çok seviyorum, her yazarın onun kadar özgür olmasını, çalışmadan yaşamasını, yalnızca yazıyla uğraşmasını savunuyorum. Hiç beceremediğim bir şey. E. Öz)

Selam bırakıp gitti çocuklar. Hilmi, Edip, Ergin. Hilmi, “Erdal’a benden kocaman bir inek kelimesi gönder” diyor. “Özel adresime neden mektup yazmıyormuş bakalım o inek?”

Mektuplarını okudum. Kemal’e gönderdiğini, Konör’e gönderdiğini. (O zamanlar Konör’dü adı, sonradan Konur yaptı adını. E. Öz) Konör’deki senden korkmuştum. Ama Kemal’deki sen içime su serpti. Hep su serp içimize. Tertemiz merhabalanmış sular.

Biliyor musun, kişi her günkü alışkanlıklarını aşabildiği anlar yaşıyor demektir bence. Ama kişi bu alışkanlıklarını kendi mi aşar? Yani, “Yahu, dur, ben şu her günkü alışkanlıklarımı aşıvereyim bir,” mi der? Demez. Çeşitli etmenler götürür onu alışkanlıklarını aşmaya. Yoksa insanoğlu kocaman, kabuklu hamamböcekleri gibi tembeldir. Bu etmenleri mi bekleyelim öyleyse? Biraz evet, biraz hayır. O etmenlere gitmeye, o etmenleri yapmaya çalışalım biraz.

Sen bu sözünü ettiğim etmenlerin içine düştün. Onlar seni çekip çevirdi. Bundan yuvarlanıp yaşamaya bak. Konör’ün mektubunda yuvarlanmaya niyetin olmadığını söylüyordun. Kemal’e görderdiğin sonuncuda yuvarlanmaya karar verdiğini görüp sevindim. Sanırsam Dostoyevski’nin buna benzer bir sözü var. Ama ben de söyleyeyim bir kez; zararı yoktur. Demezler mi ki güneşin altında söylenmedik bir şey yoktur. Öyleyse: Yaşamak ya katıla katıla ağlamak, ya da katıla katıla gülmektir. İkisi ortası durumsa yaşamak değil, daha çok alışkanlıklarını sürdürmektir.

III. Dergiye değgin yanıtları Kemal yazacak.

(Ne güzel. Yıl daha 1956. Adnan, büyük usta Ataç’ı günü gününe izliyor olmalı ki, değgin sözcüğünü kullanıyor, yanıt sözcüğünü kullanıyor; hem de hiç duraksamadan, hiç çekinmeden. E. Öz)

IV. Ankaralı sözlerin bizi çok ilgilendiriyor. Alıştığımız yerleri aşıyoruz. En güzeli alışkanlıklarımız iflas bayraklarını çekiyor.

V. Bana yazacağın fıkrayı dört gözle bekliyorum. (Halk deyimlerimizin bu alışkanlıklarımızı aşı aşıveren kuruluşlarına bayılıyorum. “Dört gözle bekliyorum” gibi. “Akşama fincan böreği” gibi. Güzel şeyler bunlar. Ustaca düzülmüş şeyler.)

VI. Tiyatro festivali var. Biliyorsundur bunu. Kemal’ le ben gidiyoruz. Gâvur piyesleri hariç hepsine gideceğiz. Gâvur piyeslerini hem anlamayız, hem o zaman çok para yapıyor. Ondan gitmiyoruz gâvurlarınkine. Şimdiye dek seyrettiklerimiz içinde tiyatroyu anlamış bir yüksek okul var, o da Teknik Üniversite. Ayyar Hamza’yla ortaya koyuyor kendini. Bu akşam da gideceğiz. Şimdi kalkıp Şan Sineması’na yollanacağım. Kemal bekliyor orada. Bir nice üşütücü yağmurlarda kulakları ıslanaraktan. Bu gece Gençlik Tiyatrosu’ndan Jean Anouilh’nin Rüyaların Anahtarı’nı göreceğiz.

VII. Uykuya vardığın saati pek bilemem ama, herhalde 23’te yatakta olursan, anahtarı bir kapabilirsem, düşlerin o yaldızlı anahtarını gönderirim sana.

VIII. Bir Kızılderili şairden şu şiiri gönderiyorum:

SAVAŞ SONRASI ŞİİRİ

İhtiyarlar toprak yalnız sert derlerdi

Gerçeği söylemişler

Yoksul bir adam şarkıları avuçlarına almış

Güneşin altına koyuyor.

Adnan Özyalçıner

*****

[2]

10 Aralık 1956

Lomboz deliklerinden sızan gün ışığını bilir misin? Lambaları yakılmamış bir kamarada çok saygıdeğer, çok sevgili bir ışıktır o. Açıklıkta ne kadar kafanı yorsan onun bodrumlardaki büyüklüğünü, güzelliğini anlayamazsın.

İşte ona tutuyorum merhabamı. Şu cılız merhabamı onunla yuğup arıtıyorum.

I. Lodosu alttan alttan yiyen bir vapurdayım. Üst katın pencereleri tahta kapaklarla örtülü. İşin garibi, lodos oraya dek çıkamıyor. Alttan alta vuruyor. Ben sallanıyorum. Saygıdeğer gün ışığı kâğıda bir vurup bir çekiliyor. Heybeli’ye gidiyorum. Ali Bey’in işi için bu gidiş. (Ali Avni Öneş olmalı bu Ali Bey. E. Öz)

II. Dergileri postaladım. Almışındır. “Orada yitmiyor,” dediğin için Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne gönderdim. Eline geçti sanırım. (Ankara Hukuk Fakültesi’nde olmalıyım. Fakülteden öylesine uzağım ki, bitişikteki Siyasal Bilgiler Fakültesi’ne gidiyor, oradaki dostlarımla buluşuyorum. Adres olarak bile orasını veriyorum. E. Öz) Bu sayı çokça özendik mizanpaja. İyi oldu diyor çoğunluk. Siz ne diyorsunuz bilmem. Dizgi yanlışları var. Kimisi gözden kaçmış. Kimine teknik olanaklar izin vermedi. Acemi bir dizgiciye çatmışık. Düzelttiğimiz yerleri bile düzeltmemiş bazan. Sayfa bağlamasında düzelttirmeye kalktık. O zaman da makine bozuldu; kalakaldık. Mizanpaj için tam altı saat uğraştık. Sayfa bağlanması için de cumartesimizi matbaanın bodrumunda boğazladık. Yüksel Yaşar, ben, bir de Onat. Günfer (Günfer Çelikman. E. Öz) hikâyeyi koyamadık. En aşağıdan üç sayfamızı alacak. Olmuyor. Koyamayacağız da. Aklında bulunsun, en büyük yazı bile 1.500’ü geçmemeli. 2.000, 2.500 kelimelik yazılarla bile dergi ölüyor. Kaldı ki Günfer’in hikâye 3.000’lik.

III. Hilmi, İstanbul’da. Bir yere gitmiş değil. Yazabilirsin ona. Bizim kendisini pek gördüğümüz yok. Bizden de selam yazarsan olur hani. Hem hiç yadırgamaz sanıyorum.

IV. Şimdi senin ortaya attığın soyutlama konusundaki soruşturma sorununu ele alabilirim. Öyle sanıyorum ki, bu soruşturma bize, bir önceki gibi, bir şey kazandırmadan yuvarlanıp gidecek. Boşu boşuna sayfalar şişecek. (Adnan doğru söylüyor. Daha sonra ben bu soruşturma konusunu Değişim dergisinde uyguladım; gerçekten de boşu boşuna sayfaları şişirmekten öteye geçemedim. E. Öz)

Soyutlama yapmak bugün bir moda oldu artık. Önüne gelen, bilir bilmez, her gördüğünü soyutlar oldu. Çevrene bir bak. Ya Orhan Kemal gibi salt davranışları üstünden tutma bir görüşle işleyen bir-iki yazar. Ya da davranışları bir kıyıya itip davranışlardan öte bir her neni (Ataç’ı severek izlediği belli. Onun önerdiği nen sözcüğünü kullanıyor, şey yerine. E. Öz) soyutlamaya giden bir yığın yazarla karşılaşacaksın. Biz bir önceki kuşağı suçlarken siz davranışları, gerçeği tek yönlü olarak ele alıyorsunuz; fotoğraf çekiyorsunuz, dedik. Bunu deyince bizim tutup o davranışları çok yönlü, derinlemesine incelememiz gerekirdi. Öyle mi yaptık? Hiç sanmıyorum. Öyle yapsaydık soyutlama, bir gereç değil, araç olurdu elimizde salt. Soyutlamaya bir araç gözüyle bakmıyoruz oysa. Bir gereç gibi sarılıverdik ona. Bir öncekiler ne denli eksikseler, ne denli çıkmazlara girdiyseler, tıpkı çıkmazlara biz de daldık. İyice bak, göreceksin. Görüyorsun. Bu yüzden soyutlama sözünden korkar oldum. Soyutlamak eylemi kafamla birlikte midemi de bulandırır, allak bullak eder oldu. Biz ne yapıyoruz, biliyor musun, soyut bir neni soyutlanmış tümcelerle veriyoruz. Tümcelerde yapıyoruz soyutlamayı. Biçimde oynuyoruz hâlâ. Bir öncekiler gibi. Tıpkı onlar gibi. Özlerde soyutlamaya girişmek usumuza gelmiyor. Geliyor belki de. Geliyor yüzde yüz. Ama kovuyoruz onu. Güç o çünkü. Kelimelerle, tümcelerle soyutlama yapmaksa kolay. Onu yapıyoruz. Gerçek gene tek yönlü. Davranışlar gene üstünden tutma. Biçim gene önde. Bir önceki kuşağın yaptığı. Tıpkı onların yaptığı. Sonu uçurum.

(Türkçesi müthiş temiz. Ataç’ı, belli ki, o da benim gibi hayranlıkla izliyor. E. Öz)

V. İşte dostum, soyutlama konusunda benim düşündüklerim. Genç takım adına üzüntü duyuyorum. Ama umutluyum gene de. Genç takım görecek bu çıkmazı. Kaçacak.

VI. Robert Kolej’in matinesine gittik. Bilmiyorum öteki mektupta yazıp yazmadığımı. Rezalet bir matine oldu. Biliyorsun matinelerde hokkabazlık yapmak gerek. Bizim kuşağa vergi değil bu. Bir önceki kuşak, matineci kızları, matine salonlarını tepe tepe kullansın.

VII. Geçenlerde kahveye Demir Özlü düştü. (Sana selam ediyor. Soruyor her görüşte seni.) O matine patırtısından sonraydı. O matinede iki ayrı gurup olduğumuz büsbütün göze battı. Ayrı sıralarda oturduk. Birleşelim diye gelmiş Demir. Baylancılar öyle haber etmişler. Niye birbirimize kamış atıyoruz sanki diyesiymişler.

