*****

AZİZ GÖKDEMİR

YANGINDAN

SONRA

*****

Can Çağdaş

Yangından Sonra, Aziz Gökdemir

© 2019, Can Sanat Yayınları A.Ş.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Eylül 2019, İstanbul

Dizi editörü: Cem Alpan

Editör: Mert Tanaydın

Düzelti: Ebru Aydın

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Creative (www.lom.com.tr)

64. sayfada kullanılan fotoğraf: Girl with hair across her face

© Mark McQuade

Kullanım izni: creativecommons.org/licenses/by-nd/2.0/

Diğer fotoğraflar: Aziz Gökdemir

E-kitap: ISBN 978-975-07-4263-7

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ A.Ş.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 43514

*****

AZİZ GÖKDEMİR

YANGINDAN

SONRA

ÖYKÜ

*****

AZİZ GÖKDEMİR, 1967’de doğdu. Robert Kolej ve İstanbul Teknik Üniversitesi’nde okuduktan sonra Amerika Birleşik Devletleri’ne yerleşti. Şirin ve sorunlu bir kasaba olan Washington DC’de 1990’lı yıllardan bu yana yaşamını editör olarak sürdürüyor. Aynı zaman aralığında Aras Yayıncılık’la birlikte altı kitaplık William Saroyan dizisini yönetti, Saroyan’ın Türkiye’de tanınmayan önemli öykülerinin yanında ilkgençlik yıllarında yazılmış şiir ve öykülerin de ilk kez Türkçeye kazandırılmasına katkıda bulundu. Agos, Armenian Weekly, Cumhuriyet, E, Notos, Öykü Gazetesi, Öykülem ve Sarnıç Öykü’de yazı ve öyküleri yayımlandı. İç İçe Geçmiş İstanbul Öyküleri (1998) ve Gökyüzü Defni (2013) adlı iki kitabının yanı sıra Bağzı Şeylere Öyküler (2013), Öyküden Çıktım Yola (2014) ve Kısa Film Öyküleri (2017) adlı seçkilerde yer aldı. İlk kitabının kapanış öyküsü, Almanya’nın Sesi Radyosu’nun 1997 Edebiyat Yarışması’na katılan kayda değer metinleri yayımladığı Yaşam İzleri (1998) / Lebensspuren (2000) adlı derlemelerde de yer aldı. Son kitabı, İtalya’da iki dilde yayımlanan Narrazioni notturne a Villa d’Este / Este Sarayı’nda İhtiyar Heyetiyle Bir Öykü Akşamı’dır (2017).

*****

İÇİNDEKİLER

Çekirdek Ailemizin Son On Beş Yılı

Civan

İçimdeki Den(S)İz

Orada Bir Oğul Var Uzakta

Biz Kardeştik

Dünyada Ben

Bu Hayat

Seksen Saniye

Siyah Bir At

Ben, Selin

The End

Not

*****

Çekirdek Ailemizin Son On Beş Yılı

*****

*****

CİVAN

Bu oda benim odam değil. Üstelik, hastane odası gibi de değil.

Bir dakika, hastanede ne işim olabilir, nereden aklıma geldi?

Hatırlamaya çalışıyorum; beynim birkaç saniye sonra pes ediveriyor, her taraf kararıyor.

Kaç dakika şuursuz yattığımı kestiremiyorum. Tekrar gözlerimi açtığımda dilimle ağzımın içini yoklayıp kuruluk derecesini ölçmeye çalışıyorum. Garip, hiç susamamışım. Hasta olan insan uyanınca hemen su istemez mi?

Yine aynı sorular: Ne kadardır buradayım? Burası neresi?

Hay Allah, beynimi zorlayınca sigortayı attırdım yine. King Kong’un elini yumruk yapmasıyla tombul parmakları arasında kayboluyorum, kim bilir kaçıncı kez.

Görüntüler gece treninin hızla akan ışıklı pencereleri gibi, kopuk kopuk, bulanık, apar topar geçip gidiyorlar.

Sırtüstüyüm, zor nefes alıyorum, çevremde en az on kişi. Birisi kalabalığı zapt ederken bir diğeri elime yapışmış, bir şeyler söylüyor. Bir üçüncüsü ıslak mendille alnımı siliyor, mendilin kanlandığını görüyorum hayal meyal. Hemen öncesi, hemen sonrası yok.

İkinci karede, karga tulumba taşınıyorum. Yüzümde güneş, yüzümde gülümseme (galiba). Koşarak bir köprüden geçiyoruz; çoğunluk ters yöne yürüyor.

Üç: Kafamı kapının camına tosluyorum. “Arkadaşlar,” diyor birisi, “polisin Gezi’de öldüremediği adamı burada halletmeyelim. Biraz dikkat, biraz ciddiyet.” Kıkırdıyor bir ikincisi. Şakalaşabiliyorlar, demek ki durum çok ciddi değil. Ölmeyeceğim. Ben de gülüyorum (galiba).

Dört: Papyonlu bir kadın, bir erkek, başımda, bana bakmadan konuşuyorlar. “Lobideki hayhuyda kaynar bu.” “437 boş, küvet tıkalı ya.” “Tamam, oraya yerleştir, ben doktoru göndertiyorum.” “Ambulans çağırsak...” “Şu sol kolu kırık kız için iki saat önce çağırdım, hâlâ yok. Doktor baksın, öyle derse bizim servis arabasıyla ikisini de götürürüz.”

Beş: Birisinin sırtındayım. Başımı yan çevirip ensesine yaslıyorum. Briyantin kokusu. İp kopuyor. Çok derinlerden gelen bir çın sesi. Asansör herhalde, kilise çanı olacak değil ya.

Halının kokusu geliyor bu kez burnuma. Yanağım halıya yapışmış, zor ayrılıyor başımı tavana doğru çevirirken. Tavan uzak, çok uzak. Solumda duvar, odanın kapısı, elimi uzatabilsem dokunacağım. Ama elimi kolumu oynatamıyorum. Belki de kırıktır diye korktuğumdan. Sağ tarafımda da yar gibi yatak yükseliyor. Üzerine yatıracaklarına yanına koymuşlar beni. Çarşafı şunu bunu kana bularım diye olacak.

Oda yavaş çekim netleşirken sesler duymaya başlıyorum. Kanyon duvarının hemen ötesinde, belki de yatağın ayakucundalar, ama kafamı kaldırmaya çalışmak gibi bir akılsızlığa girişmeyeceğim.

“Sen dolandıkça benim başım dönüyor,” diyor bir kadın sesi.

“Çoraplarımı aranıyorum deminden beri dedim ya.” Bu da bir erkek.

“Yatağın üstündekiler değil mi?”

“Onlar siyah; füme lazım.”

“Onu da koymuştum, yatağın öbür tarafına bir bak, belki battaniyeyi silkince düşmüştür... İlla yatağını kendisi yapacak.” Havaya söylenmiş bir cümle bu sonuncusu. Cevap yerine pat pat bana doğru yaklaşan ayak sesleri. Somurtan cinsten adımlar, böylesi bir yerlerden bana tanıdık. Ama ne kadar zorlasam hiçbir ayrıntı gelmiyor aklıma. Birilerinin oğlu, öğrencisi, erkek arkadaşı olmalıyım ben, ama kimlerin?

“Aa!” diyor çıplak ayakların sahibi. “Gözünü açmış bu; bize geldi demektir.” O da ne demekse.

Gri pantolon. Beyaz gömlek, yakası, kol düğmeleri iliklenmemiş. Saçlar biraz dağınık, bembeyaz. Gülümseyerek bana doğru eğiliyor. “Evlat, nasılsın? Kafan ağrıyor mu çok? Seni getirenler aralarında konuşurken duyduk, gaz bombasının kapsülünü tam alnının ortasına yemişsin.”

“Hiçbir şey hatırlamıyorum,” diyorum. “Ama şimdi ağrım filan pek yok.”

“Adını hatırlıyor musun peki?”

Zor soru. Gözlerimi yumuyorum; nerelerdesin adım? Çık kafamdaki kuyudan, göster kendini. Ve geliyor aniden aklıma, dua etmişim de kabul olmuş gibi. “Civan,” diyorum. “Adım Civan!” Sevinçten neredeyse ağlayacağım. Ötesi hâlâ kapkara bir uzay, ama adımı hatırladım ya, gerisi gelir elbet.

