*****

LATİFE TEKİN

MANVES
CITY

*****

Can Çağdaş

© 2018, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2018

Dizi editörü: Cem Alpan

Editör: Ünver Alibey

Düzelti: Ebru Aydın, Aylin Samancı Elmasdağ

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

E-kitap: ISBN 978-975-07-4436-5

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 31730

*****

LATİFE TEKİN

MANVES

CITY

ROMAN

*****

Latife Tekin’in Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Sevgili Arsız Ölüm, 2018

Berci Kristin Çöp Masalları, 2018

Buzdan Kılıçlar, 2018

Gece Dersleri, 2018

Sürüklenme, 2018

*****

LATİFE TEKİN, 1957’de Kayseri’de doğdu. Dokuz yaşında ailesiyle İstanbul’a geldi. İlk kitabı Sevgili Arsız Ölüm 1983’te çıktı. Ardından Berci Kristin Çöp Masalları (1984), Gece Dersleri (1986), Buzdan Kılıçlar (1989), Aşk İşaretleri (1995), Ormanda Ölüm Yokmuş (2001), Sedat Simavi Ödülü’nü kazandığı Unutma Bahçesi (2004), Muinar (2006) adlı romanları ve 2009’da Rüyalar ve Uyanışlar Defteri yayımlandı. Türkçenin yarına kalacak büyülü mirası olarak nitelenen romanları İngilizce, Fransızca, Almanca, İtalyanca, Japonca, Felemenkçe ve Farsça başta olmak üzere pek çok dile çevrildi.

*****

Mahmut Temizyürek’e

*****

Şu Ersel’in Yağderesi’ni dolaşıp da, o işçi deryası sanayi dünyasında, beş yıl önce çalıştığı fabrikanın kapısını bulamayışını kim anlatabilir ki? Daha Erice’ye çıkıp geldiği sabah, ona tren istasyonunda acıyla, ağız üzüntüsüyle dili dudağı titreyerek geri dönüp gitmesini söyleyen Nergis’ten başka kim anlatabilir? Sürüklendikleri çaresiz noktayı açıklamaya bir onun aklı yeter yeterse.

Koşullar ağırlaştıkça sessizleşmişti Nergis ama Ersel’i yokluğunda habersiz bırakmamış, gecesinden gündüzünden artırdığı vakitlerde nasıl bir yıkıma uğradıklarını yazıp düşündüklerini paylaşmıştı onunla. Erice’den çıkmanın yolunu arıyordu artık. Ümidinin tükendiği önceki bahar aylarında sakladığı bir durumun Ersel’in kulağına gitmesiyle mektupları kesilmiş.

Yine bir gelincik mevsimi geldi, halen yoksun, ikindide geçtim oralardan, kendimce andım seni, 4-12 çalışıyoruz bu hafta, sipariş yağmış, depolar boş, nefes alamıyoruz, cumartesi-pazar da çağırdılar, baharı minibüs camından kokladım bu sene, yolun iki kıyısında hatıralar açmış gibi, bilmiyorum hayalinde yaşatıyor musun, o tarladaki kayboluşumuz aklıma düştü Ersel, bana laf atan oğlanların arasına dalıp çenelerini sökmüştün, sonra onlar bizim çadırları basmıştı, Sadegül Abla ortaya çıkarmayıp saklamıştı seni, kadınların gözdesiydin, her çadırda bir âşığın vardı ama payına yalnızlık düştü senin de benim gibi.

Yaşanan kimi şeyleri yazıp bildirmemiş olsa da aralarındaki bağın kopmayacağından emindi Nergis, birbirlerinin gönüllerindeki yerleri değişmeyecekti. Sığınacak insan aradıkları çocukluk günlerinde aynı kuru duvarlara yaslanmışlar.

O gün Ersel’i karşılamak için istasyona yürürken sorup konuşmak isteyeceği şeylerin ürpertisiyle adımları yavaşlamıştı yine de. Ona sönük görünmemek için yanaklarını renklendirmiş, annesinden kalma iğne oyası küpelerini, mavi taşlı bakır yüzüğünü takmıştı. Tam geleceği sıra küpelerini çekip aldığı gibi çantasına atmış.

Birden çözülüp ağladıysa, derin bir anımsamayla Ersel’e etki edemeyeceğini düşünüp sarsıldığı içindi bu. Tutunmak, ayakta kalmak üzerine bir hayattı onlarınki, kaderlerinde avutmayan sözü dinlemek yoktu. –Acıyı sızıyı dindirmeyen söz kulağa işlemez, savrulup gider.–

Pırasa Ovası’ndaki adıyla söylemek gerekirse, “Etekçi”ydi ikisi de, anneleriyle işe giden çocuklardı onlar, göçmen yurdu olarak bilinen Erice’ye aynı günlerde anneleriyle ayak basmışlar, ilkokulu Yemişlik’te beraber okumuşlardı, Ovaçeşme’den tanıyorlardı birbirlerini.

Büyüdükleri yokluk dünyasında söz yaraya merhem olur, ağrıya ilaç, hastaya tabip, daha da sayabilirdi Nergis ama insanı kararından, yolundan döndürmeye yaramazdı pek öyle.

İşçi kısmı yorgunluğunu alıp soluğunu tazeleyecek söze kıymet verirdi yalnızca, yeniden işe koyulmasını sağlayacak sese ihtiyaç duyar.

Ersel ondan sıkıntısını dağıtacak bir şeyler söylemesini bekleyecek.

Menekşeli güveç yapacaksın bana o akşam, hazırla kendini Nergis, trenden inip doğruca sana geleceğim, zamanın dönüşünü öyle güzel anlatmam mümkün değil, günler geçmek bilmiyor burada, mevsimleri yaşamaya uğraşıyorum gene de, o yazı kabiliyeti sende var, mücadelemizin her aşamasında sözcülük sana düştü, hatıralar beni de sarıyor sık sık, mektubunu okurken gelinciklerin sapa kalkıp tomurcuklanması gözümün önünden geçti, Kuaför Ayhan’ın karısı Zeliha bize bir tarla gelincik yoldurup paramızı vermemişti, unutur muyum ağlamanı.

Onca zaman sonra, yine bir sabah vakti karşılaşacak olmaları, tesadüften öte bir anlam taşıyordu ayrıca. Oyun çağından beri o fabrika senin, bu atölye benim çalışıp mücadele vermişler, tarla ekiminden toplamacılığa birlikte gezmedikleri işkolu kalmamıştı. Uykudan başlarını kaldırıp vardiyaya, nöbete koştuklarında yolda değilse minibüste yan yana düşerlerdi hep.

Ersel’i Erice’ye getiren tren ovaya girdiğinde ikisinin de gözünde eski günlerin anısı canlanıyordu. Rüyada süzülüyormuş gibi dalgın, mahmur şafak göğünün altında süzülüyorlar.

Birbirlerinin hatırasında sabah yüzüyle yer etmişler.

En son Ersel hapse atılana kadar Nergis ona hep arka çıkmış, işinden kazancından olma pahasına çağırdığı her yere koşup yetişmiş. Çadırlarda söylendiği gibi ucuz ömrün kahkahasına gözyaşına kıymet biçilmez.

Nergis kendisi de, tükeneceğini hissederek ayrılmak zorunda kaldığı Erice’ye dönüş yaptığı vakit, Yağderesi’nde yolunu şaşırdığı için, hayatının karardığı yerde gelecek arayanların kaybolacağını biliyor.

Alacakaranlıkta tarla kıyısı yollardan, Pırasa Ovası’nı boydan boya geçip ayaklarına yazılmış gibi peş peşe işçi köprüsünden dikimhanelere yürüdükleri fabrikalar, –Sunarteks, Fumoten– kayar duvarların arkasına saklanmıştı.

Sonraki dönemde ne yaşanmış olursa olsun aralarındaki yakınlığın hakkını vermek istiyordu şimdi.

Uykudan yıkılana kadar çalışmaya zorlandıkları, “Her İşe Koşan İşçi” uygulamasıyla fabrikalar onlar için cehenneme dönmüştü, iş yüküyle borç derdi arasında sıkışıp un ufak olmuşlar.

Bu yeni uygulamaya amirler katında HİKİ Kontrol Sistemi deniyordu.

Değişimin şiddetini Sincap Karton’da çalıştığı günlerde hissedip yazmıştı Ersel’e, durumu tüm açıklığıyla önüne serip her şeyin nasıl temelden sarsıldığını göstermesi gerekiyordu ona, bildikleri esaret şekli bile geçmişte kalmıştı.