VIII. Bir de geçenlerde Salim Şengil’e Ali Bey’in 400 liralık borcunu vermek için Kemal’le Baylan’a gittik. Şengil’i beklerken Attilâ İlhan geldi. “N’aber lan?” dedi. Sonra da damdan düşer gibi, “a batmıyor artık ha!” dedi. “Himmetinizle,” dedik. “Çok ciddileşti dergi,” dedi. “Kavgacı durumunuzu yitirmeyin.” “Bakarız çaresine, üzülme sen.” dedik. Çekip gitti. (Adnan’ın bu anlattığı karşılıklı konuşmada bir gerçek payı var, ama konuşmaların bu sözlerle olduğundan kuşkuluyum. Adnan’ın öfkesi bu konuşmayı bu hale getirmiş olmalı. E. Öz) Diyeceğim a’nın bir oturmuşluğu var artık. Bir a kavramı var birçoklarında şimdi. Kolay kolay silinmez. (Silinmedi de. E. Öz)

IX. Yolladığın fıkra için “Sağ ol,” diyorum. “Çok sağ ol!”

X. Senin Seyfi Özgen’i bir yerlerde göremedik. Bir garip çocuk o da. Bulamıyoruz. Hiç değilse o aramalıydı kantinde bizleri. Bizleri diyorum ya, Onat’ı, Ergin’i diyorum aslında. Görebilir her zaman onları orada. Görmemiş. Paraca zaten çokça sıkıntıdayız. Bu yüzden öteki “Ölüm Konusu II”yi yayımlayamayacağız sanıyorum.

XI. Başka bir diyeceğim kalmadı. Bekleme odasındayım şu an. Yağmur damlalarıyla bulanmış camların ardında kıpır kıpır bir deniz var. Sonra gürültüler: (demir tekerlekli araba, insan, martı, gazete gürültüleri.) Hiç şaşma, gazeteler bekleme salonlarında adamakıllı gürültücü olurlar.

XII. Saat 12’yi 35 geçiyor. Daha yemek yiyeceğim. Çişim var. Adada bir yüznumara arayacağım. Olmazsa denize. Buna da balıkçılar engel olur sanıyorum. Böyle bir şeye içerlerler sanıyorum. Denize ne sövdürür, ne tükürtür, ne işetir onlar. Balıkçılar bu biçim adamlar olmalı bence. Değiller galiba. Hiç değilse, diyorum, bizler kâğıda, kaleme saygı duyalım. Saçmalamayalım. Boşu boşuna karalamayalım kâğıtları. Mürekkepleri boşu boşuna harcamayalım.

Sağlıcakla kal dostum.

Adnan Özyalçıner

XIII. İyice düşünüp taşınmadan, ölçüp biçmeden masa başlarına oturmayı bırakalım artık. Bu dediklerimin zamanı geldi artık.

XIV. Beni orada iyilik ya da kötülükle anan herkese merhabalarımı ilet. Bizim deli oğlanın (Ergin Günçe. E. Öz) gözlerinden öp benim için. Ona da yazmak istiyorum. Şu bir-iki gün içinde beklesin. Soyutlama konusunda söylediklerimi özellikle ona oku!

*****

[3]

7 Ağustos 1957

Karamürsel

Erdal’a,

Uyuyacaktım, güneş bırakmadı.

(Sevgili Adnan, mektuba başlar gibi değil, öyküye başlar gibi giriyor mektuplarına. Bayılıyorum. O bir mektup yazarı değil, bir öykücü. E. Öz)

Az önce denizden döndüm. Karnımı doyurdum. Şimdi ikide bir kalkıp su içiyorum. Su da bir güzel soğuk ki... Gene de tuz yakıyor etimi durmamacasına. (Adnan’ın bayıldığı bir sözcüktür bu “durmamacasına”. E. Öz)

İki gündür Karamürsel’deyim. Denizle ev arasındaki yollarda tabanlarım yanıyor. Dönüp duruyorum arada.

(Adnan’ın Karamürsel’le bağlantısı nedir hiç öğrenemedim, bilmem. Hiç de sormadım kendisine. Ama onun yaşamında Karamürsel hep olmuştur. E. Öz)

Kasaba, beş-altı günlüğüne olunca sıkmıyor. Ama demirledin mi bir, hapı yutuyorsun. Ankara da öyle belki.

Ama bana sorarsan ben anısını unutamıyorum bir türlü. Benim için güzel orası. Sıcağına rağmen. “Başka” hiç değilse. Hep arayıp durduğumuz o “başka”.

İstanbul’da olsaydım, daha çok sürüncemede kalırdı mektup. Ama burada güneşi etimde duydukça bir şeyler yapmanın gerekliliğine inanıyorum. Ve en basitinden –kim bilir belki de en zorundan, en gücünden– başlıyorum. Kaleme sarılıyorum. Oysa İstanbul’u al. Güneşi duymuyorum ilk. Çünkü zincirim ağır basıyor. Demek ki güneş başıboşları daha çok yakıyor. Bu böyle bence.

Gemliğe doğru denizi göreceksin.

Sakın şaşırma.

Denizi gözünde biraz olsun canlandırabilsem serinleyeceksin belki de.

Sabah sabah taşlığı uğan bir kadın düşün. Soğuk kuyu suyu ile topukları kıpkırmızı olmuş. Eteklerini beline sokmuş. Bembeyaz bacaklarını görüyorsun. İki uyku arasındasın. Pencereye irice delikli bir tel gerilmiş. Sulanmış mısırlardan, fasulyelerden bir koku bir yeşil yayılmış ortalığa. Güneş yeni yeni duvarı aşıp yolun kıyısındaki iri bir kalası sarıyor. Mısırlar hışırdıyor, biberler başlarını (tanelerini) sallıyor. Su katılmadık, tertemiz bir yel öteden öteden vuruyor. Düşün, iki uyku arasındasın. Kadın taşlığı uğmayla baş edemiyor. Habire buz gibi bir su çekiyor kuyudan. Habire bir taşlığı uğuyor, bir ayaklarına boca ediyor kova kova kuyu suyunu. Düşün, iki uyku arasındasın. Kadının etekleri belinde. Bembeyaz, el değmedik bacakları var üstelik. Ve mısırlar hışırdıyor, biberler tanelerini sallıyor. Su katılmadık tertemiz bir yel öteden öteden vuruyor. Düşün, iki uyku arasındasın. Ötesi de deniz.

Kalkıyorsun. Kediye kapıyı açıyorsun. Taşlığa bakınca kadını göremiyorsun. Eteklerini indirmiş çünkü. Güneş, kalası çatır çatır yakıyor artık. Biberlerle mısırları da tutmuş. Kuyu suyu para etmiyor. Taşlık kurumuş kalmış.

Tam kediyi okşamak için eğilmişsin. Ve bunları görüyorsun. Zavallı kedi! Zavallı tekir. Canı acımış, bağırarak kaçıyor.

Kala kala öteden öteden vuran yel kalmış.

Korkmadan yüzünü ona ver artık. Denizi göreceksin.

Önce arozözün biraz önce suladığı düzgün bir sırtı andıran asfalt yol var. Dibi hemen deniz. Yapışıvermiş. Kıpırdamadan duruyor oralarda. Kıyı kıyı yürü. Ciğerlerine çek havayı. Deniz dalıverir içine. Balıklarla, yosunlarla, midyelerle. (Kararmış tenekelerin üzerinde midyeler bir cızırdıyor ki...) Kasaplar etleri çengellere asıyordur o sıra. Tir tir titrer etler asılırken. Öylesine temiz, öylesine taze. Gazozcu pat kütlerle motorunu işletiyordur.

Kahvelerin arasında sıkışıp kalır yol birdenbire. Deniz kaybolur o zaman. Boylu çınarlar alır yolun iki kıyısını. Kocaman yapraklar. Soylu bir yel yapraklarda. El gibi yapraklarda.

Postanenin oraya geldin mi deniz gene kendini gösterir. Bırakılmış parkı geç. Gençlik Kulübü’nü de geç. Asfalta kıvrılma sakın. Eski fabrika yoluna gir. Korkma. Ama paçalarını kıvırsan iyi edersin. Sonra yürü. Perdelerin ardında kadınlar vardır. Ansızın dönersen sarı saçlı buğday rengi yüzlerden bir şeyler yakalayabilirsin. Belki biraz mavi. En az denizinki kadar serinletici bir mavi belki de.

Kuru derenin derme çatma köprüsünü de geç. Otlakta iri bir inek. Gübre. Sinekler. Ama yel seninle hep. Yüzünde hep. Hiç korkma. Sonra çeşme. Sonra o yeşillikli yokuş. Sonra birdenbire deniz. Su en azından ayak bileklerini buluvermiş, baldırlarına çıkıyor. Pantolonunu kurtar hiç değilse; çek biraz. Ayakkabılarını eline al. Çoraplarını da çıkar. Pantolonlarını (paçalarını olacak. E. Öz) iyice kıvır, şöyle dizlerine kadar. Yürü sonra. Sular sıçrar, kısır bir köpük kalır ardında.

Olmayacak şey değil, bir bakmışsın yosunlu bir taş ayağını kaydırıvermiş. Cup! Kalkma artık. Bırak sular yosunlu taşın yerine seni dövsün. Islanmamış yanını bırakmasın.

Sağa dönersen eski fabrikadan ayakta kalmış bir baca göreceksin.

Ardına dönersen, evlerin bittiğini, artık görünmez olduklarını ayırt edeceksin.

Şimdi deniz ve karşı kıyının güneş içindeki kıraç tepeleri, bir de şeftali bahçelerinin kara çitleriyle bir başınasın.

Çekinmeden soyunabilirsin. Çırılçıplak. Elbiselerini çitlere yay. Kurusun. Parmaklarının uçlarında yükseldin mi sulu ve iri şeftalilerden birini kopardın demektir. Sulu ve tatlı. Şeftaliyi ısır, sonra karşı kıyının kıraç tepelerini gözüne iyice kestir ve koşmaya başla.

Su boğazını bulunca durursun. Elini değdirecek kadar yaklaştığını sandığın tepeler kaçıvermiştir bir anda.

Sonra gene şeftaliyi ısır. Sonra gene çitlerin dibinden koşmaya başla.

Şeftaliyi, çitleri, elbiselerini, bacayı ve karşı kıyının kıraç tepelerini unutup salt denizle (maviyle) bir başına kaldığında akşamı göreceksin.

Kıraç tepeleri kaplamış bir başka akşam.

Şeftalilere oturmuş.

Çitlere yapışmış.

Elbiselerinin ceplerine dolmuş. Ve bacayı dibinden tutmuş.

Korkmadan eve dön.

Kuyudan su çeken kadını göreceksin. Bacaklarını. Gözlerine bak! Mavi.

(Sevgili çocuk. Koyu bir edebiyat yapmış bu mektubunda. Nereye gideceği belli olmayan bir yazı serüvenine girişmiş. Ama özellikle Karamürsel’i, kasaba bitene kadar öylesine güzel çizmiş ki. Bu görüntüleri çizerken Adnan’ın yaşı nedir ki? Görüntülerinin zenginliğine, yakaladığı ayrıntıların tadına, dilinin arılığına bakınca, değerli bir yazarın gelmekte olduğu açıkça görülüyor. Bunun bir mektup olduğu –neresi mektupsa– gözden ırak tutulmamalı. E. Öz)

Haberler: Ankara’dan dönerken altı kişiydik sekizlik bölmede. (Anladığım kadarıyla, Ankara’da, Yüksel Caddesi’ndeki Pamuk Teyze’nin14 evinde, benim tek odalı pansiyonumda yerlerde konuk ettiğim sevgili dostlarım, trenle dönüyorlar İstanbul’a; hem de üçüncü mevki tahta kanepeli bir kompartımanda. E. Öz) İki uykucu çıktı içimizden. Paketliğe çekildiler. Dört kişi kaldık bölmede. Bacaklarımızı yaya yaya. Ve Sapanca’da uyandık.

