© 2015, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Ocak 2015, İstanbul E-kitap 1. sürüm Kasım 2014, İstanbul Ocak 2015 tarihli 1. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Faruk Duman

Mizanpaj: Bahar Kuru Yerek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Tasarım (www.lom.com.tr) Kapak resmi: Atilla İlkyaz, “Zamanın Sarkacı”

ISBN 978-975-07-2846-4

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

BAHAR ASLAN

MOSKOVA DEFTERİ KOMÜNİSTLER MOSKOVA’YA!

Resimleyen ATİLLA İLKYAZ

ÖYKÜ

BAHAR ASLAN, 1975 yılında İskenderun’da doğdu. ODTÜ Mimarlık Bölümü mezunu. Derin Uyku adlı ilk öykü kitabı 2003’te yayımlandı. 1993-1999 yılları arasında İzlek dergisinin kurucuları arasında yer aldı.

baharaslan@gmail.com

ATİLLA İLKYAZ, 1962 yılında, Alaca’da doğdu. 1991 yılında Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nde sanatta yeterlilik derecesi aldı. İtalya, Romanya ve Macaristan hükümetlerinden kazandığı burslarla sanat alanında araştırmalar yaptı. Hangar Sanat Oluşumu’nun kurucuları arasında yer aldı. Yurtiçi ve yurtdışında çok sayıda sergiye katıldı.

www.atillailkyaz.com atilailkyaz@gmail.com

Karga.

KARGALARIN ÇIĞLIKLARI

O gün, Kızıl Meydan’a döşeli iri taşlar yağmurun altında ıslanmıştı.

Onlarca karga Vasili Katedrali’nin kubbelerinde divan kurmuştu.

Aralarında kuşkusuz âşıklar, hilebazlar, budalalar, gürültücüler, gevezeler, ahmaklar, iyi ve kötü huylular vardı.

Fakat neden toplanmışlardı böyle?

Güneşin ısıtmadığı bir kasım günü.

Nereden gelmişlerdi?

Hangi vadiden? Hangi tarladan? Hangi yıkıntıdan? Hangi çöplükten? Hangi ağaç kovuğundan?

Biri, üç sokak ötedeki bir köpeğin leşini ditmekten geliyordu; bir diğeri, GUM’un1 arkasındaki lokantanın çöplüğünde eşinmekten... Bir başkasının gagasında, bir silah tüccarının, siyah limuzinden yeni inmiş ve küçük, biçimli kalçalarını oynatarak GUM’a doğru yürüyen metresinin narin boynundan hünerli bir pikeyle kaptığı yeşil, yakut bir taş parıldıyordu.

Hangi mühim mesele için kurmuşlardı bu divanı?

Neyi konuşmak için?

Kendilerine dair miydi mesele, yoksa insanlara dair mi?

Şehrin çöplüklerinden yahut ne zaman kuluçkaya yatacaklarından bahsedecek gibi durmuyorlardı fakat.

Bir haber almışlardı da sanki, mühim bir hadiseye hazırlanıyorlardı, gelmesi önlenemez bir felakete...

Kanatlarını gövdelerine toplayıp, daha neler görecek bu yaşlı gözlerimiz, dercesine aşağılara, meydana, meydanda kımıldanan kalabalığa baktılar. O kalabalığın arasında da kuşkusuz, kendileri gibi âşıklar, hilebazlar, budalalar, gürültücüler, gevezeler, ahmaklar, iyi ve kötü huylular vardı. İçlerinden budala olanı mı düşünüyordu kargalıkla insanlık arasındaki farkı, yoksa akıllı olan mı?

Kızıl Meydan’a döşeli iri taşlar yağmurun altında ıslanmıştı.

Pazardı, akşam saatleriydi, hava pusluydu, güneş bir bulutun arkasında kalmıştı. Dört bir yandan akıyordu insanlar; kimi Manej’den,2 kimi GUM’un arkasındaki sokaklardan, kimi Vasili Katedrali tarafından giriyordu meydana.

Moskovalı bir dede, torununu omzuna oturtmuş dolaştırıyordu; bak, diyordu, bak, burası Rusya’nın kalbi oğlum; bunlar müzeler, katedraller, dükkânlar, bunlar Kremlin’in duvarları, kuleleri, saatleri... Oğlan, peki bu ne, diye işaret etti, üzerinde “Lenin” yazan mermer bir binayı; haa, o mu, dedi adam, Lenin diye birinin mezarı. Kim o, diye sordu çocuk; doğrusu ben de bilmiyorum kim olduğunu artık, dedi adam, söylediğine kendisi de şaşırarak; kimine göre katil, kimine göre kahraman; ama boş ver bunları, gel, biz dolaşalım şöyle...