HİKİ diye damgalandıktan sonra hak arayıp sormak hayal olmuş.

Sürekli gelişim adına dayatılan düzenlemeleri Nergis dile dökebilir ancak.

Fumoten’de, Sunarteks’te çalıştığı yıllarda numuneci olarak ün salmıştı Ersel ama tekstilde onu işe almazlardı artık.

Kayar duvarları aşıp sürgülü plastik perdeleri aralayacak olsa, gözüne iki başlı görünecek motorlu makinelerin ıssız, devasa boşluğuna çarpacak, dikimhaneye sızdığı anda kaçıp kurtulmak isteyecekti.

Sıra düzeni iş yetiştirmeye oturmuş yüzlerce işçiden ne bir ses ne bir işaret.

Güneş ışığıyla uzayıp kısalan yürünmez bir koridorda gölgeler saracaktı onu.

Olup bitenleri öncesiyle sonrasıyla Nergis anlatabilir, çünkü, Ersel’in üvey amcasıyla nikâhsız evlilik yaşadığı yıllar boyunca, aynı avlunun ortasında dört yetişkin, üç çocuk akrabalık hayatı sürmüşler, çürük bir damın altında hikâyeleri iç içe geçmiş.

Ersel’in sevgilisi Zeynur, o hapse düşünce haftasını beklemeden Ersel’in üvey amcası Serco’yla, Nergis’in nikâhsız kocasıyla kaçıp sır oluvermişti. Biz mahvolduk, Rabbim çocukları kayırsın bundan sonra.

Kimsenin Rabbi öyle şaşmasın, Zeynur’un, “kaderde ne varsa yaşamaya mecbur oldukları” biçiminde çektiği bir mesajla affına sığınmak istemesini, Nergis neye yoracağını bilememiş, vardiyadan çıkıp eve zor düşmüştü. Zeynur’un dokuz yaşındaki kızı Eda’yı çarşı pazar gezdirip avluda bırakarak gitmişlerdi. Kızın üstünde papatyalı bir bluz, başında papatyalı bir saç çemberi, elinde yeni model büyükçe bir telefon.

Açtıkları yara da, yükledikleri vicdan borcu da kapanacak gibi değildi. Avukatı aracılığıyla Ersel’i durumdan haberdar ettikten sonra ikisinden kalan kırık dökük eşyayı avluda tutuşturup yakmıştı Nergis. Giysileri ateşe verirken Zeynur’un eski hırkasının cebinde yelkenli kayık biçiminde katlanmış, aşk ve evlilik konusundaki düşüncelerini kaleme aldığı defter yaprakları bulup okumuş.

Hani aşklar yokta şu yeryüzünde, sevgiler şekil değiştirmişte, dostluklar menfaate bırakmış ya yerini, para dediğin belirlemiş ya gönüllerdeki yerini...

Çocuğu giydirip avluya atmadan önce fotoğrafını çektirmişlerdi, Stüdyo Gökçay’ın vitrininde duruyordu hâlâ o fotoğraf.

Nergis, Eda’nın gözyaşını silip Ersel’in durumuna üzülmekten Serco’nun yasını tutamamıştı bile. Üç çocukla yalnız kalınca yüreğini hayat korkusu sarmış, kocasının ardından dövünecek vakti gücü bulamamıştı. Kapıldığı korkuyu aşmak için kendine sormadığı soru, düşünmediği çare kalmamış. Onca çırpınıştan sonra geldiği yer burası mı olacaktı, hani ev hani yuva? Elini yumruk etmesiyle Serco’ya sevdası, içinden acı su boşalır gibi akıp gitmişti.

Gücü tükenecek olsa banttan süpürülen bozuk mallar gibi ayıklanacaktı, hatalı ürün deposundan Erice pazarına indirilen ucuz mala dönmekten kim korkmaz ki, aylarca yüreği ağzında gidip gelmişti işe.

Ürküp korkmakta haklıydı Nergis, fabrikalarda işçiler amirlerin talimatıyla bölünmüş, gruplarına isim arıyor, akşam buldukları ismi sabah beğenmeyip değiştirmek istiyorlardı. Vardiyalar isim bulma telaşı heyecanıyla dönerken performans notuna göre ücret alacakları karne düzenine geçiliyor. Adımız Karayel, Şimşek olmasın oy aman oyy, Karınca diyelim kendimize, biz Erice’nin işçi kadınlarıyız, Baştankara Çayırkuşu oy aman oyy. İşçilerin not yükselterek ek gelir sağlama hevesi, ekipler arası üretim yarışına yol açıyor, laf atmayla, sataşmayla kızışan rekabet aydan aya şiddetlenip düşmanlığa dönüşüyordu. Üretim hızlandıkça artıyor, arttıkça hızlanıyordu o arada.

Ben hâlâ bizim bölüme sebil aldırmaya uğraşıyorum, o kadar yüksek ısıda çalışan insana 0,5’lik su ne yapar, susuzluktan dilimiz dudağımız çatlıyor, vicdan kalmamış, makinelerin başından ayrılmamız da yasak, gece vardiyasında azıcık dertleşebiliyoruz arada, çay molasında konuşuldu bu, bizim gelincik tarlamız da bir dahaki bahara yok, Manves almış orayı da, üst yamacından çevirmeye başlamışlar bile, telefon fabrikası kuracaklarmış, Erice’nin yoksulu sahipsizi bol nasıl olsa, işçi bulmaktan yana sıkıntı çekmiyorlar. Bu gidişle Pırasa Ovası’nda tarla bırakmayacak Manves, gündüz birbirimize seslenemiyoruz bile, kımıldanmamıza izin verilmiyor, yaptığımız iş tehlikeliyse bir sebil koyun yamacımıza madem, “Susayın birazcık, ne olmuş,” diyor müdür, performans düşüklüğünden kapıyı gösteriyorlar saniyesinde, usandım mücadele etmekten, makinelerin bakımı benden sorulmasa ilk partide atılacaklar arasındayım ya, bu tempoya kendim dayanamayacağım zaten, başını kurtarınca kaç git uzaklara, dönüp gelmeyi düşünme Ersel, kalan ömrüne yazık olmasın, kendine başka yerde kapı açmaya bak, gönlümden geçeni bilmek istiyorsan.

Tüm üretim hatlarının girişine öneri kutuları konmuştu, kulübe biçiminde, üzerinde mıknatıslı kalem, bölmesinde sincap baskılı kartlar olan, ne çok istek cümlesi yazmıştı o kartlara. – Uygun bulunmamıştır/RET.

Mesai dışı saatlerde girişteki süs havuzunu temizlemek istiyoruz.

Elimiz ağzımız yanıyor, naylon bardakta çay içmek istemiyoruz.

Açık kapı toplantılarında bu mevzu defalarca dile getirilmiştir, gece vardiyasında dört zeytin bir domatesle işçi çalıştırılmaz.

Cesareti kırık olanlar adına da istek ve önerilerde bulunuyor, vakti yettiğince sıkıntılarını aksettirmeye çabalıyordu, müdürlere mektup yazıyor diye dedikodu bile çıkarmışlardı, gülüşmelere aldırıp da elini çekmemiş, günde beş-altı dilekçe kaleme alıp attığı oluyor kutuya.

Sabah karanlığında fabrikaya girip gece karanlığında dışarı süzüldükleri eski günleri arıyordu insanlar, incitilmenin, kırılmanın da ötesinde kelimelerin yetersiz kaldığı bir durum yaşanıyor.

Verimliliği artırmak için geliştirilen yöntemler hakkında saatlerce konuşabilirdi Nergis. Yaratılan yeni yollar, işçinin işçiyle yarıştırıldığı çadır atölyelerden, işçinin makinelerle yarıştırılıp dövüştürüldüğü üretim arenasına varıp uzanmıştı. Şimdi artık makinelerin önüne yem olarak atılıyorlardı.

Kesim makineleri cam bardaktan daha mı az tehlikeli, karton bardağa da hayır.

Klima odasında namaz kılmak istemiyoruz, mescit sözü tutulsun.

Yemekhaneye manzara resmi asılması iyi olur.

İşçiye haksız kelime oyunu yapılmasın.

Tadıyla cam bardak.

Bu arada sanmayın ki bu yokluk çerçevesi içinde dostlar var, süslü kelimeler anlatamaz hayatın gerçeğini ve onun cenderesinde sevdalananların ruh halini.

