*****

KATHERINE MANSFIELD

BİR HÜZÜN
GÜNCESİ

GÜNCE 1904-1922

*****

Journal of Katherine Mansfield (1904-1922), Katherine Mansfield

© 1994, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında
yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 1994

Yayına hazırlayan: Seçkin Selvi

Mizanpaj: Emin Petek

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design

E-kitap: ISBN 978-975-07-2678-1

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ.

Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

www.canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 10758

*****

KATHERINE MANSFIELD

BİR HÜZÜN
GÜNCESİ

GÜNCE 1904-1922

İngilizce aslından çeviren

Şadan Karadeniz

*****

Catherine Mansfield’in Can Yayınları’ndaki diğer kitabı:

Bahçe Partisi, 2012

*****

KATHERINE MANSFIELD, 1888’de Yeni Zelanda’nın Wellington kentinde doğdu. Yazar olmak amacıyla 19 yaşında İngiltere’ye yerleşti. İlk düş kırıklıklarını, karamsar öykülerinin yer aldığı Alman Pansiyonu (1911) adlı kitabında dile getirdi. Yeni Zelanda’daki aile anılarıyla çok güzel çağrışımlar içeren bir dizi öyküyü Prelude (Giriş) adıyla 1918’de yayımladı. 1922’de yayımlanan Katıksız Mutluluk adlı kitabıyla yeteneğinin doruğuna ulaştı. 1923’te Fransa’nın Fontainebleau kentinde veremden öldü. Son öyküleri ölümünden sonra Kumru Yuvası (1923) ve Çocuksu Bir Şey (1924) başlıklı kitaplarda toplandı.

ŞADAN KARADENİZ, Trabzon’da doğdu. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. Dışişleri Bakanlığı’nda, Londra’da, BBC Türkçe Yayınlar Bölümü’nde uzman çevirmen olarak çalıştı. TRT’de program uzmanlığı, Türk Tarih Kurumu’nda uzman çevirmenlik görevlerinde bulundu. 1980’lerden bu yana, aralarında Katherine Mansfield, Sylvia Plath, Elsa Morante, Umberto Eco, Gabriel García Márquez, Marcus Aurelius’un da bulunduğu pek çok önemli yazarın eserlerini İngilizce, İtalyanca ve İspanyolca asıllarından dilimize kazandırdı. Foucault Sarkacı çevirisiyle 1992 Doruktakiler Çeviri Ödülü’ne değer görüldü. Ankara Metropolitan Rotary Kulübü “2010 Meslekte Başarı Ödülü”nü kazandı.

*****

Mary Arden’a

*****

İçindekiler

Önsöz

1904

1906

1907

1908

1909

1910-1911

1912-1913

1914

1915

1916

1917

1918

1919

1920

1921

1922

*****

Önsöz

Katherine Mansfield’in Günce’si, onun kısacık yaşamının oldukça uzun bir bölümünü kapsar: 1904’ten, ölümünden bir yıl öncesine, 1922 yılına uzanan bir zaman dilimi. Günce’nin son bölümünde (10 Ekim 1922) şöyle diyor Katherine Mansfield: “Bunları kendim için yazdım. Şimdi J.ye [Katherine Mansfield’in kocası, editör, eleştirmen John Middleton Murry] yollayacağım, o ne isterse yapsın...”

John Middleton Murry, Mansfield’in elyazısıyla yazdığı dağınık notları –öyküleriyle ilgili kısa notlar, yollanmamış mektuplar, vb.– düzenleyerek sıraya koymuş, yer yer gerekli açıklamalarla birlikte yayımlamıştır.

Katherine Mansfield, Günce’sinin bir yerinde sözünü ettiği gibi, zaman zaman “bir çeşit ayrıntılı not defteri” tutmayı düşünmüştür. Bu defteri, Günce’sini esas alarak yazmayı tasarlıyordu. Bir kez John Middleton Murry’den bir yayıneviyle anlaşmasını bile istemişti. Ama Mansfield bu isteğini gerçekleştirememiştir.

John Middleton Murry, Günce’yi ilk kez 1927’de yayımlamıştır. Bundan tam yirmi yedi yıl sonra, 1954’te, Murry, Günce’yi, “Definitive Edition” altbaşlığıyla (Murry, bu sözlerle, Günce’nin, en son, kesin biçimini aldığını dile getiriyor böylece) yeniden yayımlamıştır. Kitabın önsözünde, Murry, bu baskının, çeşitli nedenlerle 1927 baskısında yer almayan bölümleri kapsadığını, ayrıca, 1939’da yayımlanmış, eğer zamanında bulunsaymış Günce’nin kapsamına girmiş olacağını belirttiği Karalama Defteri’nden bazı parçaları da içine aldığını söylemektedir.

Katherine Mansfield, çeşitli yazarlar, eleştirmenlerce değişik biçimlerde değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler, özellikle, yazarın 100. doğum yıldönümü olan 1989’da, bir kez daha gündeme gelmiştir. Aralarında André Maurois’nın da bulunduğu kimi yazarlar, onu bir “dâhi” diye nitelendirirken, kimileri “iyi bir öykü yazarı” saymakla yetinmişlerdir. Ama hiçbiri, Mansfield’in, dünyaya, evrene, doğayla, insanlarla bütünleşircesine yaklaşışının özgünlüğünü, onun ayrıntıları inanılmaz bir incelikle betimleyişini, giderek, kimi kısacık öykülerinde bile birkaç ayrıntıyla; kimi zaman bu ayrıntılara, pek de İngiliz denemeyecek –belki de Yeni Zelandalılara özgü– bir alaysamayla yaklaşırken bile, özde hep insan gerçeğini –insanın yüzyıllardır değişmeyen gerçeğini– kavrayıp dile getirebilme ustalığını, hele dilini –o güzelim İngilizcesini– yadsımamaktadırlar. Çağdaşı Virginia Woolf, Mansfield’in öldüğünü duyunca, Günce’sine şöyle yazmıştı: “Yazışını kıskanıyordum – şimdiye dek kıskandığım tek yazış.”

Sonuç olarak, Katherine Mansfield, öykücülük dünyasının göğünden bir yıldız gibi akıp geçen, parlamasıyla sönmesi bir olan; ama ardında daha uzun yıllar okunacak birçok öykü bırakan, “kendi sesini bulmuş” bir öykü yazarı olarak dünya öykücülüğündeki özgün yerini almıştır, diyebiliriz.

Katherine Mansfield’in Günce’si, hem bir yazınsal günce, hem de bir journal intime sayılabilir. İçinde, kendi özel duygularını –en çok da acılarını, acıyı değiştirme, dönüştürme çabalarını–, sağlığıyla ilgili kaygılarını bulabiliriz, hem de çeşitli konulara ilişkin görüşlerini, postalanmamış mektuplarını, öykülerinden parçaları. Kısaca, Katherine Mansfield’in Günce’si, yaşamı yazmakla bütünleşmiş, giderek özdeşleşmiş, yaşamayı, en çok yazmak istediği öyküleri yazabilmek için isteyen, erken ölüme yazgılı bir yazarı olabildiğince yakından tanıtıyor bize.

Çeviriye değgin

Katherine Mansfield’in Günce’sini, ilkin 1927 baskısından çevirmeye başladım. Yaklaşık üçte bir bölümünü bitirdikten sonra, 1954 baskısı geçti elime. Çevirdiğim bölümleri, bu baskıyla karşılaştırıp gerekli eklemeleri yaptım. Sonuçta, çevirdiğim baskı, 1954 baskısıdır.

Günce’de italikle yazılı bölümler/açıklamalar, John Middleton Murry’nindir. Dipnotlarının (Ç.N.) diye belirtilmiş olanları benim, herhangi bir açıklaması olmayan dipnotlarıysa, John Middleton Murry’nindir.

ŞADAN KARADENİZ

*****

1904

Katherine Mansfield, Ocak 1903’te, Londra’da, Harley Sokağı’ndaki Queens College’a girmek üzere Yeni Zelanda’dan ayrıldı. On dört yaşındaydı. Bir yıl önce, Wellington’da, kentin yerlisi olan yetenekli bir viyolonselciyle, Arnold Trowell’le tanışmıştı. Onunla arkadaş olmuş, ona bir gençlik tutkusuyla bağlanmış, kendisi de viyolonsel öğrenmeye başlamıştı. Bu genç viyolonselcinin, aşağıda, Günce’nin ilk notlarında, “Caesar” diye adı geçer. Arnold ile genç bir kemancı olan kardeşi, Garnet Trowell, Katherine’ den yaklaşık altı ay sonra, Brüksel Konservatuvarı’nda öğrenim görmek için Yeni Zelanda’dan ayrıldılar.

Katherine’in ilk Noel tatili için Queens College’dan ayrıldığı sırada kaleme aldıkları, olasılıkla, Caesar’a seslenmektedir.

1 Ocak – Gece yarısı. Köyün tüm kiliselerinin çanları çalıyor. Yeni bir yıl başladı. Sevgilim, not defterime, yeni yıla girerken başlamaya karar verdim. Öyle görkemli, olağanüstü bir şey olmayacak bu not defteri; bütün yaptıklarımı yazacağım buraya yalnızca. Öylesine uzaktasın, yaşamıma ilişkin öyle az şey biliyorsun ki. Bense sana daha çoğunu anlatmamakla çok bencillik ediyorum. Az önce bir gece yarısı ayininden döndüm. Çok güzel, çok görkemliydi ayin. Dışarıda soğuk, diriltici bir hava vardı; gece de öyle güzeldi ki. Doğanın sevecen eli çalılarla çayırların üstüne onları dondan korumak için yumuşak bir tül örtmüştü, ama ağaçların güzelim karaltıları, pırıl pırıl, yıldızlı gökyüzünde seçiliyordu. Kilise bu gece, gerçekten de, tam Tanrı’nın evi gibiydi; alabildiğine güçlü, alabildiğine konuksever, karşı konulmaz. Sessizce dua ederken karar verdim bunları yazmaya. Bu yıl bambaşka bir insan olmaya çalışacağım, bu gece verdiğim sözleri nasıl tuttuğumu görmek için yıl sonunu bekleyeceğim. Bir yılda çok şey olur. İnsan çok iyi niyetli olabilir, ama çok az şey yapabilir.

Bunları bir gaz lambasının azıcık ışığında yazıyorum, üstümde yalnızca sabahlık var. Yakası çok açık. Öyle yorgunum ki, artık yatsam iyi olacak. Yarın 1 Ocak. Dünya ne olağanüstü, ne güzel! Var olduğum için Tanrı’ya şükrediyorum bu gece.

1 Nisan – Bugün hava çok donuk, çok iç kapayıcı. Sabahın dördünde kalktım, o zamandan beri trafik gürültüsünden başka bir şey işitmedim. Duyduğum tek şey, kırlara, ormana, bahçelere, ilkbahar orkestrasının korosuna büyük bir özlem. Bütün gün, çalışırken, ormanı, yıllar boyunca benim, yalnızca benim olan küçük gizli kuytulukları düşlerken buldum kendimi. Bu sabah, penceremin altından çuhaçiçekleri satan bir kız geçti. Koca koca demetler satın aldım, sımsıkı bağlanmış iplerini çözüp mengeneden kurtardım onları; her yıl çuhaçiçekleriyle doldurduğum gök mavisi çanağa, küçük, acınası, yorgun bedenlerini yaydılar. Ama kırlarda yetişen çuhaçiçeklerine benzemiyor bunlar. Üstlerine eğilince, bezgin, soluk yüzleri, bazen küçük bir çocuğun yüzünde gördüğüm aynı derin, aynı tuhaf korkulu şaşkınlıkla yüzüme baktılar. Odama ilkbahar dolmuş gibiydi, ama kolu kanadı kırılmış, kirlenmiş, alçak sesle –çok alçak sesle– şarkı söyleyen bir ilkbahar.

Bu akşam, gece lambam kısılmış, sandalyemde oturup geçip giden yılları düşünmeye kaptırdım kendimi. Bir minör müzik ezgisi gibi yüreğime dolan bu yılların, çiçeklerimin kokusu gibi tatlı, hoş anısı, yorgun beynime garip bir dinginlik ürpertisi verdi.

*****

1906

Die Wege des Lebens1

“Vaktinden önce gelişmek, yetkin olmaktır.” (Oscar Wilde)

“Yunan giysisi, özde, sanattan yoksundu. Hiçbir şey bedeni açığa vurmamalıdır; bedenin kendisinden başka.” (Oscar Wilde)

“Kadınca deha, Daphne’nin yumuşak göğsünden fışkıran, Apollon’un gizemli defne dalıdır. Büyümeyi çabuklaştırır, kimi zaman da içinden çıktığı yüreği bereler.” (Maria Corelli)

“Korkunun varlığını kabul etmek, başarısızlığı yaratmaktır.” (Katherine Mansfield)

“Me marier et avoir les enfants! Mais quelle blanchisseuse - je veux la gloire.”2 (Marie Bashkirtseff)

“Müzik aracılığıyla etkin bir biçimde konuşan bir insan, parlamentoda güzel konuşmaktan daha çetin bir işe girişmiştir.” (George Eliot)

“Oyunculukta olsun, müzikte olsun, bütün büyük başarılar, bir gelişimin sonucudur. Bir sanatçı, ne zaman, ‘Geldim, gördüm, yendim,’ diyebilmişse, sabırlı bir çalışmanın sonunda olmuştur bu hep. Daha başlangıçta, büyük bir disipline girme yeteneğidir. İnsanın kasları, tüm bedeni, tıpkı bir saat gibi işlemelidir.” (George Eliot)

“Biri, onu sevmemin nedenini ille de açıklamamı isterse, bunu ancak şöyle yanıtlayabilirim, sanıyorum: ‘Çünkü o oydu, ben de bendim.’” (Montaigne)

“En güçlü insan tam anlamıyla yalnız olan insandır.” (Henrik Ibsen)

“Mutlu insanlar hiçbir zaman parlak değildirler. Pırıltı, bir sürtüşmeyi belirtir.” – (K.M.)

“Doğal olarak ya da genellikle, yaşamı uzatmaya ya da öte dünyasal bir yaşama en istekli olanlar, en mutlu olanlar değildir; hiçbir zaman mutlu olmamış olanlardır.” (John Stuart Mill)

“Mutlu bir yaşam düşüncesi, uzun zaman akışı içinde yaşamın verebileceği en iyi şeylerin bütünüyle tadına varıldıktan sonra, yaşamın, kendisini bir yana bırakmayı içerir; yaşamın tüm hazlarının tadına varıldığı, merak uyandıracak, yaşamı uzatma isteğini canlı tutacak tadılmamış ya da bilinmeyen bir şey kalmadığında.” (John Stuart Mill)

“Tüm yaşantıların sonuna dek gidin.” (Oscar Wilde)

“Yaşlılar her şeyi ister, orta yaşlılar her şeye inanır, gençlerse her şeyi bilir.” (Oscar Wilde)

“Çılgınca sevmek akıllıca değildir belki de; gene de çılgınca sevin, hiç sevmemekten çok daha akıllıca bir şeydir bu.” (Maurice Maeterlinck)

“Yalnızca yaşantılardan ders alan insanlar, sezgiye yer vermezler.” (Anthony Hope Hawkins)

“Yaşamı boşa harcamanın tek yolu, gelişmesini durdurmaktır.” (Oscar Wilde)

“Bu dünyaya sağtöresel önyargılarımızı başıboş bırakmak için gelmedik.” (Oscar Wilde)

“Bir varlığı bozmak istiyorsanız, onu düzeltmeniz yeter.” (Oscar Wilde)

“Kışkırtılmaktan kurtulmanın tek yolu ona boyun eğmektir.” (Oscar Wilde)

“Vicdan ile korkaklık aynı şeydir. Vicdan bir markadır yalnızca.” (Oscar Wilde)

“İnsanın doğasını tam anlamıyla gerçekleştirmesi – varoluşumuzun amacı budur.” (Oscar Wilde)

Katherine’in 1906 Ekimi sonunda Yeni Zelanda’ya dönmesi kararlaştırıldı. 6 Aralık’ta, gönülsüz, başkaldırmaya hazır, Wellington’a geldi. Günce’sinin aşırı heyecanlı, telaşlı biçemi bu ruh durumunu yansıtır: Yukarıdaki alıntılardan derinlemesine etkilenmiş, “ne pahasına olursa olsun, yaşamak” düşüncesine kaptırmıştı kendini; bütün istediği, İngiltere’ye dönmekti. Bu iki amacı uzlaştıracak bir yol buldu: Kendisini annesiyle babası için öylesine çekilmez kılacaktı ki, onu geri göndermek zorunda kalacaklardı. Aynı zamanda, müzisyen olma konusundaki ilk kararından vazgeçip kendini gittikçe daha çok yazmaya adadı.

1 Ekim – Geniş, neredeyse el ayak çekilmiş sokakta yürüyorum. Anlamsız, bırakılmış, aldırmaz bir görünüşü var sokağın; artık güzelliğine inanmayan bir kadın gibi. Yaşamın görkemli ritminden eser yok. Yorgun, soluk yüzlü insanlar geçip gidiyorlar; sessiz, bezgin. Bütün renkler canlılığını yitirmiş gibi. Sokak, göz alabildiğine uzanan bir çöl gibi tekdüze. Dar demir kapıdan geçip küçük patika boyunca yürüyorum, ağır kapılardan kiliseye giriyorum. Sessizlik, kımıltısız, kilisenin üstünde asılı kalmış; kocaman kanatlarının gölgesi her şeyi karartmış. Alacakaranlıkta aziz yontuları belli belirsiz seçiliyordu. Yüksek sunağın gizemsel –hortlağımsı– bir görünüşü vardı. Sıralarda birçok insanın diz çökmüş olduğunu gördüm; duruşları garip bir biçimde içe dokunuyordu, neredeyse eski bir dünyaya ilişkinmiş gibi. Bir rahibe gelip yanıma oturdu. Dingin, hiçbir anlam okunmayan yüzünü kaldırdı; parmaklarının arasında tespihi gümüş bir iplik gibi parlıyordu.

[Kasım: Corinthic gemisinde] – Ansızın gece bastırdı. Gemi kocaman beyaz bir kuş gibi bilinmeyene doğru ilerliyordu. Karanlıkta yıldızlar parlıyordu; ama gökyüzü, renk renk, altın çiçeklerle dolu bir bahçe gibiydi. Geminin güvertesinde uzanmış, ellerim başımın arkasında kenetli, yıldızları seyrederken tuhaf, anlaşılmaz bir duyguya kapıldım; onların, ta içimi, ruhumun derinliklerini artsız aralıksız, gittikçe daha güçlü bir biçimde aydınlattıklarının bilincine vardım. Dingin ışıklarının içimin derinliklerine yayıldığını duyumsadım; ürkü ve coşkudan kımıltısız, ürpererek kalakaldım. Yıldızların parlamasında korkutucu bir büyü var, diye düşündüm. Güneş ışığının gücünün ateşin ışığını soldurup etkisiz kılması gibi, yaşamın alevini de yıldızların parıltısı söndürüyor. Yaşamımın alevinin küçücük bir mum gibi, korkuyla, bir imge gibi parlayıp söndüğünü gördüm; yakında bütün bütün sönüp gidecek, diye düşündüm; daha bunu düşünürken bile, onun parladığı yeri karanlığın içinde ayırt edemez oldum. Akıntıya kapılmış gidiyordum –Nereden geliyordum, nereye gidiyordum?– uçsuz bucaksız, erguvan renkli bir denizde akıntıya kapılmış sürükleniyordum, Dalgaların gücüyle oradan oraya savruluyordum, karmakarışık sesler yankılanıyordu kulaklarımda. Anlatılmaz bir yalnızlık duygusu kapladı içimi. Bu denizin sonsuz olduğunu biliyordum. Ben de sonsuzdum. Gözyaşlarım da sonsuzdu.

Böylece, kendi kendime gülümseyerek, bu yeni etkiyi, bu karmaşık duyguyu çözümlemeye koyuluyorum: Nereye gitsem, bir süre sonra buna benzer bir duyguya kapılıyorum. İnsanın imgelemini [okunmuyor] bir erkek ya da kadın değil, bütün bir cinsellik yelpazesi. Sonuncusu F.R. Onu ilk gördüğümde bir şezlonga uzanmıştım, yanımdan geçip gitti. Uyumlu yürüyüşünü, kendine güvenli halini, fizik güzelliğini seyrettim; gençliğin, yaratmanın sonsuz özelliği olan o [okunmuyor] uyandı içimde. Sesini işittim sonra: Kalın, dolu dolu, tuhaf bir biçimde heyecan verici bir sesi var; başkalarını yansılıyor konuşurken, ince bir mizah duygusu var. Yüzü, bir yontunun yüzü gibi, keskin çizgili; ağzı tam bir Grek ağzı. Çok görmüş, çok yaşamış, elleri çok güçlü, serin. Uzun boylu, elbette, giysileri bedeninin çizgilerini belirtiyor. Onunla birlikteyken delice bir isteğe kapılıyorum, bana acı çektirsin istiyorum. Güçlü elleriyle boğulmak isterdim. Çok sigara içiyor, olağanüstü zarif bir tavırla.

Dün gece güvertede oturduk. Bana piket oynamayı öğretti. Çok sıcaktı. Ceketinin altına dökümlü bir ipek gömlek giymişti. Kolay heyecanlanıyordu; tuhaf bir şey bu, duygularıyla düşünceleri aşırılığa kaçıyordu. Her bakışında, her deviniminde bastırılmış bir kıpır kıpırlık vardı. Neredeyse hep Fransızca konuşuyordu, çok güzel, akıcı bir Fransızca konuşuyordu, aşırılığa kaçan bir yapmacıklıkla. Uzun yıllar Paris’te kalmıştı. İnsan, ne denli yürekli olursa o denli iyi, dedi elimin üstüne doğru eğilerek. Ceketinin kol ağzının çıplak koluma dokunduğunu duyumsadım. Tek bir yüreği olmak çok ilkel bir şeyse, diye yanıtladım, günümüzde birçok yüreği olmalı insanın. Uzun uzun bakıştık, bakışı gardenya kokusu gibi tutuşturdu beni.

Dün öğleden sonra güvertede kriket oynanıyordu. Topu atma sırası ona geldi. Ayakta durmuş seyrediyordum. Yavaş yavaş bir-iki adım attı, sonra olağanüstü bir güçle topu kaleye gönderdi. Her seferinde topu yüreğime nişanlıyordu sanki. Soluk soluğa kaldım.

Zihnimizi öylesine yadsıyoruz ki, sonunda bedenimizi iğdiş ediyoruz. Doğru mu bu, diye düşünüyorum, kesinlikle doğru olduğuna karar veriyorum. Ah, sonuna dek gitmek istiyorum. Yarın gece balo var. Tanrı’ya şükür çok güzel dans ettiğimi biliyorum. İstediğim şey uğruna savaşacağım, ama ne istediğimi tam olarak bilmiyorum. Onu allak bullak etmek, içinde derin duygular yaratmak istiyorum. Çok deneyimli; onu elde etmek olağanüstü bir şey olurdu. Şu anda ne düşündüğünü bilmiyorum, sanırım beni çok merak ediyor, biraz da şaşkın. Sonunda une jeune fille entretenue3 mü olacağım, yoksa? Görünüşe bakılırsa, öyle. Aman Tanrım, bu, annemle babamın kızı “olmaktan” çok daha iyi. [Okunamayan altı sözcük.]

Sandığımdan daha da kötüler. Merakla izliyorlar beni, gözleri üstümde. Yemekten başka bir şeyden söz etmiyorlar. Babam benim Londra’ya dönüşümden yoz bir şey gibi söz etti; buraya bak, dedi, oğlanlarla karanlık köşelerde aylak aylak dolaşmana razı olamam ben. Uzun, kızılımsı tüylerle kaplı elleri alabildiğine acımasız. Bir tiksinme duygusu kaplıyor bedenimi. Hep gözünün önünde olmamı istiyor. Yemeklerde beni gözlüyor, çok bayağı, anlatılamayacak derecede kaba bir yemek yiyişi var. Varlığı bile incitiyor beni, ama bundan kaçamıyorum, havası sarmalıyor beni. Sofrada ona tabak uzatırken ya da bir kitap, bir yastık getirdiğimde teşekkür bile etmiyor bana. Annemse hep kuşkulu, dayanılmaz bir zorba. Güvertede boydan boya yürürken bakıyorum ona; o bol, iğrenç benekli pantolonuna, o saçma [okunmuyor] kasketine. Tıpkı kediye benziyor, diye düşünüyorum; yalnızca gözleri benzemiyor kedi gözüne, yusyuvarlak, batıcı, bir şeye şaştığı ya da hoşuna giden bir şey yediği zaman, gözleri yuvalarından dışarı uğrayacakmış gibi geliyor bana. Tabakların geçişini kaygıyla izliyor, kendisine yeterince yemek kalacak mı diye. Bir an bile yalnız ya da kadınlarla birlikte kalamıyorum – orada bitiveriyor, korku saçan gözleriyle umursamıyormuş gibi görünmeye çalışarak, kıllı elleriyle, uzun, sarkık kızıl kırçıl bıyıklarını çekiştirerek. Pöf!

Annem tam anlamıyla [okunmuyor] en küçük bir şey allak bullak ediyor onu. Babama buyruklar veriyor, sürekli tedirgin görünüyor. İkisi de öylesine coşkusuz ki. Sürekli incitiyorlar beni. Onları görmek bile kendimi bambaşka biri gibi duymama yetiyor. Nasıl davranacağımı şaşırıyorum, gerginleşiyorum. [okunmuyor] hiçbir fikirleri yok. Hiçbir zaman onlarla birlikte yaşayamam. Apaçık görebiliyorum bunu. Sürekli bir sürtüşmeye yol açar bu. Bir çeyrek saatten fazla katlanılamaz onlara; üstelik kafaca da benden aşağı düzeydeler. Gelecek neler getirecek bana? İçim kıpır kıpır merakla dolu, ama eskiden sık sık duyduğum o sevinçli bekleyişten eser kalmadı. İçimi kurutuyorlar.

Tom Moore, Corinthic gemisinde olsaydı, hiç kuşkusuz, Esin Perisi şöyle seslenirdi ona:

Dingin gecede çok kez

Uykunun zincirleri beni bağlamadan

Kaçıp gidiyor uykum

Çevremdeki gürültü patırtıdan.

Koridor boyunca

Tuhaf çağıltılar, binbir ses.

Aralık – Yeterince okudum bugün. Şimdi yazmak istiyorum. Yazabilecek miyim acaba? Deneyelim bakalım.

Hiçbir şey yazamıyorum. Birçok fikir var kafamda, ama konuyu yakalayamıyorum. Ne yazsam sonuç iyi olmuyor; can sıkıcı, cesaret kırıcı bir şey bu. Gene de denemekten başka çare yok, bu yüzden bir kez daha deneyeceğim. Biraz gizemli bir şey yazmak isterdim – gerçekten çok güzel, özgün bir şey.