Çorapsız adam benim kadar sevinçli görünmüyor. “Aşağıda girerken bir an kendine gelip kocaman yazıyı görmüş olmayasın?” diyor ağır ağır.

“Ne yazısı?”

Uzanıp sehpadan bir not defteri alıyor, yüzüme doğru yaklaştırıyor. Anteti okuyorum. Hımh.

“Civan Oteli’ndeyim, öyle mi? Ne tesadüf...”

“Biraz öyle. Neyse, adın Civan diyelim. Benimki Tavit.” Göremediğim sese doğru başını çeviriyor. “Bu da eşim, Sırpuhi.”

Gözleri kocasına şaşılacak kadar benzeyen bir kadın yüzü beliriveriyor yatağın tepesinde. Mavi röfleler var beyaz saçında; tıpkı büyük nineminki gibi. Karbon kâğıdı, savaş kuşağının saç boyası. “Ne kadar da genç, yavrum,” diyor kadın, sonra da birden kocasına, “hadi siyah miyah giyiver şunları, geç kalacağız.”

Davetsiz misafir olduğuma ayıyorum aniden. “Bu oda boş demişlerdi, kusura bakmayın,” diyorum. “Sizi rahatsız ettim. Beni yanlışlıkla buraya getirmiş olacaklar.”

Gülümseme sırası bu kez mavi saçlı kadında. “Yanlışlık yok, çocuğum. Bu oda boş, ama biz hep buradayız.”

“Yan yana yattığımız yer,” diyor Tavit Bey. Yatağın köşesine yanaştırdığı minik bir pufun üzerine oturmuş, çoraplarını giymekle meşgul.

“Bir tarihte yani.”

“Ne zaman toparladılar mezarlarımızı anuşig?”1

“Bin dokuz yüz otuz dokuz. Buncağız daha dünyada yoktu, ne bilsin bunları.”

“Öğrenir; bundan sonra vakti bol nasıl olsa.” Sıra ayakkabılarda şimdi; başını sallıyor bağcıklarını bağlarken.

Kafamdaki yüzlerce soruyu sormak için ağzımı tam açıyorum ki kapı aralanıyor. İki kişi: Biri lobide benim başımda müdür ya da konsiyerjle konuşan kız, öbürü uzun saçını topuz yapmış beyaz gömlekli bir hanım, belli ki doktor. Üçümüz de yeni gelenlere bakıyoruz. Kimse bir şey söylemiyor. Doktorun ağzı ince, düz bir çizgi; elleri cebinde, başını öne doğru eğip bana bakıyor önce, çömelip birkaç saniye nabzımı dinledikten sonra da aniden kalkıp gidiyor. Otel görevlisi kızın eli ağzında şimdi, ayaklarından yere çakılı gibi. Sonunda o da çıkıyor odadan, kapıyı kapatmayı unuttuğundan doktorun ardından koşturduğunu duyabiliyorum.

Bütün bunlar topu topu on-yirmi saniye içinde olduğundan ben de bu halimle çabucak reaksiyon gösteremiyorum.

Neden sonra odadakilere dönüp, “Hadi beni kendi halime bırakmalarını anladım da,” diyorum, “sizi görmedi mi bunlar? Yol geçen hanı mı burası?”

“Ben hazırım,” diyor Tavit Bey, beni duymamış gibi. Bakıyorum düğmeler ilikli, ceket de giyilip saça başa çekidüzen verilmiş.

“Dur,” diyor, adını söylemeyi beceremeyeceğim kadın, “çıkarız şimdi.”

Yatağın çevresinden dolaşıp yanıma çömeliyor. Tayyörün eteğinin ince kumaşı çıplak göğsümü okşuyor bir an; üzerimde ne gömlek ne de fanila olduğunu ilk kez o an fark ediyorum. Ellerim de böğrümde kavuşmuş, ne zaman yaptım hatırlamıyorum. Sır... Sırpuhi Hanım iki elimi birden kavrıyor. Sanki parktayım tekrar. Tutunacak bir şey bulunca artık titremiyor eli. Ben de bir anda gevşediğimi hissediyorum; büyük bir kavganın sonunda gelen bir barışmışlık duygusu, bir acayip sükûnet kanat geriyor üzerime. Kocasına bakıyor şimdi, ama onun gözü pencerede, tavanda, halıda, benden başka her yerde.

“Civan,” diyor mavi saçlı kadın, “Civan. Sana söylememiz gereken bir şey var.”

1. (Erm.) Tatlım.

*****

*****

İÇİMDEKİ DEN(S)İZ

“Geçmiş içimde ikinci bir kalp gibi atıyor.”

John Banville, Deniz

1. 08.00-23.00

Yolun sonuna geldiğini söylüyordu Jack London’ın düzenbazı Subienkow, daha ilk cümlede. O öyküyü alıp yanı başıma oturmasını, ilk satırından itibaren yüksek sesle okumasını istemeliyim Selin’den. Arkadaşlarından bana vakit ayırabilirse tabii. Her şeyi hatırlıyorum; hiçbir şeyi hatırlamıyorum. Ayrıntıları yani. O cümleleri, av olan avcının bitkin sesini yeniden duymak, kaçınılmaz son değişebilir diye heyecanla, bir umut dinlemek istiyorum.

Sonun yaklaştığını bilmek güzel bir duygu. Kasvete bürüneceğime bu sevince sarılmalıyım. Kadeh kaldırmalıyım kutlamak için, ama artık kollarımda derman kalmadı neredeyse. Bu hastalık insanın posasını çıkarıyor.

Oturduğu yerde uyuklayan, ikide bir, “Ay, içim geçmiş,” diye mırıldanan yaşlı bir kadına dönüşmekten korkardım gençken. Sonrasında silleleri bir bir yedikçe (silahşorun kabzasına habire çentik atışını izler gibi dışarıdan bakıyordum hayatıma) bari başıma o gelmesin diyordum. Ama kısmet değilmiş.

Kullandığım dil de zaten... “Kısmet” ne demek şimdi. Elimin değdiği her şeyi yönlendirebileceğimi düşünerek yarım asır devirdim, böyle yok “Kısmetse” yok “Cenabı Allah” diyen tülbentli cahil nine sınıfına dahil olmayacağım diye bütün bir nesli aşağılayarak içimden yeminler ettim, ama işte sonra hayat, kafasına öyle eserse, insanı başka türlü terbiye etmeye başlıyor. Hangi çocuğumun kaybıyla dilimde böyle bir dönüşüm başladığını artık hatırlamıyorum, önemi de yok. (Bizim koca adamı da burada çocuk sınıfına dahil ettiğimin farkındayım; yeridir.)

Kayıp dedim, evet. Ölüm de kayıptır, Amerika’ya gidiş de; öyle baktım başından beri. Hesapta üniversite okumaya gidiyor hepsi, ama anneler sezer. Kimisi oğlum yabancı gelin getirecek diye endişe eder; varsın olsun, dönüyor işte, ne şikâyet ediyorsun ahmak kadın? Ben razıydım ona, ama bilirim oğlumu. Ferhan’ım geri gelmez dedim. Daha havaalanında el sallarken içime yerleşen yumru, telefonlar seyrekleştikçe, e-postalar on kelimenin altına indikçe büyüdü. Hepsinin yerini ısrarlı bir sessizlik aldığında da umuda sığınmayı akılsızlık olarak gördüm.

Yıllar geçtikçe görüntüden silinen oğlumuz arada bir aklına düştükçe gözleri dolardı Selahattin’in. “Oğlan kendi başına bir şeyler yapıyor, bir gün arar veya çat kapı çıkar gelir, dert etmeyelim,” derdi; ben bir şey demezdim. Sanırım ikimiz de, geri kalanlar bize yeter, diye düşünür ama birbirimize bunu söylemeye cesaret edemezdik. Belki böyle konuşmanın uğursuzluk getireceği gibi bir batıl inancımız vardı. Sonuç değişmedi zaten.