Dört kişilik bir aile Novosibirsk’ten gelmişti; Kızıl Meydan’ı ilk görüşleriydi bu, yıllarca kitaplardan okudukları, televizyonlardan seyrettikleri o muhteşem meydandaydılar işte. Biz de bu meydana geldik, diyebilmek için, buldukları her köşede poz veriyorlardı fotoğraf makinesine. Eve döndüklerinde, ona buna göstereceklerdi zira; Lenin’in mezarı önünde biz, Vasili Katedrali’nin kapısında biz, diyeceklerdi; yaşadıklarını, var olduklarını ispat edeceklerdi böylece; sadece Novosibirskliler değildi böyle yapan, Petersburglular, Tulalılar, Volgagradlılar, Rusya’nın derinliklerinden yolları buraya düşen herkes çektiriyordu kendi fotoğrafını, varlıklarını kanıtlayabilme telaşındaydılar canhıraş... Az sonra bir coni de katıldı onlara. Teksaslıydı, başında kovboy şapkası, ayaklarında sivri uçlu çizmeleri vardı, bastı kamerasının düğmesine, kaydetmeye başladı insanları, kaldırım taşlarını, GUM’un kapılarını, lâmbalarını, pencere kenarlarını, Kazan Katedrali’nin irili ufaklı çanlarını, Çin Kapıları’nın önündeki hediyelik eşya tezgâhlarını, dilencileri, Tarih Müzesi’nin kırmızı tuğlalarını, Lenin’in mozolesinin siyah mermerlerini, Lenin’in adını, Lenin’i bekleyen askerleri, Vasili Katedrali’nin kırmızı, yeşil, mavi kubbelerini... Varlığının şahidiydi çünkü kamerası... Memleketine dönüp de kamerasından seyrederken meydanı, acaba fark edecek miydi, kubbelerin üzerindeki karaltıları?

Ve sonra

on beş-yirmi ihtiyar, ellerinde kızıl bayraklarla meydanın ortasına doğru yürüdüler, erkeklerinin başları bereli, kadınları uzun, eski entarili; zorlansalar da taşıyorlardı bayrakları, bayrakların ortasında orak çekiç, “Yaşasın proleterya, Lenin aramızda!” yazılı pankartlar, Yeltsin’in, Putin’in, üzerlerine çarpı çekilmiş resimleri... İhtiyarlar yürüyorlardı ellerinde çiçeklerle, mozoleye doğru, peşlerine birkaç meczup takılmıştı. Bir an, GUM’un kapısına yakın bir yerde, silah tüccarının metresiyle yan yana geldiler; kadın onları görmedi bile, dudaklarını sarkıtmış, son model cep telefonuyla konuştuğu Andrey’inden, yakut taşını çalan kargayı yakalatmasını istiyordu! Öyle üzülmüştü ki, ne ellerinde kızıl bayraklar taşıyan ihtiyarları, ne de onların peşindeki meczupları görüyordu gözü! GUM’un ışıltılı kapılarından içeri kayıp giderken, ardında hoş bir parfüm kokusu bıraktı yalnız.

Ve sonra

gözleri kuzgunlar tarafından oyulmuş bir darağacı mahkûmunun perişan hayâli ortalarda bir yerlerde belirip kayboldu.

Kargalar hatırlıyorlar mıydı acaba?

Bir zaman önce bu meydanda kurulan darağaçlarını? Yahut ölü askerlerin kafalarından yoldukları saçlarla yuvalarını kurduklarını?

Ve içlerinden kargaların en yaşlısı, kanatlarını gererek, Paveletskaya’ya doğru uçup mavi kubbenin bir kenarına, beş yüz yıllık bir karaltı gibi, beş yüzyıldır silinemeyen bir karaltı gibi geri kondu. Haberi almıştı sanki, vakit gelmişti. Kara kanatlarını açıp kapadı ve başladı ötmeye. Ve bir an içinde hepsi birden ötmeye koyuldu. Ötmek değil, çığlık atmak demek daha doğru olurdu buna.

Kargaların çığlıkları Vasili’nin kubbelerinden dalga dalga yayılıyordu.

Neden çığlık çığlığaydılar?

Hissetmiş gibi bir felaketi,

Almış gibi kan kokusunu,

Bir yerlerde bir bombanın patladığını, bir şeylerin darmadağın olduğunu, başların gövdelerinden ayrıldığını, dünyanın yüzüne bir sebepten dağılmış birkaç fani insancığın daha zamanının dolduğunu hissetmiş gibi...

Bu hayatta sebebini bilmediğimiz ne çok şey...

İşte kargaların çığlıkları gibi...

1. Sovyetler Birliği döneminde, devlet tarafından kurulup işletilen alışveriş merkezlerinin en büyüğü. Halen alışveriş merkezi olarak kullanılan bu binanın uzun cephesi Kızıl Meydan’a bakar.

2. Manej Meydanı. Kızıl Meydan’ı çevreleyen meydanlardan biri.

BANAZI DİYE BİR YER

“Ağırdır, kaldıramazsın, bir kişi daha gelsin,” dediler, kulak vermedi.

“Evelallah, kaldırırım,” dedi.