Nergis, Zeynur’un aşk ve evlilik konusundaki düşüncelerini yazdığı defter yapraklarını, acısı hafiflediğinde Ersel’e iletmek üzere bir kenara kaldırıp Eda’yı gözü gibi koruyacağını söylemek için görüşmeye gitmişti onunla, –annesi çağırır çağırmaz, kimse aralarına girip de hayatlarına karışamazdı– yanlarında durmak istediği sürece kızına sahip çıkacağını bilmesini istiyordu sadece, oğullarından ayırmayacağını belirtmesine gerek yok. İkisi de mevsimlik çadırlarda hasatçı kadınların elinde eteğinde büyümüştü, baba hasretiyle kavruldukları günleri unutacak değillerdi, annelerinin hatırına hayatta kalmış çocuklardı onlar, mısır koçanlarının üstüne düşüp uyudukları gecelerde içlerine aynı korku sızıp yerleşmiş, en çok annelerine kötü laf getirmekten korkarlardı Ovaçeşme’de. – Eda onlardan da kadersiz çıkmıştı, bir yanı değil, öbür yanı da boş.

Nergis’in babası kim olduğunu bilmedikleri üçüncü karısı ve yüzlerini bile görmedikleri üvey kardeşleriyle yaşıyordu yıllardır, tarihî kalıntılarıyla ünlü bir köyde bekçilik edip arıcılık yapıyordu, daha bir kaşık balını yemek kısmet olmamış.

Benim tanıdığım Nergis, o müdüre layık olduğu cevabı verirdi, patronun gücü yetmiyorsa biz işçiler aramızda para toplayıp sebilimizi kendimiz alalım demedin mi peki, insanın güvencesi kırık olunca her şeye boyun eğiyor, bırakıp gitsen de mücadele devam edecek, işe koşulmadan yaşamak haram bize, daha düzgün şartlara kavuşacağına inanıyorsan söyleyecek bir şey kalmıyor, Erice’den gidersen gözüm gönlüm arar seni, mahzun düşerim ama karışmak haddim değil, ben dönüş yemeğimi ısmarladım sana, biz istesek de o sofraya oturmak kısmet olmayabilir, gençliğimden beri biliyorum bunu, hayat mektuplardaki gibi değil.

Ersel’den geçmişte birbirlerine tutunarak zorluklara karşı durabildiklerini hatırlatan bir mektup daha aldığında, hayallerin de sona erdiği düşme noktasından geri çekilmeye uğraşıyordu Nergis. Yaşanmaz bir ömür verilmişti onlara, bağlılık yemini etseler de boş, işten atıldıkları anda kendi gözlerinde bile kıymetleri kalmıyordu.

Saçından dirseğinden yakalanmaz da başını makinelerin gürültüsünden sıyırabilirse hayatını başka türlü sürdürmeye bakacaktı artık, kararını vermişti.

Gücünü zorlaya zorlaya süpürülme sınırına, o ölümcül noktaya kadar sürüklenmiş, can telaşından çocuklarından ayırmadığı Eda’yla yaşadıklarını Ersel’e yazıp açamamıştı, soluğu öylesi bir bırakıştan kendini korumasına yetiyordu ancak, iki solgun satırı ondan esirgemezdi yoksa.

Ayakaltına itelenen, yüzü gözü çarpılıp da yüreği her şeye, herkese karşı soğuyana kadar iyilik aranarak orta yerde yalnızlaşıyor, acı bir boşanışla ifadesi çöküyordu sonunda, kendini yedirdikçe yedirmeye başlıyordu artık. Mevlam kimseye kuyunun dibi yok dedirtecek korku yüzü göstermesin.

Nihayet beklediği kapının açılmasıyla toparlanıp Erice’den gitmişti Nergis, yerini sağlama alıncaya kadar iki oğlunu üvey ablası Çiğdem’e bırakmış, bunun geçici bir ayrılık olacağını düşünürken kavuşmaları uzadıkça uzamış.

Hasret çekmelerine değecek bir hayat kurabilmek için uğraştıysa da umduğunu bulamayıp geri dönmüştü.

Yaşadıklarını yazmaya cesareti olmadığından Ersel onun Yağderesi’nden çıkmak için nasıl bir yola başvurduğunu bilmiyordu daha. Tahmin etmesi zor değildi gerçi ama aklına geldiyse bile kondurmak istememiştir.

Soracak olursa saklamayıp anlatacaktı yüzüne karşı.

Erice’den ayrılmış olması düşmekten kurtulduğu anlamına mı geliyor?

Ersel onu direnmesi için yüreklendirmeye çalıştıkça içi yanıyordu Nergis’in, hapishaneden yazdıklarını okurken düşüncelerine ateş sıçrıyordu ama geri dönüp baktığında çırpınıştan başka bir şey göremiyor. Hak ettikleri paranın ödenmediği ne çok atölyenin kapısında bekleyip elleri boş dönmüşler, uç uca eklesen aylar eder, hesaplamayı yüreği kaldırmıyordu şimdi, iş arayıp bulsalar, yarı senesi dolmadan hak aramaya çıkıyorlardı.

Ersel, babasının yüzünü hayalinde canlandıramıyordu bile, eski bir sendikacıydı, örgüt üyeliğiyle suçlanıp dört yıl içerde yatmış, çıktıktan sonra bir işte dikiş tutturamamış, yavaş yavaş hayatından, evinden soğuyup kendini şaraba vermişti, annesinin ve üvey amcası Serco’nun anlattıklarından tanıyordu onu, annesi boşanıp Serco’nun büyük abisiyle nikâhlanmıştı, ama babasına olan sevgisi hiç tükenmemiş. Ersel ne zaman bir haksızlığa karşı çıkacak olsa, annesi, “Zor kullanmaya gelmez, sendikacının oğlu,” diyerek gururlanırdı onunla. Yok haliyle boşadığı kocasını tedavi ettirmeye çalışmış, düşkün zamanlarında gizli gizli şarap parası vermişti ona ama bir yaz sonu ortadan kaybolup bir daha da görünmemişti babası. Yıllar sonra Erice’den kilometrelerce uzaktan, bir sahil kasabasından ölüm haberi gelmişti, intihar etmişti babası, bir bahçede harnup ağacına asılı bulunmuş.

Annesinin söylediğine göre suskunluğu ve haksızlığa tahammül edemeyişi ona babasından hatıra kalmıştı.

Sayın insan kaynakları,

Öndeki arkadaşlara iyi ve seri ürün verdiğimiz halde üretimdeki kayıplardan iki dönemdir biz de sorumlu tutuluyoruz, performansımızın ikramİye artı ödül getirmesini beklerken atık mal-hatalı ürün cezasına çarptırıldığımız bildiriliyor, üretim hızı arttıkça kayıp da artacaktır haliyle, bunu baştan kabul etmek lazım, banDın aynı serilikte akması gerekiyor, fakat bizim gruba arka bölümden aynı serilikte iyi ürün gelmiyor. Ara bölüm olarak kayıplardan sorumlu tutulmamızı haksızlık olarak gördüğümüzden bir müracaatta bulunmayı düşündük, başımızda kronometreyle deneme yapılmasını istiyoruz, sonraki ekibi biz nasıl müşteri olarak kabul edip onlara hızlı ve hatasız ürün yetiştiriyorsak, arkamızdaki ekip de bizi müşteri yerine koyup hızlı ve iyi ürün göndererek memnun etmeli, gerideki ekibin hatasını bize yükleyip ücretlerimizden kesinti yapılmaması için aramızda konuşarak şikâyette bulunmaya karar verdik, akışı hangi bölüm aksatıyorsa cezanın o bölümün işçisine kesilmesi lazım.

Saygılarımızla,

Fırtına Üretim Grubu

*****

Zamanın sırrını kim çözebilmiş, beş yılda dünya yıkılır yeniden kurulur, Erice değişmiş çok mu, onlar için ne fark ederdi ki, her durumda aynı çaresizliği yaşayacaklardı, iş kapısı yüzlerine kapanmazsa, üstlerine kilitlenecek. Zoru da kolayı da düşünerek çıkıp gelmişti Ersel, Yağderesi’nde bir tarihi vardı hiç olmazsa.

Yuvası dağılanın yurdu genişlermiş, biliyordu bunu ama eli kolu bağlı hapis yatarken imkânını bulamamış.

Yüreğine yük olan sıkıntıyı Nergis tartıp anlayabilirdi ancak, iftira kurbanı masum insan da haksızlığa uğradığı yere dönmek istiyordu.