Odalara hiç dokunmadım. Sanki kapıdan uğrayacaklardı bir gün ikisi de, belki ayrı ayrı, belki birlikte; ben ısrar edince yemeğe kalacaklardı, Civan’a dolaptan temizlikçi kadının o gün yaptığı dolmadan yedirecektim, Neslihan’sa kendisinin beceremediği bir sebze yemeğini isteyecekti; kapı aşağıdan çalınca, “Babanız da geldi, hadi oturalım,” diyecektim; geç saate kadar sofradan kalkmadığımız, ikisi de yorgun olduğu için, “Kalın,” dediğimde hiç itiraz etmeyeceklerdi; odalardaki kütüphanelerinin alt raflarında ne zamandır el değmemiş ciltler, ikisinin de küçük olduğu zamandan kalan kitaplar, “Hadi, yatın artık,” diyecektim onları karıştırdıklarını görünce, “Yarın hep beraber kahvaltı ederiz babanız da gitmeden.”

Sanki olanlar olmamış gibi her gün tozunu aldım o odaların. Güneş kitap sırtlarını soldurmasın diye sabahları perdeleri örttüm, öğleden sonra da ev daha aydınlık olsun diye tekrar açtım. Civan’ın pelüş kaplanının başını okşadım ara sıra; Neslihan’ın çerçeveli mezuniyet resmine dokundum.

Selahattin’den sonra kendi odamızda da yatağın sağ tarafında yatmaya devam ettim, yayılmadım. Gardıroptaki gömlekleri, takım elbiseleri, kravatları hiç kimseye vermedim.

O kadar hata arasında doğru bir şey yaptım, dördüncüyü yanıma hapsedip sıkmadım, bir sen kaldın bana arkadaş, diye düşünmedim, hatta iteledim. “Genç kız oldun artık,” dedim, “istediğin zaman gir çık.” Evde erkek kalmamış olmaması da insana huzur veriyor, ne yalan söyleyeyim. Nasıl taşımaya kalkarlar sırtlarında o yükü Yarabbim, sanırlar ki dünya hep onlardan sorulacak. Hayatlarını bir yanılsamaya kurban ettiklerine mi yanarsın, gülünç duruma düştüklerine mi, bunu fark etmediklerine mi, onlar göz boyarken biz de suç ortağı olalım diye sürekli horozlanmalarına mı, hangisine?

Selin yine de benimle oturmaya devam etti, ayrı dava. İstese giderdi. Ölümün alacaklı gibi art arda ailemize uğramasına alıştığım gibi yalnızlığa da gerekirse alışabileceğimi kavradı sanırım.

Hiç olmazsa bir tanesini geride bırakarak göçeyim diyordum, anlaşılan o emelime erişeceğim. Hastalık beklendiği şekilde seyrediyor, tedaviyi bıraktığımdan beri.

Oldukça nadir görülen, tarih boyunca genellikle erkekleri etkilemiş bir illet var, adına dromomani diyorlar. Bir tür önü alınamayan avarelik. Kapıyı çarpıp çıkıyor, tabanların patlayana, bitkin düşene kadar yürüyorsun. Bu evin artık kullanılmayan, senelerdir böyle kapalı duran temiz yataklarına sırayla uzanıp tavanı seyrederken aslında kapının dışında, sokaklarda yürüyorum ben. Başımı yana çeviriyorum, önce yavaş yavaş salınan ağaçların görüntüsü hızlanıyor, hızlanıyor, rüzgâr gözlerimden yaş getiriyor düşümü gemleyip yataktan doğrulmazsam. Filmi hepiniz gördünüz sanırım, boynu kırık, yatağa mahkûm, intihar etmek isteyen ama kanunların katı mantığına toslayan Ramón Sampedro’nun Puccini dinlerken hayalinde uçarak dere tepe aştığı, nihayetinde denize vardığı sahneyi yaşıyorum her seferinde içimden. Ve onun gibi ben de parmak kıpırdatamazcasına hareketsizim.

Bunlar lüzumsuz düşünceler, kendim de lüzumsuzluğumun farkındayım. Bakın işte, bir kitap dolduracak kadar öykü yazılmış ve ben yokluğumla dikkat çekiyorum hepsinde. Arkalarda bir yerde yemek yapan, donlara kadar ütüleyen, masada, “Daha ister misin?” diye sormak dışında pek ağzını açmayan biriymişim. Özel bir dikkat göstermeden okumaya çalışın, en sona geldiğinizde adımın gözünüze çarptığını hatırlayabiliyorsanız bravo diyeceğim. Hangi fakülteden mezunum, mesleğim ne, nerelerde çalıştım, neler okur nelerden hoşlanırım, belirsiz.

Belki de önce düşünüp sonra konuşmayı tercih ediyordum, bilinmez. Ne diyeceğime karar verdiğimde de konu başka durağa ilerlemiş oluyordu; hızlı ve bağrış çağrış konuşulur erkekler meclisinde. Aslına bakarsanız, Selahattin de ketumdu biraz, hele misafirler çekip gittiğinde. Ne akla hizmet evlendik açıklayabilecek varsa beri gelsin. (Artık böyle şeyleri yüksek sesle söylememin hiçbir sakıncası yok, ne güzel.) Utangaç bir flört dönemiydi bizimki; yarım kalan, tamamlanmayan cümlelerin temel bir uyuşmazlık işareti olduğuna hükmetmektense ilk günlerin heyecanıdır deyip geçmek, sonra da her soruna bir öncekinden daha yaratıcı bir mazeret uydurmak daha kolay geldi galiba. Söz bitince de çocuklar geldi birer birer. Özet bu.

Çocuklarıma “melun bir düşmanın musallat ettiği... ceza gibi” bakmamayı, öfkemi onlardan çıkarmamayı başardım hiç olmazsa bunca yıl, takdire şayan görülecek bir şey varsa bu olsun isterim, yoksa çile, şu bu değil.

Bu bezginlik, günün aydınlık saatlerini çocuklarımın yataklarında uzanarak geçirmek hastalığın kendisinden bile beter bir şey, diye düşünüyorum ama yine de yerimden doğrulacak gücü bulamıyorum. Bütün bir kabileyi ters köşeye yatırmasının hemen öncesinde, asla çıkamayacağı bir yolculuk için itinayla hazır edilmiş, tıka basa kürk ve balık yüklü, koşulu köpekleri usul usul emir bekleyen, hemen yanlarında altı muhafız ve gönülsüz gelinin karlar içinde dikildiği iki kızağı kayıtsızca süzen üçkâğıtçı Subienkow’un başını kütüğe dayadığı, boynunu baltaya uzattığı andaki kadar bitkinim. Ama ondaki cesaret (kurnazlık bir yana) bende yok.

Sevgili Sylvia Plath. Anne Sexton. Nilgün Marmara. Kararlılığınızın yanına yanaşamıyorum.

Ramón Sampedro, sana helal olsun.

Ve bu yaşımda ilk kez elime alıp okuduğum (ne ayıp) Emily Dickinson: Bana talip olan ölümün koluna girip güle oynaya gitmeye mizacım elvermiyor, beni affet. Sıramın gelmesini bekleyeceğim, ürkek, sinmiş. Her zamanki gibi.

“Ödevleri yenilmek olan kadınlar”dan biriyim diyeceğim, ama köylü değilim. Emekli maaşım var benim; sanırım onların yenilgisiyle benimki oldukça farklı. Aramızdaki bu uçurum da son zamanların meselesi değil ayrıca. Anlatamazsın bunu bizim mahalleye.

2. 23.00-00.00

Ama bilmemek ne kadar kötü. Eminim yarın sabah uyanırsam, Bir geceyi daha atlattım, diye düşünüp sevineceğim. Enerjim tamamen tükenmeden kendime bir çay demleyeceğim, onu beklerken 14-59 yaşlarım arasında kaç kez çay demlediğimi hesaplamaya çalışacağım.

Daha öncesi de var da çocuktum, düzenli değildi hizmetim. Ferhan gitmeden önceki yıllarda günleri altıyla çarpmalıyım; eğer Selin’in daha çok küçük olduğunu hesap edersem beş. Sonra Neslihan’ın evden ayrılışını, Civan’ın, nihayet Neslihan’ın, en sonunda da kocamın ölümünü masaya konan çay bardağı sayısını azaltan şeylere indirgeyip işin içinden çıkmaya çalışıyorum. Ferhan burada olsa yardım ederdi şimdi, o kadar sene boşuna finans okumadıysa.

Bir noktada ben çayla devam ederken Selahattin’in rakıya geçişini de katmak gerek hesaba.

3. 06.00-08.00

Yanık evde kahvaltı ediyorum.