Kaldıramaz mı? Demirin ağırlığını ilk tartışı mı sanki? Kaldıramaz mı? Yıllardan beri her gün dokunduğu, sardığı, kucakladığı bu soğuk demir değil mi sanki? Dünyanın neresine gidersen git, demir, her yerde aynı demir değil mi? İnsan, her yerde aynı insan değil mi? Tanımıyorlar onu daha, konuşuyorlar. Banazılı Mustafa’yı bilmiyorlar...

“Ya Allah!” dedi, yüklendi. Kolları, göğsü şişti bir bir, sonra boynu, boynundaki damarları, alnı, şakakları... Fırtınaya tutulmuş bir yelkenlinin keteni gibi gerildikçe gerildi, titredi, titredi, titredi ve nihayet olduğu yere çakılıverdi; bütün gün birbirine kaynakladığı demir profiller, olanca ağırlığıyla oturdu bacaklarının üzerine, arkasına bastığı ayakkabıları topuklarından kayıverdi.

Etraftan koştular, demirleri kaldırdılar, çekip çıkardılar onu sıkıştığı köşeden.

“Allah’ın zalımı!” diye mırıldandı, “Olmadı!”

Sırtından, koltuk altlarından boşanan ter değil; endişe...

“Usta, iyi misin?”

Banazılı Mustafa bu. “Yok, bir şey yok,” diyen, dediğine kendi dahi inanmayan; hafifçe inleyen; suratında acı bir tebessüm, çakşımış bacaklarının üzerinde durmaya çalışan, şirketin doktorunu, “Birazdan geçer,” demekle kandıramayacağını bilen.

“Evde istirahat. Akşama şişer. Merhemi sür, hapı yut, ayakta durma. Bir hafta sonra, düzelirsen işbaşı. Ama biraz zor...”

Doktorun dili alışmış; ev dediği, koğuş. Koğuşta istirahat. Arabayla kampa bıraktılar; ortalık tenhaydı. Çamaşır suyu kokusu insanın genzini yakıyordu. Barakalarda kızlar temizliği bitirmiş, gitmeye hazırlanıyordu; biri koridorda gömleğini eteğinin beline sokuyor, öbürü bir yandan saçını fırçalarken diğer yandan Mustafa’ya bakıyor, bu saatte bunun burada ne işi var, diye soruyordu gözleri. Onların arasından topallayarak, topalladığına utanarak, bakışları yerde geçti Mustafa. Asker koğuşunu kalacağı son koğuş zannetmişti, değilmiş meğer. Gün gelecek, şantiye koğuşu da görecekmiş. Çocukluğundan beri hep koğuş, hep koğuş. Önce yetimhane koğuşu, sonra asker koğuşu. Şimdi ise şantiye koğuşu. Ama buna da şükür, ya mapushane koğuşu, hastane koğuşu olsaydı bu! Buna da şükür... Ranzanın üst katındaki yatağına çıkmayı denedi; olmadı. Yozgatlının alttaki yatağına bıraktı kendini. Bacağım şiş, yukarı çıkamadım, derim ona. İnsan evlâdıysa bir şey demez.

Gözlerini açtığında akşam olmuş, işçiler kampa getirilmiş, yemekhane kuyruğuna tesbih taneleri gibi dizilmişti çoktan. Mustafa artık şişmiş bacağını sürüyerek, kuyruğun bitmesine yakın geçti yemekhane barakasına. Hali yoktu, demir tepsisindeki yemeğini çarçabuk yiyip döndü yatağına, yumdu gözlerini. Sabaha kadar bacağının sancısından birçok defalar uyandı. Koğuşa giren çıkanlar oldu, yatanlar, kalkanlar, tütün saranlar, konuşanlar, sövenler, telefon edenler, pencereden bakanlar, horlayanlar. Bir ara uykusunda Yozgatlıyla konuştu sanki, kusura kalma, yukarı çıkamadım mı, dedi, ne dedi... Yoksa, Yozgatlıları birbirine mi karıştırdı? Askerdeyken Yozgatlı bir komutanı vardı. “Mustafa!” “Emredin komutanım!” “Rafları bugün bitirecek misin evlâdım?” “Dün bitirdim komutanım.” “Pehlivanım, nasıl bitirdin bu kadar çabuk?” “Gece de çalıştım komutanım.” “Nerelisin sen evlâdım?” “Malatyalıyım komutanım.” “Malatya’nın neresinden evlâdım?” “Banazı komutanım.” “Banazı’nın neyi meşhur evlâdım?” “Turnaları meşhur komutanım. Banazı’da su kıyılarında turna katarları gezer komutanım.” “Hiç olur mu, Banazı’nın üzümü meşhurdur evlâdım.” “Yok komutanım. O, Şehriban’ın Banazı’sı. Benimkinin turnası meşhur.” “İki Banazı yok ki evlâdım!” “Var, var ama kimseler bilmez komutanım.”

“Mustafa, uyan! Ne komutanı, ne turnası oğlum?”

Sıçrayarak uyandı. Yatağında yattığı Yozgatlıydı onu dürten, komutanı değil. “Yat, yat ama kâbus görme!” dedi, “Ben maç seyretmeye gidiyorum.” “Kâbus görmedim,” dedi Mustafa, “hatırladım sadece.” “Neyi hatırladın oğlum?” diye sordu Yozgatlı gülerek.