Naim daha dönmedi Giresun’dan. Senin romana bakamadım. Naim döner dönmez gidip bakarım senin romana. (Düşünüyorum: İlk romanım “Gölge Oyunu” olabilir bu. Demek okusun, beğenilirse basılsın diye Yenilik Yayınları’na15 vermişim dosyayı. İyi ki beğenilmemiş, basılmamış. E. Öz).

Yaşar Nabi’nin sana yazdığı mektubu tartışabilirdik. (Öykülerimi basılması için Yaşar Nabi’ye göndermiştim. Geri çevirmişti. Ben de uzun, öfkeli bir mektup yazmıştım ona. “Genç Bir Sanatçıdan Mektup” adı altında, hem de Varlık dergisinin ilk sayfasında yayımladı mektubumu,16 sonra da “Genç Bir Sanatçıya Mektup” başlığı altında aynı sayıda bana uzun bir yanıt verdi. Adnan o mektubu söylüyor olabilir. E. Öz) Ama şimdi gerek yok. Son Pazar Postası’nda benim diyeceklerimi demiş biri. Takma adlı bir Erdost olsa gerek, iyi demiş.

Kemal iyi.

Seni söyleşiyoruz.

Günçe burada.

Sözün daha sık geçiyor.

Gene Ali’nin [Avni Öneş] ordayız.

Bir yığın dedikodu! Tatsız!

Hiç sarmıyor şimdilerde.

Dedikodular önemsiz, yazmaya değmez. Küçük şeyler! Aylardan ağustos!

Yeni hiçbir şey yazmıyorum. Şimdi Karamürsel’deyim. Ve eski ayları kırpıp yıldız yapmak dileğim.

Senden mektup beklerim. Artık. Hilmi’yi sorarsan, hiç görmedim geleli.

Cansever’in Yeditepe’deki şiirini17 beğendim. İyiydi. Birtakım numaralar yapmadan demek istediğini demiş.

“Çilekli Masal” vazoda kırmızı bir çiçek. O kadar. Ne iyi ne de kötü; hiçbir kokusu yok. Kırmızı bir çiçek yalnız. Görünüşü tatlı. Kişinin içini açar. Yazık ki esansı gelmiyor, ilaç olmuyor.

(Yanılmıyorsam “Çilekli Masal”, Hilmi Yavuz’un a dergisinde yayımlanan bir öyküsüydü. E. Öz)18

Celâl’e tarafımdan selam et. Bir bardak da bira ısmarla. Ama Piknik’te. Sör Clint olduğunu da unutmasın hiç. Sıkıntısını ancak böyle böyle atabilir üstünden kişioğlu.

Bunu da böyle bellesin.

(Dostlarım Ankara’ya geldiklerinde ben USIS’te çalışıyordum. Gençlik Parkı’nda görevliydim. Sinema makinistliği yapıyordum. Celâl de USIS’in Laz şoförüydü. Bizim çocuklar onu çok sevmişlerdi. E. Öz)

Daha ne diyeyim?

İyi günler.

İyi dilekler ve sevgiler.

Adnan Özyalçıner

14. Erdal Öz’ün pansiyoner olarak kaldığı evin sahibi. (Y.N.)

15. Yenilik dergisinin ve yayınlarının sahibi Naim Tirali’dir. (Y.N)

16. Yaşar Nabi Nayır, “Bir Genç Sanatçıya Açık Mektup”, Varlık, Sayı 459, 1 Ağustos 1957, s. 3. Erdal Öz’ün sözünü ettiği mektubu ve Yaşar Nabi’nin bu mektuba cevabı 1 Eylül 1957 tarihli Varlık’ta yayımlanır. (Y.N.)

17. Edip Cansever, “Horozla Merdiven”, Yeditepe, Sayı 136, 1 Ağustos 1957, s. 2. (Y.N.)

18. Hilmi Yavuz, “Çilekli Masal”, Yeditepe, Sayı 136, 1 Ağustos 1957, s. 8. (Y.N.)

*****

[4]

12 Eylül 1957

İstanbul

Sevgili Erdal,

Odadayım. Dışarıda çilli bir sabah var. Camdan bakınca bir duvar görünür odamdan ve gepgeniş bir gökyüzü. Duvarın dibinde yapışkan bir de pisipisi otları bitmiştir. Önce o ufacık otlara baktım. Başlarını korka korka kaldırıyorlardı. Geceleri düzensiz bir moloz yığını gibi duran duvar ağır ağır düzeliyor, kendine çekidüzen veriyordu. Ve gökyüzü ayırt edilmeyecek bir çabuklukla yukarılara çekiliyordu.

Biraz sonra güneş büsbütün gelip cama vuracak, oradan da halıya, bir de masama kol atacak.

İşte o zaman kahvaltıya çağrılacağım. Saka su getirecek. Onları oturduğumuz kata çıkarmak benim işim.

Mektubu güneş gelmeden bitirmeye çalışacağım.

Cevabım geç kaldı. Biliyorsun, Karamürsel’deydim. Yenilerde geldim. Biraz da tembellik edince böyle oldu.

Çekof’tan (Çehov’u böyle yazmış. E. Öz) anlattığın hikâye çok güzeldi. Konusu bile, anlatabildiğin kadarı, beni vurmaya yetti. Ama daha bulup da okumadım. Edgü’nün hikâyesini ben de senin gibi heyecanla okudum. Ama sonu çok acı oldu. Edgü’ye acıdım. Oysa kendisinden çok, her şeye rağmen bir şeyler beklediğim bir hikâyecidir. Biz bu zamana dek hep işi yanlış olan yandan, ters olan yandan aldık. Karmaşık bir olayı, karmaşık bir dille vermeye çalıştık. Dikkat ediyorsan karmaşık, karanlık bir dil diyorum. Biçim demiyorum. Buradaki biçimden ben olaylar düzenini anlıyorum. Yani: diyorum, düzenli bir hikâye için olaylar düzeninin öyle Ahmet işten geldi, evinde yattı, bir zaman uyuduktan sonra kalkıp intihar etti; ille Ahmet işten geldi olayı başta olmayabilir. Sonda da yazılabilir. Bunu demek istedim.

(Adnan, belli ki burada önemli bir şey söylemek istiyor, ama ne söylemek istediğini anlamak olanaksız. E. Öz)

Karanlık dil, karmaşık dil, derken de yalnızlığı, boyuna tekrarlanan “yalnızım, yalnızlıktan patlıyorum” şeklinde anlatmayı, karanlık’ı “karanlık” kelimesiyle garip’i, tuhaf’ı “tuhaf” kelimesiyle karşılamanın yanlış olduğunu, çıkmazın ta kendisi olduğunu söylemek istiyorum. Öyle sanıyorum ki bizim uzaklaşmaya çalıştığımız, Edgü ile Demir’in de daha uzaklaşamadıkları, hâlâ direndikleri de budur. Karmaşık bir yaratık dediğimiz insanın karmaşıklığını öyle bile bile karıştırılmış, karartılmış cümlelerle vermek büsbütün yanlış oluyor elbet.

Ekim başında Ankara’ya geleceğim. Kemal’i bilmiyorum. Daha iyi konuşuruz bunları.

Seçilmiş’te (Seçilmiş Hikâyeler Dergisi’ni söylemek istiyor. E. Öz) çıkan yazıya verdiğin cevapta haklısın.19 Sorular hiç de öyle entipüften değil. Orada kim yazmışsa onu (Attilâ’dır sanıyorum. E. Öz) halt etmiş.20 Bu salt Özcan’ı dışarıda bırakmak için yapılmış bir numaradır. (Kim bu Özcan? Bu tartışma neyin nesi, hiç, ama hiç hatırlamadım. E. Öz).21 Ama baş taraflarda söylediğin sözler yanlış gibi geliyor bana. Belki a için haklısın.22 Ama Seçilmiş’lerde Necati Cumalı’ya yöneltilmiş bir şey yok.23 Ona çatan yan pek az. Daha çok Yaşar Nabi’nin dümenciliğine yüklenilmiş. Armağan’ın dağıtımındaki aksaklık belirtiliyor. Kişiye çıkışma varsa o kişi Yaşar Nabi’dir. Seçilmiş Hikâyeler’in akıl etmediği, bizim belirtmeye çalıştığımız, onların anlamazlıktan geldikleri, jüriye yüklenme yok. Aslında işin başı jüri. Yaşar Nabi’nin en büyük numarası da burada işte. Sonra Tahsin Yücel’den özür dilemen gereksizdi gibi geliyor bana.

(Demek Tahsin Yücel’den özür dilemişim. Hem de o zaman. Ne iyi etmişim. Adnan, istediği kadar doğru bulmasın, çok ama çok doğru bir şey yapmışım. Aferin bana. E. Öz)24

Sen değil, sövenler utansın. Onlar adına özür diliyormuşsun gibi oluyor. Bu da garip kaçmış. (Ekim başını bekle, daha iyi anlaşabilmemiz için.)

Yazar Yaşar Nabi’ye verdiğin cevap çok güzeldi. Zaten o da buna karşılık kem küm etmekten öteye gidememiş. Bu yazın, bir kuşağın, her şeye rağmen, anlayışsız bir yazara karşı, sözcülüğünü yapman demekti. Bu da iyi bir şey. Bu çeşit sorunları daha hiç görmemiş olanlarla hiç karşılaşmamış o 8.000’in hiç değilse kulaklarının tırmalanması, bir çeşit kâr sayılır. 8.000’den 1.000 kişi pirelense, bu sorunlar yüzünden yeter de artar. Ve öyle sanıyorum ki, Varlık okuyan o 8.000’in ancak bu 1.000 kişisi gerçek okuyucudur. Ötekilerin sen de, ben de neden gerçek okuyucular olmadıklarını biliriz elbet.

Editör Yaşar Nabi’ye hak vermişsin. Hak vermeseydin basmazdı zaten. Oysa bence yazar Yaşar Nabi kadar olmasa bile gene de birtakım haksızlıkları var editör Yaşar Nabi’nin. Bir kere deneme yayını adıyla çıkaracağı –çıkaracağı da yok ya– o seri, belli ki tutmayacak. Çünkü adı, tutmamasına en büyük sebep. Okuyucuda bir çoluk çocuk düşüncesi uyandırır bu. Bu yanlış bir şey. O seride çıkacak eserleri daha baştan batırmak demek bu. Kemal’den, Yaşar Nabi’nin bir hikâyesini basmak üzere istediğini öğrendim. Neden bu gürültüden sonra basmaya karar verdi hikâyeni, hiç düşündün mü? Demek adamın, öyle, okuyucularını iplediği yok. Bal gibi basıyor işte. Okuyucu seviyesinin üstünde olsun, altında olsun. Bu kadar ucuza çıkacak bir reklama bile yanaşmamıştı önceleri. Diyeceğim: Okuyucuyu öne sürerek bazı eserleri geri çevirmesi sudan bir sebep. Kendi aklının yatmadığı şeyleri basamıyor. Kendi anlayışının üstünde ya da altında kalan şeylere (bir insan olarak ve haklıdır da) yüz veremiyor. Ama bunu tutup niye böyle açık açık yazmıyor da, okuyucuları öne sürüyor, anlamıyorum. Sözün kısası, bütün editörlerin köküne kibrit suyu! Hepsinin hamuru aynı kapta yoğrulmuş!