Nergis zaten treni yakalamaya o endişeyle koşmuştu. Ersel’i koruması gerekiyorsa gözyaşı da diner, heyecan da solar, Erice’ye ayak bastığı anda neyin içine çekileceğini görüp düşünmese karşısına dikilmezdi öyle, ilk anda kendini bırakıp ağladıysa da toparlanmıştı çabucak, ümitsiz duygulara kapılmanın yeri de zamanı da değildi, dinleyip dinlemeyeceğine bakmadan uyarmak zorundaydı onu, nasıl tuzağa düştüğünü unutmuştu sanki Ersel, kime hangi gerçeği söyletecekti? Gerçek, Yağderesi’nin dumanıyla savrulup gitmişti çoktan, hak ararken üstüme suç attılar davası! Hesap sormak isteyen yoksulun ömrüne mal olur, kendini temize çıkarmak için uğraşıp duracaktı boşuna.

Yoksulun ayağı kaymış, günü dünyası kararmış. İçeri düşmesiyle gönül haneleri de yıkılıp gitmişti, Serco’yla Zeynur’un lafını bile etmek istemiyordu, gözünü nereye çevirse yüreği kanayacaktı Ersel’in.

Hani bir erkek sana ilk ilgi duymaya başladığında ulaşmak istemek arzulamak gibi duygulardan yola çıkarak ulaşmak ister ki bunu hepimiz biliyoruz. Görür görmez vuruldum diye bir duygu yok yani öyle olduğunu söylese zaten saçma bulurum çünkü bu çağa uygun değil...

İstasyon Çayevi’nde oturup hasret giderdikleri sabah, konuşmaya Eda’dan başlamaları boşuna değildi, aylardır haber alınamıyordu genç kızdan, bir dahaki bahara erişmişler ses yok.

Ersel günler boyunca Nergis’ten gelecek sevinçli bir mektubu bekleyip durmuş.

Açıkçası onu görüp yaşananların aslını öğrenmeden başkasıyla temasa geçmeyi düşünmemişti, herkesten önce konuşmak Nergis’in hakkıydı.

Göz korkusuyla bakışlarını kaçırsa da yüreğinden yakaladı Ersel onu, Eda’nın yarı annesi sayılırdı, susmak isterse de kendi bileceği işti bu, kimseye laf düşmez.

Her şeyi baştan dinlemek istiyorsa anlatacaktı Nergis.

Çayını yudumlarken ellerinin titrediğini fark edip bardağı usulca tabağına bıraktı Ersel. Tren Pırasa Ovası’ ndan geçerken gelincik tarlalarını görecekmiş gibi başını cama yasladığını mırıldandı hafifçe, Manves’in altında kalan gençlik anıları içini yakmış. Gölgide’nin yolu batak sevdiğim, Bademli’yi aş da gel.

Karşılıklı oturup birbirlerine baktıklarında Ersel’in gözüne çarpan ilk şey Nergis’in yüzündeki kesik oldu. Kulağının hizasından çenesine doğru ışıyan sedefimsi iz. Dudağının kenarındaki ben, sönüp küçülmüş, yanaklarının çukurunda açan gamzeleri solmuş.

Baharın da onların arkadaşlık takviminde ayrı bir yeri vardı, birbirlerinin aklına düştüklerinde mor kırmızı çiçeklerin acı kokusu incelirdi havada, hayatlarının hikâyesi sadece sabaha değil, bahara da ait olmuş.

Nergis, Ersel’in yüzüne bakıp bir an kaldı öyle, içi yaşlanmış, ruhu ağarmış gibi saç diplerinden sarı beyaz bir ışık süzülüp yansıyordu havaya.

Ne yapsaydı peki, Zeynur’a, “Al kızını ver kocamı,” diye mesaj atıp peşlerini kovalayamazdı ya, kendi çocukları hangi toza toprağa belenerek büyüyecekse, Eda da öyle büyüyüp kurtaracaktı başını, küçük oğluna meme verirken onu da az emzirmemişti. Elinde yetişmiş kızcağızı okuldan koparıp ortalığa salacak hali yoktu, vicdanı o kadar kurumamış, iki çanta yerine üç çanta alıp ona da veli yazılmıştı, yeter ki oğulları gibi okumaya istekli olsun, aklına geldikçe içi sızlıyordu hâlâ, nerede internet açıksa gölgesi oraya düşüyordu Eda’nın, Fotokopi Kâmil’den annesine bağlanacak diye yürüdüğü yol, akıttığı gözyaşı arşa ulaşırdı, üç koca yıl yalan sözlerle heveslendirip oyalamıştı kızını Zeynur. Kışın okula beraber gidin yaz gelince yanıma aldıracağım seni.

Nergis, Erice’den ayrılırken Eda’yı da götürmek istemişti ama devlet ona değil, uzaktan görüntülü konuşmayla, mesajla annelik yapana hak tanıyordu. O vakte kadar varlığından habersiz oldukları üvey teyzesi Vedanur ortaya çıkıp önlerine durmuş, Eda’yı kolundan çektiği gibi Stüdyo Gökçay’da işe koymuştu, çocuğun aklına ne söyleyip girdilerse iletişimleri tümüyle kopmuştu sonra, kuruya kalmadan çalışıp hayatını kazanacakmış.

Ersel zorlamasa hatırlamak istemeyeceği şeyleri anlatıp duruyordu Nergis. Meydan Lokantası, –“Meydan Yemek Dünyası” olmuştu adı şimdi– Yavşanlı Mesire Yeri –“Dostluk Bahçesi”–, At Pazarı Kahvesi –“Yüz’de 100 Kahve”– derken günün yarısını konuşup dertleşerek geçirdiler.

Doğuştan onlara verilmemiş her şeye bir solukta kavuşacakları ümidi bitip tükenmek bilmiyordu bir türlü.

O mucize beklentisi sönüp gitmiş, o kader çarpıntısı dinmiş miydi peki?

Aradıkları hiçbir şeye kavuşamamanın üzüntüsünü duyabiliyor muydu hâlâ, o eski yara açılıp kanıyor mu?

Nergis, Ersel’e sorma fırsatı vermeden yüzündeki kesiği gösterip elini makineye kaptırmamaya çalışırken başını ters tarafa savurduğunu, bıçağın kulağından çenesine çizip aktığını söyleyiverdi bir anda.

Üç çocuğu yedirip içirmek kolay mıydı öyle? Gülyaz Abla’nın kapısını çalıp, “Hayatımı birleştireceğim iyi bir adam bul bana, geçici olarak,” demişti ona, “buralardan bir-iki yıl gitsem ihaneti aşarım.” Normal şartlarda bile insan kendine yeni bir yol çizemez.

Gülyaz Abla’nın çağırtıp tanıştırdığı adamla görüşünce içine bir ümit doğmuştu, konuştukça ısınmışlardı birbirlerine, özgür düşünceli bir insana benziyordu, demokrasi âşığı, İnceyurt sahil kavşağında büfe işletiyordu.

Sabahın kokusuyla Ersel’in un beyazına çalan yüzü hafiften renklendiyse de, gözlerinde bir daha bahar açmayacak, güneş hiç parlamayacaktı sanki, öyle solgun bakıyordu Nergis’e.

“Bir günün içinde karar alıp el sıkıştık, Gülyaz Abla beni arka odaya çekip düşüncemi sordu, ‘Yakışıklı değil ama tatlı dilli, şakaları hoşuma gitti,’ dedim, ‘sigortanı da yatıracak, zamanla çocukları da kabul eder, deniz kenarında yaşarlar, severler orayı,’ dedi, sinirim bozuldu gülmeye başladım, bir heyecan sardı adamla beni...”

Güneş yükselirken Nergis, Ersel’i üvey ablası Çiğdem’le tuttukları eve buyur etti, Çiğdem’in üvey kaynanası bir süredir yanlarında kalıyordu ama gidecekti üç-dört güne, –Erice’de herkes herkesin üveyidir– kendine bir düzen kurana kadar başlarının üstünde yeri vardı –bir mahalleye girseniz silme akraba, hepsi üvey.

Nergis, kendisinin yaptığı gibi bir süre gidip kafasındaki kaydı silebileceğini söyledi ona, “Yine gelmek istersen Erice senin.”

Ersel, Nergis’in yıllar yılı tekrarlayıp durduğu o sözü anımsayıp iç geçirdi, “Fakirin sermayesi de zaman olsun demişler, gecesini gündüzüne katıp hayatını çevirsin.” Beraber çalışmadıkları bir taşocağı kalmıştı herhalde, kardeşten ileriydiler birbirleri için, kesinlikle öyleydi ama kimseye sıkıntı vermek istemiyordu Ersel. Yağderesi’ne yakın bir köyde kendine kalacak yer, küçük de bir iş ayarlamıştı, Sepetçi’de bir hayvan çiftliğinde ayak işlerine bakacaktı şimdilik.