Mustafa’nın bacağı hasta.

O gidince, neyi hatırladım, diye bu defa kendi kendine sordu Mustafa. Banazı’da turna olduğunu mu? Banazı’da turna mı görmüştü sanki? Görmemişti. Hayatında ilk turnayı çocukken, hayvanat bahçesinde görmüştü. Hayran olmuştu. İnce uzun boynu, başında renkli, süslü bir hotozu vardı. Ürkek ürkek, yan yan bakıyordu kendisini seyredenlere. Korkutmayın, kaçırmayın beni, ben narinim, diyordu sanki. Günlerce gözünün önünden gitmemişti. Sonradan türkülerde duymuştu adını:

Mustafa’nın düşü.

Üç telli, dört telli, beş telli turnam Sen gelmez isen buralarda durmam Sen olmaz isen ben sensiz olmam

O akşam işçilerin kimi televizyon odasında kâğıt, tavla oynamaya, kimisi de oynayanları ve Galatasaray-Trabzonspor maçını seyretmeye, bu arada bir-iki lâf etmeye koyuldu. Dağıstanlı Aslan’ın demlediği çay, bardaklara dolup dolup boşaldı.

“Mustafa Usta’nın bacağı sakatlanmış,” dedi Yozgatlı.

“Hangi Mustafa’nın?”

“Banazılı Mustafa’nın. Üçüncü koğuştakinin.”

“Nasıl sakatlanmış?”

“Demir düşmüş bacağına.”

“Ne halde peki?”

“Kötü. Bacağı şişmiş. Şimdi de sayıklayıp duruyor garip.”

Mustafa sabah herkesle birlikte uyandı ama bu defa fırlayıp koridorun sonundaki tuvalet kuyruğuna girmedi. Yatağın başına sırtını dayadı, bacağı davula dönmüş, ağırlaşmıştı. Yozgatlı, ranzadan aşağı atladı, “Günaydın,” dedi, “Nasıl oldun?” “Sızlıyor hâlâ,” dedi Mustafa. Pencereden dışarıya, nehre baktı. Nehir akıyordu, kıyısından kadınlar, erkekler geçiyordu. Herkesin bir işi vardı, acelesi vardı... Geceki düşüncelere gündüzün kaygıları arasında yer yoktu artık, Mustafa’nın Banazı’sı turnaların kanadında uçup gitmişti sanki. Ne olacak böyle? Gelir gelmez, daha kendimi gösterememişken olacak iş mi bu, diye söylendi. Bu bacak iyileşmeli. Ben çalışmalıyım, bu şirkette tutunmalıyım. Biraz sonra koğuşlar tamamıyla boşaldı, işçiler servislere doluşup gitti, çok geçmeden koridordan kızların sesi duyuldu. Önceki gün koridorda saçını fırçalarken gördüğü kız –sarıydı, uzun bacaklıydı, turna bakışlıydı, beyaz önlüğünün kuşağını belinden bağlamıştı– elinde süpürgesiyle içeri girdi. Mustafa’yı yatar görünce şaşırdı ama, “Privet!”3 deyip işine koyuldu. Arada bir göz ucuyla ona bakıyordu. Mustafa’nın kaygıları sanki bir turna bakışıyla dağılıvermişti. Gözlerini yumdu. Süpürgenin tellerinin yerdeki halıyı tarayışından ve şehrin uzak uğultusundan başka ses kalmamıştı içeride. Bunları dinledi Mustafa, kirpiklerinin arasından kızı seyretti, seyretti. Kollarını uzatıp onu sarmak, yatağa çekmek, sevmek, sevmek istedi... Tuttu kendini. Kız yatakları düzeltti, çarşafları silkeledi; sıra Mustafa’nın yatağına gelince ona anlamadığı bir şeyler söyledi. Mustafa yerinden kalktı, “Turna,” diye mırıldandı, “turnasın sen.” Kız anlamadı, düzelttiği diğer yatağı gösterdi, buraya yat, manâsında sözler etti. Mustafa gülümsedi, “Yok turna,” dedi, “gideyim ben.” Koğuştan çıktı, artık topallayan sadece bacağı değildi, içinde topallayan, sancıyan, harekete geçen başka yerler de vardı. Televizyon odasına indi, bir sandalyeye oturup diğerine bacağını uzattı. Aslan çay tezgâhının arkasında, ayakta bir şeyler yazıyordu, onu görünce duvardaki saate baktı, gene bir şeyler yazdı. Televizyon açıktı, Antakyalı bir aşçı humus tarifi veriyordu. Aslan çay getirip yanına oturdu, “Geçmiş olsun,” dedi.

“Sağ ol,” dedi Mustafa.

“Nasıl oldun usta?”

“Ağrım var biraz.”

“Bir an önce iyileşmeye bak. Yoksa keserler biletini.”

“Ağzını hayra aç! Daha dün bir, bugün iki. Talihsizlik işte.”