Bu konuda da bu kadar yeter sanırım. (Ekimde daha da uzun durabiliriz bunlar üstünde.)

Biraz önce gazete geldi. Sel götürmüş Ankara’yı. Öyle yazıyor. Sizin oralarda bir şey yoktur inşallah! Ama senin oda akmıştır garanti. Akarsa aksın, şeker değilsin eriyesin.

(Kaldığım yer Gençlik Parkı’nın içindeydi. Bir yağmur yağmaya görsün, kaldığım yere yağmur resmen yağardı. Yağmur görmeyen bir yataklık köşesi vardı, ben yatağımı oraya çeker, kuru kalmaya çalışırdım. E. Öz)

Celâl nasıl?

Gene belden aşağı konularda mı at oynatıyorsunuz?

Elbette, diyorsun!

Bence sıkmamalı bu seni. Konuşmak istedin mi, yüreğin kafesinde pırpırlanmaya başladı mı, sarıl kaleme. Tükürüver ucuna.

Bak, ders çalışmak da iyi.

Böyle yaptıktan sonra belden aşağısıyla sıkılmadan ilgilenebilirsin.

Gene de, her şeye rağmen, İstanbul’daki toplantıların, kahve toplantılarının tadını veremez insana bütün bunlar.

Bir aklım ne diyor, biliyor musun? “Ulan oh olsun şu Erdal’a!” Biz, “Oğlum gel, iki çift söz edelim,” dedik mi, sen tutup tavla atardın. “Oh olsun şu Erdal’a!” diyor bir aklım. Ne dersin?

Kemal’in gelip gelmeyeceğini iyice bilmiyorum. Gelirse iyi olur. Ben Ekim’in 6, 7’sinde oradayım. Evdekileri kandırdım. Bizim orada bir akraba var, onun için evcek geliyoruz. Bir hafta falan kalacağız. Ankara’da.

Celâl’e söyle: Gelince benden de bir birası var. Beklesin.

Celâl’e söyle: Ben oraya gelince bir avrat buluversin artık. Bulamazsa, haberi olsun, bira mira ısmarlamam.

Diyeceklerim şimdilik bu kadar galiba.

Hikâye istemişsin Kemal’e gönderdiğin mektupta. Kemal’in hikâyesi yokmuş. Üç tane varmış, üçünü de Salim’e postalamış. Herhalde yeni bir şey yazarsa gönderir.

Ben “Peştemal”i gönderiyorum.25 Bir de resim koydum. Ama resim kötü. Belki klişeye de gelmez. O zaman isterlerse Salim’den alsınlar benim resmimi; klişe için göndermiştim ona bir zamanlar. İyi bir resimdi o. Olmazsa bunu bassınlar.

Güneş, kapı tokmağını buldu. Ben daha mektubu bitiremedim. Ama bitiriyorum artık.

Kalkıp kapıyı açtım. Güneş kapıdan çabucağın içinde sofayı buluverdi. Oradan mutfağa uzandı. Mutfakta karmakarışık bir kahvaltı tepsisi bulup kalakaldı. Oraya iyice yerleştikten sonra artıkları yemeye koyulacaktı. Akşama doğru mutfağın küçücük penceresini aralar, sessizce çekip gider. Ertesi sabah yeniden hiçbir şey olmamış gibi deli deli penceremi vurur, içeri alınmasını bekler. Hiç kimseyi bekletmeyi sevmem. Onu da.

Sonsuz sevgi ve selamlarımı gönderir, gözlerinden öperim Erdal.

Celâl’e bol bol selam.

Adnan Özyalçıner

19. Erdal Öz, “Armağan Ağrısı”, Yenilik, Sayı 57, Temmuz 1957, s. 20-21. (Y.N.)

20. Seçilmiş Hikâyeler Dergisi “Her Yıl Ölen Adam” adlı bir dosyayla Sait Faik Hikâye Armağanı’nı üç sayı boyunca ele alır. Dergilerdeki ve gazetelerdeki yazıların aktarıldığı kısımda Erdal Öz’ün Özcan Ergüder’le yaptığı söyleşi eleştirilir. Burada dosya için yazılan isimsiz yazıdan söz ediliyor. Attilâ İlhan’ın da dosyada yer alan “İş İştir” yazısı Sait Faik Armağanı’yla ilgili ama Erdal Öz’den söz etmiyor. (Y.N.)

21. Erdal Öz’ün Yenilik dergisinde Özcan Ergüder’le şu söyleşisi yayımlanmıştır: “Özcan Ergüder, Erdal Öz’ün Sorularına Cevap Veriyor”, Yenilik, Sayı 55, Mayıs 1957, s. 9-13. (Y.N.)

22. Erdal Öz, “Armağan Ağrısı” yazısında, Sait Faik Hikâye Armağanı 1956’da Tahsin Yücel’in Haney Yaşamalı kitabına verilince a dergisi olarak bir soruşturma açtıklarını hatırlatır. Özyalçıner, yazının bu kısmından söz ediyor. (Y.N.)

23. 1957’de Sait Faik Hikâye Armağanı’nı Değişik Gözle (Varlık Yayınları, 1956) kitabıyla Necati Cumalı almıştır. (Y.N.)

24. Erdal Öz, “Armağan Ağrısı” yazısında, a’da açtıkları soruşturmanın “Tahsin Yücel’in kişiliğiyle oynamak gibi yanlış bir yola saptığını” söyler ve Tahsin Yücel’den şöyle özür diler: “Hiç hakkı olmadığı halde Tahsin Yücel gibi hem de genç bir hikâyeciye bir yığın hücum yöneldi. Öyle pasta salonlarının köşelerinde oturup, herkesi küçümseyi büyüklük sayan sözde ulu kişilerin verdikleri o iki-üç kelimelik sözleri, bir türlü bağışlayamıyorum. Kocakarı dedikodusu olmaktan kurtulamayan o biçim sözler, gerçekten, havayı bulandırmaktan başka bir işe yaramıyor, üstelik açılan soruşturmayı da amacından uzaklaştırıyor. Soruşturmayı açanlara gereksiz bir suç yüklüyor. Geç oldu ama olsun varsın, burada Tahsin Yücel’den yine de özür dilemek isterim.” (Y.N.)

25. Adnan Özyalçıner, “Peştemal”, Pazar Postası, Sayı 25, Haziran 1958, s. 13-14.

*****

[5]

7 Ağustos 1959

(Ardahan’a26 gelen bu iki mektup tarihsizdi.

Zarfın üzerinde bu damga vardı. E.Öz)

Erdal’a,

Önce gönderdiğin mektuba, sonra ayakkabılara teşekkür ederim. Sağ olasın! Kitabın sekiz sayfası eksikmiş, onu yapıştırdım. Ben değiştirirler sanıyordum. Örselenmiş diye değiştirmediler, eksik sayfaları yapıştırmakla yetindiler. Dolmakalemine uç taktırttım. Ama Mon Blanc ucu bulamadık. Daha doğrusu kalemci 2,5 liraya bir uç çıkardı. “Bu hem yeni, hem de Mon Blanc’tan kalır yeri yok,” dedi. “Mon Blanc uçları kullanılmış oluyor,” dedi. “İyi olmuyor. Fiyatı da 15-20 lira. Hem de güç bulunuyor,” dedi. Ben de kalemciyi dinleyip o 2,5’luk uçtan taktırttım. Yazışı çok iyi. Yalnız, kalemi göndermek güç. Tahta kutu içine konup çevresine tel çember geçirilecek, dediler. Öyle kaldı. Oysaki ben ne güzel mukavva kutu bulmuş, pamukla sarıp sarmalayıp güzelce yerleştirmiştim kutuya. Sıkıca da bağlamıştım. Almadılar. Şimdi öyle bir tahta kutuyu kim yapar, çevresine nasıl tel çember geçirilir, diye düşünüyorum. Ayakkabı parasını pazartesiye postalayacağım. Senin kitapların 30 lira tutmuştu. 10 lira oraya kattım. O yüzden 40 lira postalıyorum ayakkabı için. Kitabı da bugün postalayacağım.

(Hiç hatırlamadığım şeyler bunlar. Asıl kitabı merak ettim. E. Öz)

Not: Mektuplarını hep beklerim. Beni nasıl sevindirdiklerini bilemezsin.

Sevgilerimle.

Adnan Özyalçıner

26. Erdal Öz askerliğini Oltu ve Ardahan’da yapmıştır. (Y.N.)

*****

[6]

7 Ağustos 1959

Erdal Öz’e,

Mektubunu aldığımda hemen o gün oturup bir karşılık yazmıştım. Yazık ki mektubu postalayacak gücü bulamadım kendimde. Öyle kaldı. Ama kim bilir belki bir gün ansızın postalayabilirim. Mektup ya çok içtendi ya da çok yapay. İki durum da korkuttu beni. Hâlâ da korkutuyor. Ama kim bilir belki de gereksiz bir korku bu bendeki, bilmiyorum.

Hiçbir şey bilmiyorum. Şimdilik durumumu en iyi açıklayan şu bilmemek. Bilememek kelimesine tutunuyorum. Ama kim bilir belki de bu yeni bir bilgiyle dolmak için gerekli olan bir boşalıp temizlenmedir. “Avare okuyucular,” diyor Niçe [Nietzsche]. “Kanla yazmalı yazınca,” diyor sonra. Bütün isteğim bu “avare okuyucu”luğu bırakmak.

“Atkestaneleri”ni27 a’ya verirken tarihine bakmıştım: Ocak 1959. O tarihten bu yana bir tek satır yazı yazmadım. Hiçbir kelimeyle alışverişim olmadı. Okumaksa; her zamanki “avare okuyucular”dan biriydim. Kalemi elime alıyor, ama kelimelerin sorumluluğunu yüklenemediğimden kanımı akıtamıyordum bir türlü. Her seferinde de bu yüzden masamı, kâğıtlarımı bıraktım. Hâlâ da bırakıyorum.