Anladınız siz: ne ev var, ne de kahvaltı,

Ama ben buradayım işte.

Margaret Atwood, “Yanık Evde Sabah”ta beni yazmış. Deliler gibi, önüne geleni dişleyen köpekbalığı açlığıyla okuyorum artık, ama unutuyorum hep. Bunu da daha önce söylediysem, onu da unuttum bile.

Göremiyorum kendi kolumu bacağımı

Bilemiyorum bela mı bereket mi

Kendimi yeniden burada bulmam

Her şeyin bittiği bu evde

Çaydanlığın, aynanın, kaşığın, kâsenin,

Hatta kendi bedenimin.

O zamanki bedenim

Şimdiki bedenim

Sabah bu masada otururken, bir başına, mesut...

4. 00.00-06.00

Uyumak mümkün değil. Televizyonu açtım. Yarının Dünyası adlı ödüllü bir çizgi filme rast geldim:

“Onu yitirmemin üstesinden gelmeme yardımcı olacak zihinsel ve duygusal kapasite bende yok. Ama bazen, gecenin ilerleyen saatlerinde bu sandalyeye oturuyorum ve sessiz sedasız kedere teslim oluyorum. Gecenin en sessiz anlarında ölümü duyabiliyorum. Bu keder bana gurur veriyor, çünkü hayatta olduğumu anlıyorum.”

Yaşadığımı duyumsamakla bir ilgisi olduğunu sanmıyorum, ama ben de gecenin sessizliğinde ölümü duyabiliyorum.

Bekliyorum. Bir kez daha güneş doğuyor. Çekilmez.

*****

*****

ORADA BİR OĞUL VAR UZAKTA

“Bazı günahlar vardır, dönüşü olmaz. Dene deneyebildiğin kadar, beyhude. İstediğin kadar kendini aklamak için sevap işle, bir işe yaramaz. Bir yandan şeytan seni bekler, bedenin pes etsin diye. Ruhunu teslim almıştır zaten. Ya da şeytan diye bir şey yoktur. Öldüğünde Tanrı’nın huzuruna çıkarsın, Tanrı sana, hayır der. Sana geçit yok, kusura bakma. Çek git buradan. Senin payına düşen yalnızlık bundan sonra. Sonsuza dek.”

Dennis Lehane, Kirli Para

O rüyayı ilk kez ne zaman gördüğünü tam olarak hatırlayamıyordu. Üniversiteden mezun olduktan sonraydı kesin; bu işyerinde çalışmaya başladığından sonra olduğuna da hemen hemen emindi.

Bomboş bir sinema salonunda oturmuş, kendi hayatını izliyordu. Perdedeki görüntülerin oldukça sıradan olmasına karşılık (ekmek almak için köşedeki bakkala gidiyordu mesela) anlatıcı sesine dramatik bir hava vermeye çalışıyordu.

Telefonunda listeleyip işyerine gidip gelirken sıra değiştirmeden, bıkmadan dinlediği şarkılar beynine kazılı bir jenerik haline gelmiş, sonunda rüyasına da girmişti.

Serin ilkbahar sabahlarında durakta beklerken yüzüne vuran güneşin sert, sıcak ışığı listedeki ilk şarkıyla özdeşleşmişti. Otobüse ondan üç durak sonra binen uzun bacaklı üniversite öğrencisi kızın sesini hiç duymamıştı, ama iki numaralı şarkının nakaratını kulağına fısıldayan sese tıpatıp benzediğinden hiç kuşkusu yoktu. Kızın dudakları arasından havalanan nemi kulak memesinde, saçlarının değişini boynunda, yanağında hissettirecek kadar canlıydı düş. Metro şu ya da bu yönleriyle (okudukları bir kitap, ilginç bir burun, dar bir kot) ilgisini çeken kadınlarla doluydu. Gün ışığına çıktığında da sağdan soldan üzerine gelen kadınlar, kadınlar, Ferhan’ın kulaklarında art arda parçalar gdüp gdÜP GDÜP.

Metro durağından işyerine yürürken giderek yavaşlayan adımlarına eşlik eden, diğerlerine kıyasla daha sakin olan son şarkı, günü daha başlarken bitiriyordu sanki. Sabahın köründe tükenmişlik hissi; kendi hayatında turist.

Birileriyle karşılıklı oturup şu son beş-altı yılın oluşturduğu cadı kazanının içinde bir yerlerde yitirdiklerinden konuşmak istiyordu uzun uzun, ama içinde yaşadığı bu yeni toplum ancak başarı öykülerine ilgi duyuyordu. Anlatılır şeyler değil gerçi, ama istese de bunları ortaya dökebileceği, açılabileceği yakınlıkta dostu yoktu. Adını zaman zaman melodi gibi mırıldandığı iş arkadaşına gelince, filmin perde arkasını açık etme cesaretini kim kaybetmişti ki Ferhan bulsun? Aynı filmi beraber izlemek – herkesin yaptığı oyken çıkıntılığın hiç gereği yoktu.

***

Saçını kısa kestirmiş öyle işe geldi bir gün.

Bozuldum, hem de ne bozulmak, ama görür görmez ağzımı açıp bir şey demedim tabii. Açıklayamadığım bir burukluğa kapıldım. Öğleden sonra birlikte aşağıya kahve almaya indiğimizde geyik arasına sokuşturduğum, hayal kırıklığımı gizleyen, espri yollu soruma (“Hayrola, kuaförün eli fazla mı ileri gitti?”) verdiği cevap zerre merhem olmadı. Hatta daha fena noktayı koydu: Belli bir yaşa gelmiş işkadınının saçını kısaltması ve artık öyle devam etmesi gerekiyormuş, “aksi halde ciddiye alınmaz”mış. Daha profesyonel gözükme, vesaire. “Belli bir yaş” dediği de benim on yaş ilerim bile değil. Otuz beşten çok otuza yakın.

Kadınlar için kurallar, toplumun ve özellikle iş dünyasının bakışı farklı olabilir; pek anlamadığım şeyler. Suya damlatılmış mürekkep gibi içime yayılan gıcığa direnmemeye karar verdim, bir hafta öyle gezdim. Ona baktıkça şimdiki halini görmüyor, uzun saçlarını hayal ederek gözümün önüne projeksiyon perdesi kuruyor, orada yakaladığım bir anının peşine kapılıp gidiyordum. Hülyalı halim birilerinin dikkatini çekmiş olacak ki, bir-iki “dün gece pek iyi uyumadın galiba” yollu takılma geldi, ben de düşlerime son verdim, ne olur ne olmaz diye onun masasının yakınından bile geçmedim.

Koyu bir muhabbet geleneği oluşmuştu aramızda; onun, o dinamiğin kesintiye uğraması başlı başına bir tuhaflık yaratıyor, soru işaretleri doğuruyor. Baktım olmayacak, yavaş yavaş yörüngesine geri döndüm. Günün monotonluğuna nefes aldıran şakalaşmalarımıza yeniden başladık.

Hemen her perşembe akşamı geç vakitlere kadar çalışmamız gerekiyordu. Departmanın (“bölüm” mü demeli, nasıl da kayıyor insanın dili yavaş yavaş) orta kademesinde ikimizden başka kimse yok gibiydi; stajyerlere, henüz iki seneyi doldurmamış çaylaklara bırakılamayacak kadar önemli, bizden daha üst mertebelere yükselmiş ekibinse tenezzül etmeyeceği, hepsi cuma sabahına yetişmesi gereken bir sürü iş, insanın doğası (ya da ikimizin ağırdan alma tandansı) gereği hep o akşama yığılırdı. Belki de fazla mesaiyi haftanın ilk dört gününe kıtlama usulüyle yedirmek yerine bir güne –ve çoğu zaman, gecesine– sıkıştırmak işimize geliyordu. Sanıyorum iğneleme ağırlıklı laklak geleneğimiz ikimizi saatlerce büroya hapseden bu perşembelerle başlamıştı. Hatırlamak zor; insan bir noktada ilişkinin farklı bir halini hayal edemez hale geliyor. Biz sanki hep böyleydik.