“Geçer, geçer.”

“Geçer geçmesine ama nasıl? Bu işler de hep beni buluyor. Geçen kış memlekette çatı tamir ederken ayazdan yüzüm çarpılmıştı. Doktor, ‘Yüz felci. Bir ay evden çıkmayacaksın,’ dedi. Otur otur, vallahi sıkıntıdan dedikodu etmeye, sakız çiğnemeye başladım.”

“Söyle bakalım, hangi rüzgâr attı seni buraya?”

“Ne olacak, ekmek derdi.”

“Yok yok, bir şeyden kaçmışsındır sen,” dedi Aslan yüzünde istihzalı bir tebessümle. Sert, şişkin pazularını oynattı.

“Neden kaçacakmışım?” diye sordu Mustafa şaşkınlıkla.

“Buralara kadar isteyerek, kendiliğinden gelenini hiç görmedim de ondan. Ya asker kaçağıdır, ya alacaklısından kaçmıştır, ya da sabıkalıdır.”

“Yok ya!”

“Mesela biri vardı, kan davalıydı, burada kurtulacağını sanmış ama öyle olmadı.”

“Ya ne oldu?”

Turnalar.

“Davalıları izini bulmuş, marketten dönüşte aha tam şu köşede ağzına sıkmışlar iki kurşun.”

“Yapma be!”

“Hem de tabanca susturuculuymuş, fark eden olmamış, adamlar sıvışmış. Kimse neye uğradığını anlayamadı; cenazeyi köyüne gönderdiler, konu kapandı. Meğer öleceğine yakın, koğuşundan birine söylemiş, korkuyorum, demiş, sanki çok yakınımdalar, sanki arkamı dönsem onlarla burun buruna geleceğim. Beriki gülmüş, Moskof elinde seni kim, nasıl bulsun, burada it eniğini kaybeder, demiş.”

“İşe bak!”

“Ya, öyle işte. Dünya küçük.”

Mustafa’nın gözlerinin içine baktı Aslan.

“Söyle bakalım, neden kaçtın?”

Uçan turna.

Mustafa, Aslan’ın suratına, kafayı mı bozmuş, yoksa alay mı ediyor, diye anlamak için dik dik baktı. O gün de işe gidermişçesine kulağına taktığı kırmızı kalemi alıp elinde bir kere çevirdi, sonra tekrar yerine koydu. Bana yakıştırdığı şeye bak, diye düşündü. Tanımıyor, Banazılı Mustafa’yı bilmiyor daha, konuşuyor öyle, konuşuyor boş boş. Banazılı Mustafa’nın nelere göğüs gerdiğini bilmiyor, hiçbir şeyden kaçmayacağını.

“Benim kaçacak bir şeyim yok çok şükür!” dedi. “Dedim ya, ekmek parasına geldim.”

Aslan güldü.

“Senin dediğin olsun,” dedi. “Biraz alış, sen de söyler-

sin niye kaçtığını, itiraf edersin.”

“Peki sen?” diye sordu Mustafa.

“Ben de öyle.”

Kapı açıldı. İçeri dört kız girdi. Çaylarını kendileri alıp bir masaya oturdular. Sigara yaktı ikisi.

“Ya bunlar?” diye sordu Mustafa.

“Tabii, ne sandın ya!”

Aklına koğuştaki kız geldi hemen, Aslan’ın sözüne kalsa, o da bir şeylerden kaçmış olmalıydı.

“Onların sponsoru var, kız arıyorsan onlara bakma,” dedi.

“Ne sponsoru?” diye sordu Mustafa.

“Canım, racon böyle. Hani siz Nataşa diyorsunuz ya, onun gibi bir şey,” dedi Aslan gülerek. Kesme şekeri dilinin altına koyup çayından bir yudum aldı. “Kalacaksan daha öğreneceğin çok şey var.”

Mustafa saatine baktı, yemeğe bir saat vardı. Bacağının sızısı artmıştı. Koğuşa çıkmayı gözü kesmedi. Cebinden hapını çıkarıp yuttu.

“Banazı’dan mı kaçtın?” diye sordu Aslan.

Mustafa güldü. Kafayı üşütmüş bu, kafayı, diye söylendi içinden.

“Yahu ne inatçı adamsın! Kaçmadım diyorum.”

Aslan da güldü.

“Hem Banazı’dan niye kaçayım? Oraya hayatımda sadece bir kere gittim ben.”

“Nasıl Banazılısın sen öyleyse?”

“İstanbul’da büyüdüm. Yetimhanede.”

“Anan mı yok, baban mı?”

“İkisini de hiç görmedim. Yaşlı bir kadın bırakmış beni yetimhaneye, adı Şehriban’mış. Anası babası Banazılı, demiş. Öyle kaydetmişler.”

“Banazı nere, İstanbul nere? Ne olmuş acaba?”