Sakallarım her günkü uzamalarını sürdürüyorlardı; engel olmadım. Tırnaklarıma da. Uzun zaman engel olmadan gözledim onları. Çamaşırlarım iyice kirlendi; değiştirmedim. Pantolonum lekelendi, tozlandı; bıraktım. Çoraplarım terden kayış kesildi. Kendimi iyice saldım. Düşlerimde şeytan kızlarla boğuşup dururken ikide bir donumu kirlettim; ama yıkamayı aklımdan bile geçirmedim. Üç haftaya yakın bir süre sürdürdüm bu durumumu. Kokuştum. Odama girilmez olmuştu. Ama sonunda kendi kokuma alıştım. Artık ilgilendirmez oldu bu koku beni. O zaman deniz kıyısından canlı midyeler getirip odamda kokuşmaya bıraktım. Bir süre sonra bu kokuya da alıştım. Artık en iğrenç leşler bile beni tedirgin etmiyordu. O zaman gidip sakallarımı kestim. (Buraya kadar müthiş. Ama neden o zaman? Değişen ne? E. Öz) Tırnaklarımın uzamasına engel oldum. İyice yıkanıp çamaşırımı değiştirdim. Midyeleri sokağa fırlattım. Odamı havalandırdım. Kokuşma durmuştu. Tedirginlik yeniden başlıyordu. (Ek: Benim tedirginliğim başlarken çevremdekilerinki sona eriyor. Benim tedirginliğimi yenmem onlarınkini başlatıyor.)

Benim aradığım bir şey var. Nerede olduğunu, onu nerelerde bulacağımı çok iyi biliyorum. Ama aradığım şeyin neyin nesi olduğunu bilmiyorum.

Şimdi bir dönemecin başındayım. Bütün eski şeyleri arkamda bıraktım. Hiçbir şey görmüyorum. Bir şey de bilmiyorum. Dönemeçte dikilip kaldım. Geriye dönmek istemiyorum. Onları unuttum çünkü. Dönemeci kıvrılmaya da cesaretim yok henüz. Dönemecin arkası ya uçurumsa? Ama her şeye rağmen dönemeci kıvrılacağım. Uçurumsa yok olacağım. Zaten şimdi de yok sayılırım. Çünkü bütün bildiklerimi unuttum. Bu durumda benim için büyük bir kayıp yok. Ama dönemecin ardında ya uçsuz bir deniz ve göz alabildiğine uzayan sedefli bir kıyı ve ağaçlıklı upuzun bir yolla karşılaşırsam... Kendimi buna zorlayacağım. İyice duyuyorum dönemecin başına geldiğimi. Ne olursa olsun kıvrılacağım dönemeci.

Çağımızda her şey yüzeyden ve özetlenerek kupkuru birtakım zekâ dolaplarıyla anlatılırken, benim bunca ayrıntı içinde ve kendime işkence edercesine boğulmam belki birçoklarına gülünç gelebilir. Bu çağda bunca romantik olmak belki bir eksiklik. Ama ben üstte (yani yüzeyde) kalıp alkışlanmaktansa dibe inip boğulmayı ya da hiç mi hiç anılmamayı yeğ tutuyorum.

ŞAİR VE HALK

Şair kimdir? Şair, kalbinde derin acılar saklayan bahtsız bir insandır, ama dudakları o şekilde yaratılmıştır ki, oradan fışkıran iç çekmeleri ve acı haykırışları güzel bir müziğe çevirir. O, hafif ateşte Phalaris’in28 boğası içinde, yavaş yavaş işkence yapılan bahtsızların kaderini paylaşır, –onların acı haykırışları müstebit Phalaris’e dehşet vermek şöyle dursun, onun kulaklarında tatlı bir müzik gibi tınlardı.

Sonra da halk, şairin başına toplanır ve der ki:

“Şarkı söyle, daha şarkı söyle!”

Bunun anlamı şudur:

“Yeni acılar ruhunu işkenceye boğsun, ama dudaklarının yapısı değişmesin; çünkü haykırış bize acı verecektir, oysa müzik bizi büyülüyor.”

Sonra da eleştirmeciler yaklaşır, derler ki:

“Çok güzel, estetik kuralları böyle buyuruyor.”

Kuşkusuz, eleştirmeciyle şair burada yanıltacak kadar birbirine benzerler, şu farkla ki, eleştirmecinin ne kalbinde bir acı, ne de dudaklarında bir müzik vardır, işte bunun içindir ki ben, şair olup insanlar tarafından kötü anlaşılmaktansa, Amegerbo’da domuz çobanı olup domuzlar tarafından anlaşılmayı tercih ederim.

Kierkegaard’dan çeviren: Karun Alp

İşte bütün mesele, Phalaris’in boğasının yapılış özelliğine rağmen iniltini inilti olarak duyurabilmekte, şarkı söylemeyip acı acı haykırdığını halka anlatabilmekte, aslında şarkı diye bir şeyin zaten olmadığını, bütün suç’un, yanlış anlaşılmanın Phalaris’in boğasından ileri geldiğini, Phalaris’in boğasının içinde kapalı olmana rağmen, onun dışındaymışsın gibi açık bağırabilmekte. Bunu başardığımız gün bir sürü değişiklikle karşılaşacağız.

Phalaris’in boğasına boyun eğmeyelim. Zorlayalım boğayı ve boğanın tıpkı olan bütün öteki kalıpları.

Sevgilerimle.

Adnan Özyalçıner

Not: Sen beni bekleme. Beni beklemeden yazarsan çok sevineceğim.

27. Adnan Özyalçıner, “Atkestaneleri”, a, Sayı 19, Ağustos 1959, s. 4-5. (Y.N.)

28. Phalaris: Eski zamanlarda yaşamış müstebit hükümdarlardan biri. Kurbanlarını pirinç bir boğa heykeli içinde yakarmış. Bu zavallıların inleyişleri pirinç boğanın ağzından öyle tuhaf çıkarmış ki, Philaris’in kulaklarında en hoş melodilerden daha tatlı bir etki bırakırdı. (A. Özyalçıner)

*****

[7]

23 Ekim 1959

İstanbul

Sevgili Erdal’a,

Yerleşik ve iş güç sahibi bir adam olmayı istemeni, bu yolla da tedirginlikten kurtulup rahata ermeyi özlemeni doğrusu yadırgadım. Neden istedin bu kalıbı? Neden, benim şimdi içinde iki büklüm olup adsız beş-altı satırın sırıttığı karalamalarımı soluk soluğa –yani aptalca bir duygululukla– yazmaya çalıştığım tek pencereli, salt bir kitap ve kâğıt yığınından başka hiçbir anlamı olmayan odamı istiyorsun, anlamadım. Yerleşmekle, iş güç sahibi olmakla tedirginliklerinin seni bırakıp gideceğine nasıl inanırsın? Daha doğrusu, nasıl istersin bunu? Tedirginliklerinden sıyrıldığında sürüden biri de sen olmayacak mısın? Bunu nasıl istersin: Yeniden sürüden olmayı? Seni sürüden ayıran yalnızca o tedirginlikler, yakındığın o tedirginliklerin değil mi? Sürüye katılıp başın önünde binlercesinin çürüyüp gittiği o dümdüz yolda onların ardından sürüklenmeyi nasıl isteyebilirsin? Ben kurtuluşu tedirginlikte buluyorum. Çünkü bu küçük tedirginlikler bizi daha büyüğüne, o büyük dediğimiz tedirginlikse daha da yücesine –belki de büsbütün içinden çıkılmazına– sürükleyecektir. Tedirginlikler içinde olacaksın; bir yandan bu tedirginlikler seni bunaltırken, öte yandan sürüden ayrıldığın, onun yoluna gitmeyip kendi yolunu kendin bulmaya çalıştığından dolayı da mutluluk duyacaksın.

Bilmiyorum ama belki de yanılıyorum bu düşüncemde. Belki de bu yalnızca basit bir büyüklenmedir (megalomani). Ve ben bu hastalığa tutulmuş kötü bir yazarımdır belki de.

Yeryüzüne bırakılır bırakılmaz ilk işimiz tutunacak bir dal aramak, kendimize bir durak seçmek olmuş. Yeryüzü boşlukta bir yer, bizse boşluktan gelme ve yeniden onda kaybolacak yaratıklar olduğumuzdan sıkıca sarılmışız bulduğumuz dallara. Duraklarımızdan çıkmaz olmuşuz. Oturup kalmışız. Hep. O tek çizgi yetmiş bize. Yetiyor da. Yani tutunulan dalla durak arasında durmamacasına gidip gelinen çizgi. Alıp başımızı gitmeyi, durağımızı bırakmayı beceremiyoruz. Boşluk, her seferinde bizi korkutup koşmamıza engel oluyor. Yani: Yaşamamıza. Eksiksiz yaşamamıza.

Bu konuyla ilgili olarak “Notlarım”dan bir fıkrayı aktarıyorum:

Bütün açıklamalarımız, iki noktadan geçen o bir tek doğru üstünde dönüyor. Bir başlangıç bir de son diye iki nokta kabul edip doğruyu çiziyor, açıklamaya girişiyoruz. Aslında böyle bir doğru yoktur. Yani iki noktadan geçen o bir tek doğru. Çünkü, başlangıç ve son diye ele alınan o iki nokta yoktur, her şeyden önce.

Gündüzün bütün çapraz gidiş gelişlerinden sonra akşamları ev adı verilen o belirli noktaya dönüş salt sonsuzluğu, devamlılığı, yani durmamacasına parçalanıp yeniden birleşmeyi kabul edemediğimizden oluyor. Bunu kabul edebilsek, o zaman bütün sınırlardan ve işaretlenmiş, ille dönülmesi gereken noktalardan, kısacası, başlangıcı ve sonu olan bir doğru üstünde gidip gelmekten kurtulacağız.

Sürü kişilerinin, kuralların yarattığı taşlaşmış donuk maskelerin ardına sığınmış gizli birer yüzleri var:

Sürü kişileri içinden anasıyla yaşayan genç ve bekâr bir memur, şehir otobüslerinden birinde bir gün ani bir frenin itmesiyle önündeki yaşlı kadına bitişir. Yaşlı kadın, gencin beklemediği bir biçimde bacaklarını ayırıp iyice yerleşir oraya. Bir elini de iyice yerleşebilmesi için beline destek yapar. Genç, bir an iğrenir gibi olur. Bu, maskenin ardına sığınmış gizli yüzün ayırt edilişidir. Duraklama kısa sürer; genç de, kadın da, gerçek yüzlerini kalabalık aralanıncaya kadar sürdürürler. Kalabalık aralanınca kadın yeniden maskesini takınır. Yalnız genç memur bu işi beceremez. Çünkü iğrenç yüzünü daha yeni, bu olayla ayırt etmiştir. Mademki gerçek yüzü budur, yeniden saklanmayı alçaklık sayar. Bu yüzden genç memur artık bütün boş vakitlerini önceleri iyice kalabalık olan tramvaylarla otobüslerde, sonraları daha az kalabalık olanlarından en tenhalarına kadar inerek kadınlara bitişip maskeleri düşürmeye çalışmakla geçirir. Hep de yaşlıları, yani maskelerini en çok takınmış olanları seçer. Sonuç korkunçtur. Maskesini yitirmiş olan genç memur hapı yutar. Her yerde çarçabuk göze çarpar. Kıyasıya dövülüp sövülen artık yalnız odur. Ona kalabalıkta hayâsızca yaklaşan ötekiler, yani maskeliler, maskelerini her an indirip takabilme alışkanlıklarından dolayı işin içinden sıyrılmasını kolaylıkla beceriverirler. Genç adam, bir gün, çok daha korkunç bir denemeye girişmekten kendini alıkoyamaz. Tenha bir tramvayda yapıştığı bir kadından koparılıp yaka paça kaldırıma atıldığı, kıyasıya tekmelenip dövüldüğü günlerden birinde yüzünün gözünün kan içinde, önünün iyice lekeli ve yapış yapış olduğu o her günkü günlerinden birinde, öcünü içkiden almak için girdiği meyhanede, konuşmalardan biriyle ilgilenir: Adam şöyle demektedir: “Eline bir top al, karşındaki kadına at, kucağına gelen topu tutmak için bak nasıl bacaklarını ayıracaktır.” Genç adam çarçabuk eve gelip anasında dener bu anlatılanları. Meyhanede söyledikleri doğru çıkar. Anası da bütün ötekiler gibi maskesinin ardında o gizli yüzü taşıyanlardandır. Ve kalabalıkta maskesini indirip yeniden takınmayı kolayca becerivereceklerden biridir. Anasının ırzına geçip yüzünü tırnaklarıyla parçalayarak öldürür.