İlişkiyi üçüncü şahısları rahatsız edecek ya da akıllarda soru işaretleri doğuracak noktalara taşımamaya (ve dolayısıyla güvenli bir bölgeye hapsolmaya) karar vermiştik galiba, kendi kendimize, birbirimize danışmadan, bir-iki muğlak sohbetten sonra. Fiziksel olarak mesafeyi korumaya kararlıydım ben kendi adıma. Burada insanlar şu ya da bu nedenle ahbaplarıyla ya da bazı sektörlerde meslektaşlarıyla sarmaş dolaş olur, omza el atar, vesaire; bizim gibi zırt pırt yanak yanağa öpüşmeseler de daha bile samimi, sıcaktır birisine sarılmak. En azından sıcaklık potansiyelini barındırır. Bunun böyle olduğunun bilincinde olduğumdan –ya da en azından böyledir diye düşündüğümden– araya yarım metrelik tampon bölge koyardım, hissettirmemeye çalışarak, asansörde bile. Ama içimden neler geçtiğini biliyor, en azından seziyordu. Bana eziyet etme güdüsüyle hâlâ her fırsatta çevremde gezindiğini sanmıyorum; başka ne yapacaktı, surat mı asacaktı, yeni bir iş mi arayacaktı? Tamam, her eleman gibi zorunlu cinsel taciz kursundan geçtim ben de, ama hayatı abartmanın ne gereği var...

Bu tür işyeri yarı-ahbaplıklarının ya da işyeriyle ilgili olsun olmasın, genelde yüzeysel dostlukların diyelim, harala gürele biraz güme giden hayatımıza kattığı tadı yabana atmamalı. Hele geyikten öteye gidemeyen arkadaşlıkların yegâne alternatifi tamamen sap gibi kalmaksa, alın yazımız değilken gönüllü düştüğümüz bu yolda. Öyle değil mi? (Köylüler gurbet der buna, entelektüel kesim de tersten bakıp sıla; bizim zümre içinse adı yoktur.)

***

Metrodan indikten sonra karşıya geçmek için köşe başında bekliyordu. Belli etmemeye çalışarak, gözlerini gezdire gezdire, güneşte boynunu, omzunu geriyormuş gibi kafasını bir o tarafa bir öbür tarafa oynatarak çevresindekileri gözden geçirdi Ferhan.

Dört ayrı yöne doğru yürüyen, her saniye kendisinden biraz daha uzaklaşan, dalgalanan saçlara baktı, baktı. Göç mevsiminde havuzunu terk eden ördeklerin ardından bakakalmanın hüznünü psikanalistine anlatırken gözleri nemlenen Tony Soprano gibi hissetti kendisini; elinde olmadan sesli güldü.

Yanında yeşili bekleyen, kahkahasını duyunca dönen kadına doğru kendisini de şaşırtacak kadar sıcak bir gülümseme yöneltti, kadın da aynı şekilde karşılık verince bir tuhaf oldu.

***

Evli bir kadını benimle dostluğa (doğru adı buysa) iten şey neydi bilmiyorum; kendi adıma konuşayım: Yalnızdım.

İsterseniz kılıf uyduruyor deyin, ama bence yalnızlık, iki-üç ayda miadı dolan ilişkilere kıyasla çok daha temiz ve dürüsttü. (Evet, az önce daha duygusal açıdan bakarak söylediklerimle çeliştiğimin farkındayım.) Biriyle beraberken yalnızlık, “arkadaşlar”la beraberken yalnızlık, sonra bir başına daha da kesif yalnızlık. Fener bekçisinin yalnızlığı, bir katil yalnızlığı. Ne çekilir ne de bırakılır.

Seksi kastetmiyorum; dışarıdan bakıldığında o açıdan bir sorun yoktu. Ama hayatımda kim varsa beni tatmin etmiyor, tatmin edecek kimselerleyse nasıl karşılaşabileceğimi, nerede tanışabileceğimi bilmiyordum. Sanki bu lanet olası kentin tüm insan kategorilerinin en az bir tipik temsilcisiyle tanışmış ya da karşılaşmış, içlerinde beni ilgilendiren hiçbir şey barındırmadıklarını görmüştüm.

Üniversitede bir gün içinde kırk yıllık dostmuşçasına yakınlaşabileceğin insanlar neredeydi şimdi?

Nerede olacak, kimisi yerine yurduna dönmüş, kimisi bu akıl almaz temponun içine büyük bir hırs ve azimle dalıp bambaşka insanlar olup çıkmışlardı. Çark hepsini öğütmekle meşguldü, onlar da geceleri uyurken sürte sürte dişlerini. Üniversite günlerine dönmek istiyordum, kariyer bağlantıları/ilişkileri, iyi okul bölgesinde ev almak, gayrimenkule yapılan yatırımın değerlenme potansiyeli gibi şeylerden bihaber olduğum yıllara. Bir yandan da, bu dünyanın mükemmel entegre olmuş bir parçası olmasına rağmen Maria –o garip, çekici kadın, idealize ettiğim potansiyel can dostum– sanki hep dışındaymış gibi duruyordu; dudaklarından o tür ruhsuz, ölü kelimeler hiç dökülmüyor, hemen yanı başımda bambaşka bir âlemde yaşıyor, oradan bana göz kırpıyordu sanki.

İşyerimizin en üst katını tamamen işgal ettiği bina nispeten eskiydi, bu sayede de camları açılabiliyordu. Hemen hemen tamamı son on ya da on beş yıl içinde yeniden inşa edildiğini tahmin ettiğim bu bölgede sağımız solumuz, göz alabildiğine, daha gösterişli, daha arsız, ruhsuz, camları mühürlü, bir kattan diğerine acil durumlar haricinde ancak asansörle geçilebilen, bomboş ofislerinden ve toplantı salonlarından geceye çiğ beyaz ışıklarını büyük bir müsriflikle kusan cam binalarla çevriliydi. On iki kat aşağıda caddenin iki tarafına sıralanmış barlardan, lokantalardan perşembe gecesinin hakkını vermeye azmetmiş, bizden daha cesur, hücre demirlerini söküp atmış kalabalığın kahkahalarla noktalanan neşeli uğultusu yükseliyor, aralık pencerelerden aklımızı çeliyordu. Binaların ötesinde, Boğaz taklitçisi Potomac Nehri’nden Capitol’e kadar önümüzde 180 derece uzanan manzara, yaptığımız işin dünyaya pek hayrının olmadığını çoğu zaman unutturabiliyordu bize.

***

Amerika’da öğrendiği dersler arasında şunları sayabilirdi: “Şirin” kadınlar için olumlu bir etiket değildi. “Lady” de yanlış kullanımdı. Bunlar sırasıyla hoşlanma ve saygı değil, küçük ve zayıf görme itkisini açığa vuran kelimelerdi. On sekiz yaşını doldurmuş birisi için “kız” tabirini kullanmanın yanlış olduğunu da öğrenmişti Ferhan aynı sebeplerden ötürü.

Barlar İstanbul’da olduğu gibi konuşmak için gidilen sessiz ortamlar değil, bir ordu insanın bağırarak, gülerek, vücut diliyle anlaşarak sosyal ihtiyaçlarını karşıladıkları mekânlardı daha ziyade. (Öte yandan, aksanın törpülenmemekte direnen çıkıntılarını örtmek için gürültü aslında iyi bir şeydi.) Çevrendeki insanlara ve ortama göre, sarhoş olmak ya son derece normal ya da son derece ayıptı.

Her sabah, ama her sabah, yazları da akşam yemeği için buluşulacaksa bir de onun öncesinde ikinci kez duş almak son derece önemliydi. Elbette don, fanila, gömlek de her gün değişmeliydi. Saç yıkamakla yetinip terli koltukaltlarına deodoran sürmüştü bir seferinde; bir önceki gün giydiği gömleği de tekrar üzerine geçirip sınıf arkadaşlarıyla buluşmaya koştuğunda yakın duruşuna eşlik eden bir-iki yüz ifadesi ona ders olmuştu.

Diş fırçalamak, düzenli diş ipi kullanmak. Ara sıra öğrenciliğinin ilk yıllarında kaç kişiyi iğrendirmiş olabileceği aklına düşer, kıpkırmızı olurdu.

Temizliğe, sabahların duş ferahlığına iyi alışmıştı ama tuvaletlerin kıçına su fışkırtamaması önemli sorundu. Cebine attığı minik bir plastik şişeyle bir katman tuvalet kâğıdını ıslatarak bu sorunu da çözmüş, bir tek simit kalmıştı özlediği.