Kanatların çıkması. Bir taslak yapmaya çalış. İşi basitleştirir bu. Sözgelimi, sınırlarını belirler. Örneğin, kişileri özenle, tam yerlerine yerleştirmelisin. Yeni Zelanda’da doğdu. Babasının ölümü üzerine, Londra’ya, çeşitli kolejlerde okuyan genç kız öğrenciler için bir pansiyon işleten Miss Pitts’in yanına gönderilir. Burada bir –diyelim– bir arkadaş betimlenebilir... Constance Foster ile Miss Manners. Miss Manners onları, yeğeni Paul Hardy’yi görmeye götürür – yazar Paul Hardy’yi.

1. (Alm.) Yaşamın Patikaları. (Y.N.)

2. (Fr.) Evlenip çocuk sahibi olmak! Çamaşırcı kadınlar gibi ün kazanmak istiyorum ben. (Ç.N.)

3. (Fr.) Bir kapatma. (Y.N.)

*****

1907

Aşağıda, Edie diye adı geçen Edith Kathleen Bendall’ dir, çocuk resimleri yapan bir ressam; Katherine bir süre gönüllü olarak onunla işbirliği yapmış, E.K.B.nin resimlediği çocuk şiirleri yazmıştır. Aynı zamanda, kendisine viyolonsel dersleri veren Caesar’ın babasıyla da görüşüyordu. Adelaida, Ida Baker’dır (Lesley Morris).

(?) Ocak – Sanırım, Mr. Trowell geldi. Kesinlikle müzisyen olmamaya karar verdim. Yeteneğim yok. Açıkça görebiliyorum bunu. Gerçek ortada – yazar olmalıyım ben. Caesar elinde tutamıyor beni artık. Edie beni bekliyor. Onun kollarına atılacağım. Daha güvenli olacağım onun kollarında. Beni seviyor musun?

Ah, bu tekdüze, korkunç yağmur. Donuk, düzenli, umutsuz sesi yağmurun. Dünyanın ağlayan yüzünü görmemek için pencerelerin perdelerini çektim – usul usul sallanan kederli ağaçlar, bayağı, yoksul, çamurlu ahşap evler, çatının donuk bayağı kırmızısı dışında, renksiz; sonra, geçit vermez boz dağların uzun, düşsü çizgisi.

Pencerelerimin perdelerini çektim, ışık olağanüstü büyüleyici. Burada sürekli alacakaranlık asılı kalmış. Hava iç kapayıcı bir büyüyle ağırlaşmış. Tuhaf şey, burada, dingin, tek başıma otururken, bana ait olan ne varsa –duvarda beyaz beyaz parlayan takvim, her resim, her kitap, viyolonsel kutum, eşyalar bile– canlanıyor sanki. Velazquez Venüs’ü kanepesinde belli belirsiz kımıldıyor; Manon’un yüzünde bir an garip bir gülümseme belirip kayboluyor, salıncaklı sandalyem, sabırlı bir kabulleniş içinde, viyolonsel kutum derin düşüncelere dalmış. Yanımda, muhabbetçiçekleriyle dolu küçük çanaktan tatlı bir koku yayılıyor, sardunyalar kıpkırmızı, canlı.

Ara ara, yağmurun düzenli sesi arasında, açık denizde bir sis düdüğünün uzun, umarsız sesi duyuluyor. O zaman tüm yaşam, umarsız bir çığlıktan, karanlıkta budalaca, amaçsızca, el yordamıyla yürümekten başka bir şey değilmiş gibi görünüyor. Zaman zaman –kilometrelerce uzaktaymış gibi– bir kapının açılıp kapandığını işitiyorum.

Dinliyorum, düşünüyorum, düş kuruyorum, sonunda yaşamım tek bir yaşam değil, binlerce yaşanmış gibi görünüyor; ruhum geçmişin ağırlığı altında eziliyor, gelecekteki çabaların belirsiz, tedirgin edici bir biçimde bilincine varıyor.

Boz yağmurun yeryüzüne yağması gibi, boz düşünceler yağıyor ruhuma, ama perdeleri çekip onları dışarıda bırakamıyorum.

Şubat – Deniz kıyısında, Island Koyu’ndayım; ılık, beyaz kuma yüzükoyun uzanmış yatıyorum. Deniz önümde uzanıyor.

Sağımda –periler diyarı gibi sislere bürünmüş– bir düş ülkesi, Güney Adası’nın karlı dağları; solumda, kat kat görkemli altın tepeler. Üstlerine tünemiş, çevreyi gözetleyen kocaman kuşlar gibi, iki beyaz deniz feneri. Yanımda iri, sarı bir köpek yatıyor. Islak, tüyleri karmakarışık; bana gelince, ayaklarımda ne bot var, ne çorap – pembe bir giysi, bir Panama şapka, kocaman bir şemsiye. Adelaida, keşke yanımda olsaydın.

Kayalar koyu menekşe rengi gölgelerini denizin mavisi üstüne yaymışlar – suyun tavuskuşu mavisini bilirsin. Mavi, Rossetti mavisi, yeşil de William Morris yeşili. Ah, ne olağanüstü bir gün! Gece bastırıncaya dek burada kalacağım – kumsal boyunca yürüyeceğim – dalgalar ayaklarımın üstünde köpürecek – bol bol çay içeceğim – sonra Cliff House denen küçük bir yerde bol bol ekmekle kayısı reçeli yiyeceğim.

Mavi denizde portakal rengi yelkenli bir kayık yüzüyor. İşte Maori balıkçıları dönüyorlar – beyaz yelkenleri rüzgârda şişmiş. Kumsalda onlardan bir grup görüyorum, mavi kazakları, dizlerine dek kıvrılmış kalın pantolonlarıyla. Güneş, kalın, kıvırcık saçlarında, yüzlerinde parlıyor, tenlerini sıcak bir amber rengine döndürüyor. Çıplak bacaklarında; sağlam, esmer kollarında parlıyor. Te Kooti adlı küçük bir kayığı kıyıya çekiyorlar; ıslak ip parmaklarının arasından kayıp köpüklü kumların üstünde gizemli bir nakış çiziyor.

Yeni Zelanda yapaylaşınca, doğal güzelliklerini yeterince işleyecek bir ressam yetiştirecek. Bu, kulağıma aykırı geliyor, ama doğru.

Okuma notları

“Olan şeyim ben: Hiçbir ölümlü, tülü kaldırmayı göze alamaz.”

“Biriciktir o: Tüm insanlar varlıklarını ona borçludurlar.” (“Beethoven’ın Dini”).

“Gençlik eldeyken yaşa onu. Can sıkıcı insanlara kulak vererek, umarsız başarısızlıkları gidermeye çalışarak, yaşamını bilgisiz, sıradan, kaba şeylere adayarak değerli günlerini boşa harcama – çağımızın amaçları, yapay ülküleridir bunlar. Yaşa! İçindeki o olağanüstü yaşamı yaşa. Kendinden hiçbir şey yitirme: Hep yeni duyarlıklara ulaşmaya çalış... Hiçbir şeyden korkma.” (Oscar Wilde)

“Başka şeylerden yalıtılmamışsan, kendini tutkun uğrunda harcamaya hazır değilsen, tutku felakettir.” (Bir Kadın.)4

“Bütün müzisyenler, ne denli önemsiz olursa olsunlar, yaşamı ciddiye alma gücünden yoksun olarak gelirler dünyaya. İstedikleri, bir kadın ya da tek bir erkek değil, bütün bir cinsellik yelpazesidir.” (A.W.)

“Yaratmanın boyunduruğu altında umarsız duyarsın kendini.” (A.W.)

“Doğa öyle budala yerine koyar ki bizi! Bir çamaşırcı kadın da tastamam aynı şeyi yapabildikten sonra, birinden hoşlanmamın ne yararı var? Türün sürüp gitmesini sağlamak için doğanın başvurduğu bir tuzak bu bence.” (A.W.)

“Aşırılıkların için yürekli ol – kendi kendinin sınırlarını bul.” (A.W.)

“Birçok kadın dönüp ardına baktığı için tuzdan yontulara dönüşür.” (A.W.)

“Büyük insanlar yalnızca kendi eğilimleri doğrultusunda gitmişlerdir hep. Başkalarının yaptığını yapan kimselerin adlarını ne diye anımsayalım? Yasaları çiğneyerek başarı kazanmak, ünlü olmaktır.” (A.W.)

“Yaşamımı kazanmak istemiyorum ben; yaşamak istiyorum.” (Oscar Wilde)

“Bir esin ânının yüceliklerinden bakarsın kendine, sonra katedralin doruğundan sokağın çamuruna yuvarlanırsın.” (A.W.)

“Bir kadın, müziğin temelini oluşturan, onca emekle gizlenmiş şeyleri kendi deneyimiyle doğrudan yaşamadıkça, gerçek anlamda müziği anlayamaz.” (A.W.)

“Bir duygunun bir eyleme aktarılması onun ölümüdür – mantıksal ölümü... Ama... yasaklanan şeylerin eyleme dönüştürülmesi böyle değildir. Kendi mizacımızın merakıdır bu, kendi eğilimlerimizin isteyerek açığa vurulması, kanımızda dolaşan ham bir duygunun eylem ya da olay sanatına aktarılmasıdır. Çünkü bedenlerimizi yadsıdığımız ölçüde ruhlarımızı iğdiş ederiz.” (Oscar Wilde)

30 Mart 1907 – Dorian Gray’den seçmeler.

“Doğal olmak bir tavırdan başka bir şey değildir – bildiğim en sinir bozucu tavır...”

“İlkeleri olmayan kimseleri dünyada her şeyden çok seviyorum.”

“Ne tür olursa olsun, romansı bir sevi yaşamanın en kötü yanı, insanı sonunda romantiklikten alabildiğine yoksun bırakmasıdır.”

“Bağlı kalanlar, aşkın yalnızca önemsiz yanını bilirler; bağlı kalmayanlardır aşkın tragedyalarını bilenler.”

“Her türlü etki ahlak dışıdır – bilimsel açıdan ahlak dışı.”

“Ruhu duygulardan başka hiçbir şey onduramaz – tıpkı duyguları ruhtan başka hiçbir şeyin onduramayacağı gibi.”

(?) Mayıs – Ah, bir şey yazabilsem, bir taslak yapsam, sonra da işlesem onu. Burası sessiz, dingin, görkemli – ağaçlar, kuşlar. Uzakta, bir ev yapımında çalışan işçilerin seslerini işitiyorum, ay çılgına çeviriyor beni. Bir şiir yaz. Hadi. Düşünceler üretmek için yanıp tutuşuyorum. Tanrı bileğine güç versin, Kathie. Evet, başaracağım. Güneş ışığı elverişli şimdi. Seviniyorum, öğleden sonra güzel olacak. Yakarıyorum sana; ne olur yazayım.

1 Haziran, Day’s Bay – Başka bir değişiklik daha. Yoksulluğun kol gezdiği küçük oturma odasında, kulübenin biricik odasında oturuyorum. Bir kamarayı andıran ranzalı yatak odasıyla, bahçedeki, içinde bir banyoyla odun kömür deposunun bulunduğu hangarı saymazsak. Bir yanda, dalgaları ta avluya dek uzanan deniz, öte yanda, dalları neredeyse kapıma değen çalılıklar.

Pazar gecesi – Soğuktan, yorgunluktan ölü gibiyim. Uyuyamıyorum; çünkü öylesine birdenbire oldu ki, uzun süredir bunu beklememe karşın, altüst oldum, ezildim altında. O, yorgun. Dün geceyi onun kolları arasında geçirdim –bu geceyse, ondan nefret ediyorum–, ona tapıyorum anlamına gelir bu: Bedeninin büyülü çekiciliğini duyumsamadan yatağımda yatamıyorum, bu da, cinslerin karşıtlığının benim için hiçbir anlam taşımadığı anlamına gelir. Bütün o cinsel dürtüler diye adlandırılan şeyleri ona karşı, herhangi bir erkeğe karşı olduğundan daha güçlü bir biçimde duyuyorum. Beni büyülüyor, tutsak ediyor, varlığına, bedenine tapıyorum. Başımı göğsüne dayayıp yatarken, yaşamın verebileceği ne varsa duyumsuyorum. Tüm sıkıntılarım, aşağılık korkularım silinip gidiyor. Caesar ile Adonis’in bütün anıları yok oldu; yaşamımın korkunç bayağılığı yok olup gitti. Onun kollarının sığınağından başka hiçbir şey kalmadı.

Kuşkusuz, bir hafta önce bütün bunlara katlanabilirdim; çünkü sevmenin, sevilmenin, tutkuyla hayran olmanın gerçek anlamda ne olduğunu daha bilmiyordum. Ama şimdi, onu yitirirsem, onu elimden alırlarsa, ruhum sokaklara düşer, rastgele bir yabancıdan sevgi dilenir, o değerli zehirden birazcık olsun tatmak için yalvarıp yakarır. Aşktan çılgın gibiyim. Şimdi o benim için her şey –müzikten de üstün– ama şimdi gidiyor. Beklediğim şey gerçekleşti. Sabun köpüğü gibi uçup gitti – gerçekten de bu tür yaşantılarımın sonuncusu bu benim – son yaşantım. Daha fazla dayanamıyorum artık; ruhumu öldürüyor; her seferinde daha derinden duyuyorum bunu, çünkü her seferinde yaram yeniden hançerleniyor, bıçak yarayı deşiyor, eski acıları uyandırıyor.

Yanımda bir mum dingince yanıyor; altın renkli bir çiçeği andırıyor; ama burada çok uzun kalırsam alev küçülecek, pırpırlanacak, ölecek. Yaşam da böyle; aşk da – belli belirsiz, geçici, kaçıcı bir şey. Karamsarlık, iç kapayıcı, korkunç, karşımda duruyor; eski düşlere tutunuyorum sıkı sıkı. Gökkuşaklarını, kesme cam bardakları seviyorum ben. Gökkuşağı silinip gidiyor, bardaksa parçalanıp binlerce elmas parçacığına dönüşüyor. Nereye dağılıyorlar, gökyüzünün uçsuz bucaksızlığı içinde, göğün dört bir yanından esen yellere kapılıp yok oluyorlar?

Yaşamımda –imgelemimde öyle çok sevgi var ki; gerçekte ise on sekiz kısır yıl– hiçbir zaman kendiliğinden, katıksız bir sevgi dürtüsü olmadı. Adonis –yüreğimin derinliklerini araştırma gözü pekliğini gösterebilirsem– yapmacık bir tavırdan başka bir şey değildi. Sonra o çıkageliyor – ona yaslanıyorum, ellerini sıkı sıkı tutuyorum, yüzü yüzüme değiyor; bir çocuk, bir kadın, bir erkeğim neredeyse. [Okunamayan bir sayfadan sonra, günce yeniden okunabilir bir duruma geliyor.]

1 Haziran – Sonra gürültüler öyle yaklaştı ki, yatak odasına döndüm, karanlıkta pencereden sarktım. Dingince uyuyordu. Onu uyandıramadım. Uğraştım, ama boşuna; içimdeki yılgınlık her an artıyor gibiydi. Avludaki parmaklık bile ürkütücü bir görünüş aldı. Direklere baktıkça iğrenç Çinlilere dönüştüler – capcanlı, korkunç. Boşluğa dayanmış, bacak bacak üstüne atmışlar, başları sarsak sarsak sallanıyor. Korkunç soğuktu. Pencereden biraz daha sarktım, içlerinden birini izledim. Eğildi, suratını buruşturdu, kıvrılıp büküldü; sonra başı kopup evin altına yuvarlandı; yuvarlandı, yuvarlandı, kara bir top –belki de bir kedi– boşluğa doğru sıçradı. Karaltıya yeniden baktım – çarmıha gerilmiş, cansız, asılıydı karşımda, ama hâlâ sırıtıyordu. Derin bir sessizlik. Korkunç bir şeydi. Geceliğimle terliklerimi çıkarıp yatağımın kıyısına oturdum; titriyordum, neredeyse ağlayacaktım, kederden sinir içindeydim. Nasılsa, sessizce uyandı, yanıma geldi, yeniden kollarının sığınağına aldı beni. Sessizlik içinde, yan yana uzandık, sık sık beni göğsüne bastırıyor, öpüyor, başım göğsüne yaslanmış, elleri bedenime dolanmış, beni sevgiyle okşuyor, [bir sözcük okunmuyor] ısıtıyor, yeniden can veriyordu. Sonra sesi, “Şimdi daha iyisin, değil mi, sevgilim?” diye fısıldadı. Sözcüklerle yanıtlayamadım onu. “Bana söyleyemezdin, sanırım,” dedi bir kez daha. Sıcak, yumuşak bedenine sokuldum, hiçbir zaman olamadığımca, hiçbir zaman tasarlayamadığımca mutlu – geçmiş bir kez daha silindi, ona sımsıkı sarılırken, bu karanlığın sonsuza dek sürmesini diledim.

Sahip olma duygusunu hiçbir zaman bu denli güçlü bir biçimde yaşamamıştım. Burada onunla birlikte yalnızca bir tek kişi olabilir. Binlerce incelikli anıştırmayla özümleyebilirim onu – bir süre için. Ne olağanüstü bir yaşantı! Kente döndüğümüzde, bir türlü uyuyamayışıma, bir yandan bir yana dönüp duruşuma, özlem içinde kıvranışıma, o anda bana belirsiz görünen binlerce şeyin bilincine varışıma hiç şaşmamalı... Ah Oscar! Cinsel dürtüye karşı olağanüstü bir duyarlığım mı var benim yoksa? Belki de öyleyim – ama hoşuma gidiyor bu. Onun, kollarını boynuma dolayıp bana sarıldığını görüyorum hep. Sanırım o da istiyordu bunu, ama korkuyor, alışkanlıklar elini kolunu bağlıyor. Gene uzaklara gideceğiz birlikte.

Bugün öğleden sonra bir adam beni görmeye gelecek, beni dinlemek için viyolonselini getirecek; onu görmek istemiyorum. Kurumundan geçilmiyor, yığınla kadın oyuncunun sevgilisi olmuş, gezip dolaşmadığı yer kalmamış – varlıklı, bekâr. Dün onunla tanıştırıldığımızda hiç neden yokken, bir aptal gibi davrandım. Sonunda, bugün bana gelmeyi önerdi. Kathie, korkunç bir çılgınsın sen! Acınacak derecede boş bir kafası var.

25 Haziran – Herkesten nefret ediyorum, kendimden iğreniyorum, yaşamımdan iğreniyorum ve Caesar’ı seviyorum. Her hafta, bazen her gün –tout dépend5– içinde erimek istediğim o büyüleyici tutkuyu düşündüğüm zaman, bütün bunların kesinlikle bitmesi gerektiği sonucuna varıyorum. Ne pahasına olursa olsun, ne denli çaba gerektirirse gerektirsin, özgürlük! Korkunç mutsuz olmaya başlıyorum, Tanrı bilir ne çok kararlar veriyorum, ama yerine getiremiyorum onları! Bir gün gelecek böyle yapmayacağım... Demir akkor haline gelince döveceğim onu, sonra kendi kendimi, yenilmez ruhumu kutlayacağım. Mor ışıkta durum şeytanca büyüleyici, ama böyle süremez. Bütün büyü belirsizlikten kaynaklanıyor. Yeterince uzun sürdü. Başıboş dolaşmalıyım ben; Tanrı’nın cezası bir kayanın üstüne ev kuramam; kurmayacağım. Para, para, para; bütün istediğim, ama sahip olamadığım şey bu. John Addington Symonds’la aramızda bir benzerlik buluyorum.

Don var, ortalık beyaza kesmiş; çamlı yolda, alçak, mavi bir buğu nazlı nazlı süzülüyor. Çok soğuk var, yoldan geçen arabaların sesi açık seçik işitiliyor; vakit çok erken. Bir tramvay düdüğü duyuluyor; sokağın sonundan bir tramvay geçiyor. Hizmetçiler kap kacağı kaldırıyorlar. Aşağıda, müzik odasında, viyolonsel düş görüyor. Ustasının elleri uyandıracak mı onu acaba? Sanmam.

İşte bir yıl geçti. Neler oldu bu bir yılda? Londra gerilerde kaldı; M. geride kaldı, C. gitti. Müzikte ilerledim, çalışım kat kat güzelleşti, güçlendi. Ben de değiştim, oldukça tuhaf biçimde. Kendimi çok ilginç buluyorum. Olağanüstü bir gün geçirdim. Arkadaşım, Dorian’ı gönderdi bana.

Çocuklar için bir şiir kitabı yazdım. Ne saçma! Ama çok hoşnutum; çok hoş, gerçek dışı bir kitap. Düşüncelerim, pembe papatyaların güzel kokusu, gardenyaların ak yumuşaklığıyla dopdoluyken, dünyaya “bu zarif yüksüğü” armağan ediyorum. Genç bir İngiliz’le üç hafta nişanlı kaldım, çok yakışıklıydı çünkü. Birçok aptallıklar ettim; ama bunlar geçmişte kaldı. Önümüzdeki yıl unutulmaz bir yıl olacak. Tutkunun doruğa yükselişini kutlayacağım. Gelecek yıl bu sıralarda Mimi’yi gene görmüş olacağım.

Akşam. Bütün sabah viyolonsel çaldım, çok çetin parçalar, mutlu oldum. Öğleden sonra, Caesar’ın babasıyla annesi, kız kardeşi geldiler. Caesar’ın babasıyla birlikte çaldık. Mutsuzdum, iyi çalamadım; elim, bileğim çok acıyordu, içimin derinliklerindeki gizli pırıl pırıl müzik kaynağı kurumuştu sanki. Çok üzgündüm. Caesar’ın babası üzdü beni. Acı çekiyordu, nedenini de biliyorum; bu yüzden ben de acı çektim. Eve götürsünler diye kocaman bir demet kamelya verdim onlara. Bach’ın bir konçertosunu baştan sona ezbere çaldım, Mr. T. çok güzel bir parçasını notaya çekti benim için. Bu müziğin bugün yaşamıma girmesine sevindim. Sonra, Abenddämmerung’da6 sokaklarda dolaştım. Öyle güzeldi ki; dolunay kapalı bir kapının arkasından işitilen bir müzik gibiydi. Her yeri sis kaplamıştı. Tepeler bu gece salt gölgeye dönüşmüş. Korkunç mutsuz oldum, neredeyse ağladım sokakta; gene de müzik sarıp sarmaladı, kavradı beni, şükürler olsun! Ölebilirdim, müzik olmasaydı ölürdüm. M.T.ye güzel bir kitap gönderdim, benim için gerçekten çok değerli bir kitap.

Haziran – Saat tam 8.00. Belki de şu anda o, dünyanın bir yerinde uyanıyor ya da giyiniyordur; yahut viyolonsel çalıyor ya da kahvaltı ediyordur – bense, buradayım. Ne yapalım, günaydın Caesar, iyi bir gün dilerim sana. Bugün, Londra’da benden bir mektup alacaksın. İnsanın öteki beninden böylesine uzak yaşaması, gene de her gün kendini ona daha yakın duyumsaması olağanüstü bir şey. Ona ilişkin her şey şimdi çok daha açık görünüyor bana. Düşünülebilecek her durumda tasarlayabiliyorum onu – onu anladığımı duyumsuyorum... Onu seviyorum – ama bütün ruhumla, acaba mı diye soruyorum kendi kendime. Sorunun özü de burada – Oscarvari bir düşünüş biçimi.

Bugünü olumlu bir biçimde kutlamak istiyorum: bir kitap yazmaya başlayarak. Yürürken, giyinirken, konuşurken, hatta tam viyolonsel çalmaya başlayacağım sırada bile beynimin içinde binlerce küçük imge dolaşıyor, sonra yitip gidiyor. Kurgusal bir kitap yazmak istiyorum, ama gene de olabilecek bir şey –gerçek olmadığı için–, okuyucunun yüreğini çarptıracak, onda kalıcı duygular yaratacak, ince ince gözyaşı dökmesine, tatlı tatlı gülmesine yol açacak bir şey. Kaba güldürüye varan bir şeye kalkışmayacağım hiçbir zaman; sonra, ultramodern olmalı. Yazarken tam ateşin karşısında oturuyorum, hayal kuruyorum, yüzüm kömür ateşinden sıcacık olmuş. Uzaklarda bir gemi düdük çalıyor –Tanrım, Tanrım– ruhum kıpır kıpır!

29 Haziran – Artık hiçbir zaman çocuk şiirleri yazabileceğimi sanmıyorum. Bu yeteneğimi yitirdim, sanırım. Kemancı ve şarkıcıyla birlikte ne hoş bir gün geçirdim. Tuhaf bir biçimde H...ye benziyor, tam bir müzisyen yüzü. Kemancının odasında oturduk; pencerenin perdeleri uçuşuyordu, küçük bir bardakta –mavili-beyazlı– menekşeler ne güzeldi. İkisi de seviyorlardı beni, eminim.

Ama öğleden sonra korkunç geçti. E.K.B. canımı sıktı, ben de onun canını sıktım. Kendimi mutsuz duyumsuyordum, sanırım o da öyle. Ama hiçbir zaman girişimi ele almadı.

11 Ağustos Pazar – Sevgilim, seni görmesem de, bil ki seninim ben – içimdeki her düşünce, her duygu sana ilişkin. Bu sabah uyandığımda düşümde seni görmüştüm. Gün boyu, yaşamım düzenli, sıkıcı, tekdüze sürüp giderken, içsel yaşamımı seninle birlikte yaşıyorum, kıpır kıpır, coşkulu. Seni sevmek, tasarlanabilecek bütün duygu aşamalarını yaşatıyor bana. Benim için sen bir erkek, bir sevgili, sanatçı, koca, arkadaşsın; bana her şeyi veriyorsun – ben de her şeyi, her şeyi sana veriyorum. Böylece, yalnızlığım öylesine korkunç gelmiyor bana, çünkü gerçekte dışsal yaşamım bir hayalet yaşamından başka bir şey değil; soyut, anlamsız gri bir gölge. İçsel yaşam güneş ışığıyla, müzikle, mutlulukla çarpıyor – sınırsız, geniş, dipsiz bir mutluluk kuyusu – seninle çarpıyor. Bir gün birlikte olacağız gene; o zaman, ancak o zaman kendimi gerçekleştireceğim, kendim olacağım; çünkü yaşam şarkımın son notaları senin elinde, onlarsız eksik kalacak yaşamım –böyle duyumsuyorum, her zaman da böyle duyumsadım– çünkü dünyada her şeyden çok sen gereklisin bana. Hiçbir şeyin önemi yok; sen benim yaşamıma el koydukça hiçbir şeyin. Ah, hep böyle kalsa. Bu biricik güzel çiçeği koparma sakın – korkuyorum – sevinç içinde yüzerken bile.