(Adnan’ın bu konuda kurguladığı bu öyküyü pek anlayamadım. Daha doğrusu bir yere oturtamadım. E. Öz)

İşte koskoca bir sürünün uzaktan bakıldığında inançlı, sarsıntısız ve sapasağlammış gibi görünen, yaklaşıldığında da bütün iğrençliğiyle –bu iğrenç sıfatını özellikle onlar kullanırlar– sırıtıp dayanılmaz kokusunu kusuveren sahte kuralları. O gerçekleri hep örtbas etmek ister. Yapma bir-iki gerçekle göz boyayıp yaşamasını, her an biraz daha göbeklenip gevşeyerek –yani tam bir rahatlık ve uykululuk içinde– sürdürmek ister. Bu yüzden her hareketinde –en küçük kıpırdanışlarında bile– sana engel olmaya çalışacaktır. Bütün mesele, sürüyü dağıtıp her birini tek başına düşünmeye, sürünün yöneticiliğini almadan düşünmeye çağırmak olmalıdır; sahteliği, baş ve son diye o iki uydurma noktanın olmadığını, devamlılığı anlatıp onları önce tedirgin ederek umutlarını yok etmeli, sonra da bu durum içinde ister istemez doğayı kendilerine örnek tutacakları o en gerçek davranışlarını yeniden elde etmelerini çabuklaştırmaya çalışmalıdır.

Bilmem yanılıyor muyum?

Başka bir soru: Kötü bir yazarın içleri boş kocaman cafcaflı sözlerini mi sıralıyorum durmamacasına ve kendimi altın yumurtlayan cins bir tavuk mu sanıyorum?

Birkaç satırla;

Senin ayakkabıcıya sövgülerimi ilet. İlk yağmurda sol ayakkabım dikişin oradan kâğıt gibi yırtılıverdi. Altı sapasağlam, üstü –yani yüzü– gidiyor. Bir-iki yağmur sonra büsbütün eriyip yok olacağını sanıyorum.

Kitaplarını unuttuğunu sen gittikten bir-iki gün sonra ayırt ettik. Hakkı söyledi. Mektubun elime geçmeden bir gün önce Buyrukçu’nun Parmakları’yla29 birlikte postaladım.

İstanbul’dan ayrılışında ben de herkes gibi davrandım. Yani, yalnızca güle güle deyip elini sıkmakla yetindim. Oysa gidişine epeyce üzüldüm. “Bir-iki gün daha kalabilirsen kal!” demek geçti içimden. Demedim. (Diyemedim demiyorum, dikkat et, demedim. Sanki utandım böyle demeye.) Gidişine gerçekten üzülen tek adamdım belki de. (İşte kendime verdiğim bir aslan payı daha.)

Mektubunu bekleyeceğim!

Sevgilerle. (Alışılmış olan anlamının üstündeki anlamını vererek, yani ilk ortaya çıkarıldığı günkü yıpranmamış gerçek anlamıyla yazdım bu klişeyi.)

Adnan Özyalçıner

Not: Bir gün de belki kelimeler, kelimelerin yeterliliği ya da yetersizliği üstüne yazarım. Kafamı çoktandır kurcalayan bir konu bu.

29. Muzaffer Buyrukçu, Korkunun Parmakları, Ataç Yayınları, İstanbul, 1959. (Y.N.)

*****

[8]

16 Aralık 1959

Sevgili Erdal,

Pazar günü saat 2’ye kadar sözleştiğimiz yerde bekledim seni. Senin bu yana geçmene sis, benim de daha çok beklememe o gürültülü düğün engel oldu sanıyorum. Saat 4 sıralarında beni aramışsın. Haberini aldım. Gelmeyeceğini ummuştum. Onun için de çekip gittim. Daha doğrusu Konur gelip çekti götürdü beni. Karşıya geçip bir deniz kahvesinde oturacaktık. Tren saatine yakın da Haydarpaşa’da seni bulacaktık. Sis korkuttu bizi. Geçmedik karşıya. Belki dönemeyiz diye geçmedik. Bu yanda kaldık. Bu yandaki kıyı kahvelerinden birinde de akşamı edip gece eve döndük. Sen bana, sözleştiğimiz gibi, düzelecek yeri bildir. Ben de sana hesap numaramı yazıyorum: İş Bankası, Türbe şubesi, küçük cari hesap no: ... Adnan Çelik –Yanılıp Adnan Özyalçıner yazmayasın–

Önce bekleyemediğim, sonra bu kadar kısa yazdığım, daha sonra da ve en önemlisi, mektubu hemen arkandan yazmayıp iki gün bile olsa, bunca geciktiğim için özür dilerim. Gözlerinden öperim.

Selam ve sevgilerimle.

Adnan Özyalçıner

*****

[9]

29 Aralık 1959

İstanbul

Gönderdiğin bütün mektupları aldım. Tam birine cevap vermeye hazırlanırken eve döndüğümde masamın üstünde oturan bir başkasıyla karşılaştım. Bu kez ikisini bir arada cevaplayayım diye düşünürken bir üçüncüsü, derken ardından bir dördüncüsü v.ö. (ve ötekileri). Bu durumdan şikâyetçi olduğumu sanma sakın. Tersine, öylesine sevindirdi ki bu birbiri ardından aralıksız gelen mektupların. Kendi denizimde gittikçe dibe doğru kayan karanlığı her an biraz daha koyulaşıp soluk almayı oldukça güçleştiren ışıksız –ışıksızlıktan hiçbir şekilde yansıyıp görünemeyeceğim– dibe doğru kayan beni, yani sözünü ettiğimiz şu yoksul deniz yaratığını, kendi ortamına razı olmayıp da dibi merak eden küçücük bir sapıştan sonra boşluk sarhoşluğu ya da derinlik sarhoşluğu diye adlandırılan tatlı bir baş dönmesine tutulup aralıksız kaymaya devam eden, ışık kesildiğinde kendinin de söneceğini, yani görünmez olacağını bile bile inişe engel olamayan küçük yoksul balığı –çünkü bunlar ancak bir balığın başından geçebilir– ya da beni durduruyordu. Cevabı da bu duruş içinde düşünebiliyordum. Duruşun devamı adına iki gün sürdürüyordum bu durumumu. Durgun çevredeki o ışık ve solungaçlarımı dolduracak gazla yetiniyordum o günler.

Yazmak korkutuyor beni. Çünkü herkesin olabiliyor sözcükler. Yalnız benim olabilmeleri için ne yapmalıyım bilemiyorum. Korkum da bu bilemeyişten doğuyor. Elbette herkes gibi ben de onları ortadaki yığının içinden avuçlayacağım. Bu avuçlamaya kadar her şey yolunda gider her zaman. Bütün iş, avucunun içindekileri ortaya döküp sıraya koymaya,eğitmeye başladığında olup bitiyor. Bu öyle bir sıraya koyuş ve öylesine bir eğitim olmalı ki, o bir avuç, bir daha eski yığına, ortadaki yığına dönememeli. Onlarca yadırganmak, yığındakilerce, züppe ya da aşağılık diye. Ne türlü olursa olsun yadırganmalı. Burada dilbilgisi kurallarını bozup kendimce eciş bücüş olmayan kelimeler yapmak istediğimi ve çok basit olan hani şu düzgün cümleleri tersyüz edip görünür bir aldatmacaya sapmak istemediğimi ve bundan iğrendiğimi özellikle belirtmek isterim.

En önemsiz iki satırda bile böylesi bir korkuya kapılıp ürküyorum.

Yukarıda sözünü ettiğim ortadaki yığınca yadırganma konusunu biraz açmak isterim: Züppe ya da aşağılık diye yadırgansın dedim. Tek yadırgansın da, ne türlü olursa olsun bu. Gene öyle diyorum. Züppe diye yadırgadığımız adamı biraz da kıskandığımız için, kendimiz o çeşit hareket edemediğimiz –parasızlıktan ya da törelerden ötürü o türlü giyinemediğimiz– için yadırgar ve ayıplarız. Hor görürüz. Bu yadırgamada güzel görünümün de bir payı olmalı. Aşağılık diye hor görüleni de aynı düşünceyle açıklayabiliriz: Bizim yapamadığımız şeyleri yapabildiği için aşağılıktır. Töreleri, sınırları çiğneyen biri aşağılıktır. Ama bu başıboşluk da bir yandan özendiğimiz bir şeydir. Bu çeşit bir yadırganmayı her zaman özlerim. Özlüyorum. Özleyeceğim de...

Şimdi gelelim senin şu roman konusuna. Önce şunu söyleyeyim: Telgrafta “Yeni bir umut kapısı açıldı basılması için,” diyor, “mektupta açıklarım,” diye yazıyordun. O umut kapısı nedir, mektubunda bildirmemişsin. Tez elden bildirmeni isterim. Sonra Uğur’un anlattığı gibi anormal karşılamadık senin fikir değiştirme durumunu. Tersine, çok tabiiydi. Uğur, laf olsun diye kızmış, bizim de kızdığımızı söylemiş herhalde. Üstelik 8 punto basıldıktan sonra pek fazla bir şey de fark etmezdi. (Bu arada hemen şunu söyleyeyim: Parayı aldım. Bankada duruyor şimdilik. Ertuğrul Bey30 de dizgiye ancak 5 Ocak’ta falan başlayabilecek. 20 Ocak’ta da kitap hazır olacak sanırım. Klişeyi yaptırdım. Aldım da. 77,5 lira tuttu. İşaret ettiğin yerleri bir bir düzelttim. Onat’ın İshak’ında da “çıkıyor” diye ilan ettik Yorgunlar’ı. Onat’ın kitap da belki bugün bitmiştir. Yakında gönderir sanırım. Siz orada kaç dergi satabileceğinizi bildirin bize, ona göre gönderelim. Kaç tane de kitap satabilirsiniz, onu da araştırıverin, ona göre bir miktar da kitap gönderelim. Satamazsanız boş verin.)

Sen burada bize romanı Yaşar Nabi’nin kabul ettiğini söylediğin zaman sevinmiştim. Ama ne yalan söyleyeyim, romanın iyiliği konusunda da az buçuk umutsuzluğa düşmüştüm. Geri çevrildiğini yazdığında daha çok sevindim. Çünkü romanın iyi olduğu yüzde yüz belli olmuştu. Sevincim bu bakımdandı. Hele Yaşar Nabi’nin yazdıklarını okuduğumda umudum büsbütün pekişti.