Hesabı bölüşmek çok az kimsenin baba parası yediği bir kültürde çiğlik değil saygı belirtisiydi. Buna karşılık şu ya da bu dostun gönlünden kopup hesabı ödemesi de hiç duyulmamış, görülmemiş bir şey değildi.

İyi kötü eğitim almış, hatta biraz yontulmuş insanların arasında lafı önce tartıp sonra yumurtlamak önemliydi. Zenci (bir kere zenci değil, siyah) doktor, çekik gözlü (Asyalıymış, doğrusu) polis, Yahudi avukat, vesaire: “Normalde” beyaz polis, Avrupalı doktor, Hıristiyan avukat gibi terimler kullanmak aklına gelmiyorsa, azınlık etiketlerini iliştirmek gereksiz, saçma ve ayrımcıydı. Buna karşılık biraz içince ya da dostlar arasındayım diye düşünüp gardı indirince bir sürüsünün dili “kara köpekler”e, “cimri Yahudiler”e kayıveriyordu.

İnsanlar gülümsüyor, selam veriyor, otobüs şoförüne teşekkür ediyordu, en azından bu şehirde. Ve, hep gülümsedikleri için midir nedir –onun gibi birine hem de, desteden en kötü kartı çekip durdukları halde– buranın kadınlarını çok güzel buluyordu Ferhan.

***

Benim cam önünde dikildiğimi görünce o da masasından kalktı, yanıma geldi, yarım metre kuralıma uyarak, benim yanımda aynı yöne bakarak bir şey demeden durdu. Tepe ışıkları akşam saat sekizde otomatik olarak kapanmıştı, ofislerimizi ayıran portatif yarım duvarlara gömülü floresanların ışığı buraya zar zor ulaşabildiğinden dışarıyı rahat görüyor, camdaki yansımamızı ise hayal meyal seçebiliyorduk. Gözlerimiz karanlıktaydı, okunmuyordu.

Uzaklardan kara bulutlar yaklaşıyordu, hatta bir ara minik bir kasırganın gelip geçeceği söyleniyordu. Ama ay da formundaydı, bulutları önüne katmış iteleyip duruyordu. Alçak bulutların içinden doksan saniyede bir beliren, nehir kıyısındaki havaalanının bize tam karşıdan bakan pistine doğru alçalan uçakları seyrettik, nasıl da böyle düzenli kuyruk olabildiklerine şaştık. Biri iner inmez bulutların karanlığını bir başkası önce bir ışık huzmesi, ardından oyuncak gibi bir siluetle deliyor, pürtelaş arkasındaki yetişmeden önünden inenin apar topar boşalttığı piste konuyordu. Derken daha da uzaklarda görgüsüzün biri oldukça uzun bir havai fişek gösterisine girişti, ona kilitlendik.

Böyle en az yarım saat boş durmuşuz gibi geldi ama herhalde olsa olsa on dakikadır. Düşünmek konuşmaktan daha kolay, daha hızlı. Eski filmlerde olsa sigara içerdik. Artık o yok, orada içki içecek halimiz de yok, sessizliği yudumladık, biri bekâr, biri kocasından hiç bahsetmeyen iki insan.

Maria’yı bilmem ama ben, gün boyu birçok kez yaptığım gibi, bu ruh kemiren işyerinde değil de, güneye bakan küçük bir tavan arasında olduğumu hayal ettim. Kat üçgen profilliydi, damdan ötürü. Minicik bir balkona açılan tek kanatlı cam kapı günışığını içeri fazla salmadığından, tadını çıkarmak için aslında balkona çıkmam lazımdı, ama içeride çakılı kalıyordum düşümde bile, çünkü o odanın alacakaranlığında daha evla bir şey vardı. Bu kadar ayrıntılı hayal kurmak hiç de zor değildi, otobüse binmediğim günlerde bisiklet yolundan metro durağına yürürken her sabah böyle bir çatı katı olan bir evi görüyordum çünkü, beyaz badanası pırıl pırıl. İşe gitmek yerine kapıyı çalıp elimde çay, oraya çökmek, bütün gün hiçbir şey yapmadan öylece oturmak istiyordum. Hiç kıpırdamadan, sıkılmadan kapının hemen berisinde oturup güneşin eğrisini izleyebilirdim saatlerce, hayat bıraksa.

***

Yürüyen merdivene vardığında kadının on beş, belki yirmi adım geriden geldiğini tahmin etti. Metroda belli etmeden bakarak beynine yerleştirdiği fragmanları tekrar hayalinde canlandırdı. Burnu kapalı ayakkabılar, incecik, “dokun bana” dedirten Merinos yün hırka... o ikisi yetmişti zaten. Güzellik denen şeyin peşinde olmadığını kendi kendine hatırlatma ihtiyacını duydu bir kez daha. (Buna gerçekten inanıyordu da.) Kapanan kapıların arasından bir an seçilen yarım bir gülümseme, dağınık saçlar, ojesiz ve kısa kesilmiş tırnaklar, makyajsız bir yüz, topuksuz bir ayakkabı, doğal kirpik... Ferhan’ı mest eden, bütün direncini yok eden liste uzayıp gidiyordu.

***

“Ferhan,” demişti bir gün, “Türkiye’den neler farklı burada?”

“Birincisi ve belki de en önemlisi,” dedim hiç düşünmeden, “kedi eksikliği; devlet dairelerinde, adliyelerde bile kadroluymuş gibi gezinen kediler burada hiçbir yerde yok. Tabii ki evlerde milyonlarcası var, ama dışarıdan baktığında tek tük bir pencerede, sokakta kanalizasyon deliğine doğru panik içinde kaçan bir tane, kırk yılda bir. Ne anladım ben bundan.”

“Kadrolu kedi”ye epey gülmüştü. “‘Kadrolu’ dedim de,” diye devam ettim, “aslında en bariz fark, çaycımız yok ofislerde, çay ocağı denen şey, mefhum yok.”

Doğrusu, kendim yapmak zorunda kalmadan önüme getirilen demli çay, özlediğim bir şeydi, ama her yerde insanın karşısına çıkan çaycı figürü için aynı şeyi söyleyemem. Profesyonel hayatımda bu türden hizmetkârları hayatımdan silmekle hem daha eşitlikçi bir düzene doğru ilerliyordum (bulunduğum ülke ve mesleğimiz düşünüldüğünde sapır sapır dökülen bir önerme bu tabii), hem de gereksiz muhabbeti önlemiş, farklı statüde olduğu tescillenmiş bir insanla devamlı ve eğreti bir ilişkide bulunma zorluğunu bertaraf etmiş oluyordum.

Büromuzda resepsiyonist denen canlı türünün bulunmaması da başka bir güzellikti. Eğer ziyaretçiyseniz asansörden inince karşınıza çıkan cam kapının yanındaki zili çalıyordunuz, içeride birkaç kişinin masasında çalan diyafonun minik ekranı sizi gösteriyordu, onlar da kapı otomatiğine oturdukları yerden basabiliyorlardı. Bir sabah erken gelip manyetik giriş kartımı unuttuğumu fark ettiğimde içeride kapıyı açacak kimsenin bulunmayacağına emin bir umutsuzlukla zili çalmış, Maria kapının hemen ötesindeki mutfaktan koşa koşa çıkıp gülümseyerek kapıyı açtığında ona sarılıp öpmemek için kendimi zor tutmuş, bütün gün yanaklarındaki kırmızılığı düşünerek mutlu olmuştum.

Çay ocaksız bir işyeri, köşedeki kafeye birlikte gitmeyi teklif etmek için sayısız fırsat yaratıyordu ayrıca. Genellikle kahvemizi alıp hemen dönerdik; hatta bir kez bile oturup sohbet ettiğimizi hatırlamıyorum. Oysa özellikle akşamüstü güneşinin yıkadığı, masaları dışarı koydukları ön tarafı ne kadar cazipti. Gerisingeri, tekrar yeşil Bloomberg ekranları dolu cenderemize doğru yürürken aslında hâlâ kafede oturduğumuzu, tembel tembel şundan bundan konuştuğumuzu kurar, o anda bana bir şey anlatıyorsa dediklerini duymazdım bile.