Nergis için Ersel’in Erice’ye dönme nedeni sır değildi elbette.

Lafı dolaştırıp dursa da kaçacak yeri kalmamıştı artık, dertleri hafifleten sabah ışığı uçup gitmiş, baharın kokusu ağırlaşıp solunmaz olmuş. Gölgeli bir bakışla arkadaşının yüzünü yoklayıp başını önüne yıktı sonunda.

Yağderesi işçisinin yakından tanıyıp bildiği Himo Ersel, kimliğinde yazan adıyla Himalaya Ersel, üvey kızı Eda’yı arıyordu.

Sepetçi’ye ulaşmak için, Meydan Yemek Dünyası’ nın önünden minibüsle yarım saat gidip üstüne bir on dakika daha yürümesi gerekecekti, hava bulutlanmıştı birden, nasıl olsa sık sık görüşeceklerdi artık, birbirlerine anlatacakları çok hikâye birikmiş, yaşadıkları film değil ki sonu gelsin.

Yağmura yakalanmadan varıp yerleşmeliydi yerine, izini sürüp bulacaktı kızını Ersel, beş yıl boyunca sesi kulağında yankılanmıştı Eda’nın, boynuna atılıp Himal deyişini unutamamıştı hiç, Nergis’ten gelecek iyi haberi bekleyip durmuş.

Nergis, Erice’ye döndükten sonra neler yaşadığını anlatıp da Ersel’e üzüntü vermek istemiyordu, kâğıt fabrikasından atılmasının ardından seralarda, pazarlarda sürünmüştü bir yıl kadar, küçük oğlu Celil’in öğretmeni Erice Drama Merkezi’nde işe girmesine önayak olmuş, yufkacının karısı güzel Selime’yle yemek pişirip çay, kahve servisi yapmışlardı birlikte, Selime de onun gibi okuyup yazmaya meraklıydı, ondan heveslenip blog açmıştı kendine, birbirlerinin yazdıklarını okuyup konuşuyorlardı, çocukları izlemek hoşlarına gidiyordu, mutluydu orada ama zarar ettikleri için Drama Merkezi’ni kapatmak zorunda kalmışlardı. Erice Postası’nda yarım günlük iş bulmuştu sonradan, gazete sahibinin ona sempatisi oluşunca da tutunup tam güne geçmiş. Veysi Bey, reklam bulma konusunda cesaretlendirmişti onu, Halk Eğitim’in açtığı meslek edindirme kurslarına kaydolmasını sağlamıştı, özel bir bakımevinde çalışıyordu şimdi, Erice Postası’na reklam almak için işletme sahipleriyle görüşmeler yapmaya devam ediyordu o arada, on beş günde bir de gazetede köşe yazıyordu artık, misafir kalem olarak. “Gönül Penceresi”. Olaylara başka türlü yaklaşmaya çalışıyordu yazılarında.

Ersel şaşırmadı buna hiç, çocukluğundan beri güzel sanatlara meraklıydı Nergis zaten, tiyatroya ilgisi hiçbir zaman sönmemişti, işçiler arasında yazıp konuşmasıyla, hak arayıp sormasıyla isim yapmış. Çay molalarında ezberden şiirler okur, sevdiklerine aşk mesajı atacakların kulağına cümleler fısıldar, soluk alıp dinleneceği beş dakikasını âşıklara dertlilere bağışlar, su serper gibi eli havada güler konuşurdu öyle, kimse onunla güzel söz yarıştırmaya kalkmazdı.

Annesinin Erice Halk Kütüphanesi’nde temizlikçi olarak çalıştığı yıllarda edindiği bir hevesti bu, kitaba, dergiye düşkün olduğunu bilenler ellerine geçen her yazılı şeyi ona getirirlerdi. Ne yazık ki Nergis’in bu mutlu zamanı, annesinin aylığını ödeyen Nazik Hanım’ın ölümüne kadar sürebilmişti, annesi konağa gittiğinde onu da yanında götürür, Nazik Hanım, Nergis’le özel olarak ilgilenir, kitaplar oyuncaklar hediye ederdi, ölümünden sonra aile miras kavgasıyla bölünüp dağılınca kütüphane uzun yıllar kapalı kalmış.

Nazik Hanım’ın sözü vardı annesine, Nergis’i okutacaktı ama o şans bir sabah yaşlı kadının soluğunun çekilmesiyle uçup gitmiş.

Nergis merak edeceğini düşünerek kendi köşe yazısının olduğu iki gazete, çeşitli zamanlara ait yirmi kadar fotoğraf, gittikleri zaman Zeynur’un eski hırkasının cebinde bulup sakladığı defter yapraklarını da getirmişti yanında, “Sana teslim etmiş olayım da, ne yaparsın bilemem artık.” Ersel, yelkenli kayık biçiminde katlanmış kâğıtları açacakmış gibi elinde evirip çevirip sıkıntılı bir soluklanışla ceketinin içcebine sokuşturdu, fotoğraflara hızlıca bakıp gazeteye uzandı. Tüm bu reklamları Nergis bulmuyordu herhalde, ilandan okunacak pek bir şey yok gibi görünüyordu, bütün bir sayfayı kaplayan Sanat Beton reklamını görüp usulca soluğunu boşalttı, ses etmeden çevirdi sayfayı, “Alçının sanatla, çimentonun doğayla buluştuğu dekorasyon adresi.”

Nazik Hanım gibi paşa sülalesinden gelmiyordu Veysi Bey ama o da hayırsever bir insandı, Sanat Beton firmasının ortağıydı, ayrıca da Akın Ziraat’in, Et Deryası’nın, Merhaba Müzikhol’ün, Eldegül Düğün Salonları ve Bahçeleri’nin de sahibiydiler ailece. Sünnetlerde, düğünlerde saatlik iş buluyordu Gülyaz Abla ona, Veysi Bey’in kızıyla tanışması da öyle bir kına gecesinde olmuştu, kimse kısmetinin nerede ne zaman açılacağını görüp bilemiyor.

Veysi Bey insanlara güzel şeyler aşılamak için uğraşan iyi bir insandı. Ersel’in tanımasını isterdi onu, Erice Postası’nın baş sayfasında yazıları çıkıyor.

“Ben Serco’yla fotoğraflarımızı sobada yaktım, kendi gitmiş, hayalini ne yapacağım,” dedi Nergis, “dumanını savurdum havaya.”

Zeynur’la el ele tutuşup uçurumdan atlamışlar gibi sesleri solukları kesilmişti ikisinin.

Bir daha ne onları görene rastlamış ne yerlerini bilen birini duymuş.

Hava çarpmıştı Ersel’i, derinden iç geçirip kesik kesik soluyor, gözlerini kıssa olmuyor, açsa başı dönüyordu.

Eda’nın fotoğrafı olup olmadığına bakmıştı sadece, yoktu ne yazık ki, çoğu fabrikalarda yemek arasında, çay molasında, paydoslarda toplu çekilmiş.

Zeynur ona göz koyduğunda ilişkiye girmekten kaçmıştı bir vakit, hem yaşça ondan küçüktü biraz hem de çocuklu bir kadınla beraberlik yaşamanın zorluğu gözünü korkutmuştu. Eda’nın babası adam vurmaktan içeri düşmüş, içerde de koğuş arkadaşını öldürmüştü. Eda karnında dört buçuk aylıkken kocasının ailesinden kaçıp Erice’ye gelmişti Zeynur. Bir arada olmaya başladıklarında Eda yaşına yeni basmıştı daha. Ovada, tarla işinde çalışırken tanımışlardı birbirlerini, Zeynur’un Eda’dan büyük bir oğlu olduğunu, onu kocasının ailesine bıraktığını sonra öğrenmişti Ersel.

Kışa girerken aynı fabrikada iş bulmuşlardı, Eda’ya göre vardiyalarını ayarlayabilmek için epeyce dil dökmeleri gerekmiş.

Eda’nın varlığını uzun süre içi kaldırmamış, gözleri yüzüne bakmayı, elleri saçını okşamayı reddetmişti. Ta ki, ateş içinde boğulurcasına öksürdüğü o geceye kadar. Fabrikadan öyle yorgun dönmüştü ki Eda öksürdükçe uyku onu dibe çekiyor, kızcağızın gittikçe boğulan sesiyle rüyadan uyanıp hayallere sürükleniyordu, birdenbire Eda’nın ölebileceği korkusuyla yatağından sıçrayıp bağrına basmıştı onu. Bir daha da canından ayırmayıp kendinden bilmiş.