(Sözünü ettiği roman, Odalarda. Romanın bir bölümünü çok açık saçık bulduğunu belirterek romanın basımından vazgeçmişti Yaşar Nabi. O bölümü yeniden yazdım. Üstelik bir öncekinden biraz daha açık, ama daha güzel olmuştu. Yaşar Nabi farkına varmadı, bastı kitabımı. Adnan’ın bu konudaki öfkesi de sevinci de çok sevimli. E. Öz)

Sana şaşıyorum. Bu adama hâlâ iyi niyetli bir editörmüş gibi güveniyorsun. Ve yazdığını götürüyorsun ona.

Biz ne kadar aradaki kuşak ayrımını ortadan kaldırmaya çalışırsak çalışalım, onlar, tersine, bu ayrımı ayakta tutmak için ellerinden geleni artlarına koymuyorlar. Küçük bir örnek: Kitap Kitabevi’nde,31 biliyorsun, her hafta dört sanatçı bir haftalık bir süre içinde kitap imzalıyor. Son çıkan Yeditepe’de, “Haberler” sütununa bir bak. İlk haftanın dört imzası yazılmış. İkinci haftanın dört imzasından yalnız Orhan Kemal ile Tahir Alangu’nun adı geçirilmiş. Ülkü Tamer’le Tarık Dursun’dan söz edilmemiş. Oysaki onlar da o hafta oradaydılar ve kitap imzaladılar. Düşün ki bu kadar alçalabiliyor bu adamlar.

Sen tutar da nasıl namuslu bir davranış beklersin böylesi adamlardan. Yaşar Nabi’nin çıkardığı Büyük Yazarlar kitabını biliyorsun.32 Orada her yazarın altında kitap bibliyografyası ve çevirilerin sözü ediliyor. Bu bir “müracaat kitabı” olduğuna göre –kendisi aynen böyle söylüyor– neden öteki kitapların yayınevleri bildirilmemiş de yalnızca Varlık’ınkiler işaret edilmiş? Ben neden yalnız Varlık’ta çıkan çevirileri okumak zorunda olayım? İşte küçük bir örnek de Yaşar Nabi’den. Ticaret namusundan da yoksunlar bunlar üstelik.

Edebiyata en çok fenalığı dokunan yazarlar, bence adları gerçekçiye çıkan şu anadan doğma yazarlarımız (bir bakıma ümmi yazarlarımız). En küçük bir düşünce kırıntısı, sisli bir düş havasıyla karşılaştı mı editörler, apışıp kalıyorlar. Çünkü bir önceki kuşak, onları, öylesine üst’e alıştırmış, öylesine sığlıklarda dolaştırmış ki, su daha göbeğine kadar çıkmadan adamlar, “Amanın, boğuluyorum, yeter, boğulacağız!” diye çırpınmaktan kendilerini alamıyorlar. Okuyucu da öyle. Her şeyden önce kendi kuşağımızdan bir editör. Sığlığın rahatlığına alışmamış biri. Bu konuya öteki mektuplarımda da dönerim belki.

Selam ve sevgilerimle.

Adnan Özyalçıner

30. Ertuğrul Ayaydın, basımevi sahibi, Türkoloji mezunu, Asım Bezirci’nin okuldan arkadaşı. Sonradan Köprü adlı bir edebiyat-sanat dergisi çıkarmıştır. (A. Özyalçıner)

31. Fazıl Hüsnü Dağlarca’nın Aksaray’da açtığı kitapçı. (Y.N.)

32. Büyük Yazarlar: Batı Edebiyatının 80 Yazarı, Tahsin Saraç (yay. haz.), Varlık Yayınları, İstanbul, 1959. (Y.N.)

*****

[10]

2 Ocak 1960

İstanbul

–Yeni yıl için ek–

Sevgili Erdal,

28 Aralık 1959 tarihli son mektubunu da aldım. Ne var ki ertesi sabah benim sana aynı tarihte yazıp gönderdiğim mektup geri geldi. Ev numarasını 6/1 yazmışım. Ondan olacak. Şimdi bu ek mektupla yeniden postalıyorum o eski mektubu.

Yeni yıl, kalabalığın, sokakları bilinçsizce dolduran şu koskoca kalabalığın kör solucanlar gibi o yapışkan ıslaklığın içinde karmakarışık kıpırdanıp oradan oraya hep birlikte sürünmeleriyle girdi. Herkes sırıtıyordu. Sanki gerekliymiş gibi. Bir yıl altında uyudukları taş kaldırılmış, göğün, ışığın farkına varıp kıpırdanmaya başlamışlardı. İşaret edilen günde işaret edilen saatte, işaret edilen o dakikayı yaşayabiliyorlardı ancak. Yılda beş-altı saati ya da dakikayı –belki de çok insaflı bir görüşle– gün, beş-altı günü geçmiyordu yaşamaları. Hem de ne yaşama. Işığın itelediği karmakarışık bir kıpırdanma. Göğün üstlerine abandığı duvarların dibinde sürünmeden öteye gidemeyen bir yürüyüş. Birörnek, hep birlikte ve işaretlenen yere dek.

Bütün bunlar çok gülünç geliyor bana.

(Sevgili Adnan kalabalıklardan hiç hoşlanmamıştır. Mektuplarının çoğunda var bu. E. Öz)

Şu yazdıklarım için de –kim bilir ilerde belki de bütün yazdıklarım için de– böyle düşüneceğim.

Bugün cumartesi. Öbür gün, yani 4 Ocak Pazartesi günü senin kitap dizilmeye başlanacak. Yanında Teo’nun da şiir kitabı [Devinek] var. Senin kitap Teo’nun kitabıyla birlikte çıkacak. Öyle sanıyorum ki 22-25 Ocak’ta biter.

Dediklerini yapacağım, hiç kuşkun olmasın. Bütün yazdıkların aklımda. Dizilmeye başlandıktan sonra da tashih için kolonları aldığımızda yazarım sana.

Sonsuz selam ve sevgilerimle.

Adnan Özyalçıner

Ek: Adresi yanlış yazdığım, bu yüzden de mektup konusunda –dolayısıyla Yorgunlar– gönderdiğin para için seni kuşkuda bıraktığımdan dolayı, özellikle mektupsuz bıraktığım için özür dilerim.

Sevgilerle.

(Zarfın üzerindeki benim adresim: P.K.183, Bakanlıklar, Ankara. Adnan’ın adresi de şöyle: Muktesip İskender Mahallesi, Altay Sokak, Yeni Altay Apartmanı, No: 32/3, Fatih/İstanbul. E. Öz)

*****

[11]

24 Ocak 1960

İstanbul

Sevgili Erdal,

Mektubun ayın 19’unda elime geçti. Karamürsel’deydim. Birkaç günlüğüne gitmiştim. Döndüğümde kapıya sıkıştırılmış buldum mektubunu. Aşağıda açıklayacağım sebeplerden ötürü karşılık için ancak vakit bulabildim. Kim bilir, belki de en erken karşılık yazdığım mektuplardan biridir bu. Belki de ilki. İnsan, çeşitli uğraşlarla doldurduğu günlerinden, bomboş ve ıpıssız olduğu günlerdekinden daha çok vakit ayırabiliyor ve o doluluk içinde küçük verimli boşlukları daha kolay seçip yakalayabiliyor herhalde. Üstelik de değerlendirmekte acele etmesini becerebiliyor.

Geçenki mektubumda Yaşar Nabi’nin tutumu konusunda söylemek istediklerimi iyice anlatamadım galiba. Her şeyden önce şunu söyleyeyim: Adamın, romanını basmaya karar verdiğine sevindim. Tıpkı işin başında olduğu gibi. Bu yüzden sana çatacağımı da ummuşsun; çatmayacağım. Yaşar Nabi’nin sana karşı olan durumu ötekilerden başka, kişi olarak –en başta geliyor bu, eserden de önce– yakın buluyor adam seni. Zaten ilk büyük yanlışlığa da burada düşüyor ya. Bilmem bunu uzun uzun açıklamam gerekir mi? Artık bu herkesin bilip gördüğü 2x2=4 olayı. Sen de herkes gibi farkındasındır.

Şimdi anlatacaklarımı sen de benim kadar bilirsin: Bence Yaşar Nabi’nin tutumundaki sakatlık, yukarıda da belirttiğim gibi, önce eserden hareket etmeyişiyle başlıyor. İkincisi, bunu, tutumundaki sakatlıklardan biri diye bile saymamız gariptir, büyük kurnazlığı. Üçüncüsü de bugünkü genç edebiyatı yüzde yüz bilinçli olarak baltalayışı ve işin korkunç yanı içinde bulunduğu durum yüzünden bunda yüzde yüz başarı sağlayabileceğidir. Eğer Yaşar Nabi, Remzi [Yayınevi] gibi yalnızca bir basıcı, Babıâli’deki herhangi bir basıcı gibi olsaydı, bir diyeceğim olamazdı. Hiç kimsenin de bir diyeceği bulunmazdı. Ama Yaşar Nabi’nin durumu ötekilerden yüzde yüz ayrı bir durum. Sanat iddiası, hem de günün sanatını yansıttığı iddiasında olan bir basıcı. Bu yüzdendir ki rahatça suçlayabiliriz onu. Okuyucuyu bir yerde dondurup bırakmasına kolayca kızabiliriz. Bir önceki kuşağın en sudan taklitleri olan sözde gençlerin yazılarına sayfalarını, en küçük bir sorumluluk duymadan, açarak afyon dumanları içinde sarhoş ettiği okuyucuyu önüne sürülenden başkasına baktırmayan bir basıcıyı nasıl suçlamam, nasıl suçlamayız ve nasıl suçlamadan durursun sen? Suçlayacaksın! Kafası uyuşturulmuş bir okuyucuyla neyi tartışacaksın, hangi sorundan söz edeceksiniz, o senden daima afyon dumanları arasında durmamacasına kulağına üflenen şu birörnek mısraları isteyecektir. Yapabilir misin bunu, katlanabilir misin bu aşağılık duruma? Katlanamayacağını bildiğim için yazdım bunu sana. Varlık’ın sayfalarında yüzlerce kez boy göstermiş genç şairlerden birinden dişe dokunur bir mısra çıkarabilir misin ve yüzlerce genç hikâyecinin bir o kadar hikâyesinden bir hikâye, iki hikâye gösterebilir misin, gösterebilir miyiz? Göstersek de bu az önce söylediklerimizi yalanlayacak kadar geniş olmayacak herhalde. Üç mısra elbette bulunur yüzlercesi içinden ve bir hikâye bilemedin iki hikâye. İşte aklıma şöyle geliveren bir örnek: Hasan Şimşek? Ve bugün durmamacasına sayfa karalayan okuyucu şairler, ne de bol şair, gençler, genç şairler, bir tek mısrası bulunmayan genç şairlerimiz, on binlerin şairleri –yoksul on binlerin yoksul şairleri–. Ötede durmamacasına mısra yapmaya çalışan didinen, ama ancak beş yüzün, en çok da binin, yani bir bakıma kendi kendilerinin şairleri. Bizim şairlerimiz; yani gene bizler.