Bazen mutfakta kahvemizi, çayımızı kendimiz yapardık. Öyle bir gün, kahve makinesinin kırmızı ışığının sönmesini beklerken, “Sana bir şey itiraf etmek istiyorum,” diye lafa girdim. Böyle bir cümlenin harika bir gerilimi var; arkası her türlü gelebilir çünkü.

“Eee,” dedi, “neymiş bakalım?”

“Bir ara deneme babında arkadaşlık sitelerine bulaştım ben.”

Kahve çın etti. Maria, dudak kenarında yarım bir gülümseme, fincanlara uzandı. “Arkadaşlık siteleri ve sen; pek kafamda canlandıramıyorum. Bir şey çıktı mı?”

“İki kız... pardon kadınla çıktım birkaç kez.”

“Nasıldı hatunlar?”

“Hoş, senin kadar olmasa bile.”

Omzuma yumruğu yedim. Birlikte gülüşerek masalarımıza geri döndük.

Artık buralarda bir yerde size az önce yalan söylediğimin farkına varıyorsunuz, değil mi? Mesafe korumakmış, şu bu. Kapıdan adımımı atıp Maria’yı gözüme kestirdiğim ilk haftadan bu yana kırmızı çizgileri birer birer ihlal etmiştim elbette.

Ama o da peşimden gelmişti, suç ortağım olarak.

Bütün bu süreç boyunca ellerime hâkim oldum, yalnızca sözcükleri kullandım, aklımdan geçenleri frenlemeden açığa vurdum, tepki gelmedikçe devam ettim. O da belki beni sosyolojik bir deney olarak görüyor, ne kadar ileri gideceğimi merak ediyordu. Metrodaki kadınları geride bıraktıkça üzerime çöken hüznü, kendimi ti’ye alıyor havasını vermeye dikkat ederek ona anlatmıştım mesela. Eleştirip eleştirdiği en fazla, “Sen buraya pek bir iyi adapte olmuşsun,” demekti. Bunun anlamı da “masum gelip bizler gibi bozulmuşsun” gibisinden bir şey oluyordu sanırım.

Çok fazla sorgulamadan beni bu güzide ülkenin vatandaşlarına kıyasla daha az Batılı, daha “temiz” bir varlık olarak tanımlayıp kafasında öyle bir yere yerleştirdiği açıktı.

Bir gün, neden Amerika’da olduğum konusu açıldığında onun bu kendi kimliğini merkez alan bakış açısını deşmek yerine beni buralara kadar getiren karmaşık nedenler yumağını orada ayaküstü özetlemenin zorluğuna değindim; sorgudan kaçmadığımı anlatabilmek için de, “Belki bir gün happy hour’da bir-iki kadeh parlatırken konuşuruz,” diye ekledim. Bir taşla iki kuş.

Gelme nedenimi anlatmak zordu belki, ama neden kalmayı seçtiğimi açıklamaya gelince, hemen kabul gördüğümü, bu ülkede herhangi bir ayrımcılıkla karşılaşmamamın kararımda etkisi olduğunu söyleyiverdim.

Maria, “Güzel bir şey olmalı,” deyince kırdığım potu anladım, özür diledim. Benim lüks bir muhitte hırsız zannedilmeden gezinebilme rahatlığım ya da bir polis memurunun karşısında elim cebimde rahat rahat konuşabilmem, onun ailesi için hiçbir zaman kanıksanmış bir hak olamayacaktı. Almanya’ya gitsem (bu kumral halime rağmen) bir kara kafalı olacaktım. Buradaysa beyazlığa yanaşmış, kabul edilmiştim. Ve şimdi ayrıcalıklıların gemisinin güvertesinden iskelede bırakılanlara bakıyordum belli bir rahatlıkla.

“Bana biraz aileni anlatsana,” dedim, hem kafamda pekişsin hem de konuşmaya devam edip, “Ben senin Hispanik olduğunu fark etmiyorum bile; o yüzden boş bulundum,” yollu saçmalayıp daha beter bir pot kırmamak için. Karakolda bacak bacak üstüne attığım için dayak yiyebileceğim bir ülkeden göç etmiş olduğumu ekleyebilirdim elbette, ama bunun mağduriyet yarıştırmak gibi algılanabileceğini düşündüğüm için sustum.

O akşam, bu ülkenin tarihinde ne kadar bilmediğim olayın yattığının farkına varır gibi oldum. Ne 1930’larda Meksika kökenli insanların California ve Texas’tan topluca sürüldüğünden haberdardım ne de bir zamanlar o toprakların Meksika’nın elinde olduğundan. En önemli ipucu olan yer isimlerine de dikkat etmemişim anlaşılan. “Ne bileyim, herkes kendinden önce gelenlerle kavgalaşıp tepelemiş; benim ülkemin tarihinde de böyle bir sürü şey var, hangisini öğreneceğimi şaşırdım,” deyip işin içinden sıyrıldım. İnsan bu ülkede otuzuna gelmemişse, “biramı içerim, televizyonumu seyrederim” şirinliğine yatıp devam edebiliyor belli bir zümrenin erkeğiyse. Biraz yol yordam bilenler için üye olunması oldukça kolay bir kulüp bu ve işin inanılması güç tarafı, bunca sığlığa rağmen kadınların bize krediyi bir türlü kısmaması. İnsan hayret ediyor; bu kadar mı başarılıyız kendimizi mükemmel bir av gibi lanse etmekte?

İzin verirseniz, bir dakikalığına rolden çıkıp size olduğumdan daha fazla evrilmiş birisi olarak bir şeyler söyleyeyim.

Dengeli bir formasyonla yetişkinliğe adım attığımız söylenemez, erkekler olarak. Daha bir kızın elini tutacak yaşa gelmeden filmlerden, şarkılardan oluşturduğumuz çarpık beklentilerimizi kafamıza yerleştirdiğimiz malum. “Şişman, psikopat karıları”nın huzurunda titreyen erkekleri betimleyen bir şarkıyı kendine marş yapan kuşaklar silsilesinden adam çıkması mümkün mü?

Nihayet “büyüyüp” onlarla yan yana geldiğimizde, mesleki sınırlar içinde kalmamız gerektiğinde bunda ne kadar başarılı olabildiğimiz benim örneğimde görülüyor. Kadınlarla aynı ortamda günlerinizi geçiriyorsanız, aklınız çelinecek; orası kaçınılmaz. Tavsiyemi sormuşsunuz: En iyisi beklemek. Çünkü belki farkında değilsiniz ama ilk anda gördüğünüz kişi, o insanın kendisi değil; romantik filmlerden tanıdığınız arketiplerden biri. O filmlerin senaryoları da hep öykünün başlarıyla ilgilidir, sonraki yılların hayal kırıklığını, ruh çöküntüsünü uyarı kabilinden ara ki bulasın filmin içinde bir yerlerde.

Her seferinde de görünen köy görünmüyormuş, sisler ardındaymış gibi kendini aldatan, çıkan sonuca şaşıran bir cinsiz işte.

Tamam, şimdi aslıma dönüyorum tekrar.

***

Kalabalık bir kafede buluşuyorlar ilk kez.

Birbirlerini fotoğraflarından tanıyorlar.

Kırk dakika sonra kadının telefonu çalıyor. Önceden ayarlanmış belli ki; yakın arkadaşı her şey yolunda mı diye kontrol etmek için arıyor. Kadın neşeli bir edayla birkaç saniye konuşup arkadaşını sonra arama sözü vererek kapatıyor. İlk engel başarıyla aşılıyor.