“Ne bileyim ne olmuş. Sonra ben yetimhaneden çıktıktan sonra bir kere Banazı’ya gittim. Şehriban’ı sordum. Bizde beş Şehriban var, hangisini soruyorsun, dediler. İkisi genç gelin, üçü de kız. Senin aradığın Şehriban, ya buradan çoktan göçmüş ya da ölmüş, bilemedik biz, dedi ihtiyarlar. Yüzüme dikkatli dikkatli baktılar. Kime benziyor acep, dediler. Burnu Ahmet Emmi’ninkine mi benziyor ne, dedi biri. Kulağının kepçesi sanki Çarıkçı Dursun’inki, dedi öbürü. Kimseye benzetemeyen de çıktı. Belki de seni yetimhaneye bırakan kadın yalan söylemiştir, adı da Şehriban değildir, uydurmuştur, dediler.”

“Ee?”

Turnalar.

“Çıktım geldim ben de İstanbul’a geri.”

“Film gibiymiş hayatın.”

“Yani, kaçacak bir şeyim, kimsem yok benim. Anladın mı şimdi?”

“Yok mu karın, çocuğun?”

“Yok daha. Ben her yere gidebilirim, dünyanın her yerinde çalışabilirim, herhangi bir yerde ölebilirim. Mezarımın şurada ya da burada olması fark etmez. Çünkü benim memleket bildiğim yer sadece kafamda, hayâllerimde; gerçek değil. Herkesin bildiği Banazı’yla benim kafamdaki Banazı birbirine hiç benzemez. Anlıyor musun, bilmem.”

Sustu. Kızarmıştı, kalbi çarpıyordu. Söylediklerine kendi bile şaşırmıştı. Ne söyledim ben, diye sordu kendi kendisine. Niye söyledim, kime söyledim? Bu adamın daha gerçek Banazı’dan haberi yok ki, benim kafamdakinden olsun! Ayrıca, niye olsun?

“Senin kafan biraz fazla karışmış. Bak, ben sana bir şey diyeyim mi?” dedi Aslan.

“De.”

“Şu kızlar güzel, değil mi?”

“Güzel olmasına güzel de, bana ne?”

“Sana hemen bunlar gibi bir tane bulayım. İyi gelir ha, ne dersin?”

Mustafa durdu, böyle bir teklif beklemiyordu, şaşırdı; bir an, bul, diyecek oldu. Bul, hem de kimi biliyor musun, onu, o sarıyı, ince uzunu, koğuşları süpüreni, turnalar gibi bakanı, belinin kemerini sıkıca bağlayanı, sarmak istediğimi, işte onu... diyecek oldu. Yediremedi kendine. Dur Mustafa, dedi içinden. Banazılı Mustafa bu heriften mi medet umacak? Banazılı Mustafa turnayla kendisi konuşamaz mı? Banazılı Mustafa’nın o kadar cesareti yok mu? Az önce, yukarıda, kızı sarmak isteyip de saramadığını hatırladı. Kendi kendisine sitem etti. Yarın, dedi, yeniden gelecek nasılsa. Yarın yeniden süpürecek koğuşu. Yarın, nasıl olsa ben de orada olacağım, yatağımda yatıyor olacağım. O zaman diyeceğim ki, o zaman diyeceğim ki ona... Düşündü, düşündü. Ne diyeceğini bir türlü bulamadı. Dili de dilim değil ki, dedi.

“Ne o?” dedi Aslan. “Kızlarla aran yok galiba.”

“Hele bacağım iyileşsin de,” dedi Mustafa. Halbuki içinden, pezevengin evlâdı, diyordu. Ondan kaçtın, bundan kaçtın, niye kaçtın, derken nihayet çıkardı ağzından baklayı. Turna taciriymiş meğer! Banazılı Mustafa bu. Yer mi!

“Hadi eyvallah!” dedi, kalktı yerinden.

“Eyvallah,” dedi Aslan. Şişkin pazularını oynattı.

Arkasından, “Düşersin sen elime, yetimhane piçi!” diye mırıldandı. “Kim bilir neden kaçtın?” Defterini açtı.

Aslan not alıyor.

“3. Koğuş. Banazılı Mustafa. Saat 09.53’te içeri girdi. Bacağı şiş. Öksüz. Yetimhanede büyümüş. 10.50’de koğuşuna çıktı. Kadın teklif ettim, istemedi. Çabuk parlıyor. Safça,” yazdı.

Mustafa bacağını sürüyerek çıktı koğuşa. Kimseler yoktu. Kızlar gitmişti. Soyundu, koridorun sonundaki duşa girdi. İlk defa sıra beklemeden duşa giriyordu. Yetimhanede bakıcılar haftada bir sırayla hamama sokardı çocukları. Odun kazanının içindeki kaynar su yetsin diye, çabuk çabuk sabunlarlardı başlarını. Suyun altında bu defa epey durdu Mustafa, arkasında sıra bekleyen yoktu nasılsa, iyice sabunlandı, alçaktan türkü de söyledi:

Turnam gelir bizim ele Yeni kalkmış ağır gölden N’olur konuş bizim dilden Turnam hey, turnam hey, yaralı turnam

İçinde bir heyecan, bir kıpırtı. Demirin bacağını ezmesine neredeyse sevinecekti; zamanı geldi, dedi, şimdi, dedi, başka zaman değil. Artık kuracağım, hayâlimdeki Banazı’yı kuracağım, gerçeğini değil, benim olanını; adı var kendi yok Şehriban’ın Banazı’sı onun olsun, hayrını görsün, alsın başına çalsın; ben buracıkta, Moskova’da, bu koğuşta kuracağım, en olmayacak yerde, kimsenin inanmayacağı yerde kendi turnamla kuracağım...