Yanılma hep Yaşar Nabi’yi, aynı çizgide olmadıkları halde, Remzi gibi düşünmekten doğuyor. Onun da istediği bu. Ve bunu pek güzel beceriyor da. O çeşit düşündürtmesini biliyor. Afyonunu iyi kullanıyor.

Aklıma gelmişken küçük bir nokta daha: Belki de suçlamaların en büyüğü, akla en uzağı bu olacak ama yazıyorum: Yaşar Nabi kafaları uyuşturup dondurmaya çalışan ve düşüncelere engel olmayı kendi saltanatı adına gerekli bulan karanlık bir Ortaçağ anlayışını eksiksiz sürdüren bir iktidarın, şu başımızdakilerin sanat yöneticisi olmasın sakın?

Değilse bile davranışı, iktidardakilerden farklı mı? Bütün iktidarda olanlarınkinden?

Kitabından söz açayım şimdi de. Ertuğrul Bey şubat başında, yani ocak sonuyla şubatın başlarında kitap hazır, diyor. İkisini de, Teo’nunkini de, seninkini de o günlerde yüzde yüz vereceğini söylüyor. Öteki baskıcılar gibi olmadığından, sözüne güvenebildiğimizden verir sanıyoruz kitapları dediği günlerde. Sözünde duracağından şimdilik şüphe etmiyoruz. Senin kitaba salı günü başlıyor. Başladıktan sonra aralıksız devam ediyor ve en çok üç-beş günü geçmiyor bitmesi. En çok bir haftada hazırlayıp teslim ediyor kitapları. Tashihleri alıp mizanpajı yaptığımızda yazarım gene.

Belki Kemal yazmıştır, bilmiyorum. a’daki son gelişmeleri bir de benim ağzımdan dinle: İşin başında dergiyi kapatıp yalnızca yayınlara devam etmeye karar verdik. Abonelerimize de bu kararımızı iletecek bir mektup hazırlayıp göndermeyi düşündük. Sonradan dergiyi kapatmakla ne değişecek diye düşündük. Acaba bu işi daha sıkı bir biçimde, daha aklı başında bir yönetimle ele alırsak ne kaybederiz diye sorduk kendimize. Bir şey kaybetmeyeceğimiz gibi, bazı şeyler de kazanabilirdik. Nitekim oturup isimleri şöylece sıraladık: Onat, Konur, Kemal, Ülkü, Adnan, Doğan, Önay, Ergin Ertem, Özcan Başar. Bunlar İstanbul’da bulunanlar. Esas kadroyu böylece saptadıktan sonra, İstanbul’dakileri yani, Ferit’i, Halis’i, Demir’i dışta bıraktık. Başka yerlerde bulunup da bize yardımcı olacak arkadaşları da şöyle sıraladık: Hüseyin Cöntürk, Erdal Öz, Adnan Işık (Malatya’da), Yusuf Atılgan, Feridun Metin, Ali Terzibaşoğlu. Bir de İstanbul’da olup da her zaman göremediğimiz, ama bizlere yakın olan arkadaşları da şöyle sıraladık: Çelik Çelikoğlu, Yahya Bozbekiroğlu, Mehmet Günfer Çelikman. Bütün bu arkadaşlar bize 10 abone tutarı olan 75 lirayı bulmakla (abone bedeli 750 kuruştur bundan böyle) yükümlü olsunlar, dedik. Bundan başka her arkadaş, İstanbul’dakiler, her ay 10 lira verecekler, İstanbul dışındakiler de durumlarına göre 15, 20... verecekler, diye düşündük. Çalışmalarımızı da ayarlayabilmek için bir dergi idare yerine gereksinme duyduk. Cağaloğlu, Türbedar Sokağı, Aydınlar Hanı’nda bir oda kiraladık. Kirası 125, elektrik, odacı masrafı derken 150’yi bulacak. Bu kiranın 150 lirasının 70’i İstanbul’daki arkadaşlardan şöyle elde edilecek: Bu sekiz arkadaştan her biri, haftada bir gün nöbet tutacak idare yerinde. Nöbet tuttuğu gün 2,5 lira verecek. Böylece 8 kişiden 70 lira elde edilecek ayda. Gerisi de öteki paralardan çıkacak. En çok şu 10 abone işi bizi kurtaracak. Şimdi sen orada ne kadar abone bulabilirsen o kadar iyi. Aylık verecek adam da tavlayabilirsen iyi olur. Sen de eline bir şeyler geçtikçe gönderebilirsen seviniriz. Ayda 15 falan. Dergi şubat ayında ocak-şubat diye iki sayı bir arada çıkacak. Ondan sonra da her ay başında düzenli olarak çıkacak. Şimdi iş çok ciddi. Bayağı bir yayınevi gibi çalışmak niyetindeyiz. Bunun için de işimiz zor. Ama bu çeşit bir çalışma belki –belki değil, yüzde yüz– derginin satışına etki edip bir süre sonra hiç değilse dergi masrafını başa baş getirebilir. Getirmese de ayak diremekte kararlıyız.

Kitabım için gösterdiğin ilgiye teşekkürler. Şimdilik kitap için elimde 750 lira var. 500 lirasını Kemal, Hüsamettin’den33 kendi kitabından aldığı paradan verdi. 200 de bende vardı. Hepsi 700 etti.

Onat’la Ülkü’nün kitaplarından gelecek satış paralarının işimizi kolaylaştıracağını umuyoruz. Şubat başında senin kitabınla Teo’nunki çıkacağına göre mart başında da benimkiyle Yusuf Atılgan’ınkini atacağız.

Sen orada kitap bastırmak isteyenlere göz kulak ol. Olursa hemen yaz bize. Sonra Hikmet Erhan’la Gülten Akın’ın kitap işi ne oldu? Bilge Karasu ile de bir konuş.

Artık a’nın Ankara temsilcisisin, çalışacaksın. Biz de gerçekten ciddi bir biçimde çalışmaya başladık. Bu iş yürüsün istiyoruz. Cöntürk’e büroyu Doğan yazmış. O da hemen bir mektup gönderip ay başında aylığının dışında gerekli ilk masraf için 200 lira göndereceğini yazmış. Çok anlayışlı bir adam. Şimdi bir de posta kutumuz var: Her türlü havale ve mektup adresimiz, bundan böyle:

a Dergisi Yayınları / Özer Özler / P.K.3 Aksaray İstanbul’dur.

İdare yerimizin bulunduğu Aydınlar Hanı, Ertuğrul Bey’in, yani bizim matbaacının, derginin basıldığı matbaanın bulunduğu handır. Orada da numaramız şimdilik 38, sonra 32 olacak.

Şimdilik bu kadar

Sonsuz selam ve sevgilerimle.

Adnan Özyalçıner

Not 1: Bu seferki mektubunu kimse okumadı. Çünkü iyice gizledim onu.

Not 2: Gerek Ferit, gerekse Demir ve gerekse Halis (bir noktada Halis gene de hoş görülebilir, işlerinin çokluğu, dışardaki çalışmasının yorucu olması bakımından) dergi çalışmalarıyla uzun boylu uğraşmadılar. Hatta bize kıyasla belki de hiç ilgilenmediler. Yalnız ara sıra akıllarına estikçe para verdiler. Buna karşılık dergide bizler gibi onlar da söz sahibi oldular. Üstüne üstlük bu adamlar gerçek yüzleriyle maskelerini sunmak arasında hep bocaladılar. Ya da şöyle söyleyelim: Bir gerçek yüzlerini, bir maskelerini gösterip bizi şaşkınlık içinde bırakıp kararsız kalmamızı sağladılar. Onları dışta tuttuk derken, dışta tutarken bunları düşündük. Ama bu, onlardan yazı almayacağımız anlamına da gelmez. Öyle kesin bir ayırma yok. Ne var ki derginin bir sürü hamallığı diyebileceğimiz işleriyle uğraşmadıkları için söz sahibi de olmayacaklar pek. Salt bu yüzden. Biraz da –belki de hepsinden çok etki ediyordur bu bize– kimi zaman maskeli görünmeleri, kimi zaman da gerçek yüzleriyle ortaya çıkmaları bu türlü düşünmemize sebep oldu.

Sevgilerimle

Not 3: Yazı seçme ve toplama da şöyle olacak: Kemal şiirleri toplayıp seçecek, derginin şiirlerinden o sorumlu; ben hikâyeden sorumluyum, Onat da deneme yazılarından. Ergin Ertem çevirilerden, Konur kitaplar sayfasından ve dil konularından, Onat da “Dergiler Arasında” gibi yazılardan ve tiyatro yazılarından.

Yeniden sevgiler.

Adnan Özyalçıner

33. Kemal Özer’in ilk kitabı Gül Yordamı, Hüsamettin Bozok’un sahibi olduğu Yeditepe Yayınları tarafından yayımlamıştır. Bu kitap için alınan teliften söz ediliyor. (Y.N.)

*****

[12]

2 Şubat 1960

İstanbul

Sevgili Erdal,

Şu anda dizici senin kitabı yarıladı. Yarın provaları verir sanıyorum. Bir yandan da dergi basılıyor. Yarın hazır olacak o da.

Akis’teki ilanlara sevindik hepimiz. Teşekkür ederiz.

Kitap hafta sonunda ya da önümüzdeki hafta başında hazır olur herhalde.

Akis’e şimdiye kadar çıkan yayınlarımızın listesini koyarsan, tabii bu sana bir sorumluluk yüklemiyor ve seni zor durumda bırakmıyorsa çok sevineceğiz. Aşağı yukarı şöyle bir şey:

a Dergisi Yayınları:

1. ŞİİRİSTAN (kısa mizahi şiirler antolojisi) 100 krş.

2. SONU (Samuel Becket’in iki oyunu) 500 krş.

3. SOĞUK OTLARIN ALTINDA (Ülkü Tamer’in şiirleri) 250 krş.

4. İSHAK (Onat Kutlar’ın hikâyeleri) 250 krş.

5. DEVİNEK (Teo’nun şiirleriyle çevirileri) 200 krş.

6. YORGUNLAR (Erdal Öz’ün hikâyeleri) 250 krş.

Ödemeli gönderilir. 10 liradan aşağı siparişler posta havalesi ya da pul karşılığı yapılmalıdır.

İsteme adresi: a Dergisi Yayınları. Özer Özler. P.K.3 Aksaray, İstanbul

Toplu bir durumda idarehanedeyiz şimdi. Ece Ayhan’la Aslan Ebiri de geldiler. Kokulu bir gaz sobamız var. Dışarıda da apak bir kar yağıyor. Esaslı bir tipi var. Göz gözü görmüyor. Elektriğimiz yok şimdilik. Hava karlı olmasaydı zor yazardım bu mektubu. Göremezdim yazdıklarımı. (Belki böylesi hepsinden iyidir a, neyse). Şimdi görebiliyorum. Kar’ın aklığı yazdıklarımı gösteriyor, bu yüzden de bir şeye benzemiyor yazdıklarım.

Çocuklara sana yazdığımı söylesem selam gönderirler sanırım. Söylemedim.

Mektubum bu kadar galiba.

Selam ve sevgilerimle.

Gözlerinden öperim.

Adnan Özyalçıner

Yakında gene yazacağım. Kitapla ilgili