20 Ağustos – Yağmur camları dövüyor, korkunç bir fırtına var. Yatmak için odama çıktım, ansızın, yarı soyunmuş, düşünmeye, Caesar’ın portresine bakıp kendi kendime sorular sormaya başladım. Az kalsın şöyle yazacaktım: “Sevgilim, başımı yastığa gömüp ağlayabilirdim, hiç durmadan ağlayabilirdim. Gece, yağmur yağıyor, kış. Sense yazın, gün ışığının, trafik gürültüsünün görkemi içindesin – yaşamın çağrısı. Buna benim de gereksinimim var. Acı çekmeli, elde etmeliyim onu. Buradan ayrılmalıyım. İleriye bakamıyorum: Gelecek yıllar önümde, upuzun, anlatılmaz bir biçimde boz, uçsuz bucaksız uzanıyor. Benim her şeyimsin – yaşamımsın sen, bunu biliyor musun? Bu gece yorgunum, mutsuzum. Bağışla. Kışın çıplaklığından usandım. Gülmek istiyorum, dinlenmek istiyorum.”

Sözcükleri bulamıyorum, ama duyduklarım öyle derindi ki! Şimdi, içim umutla dolu, yatağıma uzanacağım. Viyolonselim daha iyi gidiyor, ama sanırım Mr. T. benim yüzümden tedirgin. Bunu istemiyorum. Bizlere ne olacak? Oysa ben öylesine coşkuluyum ki, ama – bu kadar yeter. Buon riposo.7

27 Ağustos – Mutlu bir gün. Olağanüstü bir gün geçirdim. Mr. Trowell’i hiç bu denli sevmemiştim, kendimi hiç bu denli uyum içinde duyumsamamıştım onunla; viyolonselim her şeyi dile getiriyordu. Bu sabah Weber’in Üçlü’sünü çaldık – trajik, korkunç dramatik, ritim, vurgu dolu. Ama öğleden sonra bir korku düştü içime. Hiçbir şey çalamıyormuşum gibi bir duyguya kapıldım. Konçertolara elimi bile süremezmişim, viyolonseli hiç ilerletmemişim gibi. Korkunç bir şey! Gene de, müzik odası güneş içindeydi, viyolonselime dokundum; sıcacıktı. O geldi, bir anda birbirimizi anladık, sanırım mutluydu. Ah, ne sevinçli bir an! Neredeyse insanüstü bir şeydi. “Aferin! Her şeyi çok iyi kavrıyorsun. Çok iyi!” Bu övgüleri işitmek! Dünyadaki defne dalı çelenklerin tümüne değişmezdim bu sözcükleri. Son olarak, Weber’in, önce keman sonra da viyolonsel için yazdığı bir fügünün bir bölümünü çaldık: İçime işledi. Après,8 oturma odasında üzümlü çörek yiyip çay içtik. Evlilikten, müzikten söz ettik; bir kadının bir müzisyenin yaşamında her şeyden önce geldiğini düşünmekle yanılgıya düştüğünü, sanatçı için, sanatın kaçınılmaz olarak her şeyden önce geldiğini söyledik. Biliyorum, anlıyorum. Ama benimseyemiyorum bunu. Caesar’la evlenirsem –hep onu düşünüyorum– birçok şeyi kanıtlayabilirdim sanırım: Mr. Trowell şöyle dedi: “Kadın onun başarılarını paylaşmalı, hep yüceltmeli onu.” Bugün, öğleden sonra benimle konuşurken sesi yeterince sevgi dolu değildi, benimki de. İyi akşamlar sevgilim. Bu gece senin müziğin aracılığıyla konuşacağım.

28 Ağustos – Bugün Aida’dan Arnold Trowell’le ilgili bir mektup aldım, şu anda neler duyduğumu bilmiyorum. İlkin öylesine kederlendim, öylesine incindim, acı duydum ki, olmayacak şeyler düşündüm; şimdiyse, yalnızca yaşlı, öfkeli; yalnızım. Viyolonselimden başka her şey benim için ilginçliğini yitirdi sanki. Şimdi ne yapmalı? Yaşam biçimini onaylamalı mıyım? Canın ne isterse onu yap, gönlünce yaşa, yaşamı tanı, yaşantıların olsun, ufuklarını genişlet mi diyeceğim? Yoksa kınayacak mıyım onu? Böyle düşünüyorum. Sanatçıların böyle yaşaması esef edilecek bir şey. Mademki böyle – pekâlâ... ama ben öyle yapmayacağım.

Bu sırada Mr. Trowell İngiltere’ye gitmek için Wellington’dan ayrıldı. Onun gidişi, açıkça görüleceği gibi, Katherine’i umutsuzluğa düşürdü; cesaretini toplayıp babasına bir çeşit ültimatom verdi.

2 Eylül – Ah birazcık, çok azıcık bile olsa, bir aralayabilsem onu. Ağır, kımıltısız, asılı duruyor önümde – geleceği örten bu perde. Bir ucunu kaldırıp arkasına bir göz atabilsem. Belki o zaman seve seve indirirdim onu.

Y.Z.den9 gittiler hepsi de –ailem– öz babam. Olacaktı bu. Burada oldukları sürece buna katlanabilirim, diye düşünüyordum. Şimdiyse – öyle ya da böyle, ben de gideceğim. Göreceksiniz.

6 Eylül – Korkuyorum, ama yürekli olmaya çalışıyorum. Katlanmayı hiçbir zaman düşünmediğim en büyük, en korkunç işkence bu. Ama yürekli olmalıyım, başım dik, cesurca yüz yüze gelmeliyim onunla; savaşmalıyım, kesinlikle. Bu kez korkunç, katıksız bir biçimde yalnızım. Ne yapabilirim? Ah, ne olacak? Cennet’in kapıları mı açılacak önümde, yoksa Cehennem’in mi? Kazanmalıyım, ama önce silahlarla yüz yüze gelmeliyim, kararlı bir biçimde. Bu çitlerin, bu kocaman taşların ardında büzülüp gölgede kalmanın hiçbir yararı yok. Gözümü kırpmadan ölüme ya da yaşama doğru yürümeliyim. Kendimi kanıtlamanın vakti geldi. Bütün dünya görüşümü, bilgimi gerçekleştirmenin vakti geldi. Bir an bunun ne demek olduğunu düşün, bütün bunları düşün, sonra aldırma, varsın düşman durup durup ateş etsin. Senin de büyülü, tılsımlı bir zırhın var, geleceğe duyduğun güven koruyor seni. Ama sıkı dur, akılcı, serinkanlı ol. Sonunda büyük savaşa sağlam düşüncelerle atılman gerektiğini öğlen. Başım, KORKU’ dan çatlayacak gibi ağrısa da, artık uzun süre gölgede kalamam. En büyük bunalım bu: dokuzuncu dalga. Boyumu aşarsa, doğrulup yüze çıkmalıyım; gözlerimden, saçlarımdan sızan suları silkmeli, yeniden dalmalıyım. Yenen ben olmalıyım. Sıkı dur, bırak müzik kulaklarını sağır edercesine çınlasın. Yüreğinin çarpıntısını boğamaz.

Ah, Kathleen, sana acıyorum, ama bu büyük kopuşun kaçınılmaz olduğunu biliyordun. Son dakikaya dek hep korkaksındır sen, ama yaşamının en önemli şeyi gelip çattı şimdi. Güçlü olduğunu kanıtla. Sevgilim, ellerini tutuyorum, gözlerinin içine bakıyorum, güvenli, sağlam, kararlı, dingin; sınırsız bir inançla dolu içim. Şimdi kadın olmalı, yaratmanın sancısına katlanmalısın. Göster kendini. Güçlü ol, iyi ol, akıllı ol, istediğini elde edersin. Son anda cesaretini yitirme. Sağduyuyla, serinkanlılıkla düşün. Bir kadının yapabileceğinden de çoğunu yap. Zihnin açık olsun, dengeni koru! Bunun la seule chose10 olduğuna inandır babanı. Bu savaşın ardından, önünde açılacak, senin olabilecek Cennet’i düşün. Gelecek yıllar, ellerini uzatmış seni bekliyor, bir sevinç çığlığıyla onların kollarına atılıyorsun. Şansın açık olsun, canım. Seni seviyorum.

Bu konuşmanın sonucunda, Katherine’in, gelecek yılın, 1908’in başında İngiltere’ye dönmesine izin verilebileceği konusunda geçici olarak görüş birliğine varılmış görünüyor. Bazı öykülerinin, ilk kez para karşılığı The Native Companion adlı bir Avustralya dergisinde basılması bu sıralara rastlar, bu konuda Katherine babasını etkilemiş görünüyor.

1 Ekim – Bu gece kafam fikirlerle dopdolu. Ne pahasına olursa olsun, üremeli bu fikirler. Zihnimi imgelerle dolduracak kadar çok şey gördüm. Çok güzel bir şey yazmak isterdim, güzel, ama çağdaş, aynı zamanda bir öğrencinin yazacağı gibi, yaz gibi ışıl ışıl...

Gerçekten de yapabilirim bunu, ama kendime hiç güvenim yok. Ah, bir yazabilsem, gerçekten iyi bir şey yazabilsem, bir şey tasarlayıp işleyebilsem. Burası, sessiz, dingin, göz alıcı – ağaçlar, kuşlar. Uzakta bir ev yapımında çalışan işçilerin seslerini duyuyorum – bir tramvay neredeyse çıldırtacak beni. Bir şiir yazsam...

Başaracağım. Şu anda güneş parlıyor. Sevinçliyim. Güzel bir gün olacak – ah, Tanrım, ne olur, yazabileyim.

21 Ekim – Lanet olsun aileme! Ah, Tanrım, ne sıkıcı şeyler! Bütün yüreğimle nefret ediyorum onlardan. Kesin olan bir şey var; daha uzun süre kalmayacağım burada. Tanrı’ya şükür gideceğim! Odamda yalnızken bile, dışarıda birbirlerine sesleniyorlar, kasaba ısmarlanacaklardan, yıkanacak çamaşırlardan söz ettiklerini işitiyorum. Yaşamımı mahvettiklerini duyumsuyorum. Çok alçaltıcı bir şey bu. Bu sabah canım yazmak değil, Marie Bashkirtseff’i okumak istiyor. Ama odama girip beni yalnızca elimde kitapla bulurlarsa, kınayan bakışları büsbütün çileden çıkarır beni.

Burada, odamda, Londra’daymışım gibi duyumsuyorum kendimi. Londra! Bu sözcüğü yazarken gözyaşlarına boğulacak gibi oluyorum. Bir şeyi böylesine çok sevmek korkunç değil mi? Erkeklere hiç aldırdığım yok, ama Londra, yaşamın ta kendisi. Bu yaratıklar oyuncak gibi oynamak istiyorlar benimle; ikisi de aptal, küçümsüyorum onları. Kendimden üstün olanlarla görüşmek istiyorum ben. Nem var benim? Bir hiç, kendini bir şey sanan biri miyim? Bilmiyorum... ama korkunç mutsuzum. Hepsi bu. Öylesine mutsuzum ki, ölmek istiyorum; ama daha hiç yaşamadan ölmek delilik olur.

İki saattir burada oturmuş, okuyorum. Sağ elim buz gibi...

İçeri girerse, Marie Bashkirtseff’i bırakıp kalemimi alırım elime. Kapının pervazına yaslanıp tokmağıyla oynayarak sorar: “Ne yazıyorsun, bakalım? Görülmemiş bir şey mi – yoksa sıradan bir şey mi – heyecanlı bir şey mi yoksa?” Ne anlamsız! Hemen odadan çıkmasını söylüyorum ona. Şimdi kapı açılsa, içeri Mimi girse ya da Ida, yahut benim sevimli Gwen’im –nasıl mutlu olurdum– onların üçüyle birlikteyken kendim olabilirim.

Pencereden tramvay gürültüsü, tatsız kuş ötüşleri işitiliyor. Çay saati geldi, kışkırtmaya kapılıyorum – her zamanki gibi.

J.nin beni öpmesine izin vermediğime öyle seviniyorum ki. Hep ondan söz edildiğini işitiyorum; onunla karşılaşmak korkunç bir şey olurdu gibi geliyor bana. Ama neden? Gülünç bu. Deney için kullandım onu, hepsi bu. Gülünç görünmekten hep korkmuşumdur. Bu duygumu Oscar Wilde besliyor; savoir faire’in ta kendisiydi o. Hangi toplulukta olursa olsun, tam anlamıyla rahat görünmek istiyorum; kendi önemimin bilincinde –kendi gözümde son derece önemliyim– sevimli, açık. Biraz tepeden bakan du grand monde biri gibi görünmek isterim. Ama, quelquefois11 anlatılmaz bir sıkıntı; bir utangaçlık kaplıyor içimi. Ne gülünç değil mi? Ellerimi nereye koyacağımı bilemiyorum, her an kızarmaya hazır oluyorum.

23 Ekim – Tanrı’ya şükür, berbat bir durumda olsam bile, kendimden başka hiç kimseye âşık değilim.

Belki gidişine dek geçecek süreyi doldurmak ya da bu konuda kesin bir karara varıncaya değin, Katherine’in tedirgin edici varlığından kurtulmak, yahut –akla yakın bir varsayım– Yeni Zelanda’nın kentsel uygarlığını şiddetle yadsırken ona ülkenin görmezden geldiği başka bir yüzünü tanıtmak istediği için, babası Katherine’in Tawharetoa Territory’ye –Katherine yanlışlıkla hep King Country diyordu oraya– 15 Kasım’dan 17 Aralık’a dek sürecek bir geziye katılmasını sağladı. Katherine’in bu yolculuğa ilişkin, kurşunkalemle yazılmış günce notlarının büyük bir bölümü okunamamaktadır.

Kaingaroa Ovası. Yolculuk boyunca deniz olağanüstü güzeldi. İnci grisi bulutların arasından sızan güneşin altında gümüşsü bir gravür gibi.

Tren yolculuğunun anlatılmaz bir büyüsü var benim için. Pencereden sarkıyorum, rüzgâr dostça yüzüme çarpıyor. Kentin kat kat sargıları içinde gizlenmiş çocuk ruhu bağlarını koparıyor, sevinçle coşuyor içimde. Sarı otlakların birbiri ardı sıra uzanışını seyrediyorum; öylesine güzel ki, öbek öbek düğünçiçekleri, yılanyastıklarının ak yumuşaklığı. Katırtırnaklarının dalgalanan ışığıyla ışıldayan vadiler. Uzakta, gri whare’ler12; iki gözleri, bir ağızları var, onları çepeçevre kuşatan, göz alıcı renkte fırfırlı bir etekliği andıran bir bahçe.

Beyaz bir yolda bir sığır sürüsü, tıpkı cenaze alayı gibi ağırbaşlı ilerliyor, arkalarında doru bir ata binmiş bir oğlan. Duruşunda, çıplak bacaklarının koyu güneş yanığı renginde, bana Walt Whitman’ı anımsatan bir şey var.

Dört bir yanda, tepelerin üstünde, tıpkı tuhaf fantastik hayvanları andıran kömürleşmiş kütükler: esneyen bir timsah, başsız bir at, dev gibi bir kaz palazı, bir çoban köpeği – gündüz olsa gülüp geçer insan, ama karanlıkta korkunç bir karabasan. Ara ara gümüş ağaç gövdeleri, bir iskelet ordusu gibi tepelere yayılıyor.

Kaitoke’de “kuşluk yemeği” için durdu tren; Yeni Zelandalıların o vazgeçilmez çayı. F.T. ile ben peronda bir aşağı bir yukarı gidip geldik; uzun ahşap bekleme salonuna kapı aralığından bir göz attık; büyük bir tezgâhın üstüne jambonlu sandviçler, fincanlar, sodalı bisküviler, koca koca süt kapları yığılmıştı. Canımız bir şey yemek istemedi, peronun sonuna dek yürüyüp aşağıdaki vadiye baktık. Ayaklarımızın altında, yöreye özgü, çiçek açmış, ürperen beyaz bir ağaç kümesi –kırmızımsı bir ağaççık–, rüzgârda dalgalanan bir toi-toi öbeği, saçlarını kurutan küçük kızları andırıyor tıpkı.

Akşama doğru, Jakesville’de mola verdik. Yaşam kapımızın eşiğinde oturmuş, ölüm arkada nöbet tutarken, bizler evin içinde nasıl da oynuyoruz.

İnsanı hiç mi hiç dinlendirmeyen kesik kesik uykulardan sonra uyandım, gri tan ışığı çadırın içine sızıyordu. Sıcaktan bunalmış, yorgun, rahatsızdım; sivrisineklerin korkunç vızıltısı, ötekilerin ağır ağır soluk alışları bir an olanca ağırlığıyla beynime çökmüş gibi oldu; sonra havanın kuş cıvıltılarıyla dirildiğinin ayrımına vardım. Uzaktan, yakından birbirlerini çağırıyorlardı.

Kalktım, çadırın küçük aralığından süzülerek ıslak çimene çıktım. Dört bir yanımda hâlâ gölgelere bürünmüş söğütler –kendi kendisinin hortlağı gibi duran karavan– ama bulutlarla kaplı gri gökyüzünde, canlı gül pembesi bir yol, günü muştuluyor. Çayırlar çiçek açmış yoncalarla doluydu. İki elimle geceliğimi toplayıp koşa koşa ırmak kıyısına indim – sular çağlıyor; ezgili bir gülüşle gülüyordu; yeşil söğütler ansızın ışıyan günün soluğuyla ürperdiler, usul usul salındılar. Sonra çadırı unuttum; mutluydum.

Bir kez daha, gittikçe daralıyormuş gibi görünen o korkunç tel çitlerin arasından sürünerek geçtik; yumuşak, beyaz yol boyunca yürümeye koyulduk. Bir yanda gökyüzü günbatımı renkleriyle canlı, parlak sarı, bronz yeşili, o inanılmaz koyu leylak rengi bulutlarla doldu.

Çevremizi kuşatan karanlıkta atlar alabildiğine uğursuz bir sesle usulca dolanıyordu. Karanlık açıklıktan geçerek çıplak tepeye tırmanıncaya dek, gözlerimin önünde çok eskiden ölmüş Maoriler, unutulmuş savaşlar, kan davaları canlandı; yol çok dar ve dikti; tepede, geniş gökyüzünde, kara bir Maori whare’i vardı. Önünde iki tikouka ağacı13, hayal parmaklarını öne doğru uzatıyordu. Tepeden yukarı doğru çıktığımı gören bir köpek çılgın gibi havladı.

Sonra ilk yıldızı gördüm, yaldızlı gökyüzünde öylesine güzel, belli belirsiz; sonra bir, bir daha, pıtrak gibi açıverdiler. Çevremde gittikçe koyulan alacakaranlıkta ormantavukları tekdüze bir sesle birbirlerini çağırıp duruyorlardı. Yitik, kederli görünüyorlardı.

Whare’e ulaştım; küçük bir Maori kız ile üç oğlan birdenbire ortaya çıkıverdiler; el sallayıp işaret ettiler. Kapıda güzel bir Maori kadını, kucağında bir kedi, dertop olmuş oturuyordu. Kara saçlarının çevresine beyaz bir mendil dolamış, omuzlarına canlı yeşil-siyah damalı bir örtü sarmıştı. Örtünün altından yerli usulünce giyilen yüksek belli çok bol bir mavi basma giysi seçebildim.

Sonra ırmağa, sarı bataklığa, kilometrelerce uzayıp giden donuk ovaya şiddetli, iç karartıcı bir yağmur yağmaya başladı. Uzakta, çok uzakta, dağlar kalın gri bir tülün ardında gizlenmişti.

Pazartesi – Manuka14 ve koyun ülkesi – orada burada ırmaklar, söğütler, çalılıklarla kaplı küçük koyakların şenlendirdiği çok sarp, çıplak bir arazi. Yorgunduk; eğreltiotları, tui’ler15, koyun ağılları gördük. Kokular, sesler, on iki Maori –kısık sesle bağırışları– çiftlikte pişen akşam yemeği, güller, Maori aşçı. Mektupları orada postaya attım – Maorileri gördüm.

Salı sabahı – Erkenden yola çıktık. Titiokura; eğri büğrü yollar, görkemli dağlar, çalılıklar. Tarenga’nın tepesi.

Sabah yağmur indirdi, ardından pırıl pırıl bir gün; dört bir yanda yabanıl dağlar, kaktüsler. Bütün gün gülüp eğleniyoruz. Maori pah’ını16 geçtikten sonra öğle yemeğimizi yedik, sonra doğruca çalılıklara daldık. Öğleden sonra daha da güzelleşiyor çalılıklar, Tarawera Kaplıcaları’nda kamp kuruyoruz – yaşlı adam – bir konserve kutusunda yanan bir mum – görünüm, eski ağıl – sıcak su, ağaç kesimi, yol.

Öyle bir uyuduk ki! Ertesi gün yürüyüş, çalılıklar, yabanasmaları, orkideler. Sürülmüş tarlanın kıyısında Mary’yle buluşma; sonunda Waipunga’ya varış, sert rüzgâr, ketentohumu, manuka, bozuk yollar, ırmak kıyısında konaklama, sonra tepeye tırmanış, Rangitaiki’ye varıncaya dek sıcak. Mektupları postaya atıyorum, bir yarımadada konaklıyoruz – erguvan rengi, eğreltiotları; tertemiz bir ev – akşam kaymak, yabandomuzları. Kadın, kızı, adam, mutlulukları.

Perşembe – Ova – yağmur, ince uzun – mor dağlar, ırmak ördekleri, bir katırtırnağı öbeği – yabanıl otlar – sünger taşıyla yakılan kocaman ateş, güneşte tarlakuşları, orkideler, manuka’ların üstünde tüyler, inci çiçekleri. Bir süre sonra, manuka’lar, tek tük ağaçlar, atlar. Şiddetli bir yağmur yağıyor, yol korkunç. Hiç su yok. Geceyi çadırda geçiriyoruz; yağmur, çevrede bir şey var mı diye tırmanışımız; titreşen hava, ıssızlık. Erkenden yattık, en arka bloklardan gelen garip bir ses, yağmurdan mı diye korkuşumuz, Hector’un hazırladığı kahvaltı, mutfak, gece, sabah – ıslak giysilerimiz.

Sabah yağmur hızlanıyor – at kişnemeleri. Erkenden kalkıyoruz, saat altıda: Yola çıkmaya hazırız; güneş kara bulutları yarıp çıkıyor. İncecikten bir rüzgâr var, gökyüzünde geniş, mavi bir açıklık. Çizmelerimiz ıslak, otomobil şapkalarımız, ceketlerimiz yırtık, çalılıkların üstünde parlayan çiy damlacıkları. Kahvaltı etmedik. Yola çıkıyoruz, yol gittikçe bozuluyor. Çalılıklarla kaplı vadilerden geçiyoruz durmadan, sonra ansızın bir köşeyi dönünce yola benzer bir şey beliriyor. Büyük bir sevince kapılıyoruz. Ama atlar yola gömülüyor, koşum kayışları kopuyor; gitgide daha umutsuz oluyor durum. Gökyüzü çatırdıyor. Hava bozuyor, bardaktan boşanırcasına yağmur yağıyor. Sık sık yolumuzu yitiriyoruz, umutsuzluğa kapılıyoruz, sonra birden ileride beyaz bir ata binmiş bir adam görüyoruz. Erkekler arabadan çıkıp koşuyorlar. Çok geçmeden, yolda giysileri pis, mavi çadır bezinden iki adama rastlıyoruz: Maoriler – biri çat pat İngilizce konuşuyor. Bunlar ölçümcüler. Mola veriyoruz, çaydanlığı ısıtıp çayla ringa balığı yiyoruz. Oh, ne güzel! İleride mor dağlar, sıska, perişan köpekler, onlarla konuşuyoruz. Sonra atları salıyoruz, ama hiç su yok; Maoriler, onlarla konuşmamız –E ta, haeremai te kai– hava soğuk. Manuka ateşinin çatırtısı, göğsümüze dek yükselen manuka’lar arasında yürüyüş.

İnciçiçeği, [okunmuyor] Galatea’ya yaklaşıyoruz. Galatea Irmağı’nın kıyısında öğle yemeğimizi yiyoruz, ırmağın ortasında bir ada var, kocaman bir ağaç kümesi. Su yemyeşil, hızla akıyor. Kocaman, olağanüstü bir atsineği görüyorum, güneş ortalığı kavuruyor, sonra bulutlar yığılışıyor.

“Anasının kuzusu, değil mi?” dedi bebeği havaya fırlatarak.

“Uyurken görmelisiniz onu,” diye bağırdı, “tertemiz önlüğü, kolalı küçük göğüslüğüyle.”

“Atları tutun, ırmağa dalarlar yoksa!” Ödüm koptu.

Bir adama rastlıyoruz, beyaz atlı ölçümcü; onunla konuşuyoruz. Uzakta Picton. Kentin kapısında atlardan iniyoruz, “kente” yürüyerek giriyoruz. Bir dükkân, bir han, bir de postane var. Mrs. Prodger bebeğiyle burada, İngilizler de. Sevimli bir ırmak, Maori kadınları çok değişik. Postacı oğlan, çocuklar, atların başına bir kaza geliyor. Maori odası, minderler. Sonra, sık çalılıklarla kaplı bir tür havzanın içinden geçen tuhaf bir yol. Çok uzakta, güneş ışığında bir bulutçuk parlıyor.

Kırmızı bahçe kapısının ötesinde dalgalanan tarlalar, keten – uzakta ev [okunmuyor] küçük bir otlakta koyunlar, söğütler, lahana ağaçları, ileride, uzakta gölgeli dağlar – kırkılmak için getirilen koyunlar.

Burada, içeri girip atlar için bir otlak soruyoruz. Kırkma barakasını, evi geçince güzel bir yere geliyoruz; çalılıklarla kaplı küçük bir alan – tui’ler, saksağanlar – sığırlar, bir akarsu. Ama acı deneyimimden biliyorum, sivrisineklere yem olacağız. İki Maori kız çamaşır yıkıyorlar; yanlarına gidip çene çalıyorum onlarla. Daha çocuk bunlar. Yemek pişerken gidip kocaman bir kütüğe yaslanıyorum. Önümde uçsuz bucaksız, görkemli bir günbatımı uzanıyor; uçuk mavi bir art alanda, uzun, yumuşak, çelik rengi bulutlar, hüzünlü tepeler, bir dere, kıyısında tıpkı deniz gibi gümüş parlaklığında bir ağaç; koyunlar, kuşların garip, tutkulu kendini bırakışları. [okunmuyor]

Sonra Bella’nın gelişi, alacakaranlıkta büyüleyici; somutlaşmış alacakaranlık sanki. Tuhaf giysisi, örgülü saçları, ürkek, salınan bedeni. Burada sürdükleri yaşam.

Kırkma barakalarında – sarı giysi, mavi, tüylü ceket, kırmızı çiçekli, etek. Hızlı hızlı kırkıyorlar; sıcak, koyunların bakışı. Vedalaşıyoruz. [okunmuyor] Rehberle buluşuyoruz. Yaban çilekleri. Pembe yapraklı eğreltiotu.