Nergis, ağırlaşan havaya dayanamayıp şen bir kahkahayla saçlarına düşen beyazlardan söz ederek konuyu değiştirmeye çalıştıysa da Ersel’in şaka kaldıracak durumda olmadığını görüp toparlanmış.

Eda, annesinin arkasından ne kadar ağladıysa Ersel’in arkasından da o kadar ağlamıştı, gerçek babası olmadığını biliyordu, sır değildi bu, üvey babasının, “Rüyama girip de kızım oldun,” diyerek saçlarını okşayıp sevişini özlüyordu, Himal’le kuşlar gibi cıvıldaşıp oynaşmaları gözünün önünden gitmiyor, “Aşkım, aşkım, aşkım.” Babasından göremediği sevgiyi Ersel’den görmüştü ama kalbi sevinçle çarparken kanatları kırılıp göğsü deşilmişti çocuğun.

Benim Erice’m

Erice’de yaşamak güzeldi eskiden, hoş kokulu, yumuşak toprağına yağmur gibi insan yağmadan önce geceleri evlerde toplanılıp çay sefası yapılır, sabahları güle söyleşe tarlaya, fabrikaya yürünürdü. Erice, Erice’ye sığmaz olup taştı sonradan, gelenler ayaklarını sürüdüğü için arkası da kesilmiyor. Kadınlar olarak biz bu sele hazırlıksız yakalandık. İşe gitmek için asfaltta minibüs beklerken kamyonetlerden, arabalardan bakışlar uzuyor. Pazara ayakkabı, parça kumaş getirip döken satıcıların kornalarına maruz kalınıyor. Alışveriş sırasında gülerek elle taciz ettiklerini de bilmeyen yok, sataşmalar yüzünden psikolojimiz bozulmuş durumda, halihazırda yardımımıza koşacak bir psikiyatrist de bulunmuyor, çalışıp kendi parasını yiyen kadınlar olmamız erkekleri utanılacak hareketlere sürükledi, beraberliği bitmiş yalnız kadınlar serbestçe dolaştıkları huzurlu günlerini özlüyor, gece bir uçtan bir uca yürüsek arkamızdan ıslık çalan olmazdı, tek başımıza sokağa çıkıp yolumuza gidemeyeceksek yaşadığımız hayatın bir kıymeti kalmaz, ümitsizliğimizi aşmak için hepimiz adına sorup hatırlatmak istiyorum.

Kadınlar için şirin bir ilçe değil miydin sen?

Benim Erice’m.

Ayrılırken Nergis ona Gülyaz Abla’yı arayabileceğini söyleyip telefon numarasını yazdırdı, uzun yıllar iş takipçiliği yaptığı için –Erice’de herkes Gülyaz Nikâhı’nın ne olduğunu bilirdi– gizli saklı şeyler ilk onun kulağına okunurdu. Eda’nın üvey teyzesi Vedanur’a ulaşmak isterse Gülyaz Abla’ya bir telefon etmesi yeterli olur.

Birçok şey, bıraktığından farklıydı ama değişmeyen şeyler de yok değildi, kendinden örnek verecek olursa Nergis bildiği Nergis’ti hâlâ, eskiden hayatını nasıl çeviriyorsa yine öyle çeviriyor: “Elim daralınca Gülyaz’a, fikrim daralınca Hürcan Abla’ya koşuyorum, çarşıda dolaştığımızın haberini almışlardır bile, kuş uçmuştur onlara şimdi.”

Hürcan Abla’nın da ağı geniş sayılırdı epeyce, onu da yoklamakta fayda vardı, isterse çiftliğe yerleştikten sonra birlikte ziyaretine gidebilirlerdi. Güzel Selime sayesinde tanışmıştı onunla, edebiyat öğretmenliğinden emekli olduğunu söylüyordu ama doğru muydu bilinmez. – Erice’ de kimse kimsenin aslını geçmişini araştırıp soruşturmaz, hoş görülmez bu.

Bakımevinde vardiyalı çalışıyordu Nergis, o da gidip uyumalıydı biraz. Sağdan soldan bir daha soruşturacaktı Eda’yı, uzaklarda deniyordu ama bilinmez.

Gazete yazısını teslim etmesine az günü kalmıştı, kâğıdı önüne koyup kalemi eline almalıydı artık, kafada gezdirmekle olmuyor.

Ersel’in aklında Nergis’e başka şeyler sormak vardı aslında ama üzüleceğini düşünerek sonraki bir zamana erteledi, Serco’nun giderken akordeonunu götürüp götürmediğini merak ediyordu en çok, bıraktıysa eğer kendince bir işaret sayacaktı bunu.

Hiçbirimiz toprağa burada düşmüş tohum değiliz ama yeşerdiğimiz yer burası. Havasını kendimize hava yapmakta gecikmemişiz, ağacından meyvesini derlemişiz. Hayatlarınızı sarın geriye, çocukluğunuzu bulursunuz da, Erice’nin sizi bugüne getiren tabiat harikası doğasını bulamazsınız. Kaybettiklerimizi sayıp dökmek marifet değil, kalanı elden çıkarmayıp korumacı olmaya bakalım. Çoluk çocuk büyük küçük herkesin hayali, geleceği biz kadınlara emanettir.

Bohçasını kiraz ağacının altında açanla, betona serip yayan bir olur mu? Kadınların adak yeri, dilek pınarı Üç Oluk kuruduktan sonra dünya dönse bize ne, dönmese ne?

Konuyu yazıya başladığım yerden farklı tarafa çekip terbiyesizlik etmek istemiyorum ama bir önceki yazımı okuyanlar kiraz ağacıyla ilgili Face’ten istekte bulunmuşlar.

Kiraz çiçeklerinin uçuşup her yeri kar beyazına boyamasının tarifi mümkün değildir, meyvesinin tadına doyum olmaz, hayatta göreceğiniz en güzel küpedir kulağa, takanı saf temiz öpücüğe davet eder, kirazdan daha sevimli bir meyve biliyorsanız söyleyin, beni sınamak için, “Erice’de üveylikten daha çok ne vardı,” diye soranlar olmuş, cevabım kiraz ağacıdır, onları da söküp yerlerine ceviz ağacı dikmeye başladılar. Kendini getiren yazıdaki yayladaki ağacını otunu da taşımak istiyor ilçeye, o duyguları yaşadığım için kınamak haddim değil.

Hoş geldiniz sefa getirdiniz, bir diyeceğim var sizlere.

Bir yerin göçmen yurdu olması ayrı şey, göçmen bölgesi olarak ilan edilip felakete davetiye çıkarılması ayrı şey. Şirin ilçemizin ağacını tanıyıp sevin beni okuyorsanız, kirazın kalbini kırana ceviz de yâr olmaz, yollarında yine o güzel cıvıl cıvıl neşemizi, ilk sevdalarımızın mahcubiyetini bulabilecek miyiz?

Benim Erice’m.

Durumu ne kadar çabuk görüp kavrayabilirse, o kadar az üzüntü çekecekti Ersel, arkasında bıraktığı insanların çoğunu hayat bir tarafa savurmuş. Doğruyu söylemek gerekirse Nergis de kendini daha yeni yeni buluyordu, Erice’ye döndükten sonra aylarca işsiz dolaşmıştı, Gülyaz Abla’nın kedilerine bakma karşılığında evinin bir odasına yerleşip karın tokluğuna idare etmişlerdi bir zaman, üç-dört atölye gezip kâğıt fabrikasına girmişti en son olarak, orada da tacizci bir ustayla uğraşmak zorunda kalmıştı. Ortam fazlasıyla gürültülüydü zaten, kulaklık takmaları gerekiyordu, kaza riski yüksekti, çelik koruma ayakkabısıyla makinenin başında on iki saat kâğıt bağladıkları oluyordu, üstüne bir de ustanın açık saçık şakaları, bağırması, küfrü. Kafasına bir şey takanın elini kolunu bıçak kesip atıyordu, başını çevirip yürüyecek kadar insanlıktan çıkmıştı adam. Yanına verdikleri acemi elemanı, “Yapamıyorsun!” diyerek ağlatmasına katlanamayıp onunla tartıştığı için tehlikeli bir makinede çalışmaya zorlamıştı Nergis’i, zavallı kızı koruyacağım derken eli uçuyordu az daha, sol kolunu da bıçak sıyırmış. – Kızcağız kâğıdı bağladıkça kopuyor, bağladıkça kopuyor, makine tırnak bozmuş rulman dağıtmış, on kere bağlasa yine kopacak, acemi diye sözü geçmiyor.