Turna aşkı.

3. (Rus.) Selam.

Eğil eğil öpeyim.

İÇİMDEKİ AĞAÇLAR

Gurbete gidişimdir, Gonca gül derişimdir, Eğil eğil öpeyim, Belki son görüşümdür.

Sarı çiçekli nilüferlerin Moskova Nehri’nin soğuk sularına başlarını yaslayıp aylar boyu hiç uyanmayacakları bir uykuya dalarak gözden kaybolduğu; nehri örten buzun her geçen gün daha da kalın, daha da kırılmaz hale geldiği; buzda açılan deliklerden oltaların sallandırıldığı; kızakların kaydırıldığı; kürk paltoların içine büzüşüldüğü; Kızıl Meydan’ın kapılarından eksik olmayan dilencilerin dahi kuytulara sindiği; votka şişelerine tamamen teslim olunduğu; Sıvacı Yelena’nın kış tarifesine geçtiği; Ahmet, Mehmet ve Receplerden oluşan müşterilerini kapı aralıklarında, ormanlarda, nehir kıyılarında değil; ancak sıcak, kapalı odalarda kabul etmeye başladığı kasım günlerinden bir gün, 2006 yılı Kasım ayının on üçüncü günü, akşam saatlerinde,

Taganskaya’daki mezarlığın kayınlarıyla birlikte, Erzincanlı Sıvacı Zülküf’ün içindeki ağaçlar da uğuldadı.

Meğer boş yere değilmiş!

O sırada Zülküf, onları şantiyeden kampa getiren otobüsten yeni inmiş, koğuşuna yürüyordu, birden yüreği sallanır, üşür gibi oldu; bunu, şehrin havasına hâlâ alışamamışlığına verdi önce; halbuki değildi, içindeki ağaçlar delirmişti; içindeki ağaçlar su kıyılarının, bağların bahçelerin değil, Taganskaya’nın mezarlık kayınlarıyla beraber uğulduyordu, kayınların arası rüzgârlıydı, soğuktu... Ne oluyor böyle, diye sordu kendine Zülküf. Ne oluyor? Ne oluyor? Mutlaka Menşure’ye bir şey oldu! Menşure’nin parmağına diken batsa hissederim ben. Mutlaka bir şey oldu... Menşure’nin telefonunu üç kere çaldırıp kapattı. Bu, ikisinin arasındaki işaret. Üç kere çaldırıp kapatacak. Karşılığında Menşure de onun telefonunu üç kere... Birbirlerine birbirlerini hatırlatacaklar. Ama işte korktuğu başına... Cevap gelmedi Menşure’den. Bekledi Zülküf. Gene cevap gelmedi. Beklemek hiç bu kadar zor, hiç bu kadar ıstıraplı olmamıştı sanki. Çünkü içindeki ağaçlar delirmişti. Gene denedi. Gene cevap gelmedi. Gene gene gene... Zülküf’ün işaretleri, kuzey ülkesiyle güney ülkesi arasında havada bir yerde, cevapsız, endişeli birer çağrı olarak asılı kaldı. İşte bu, Zülküf’ün korktuğu... Menşure’ye mutlaka bir şey oldu! Gözünün görmediği yerde Menşure’ye ne oldu???

Telefonu üç kere değil, defalarca çaldırmamak, Menşure cevap verene kadar çaldırmamak için kendini zor tuttu. Ya bir şey olmamışsa, ya boş yere tasalanıyorsa, ya sadece telefonunu yanına almayı unutmuşsa Menşure, ya banyoya girmiş, ya uyuyakalmışsa... O zaman, onlara göndereceği parayı telefona boş yere harcamış olmayacak mı... Bu değil sevmek. Sevmek fedakârlık demek değil mi? Sevmek, sevdiğinin uğruna diyar diyar gezmek demek değil mi? Sevmek gerektiğinde, sevdiğinin sesinden, nefesinden, kokusundan mahrum kalmak değil mi? Sevmek... Peki ya bu ağaçlar? Peki Zülküf’ün içindeki bu ağaçlar neden mezarlıktaki kayınlarla bir oluyor, neden onlar uğuldadıkça delice uğulduyor? Ne oluyor böyle? Ne oluyor? Ne oluyor? Evlerden uzak, sanki mezarlıklar çağırıyor...

Menşure ile Zülküf’ün aşkı.