Waki. Çalılıklar arasında, bir ağaçla ayrılmış bir açıklıkta öğle yemeği yedik, sonra dolambaçlı bir yoldan, pah’a geldik. Çok güzeldi. Bir dizi kulübe, kumara17 ve patates saklamak için yapılmış bir yapı. Hepsi bu. Önce evi görüyoruz. Hiç İngilizce bilmiyorlar. Sonra küçük sevimli bir yer, bahçede güller, karanfiller. Kapının aralığından çaydanlık, ocak, pırıl pırıl teneke kutular görünüyor; bir kadın, art alanda yenleri kırmızı, pembe entarili bir çocuk. Giysisinin kıvrımlarını düzelterek ayakta duruşu – bir tek “Evet” diyebiliyor. Sonra içeri giriyoruz, fotoğraflar çekiliyor – duvarda bir çalar saat, hasırlar, öteberi, kırmızı masa örtüsü, at kılından divan. “İyi, teşekkür ederim,” diyen çocuk, ürkek çocuklar, anne ile acınası bebeği, renksiz, çıplak. Öteki, kanlı canlı çocuklar; kadının görkemli yüzü, soylu duruşu.

Sonra postanenin kapısında giysileri parlak renkli bir kalabalık, neredeyse yıldırıcı görünen – Rua’nın18 çömezlerinden biri, saçları Fijililerinki gibi uzun, yanlarına taraklar takılı, on beşinde, güzel mi güzel bir kız. Bir kabile atasıyla evli; gülen yüzü, çocukların saçlarını karıştıran elleri, gülümseyişi. Belalı ırmağın öte yakasına geçiş, rehberimiz, yüzen köpekler, akıntı. Suyun ortasında duruyor, soylu bir duruşu var, hiç kemiksizmiş gibi. Sesi çok güzel, düzgün konuşuyor, gene de her sözcüğü, heceleri tek tek belirterek söylüyor. Bir tui öbeğinin yanında durmuş, atlarını tımar ederken görüyoruz onu son kez. [okunmuyor]

Güneş yakıp kavuruyor. Rehberimizin whare’inin yanında kamp kuruyoruz. Görkemli bir gece.

... Bir tepenin üstünde bir whare, üstelik yontma, ama evde kimse yok, az önce ateş yakıldığına ilişkin belirtiler var oysa. Eyerlerimizin üstünden, göz alabildiğine uzanan yeşil çalılıklar görüyoruz, ardından koyu kırmızı yanık çalılıklar – uçsuz bucaksız bir mavilik – kocaman bir bulutun beneklediği gökyüzü. Herkes koyun kırkmaya gitmiş olmalı. Kimseyi görmüyorum. Whare’in üstünde bir mezar, mezara tepeden bakan yeşil bir tümsek.

Çalılıklar arasında hep o kahverengi çakıllar üstünde seken suyun çağıltısı. Geçip giden her şeyin özünü soluyor sanki. Yosun bağlamış bir peri çeşmesi. Bir dönemeci kıvrılınca birkaç ıssız, küçük whare’in önünden geçiyoruz. Çok eski, ıssız, neredeyse periliymiş gibi görünüyorlar. Kapılardan birine asılı bir at hamudu, yırtık pırtık bir kâğıda çiziktirilmiş bir de not. Bahçede çiçekler, altın sarısı katırtırnakları, sarı nergis öbekleri. Bizi karşılayan bir köpek bile yok. Bütün whare’ler ırmağa, vadiye, çalılıklarla taçlanmış tepelere bakıyor. Ağaçlar çiçeğe boğulmuş. [okunmuyor]

Maori çocuklarıyla nga-moni19 topluyoruz. Çocukların sözleri, tuhaf gülünç halleri. Bize bakıp bakıp gülüyorlar; ama çok çetin, ellerimiz kaskatı olduğundan çok yorucu olsa da, biz de öğreniyoruz. Kumral saçlı, kara gözlü bir kız dikkat çekiyor. Anlatılmaz bir gülüşle gülüyor, bembeyaz dişleri var: Kırmızı siyah çizgili pazen bir ceket giymiş başka bir Maori daha. Eski püskü kahverengilere bürünmüş küçük oğlan; giysileri yırtık pırtık, başında, kenarına, yana yatmış bir koe-koea20 tüyü iliştirilmiş kahverengi bir keçe şapka. Burada da, Prodger’lara rastlıyorum. Bir kez daha gerçek İngilizleri görmek olağanüstü bir şey. Üçüncü sınıf şeylerden öylesine bıkıp usandım ki. İster Maori olsun, ister turist, yeter ki ikisi arası olmasın. Son derece büyüleyici bir yer olan Umuroa’dan sonra, burası tam bir hayal kırıklığına uğratıyor insanı. Buradaki Maoriler, öteki yerliler gibi değil, biraz İngilizce, biraz Maorice biliyorlar. Üstelik, hemen hemen İngilizler gibi giyiniyorlar, Umuroa’da çok takı takıyorlar, saç biçimleri de tuhaf. Burada ilgi çekici hiçbir şey bulamadım.

Böylece, whare’lerinden Waiotapu’ya doğru yola çıkıyoruz. Boz bir gün, arabayı ben sürüyorum. Kalın bir toz tabakasıyla örtülü uzun bir yol; sonra önümüzde Tarawera, kocaman, beyaz sarp bir kayalık – yoksul bir ülke – dört bir yanımızı kuşatan görkemli mavi dağlar, göz alabildiğine uzanan yanık manuka’lar.

Öğle yemeğimizi yiyoruz; Wharepuni’ye gitsek mi diye tartışıyoruz. Erkekler gidiyorlar, ama sonunda geri dönüp çok uzun bir yürüyüş gerektiğini –üstelik bu sıcakta–, büyük bir pah olduğunu söylüyorlar. Oraya gidiyoruz. İlk gördüğümüz şey, yolun kıyısında bizi bekleyen, beyaz gömlekli, kahverengi pantolonlu bir adam. Yolun öte yakasında kalın bir Maori çiti, çitin ardında yeşil otlar, üstünde salyangozlara benzeyen birbirine sokulmuş birkaç whare. Yaşları üç ile on iki arasında birkaç küçük oğlan, dağınık bir biçimde bize doğru geliyorlar; üstleri başları yırtık pırtık, yalınayak, anlatılmaz bir pislik içinde. Bazılarına güzel bile denebilir; ama hepsi de çelimsiz. İçlerinde iriyarı biri var... İngilizce biliyor. Başına doladığı çatkıdan taşan kıvırcık perçemler, kara gözlerinde dinginlik, neredeyse bitkinlik; şapşal bir yürüyüşü, ama yüzünde gizliden gizliye tutkulu bir kıpırtı, bir güç var.

Pazartesi gecesi, Warbrick’in whare’i yakınında kamp kuruyoruz – çok hoş. Mrs. Warbrick pembe sabahlığı içinde tıpkı bir resim gibi. [okunmuyor] Elleri yontma gibi. Bize kocaman bir somun ekmek veriyor, tel örgü çite dayanmış, elinde emaye bir çaydanlıkla bahçeden doğru gelen yeğeni Johanna’ya bakıyor. Tombul, sağlam yapılı bir küçük kız; mavi önlüklü, saçları örgülü, bakışı çok tuhaf. İnekleri sağıyor. Wahi (?) kocaman bir çanak sütle küçük bir fincan dolusu kaymak getiriyor bize, bir fincan da domuz yağı. Akşam yemeğini bizimle yiyor, bana Maorice öğretiyor, sigara içiyor. Johanna çok sessiz, Byron, Shakespeare okuyor, okula dönmek istiyor. W. elişi öğretiyor ona. Gece onu görmeye, evine gidiyoruz – tertemiz bir oda, resimler, yataklar – Byron, bir bardakta mumu andıran çiçekler –çok hoş– kâğıtlar, kalemler, Maorilerin ve beyazların fotoğrafları. “Takılarına”, giysilerine bakarken, Johanna kapının yanında duruyor. [okunmuyor] Bütün bunlarda hüzünlü bir şey var. Johanna çok sevimli bir kız.

Waiotapu yolculuğu. Uzakta tepeler; sağdakiler neredeyse eflatun, soldakilerse yağmurdan boz rengi. Arkada kalay-gümüş rengi bir tümsek. Daha sonra, yol boyunca, parlak yeşil ağaçların oluşturduğu ince bir çizgi, sararmış otlarla kaplı bir tümsek. Atlara yem vermek için küçük bir bataklıkta duruyoruz, bir kurbağa vıraklamasından başka hiçbir ses yok.

Yoğun, neredeyse korkunç bir sessizlik. Sonra dağlar daha belirginleşti. Hâlâ olağanüstü güzel. Ara ara beyaz bir duman dalgası [okunmuyor] sonra yol kıvrıla büküle, buğuyla dolu çukurlardan geçiyor. Tam bir sessizlik; yalıyarların üstünde belli belirsiz bir kırmızılık görünüyor toprağın [okunmuyor] arasından.

Yağlı, yemyeşil bir gölün kıyısından geçiyoruz – manuka’lar, inanılmaz çiçekler içinde gölün kıyılarına tırmanıyor. Hava kükürt ve buğuyla ağırlaşmış... Çamurlu, sönmüş yanardağları görmeye gidiyoruz – yapış yapış, yeşil basamaklardan çıkıyoruz, yanardağın ağzından içeri bakıyoruz. İğrenç renkli koca koca topaklar çanağın dışına taşıyor; toprağın yüzünde irinli, pis bir yara gibi. Aşağıda küçük bir su çevrisinin üstünde, kuzgun karası bir petrol tabakası. Yağmur başladı. Bu görüntü tiksindirdi, öfkelendirdi onu.

Geri dönüş – yol korkunç – bitmek bilmez yol – insanın iliklerine işleyen nem, açlık. Uyku, sonra gene nem. Sabah hava güzel, ama çok sıcak. Kente yaklaştıkça daha çok nefret ediyor insan ondan. Kokudandır, belki de.

Perşembe – İğrenç bir yolculuk.

Cuma – Öylesine yorgun ki, bütün sabah kliniğin bahçesinde oturuyor. O akşam korkunç bir akşamdı.

Cumartesi – Mektuplar... Dingin akşamüstü – korkunç yağmur – bileklerimize dek ıslanıyoruz – kamp sırılsıklam – kımıldamak zorunda kalma korkusu. Rotarua’yı iğrenç, çirkin buluyor; küçük bir cehennem.

Pazar sabahı – Erkenden yola çıkış. Her kilometre taşında yüreği hopluyor. Ama ayrılırken, kasaba çok güzel görünüyor. Beyaz sisle dolu garip bir biçimde düşsel Whaha... Ah, öyle sıcak ki. Çok hasta, çok yorgun duyumsuyor kendini; baş ağrısı dayanılmaz; gözlerini güçlükle açabiliyor, ama arkaya dayanmalı; arabanın her sarsıntısı acı veriyor ona. Ama yol aldıkça, ağırlığı daha az duyuruyor kendini. Bir Maori’ye daha rastlıyorlar, yalınayak, yere sağlam basıyor. “Tenakoe,” diye sesleniyor onlara.

Pazartesi – Bütün gün, Rotarua’dan uzaklaştıkça mutluluğu arttı. Akşama doğru kocaman sarp bir dağa vardılar. Engebeli, yabanıl bir pah; eski bir savaş alanı. Burada Maoriler çarpışmışlar; tepenin üstünde bir kaynak fokurduyordu. Gecenin maviliğinde, gökyüzüne doğru, yabanıl, ürkütücü, suskun, bir kule gibi yükseliyordu – sonsuza dek ayakta kalacak bir anıt. Dağın çevresinden dolanınca, Waikato Irmağı’nın ayaklarının altında bulanık, delice aktığını gördüler.

Aşağıda, ırmak kıyısında olağanüstü bir çayırda konaklama... Önlerinde çağıl çağıl akan pürüzsüz su – bir de kavak ağacı, çamların uzun dümdüz çizgisi... Kıyıda, tam karşılarında çiçek açmış bir manuka ağacı suya doğru eğiliyor. Çayır manuka’larla dolu.

Akşam yemeğinden sonra çit kapısından giriyorlar – uzakta gök gürültüsü işitiliyor hep –, kumlu patikadan geçerek iki yanına çamlar sıralanmış küçük bir yola sapıyorlar. Yer çam iğneleriyle kızıl kahverengi bir renk almış; koca koca taşlar çıkıyor önlerine – manuka’lar yolun üstüne doğru sarkmış. Başları öne eğik, elleri öne uzanmış, boğuşarak yol alıyorlar. Sonra birden yanık manuka’ların oluşturduğu bir açıklık; ikisi de yüksek sesle bağırıyorlar. Irmak karşılarında, yabanıl, hoyrat, çağıl çağıl akıyor, çağlayanın dibindeki dingin suyu delice yutuyor – deniz dalgaları gibi, yabanıl kurtlar gibi. Sesi gök gürültüsü gibi. Tam karşılarında, turuncu bir gökyüzünde, tek başına bir dağ beliriyor. Renk öylesine yoğun ki, yüzlerine, saçlarına yansıyor; tırmandıkları kayayı bile ışıtmış. Daha yükseğe tırmanıyorlar.

Günbatımının rengi eflatuna dönüşüyor, ince, eflatun bir çizgi gibi çevrelerini sarıyor. Kocaman, suskun bir kuş ırmaktan havalanıp gökyüzüne doğru uçuyor dosdoğru. Coşkulu ırmağın sesinden başka hiçbir ses işitilmiyor.

İri, kara bir kayaya tırmanıyorlar, yalnız başlarına birbirlerine sokulmuş, oturuyorlar, yabanılca düşünüyorlar, Wapi gibi. Arkalarında güneş belli belirsiz günçiçeği rengindeydi. Sonra birdenbire, bir bulutun arkasından, küçük gümüş bir ay parladı – gecenin içinde ansızın ince bir belirti. Gökyüzünün rengi değişti, kızardı. Irmak gürül gürül, kulakları sağır edici bir sesle akıyordu. Yavaş yavaş geri döndüler, yollarını yitirdiler – sonra buldular – yerden bir avuç çam iğnesi alıp kokusunu açgözlüce içlerine çektiler. Uzakta, çayırın ortasında çadır altın bir gelincik gibi parlıyordu.

Dışarıda yıldızlar, büyülü bir sis, tüm dünyayı kaplamış. Kollarını başının üstüne kaldırmış yatarken, ay ile sisi boz bulanık bir düşünce gibi belli belirsiz görebiliyor. Güçlükle seçilebiliyorlar. Şimdi yorgun değil, yalnızca mutlu. Kavak ağacının sudaki yansısını görebiliyor. Çimenler ıslak. Cırcırböceklerinin belli belirsiz sesi işitiliyor. Saçlarını fırçalarken bir soğuk hava dalgası sarmalıyor onu; nemli, soğuk parmaklar dolaşıyor yüreğinin çevresinde.

Güneş çıkıyor. Kavak ağacı şimdi yeşil. Her yer çiyle kaplı. Kazlarla palazlardan oluşan küçük bir sürü ırmakta yüzüyor. Sis beyazlaşıyor, dağdan ağıyor. Çam ağaçları, tam kıyıda çiçeğe durmuş manuka ağacı, mavi suyun önünde beyaz bir yığın. Bir tarlakuşu ötüyor, su mırıldanıyor. İleride, ırmağın ivinti yerinin parıltısını ancak seçiyor. Sis yükselip alçalıyormuş gibi görünüyor.

Şimdi gün, bir obua düetiyle iyiden iyiye ağarıyor. Açık seçik işitiliyor sesleri.

Güneş – hiç böyle bir gündoğumu görülmüş müdür? Islak yolda, çam ağaçları arasında yürüdüler. Güneş altın gibi parlıyor, çalılıkların arasında çekirgeler ötüşüyor. İnce bluzunun arasından güneşin derisini kavurduğunu duyumsadı, hoşuna gitti bu.

17 Aralık – Trende. Bundan daha sıcak bir gün olmuş mudur hiç? Sıcaktan altın rengine dönmüş toprak kavruluyordu. Koyunlar kayaların gölgesine sığınıyorlar. Uzakta, tepeler sıcaktan titriyor. M. ile karşılıklı oturduk. Çok sevimli bir görünüşüm var.

28 Aralık – Gene trendeyiz, bu kez Gilmour’la birlikte. Oldukça eğleniyorum, çok da mutluyum. İyi bir gün geçireceğimizi biliyorum, daha doğrusu duyumsuyorum; bu da on bin kilometrelik yolculuğa değer. Ama May Newman’ın ne duyacağını merak ediyorum. Onun, benden “uzaklaştığı” kuşkusu var içimde. Ama ben kendimi beğeniyorum, bu yüzden de mutluyum. Döndüğümden beri başıboş bir hafta geçirdim, hiçbir şey yapmadım. Önümüzdeki pazara dek kesin bir karara varmalıyız. Ah, denizle Wagner bir arada! Tanrı’ya şükür, beş şiir yazdım.

Akşam. Onunla koruda geçirdim akşamı. Olağanüstü zarif, beyazlar giymiş. Yüzer gibi yürüyor. Çalılıklarda oturuyoruz, güneş ışığı kahverengi saçlarını güzel bir kestane rengine dönüştürüyor – öylesine büyüleyici ki bu. Ama dingin duyumsuyorum kendimi. [okunmuyor] Tıpkı bir düş gibi. Deniz tropik mavisi. Küçük bir ada var, Mana Adası. Ara sıra çalılıkların arasından yanık kurşun kırmızısı (?) bir keten tarlası görüyoruz; onun ardında da denizi. Çalılık eğreltiotlarıyla dolu. Küçük pipi-wharona’ mın21 sesi duyuluyor zaman zaman. Kum öyle sıcak ki! Kahverengi ayakkabılarımın arasından ayaklarımı yakıyor. Şapkamı çıkarıp bir İspanyol hanımefendisi gibi küçük, kahverengi bir tül örtüyorum başıma. Müzikten söz ediyoruz; en çok da Macdowell ile Chopin’den. Ne yazık, kendimi ondan daha üstün buluyorum.

Sonra tek başına bir ağaç.

İyi bir yazar olmalıyım. Tutkum, düşüncelerim var. Ama bütün bunları sonuna dek götürecek gücüm var mı? Geri dönersem evet, dönmezsem hayır. Peki, ama neden olmasın?

31 Aralık – [Birkaç kez elyazımı değiştirmeyi denedikten sonra] Hiç, ama hiçbir zaman elyazımı değiştiremeyeceğim. Odamın altındaki odada bir adam sigara içiyor. Kokusu penceremden içeri giriyor; öyle çok anıyla kuşatılıyorum ki, bir an kendimi anımsamayı unutuyorum. Dışarıda akşam göğünde engin bir hafiflik. Bitişik bahçede çimleri biçiyorlar. Makinenin tekdüze tıkırtısını işitiyorum. Aralığın 31’i, hava çok serin, dingin. Çim biçme makinesinin sesi içinde bulunduğum kırsal ortamı vurguluyor. Sonra, o sigara!

4. (İng. A Woman; sonra A.W.) Bir kadın; kuşkusuz K.M.’dir.

5. (Fr.) Duruma göre. (Y.N.)

6. (Alm.) Akşam karanlığı. (Y.N.)

7. (İt.) İyi dinlenmeler. (Ç.N.)

8. (Fr.) Sonra. (Ç.N.)

9. Yeni Zelanda. (Ç.N.)

10. (Fr.) Tek şey. (Ç.N.)

11. (Fr.) Sırasıyla, “nasıl yapılacağını bilmek”; “yüksek sosyeteden”; “bazen”. (Ç.N.)

12. Yeni Zelanda yerlileri Maorilerin oturdukları kulübeler. (Ç.N.)

13. Cordyline. Avustralya ve Yeni Zelanda’da yetişen, ahşap eşya yapımında kullanılan bir ağaç. (Ç.N.)

14. Leptospermum scoparium. Yeni Zelanda’ya has mersingillerden kışın yapraklarını dökmeyen çalı ve küçük ağaç. (Y.N.)

15. Yeni Zelanda’ya has çıtkuşu. (Y.N.)

16. Maori köyü. (Y.N.)

17. Maorilerin yetiştirdiği kırmızı, sarı, turuncu üç cinsi olan tatlı patates. (Y.N.)

18. Rua Tapunui Kenana (1869-1937). Bir Maori yalvacı. (Y.N.)

19. Bir çeşit tatlı patates.

20. Yeni Zelanda’da yaşayan uzun kuyruklu guguk. (Y.N.)

21. Avustralya, Yeni Zelanda ve Papua Yeni Gine’de bulunan dünyanın en küçük guguk kuşu. (Y.N.)

*****

1908

1 Ocak – Yeni yıl ışıdı – 1908 BENİM YILIM.

Mutlu yıllar sana. Ah gökyüzü, şu kocaman yıldız, ışık, ses, buruk deniz...

Peki, ama kafam var, yaratıcı yeteneğim de.

Başka neye gerek var?

Aşağıdaki satırlardan açıkça anlaşıldığına göre, babası, Katherine’in İngiltere’ye dönmesi için verdiği geçici izni geri almıştı. Alpers’in, Katherine Mansfield: A Biography adlı yapıtı (s. 99) olup bitenlere biraz ışık tutuyor. Öyle görünüyor ki, Katherine bir danstan sonra yaşadığı serüvenin coşkulu bir öyküsünü yazmış; kâğıt annesiyle babasının eline geçmiş. Doğal olarak, onu başıboş bırakıp bırakmamak konusunda bir kez daha düşünmüşlerdir.

23 Ocak – Clara Butt’la Kennerley Rumford’u bekliyorum.

Kathleen’in kız kardeşi: Uzun siyah saçları gergince arkaya doğru fırçalanmış, solgun, ince bir kız – halinde çocuksu bir şey var. Yanında erkek kardeşiyle kız kardeşi. Krem satenden bir gece mantosu giymiş. Donuk, dingin bir ev, balkonda yılanyastıkları, ağır eşyalar, toz içindeki kitaplık, babasıyla büyükbabasının soluk fotoğrafları, garip tavrı, yetersiz beslenme, gün ışığından yoksunluk. Althea için yaşam bu. Dickens var kuşkusuz, Thackeray, Stevenson var. Birkaç mektup, bir yığın eski günce. Böylece yaşlanıyor, bu sessizliğin içinde. Yaşlı hizmetçi, adları duyulmadık, tiridi çıkmış korkunç köpekler. Yürüyüşler, akıllı uslu. Ara sıra tramvaya binip dolaşma; güçlükle işitilen bir müzik. Piyano çalıyor. Gül ağacından yapılma, arka kısmı satenle kaplı. Cılız bir ateş, gelen gideni yok, küçük bir yatak odası, elinde kutsal suyu tutan beyaz porselenden bir melek. Kilise, romantizm. Saçları. Saçlarına iki gül iliştirişi, aynanın önünde duruşu, güzel olduğunun bilincine varışı.

(?) Şubat – Gece. J’attends pour la premiere fois dans ma vie la crise de ma vie. Ay ışığında, sokaktan bir koyun sürüsü geçiyor. Kırbacın şaklamasını işitiyorum, ardında siyah, ağır araba – bir cenaze arabası il me semble.22 Bu kurban ışığında güzel görünüyorum. Korkmuyorum. Duyumsuyorum yalnızca. Çok uzun beklemediğim için yüce Tanrı’ ya şükrediyorum; çünkü ruhum onu özlüyor, bedenimin gün boyu onu özlediği, onun için çırpınıp durduğu gibi. Hadi gel artık. Her geçen an büyük bir tehlike ânıymış il me semble. Ama bu adamı bütün yüreğimle seviyorum. Öteki umurumda bile değil. Geliyor. Yatağıma yatıyorum.

Eski bir ceketin cebinde Ariadne’nin eldiven tekini buldum – iki gümüş düğmeyle iliklenen bej rengi süet bir eldiven. İki yıldır orada kalmış. Ama hâlâ ince bir biçimde Carlotta’yı çağrıştırıyor; onu yanağıma dayadığımda sevdiği kokunun gizini duyabiliyorum hâlâ. Ah Carlotta, anımsıyor musun? Bir faytonla Regent Caddesi’ne kayarcasına gidiyorduk, iki yanımızda altından ışık çiçekleri, önümüzde ince bir hilal.

10 Şubat – Sonunda kendimi öldüreceğim – hiç kuşkum yok.

18 Mart – Pırıltımı yaşamımla ödüyorum –keşke ölseydim– gerçekten de.

Başkaları gibi değilim ben, yaşanacak ne varsa yaşadım çünkü. Ama bana yardım edecek hiç kimse yok. Kuşkusuz Oscar var – Dorian Gray.

1 Mayıs – Her zamankinden daha kötüyüm. Bu yol deliliğe götürecek beni. Kendine çekidüzen ver!

17 Mayıs – Akşam saat 21.00. Pazar gecesi. Dolunay.

Şimdi plan yapalım.

Ah, Kathleen, bu korkunç düzenleri kurma artık – iğrenç bir biçimde aptalca davrandın. Çektiğin, daha da çekeceğin acılardan ders al. Böyle kalamazsın, çok iyi biliyorum bunu. İyi ol – Tanrı aşkına iyi ol, yürekli ol, gerçeği daha çok anlat, daha iyi bir yaşam sür. Bütün bu aldatmacalardan bıktım – ay hâlâ ışıldıyor – yıldızlar hâlâ gökyüzünde. Yarın kalkıp kalbin için doktora gitsen iyi olur – sonra da bütün o aptalca, saçma sapan sorunları çöz. Nereye olursa olsun, bir yere git. Burada kalma – çalışmayı kabul et, insanlarla savaş. Böyle giderse, olanca hızla, Cehennem’e doğru yol alırsın. TOPLA KENDİNİ. Kalpten öleceğime böylesine inanmam gerçekten çok tuhaf – üstelik hep Arthur’un suçu23 yüzünden.

Mayıs – Elizabeth Robins’in bir kitabını, Come and Find Me’yi yeni okuyup bitirdim. Gerçekten, zekice, olağanüstü bir kitap; içimde büyük bir güç uyandırıyor. Kadınların gelecekte neler başarabileceklerinin şimdiden belirsizce bilincine vardığımı duyumsuyorum. Henüz gerçek anlamda olanakları olmadı kadınların. Aydınlanmış çağımızdan, önyargılardan kurtulmuş ülkemizden söz ediliyor – saçmalıktan başka bir şey değil! Kendi yaptığımız zincirlerle sımsıkı bağlıyız biz. Evet, bu zincirleri kendi kendimizin yaptığımızı, onları kendimizin koparmamız gerektiğini şimdi anlıyorum. Peki ben – peki benim ülküm, yaşama ilişkin düşüncelerim nerede kaldı? Oscar –yatağımın başucunda hâlâ canlı bir gardenya var– ruhumda hâlâ öylesine sağlam bir yer mi tutuyor? Hayır; çünkü giderek daha geniş bir görüngeden bakma yetisi kazanıyorum. Biraz Oscar, biraz Symonds, biraz Dolf Wyllarde – Ibsen, Tolstoy, Elizabeth Robins, Shaw, d’Annunzio, Meredith. İnsanın kendi yaşamının karmaşık dokusunu dokuyabilmesi için birçok çileden birer iplik alması iyidir – bunlar arasında bir uyum sağlanması gerektiğinin bilincine varması da. Koyun yetiştirmek, yün taramak, boyayıp damgalamak gerekmez – hazır olan her şeyi sevinçle almak böylece kazanılan zamanda çok daha ileriye gitmek, bağımsızlık, kararlılık, sağlam bir amaç, ayırt etme yeteneği, zihinsel açık seçiklik – işte kaçınılmaz olan şeyler. Sonra İstem-Sanat’ın saltık olarak kendini geliştirmek olduğunun bilincine varmak. Dehanın her insanın içinde uyur durumda olduğunu, önemli olanın, içe işleyen şeyin varlığımızın temelinde yatan bireyselliğinin ta kendisi olduğunu bilmek.