Bu oyunu kim bilir kaçıncı kez oynadığı için artık muhabbetin seyrini az çok kestirebiliyor Ferhan. Öncelikle, konuştuğundan fazla dinleyeceksin. İlgilendiğini belli eden, karşındakini ciddiye aldığına ve saygı duyduğuna kuşku bırakmayacak sorular soracaksın, cevapları da anladığını gösteren yeni sorularla besleyeceksin. Bir süre sonra ister istemez mercek sana yönelecek. Çünkü ürküntü vermeyecek ölçüde “buralı,” ama kolay kolay tanımlanamayacak bir şekilde “farklı”sın. Bu ülkede geçirdiğin ilk aylarda beyazın bilmediğin tonları olduğunu öğrendin. Şarküterinin güvenlik görevlisinin şüphesini çekmeyecek kadar, genç kadınların ırkçı anne-babaları varsa onlarda kalp çarpıntısına yol açmayacak ölçüde beyazsın. Gen havuzunun Almanya ve İskandinavya’dan beslendiği eyaletlerdeyse ağzınla kuş tutsan “koyu renkli”sin. Bunları belledikten sonra, değiştiremeyeceğin faktörleri dert etmektense diğerlerine yöneldin. Kendini Amerika’nın herhangi bir yerinden başka bir yerine göç etmiş ve orada sıfırdan başlayan biriymiş gibi hissetmeye koşullandırdın. Vay benim simidim, çayım, böreğim diye dövünüp sürgün psikozuyla yatıp kalkan Türk kolonilerine hapsetmedin kendini öğrenciyken; erkeklerinin zenofobik bekâr dünyalarından tiksindin, uzak durdun. R’leri zor söylerdin küçüklüğünde; o sorunla cebelleşme deneyiminin azmini yeniden devreye sokarak İngilizcenin farklı seslerine de aynı şevkle saldırdın, aksanını düzelttin. Hâlâ belli belirsiz R’leri yumuşatıyordun söylerken; o da bazı sözcükleri İngiliz aksanıyla konuşurmuş gibi söyleyebilmene yol açtı. Ortadoğulu olarak algılanmamak için asla sakal ya da bıyık bırakmadın. Hatta 19 yaşında...

“...19 yaşımda burada üniversitedeydim 11 Eylül saldırıları olduğunda. Bir tek kişi bile değil laf etmek, yan gözle bakmadı.” Şaraptan bir yudum al, gözlerinin içine bak.

“İlham verici” göçmen biyografisini kutsal kitap mertebesine yerleştiren bir ülkede her özgeçmiş, dinleyende arzulanan etkiyi yaratacak şekilde biçimlendirilebilir. Deneye yanıla bunu etüt ettin, öykünü mükemmel bir şekle soktun.

Ve evet, kadının yüzünde sevecen bir ifade var, Ferhan sözlerini bitirdiğinde. Ferhan gülümsüyor, ikinci engeli de geride bıraktığının bilincinde.

Bütün bu cambazlıkları bir kenara bırakmasına olanak verecek, görünürde daha kolay bir yol duruyordu aslında önünde, Amerika’ya geleli beri hiç tenezzül etmediği.

Üniversite yılları boyunca o seçenekten, buradaki Türk kadınlardan uzak durmuştu. Erişilmez ideallerle boğuşan bu kadınlardan. Genç ve güzel kalmalıydılar, her zaman düzgün giyimli, aşırıya kaçmayan, edepli. Barlarda sarhoş olmak... Böyle bir şeyi ne kendileri yakıştırabilirdi ne de aileleri. Her seneyi mükemmel notlarla bitirmek, çok iyi Türk yemeği yapmak, tercihen Türk birisini bulup evlenmek, görgülü, terbiyeli, en azından Amerikalı çocuklardan daha az şımaran evlatlar yetiştirmek, onca eğitimin hakkını verecek iyi bir iş bulmak ve hepsi, hepsi, sonunda görünmez bir tavana toslamak için. Gözlerindeki gerginlik, mutsuzluk itiyordu Ferhan’ı. Aslında onları zaaflarından kolayca faydalanacak kadar iyi tanıdığını düşünüyordu. Ama o lanetli topraklardan sürgün bir güruh olarak hepimiz kendi başımıza yaşamalı, yalnız ölmeliyiz, diye yineliyordu üçüncü biranın dibini bulduğunda. Bıçağı birbirimize kanırtmamızın alemi yok.

***

Arkadaşlık siteleri türünden konuların iş ortamında konuşulması, tamamen kuralcı (peki, biraz da akıllı) olacaksanız uygunsuzdu; o yüzden ilk buluşmamızdan sonra neler olduğunu onun hayal gücüne bırakmaya karar verdiğimi belli ettim. İşyeri ahlakı prensiplerine uyduğumuz günler, çizmeyi aştığımız günlere kıyasla azınlıkta kalıyordu mutlaka; dengeyi daha da bozmak istemedim.

Saçı yavaş yavaş uzuyor, benim de yavaş yavaş neşem yerine geliyordu. Metroda tanımadığım kadınları kendi hayatlarına geri salarken içimde yine aynı burukluk vardı, ama o duyguyla karışık, hafif rüzgârlı, nemi nasılsa düşük denk gelmiş yaz akşamında kol tüylerimi ürperten, içimde bangır bangır bağıran bir haz da vardı işte, o sayede, onun sayesinde mutluydum.

Mevsimler, aylar yıllar geçip gidecekti böyle belki de, içim hep kıpır kıpır.

***

Önceki gün yağan yağmurun oluşturduğu gölcükler buharlaşmamış henüz. Ferhan’ın üçüncü buluşma için ilk kez evine davetli olduğu kadının adresine iki sokak uzaklıkta önünden geçtiği dükkânın güvenlik kamerası onu ünlü Cartier-Bresson fotoğrafında olduğu gibi su birikintisinin üzerinden sıçrarken kaydediyor. Televizyon dizilerinden anladığı kadarıyla ıslak izden yalnız ayakkabının numarasını değil, markasını, ne tür zeminde kullanıldığını ve kişiye özel benzeri ipuçlarını elde etmek mümkün.

İşi ne kadar ileri götüreceğine emin değil, ama tedbiri elinden bırakmamaya kararlı.

***

Kahve kuyruğunda beklerken önümde dururdu. Bacaklarına bakardım. Kitaplardan konuşurduk. O benden daha fazla okurdu, ben de hiç olmazsa neyin okunmakta, neyin iyi, neyin kötü (ve niçin) olduğundan biraz haberdar olmak ve her fırsatta onunla konuşabilmek için The Washington Post ve The New York Times’ın kitap eklerini incelerdim pazarları. Okumadığım, okuyamayacağım ne çok kitap vardı dünyada, hem de sadece İngilizcede ve yalnızca bu ülkede. Son yıllarda bazı bölümlerini gerçekten okuduğum ve fırsat olsa hakkında biraz laf edebileceğim tek kitaptansa ona anlatmakta zorlanacağım ve aptalca bir şeyler söyleyeceğim korkusuyla hiç söz etmiyordum. Belki de annemin beklenmedik hediyesi olan bu kitaptaki Raif Bey’in bana, daha doğrusu hayatımın bu dönemine, en azından hayal ettiklerime benzemesi ürkütüyordu beni. Bilmiyorum, babamın içinde bulunduğu bir çöküş, umutsuzluk, tıkanmışlık hissini dünyaya (ve özellikle bana) duyurmak için mi göndermişti annem bu kitabı. Doğrusu, küçük kardeşim bir yana, ailecek sönük, pörsümüş hayatların ya içindeydik ya da oraya doğru gidiyorduk görünüşe göre; beni de buralara kadar kaçmaya iten para kazanma ya da “başarılı olma” itkisi değil, bir çıkış, yeni bir hayat arayışıydı. Bir motosiklete atlayıp hız yapmak ya da vapurda dışarıda martılarla yirmi beş dakika geçirmek, artık yaşarken bile içime nüfuz etmeyen, bir saniye olsun kalıcılığı olmayan şeyler haline gelmişti ve ben kâh bir bar taburesinde kâh sabahın köründe hatırlamadığım bir banyonun soğuk zemininde, bir başka günse sırf bir kadının memelerini beğendiğim için bindiğim meçhule giden bir otobüste eskiden bana yaşadığımı hissettiren enstantanelerin yerine koyabileceğim yenilerini arıyordum. Beni tanısınlar, sevsinler istiyordum, ben de onları.

Zamanım yavaş yavaş tükeniyordu; bu gidişin sonu, ona buna uluorta sulanan kart zampara karikatürüydü, farkındaydım. Ama her yeniden başlayışın o riskli bölgeye beni daha fazla yaklaştıran bir depar anlamına geldiğini bildiğim halde, her ilişkiyi kısa sürede çöpe atıp hep baştan, hep baştan almak istiyordum.

Onun yeriyse başkaydı; diğerleri gelip geçici, o asla incitemeyeceğim dostumdu. Benim Maria Puder’im.

***

Onun değilim, hayır.

Adım Maria Contreras. Puder nereden çıktı bilmiyorum. Adını duymadığım bir roman kişisini üzerime bindiriyor sanırım,