Üç vardiya çalışıyordu fabrika, üretim şefleri, palet- koli sayısını artırıp sürekli hedef yükselterek iş yetiştirmeye zorluyorlardı işçiyi. Tempoya dayanamayıp çıkışını istemek üzereyken beklenmedik biçimde direniş patlak vermişti.

Tuvalet izninin toplamda on beş dakika olmasına itirazımız dikkate alınmıyor, rahatlamamıza yetecek bir süre değil bu, günlük ihtiyacımızı göremiyoruz.

Kart basarak lavaboya girip çıkan bant işçisi daha ne kadar haksızlığa uğrayacak? Günlük on beş dakika izin süresini aşıp üç dakika fazladan ihtiyaç giderdiğimiz için performans karnemize eksi puan yazılıyor, ücretlerden tuvalet kesintisi yapılması insanlığa sığmaz.

İhtiyaç gidereceğimiz zaman yerimizi kime devredeceğiz, joker olacak bir kişi bile kalmadı, fabrikadaki gezici işçilerin nereye kaybolduğunu sorup cevap alamıyoruz, üretim bölümlerinde dolaşan işçi olması şart, biz bant sisteminde çalışan elemanlar akışı bozmadan tuvalete, su içmeye gidemeyiz yoksa, çaresini söyleyin o vakit, çözüm öneriniz nedir, erkek işçiler olarak altımıza bez bağlayıp kadınlığa geçiş mi yapacağız?

Kesimhanede başlayan bir tartışmanın çay molasında yumruklaşmaya dönüşmesiyle işçiler fabrika içinde yürüyüşe geçmişti. Açık kapı toplantılarında Nergis gibi sözcülük yapan genç bir erkek işçi, vardiya sonrası mesaiye kalmak istemeyen nişanlısına arka çıktığı için uzaktan akrabası olan üretim şefiyle tartışmaya başlamıştı. Öfkeye kapılan şef, nişanlısı kızın önünde genç işçinin kulağını çekmiş, küfür edip tokatlamıştı. Yürüyüşün ardından küfür ve tokatlamaya karşı direnişe devam edip oturma eylemi yapanları topluca işten atmışlar. Nergis de atılan işçiler arasındaydı. Kendi istekleriyle işten ayrılıyorlarmış gibi önlerine çıkış belgesi koyup imza almak istemişlerdi. Nişanlı çiftten erkeği kapıya koyup kızı içeride tutmuşlar.

Sayın insan kaynakları,

Altı ay önce mutfakta çalışmaya başlayarak işe giriş yaptım, bir şikâyetim olmadığı halde nişanlımın akrabası diye bildiğim üretim şefi Atagün Usta çalışkanlığıma bakıp, “Seni gözüm tuttu, mim koydum, üretim bölümüne alacağım,” diyerek devamlı beni yokladığından mutfaktan soğuyup üretime geçmeye heves ettim, kendisiyle nişanlım hakkında konuştuğum bir sırada makine eğitimine gideceğimden bahsetti, beni oturttuğu makinede daha önce iki defa kanlı kaza olmuş, bir kızın kolu kopmuş, hâlâ da mahkemelikler, nişanlım fabrikadan atılınca benim de işten çıkmamı istedi, kabul etmediğim için nişanımız bozuldu, bunu Atagün Usta’ya söylediğimde, elimi yakalayıp kulağıma, “Ben sana talibim,” dedi, rahatsız olup mutfaktaki işime geri dönmek istedim, “Senin için o yol kapandı artık, üretimde benim emriMdesin,” deyip tersleyerek geri çevirdi. Sizden yerimi değiştirmenizi, o fırsat kaçmadıysa beni mutfağa geri göndermenizi istiyorum, gündüzden işimi bitirip vardiyaya kalmıyordum en azından, gece korkum yoktu ordayken, “Kız aptal bu çağda ne gece korkusuymuş, elim ne güne duruyor, uzanır tutarsın,” dedi, beni klima odasına çekerse kurtulma imkânım yok, fabrikada hem üretim şefi hem imam olduğundan üste çıkar, vardiyadan sonra gece mesaisine yazmaması için yardımcı olmasını söylüyorum, “İstediğimi verirsen hay hay, sen bana yardımcı olacak mısın?” diye soruyor, bugün de aynı olay tekrarlandı, ağzımı açıp cevap veremedim, işçinin önüne durup cuma namazı kıldırıyor, sonra yanıma gelip telefonundan müstehcen videolar izlettirmek istiyor, kıblesi duası benmişim, moralim bozuk olduğu için yorumsuz.

Minibüs yoluna çıkmak üzere Şelale Çay Bahçesi’ nden ayrıldıklarında –nedense eski adıyla kalmıştı orası– Nergis’in oğulları Cesur’la Celil’den hiç söz etmediklerini düşünüp sorma ihtiyacı duydu Ersel. “Büyüğü okulu bıraktı, çarşıda dikiliyor, görsen tanıyamazsın, boylandı çok,” dedi Nergis, “küçüğümüz çok duygusal, bana çekmiş, okumayı yazmayı seviyor, dersleri iyi, kendini kurtaracak o.” Veysi Bey iş veriyordu ikisine de, Eldegül Düğün Salonu’nda sandalye dizip topluyordu Cesur, hafta sonları küçük oğlu Celil de yardım ediyordu abisine, okul zamanı geceleri de gittiği oluyordu bazen, harçlıklarını çıkarıyorlardı hiç değilse.

Üvey babaları Serco’dan da ilgi görmemişler, öz babalarından da sevgi şefkat.

“Çocuklar aralarında konuşuyormuş bunu,” diyerek anlatmaya devam etti Nergis, “Eda benim oğlanlara, ‘Öz babanız sakın gelmesin, gelirse beni sizi sevdiği gibi sevmez diye korkuyorum,’ diyormuş, benimkiler de ona, ‘Biz de annemin bir adam bulup gitmesinden korkuyoruz, yine ayrılırsak,’ diyorlarmış.”

Soluklanma bahanesiyle yavaşlayıp sustu bir süre, büyük oğlu Cesur, Eda yüzünden bir yaralama olayına karışmış, üç ay ıslahhanede kalmıştı. Bunu Ersel’den gizlese mi bilemiyordu, nasıl olsa birileri kulağına fısıldayacaktı, başkasından duyarsa gönül koyardı kesinlikle.

“İki erkek çocuğa annelik etmek kolay değil, toprağa gömülecek yaşta olsam gömüleyim de, Cesur’la aramız on beş yaş.”

Ersel dikkatini verip dinlemeye çalışıyordu ama bakışları dağılmaya başlamıştı artık, hava yanık kokuyordu sanki, yakınlarda bir yerde otlar tutuşmuş gibi içine bir sızı düşmüş. Nergis oğullarının babasının memleketine döndüğünü, borçlarını ödemek için bir taşocağında şoförlük yaptığını duyduklarını söylüyor, yaşadığı sefil hayatı anlatıyordu ona. Çocuklar babalarını görmeyeli sekiz yılı geçmiş. En son pazara kavun, karpuz taşıdığı eski kamyoneti sattığı gün gitmişlerdi yanına, bir gofret parasını oğullarına çok görmüştü. Cesur dayanamayıp, “Yüzümüz anneme benziyor diye bizi sevmiyorsun,” dediği için ikisini de dövmüş, kapıyı çocukların üstüne kilitleyip kahvede okeye oturmuştu.

Ersel’in kafası kızıyla meşguldü, Eda’yı aramaya nereden başlayacağını düşünüyordu, yine de o kötü geceyi tüm duygusuyla hatırlayıp sarsıldı, Nergis’in Serco’yla yaşamaya başladığı sıralardaydı, Nergis’le birlikte eski kocasının kapısına dayanıp Cesur’la Celil’i adamın elinden kurtarmaya çalıştıkları gece, Cesur, “Burası ümitsizlik kokuyor, bırakmayın bizi, götürün,” demişti. Garip bir çocuktu Cesur, büyük insanlar gibi konuşurdu, hapishanede bile aklına geliyordu söylediği kimi şeyler, katlandıkları hayat şartları, boyun eğdikleri durumlar yüzünden çocuk yaşta tecrübe sahibi insanlar gibi laf söyler olmuştu. Eda hakkında konuşabileceğini düşündü Ersel, Cesur’la.

Nergis, onun aklından geçeni hissetmiş gibi, “Asıl benim oğlanları deşebilsek, kızı sürekli takipteydiler,” dedi, “Eda’nın nerede olduğundan haberleri vardır kesin ama ikisi de bıçak gibidir, söylemezler.”