Benim gereksinim duyduğum şeyler kısaca şunlar: güç, varsıllık, özgürlük. Bizi böyle acımasızca köstekleyen, aşkın dünyadaki tek önemli şey olduğu kuramı; kuşaktan kuşağa kadınlara çekiçle vurula vurula öğretilen bu yavan kuram. Bu mavaldan kurtarmalıyız kendimizi – mutluluk, özgürlük olanakları o zaman, ancak o zaman belirir.

12 Ekim – Benim için şanssız bir ay. Bu ayı geçirmek zorunda olmaktan nefret ediyorum; her gün yılgıyla doluyor içim.

21 Aralık – Walter Pater’in Child in the House’unun biçemine çok benzeyen bir yaşamın öyküsünü yazmak isterdim. Wellington’daki bir kız hakkında; bu kendine özgü, çekiciliğini, kısırlığını, ikliminin özelliklerini –rüzgârı, yağmuru, ilkbaharı, geceyi– sonra, denizi, bulutların görkemini. Sonra kalkıp Avrupa’ya gidiyor. İkili bir yaşam sürdürüyor orada; geri dönüyor, tam anlamıyla düş bozumuna uğruyor; sonunda her şeyin gerçeğini görüyor –Londra’ya dönüyor, orada sürdürüyor yaşamını; öylesine tuhaf bir yaşam ki, yaşamın kendisi onu bağrına basıyor gibidir– sonra, ölesiye hasta W.ye dönüyor, orada ölüyor. Bir öykü – bir öykü taslağı, o da değil, daha çok ruhbilimsel bir inceleme – derin ilgiye dayalı bir şey. İklimin yol açtığı sıkıntıya, yapay olana duyulan garip özleme bol bol yer vermeliyim. Savaşım adını vermeliyim ona; çocuğun adı da –hah, buldum– bir Maori olmalı, adı da Maata olmalı. Rehber Warbrick de girmeli öyküye.

Katherine’in yılda 100 sterlinlik bir ödenekle Londra’ya gitmesine izin verildi. Temmuz’da, Lyttleton’dan gemiye bindi, 24 Ağustos 1908’de Londra’ya vardı, müzik öğrenimi gören kızların kaldıkları Beauchamp Lodge Öğrenci Yurdu’na yerleşti. Hiç zaman yitirmeden Carlton Hill’de oturan Caesar’ın ailesiyle ilişkilerini yeniledi. Caesar’ ın kardeşi Garnet’e tutuldu. O sıralarda gezici bir opera topluluğunda kemancıydı Garnet. Katherine kasım ayını Hull’da onunla birlikte geçirdi.

Buna karşın, 2 Mart 1909’da ansızın, şan öğretmeni George Bowden’la evlendi; ertesi sabah da, gene birdenbire bıraktı onu. Bu görülmedik olay hakkında, Alpers’in Biography’sinde (s.113-119) bilgi verilmektedir. Bir süre için Katherine, o sırada Liverpool’da bulunan sevgilisi Garnet Trowell’e döndü. Evlenip ayrıldığı haberi Yeni Zelanda’ya ulaşınca, annesi durumu kurtarabilmek için alelacele 27 Mayıs’ta İngiltere’ye geldi. Alpers, annesinin, kızının bebek beklediğinden habersiz olduğunu söylüyor. Belki de doğrudur, ama Alpers’in öne sürdüğü gibi, Katherine’in kendisinin de bunu bilmemesi pek inandırıcı görünmüyor. Mrs. Beauchamps, kızını Bavyera’ya götürüp orada bir manastırda kalması için gerekli düzenlemeleri yaptıktan sonra, 10 Haziran’da Yeni Zelanda’ya gitmek üzere yola çıktı.

22. (Fr.) Sırasıyla, “ömrümde ilk kez yaşamımın bunalımını bekliyorum”; “gibi geliyor bana.” (Ç.N.)

23. Sözcük açık seçik “Arthur’un” diye yazılmış; ama Katherine’in bu dönemdeki yaşamının sarsıcı dramında, bu adda kimsenin izine rastlayamadım.

*****

1909

Brüksel, Frühling24 1909.

Ağaçların en güzeli; kiraz ağacı şimdi

Çiçeğe durmuş dallarıyla

Ormanın kıyısında duruyor

Beyazlara bürünmüş Paskalya için.

Kutsal Cuma – Kutsal Cuma akşamı; yılın en önemli, en anlamlı günü, hiç kuşkusuz. Avuçlarımda çivi izleri, boğazımda kavurucu susuzluk, İsa’nın can çekişmesini duyarım hep. Hiç kuşkusuz, ölü değil o; sevdiğimiz ölülerin hepsi de bizim yakınımızda. Büyükannem, İsa, hepsi. Yardım elini uzat bana. Ben de susadım. Çarmıhın üstüne doğru eğiliyorum. Çarmıha gersinler beni – gersinler ki, “Bitti!” diye bağırabileyim.

Erinç bulamadım bir türlü.

Oradan oraya savurdum kendimi, “Acı çekiyorum,”

diye bağırdım.

Yaralı bağrımın içinde

Döndü bıçak, etimin derinlerine indi.

Bir duvara benziyordu yaşam,

Tuğladan, pis, isli bir duvara.

Ah, güneşe uzanan körpe dallar!

Parmaklarının ucunda yükselmiş,

Işığa doğru uzanan bitkiler!

Şu anda dile getiremiyorum. Belki çok sonra başarabilirim bunu. Acı çekerken, birdenbire dile getireceğim kendimi. Kendini açığa vurmanın sevinci.

Onu görüyor musun?

Bak, şu alaca ışıkta

Orada asılı perdenin arkasında,

Bak nasıl kımıldıyor, ürperiyor.

Ey kadın, onun için ağlama böyle.

Perdeyi şişiren rüzgârdan başka bir şey değil.

Başını kısır göğsüme yasla.

Çocuk! Gelip sandalyemin arkasında duruyor,

Sonra elleriyle gözlerimi kapatıyor. “Bil bakalım,

Kimim ben annecik?” “Hiç bilmiyorum – sen

değilsin.”

Çocuk – bu gece bu odaya geldi,

Karanlıkta el yordamıyla yolunu bularak.

“Niçin karanlıkta oturuyorsun anne?”

“Ağlamaktan gözlerim yoruldu, canım.”

“Sen burada kalırsan karanlıktan korkmam.”

(Ah, yüreğinden, beyninden geçen düşünce

Bir daha ışığı hiç göremeyecek.)

Çocuk – gelip sandalyemin arkasında durdu.

Sonra gözlerime bastırdı ellerini. “Kim o?

Bil bakalım, annecik!” “Sen olamazsın.”

“Yo, hayır! Üç seferde bil bakalım.” “Dur öyleyse, üç

sefer çok az.”

Onu dinginleştirecek biricik eller,

Sımsıkı bitişmiş, avuç avuca.

Çocuk – ürkek ürkek durdu karşımda.

“Dizine oturamaz mıyım, çok mu küçüğüm

Annecik? Öyle yorgunum ki, oynayamam şimdi.

Çok ağır geliyorsam” – “Hayır küçük oğlum!”

Annenin kanı buz gibi oldu damarlarında:

Hafifti, öyle hafifti ki.

Çocuk – yüzünü göğsüme gömdü,

“Ah, anne – bırak kalayım!” diye ağladı.

Trenle Harwich’e gidiyorum. Korkarım hiç kendimde değilim. İşte buradayım. Öğleden sonra bir uyku hapı alıp saat beşi geçinceye dek uyudum. Ida uyandırdı beni. Hâlâ yarı uykuda, korkunç yorgun, eşyalarımı topladım, bir şeyler yedim. Benim gene uzaklara gitmem fikri çok heyecanlandırıyor onu; son anda, Liverpool St.ye giden trene biniyorum. İkinci mevki bir bilet aldım, işte buradayım, hâlâ bitkinim, ama uyuyamıyorum. Vagon dolu, ama Garnie, evime gidiyormuşum gibi bir duygu var içimde. İngiltere’den kaçmak – en büyük isteğim bu. Nefret ediyorum İngiltere’den. Yağmurlu, karanlık bir gece. Karşımda kırmızı pelerinli küçük bir kız uyuyor; saçlarını savuruyor, tıpkı yıllarca önce Brüksel’de küçük bir kızken, Dolly’nin yaptığı gibi. Benden başka herkes uyuyor. Tren karanlığın içinde sarsıla sarsıla gidiyor. Yeşil ipek bir eşarpla donuk pembe kadifeden [okunmuyor] koyu kahverengi bir şapka var başımda. Mrs. K. Bendall adıyla yolculuk ediyorum.

Brüksel’de sabah. Çok iyi uyudum, yatmadan önce küçük bir konyak-soda içtim, şimdi daha iyiyim neredeyse, bana aman vermeyen o dayanılmaz baş ağrım hâlâ sürüyorsa da. Bayanlar kompartımanında yıkanıp giyinmiş, şapka kutumun üstünde oturuyorum; birden çok eğleniyorum – herkese bakıp. Az önce saçlarımı yıkayıp fırçaladım. Ne tipler! Pembe yünler giymiş şu şişko kadın – aman Tanrım! Sonra, Brüksel yakınlarında bir manastıra yerleşmeyi düşünen şu değerli İngiliz mürebbiye. Herkes beni Fransız sanıyor. Cook’s’a uğrayıp her şeyi halletmeliyim.

29 Nisan – Şimdi bu odadayım. Neredeyse, daha bu satırları yazıp bitirmeden bir başka odada okuyacağım onları; yaşam böyle. Eşyalarımı topladım, Londra’ya gidiyorum. Bir daha mutlu bir kadın olabilecek miyim, acaba? Je ne pense pas, je ne veux pas!25 Ah, şu anda New York’ta olsaydım! Şu söylediğime bak! Bir türlü yerimde duramıyorum. İşin acı yanı bu.

Güzel bir gün, kardeşim – ama görmüyorum onu. Bedenim öylesine kendi kendisinin bilincinde ki. Olabilecek bütün korkunç şeyleri je pense26 –“bütün bu iğrençliği”– yüreğim öyle kederli ki, sonunda gerçekten hastalanacağım – yerim yurdum, şapkamı asıp koca dünyada işte burası benim evim diyebileceğim bir yerim yok. Ama attendez27 yemek yememelisin, uyumamalısın! Kendini ölü gibi duyumsarken, “formunda” görünmenin yararı yok.

Trenle Anvers’e gidiyorum. Belçika’yı seviyorum, yeşili, erguvan rengini seviyorum çünkü. Acaba ne zaman oturup küçük oğluma kitap okuyacağım?

Aşağıdaki metnin, Katherine’in sevgilisine yazdığı postaya atılmamış bir mektup olduğu anlaşılıyor. “A.C.F. mektup. Gece” başlığını taşıyor.

Haziran 1909 – Bu sıkıntılı gün bitti sonunda, yağmurdan sırılsıklam kestane ağacının dalları arasından tan ışığı süzülmeye başladı. Dünkü o güzel, coşturucu yürüyüş sırasında soğuk almış olmalıyım; bugün hastayım çünkü. Sana yazdıktan sonra çalışmaya başladım –ama çalışamadım– üstelik öyle soğuk ki. Düşün, haziran ayında, üst üste iki çift çorap, iki ceket giyip yatağa sıcak su şişesiyle giriyorsun, gene de titriyorsun... Sanırım, böyle titrememin, başımın dönmesinin nedeni, duyduğum acı. Sesleri sana yabancı olan bir evde bütün gün yapayalnız olmak, bedeninde, kafanı etkileyen korkunç bir kargaşa duymak, iğrenç olaylar, tiksindirici kişiler getiriyor ansızın gözünün önüne, silkinip uzaklaştırıyorsun onları, ama ağrı azalır gibi olup sonra gene artınca yeniden beliriyorlar. Ah ne yazık! Yabanıl korularda yalınayak yürüyemeyeceğim bir daha. Buranın havasına alışıncaya dek...

Tasarlayabildiğim biricik hoş şey, büyükannemin beni yatağıma yatırıp bir çanak sıcak sütle ekmek getirmesi, ellerini kavuşturmuş, sol elinin başparmağı sağ elininkinin üstünde, durup, o tapılası sesiyle, “Bak, canım, ne güzel değil mi?” demesi. Ah, ne umulmadık bir mutluluk olurdu bu. Sonra uyanıp onun ayaklarım soğuk mu diye bakmak için çarşafları kıvırdığını, onları kedi tüyünden daha yumuşak küçük pembe bir havluya sardığını görmek... Ne yazık!

Bir gün, “Anne, ben nerede doğdum?” diye sorarsa, “Bavyera’da, canım,” diye yanıtlayacağım onu. Bu soğuğu –bu hem fiziksel, hem zihinsel soğuğu– bu yürek üşümesini, ellerimin, ruhumun soğukluğunu bir kez daha duyumsayacağım, sanırım. Sevgilim, bu gece çok üzgün değilim. Umarsızca konuşma –senin var olduğunu bilme– gereksinimi duyuyorum yalnızca... Hepsi bu.

Pazar sabahı – Bir pazar daha. Bugünün bize, ikimize de getirmediği nedir? Benim için tatlılıkla, tasayla dolu bir gün. Glasgow – Liverpool – Carlton Hill – Evimiz. Bugün de yağmur yağıyor – insanı bir anıdan ötekine sürükleyen, düzenli, inatçı bir yağmur. Sana yazdığım mektubu bitirdikten sonra, aşağıya, yemeğe inip biraz çorba içtim. Yanımda oturan yaşlı doktor, “Lütfen, şimdi gidip yatın,” dedi ansızın; ben de kuzu kuzu gittim, biraz sıcak süt içtim. İşkence gibi bir geceydi. Sonunda sabahın geldiğini duyumsayınca bir mum yakıp saate baktım; on ikiye çeyrek vardı daha. Uyku hapına karşı direnmenin ne demek olduğunu biliyorum şimdi. Baş ucumdaki masanın üstünde Veronal vardı. Unutuş – derin uyku – düşün! Ama almadım. Kalkıp giyindim, oraya buraya tutunarak...

Wörishofen: Bayern: 4 Temmuz, 1909.

Derelerin çağladığı

Doğup büyüdüğüm

uzak bir ülkede

Selviler ürperiyor

Bir zamanlar bildiğim gölcüklerin kıyısında...

İşitiyor çoktan unutulmuş

Beni bilen o tarlalarda,

Şimdi Londra’da uzanıp döşeğime

Uyku arıyorum bir başıma.

Ich muss streiten um vergessen zu können; ich muss bekämpfen, um mich selbst wieder achten zu können. Ich muss mich nützlich machen, um wieder an das Leben glauben zu können.

Ich will arbeiten, ich will mit dem Glück, um die Zufriedenheit kämpfen.

Wir müssen jeder allein sein – allein arbeiten, allein kämpfen, um unsere Kraft, Opferwilligkeit zu beweisen.28

Büyükanne

Kiraz ağaçları altında

Leylak rengi basma giysisiyle büyükannem

Küçük erkek kardeşimi gezdiriyordu kucağında.

Küçük erkek kardeşim gibi körpecik bir rüzgâr

Kiraz dallarını sarstı

Kiraz çiçekleri yağdı büyükannemin saçlarına

Soluk leylak rengi giysisine

Küçük erkek kardeşimin üstüne başına.

“Bakabilir miyim, büyükanne?” dedim.

Eğilip atkısının bir ucunu kaldırdı büyükannem,

Derin uykudaydı,

Ama ağzı kıpırdıyordu, öpüyormuş gibi.

“Ne güzel!” dedi büyükannem, başını sallayıp

gülümseyerek,

Ama benim dudaklarım titredi,

Büyükannemin sevecen yüzüne bakarken,

Küçük erkek kardeşimin yerinde olmak istedim,

Kollarımı büyükannemin boynuna dolamak,

Gözlerinde parlayan iki damla gözyaşını öpmek.

(1909)

Kısa bir süre sonra, bebeğini doğurmayı tutkuyla isteyen K.M. düşük yaptı. Çocuğunu yitirmeye dayanamayan Katherine, kendi bebeğinin yerini alacak bir çocuk edinmek istedi... Katherine’e bir çocuk bulmayı üstlenen Ida Baker, Welbeck Sokağı’nın arkasındaki ara sokaklardan birinde yaşayan, son zamanlarda hasta düşmüş Walter adında küçük bir oğlan buldu. Walter birkaç haftalığına Wörishofen’a gitti, Sally –Katherine’e böyle diyordu– sağlığına kavuşturdu onu. (Alpers, s. 125)

24. (Alm.) İlkbahar. (Y.N.)

25. (Fr.) Sanmıyorum, istemiyorum. (Ç.N.)

26. (Fr.) Düşünüyorum. (Y.N.)

27. (Fr.) Durun. (Ç.N.)

28. (Alm.) Unutabilmek için çaba harcamalı, kendime saygımı yeniden kazanmak için savaşmalıyım. Yaşama yeniden inanabilmek için kendimi yararlı kılmalıyım. / Çalışmak istiyorum, mutlu olmak için talihle savaşmak istiyorum. / Her birimiz yalnız olmak zorundayız; özverimizi kanıtlamak için yalnız başına savaşmalıyız. (Ç.N.)

*****

1910-1911

Ocak 1910’da, Katherine, Londra’ya, anlaşıldığına göre, bir süre kocasının yanına döndü. Onun önerisiyle Bavyera’da yazdığı öykülerin bazılarını The New Age’e götürdü. Derginin editörü, A.R. Orage olumlu karşıladı bu öyküleri.

Katherine, ilkbaharda acılı bir peritonit ameliyatı geçirdi. Rottingdean’da güç bir nekahet döneminin ardından romatizmaya yakalandı. Katherine Londra’ya dönünce, Cheyne Walk’da yaşamaya başladı, orada William Orton’la arkadaşlık kurdu; Orton, The Last Romantic adlı özyaşamöyküsel romanında bundan söz eder.

1911 yılının başında, Katherine, Gray’s Inn Yolu’ndaki Clovelly Mansions’a taşındı. Alpers’e göre (s.139), ilkbaharda yeniden gebe kaldı. Bu doğru olsa da olmasa da –ben kendi adıma kuşkuluyum bundan; çünkü ilk ameliyatın Katherine’in gebe kalma olasılığını çok azalttığına ilişkin kanıtlar var– bu iki ameliyatın (gerçekten iki kez ameliyat olmuşsa), Katherine’in yaşamında ruhsal açıdan büyük bir önemi olduğuna kuşku yok. Çocuğu olması artık uzak bir olasılıktı. Katherine, –hiçbir zaman doğmayan– bir çocuk sahibi olmayı umarsızca için için umdu hep.

1910 – Gerçekten iyi bir şey yazmak için çılgınca bir istek var içimde – ve bunu yapma yetersizliği, tasarlanabileceği gibi, son derece üzücü. Gene de, sonunda önemli bir şey ortaya çıkmasa da, çaba harcamalıyım.

14 Mart – Bu, neredeyse delice çalışma özlemi içimi kemirip duruyor sanki. Korkunç, dayanılmaz bir acı kapladı içimi.

Gray’s Inn Yolu boyunca

Donuk bir gökyüzünde gri bulutlar, yorgun kuşların kanatları gibi ağır ağır deviniyor. Rüzgâr esiyor: Çiğ ışıkta yapılarla insanlar birdenbire gülünç görünüyorlar – çok keskin çizgili biçimlendirilmiş, kötücül biçimde var edilmiş.

Gray’s Inn Yolu boyunca yol alan küçük bir alay. Önde, bir laternayla iki çıkının ağırlığı altında gıcırdayan bir el arabasının sapları arasında bir adam. Ufak tefek, kara sarı, başı öne sarkmış, yüzü ter içinde. Laterna kıpkırmızı, iki yanında mavi-altın yaldızlı “dans eden bir resim”. Arabadaki çıkın bir kadın. Siyah bir yağmurlukla bir gemici şapkası görüyorsunuz yalnızca. Kucağında tuttuğu küçük çıkının kireç gibi bembeyaz bacakları, sarı potinleri, atkının gevşek uçlarından sarkmış, sallanıyor. Arkadan iki küçük oğlan geliyor; ayakları takılıp düşmekten korkuyormuşçasına gözlerini yere dikmiş, ufak ufak adımlarla yürüyorlar. Tek sözcük bile etmiyorlar; gözlerini hiç kaldırmıyorlar yerden. Bu sessizlik, bu dikkat, yürüyüşlerine garip bir saygınlık veriyor.

Ayaklarını sürüyerek, iki yanında mavi altın yaldızlı “dans eden resim” bulunan o kıpkırmızı, görkemli şeyin ardına takılmış, bilinmeyen bir yere doğru çetin bir yolculuğa çıkmış hacılara benziyorlar.

Aşağıdaki kayıtlar, ölmüş William Orton’ın The Last Romantic adlı kitabından alınmıştır. Doğruluklarından kuşkulanmak için hiçbir neden yok. Orton, Michael’dır. Lais ise âşık olduğu kız. Katherine’in o sıralarda adını Catherine diye mi yazdığını bilemiyorum.

6 Eylül 1911, Çarşamba – Dün öğleden sonra Michael gelip Siyah Opal’i istedi benden. [Katherine’in ona verdiği, bir çeşit tılsım olarak kullandıkları bir yüzük.] Siyah Opal’i hemen çıkardım parmağımdan. Michael açık gri bir giysi giymiş, cıvıl cıvıl renklerde bir boyunbağı takmıştı. Daha sonra, onunla Queen’s Hall’da buluşmaya söz verdim – gitmek istiyordum, evet evet. Çanlar beşi çalarken, O beni görmeye geldi. Beni kollarına alıp Siyah Yatak’a taşıdı. Çok esmer, çok güçlüydü... Hava karardı. Bir yabankedisi gibi sokuldum ona; diz altından kurdelelerle bağlanmış gümüş rengi çoraplarımı, kenarlarına beyaz kürk geçirilmiş sarı süet ayakkabılarımı, yabancı gözüyle beğendim. İki yabanıl hayvan gibi seviştik. Gece geç vakit parkta, bir ağacın altında oturduk. Ay, hızla kuruyan ağaçların dalları altında parlıyordu. Çimenler toprak kokuyordu. Koyu gölgeliklerde sevgililer sarmaş dolaş yatıyorlardı. Ama çevremdeki her şey Michael’a kesmişti sanki. Bana doğru geldi – yanımdan geçti – durup bir sigara yaktı – uzakta gördüm onu – ayak seslerini hafif hafif işitiyordum arkamdaki yolda – sıçrayarak ayağa kalkmak, aya doğru, “Je veux mourir, je veux mourir!”29 diye bağırmak istiyordum – ellerimi ovuşturup öne arkaya sallanarak ağlamak istiyordum; sonra dinginleştim, kımıltısız kaldım... Bir anlığına benimle birlikte eve geldi. Bir mum yaktım – dünya silinip gitti. Devindim. Giysilerimi omuzlarımdan yırtarcasına çıkardı. Güldüm – öne doğru eğildim – zarif, kıvrak – mumu söndürüp ay ışığıyla aydınlanmış odada belime dek çıplak durdum. “Güzelim benim, canım!” Kollarını belime dolayıp önümde diz çöktü. Ona sımsıkı sarıldım, bedenini bedenime bastırdım, saçlarımı arkaya sanırdım, aya bakıp güldüm. Tutkudan çılgın gibiydim – öldürmek istiyordum... Yavaş yavaş bıraktı beni.

Bu sabah St. Malo’nun resimlerini yazı masasının üstüne yaydım; eskiz defterinin yapraklarını çevirdim. Michael’a duyduğum sevgi değişti: Daha zorlayıcı, daha karşı konulmaz oldu. Bazen umutsuzca hiçbir zaman birlikte olmayacağımızı düşünüyorum, gene de, içimde gerçek diye bir şey kalmışsa, ikimizin de ancak birlikte olursak yaratabileceğimizi, birbirimizi tamamlayacağımızı biliyordum. Gerçek olan yalnızca Michael’la benim... Başka bir yaşama başlamak istiyorum; bu yaşam yıprandı, neredeyse paramparça oldu...

Bugün çok yalnız, çok hastayım. Pencereden sise bürünmüş yapıları görüyorum. Kereste deposundan tiz sesler, bağrışmalar geliyor, boğulmuş insanlar denizin altında bir sal yapıyorlar. Yüzükoyun yeşil suyun içinde yatıyorum, tembelce sallanıyorum, ama beni görmüyorlar, gölgem erişiyor onlara yalnızca.

Yıl sona ermek üzere.

Bu gece dünya güzel

Öyle çok yıldız parlıyor ki gökyüzünde,

Mutlu insanlar geçiyor yanımdan

El ele tutuşmuş neşe içinde evlerine dönen

Her yolakta yolumu yitiriyorum

Her taşa takılıp tökezliyorum

Hangi kapıyı çalsam

Bir bana kilitli.

K.M., 6 Eylül 1911

Az önce Lais buradaydı. Öyle güzel ki, gözüm ondan başka güzel görmüyor, tatlı Lais yetiyor bana. Gri giysisinin içinde dal gibi bedeni –parlak saçlarını yatıştıran elleri– sarı minderlere uzandı. O böyle konuşup gülerken gözleri parlar, yanaklarına pembe bir renk yayılırken, ağzı kiraz gibi kırmızıyken Tanrı’nın güneşi gökyüzüne koymasının milyonlarca nedenini anlıyorum: bir gün kapalı perdelerin arasından parlayıp Lais’in güzelliğini aydınlatsın diye. Üç sonsuzuz biz: Michael, Lais, ben. Çünkü Michael karanlıkla ışık, Lais ateşle kar; bense denizle göğüm. Ah, ne yazık ki ki prenses değil – uçları herminli küçük beyaz potinleri, gümüş rengi gömleği, üstüne pembe elma çiçekleri işlenmiş mavi iç etekliği, altın canavarlar işlenmiş, canlı turuncu astarlı, etekleri uçuşan soluk yeşil kadife giysisiyle. Kemer yerine, gözleri baklava biçiminde zümrütlerden yapılmış canlı bir yılan dolamış beline sanki; uçuşan saçları mercan tokalarla tutturulmuş. Yaban papağanı tüyleriyle astarlanmış abanoz bir kızağa binebilirdi – başının üstünde gölgelik yerine flamingolar uçuşurdu. Bir gün peri masalları yazmak için esin kaynağı olacak bana.