Eda’yla koyun koyuna büyümüşlerdi, kız kardeşlerini koruyacaklardı elbette. Eda’nın sonradan ortaya çıkan üvey teyzesi Vedanur’un ağzından, Cesur’un Eda için yanıp tutuştuğu, kızcağızı sahipsiz sanıp tehditle küfürle ona aşk ayarı çektiği, sokakta okulda soluk aldırmayıp taciz ettiği dedikodusu yayılmıştı Erice’ye.

Ersel, Nergis’in Stüdyo Gökçay’ın önünden geçip vitrinine bakma teklifini reddetmişti ama Sepetçi minibüsünü beklerken Eda’nın fotoğrafını görme isteği uyandı içinde. Gökçay’ı ortaokul yıllarından beri tanırdı, herkesin arkasından dil parlatan, gözleri içe batık, ıslak ağızlı bir oğlandı, sonra da değişmemişti pek, motosikletiyle çenesinden tükürüğünü akıtarak fabrika fabrika dolaşırdı, teknik eleman olduğunu söylüyordu soranlara, Fumoten’e de gidip gelirdi sık sık, küçük patron Vedat’ın ava âleme yürüdüğünde fotoğrafçı olarak onu yanında götürdüğü söyleniyordu, spora eğlenceye düşkündü Vedat Bey, otomobil tutkusu vardı, hız yapmayı seviyordu, bazı özel yarışlara katılıp başarı kazanmaya başlamıştı bile, Erice’ye çok kupa getireceği kesindi, Gökçay yarış esnasında da fotoğraflamıştı onu, ama Vedat’ı stüdyosunun vitrininde sergilemeye cesaret edemezdi kolayından. Ara sokaklarda küçük bir yerdeydi eskiden, cadde üstüne çıkmıştı.

Gökçay’ın adını duyunca Ersel’in rengi uçmuş, içi sızlamıştı, ağırlaşmış soluğunu boşaltıp öylece bakakaldı Eda’nın vitrindeki fotoğrafına. Zayıf bir kökten tellenmiş çok açışlı mayıs papatyaları gibi narin. Işıl ışıldı gözleri, bakışlarında belli belirsiz bir hüzün okunuyordu, annesine gülümsemiş olmalıydı öyle, boynunu sitem eder gibi hafifçe yana bükmüş.

Daha da bilinmedik bir şey söylemek istiyormuş gibi anlatılması güç bir ifade esiyordu yüzünde, bir an ürperdiğini hissetti Ersel, saçları boynundaki yaprak biçimindeki doğum lekesinin yarısını kapatmış. Acısı soğumuş her şeyin duygusu canlanıp yüreğini saracakmış gibi korkuyla başını çevirdi.

Baharın sarı devresiydi yine böyle, yaza dönüleceği vakitler. Böreklik papatyalar açmış, katırtırnakları, körekler patlamıştı. Sarı kokuyordu her taraf, sarı tütüyordu, dağdan taştan acı koku fışkırıyordu, işçinin kanı tutuşmuş ama bir ot toplamalık izin kullanma hakları yok. Cumartesi tam gün çalışmaktan, gece mesaisinden yılıp usanmışlardı artık, altı aylık paraları içeride, kurtarırız diye esir olmuşlar.

Nergis’le Ersel birlikte idare katına çıkıp, “Biz ne yapalım şimdi?” diye sormaya karar vermişlerdi. “Gönlünüz bilir, ne yaparsanız yapın,” demişti müdür onlara.

Fabrikaya Zeynur’un, müdürlerden biriyle düşüp kalktığı dedikodusu yayılmıştı o sıra. Nergis, Ersel’in kulağına laf gitmesinden korkup Zeynur’a işten ayrılıp bir süre evde oturmasını, iş çevresinden uzak durmasını öğütlemiş, bilmeden nikâhsız kocası Serco’yla ikisinin ilişkisine zemin hazırlamıştı böylece. Kimseye kuruş verilmezken Zeynur’a içerideki parasının tamamı ödenmişti giderken.

Yaşananları geri sarıp düşününce, fabrikada küçük bir hissesi olduğu söylenen, işçi kadınlar arasında adı Takipçi’ye çıkmış hovarda müdürle işi bıraktıktan sonra da birlikte olmaya devam ettiği anlaşılıyordu.

Fabrikada çıt çıkarmadan gizli bir şekilde sendikalaşmaya karar verip minibüste durakta işçilerle tek tek konuşarak üye kaydetmeye başlamışlardı. Ne var ki geceden sabaha kimlerin sendikaya üye olduğu Takipçi’nin kulağına fısıldanıyor, vardiya müdürleri devreye girip tehditle, vaatle istifa baskısı kuruyordu işçinin üstünde.

Başka şehirlerde yeni fabrikalar açacak kadar imkân sahibiydiler ama çalışanların parasını vermeye gelince, krizi atlatmaktan söz ediyorlardı. Aşılacaktı bu darboğaz elbette, yabancı ortak sözünde durmadığı için ödeme zorluğuna düşmüşlerdi. Kolay olmadıysa da yeterli üye sayısına ulaşıp yetki alma aşamasına gelmişlerdi ama patronlar sendikayı tanıyacakmış gibi görünmüyordu. İşçilerin Ersel’i temsilci seçtiğinin duyulmasıyla dikimhaneden beş işçiyle beraber kendini kapıda bulmuştu Ersel. İşçinin parası ödenene kadar bir adım öteye kımıldamayacaklarına yemin içmişler.

Aynı saatlerde duvar duvara bitişik çalıştıkları fren fabrikasında olaylar patlak vermiş, fren işçisi yola dökülüp direniş ateşi yakmıştı dışarıda. Fabrikadan atılan on beş işçinin işe geri alınmasını istiyordu onlar da.

Fren işçisinden cesaret kazanıp bir teneke odun da onlar tutuşturmuş, alevlerin neşesiyle fabrikanın kapısında halka olup çökmüşlerdi yere.

Polis yürüyüşe geçen fren işçisini durdurup önüne kattığı bir grup işçiyle fabrikanın içine girmiş, dışarıda direnmeye devam eden işçiler ateşi kuvvetlendirip, “İşçiyiz, haklıyız, kazanacağız!” diye haykırmaya başlamışlardı. Fren işçilerine, ana fabrikadaki işçilerden destek gelmezse şanslarının olmadığı, direnişlerinin kırılacağı söylense de alevi yükseltmişler. – Ana fabrika Belmot, Yağderesi’nden 30 km uzakta, kent merkezine yakın bir vadinin ağzındaydı, binaların olduğu vadiye inen dolambaçlı yola Belmot bayırı deniyordu.

Direniş, Belmot’a çalışan koltuk kılıfı fabrikasına sıçramıştı sonra, fabrikadan çıkmadan iki-üç gün çalışıp çaput yığınları üstünde uyuyan çoğu kadın Koldün işçileri –Koltuk Dünyası– sallanarak caddeye sürüklenmişti. Fren fabrikasında çalışmaya devam eden erkek işçileri protesto etmek için direniş alanına gerdikleri çamaşır ipine etekler, allı morlu şalvarlar asmışlardı. – “Size kadın diyeceğiz bundan sonra.”

Yemişlik’ten, Destan Evler’den, Kurşundere Sitesi’ nden insanlar minibüslerle, traktörlerle, yürüyerek Yağderesi’ne akıp direniş bölgesinde toplanıyorlardı.

Serco geceleri geç vakitler Ersel’in yanına uğrayıp sigara tütün bırakmıştı ona, aksatmamıştı hiç, gündüz gelmeyi yüzü tutmuyordu demek ki. Zeynur’sa ayak basıp ortalarda görünmemişti hiç.

İşçilerin direnişçilere karışmasını engellemek için servis araçları kiralamışlardı hemen, minibüsler, fabrikanın içine girip üretim kapısında bekliyordu vardiya değişimini, servis aracının camından direnişçilere bakmak bile sözlü olarak yasaklanmıştı, el sallayan iki kişi soruşturmaya uğrayıp tehdit edilmiş.

Nergis içerideki işçilerin direnişe katılmaları için kapı kapı dolaşıyordu gece gündüz, fabrikadan döner dönmez ev gezmesine çıkıyordu, Serco’nun halinde tavrında bir tuhaflık olduğunu sezmişti ama bunu direniş havasına kendini fazlaca kaptırıp onu ihmal edişine yormuştu aklınca.

Zeynur’la ortadan kaybolduğunda Eda’nın ağzını arayıp ikisinin uzun zamandır ilişkide