Gece yarısı – Après tout30 günü gününe yaşıyorum yalnızca – işimin dışında kalan her şeye çok az direniyorum; işim uğruna yapıyorum bunu. Başka sanatçılar da benim gibi bu zorlayıcı dürtü –hiç dinmeyen bu susuzluğu– bu doymak bilmez isteği duyuyorlar mı? Bir zamanlar durdurabilirdim kendimi; günler, hatta haftalar geçip giderdi, ama şimdi bir tek saatim bile böyle geçmiyor. Havada soluyorum bunu. Onunla dopdoluyum. Peki, Catherine, istediğin nedir senin, böylesine tutkuyla erişmek istediğin şey? Romanlar, öyküler, şiirler yazmak.

29 Ekim – Mucizeler mucizesi oldu: Yaşamım sona erdi, şimdi. Erinç içindeyim. Michael’ın defterine yazıyorum bunları; gecenin geç vakti – yarın uzaklarda olacağım. Güven bana, Michael – bunları söylemem yeterli değil çünkü; Catherine’ini göz kamaştırıcı ışıkta görmek sana ilginç gelebilir sanıyorum. Küçük bir çocuk oldum yeniden. Dünyayı tanımıyorum, teni, şeytanı tanımıyorum. Yalnızca imgelemimde yaşıyorum. Tüm duygularım orada, tüm isteklerim, tutkularım. Dünyadan vazgeçmek istediğim yok – geçip gitti dünya. Bıraktım onu – bıraktım onu – tek bir adımla – bakmadım, tanımadım bile – görülmeyen, gizli yerimde kalacağım şimdi.

29. (Fr.) Ölmek istiyorum, ölmek istiyorum! (Ç.N.)

30. (Fr.) Bütün bunlardan sonra. (Ç.N.)

*****

1912-1913

1911’in sonunda Katherine ile W.L. George’un evinde karşılaştık. Bu karşılaşma ile sonuçları, Between Two Worlds’de betimlenmiştir. 1912 Nisanı’nın sonunda, Katherine’in dairesinde kiracı oldum, birkaç hafta sonra da onun sevgilisi. Günce’nin aşağıdaki bölümü, ilişkimizin ilk aşamasına ilişkindir.

Kadın tam çay yaparken geldi adam. Kadın seslendi, kapıya gitti, koridorda onun, durduğunu gördü. “Merhaba!” dediler birbirlerine. Adam içeri girdi. “Çay ister misiniz?” dedi kadın. Evet, isterdi. Jo Simpson’a rastlamıştı yolda – Jo’yla mutlaka tanışmalıydı. Çanaklarla içtiler çaylarını, sigara içerek konuşmaya başladılar. Adam yaşamını anlattı ona, kadın da kendininkini. Kadın pencereye gitti, “Buraya gelin!” diye çağırdı onu. Denizi, denizin üstünde bir gemi gördü adam. Evet, kadın da görmüştü. Gidiyordu gemi – yelken açmış. Pencereden sarkmış konuştular – uzun uzun konuştular. Sonra kadın, “Ben yatıyorum. İyi geceler!” dedi. “Üstünüze bir palto örtmek ister misiniz?” “Hayır, teşekkür ederim – hem benim paltom var.” Ne sevimli görünüyordu, dürülmüş, kocaman şemsiyesiyle – tıpkı bir tanrı gibi yürüyordu.

Between Two Worlds’de betimlenen birçok olaydan sonra, Aralık 1913’te Paris’e, orada kalmaya gittik; yaşamımı kazanabileceğimi umuyordum orada. Umudum boşa çıktı, iki ay sonra Londra’ya dönmek zorunda kaldım. Paris’te Francis Carco’yla dostluğumu yeniledim.

*****

1914

Ocak, Paris

(Çay, Eczane, Marmelat diye başlayan bir alışveriş pusulasının başında.)

Çay, eczane, marmelat–

Gerçekten de çok dolaştım bugün,

Hiç geçmediğim yollardan geçtim, dükkânlara

girdim,

Hepsi de yendi, bitti şimdi.

Eczane, marmelat, çay,

Tanrım, ne güzel, ne ucuz olabiliyor bunlar!

Bahşişler, yol paraları, aptal femme’lar

Kuzular gibi atlayıp sıçradılar bütün gün,

Mutluluklarına mutluluk katıldı

Yolunan benim çünkü!

“‘Rusya’da,’ dedi Çehov Gorki’ye, ‘dürüst bir adam, dadıların çocukları korkuttukları bir çeşit gulyabanidir.’ Gorki’yle konuşurken Çehov’un tıpkı Gorki gibi konuşması ne olağanüstü.” (George Calderon)

Bu “kılavuzu” izlemek isterdim.

Aşağıdaki notların yazıldığı 1914 Şubatı’nda, Katherine Mansfield’le birlikte, Paris’te Tournon Sokağı’nda 32 numarada oturuyorduk. Yeterince para kazanmanın olanaksızlaştığını gördük; ben iş aramak için Londra’ya dönmek zorunda kaldım.

“Dingin, karşı konulmaz bir esenlik – neredeyse gizemli nitelikte, gene de fiziksel durumla bağıntılı kuşkusuz.” (Dorothy Wordsworth’ün güncesi)

Şöyle yazıyor Dorothy:

William (P.G.) şükür Tanrı’ya çok iyi,

Ağırbaşlı bir neşeyle – onu bilirsin

İnce otlarıyla, yaban sümbülleriyle konuşuyor,

Bütün bir yaz gününü aylaklıkla geçiriyor,

Bunu yapabilecek durumda çünkü.

(Bunun için de Tanrı’ya şükür)

Herkesten çok hakkı var buna, kutsal bir hak.

Tam yedide kalkıp kahvaltı ediyor,

Sonra defterine eğreltiotu yaprakları yapıştırıyor,

Saat on birde aşçının yaptığı iki küçük ekmekle

Sütünü içiyor

Sonra güneşte geziniyor.

Saat bir buçukta öğle yemeğimizi yiyoruz.

“Tanrı da çok iyi, aşçı da,”

diye gülüyor William, yemeğinin tadına vararak.

(Bazen yaşlar, doluyor gözlerime:

Ne sevecen, üstelik ah ne akıllı)

Sonra oturup okuyor bana,

Saat dörtte çayımızı içiyoruz.

Canım, inanmazsın, yalın bir çocuk masalı yüzünden

Nasıl iç çekip kederlenebiliyor

“Mary’nin Salyangozu Nasıl Ezdi”ğine

Ya da “Küçük Emie’nin Kovasını Yitirişi”ne.

Sonra, akşam yemeği için iştahı açılsın diye

Tam bir kilometre yol yürüyor,

Gece yiyoruz yemeğimizi,

Köy usulü, kuvvetli bir yemek.

Saat dokuzda yatağa girmiş, derin uykuya dalmış

oluyor,

Horlamıyor, canım, ama çok derin,

Gerçekten de çok derin bir uyku...

Ve böylece ad lib.31 sürüp gidiyor. Ne Baba adam!

Goethe’yi okuyacağım. Bir-iki şiirinin dışında, şiirlerinin hiçbirini iyi bilmiyorum. Kendi Hayatımdan Şiir ve Hakikat’i hemen okuyacağım.

“Yapılacak her şey yapılıp bittikten sonra, insan yaşamı, en iyi, en yüce noktasına varınca, biraz huysuz bir çocuk gibi olur; uyuyuncaya dek yatıştırmak için nazlatılması, oyalanması gereken bir çocuk. Sonra tüm ilgi sona erer.” (Temple)

Bu tür bir zorlama –ne söylediği ve ne anlama geldiği için değil ama hareketli ezgisi için– beni yazmaya itiyor.

Kucağımdaki çocuk

“Çocuk kucağımdayken dokunacak mısın bana?” Yalnızca hoşluk olsun diye söylenmiş bir şey değil bu. “Dokunacak mısın”ı, “dokunabilir misin”e çevir; tief, sehr tief32. Az önce düşündüm... J. ile ilgili düşüncelerime, J.ye duyduğum özleme kendimi kaptırma yürekliliğini pek bulamıyorum. Sonra düşündüm: Bir çocuğum olsaydı, şimdi onunla oynar, kendimi yitirir, onu öpüp koklar, güldürürdüm. En derin duygularıma karşı kendimi korumama yarardı çocuk.

“Hayır, bunu düşünmeyeceğim artık; katlanılmaz, dayanılmaz bir şey bu,” diye duyumsadığımda, bebeği dans ettirirdim.

Sanırım, bütün kadınlar için doğru bu. Genç annelerde gördüğünüz o garip güveni açıklıyor bu: Kucaklarındaki çocuktan ötürü, duygunun en son aşamasına karşı korunmuşlardır onlar. Erkeklere “çocuk” diyen kadınlar için de geçerlidir bu. Böyle kadınlar, erkekleriyle dopdoludurlar – saltık bir duyarsızlık durumuna sokarlar kendilerini. “Erkekler çocuktan başka bir şey değildir!”

“Hiçbiri yılda 350 sterlinin onlara yaşamın tüm rahatlıklarını sağlayacağını sanacak kadar yeterince sevdalı değildi.” (Jane Austen, Elinor and Edward). Aman Tanrım, diyorum.

J.nin odasına gidip pencereden dışarı baktım. Akşam olmuştu, ışık azdı, havada çok yumuşak bir şey vardı – insanların hiçbir zaman tam odak noktasında görünmedikleri Garip Saat. Yol boyunca bir aşağı bir yukarı yürüyen bir adamı seyrettim – duvara tırmanan bir sineği andırıyordu; sonra bir el arabasını ite kaka götüren adamlar – yalnızca kıçlarıyla ayakları görünüyor. Karşı evde, alt katta, sık demir parmaklık pencerelerden birinde, gri bir şala sarınmış, esmer bir kız oturmuş, kitap okuyordu. Saçları ortadan ayrılmıştı: Küçük, oval bir yüzü vardı. Çok çekiciydi kız; kitabın parlayan aklığı yüzüne vurmuş; pencerenin içine yerleşmiş. İspanyollar gibi, delicesine tutuldum ona...

Sanki Tanrı avucunu açmış, üstünde bir süre dans etmemize izin vermiş, sonra da sımsıkı kapatmış gibi – öylesine sıkı ki, bağıramıyorsunuz bile... Bu gece rüzgâr korkunç. Çok yorgunum ama gidip yatamıyorum da. Ne uyuyabiliyorum, ne yiyebiliyorum.

P.nin acı çekmesi sanatın dokunuşundan; istesek de, istemesek de, dönüştüren o amansız büyülü dokunuşu sanatın; dönüştürmesi gereken malzemeleri sınayıp denemekte hiçbir zaman duraksamayan, hiçbir zaman da onları dönüştürmekten geri kalmayan.

1914 Şubatı’nın sonunda, üstümüzdeki giysilerden başka çok az eşyayla Londra’ya döndük. Birkaç hafta, Chelsea’de, Beaufort Mansions’da, döşeli bir evde oturduk. Arka pencerelerden bir kereste deposuyla bir gömütlük görünüyordu.

Bir düş

6 Mart – K.T. [Katie] ve kız kardeşi, bir yanında yüksek bir tepe, bir yanında derin bir uçurum bulunan bir yol boyunca yürüyorlardı. Uçurum öylesine derindi ki, tabanındaki, yalıyarlar, diş uçları gibi keskin, minicik parlıyordu. Kız kardeşi çok korkmuştu, ablasının koluna asılmış tir tir titriyor, ağlıyordu. Bu yüzden, K.T. kendi yılgısını saklayarak, “Bir şey yok. Hiçbir şey yok,” diyordu. Bir elini içine geçirdiği siyah bir kürk manşon vardı elinde.

Ansızın, K.T.nin mavi Latince kitabındaki gibi, altı bodur atın çektiği, başına, kafatasına yapışmış bir başlık giymiş bir arabacının yönettiği bir araba onlara doğru geldi. Çılgın bir dörtnal gidiyordu atlar, ama arabacı dingindi; sessiz, kötü bir gülümseyiş yapışmıştı dudaklarına.

“Ah, K.T.! Ah, K.T.! Korkuyorum,” diye hıçkırdı kız kardeşi.

“Bir şey yok. Hiçbir şey yok,” diye azarladı onu K.T.

Ama arabaya bakarken tuhaf bir şey oldu. Atlar, dörtnal gidişlerini sürdürüyorlardı, ama onunla kardeşine doğru gelmiyorlardı; geriye doğru dörtnal gidiyorlardı, arabacı da derin bir doyumla gülümsüyordu. K.T. küçük siyah manşonuyla kız kardeşinin yüzünü örttü. “Gittiler. Gözden silindiler,” dedi. Ama şimdi de kulakları sağır eden bir takırtı, zırhları çarpışan bir atlılar ordusunun sesi gibi arkalarından geliyordu. Gürültü gittikçe daha yüksek, gittikçe daha yakından geliyordu. “Ah, K.T.! Ah, K.T.!” diye inledi kız kardeşi, K.T. ise dudaklarını sımsıkı kenetledi, kız kardeşinin kolunu sıkmakla yetindi. Gürültü üstlerine doğru geliyordu – bir an geçti – işte şimdi.

Bir ev yüksekliğinde, esmer, dingin, geniş şapkalı binicisiyle bir kara attan başka bir şey geçmedi; karanlık suları yaran bir gemi gibi, görkemlice yanlarından geçip gitti. Görüntü öylesine ürkütücüydü ki, K.T. düş gördüğünü anladı. “Hemen uyanmalıyım.” Gözlerini kapayıp sahneyi uzaklaştırmak için her türlü çabayı harcadı. Ama sahne yok olmuyordu. Bağırmak istedi, ama dudaklarının açık olmasına karşın, ses çıkmıyordu ağzından. Ağzından tek sözcük bile çıkmaksızın bağırıp çağırdı. Sonunda yatağını duyumsadı, yatak odasının yakıcı karanlığında başını kaldırdı.

Diş ağrılı pazar

Ah, niçin bu olup bitenleri betimleyemiyorum! L.M. ile benim olağanüstü ilginç olduğumuzu düşünüyorum. Gerçekten, olaylar olurken gelmiyor aklıma bu, ama hemen ardından olayın anlamı göze çarpıyor, irkiltiyor beni. Yaşamını ben mi altüst ettim? Suçlu ben miyim? Onu solgun, bana gelirken ayaklarını sürüyecek denli yorgun –yüzü gözyaşlarıyla ıslanmış, ceketinin düğmeleri koptu kopacak, etekliği yırtılmış– görünce niçin bütün bunlardan ötürü hesap vermem gerekirmiş, ona karşı bir sorumluluğum varmış gibi bir duyguya kapılıyorum? Kendini bana armağan etti. “Al beni, Katie. Seninim ben. Sana hizmet ederim, nereye istersen gelirim, Katie.” Onu mutlu etmeliydim. “Yakarılarına karşılık” vermeliydim. Çok aza mal olurdu bunlar bana; üstelik çok alçakgönüllü isteklerdi bunlar. Bir çömezim olmasına değip değmediğimi sormalıydım kendi kendime. Evet, bütün suç bende.

Bazen bağışlıyorum kendimi: “Bir döneme fazlasıyla bağlıydık. Bana dayandığında, ben deneyimler ediniyordum, inciniyordum. İsteseydim de, durduramazdım özverisini” – ama bütün bunlar kaçamaklı sözler. Bu gece, onun acıdan büzüldüğünü gördüm; Jack’in odasından çıktığımda, onun küçük bir hayvan gibi şöminenin yanında kıvrıldığını gördüm. Yatağa, divana yatırdım, örtülerle koyu renk yorganımı getirdim. Yorganın kenarlarını kıvırırken, arkaya sarkan –öylesine iyi bildiğim, öylesine uzun bir süre anımsadığım– uzun sarı saçlarıyla öyle içe dokunan bir hali vardı ki, eğilip öpüverdim onu; her zaman yaptığım gibi, kuru bir öpücük değil, insanın yorgun bir çocuğu öpmesi gibi, art arda, sevecen öpücüklerle öptüm onu. “Ah!” diye inledi. “Düşümde görmüştüm bunu.” (Bu sırada, belli belirsiz bir tiksinti duyuyordum içimde.) “Ah!” diye içini çekti, “Rahat mısın?” diye sorduğumda. “Cennet’teyim sanki, canım!” Tanrım! Hayvanın biriyim ben çoğu zaman. Yıllardır ilk kez eğilip böyle öptüm onu. Dokunuşunun neden beni hep belli belirsiz irkilttiğini bilmiyorum. Dudaklarından öpemiyordum onu.

Ah, bazen bunları birisiyle konuşmayı nasıl özlüyorum – bir an için değil, yorgun düşünceye, anıların yükünden kurtuluncaya değin. Jack’in bunu anlamasını, duygularıma katılmasını beklemem gülünç; ama gene de, anlamadığı, sıkıldığı ya da bir şarkı mırıldandığı zaman korkunç mutsuz oluyorum – belki de daha çok, onu neşelendirme yeteneğim olmadığından.

... L.M. ağlamaktan boyaları akmış, gözyaşlarıyla lekelenmiş zavallı yüzünü kaldırdı.

Bedeni boyun eğdi, ama yavaş, ağırbaşlı bir boyun eğişti bu; yürekli ruhunun dürtüsüne karşı çıkıyormuş gibi.

Odada, onun dingin soluk alışından, ateşin çıtırtısından, yağmurun camlardaki tıpırtısından başka ses yoktu. Dışarıda, pencerelerden birinde ışık belirdi, sonra bir başkasında. Gökyüzü gri, kapalıydı, küçük bulutlarla çevrelenmiş, soluk kırmızı bir yol vardı yalnızca.

Dışarıda durup Katie’nin sıcak, parlak pencerelerinden taşan ışıkta ısınmaktan hoşnut, başka sesler arasında sevgilisinin sesini dinlemekten, onun ince gölgesini seçmekten hoşnut.

(Mart)

Bu sabah, penceremden görünüm olağanüstü heyecan verici. Sert bir rüzgâr esiyor; yağmur camları dövüyor. Mezarlığın yanındaki kereste deposunda koca koca su birikintileri var, duman çıkıyor...

Son Cuma – Bugün dünya çatırdıyor. Jack ile Ida’yı bekliyorum. Tıpkı annemin yaptığı gibi, dikiş dikiyorum – iğne yüreğime batıyor sanki. Korkunç! Ama gerçeğe dönüşebilen bir şeyden daha korkunç bir şey var mıdır? Beni böyle yıldıran o şey mi? Bu yılgınlığın tam ortasında pencereden baktım; işçiler öğle yemeği yiyorlardı. Bir ateş yakmışlar, iki fıçıyla desteklenmiş bir tahtanın üstünde oturuyorlardı. Yiyorlar, sigara içiyorlar, sandviç yapıyorlardı. Böyle bir şey çıldırtabilir insanı diye belli belirsiz bir düşünce geçiyor aklımdan.

19 Mart – Düşümde Yeni Zelanda’yı gördüm. Çok hoştu.

20 Mart – Gene Y.Z.yi gördüm düşümde – o acılı düşlerden biri, oradaymışım da dönüş biletimin ne olduğunu açık seçik bilmiyormuşum.

21 Mart – İki yerli kadınla birlikte yolculuk ettim. Birinin kolunda, sıçankulağıyla dolu bir sepet, ötekinin de sepet dolusu nergis. İkisi de bebeklerini –bunu nasıl yapmışlarsa– yırtık bir şalla kendilerine bağlamışlardı. Saçları düzgünce taranmış, örgülü, üstleri başları temiz, sıska kadınlar. Otobüsün içinde karşıdan karşıya birbirlerine laf atıyorlardı. Sonra, kadınlardan biri sarkık cebinden bir parça ekmek koparıp bebeğe verdi; öteki, yeleğinin önünü açtı, çocuğu memesine dayadı. Oturmuş dizlerini sallıyorlar, fıldır fıldır gözleriyle otobüs halkına bir göz atıyorlardı. İşleri başlarından aşkın, çevrelerine aldırmaz görünüyorlardı.

22 Mart – Beatrice Campbell’la Albert Hall’a gittim. Kötü, can sıkıcı bir konser. Ama konser boyunca, başkalarıyla birlikte olmaktansa müzisyenlerle birlikte olmayı yeğ tuttuğumu, her şeye karşın, onların benim insanlarım olduklarını düşündüm. Bir viyolonselci, (kilometrelerce uzakta) başını eğmişti, saçları G.ninkiler33 gibi uzamıştı: Böyle düşünmeme yol açan da, buydu sanırım. Onları olağanüstü bir biçimde yazabilmeliyim.

23 Mart – Kendi kendime kaldığımda çok mutsuz oluyorum hep. J. olmasaydı. Tek başıma yaşamalıyım ben. Yağmur yağıyor: Nezleyim, ocak da sönmüş. Dışarıda, kırlangıçlar, tıpkı civcivler gibi, cik cik ediyorlar. Ah Tanrım! Bu ses bambaşka bir sahneyi çağrıştırıyor bana. Ilık güneş, otların üzerinden kayıp giden o minicik tüy yumakları. Bana, mutfaktaki ocağın yanına koyayım diye bir fanila parçasına sarıp civcivlerin en küçüğünü veren Sheehan.34

24 Mart – Annemin doğum günü. Saat ikide uyandım, sonra kalktım, pencerenin kıyısına oturup onu düşündüm. Onu, kaşlarının arasındaki o küçük kırışığı bir kez daha görmek, sesini işitmek isterdim. Ama onu bir daha göreceğimi sanmıyorum. Ona ilişkin anım öylesine tam ki, hiçbir şeyin bunu bozacağını sanmıyorum.35

Dün gece P.ler bize yemeğe geldiler. Sıkıcıydı. Değerli, hoş insanlar, ama Mrs. P. ağır mı ağır. P. ise, yaşlılık duygusu veriyor bana. Eski halimden ötürü beğeniyor beni yalnızca; “normal” ben’in anormal ölçüde dingin, cansız olduğumu düşünüyor. Onları bir daha görmek istemiyorum. Tanrı’ya şükür, bugün birazcık güneş var.

Bu gece ırmağın suları çekilmişti; karşı yakadaki küçük duvarlar, kuleler, bacalar gecenin içinde kara görünüyorlardı. Durmadan, Paris’i ve para’yı düşünüyorum hep. Günbatımlarından tüm baharımı alıyorum.

25 Mart – Ida’yla kilometrelerce dolaştık bugün. Bir otobüse binip konuştuk, ara ara başımı kaldırıp baktığımda, kelebekleri andıran yapraklarıyla uçtu uçacak alanları görüyorum hep. Eskiden sık sık dolaştığımız yerlere yakın bir yerde –Kraliçe Anne Caddesi– buluştuk – öylesine iyi bildiğimiz küçük ara sokaklardan birinde, kestirme yollarda yürüdük – yan yana, konuşarak. “Tülünü bağlayayım.” Duruyorum, bağlıyor. Sonra gene yürümeye koyuluyoruz. İran bibloları satılan dükkânda, kırmızılı-siyahlı ipek perdeye yaslandı. Çok solgundu, siyah şapkası kocaman görünüyordu, durmadan, “şunlardan” almak istiyordu bana – “Dokun bak, ne yumuşak.” Yorgunluktan duyulur duyulmaz bir sesle, gülümseyip konuşuyordu.

26 Mart – Yeniay çıktı bu akşam, öğleden sonra, 06.09’da (ben görmedim ama). Ida’yla tramvaya binip Clapham’a gittik. Beni giydirdikten sonra, akşam saat 21.00 sularında gitti. Ellerini bırakınca, başıma çiçeklerden bir taç konmuş gibi duyumsuyorum kendimi. Miss R.lerde, aptalca, yapay bir akşam. Güzel odalar, güzel insanlar, güzel bir kahve, gümüş kupalarda sunulan sigaralar. Meredith romanlarının pusuya yatmış, bir tür yapmacık havası. Amber Reeves’in arsız, güzel bir yüzü var – hepsi bu. Bunalıyordum. Güzel kadınlara söyleyecek hiçbir şey bulamıyordum. Kaplanlar arasında bir kedi gibi duyumsuyorum kendimi. Hanımefendiler, kendi kendilerine kalınca, hortlaklardan, doğumlardan söz ettiler. Başkalarının yanında korkunç mutsuzum – sonra sessizlik...

27 Mart – J.nin sınavı. Neredeyse ağlıyordu giderken; üstünde çalıştığı, dün bütün gününü alan çalışmasını postaya atmamıştı çünkü. Ida’nın gelmesini bekliyorum. Çok gecikti. Her şey askıda kalmış gibi – kuşlar, bacalar bile. İçin için korkuyorum.

Son anda Ida, hoşça kal bile demedi, kemanını alıp kaçtı. Dar sokaklar boyunca yürüyerek uzaklaştım oradan; iri yağmur damlaları düşüyordu. Ambarların önünden geçtim; taze odunla saman kokusu Wellington’ı anımsattı bana. Gözümün önüne bir testere geldi. Akşam, Campbell’lar, bir telin üstünde sallanan küçük bir papağan.

28 Mart – Giysilerimi düzenledim. Battersea Parkı’ndaki çiğdemler Bavyera sonbaharını anımsattı bana. Toprak nemli, kış geçip gidiyormuş gibi görünüyor – ezilmiş çiçekler arasında otlar uzun, yeşil. Kuşlar, en yabanıl hayvanlardan bile daha yabanıl görünüşlü. Bir yabanıl kuşlar ormanını düşünüyorum – ya da burada bile kuşların “dönüp dönmediklerini.” Tek başıma olmak istiyorum: Magnolia conspicua çiçeğe durmuş.

29 Mart – Ona sterlinler, şilinler götürseydim, J. gerçekten de önemli olduğumu düşünürdü. Kendisinin kimseyle karşılaştırılamaz bir birinci keman olduğunu sanıyor. Bir oyundan ne aldığımla nasıl da övünmek isterdi. Bu yüzden bugün bir oyuna başlayacağım. Canımı dişime takacağım, ama başaracağım. Berbat bir gün.

30 Mart – “Korkarım, biraz fazla ruhbilimsel davranıyorsunuz, Mr. Temple.”36 Sonra çıkıp domuz pastırması aldım.

31 Mart – Olağanüstü güzel bir sabah, ama sokağa çıkıp çeki bozdurmak, faturaları ödemek zorunda olduğumu bildiğimden, hiçbir şey yapamıyorum, mutsuz buluyorum kendimi bu yüzden. Yaşam sevimsiz bir iş, yadsınamaz bu. G. ve J. ile parkta, bedensel sağlıklarından, “partileri” nasıl hâlâ heyecanla bekleyebildiklerinden söz ederken, az kalsın bir inilti çıkacaktı ağzımdan. J.nin, hoş insanlarla birlikte olmaktan hâlâ büyük bir haz duyduğuna hiçbir kuşkum yok. Ben duyamazdım. Benim için bitti artık, artık bulaşmam bunlara. Tembel tembel köprünün korkuluğuna dayanıp gemileri, tanımadığım başıboş insanları seyretmeyi bin kez yeğ tutarım. Hayır, sosyeteden nefret ediyorum. Oyun yazma düşüncesi bugün çok anlamsız görünüyor bana.

1 Nisan – Gene korkunç bir gün daha geçirdim. Hiçbir şey yardım edemezdi bana, durumumu kestirebilen birisinden başka. J. böyle bir şey yapamayacak denli kendi işlerine dalmış, zavallıcık. Ruhbilimsel açıdan, ulaşabileceği insanları hiç düşünmez. Biri ondan yana ya da ona karşı olmadıkça, bilincine varmaz, hiç kuşku duymaz. Akıllıca bir tutum, ama anlamakta güçlük çekiyorum. Campbell’ı gördüm; para durumunu konuştuk. Sonra yürüyüşe çıktım, suyun, kabaran dalgaların sesini andıran sesi, belli belirsiz yatıştırdı beni.

2 Nisan – Gene uykularım bozulmaya başladı, yazdıklarımın hepsini yırtıp atmaya, baştan başlamaya karar verdim. En iyisi bu, eminim. Bu bezginlik bir türlü geçmek bilmiyor; ağırlığı altında eziliyorum. Bir güncük olsun, eskisi gibi kolayca yazabilseydim, büyü bozulurdu. Sürekli çaba harcıyorum – düşüncem yavaş yavaş oluşuyor, sonra, gözlerimin önünde, elimde olmaksızın çözülüp dağılıyor.

3 Nisan – Bu akşam ırmak boyunda yürüyüşe çıktım, gemileri seyrettim. İkisinin yelkenleri kırmızı, birinin beyazdı. Ağaçlar bu ılık havada neredeyse gözle görülürcesine çiçek açıyor – kestane ağaçlarına konmuş kuşlar gibi iri, beyaz tomurcuklar; orasına burasına yeşil serpiştirilmiş top ağaçlar. Dünya alabildiğine güzel. L.M.ye yazdığım mektup büyük bir çabaya mal oldu bana. Yaşamın akışının dışındaymış gibi görünüyordu bana L.M. Ama ona bakarsanız, herkes böyle görünüyor. Üstüme üstüme gelen insanlar karşısında gerçek bir yılgıya kapılıyorum. Onlara katlanamıyorum. Bir mavnada yaşamak isterdim, yanımda kocam olarak J., oğlum olarak da bir küçük oğlan çocuğu.

4 Nisan – Bu sabah tinsel bir yengi kazandım; çok rahatladım. 2 şilin, 11 peni harcamak için sokağa çıktım, ama harcamadım. Bundan daha iğrenç bir gün görmedim. Korkunç yalnızım. Şu anda, tam anlamıyla yergici olmayan hiçbir şey yazmaya değer görünmüyor bana. Nesneleri sevimli bulmaya çalışsam, uslu oluyorum. Ama yergi yerine alaycı şeyler yazmaktan da öylesine korkuyorum ki, kalemim boşlukta asılı kalıyor, bir türlü kâğıdın üstüne konmuyor. Campbell’lar ve Drey’yle akşam yemeği yedik. Sonra Cafe Royal’e gittik. Koyunlar meliyordu, belli belirsiz karşılık verdik onlara. Bir kavga gördük. Sırtı bana dönük olan kadın, kolları dirsekten kıvrık, başı, kocaman bir kuş gibi, ileri doğru uzanmış.

5 Nisan – Hiçbir kuş bir ağaca bir güvercinden daha kurumlu tüneyemez. Onu oraya Tanrı koymuş sanki. Gökyüzü ipeksi bir mavi beyaz renkteydi güneş küçük yaprakların arasından parlıyordu. Ama çocuklar –çelimsiz, çarpık çurpuk– Tanrı’ya duyduğum sevginin biraz azalmasına yol açtı. J.ye ne zaman içimi açmaya çalışsam, inanmazlığını görünce onu derinden sevdiğimin daha çok bilincine vardım dün gece. Kimi zaman, kendisine karşın da olsa, arkadaşım o benim. Onu ta içimin derinliklerinden seviyorum.

6 Nisan – Bir dükkân bulabilmek için J. ile sokağa çıktım; ama onun yerine Swan Yolu’na geldik; yoldan geçerken, bahçelerinde çiçek açmış armut ağaçları, yeşil parmaklıkları, ince oymalı kapılarıyla iç açıcı evler dikkatimi çekti. Küçük bir evim olmasını öyle istiyorum ki. Korkarım, bu ev perili. Ne olursa olsun, C. tıpkı bir yağ topağı gibi gömülmüş içine hava karardıktan sonra mutfak kaynaşmaya başlıyor. Kafam nakışlarla dolu, ama onları bir arada tutacak ya da pekiştirecek kumaş yok. Aptalca bir durum! L.M. sis gibi dağılıp gidiyor sanki. Nesnel olarak, onu güç bela anımsayabiliyorum: öznel olarak da aynı.

7 Nisan – Bu akşam günbatımında gökyüzü açıktı. Günün dürülüp mühürlendiğini düşündüğüm sırada gökten parlak taçyaprakları fışkırıverdi... Yağmurun iğne gibi çizdiği camın ardında oturdum, içimdeki yumru eriyip eskisi gibi mırıldanan minicik bir çeşmeye dönüşünceye dek dışarıya baktım. Gökyüzünü, fısıltıyı içime çektim. “Olursa olsun” ile “zorlama” arasındaki seçimi kim yapacak şimdi? J. kamçılamaya inanıyor. Küheylanın çok güçlü, ama aylak olduğunu, çıkacağı yolculuktan ürktüğünü söylüyor: Oysa ben, atım kendi isteğiyle dörtnal gitmezse, ata binmediğimi, kuyruğundan sarktığımı duyumsuyorum. Örneğin, bugün... J. bu gece ışıl ışıl.

Chelsea’de, Edith Grove’da, çatı katında, iki odalı, oldukça sevimsiz bir yere taşındık. İkimiz de zatülcenp olduk. Lawrencelar İtalya’dan döndüler. Katherine’i böyle iç kapayıcı bir yerde yaşattığım için kızdılar bana.

Daha iyi bir yer aradık; Arthur Caddesi’nde birkaç odalı, sevimli bir yer bulduk, ama tahtakuruları yüzünden oradan çıktık. Temmuz ortasında, Rye yakınlarında, Udimore’da, döşeli bir kulübe kiraladık. Deaf37 Emlak Şirketi’nin kayıtlarında, çevrede ucuz bir ev bulmak için harcadığımız çabalar yer almaktadır.

Mayıs – Bugün pazar. Biraz yağmur yağıyor, kuşlar cıvıldaşıyor. Yemek kokusu, doğranan lahananın sesi duyuluyor.

Ah, bugün bayram yapabilsem, birazcık yazabilsem. Öyle çok, öyle çok istiyorum ki yazmayı; ama sözcükler gelmiyor bir türlü. Tuhaf şey bu yazmak. Ama, gene de, örneğin Gorki gibi yazarları okuyunca, onlardan nasıl sokaklarca önde olduğumun bilincine varıyorum.

Temmuz – ... Sonra elimi üzerine koydum ve bir sürgü arandım. Sonra parmaklıkları hissettim. Sanırım kimsenin üzerinden atlayacağını düşünmediler, diye aklımdan geçirdim. Diğer taraftan birinin bisikletle bu tarafa kadar çıkıp içinde gerçek su olan bir çeşmeye dalacağını da düşünmemişlerdi büyük ihtimalle.

Sağır Emlakçı

Yaşlı, sağır adam,

Elini kulağının arkasına atmış.

Bir deniz kabuğunu andırıyor eli,

Boynuzsu, içi boş. “Duymuyorum,” dedi.

“Bağırmayın,” diye homurdandı sonra,

“Kulağım sağır değil benim!”

Ağzının içinde geveledi sonra:

“Tek sözcük bile anlamıyorum.

Ne demek istediğinizi anlamıyorum.”

O zaman Jack bir Protestan çanı gibi kükredi:

“Aradığımız özellikler: Bir çiftlik evi. Yılda on sterlin.”

“Neden söz ettiğinizi anlamıyorum,” dedi sağır adam.

“Lanet olsun,” dedi Jack.

Sonra, yaşlı adam masasından bir topluiğne aldı, kulağından yumurta büyüklüğünde bir parça pamuk çıkardı, uzun uzun inceledi, iyi olduğuna karar verdi, sonra gene yukarıda sözü edilen organına tıkadı.

(Temmuz)

Güzelliğe! Havanın böylesine soğuk, gri, bulutların yağmur yüklü, arıların uçarken tedirgin oldukları böyle bir gecede niçin gelesin?

17 Ağustos – Bir zamanlar, Turgenyev’i önemsediğime bir türlü inanamıyorum. Böylesine gösterişçi! Böylesine iki yüzlü! Olağanüstü bir yeteneği olduğu doğru, ama gene de, Arefe ne güzel bir senaryo olurdu diye düşünürüm hep.

30 Ağustos – Sanırım, yarın Cornwall’a gidiyoruz. Güncemi yeniden okudum. Söyleyin, Tanrı var mı? Jack’e inanmıyorum. Bu gece yaşlıyım. Ah, beni [okunmuyor] beni sevecek, avutacak, düşünmemi engelleyecek bir sevgilim olsun isterdim.

Cornwall’da, Merryn’de döşeli bir kulübede iki hafta kaldıktan sonra, eylülde, Buckinghamshire’da Missenden yakınlarındaki Lee’de, Lawrenceların kulübesine bir kilometre kadar uzaklıkta haftada beş şiline, rutubetli, çirkin bir kulübe tuttuk.

3 Kasım – Bu gece inadına dolunay var. Ön kapının dışında, koca koca şalgamlarla dolu bir tarla, onun ötesinde art alanda, yol yol kırmızı ışıkların belirdiği bir koruluk. Arka kapının dışında da, bir-iki yapracığı kalmış yaşlı bir ağaç, dallarına tünemiş bir ay. Derinden mutlu, özgür duyuyorum kendimi. Bu gece Colette Willy düştü aklıma. İçimde bir uyanıklık, bir gerginlik duyuyorum, öylesine bir gerginlik ki, sevinçle, mutlulukla parmak uçlarımda yükseliyorum. İnsan kendi kendini yenileyebilir mi?

Ah sevgili Samuel Butler! Görün bakın; benimle övüneceksiniz. Yarın yaklaşık on buçukta eyleme geçiyorum.

15 Kasım – Ortalık çok dingin. L’Entrave’ı yeniden okudum. Sanırım Colette Fransa’da, tam da böyle bir şeyi yapan tek kadın. Şu anda ondan başka hiç kimse zerre kadar ilgilendirmiyor beni. Ama yazılması gereken kitap henüz yazılmadı. Ben, J. gibi oturup bir çırpıda yazamıyorum.

16 Kasım – F.den38 bir mektup. Beklemiyordum, ama gelince kaçınılmaz göründü bana – elyazısı, harflerin biçimi, kendine duyduğu güven, sıcak, heyecanlı yaşamı. Keşke arkadaşım olsaydı; bana öyle yakın ki. Kişiliği, J.ye yazdığı mektuplarda ortaya çıkıyor; benimse gülmek, sokaklara fırlamak geliyor içimden.

Aralık – Jack’e, Francis’den gene mektup aldığımı söylemedim. Aslında, Jack’i ilgilendirmez bu. O gün, kendi kendimle uzun uzun savaştıktan sonra, beni öylesine altüst eden mektubu gösterdiğimde Jack onu gülünç bulmuş, bir aşk mektubu olduğuna inanmamıştı. Jack’e gidip, “Quelqu’un m’a donné ça,”39 demekle kendimi aptal yerine koydum. Bu yüzden, çetin de olsa bundan kaçındım.

F., cepheye gönderilmek üzere yakında Besançon’dan ayrılabileceğini söylüyor; “Je vous aime chaque jour davantage,” diye yazıyor; Paris’te birlikte olduğumuzdan beri beni sevdiğini söylüyor. Yani, şimdi böyle düşünüyor. Dünyanın bir ucunda küçük bir kulübede sevdiği kadınla baş başa yaşamak istediğini, şu anda içinde korkunç bir boşluk duygusundan başka bir şey duymadığını söylüyor. Yolun ortasına yatıp dünyanın ağırlığı altında ezilmek istediğini, “et quand je m’endors, je vous prends dans mes bras – et j’ép rouve une tristesse affreuse,”40 – daha çoğunu da. Ertesi gün bir mektup daha yazmış bana... “Chère Katherine, je ne veux que vous. Vous êtes et vous serez toute ma vie. Je suis...”41

[Sayfa bu sözelliklerle birden sona eriyor.]

18 Aralık – Artık kararımı verdim – kurtuldum. Bu oyunu bir daha oynamayacağım. Bu durumu ben yarattım. Son adımı da ben atacağım, gereken özeni göstererek, hem de iş işten geçmeden. Bu kadar. Küçük bir kız durumuna düşürdü beni. Doğru, sevdim, herhangi bir genç kız gibi sevdim ben de; ama küçük bir kız değilim ben, bu duygular bana göre değil. Onun gözünde, ona zevk verdiğim, rahatını sağladığım ölçüde varım ben. Kuşkusuz, G. onun aracılığıyla tanımıyor beni. Doğrudan da tanımıyor – tanımak istemiyor ya da. Ben de, buna boyun eğiyorum, doğru. Ama ben ne Colette’im, ne de Lesley. Jack, Jack, artık birlikte olmayacağız. Senin gibi, ben de biliyorum bunu. Beni inciteceğinden korkma. İkimiz de içimizde yarattığımız birbirimizin imgesini öldürmeliyiz. Bütün yapmamız gereken bu. Güzellikle yapalım bunu, aynı arabaya binip cenazeye gidelim, mezarın başında el ele tutuşalım, gülümseyelim, birbirimize şans dileyelim. Ben yapabilirim bunu. Sen de yapabilirsin. Evet, sana Elveda, dedim bile daha şimdiden.

Sevgilim, birlikte güzel günler geçirdik. Bunları hiç, ama hiç unutmayacağız. Hoşça kal! Bir kez senden ayrılınca tasarlayamayacağın kadar uzak olacağım senden. Senin G. ile, birlikteliğimizin bu denli uzun sürmüş olmasına şaştığınızı görür gibi oluyorum. Ama ben uzaklardayım, sandığınızdan başka biriyim.

28 Aralık – Yıl neredeyse sona erdi. Kar yağmış, her yer bembeyaz. Hava çok soğuk. Masamın yerini değiştirip bir köşeye koydum. Belki burada çok daha kolay yazabilirim. Evet, burası masa için iyi bir yer, çünkü o aptal pencereden bakamıyorum. Kendi kendimleyim, tam anlamıyla. Tam köşede lamba var. Işınları, sarılı yeşilli Hint işi perdeyle, kumaşın ucuna geçirilmiş kırmızı işlemeli şeridin üstüne düşüyor. Rüzgâr yitik, belli belirsiz üfürüyor. Bir an gözlerimi yumup dışarıda, karla ay ışığı karışımı altında beyaza kesmiş toprağı düşlemek hoşuma gidiyor – ağaçlar, tarlalar, yol, her şey beyaz – yolun kıyısındaki taş yığınları – beyaz saban izlerinin içi kar dolu. Mon Dieu!42 Ne dinginlik, ne sabır! Şu anda gelse, ayak seslerini bile işitemezdim.

31. (Lat.) Ad libitum’un kısa yazılışı. “Kişinin keyfine göre” anlamında. (Y.N.)

32. (Alm.) Derin, çok derin. (Ç.N.)

33. Garnet Trowell.

34. Patrick Sheehan, Karori’de Chesney Wold’daki arabacı-bahçıvandı. K.M. 1905’te yazdığı About Pat adlı öyküde onu canlı bir biçimde betimlemiştir. Patrick Sheehan, K.M.nin “Giriş” adlı öyküsündeki Pat’tir.

35. Bozulmadı da. Katherine annesini bir daha görmedi.

36. O sıralarda yazmakta olduğum Still Life adlı romanın kişilerinden Maurice Temple’a anıştırma.

37. (İng.) Sağır. (Y.N.)

38. Francis Carco’nun bana yazdığı mektup.

39. (Fr.) Biri bana bunu verdi. (Ç.N.)

40. (Fr.) Sırasıyla, “Sizi her gün daha çok seviyorum”; “Uyurken kollarıma alıyorum sizi – ve korkunç bir hüzün duyuyorum.” (Ç.N.)

41. (Fr.) Sevgili Katherine, tek istediğim sizsiniz. Bütün yaşamım sizsiniz, siz olacaksınız. Ben... (Ç.N.)

42. (Fr.) Tanrım. (Y.N.)

*****

1915

1 Ocak – Ne iğrenç bir küçük günce! Ama bu yıl da tutmaya kararlıyım onu. Eski yılı uğurlayıp yeni yılı karşıladık. Güzel bir geceydi, mavi ve altın rengi. Kilise çanları çalıyordu. Bahçeye çıktım, bahçe kapısını açtım, neredeyse – dışarı çıktım. J. pencerenin yanında durmuş, bir fincanda portakal eziyordu. Gül ağacının gölgesi otların üzerinde minicik bir çiçek demeti gibi uzanıyordu. Ay ışığıyla çiyden her şeyin üstü pul pul olmuştu. Ama tam 12’de, yolda ayak sesleri duyduğumu sanıp korktum, koşa koşa eve girdim. Ama kimse geçmedi. J. tıpkı koca bir bebek gibi davrandığımı düşünüyordu. L.M.nin imgesi yüreğimden geçti; uçuşan saçları, alabildiğine solgun, koyu renk, ürkek gözleriyle. Sonra Francis’i düşündüm. “Déjà dans la petite pièce de l’hôtel de Cluny j’étais sûr de vous être attaché,” sonra “Je suis jaloux de vous comme un avare.”43 Gürül gürül akan bir ırmağın yalnızca benim işittiğim ses eriminde yaşıyorum. Garip bir yaşam biçimi bu... Üç yıllık kırsal yaşamdan daha gerçek, yapıma –bildiğimce– daha uygun.

Bu yıl için iki dileğim var: yazmak, para kazanmak. Düşün, paramız olursa, dilediğimiz yere gidebilirdik, Londra’da bir oda tutar, gönlümüzce özgür, beş para etmez kişilerden bağımsız, onlara karşı onurlu olurduk. Bizi böyle kıskıvrak bağlayan, yoksulluktan başka bir şey değil pekâlâ, J. para istemiyor, para kazanmak istemiyor. Ben kazanmalıyım parayı. Nasıl? Önce, şu kitabı bitirmeliyim. Bu bir başlangıç olur. Ne zaman bitirebilirim? Ocak sonunda. Bunu yaparsan kurtulursun. Gece gündüz yazarsam bitirebilirim. Evet, yapabilirim. Haydi bakalım!

Yeni yaşamın yaklaştığını duyuyorum. Her zaman inandığım gibi inanıyorum. Evet, gelecek. Her şey iyi olacak.

Daha sonra. Londra’ya gittik. Yağmur yağıyordu, çok soğuktu. Mektubumu postaya attım. Koteliansky’yi gördüm. Ortam bir öyküye çok uygundu. Kendimi gönül gücüm azalmış, inquiète à cause de ses...44 duyumsuyorum. Hemen hemen hiç uyuyamadım. Annemle ilgili korkunç bir düş gördüm. J. kitabından bazı bölümler okudu bana. Bir tür melodramatik aydın duygusallığından kaçınmalı – küçük “bir kusur”.

2 Ocak – Korkunç bir sabah, korkunç bir öğleden sonra. Je me sens incapable de tout.45 Üstelik hiç de iyi yazamıyorum. Yarım öykümü bitirmeliyim. Bütün gün bu öykü üstünde çalışmalıyım – evet bütün gün, gerekirse gece de. Kötü bir gün. J’ai envie de prier au bon Dieu comme le vieux père Tolstoi.46 Ah, Tanrım, yarın daha iyi bir yaratık yap beni. Le cæur me monte aux lèvres d’un goût de sang. Je me deteste aujourd’hui.47 Akşam yemeğini Lawrence’ larda yedik. Ada’dan48 söz ettik. Bu somut bir gerçek, ama bir yanım ilgi duymuyor buna. Altı ay önce olsaydı, sevinçten havalara uçardım.

Son zamanlarda kendimle ilgili olarak duyduğum başlıca şey yaşlanıyor oluşum. Artık bir genç kız gibi, hatta bir genç kadın gibi duyumsamıyorum kendimi. En güzel çağımın çoktan geçtiğini duyumsuyorum. Ölüm korkusu, zaman zaman, korkunç oluyor. J.den çok daha yaşlı duruyorum; o da ayrımında bunun. Eskiden hiç böyle yapmazdı, ama şimdi genç bir adamın yaşlı bir kadınla konuşması gibi konuşuyor benimle. Eh, belki de iyi bir şeydir bu.

3 Ocak – Soğuk, sevimsiz bir gün. Saat ikiden sonra hava karardı. Yazmaya çalışarak, odamdan mutfağa koşarak geçirdim günü. Bir türlü ısınamadım. Günün sonu gelmeyecek gibiydi. Akşam okudum, sonra J. ile uzun uzun şiir okuduk. Eğer tek başıma yaşasaydım, şiire çok bel bağlardım. J. ile Ada tasarısı üstüne konuştum. Benim için çok geç kalmış bir tasarı, biliyorum.

4 Ocak – Erken kalktım; pencereyi boydan boya kaplayan bir dal gördüm. Hava soğuk, kar yağmış, şimdi buzlar çözülüyor. Çitler, ağaçlar, boncuk boncuk su damlacıklarıyla kaplı. Çok karanlık, bir yerlerden bir rüzgâr esiyor. Birazcık yalnız kalabilmeyi öyle istiyorum ki.

Bu ay bir kitap bitireceğime ant içiyorum. Bütün gün, bütün gece yazıp bitireceğim onu. Ant içiyorum. Jack’e söyledim, beni çok iyi anladı. Ama hemen o gece başlayamadım, çünkü seviştik; gece yarısı bitkin, Anatole’ün dediği gibi sèche’tim49. Lilian Shelley’nin bacaklarını gördüm düşümde.

5 Ocak – Güneşin doğuşunu gördüm. Yer yer alevlenen kayısı rengi bir gökyüzü, sonra ağırbaşlı bir pembe. Tanrım, ne güzel! Bir tıkırtı duydum, alt kata indim. Sarmaşığı kesen Benny’ydi. Yolun üstünde yere düşmüş kuş yuvaları yatıyordu – tutam tutam samanla tüy. Benny’nin kendisi de bir sarmaşık fidanını andırıyordu. Çayı erken demleyip gözlerini kırpıştırarak yarı uyanık yatan J.ye götürdüm. Bugün, güneşin doğuşunu gördükten sonra, içimin sevgiyle dolduğunu duyuyorum.

Akşam – Epeyce yazdım. Bugün o çok yakın bana. Mektubumu almıştır sanıyorum, çünkü onu düşününce içim ürperiyor.

6 Ocak – Bir mektup – daha doğrusu iki mektup. Londra’ya gittik. Mektupları aldım. Bütün gün gözümün önünden gitmedi, gün boyu neye baksam, neyi görsem onu anımsadım. Akşam bir otobüsün üst katında Piccadilly’ ye giderken, neredeyse ayağa kalkıp yüksek sesle adını söyleyecektim, onu öylesine özledim; gene de düşüncelerimi sonuna dek koyuverme yürekliliğini bulamıyorum kendimde. Berbere gittim, saçlarımı yıkattım, manikür yaptırdım. Hipodroma gittim. Seyretmeye değer tek şey seyircilerdi – başları, elleri. Alacakaranlıkta öyle uzak, devinimleri öyle şaşmaz görünüyordu ki. Pantomime gittim. Çok ilginçti. Pantomim geleneği üstünde düşünmeye başladım. Bu konuda bir şey yazmak isterdim. Ona göndermek için resim çektirdim.

7 Ocak – Sabah J. ile sokağa çıktık. Nemli bir gün. Öğleden sonra sinemaya gittik. Rus Hukuk Bürosu’nda Kot’la çay içtik. Dingin, mutsuzdu. Parmağını kesmiş – çok umarsız bir hali vardı. Jack oturup parmaklarını çıtlattı. Arabayla eve dönerken, elini manşonumun içine soktu, aramızda öteki vardı. Aşktan söz etmeye başladım. Jack öyle anlayışlıydı ki. Evet, Jack’i seviyorum, ama yüreğim durmadan şöyle diyor: “Çok geç! Çok geç! Elveda!” Gideceğimi biliyorum. Bütün gün onu düşündüm gene. Mrs. Hearn evi temizledi, derleyip topladı. Düşümde L.M.yi gördüm.

8 Ocak – L.M.den mektup aldım. Hastaymış. Bu sabah anneme mektup yazdım. (Aman Tanrım, tren geçiyor!) Bütün gece oturup çalışacağım. Hava rüzgârlı, iç kapayıcı. İnsanın ruhunu öldüren, güneşsiz bir hava. J. ile yemek yedikten sonra benim odamda seviştik. F.den söz ederek, onu “erkekliğinden ediyordum”50 neredeyse. Sonra çalıştım, vakit öldürdüm, kendi kendimden hoşnutsuz, gidip yattım. Korkunç soğuktu. J. bütün gün çalışmamı engelledi. Hemen hemen hiçbir şey yapmadım. Ona mektup yazıp saçımdan bir tutam gönderdim.

9 Ocak – J. kasabaya gitti. Biraz çalıştım, tavukları kovaladım. Kahverengi bir tavuk bahçeden çıkmak istemedi. Neden sonra anladı önünde bir aşağı bir yukarı koşup durduğu tel örgüde hiç delik olmadığını. Bunu unutmamalıyım, havanın ne denli soğuk olduğunu, çamurun ince ayakkabılarıma nasıl sıvaştığını da. Akşam Lawrence’la Koteliansky geldiler. Tasarılardan söz ettiler, ama ben bu işe tümüyle çok karşı duydum kendimi. Onlar gittikten sonra Jack’le yatağa uzandık; derinden seviyorduk birbirimizi, garip bir biçimde sevgi duyuyorduk birbirimize. Her şey açıklığa kavuşmuştu aramızda. Olağanüstü bir şeydi bu. Garip bir biçimde özgürlük tanımıştık birbirimize. Jack’i öpüp, “Hoşça kal, sevgilim!” demek için büyük bir istek duyuyordum içimde. Nedenini tam olarak bilmiyorum. Yanağını yanağıma dayadım; kendini küçük hissetti, bense bir aşk acısı duydum içimde. Sonra, birden, “Ne düşünüyorsun?” diye sordum. “Senin gittiğini; Campbell’la Frieda’ nın gelip bana haber verdiklerini düşünüyordum,” dedi. Hiç sarsılmadım, şaşırmadım da. (Bu gece Lawrence söz arasında F.nin adını andığında yüreğime bir hançer saplanmıştı.)

10 Ocak – Rüzgârlı, karanlık bir gün. Sabah ansızın Frieda geldi. Lawrence’la kavga etmişler. Ölesiye canımı sıktı. Gece, onu burada bırakarak, Lawrence’lara gittik. Ilık bir geceydi, iri yağmur damlaları düşüyordu. Gitmek ağır gelmedi bana, ama dönüş korkunçtu. Rahatsızdım, yorgundum, yüreğim güçlükle çarpıyordu. Ama kendimizi yüreklendirmek için bir şarkı uydurduk. Yağmur dizlerime dek sıçrıyordu, korkuyordum. L.51 iyiydi, çok iyi, elinde bir ip parçası.

11 Ocak – Mektup yok. Bekliyordum oysa. Küçük hizmetçim için hazırlanmak, tansökümünü seyretmek için karanlıkta kalktım. Pek de değmedi ama. Berbat bir durumdayım. Parlak, ışıl ışıl bir gün. Ah, Tanrım, Tanrım, n’olur çalışayım!

Boşa gitti! Boşa gitti!

12 Ocak – J. ile yatakta kavga ettik. Kurşunkalemle yazılmış bir mektup, iliklerine dek ıslanmışken yazmış. Bugün bir yanıt gönderdim – daha doğrusu yazdım. Şimdi işe koyulabilirim. Surry Lodge’da bir daire tutmaya kesin karar verdim. Bugün daha erdemliyim. Brave Love52 adlı öykümü bitirdim. Şimdi bile nasıl olduğunu bilmiyorum. J.ye okudum, o da ne diyeceğini şaşırdı. Şiddetli bir baş ağrısı, ama oldukça mutluyum.

13 Ocak – Mektubu gönderdim. Bugünden başlayarak J. odasını ayırdı. Kömür geldi. Buna çok önem veriyorum. (Küçük hizmetçim şimdilik harika.) Kötü, sisli bir gün, soğuk bir rüzgâr esiyor.

14 Ocak – F.den bir mektup aldım, beni çağırıyor – şimdiye dek bana yazdığı en olağanüstü mektup. Londra’ya giderken mektubu yanıma aldım. Bütün gün başka hiçbir şey düşünmedim; onu düşünmek bitkin düşürdü beni, sonra canlandırdı, sonra gene yorgunluk duydum. Palliser’i, Gordon’u gördüm. Gün çok çabuk geçti. J.ye bir banço aldım. Arabayla eve dönerken, onun yanımda olduğunu düşlüyorum. Bütün gün, bütün gece aşkla doluydu içim, bitkindim. J. bançoyu tekmeledi.

15 Ocak – Lesley’yle Lawrence’dan haber aldım. Bugün hava daha da kötüydü. Korkunç bir rüzgâr vardı. Gökyüzü çinkoya benziyordu. Ona yazmaya çalıştım, ama mektup her zamanki mektuplarımın sınırlarını aştı, bu yüzden vazgeçtim. J.ye söyledim, biraz. Akşam Lawrence’ lara gittik. Frieda oldukça iyi davrandı. Ona anlatmamak için kendimi güç tuttum, öyle bir durumdaydım ki. Kafam dolu, düşünmekten yorgun döndüm eve; ama çalışamadım, hemen yattım; düşümde Y.Z.yi gördüm. Clayton’dan haber aldım.

16 Ocak – Bir mektup. Besançon’dan ayrılmış. Tanrım, ne olur bugün çalışayım. Bütün dileğim bu. Bugün yazıp postalamalıyım mektubu. Yağmur yağıyor, her zamanki gibi kudurgan bir rüzgâr. Korkunç, iç kapayıcı bir gün. Ellerim buz gibi. (Jack, Chesham’a gitti, Rose da onun mektubunu postaya götürdü.) Ah, ne mutluluk! Birazcık yalnız kalabildim, ona yazabilirim. Ne yazmalıyım? Söyleyecek ne var? Yalnızca onu sevdiğimi, ömür boyu onun olduğumu söylemekten başka. Söyleyecek tek şey bu. Yıl sona ermeden onu artık sevmez olursam, onun kitabını ne yapacağım? Onu sevmekten vazgeçeceğimi söylemek istemiyorum. Aşkımız yara alırsa, ölürse ya da yiter, tutsak edilirse, demek istiyorum. Onun cephede olduğunu düşününce her yanım uyuşuyor. Benim için hiçbir anlamı yok bunun. Tam çay içeceğimiz sırada Gordon geldi – sevindik. İkimiz yalnız kaldığımız bir anda Gordon onu sordu. Jack mutfakta çayı hazırlıyordu. Buruk bir utanç duydum. Lawrence’lara yürüdük! İkisi de korkunç, budala, donuktular.

17 Ocak – Güzel bir gün. Yürüyüşe çıktım, bir tarlada yağmurkuşları gördüm. Korkunç bir rüzgâr vardı, ama kilometrelerce yürüyebilirdim. Dün Gordon’a Brave Love’ı okudum. Çalışmam konusunda yüreklendirdi beni. Bütün gün, J.den çok uzak, ötekiyle birlikteydim. Gece J.nin odasında seviştik; bir an gözlerimi kapayıp yanağımı yanağına dayadım, düşledim. Korkunçtu. F.ye ihanet etmişim gibi duyumsuyordum kendimi. Bu yüzden, hemen hemen hiç uyuyamadım. (Jack, Queenie’den söz etti bana.)

18 Ocak – Elyazmaları geldi, Cook’tan da bir mektup. Sabah. Yeni bir hafta başlıyor. İşim önümde duruyor. Çok mutsuzum. Yaşamın tadı yok. Yazmaya çalıştım, ama bölük pörçük, düşsel bir şeyler yazabildim. Bütün gün, İngiltere’ye duyduğum nefret kapladı içimi. Onun gidişinden sonra, biricik duygum bu İngiltere’ye duyduğum nefret. Gece kürk örtüyü aşağı indirip şöminenin önüne serdik, unutmaya çalıştım, ama boşuna. Jack’e uzun uzun ondan söz ettim. Jack eğlenmiş görünüyordu. “Mutlaka Gordon’a anlatmalıyım,” dedi.

19 Ocak – Mektup yok. Sabah boşa gitti. Sinema’yı biraz ilerlettim, ama iyi olmadı. Divana oturdum, yazmaktan çok, görüyordum. Sonunda her şey daha iyi gitti. Lawrence’lar akşam yemeğine geldiler. Geç kaldılar. Jack, frenküzümlü puding yaptı. Lawrence gücenikti geldiğinde, ama yavaş yavaş yumuşadı. Savaştan, savaşın iğrençliğinden söz ettik. Savaşın beni, mutsuz aşkımı çepeçevre kuşattığını duyumsadım. Üstelik hiç amaçsız. Bir pusula yazdım ona yalnızca. Jack zaman zaman çekilmez oluyor.

20 Ocak – Dışarıda bir adam taş kırıyor. Gün tam anlamıyla dingin. Ara ara bir yaprak hışırdıyor, garip bir rüzgâr üfürüyor pencereden. Yaşlı adam vuruyor, vuruyor, sanki bir yürek atıyormuş gibi.

Öğleden sonra şiddetli bir fırtına koptu, ama biz Cannanlara dek yürüdük, akşam yemeğini Lawrence’lar, Smithler, Cannanlarla birlikte yedik, sonra oyun oynadık. Geç vakit yatmaya Lawrence’lara gittik; karmakarışık gazeteler, solmuş ökseotları. Hemen hemen hiç uyuyamadım, gene de iyiydi.

21 Ocak – Fırtınalı bir gün. Bu sabah yürüyerek döndük. J. bana bir düş anlattı. Aşağı yukarı bütün yol boyunca kavga ettik. Yağmur, kar, dolu, rüzgâr esti savurdu. Handaki köpek uluyor. Uzakta birisi kaval çalıyor. Bugün okudum, dikiş diktim, ama tek sözcük yazmadım. Bu gece yazmak istiyorum. Yüreğim bir an bile dingin değilken oturup sakin sakin dikiş dikmek ne tuhaf. Kafam, bedenim korkunç yorgun. Bu hüzünlü yer beni öldürüyor. Eski, uydurulmuş düşlerle yaşıyorum; ama bunlar hiçbirimizi kandırmıyor.

Daha sonra – Aşağıda, oturma odasındayım. Dışarıda rüzgâr uğulduyor, ama burası öyle ılık, öyle hoş ki. Gerçek insanların yaşadığı gerçek bir odaya benziyor. Masanın üstünde dikiş sepetim, kitaplığın altına tıkıştırılmış J.nin eski ev ayakkabıları. Yarıgölgedeki siyah koltuk, az önce içinde mutlu biri kıvrılıp oturmuş gibi görünüyor. Akşam yemeğinde soğan soslu pirinçli koyun kızartması yedik. İç çamaşırlarıma, bir saç tokasıyla o güzelim eski usulde kurdeleler geçirdim. Ama kaygılı yüreğim bedenimi kemiriyor, sinirlerimi kemiriyor, beynimi kemiriyor, kimi zaman yavaş, kimi zaman korkunç bir hızla. Bu zehrin yavaş yavaş damarlarıma dolduğunu, her hücreye yavaş yavaş bulaştığını duyuyorum. Böyle bir sevgi, bir hastalık, bir ateş, bir fırtına, neredeyse nefret gibi yakıyor insanı – hiç ama hiç dingin değilim, bir ancık bile. Yıllarca önce, alabildiğine acı çekebilen, sonra da yıkılan ya da bitkin düşen o mutlu insanlar gibi olmak istediğimi söylediğimi anımsıyorum. Ama ben tam tersiyim. Acı çektikçe, acıya katlanmak için daha büyük bir dirim duyuyorum içimde. Sevgilim! Sevgilim!

22 Ocak – Mektup yok. Hava her zamankinden daha kötü. Çay vakti kendimi bile şaşırtan bir umutsuzluk bunalımı geçirdim. Bir an acıya yenik düştüğümü duyumsadım, yukarı çıkıp başımı yastığa koydum. Sonra, bir çeşit uyuşturucu gibi J.ye sarıldım; durumu daha katlanılabilir kılmak için Fransızca konuştum onunla. Akşam okudum, yazıyormuş gibi yaptım, ama kayda değer tek bir satırcık bile yazamadım. Jésus-la-Caille’ı53 bir kez daha okudum.

23 Ocak – Mektup yok. Yaşlı adam gene taş kırıyor. Kalın, beyaz bir sis tarlanın kıyısına dek ulaşıyor. Saatlerdir postacıyı bekliyorum. [Daha sonra] Jack, Chesham’a gitti. Bense hiçbir şey yapmadım. Çaydan sonra Rose dışarı çıktı, bir mektupla bir fotoğraf getirdi. Odama çıktım, tüm varlığımın ona doğru yöneldiğini duyumsadım; birdenbire odaya güneş girmiş gibi oldu; sıcak, aydınlık. Ma petite chérie – benim küçük sevgilim. Tanrım, ne olur, bitsin bu savaş, yakında birbirimizi görelim. Jack’le konuştum, lambasının saçaklarıyla oynuyordu. Ama söylediklerimi ciddiye almak istemiyordu. Yemek iyiydi – ateş yanıyordu. Yağmur dindi. Sonra, ocağın yanında bir köşede kara bir mindere oturup düşlere daldım. Resmini ölü doğa tablosunun köşesine sıkıştırdım, bir akasya ağacına dayanmış, elleri ceplerinde. [Üç sözcük okunmuyor]

24 Ocak – Saçlarımı yıkadım, biraz çalıştım, okudum. Akşam Smithler geldiler – sevimsiz bir çift, bir de, adamda bir şey bana biraz Bowden’i anımsatmasaydı. Jack onlara iyi davrandı. Benden kilometrelerce uzaktaydılar. Sonra, J. eski günlerden söz etti bana. Evet, her şey geçmişte kaldı. Bitmez tükenmez yağmurlu bir gün; örümcek ağıyla kaplanmış gibi, yaşamaya değmeyen bir gün.

26 Ocak – Londra’ya gittim. Beatrice Campbell gelmiş; bu yüzden Drey’de kaldık. D.nin evi hoşuma gitti. Campbell ve Drey’yle Criterion’da çay içtik. Tırnaklarımı yaptırdım. Akşam Oxford’a gidip Marie Lloyd’u gördük, çok iyiydi. Anne’nin odasındaki büyük divanda yattım. Öğleden sonra Londra çok sisliydi. Ama orada olmak içimi yatıştırdı.

27 Ocak – J. ile Chancery Lane’e gittik. Sonra bankaya uğradık. Strand’de, yürüyüşü F.ye benzeyen mavi paltolu bir adam gördüm. Bir türlü aklımdan çıkmıyor. Daha önce sinemada gördüğüm bir kadına rastladım – kemerinde pembe güller, derin, güzel gözleri, örselenmiş saçları. Onu unutmayacağım. Kesinlikle unutmayacağım. Olağanüstüydü.54 Kot’la öğle yemeği yedik, Dieppe Café’de, kanarya ötüşleri arasında. F.ye resmimi gönderdim. Kot’la akşam yemeği yedik, sonra Matmazel Dewanter’i (?) dinlemeye, Pavilion’a gittik. Çok iyiydi.

28 Ocak – Bir mektup. O da benim kadar mutsuz. Ona mektup yazıp yeni adresine postaladım. Mektubu bumburuşuk oluncaya dek art arda okudum. Bridget mektubu ağzına tıkıştırdı, yarısını yuttu. Bunun için gönül borcu duydum ona. Dünyada bize böylesine yaklaşan tek insan o. Divanda oturup küçücük elleriyle mektubu buruşturuşunu seyrettim; bizi çok iyi anladığını, sevimli bulduğunu duyumsadım. Akşam yemeği için dışarı çıktım, sonra Chelsea Palace’a gittim.

29 Ocak – Soğuk bir gün. Hâlâ Drey’lerde kalıyorum. Bütün sabah kendime bir oda aradım, ama bulamadım. Jack’le öğle yemeği yedim; sonra Drey’yle buluştum; Curtis Brown’ı görmeye gittim. Nazikti, ama kendimi öylesine çirkin buluyorum ki, zekice bile davranamadım. Ama hoşuma gidiyor, oradaki kadın da. Gene Campbell’lara gittim. Dadda! Hallo! İstasyonda Koteliansky’yi gördüm. Çok iyiydi. Ona tutunuyorum. Bana bir eteklik, sigara, çikolata getirmiş [iki sözcük okunmuyor] içinde ateş yanan bir ev, süt beyaz ay ışığında arabayla dolaşmak.

31 Ocak – Jack arabayla kitabımı almaya Marylere gitti. Bütün gün okudum. Hasta gibiydim. Akşam yağmur yağmaya, korkunç bir rüzgâr esmeye başladı. Londra’dan söz ettik. Jack, benim Londra’da, ondan ayrı yaşamak istediğimi anlıyor. Bu, doğru. Bütün gün hiç yazamadım, kitap okuyup sigara içtim; kendimi, bedensel olarak hasta, korkunç çirkin buluyorum. Ondan söz etmeyeceğim.

1 Şubat – Mektup yok. Bekliyordum oysa. Hafif bir “nezle” sarsıyor beni. Azıcık güneş var. Ağaçlar kurusun diye asılmış gibi.

Nezlem gün boyu arttı. The Lonely Nietzsche’yi (Yalnız Nietzsche) okudum; eskiden ona duyduklarımdan ötürü biraz utandım. O, dilerseniz şöyle diyeyim, “insancıl, gereğinden çok insancıl”. Geç saatlere dek okudum. Sözcüklerle anlatılamayacak denli kötüydüm. Yaşam un ufak olmuştu sanki. Jack’le öykülerden söz ettik.

2 Şubat – Ondan mektup aldım. Çok mutsuz. Mektup bizi birbirimize yaklaştırmadı, ama bugün birazcık daha neşeliyim, çünkü önceki gibi korkunç görünmüyorum.

Bugün her zamanki gibi kötü bitti. Bir kez, hastalığım gerçekten ciddi. Sonra, mektupların bunca zaman alışı, sessizlik dayanılmaz ölçüde kaygılandırıyor beni. Sabahlığımı siyah yünle işliyorum. Ne saçma! Bu zırvalarla ne işim var benim! Francis; Francis; savaşa dayanamıyorum artık.

3 Şubat – Soğuk bir gün, sert bir rüzgâr var. Hiçbir şey yapamıyorum. Masamı düzenledim, kinin aldım, hepsi bu. Ama buradan gideceğim, biliyorum, yoksa umutsuzluktan ölürüm. Başım yanıyor, ama ellerim soğuk. Belki ölüyüm de, burada yaşıyormuş gibi yapıyorum. Ne olursa olsun, içimde hiçbir yaşam belirtisi yok. F.ye bile yazamıyorum. Başka, daha sıcak bir mektup bekliyorum ondan.

4 Şubat – Bugün güneş parlamaya başladı, nezlem daha iyi: Yalnızca öksürüğüm sürüyor. Gilbert ile Mary Cannan çaya geldiler. Akşam yemeğine de kaldılar. Mary çok tatlıydı, ama biraz neşesizdi. Rose her şeyi çok iyi yaptı. Akşamüstü, bana mektup getirsin diye onu postaneye yolladım, ama hiç mektup yoktu. Kaygılıyım.

Suç ve Ceza’yı bitirdim. Onu da çok kötü buldum.

5 Şubat – Bir mektup. Sabah. Yeşil tepeler arasında [okunmuyor] ağaçlar. Uzakta bir köpek havlıyor. Hava dingin, açık. Bir de küçük resim yollamış – ona çok benziyor. Tanrım! Mutluyum! Şimdi bir kez daha okuyacağım mektubu.

6 Şubat – Bugün acele bir mektup aldım. Resmimi yeni almış. Hemen gitmemi istiyor. Kolay olmayacak bu; biliyorum.

15 Şubat – J. ile Londra’ya gittik.

16 Şubat – Paris’e geldik.

19 Şubat – Gray’e geldik.

Frieda Lawrence’a yazılmış, güncede yer alan, postalanmamış bir mektup.

20 Şubat – İngiltere bir düş gibi. Bir yatak, elma biçiminde bir mum, kocaman çiçekli bir duvar saatiyle döşeli, küçük, dört köşe bir odada, pencerenin yanında oturuyorum. Pencerenin dışında şebboylar, mavi emaye tencerelerle dolu bir bahçe. Saat beşi vuruyor, güneşin son ışınları sallanan perdenin altından içeri doluyor. Çok sıcak – çocukken insanın yanaklarını yakan türden bir sıcak. Ama öylesine mutluyum ki, güncemin boş bir sayfasına sana birkaç satır yazmadan yapamıyorum, canım.

Buraya gelirken başımdan korkunç serüvenler geçti, çünkü burası askerî bölge olduğundan kadınların girmesine izin verilmiyor. Pasaportuma en son bakan baba adam, başındaki altın püsküllü siyah çaydanlık külâhıyla alabildiğine görkemli, kadın yazarların “ağır Mısır sigarası” dedikleri türden bir sigara içen “Sayın Albay” neredeyse geri gönderecekti beni.

Ama canım, öyle olağanüstü bir ülke ki – güneş ışığında mavi görünen ırmaklar, ormanlar, kocaman kuşlarla dolu. Seni ve L.yi düşünüyorum. Fransız askerleri pour rire55. Yaralandıkları zaman bile, barakalarından sarkıp sargı bezleriyle trene mendil sallıyormuş gibiler. Ama bugün bazı tutsakları gördüm – hiç de eğlenceli değildi. Ah, sana anlatacak öyle çok şey var ki, hiç başlamasam daha iyi. Bir gün görüşeceğiz değil mi, canım?

Voilà le petit soldat joyeux et jeune!56 Postayı dağıttı az önce. Hava yaz gibi sıcak. İnsan oturup gülüyor.

Sevgiyle,

Katherine

John Middletone Murry’ye postalanmamış
bir mektup

Tutukevi hücresinden yeni kaçmış gibiyim, J., canım – çünkü burasının askerî bölge olduğunu, bu nedenle de kadınlara yasaklandığını öğrendim. Bununla birlikte, teyzemin hastalığı işin içinden sıyrılmamı sağladı. Gerçekten korkunç anlar geçirdim. O istasyonun dışında bekliyordu, yalnızca, “Beni izleyin, ama izlediğinizi belli etmeyin,” dedi şarkı söylercesine (tam ona göre). Sonunda rengi atmış bir arabanın önünde durduğu, ırmak kıyısında minicik bir eve geldik. Ama araba benim bavulumla ikimizi yutar yutmaz, kapısı açıla kapana, rüzgâr gibi ileri atıldı. Arabaya binmesine izin verilmediğinden, yılgınlık içindeydi. Yakında bir köye, benim için bir oda kiraladığı büyük beyaz eve gittik – bir yatak, elma biçiminde bir mum, kocaman çiçekli bir duvar saatiyle döşenmiş, olağanüstü bir oda. Çok sıcak. Güneş perdelerin arasından içeri süzülüyor. Dışarıdaki bahçe şebboylar, mavi emaye tencerelerde dolu. Sen de olsan gülerdin...

Günce sürüyor

20 Şubat – Kahvaltımı bekliyorum. Yanımda, bir sandalyenin üstünde meşin kayışıyla kılıcı duruyor. Gittiğinde saat sekize geliyordu. Ben az önce kalktım. Pırıl pırıl bir gün. Yüreğim taş gibi ağır. Bu tutukevi işi korkutuyor beni. Onu tutukevinde düşünemiyorum. İçimin derinliklerinde bir başka duygu daha var, onun beni hiç sevmediği duygusu. Onu olağanüstü buluyorum. Şimdi, tanıdıktan sonra gerçekte sevmiyorum onu – ama öyle zengin, öyle tasasız ki – aslında bunu seviyorum.

Tuhaf bir gece geçirdik. Bu oda. Küçük lamba. Ahşap tavan. Gün doğunca açılan pembe papatya demetleri. Elinde bir tavşan tutan bir adam resmi. Sonra, küçücük, pirinç bir maşayla ateşi karıştıran F., çırılçıplak – öylesine doğal, öylesine güzel. F. en petit soldat57 giyiniyor. Gömleği, içdonu, çorapları, küçük jarse boyunbağı, siyah dolakları, kaputu. Yüzünü yıkıyor, fildişi fırçamla saçlarını fırçalıyor. Bir an onun pencerenin önünden geçtiğini gördüm, sonra gözden silindi. Bir kadın için korkunç bir an bu.

Tuhaf şey, yolculuğun sonu üstünde odaklaştıramıyordum düşüncelerimi. Öyle mutluydum ki, pencereden sarkmış, kollarım pirinç parmaklığa dayalı, ayaklarımı çaprazlamış [okunmuyor] güneş ışığı, olağanüstü kır görünümü. Aktarma yapmamız gereken Châteaudun’de, bir şey içmek için büfeye gittim. Ortada, kocaman, çıkıntılı bir sobanın bulunduğu, soluk yeşil renkte büyük bir salon, renk renk şişelerle donanmış bir büfe. İki kadın, kollarını kavuşturmuş, tezgâha dayanmış. Yüzü çok solgun, küçük bir oğlan masadan masaya seğirterek siparişleri alıyordu. Sandalyelerinde kaykılmış, bacaklarını sallayacak bir şeyler yiyen askerlerle doluydu salon.

Küçük oğlan bir bardak iğrenç sütsüz kahve getirdi bana. Askerlere bir çeşit donuk bir aşağısamayla hizmet ediyordu. Sundurmada, yaşlı bir adam, kahverengi benekli balıklarla dolu bir kova taşıyordu. İnsanın vitrinlerde gördüğü, güzel suyosunu ormanları arasında yüzen balıklar gibi iri balıklar. Askerler gülüyor, birbirlerinin omzuna vuruyorlardı. Ağır çizmeleriyle yere vura vura yürüyorlardı. Kadınlar onlarla ilgileniyorlar, yaşlı adamsa, elinde kasketi, yırtık hırkası, balık kovasıyla yansıladığı yaşamın –barışçıl mesleğinin– artık var olmadığını, buraya zorla girmeye hakkı olmadığını biliyormuş gibi, alçakgönüllülükle ayakta durmuş, kendisiyle ilgilenecek birini bekliyordu.

Yolculuğun son anlarında çok korkmuştum. Gray’e vardık, tıpkı bir doktor muayenehanesine giren kadınlar gibi, bir kapıdan birer birer çok sıcak bir odaya süzüldük; iki masayla, tıpkı bir operetteki albayları andıran, iriyarı, pırıl pırıl, kırçıl bıyıklı, yanakları belli belirsiz yanık kırmızı iki albay tıka basa dolduruyordu odayı. İkisi de sigara içiyor, birinin sigarasından uzun kıvırcık bir kül sarkıyordu; parmağında bir yüzük vardı, her şeye gücü yeter gibi görünüyordu. Dişlerimi sıktım. Pasaportumla biletimi uzatırken parmaklarının titremesini önlemeye çalıştım.

“Bu olmaz, kesinlikle olmaz,” dedi Albay, bana bir yüzyıl gibi gelen bir süre baktı. Gözleri iki gri taş gibiydi. Pasaportumu öteki albaya götürdü; o itiraza aldırmadı, pasaportumu damgaladı, geçmeme izin verdi. Neredeyse yere diz çöktüm.

F., yüzü alabildiğine solgun, istasyonun yanında duruyordu. Selam verdi, gülümsedi, “Sağa dönün, belli etmeden beni izleyin,” dedi. Sonra çabuk çabuk asma köprüye yöneldi. Sırtında bir postacı çantası, elinde kâğıda sarılı bir paket vardı. Sokak çamur içindeydi. Köprünün yanındaki küçük evden, elleri bir şala sarılı sıska bir kadın gözetliyordu bizi. Evin duvarına rengi atmış bir araba dayalıydı. “Montez! Vite, vite!” dedi F. Bavulumu, posta çantasını, paketi yere attı. Sürücü birden devinime geçti, bir deri bir kemik atı kırbaçladı, arabanın iki kapısı da çarpa çarpa, çılgın gibi yola koyulduk. “Bonjour ma chérie,” dedi F. Çarçabuk öpüştük, sonra çarpan kapıları sımsıkı yakaladık. Bir türlü kapalı durmuyorlardı; arabaya binmesi yasak olan F. saklanmaya çalışıyordu. Kışlada araba bir an durdu; bir yüz kalabalığı pencereyi kapladı. “Prends ça, mon vieux,”58 dedi F., kâğıda sarılı paketi uzatarak.

Gene uçarcasına yola koyulduk. Irmak boyunca. İki yanına akşam güneşinde iç açıcı, pırıl