Ayakkabılarının bağını çözüp yatağına çıktı Zülküf, uzandı, telefonu hâlâ elinde. Azıcık bekleyeyim, sabredeyim, diye düşündü, birazdan telefonuna bakar, aradığımı görür, hemen arar, hemen arar Menşure, bekletmez beni, Menşure beni hiç bekletmez... Menşure onu hiç bekletmez. Babası elli milyar başlık parası istediğinde de bekletmemişti onu. “Kaçır beni,” demişti Zülküf’e. “Daha ne kadar bekleyeceğiz? Evlenelim, bir an önce çoluk çocuğa...” Tamam, demişti Zülküf; yirmi iki yaşında, askerden yeni dönmüş, ağabeylerinin çalıştığı inşaatlarda onlara amelelik etmeyi, onlara kum çekmeyi, kireç taşımayı, harç karmayı yeni bırakmış, ağabeylerinden, “Artık sen de sıvakçı ustası oldun, bu işi kaptın, sana da bir amele verelim,” lâfını duyalı, onlardan ustalık icazetini alalı daha bir yıl ya olmuş ya olmamış; maharetini görenler parmak ısırıyor, bazısı, “Zülküf Usta’nın sıvadığı duvarlar cıncık gibi olur, milim şaşmaz; maşallah maşallah!” diyor, bazısı kem gözle bakıyor, “Usta oldum diye o kadar sevinmesin, Erzincan’da böyle usta kime lâzım, usta demek gurbetçi demektir, açıkgöz müteahhitin biri gelir, onu da onun gibilerle birlikte toplar götürür! Karısına da gurbet yolu gözlemek kalır,” diyor. Menşure bütün bunlara bana mısın demiyor. Cesaretli, istekli. “Kaçır beni Zülküf, daha ne kadar bekleyeceğiz?” deyip duruyor, “Tamam,” diyor Zülküf nihayet, tamam da cebinde metelik yok, yok ama olsun, gözünü karartıyor, ertesi gün inşaatın çavuşu yevmiyesini verir vermez gidiyor Menşure’nin mahallesine, sokağın başında duruyor, Menşure onu hiç bekletmiyor, anlaştıkları saatte çıkıp geliyor kız kardeşiyle birlikte. Menşure ile Zülküf’ün kaçışına, Menşure’nin kız kardeşinden başka, sokak kedileri ve Erzincan’ın beton binaları tanık oluyor. “Yevmiyemi aldım,” diyor Zülküf, “Adana’ya kavuşturur bizi bu.” Menşure tedirgin ama bir o kadar heyecanlı, Zülküf’ünün yanında yürüyor, arada bir arkasına dönüp bakıyor; arkalarında hiç kimse, arkalarında sadece kız kardeşinin gittikçe uzakta kalan gölgesi, sokak kedilerinin gölgesi, mahallenin beton binalarının gölgesi... Hem hayatında ilk defa çıkacak Erzincan’dan. Nasıl heyecanlı olmaz? Portakal bahçelerini, payam şerbetini anlatmış ona Zülküf, kadınlarının kulaklarında yeşil altından küpeler, demiş, sana da takarız onlardan, demiş... Hızlı hızlı, hızlı hızlı yürüyorlar otobüs terminaline doğru, Erzincan ile Adana arası on saat. On saat sonra Zülküf’ünün olacak Menşure. O geceden sonra, artık kimse onu Zülküf’ten ayırmaya bir daha cesaret edemeyecek!

Kaçış.

Adana’ya vardıklarında sabah daha olmamış. Karanlıkta ne portakal bahçelerini görüyor, ne de sokak sokak gezen payam şerbeti satıcılarını. Yol boyunca çok az konuşmuşlar, sanki konuşsalar, birinin tedirginliği diğerine bulaşacak. En iyisi susmak. Zülküf’ün omzuna başını dayıyor Menşure, gözlerini yumuyor. Gözlerini açtığında gürültülü otobüs terminali. Hava aydınlanırken çalıyorlar Zülküflerin kapısını. Derme çatma bir ev. Mahmur gözlerle açıyor en büyük ağabeyi kapıyı. Arkasında meraklı başlar; baba, ana, üç gelin, birkaç çocuk, hepsi de uyku mahmuru. “Gelin getirdim size,” diyor Zülküf, eğilip önce babasının sonra anasının elini öpüyor. “Hoş gelmişsiniz,” diyor baba ilk, ardından ana, ardından büyük ağabey, ardından üç gelin: “Hoş gelmişsiniz.” “Hoş gelmişsiniz.” Ertesi gün büyük gelinler taze gelini aralarına katıyorlar. “Buranın Adana olduğuna bakma,” diyor en büyükleri, “mahalleli hep Erzincanlı. Köy boşaltılınca topluca buraya göçmüşler,” diyor. Ortancası alıyor lâfı: “Ama artık geri döneceğiz. Hükümet izin verdi. Köye tekrar döneceğiz. On güne kadar döneceğiz, eşyaları yığdık bile.” “Keşke dönmesek, burada kalsak,” diyor küçükleri. Büyük geline dönüyor lâf tekrar; “Ağalar karar verdi, en başta baba tutturmuş, köyüm de köyüm, diyor, köyümü dünya gözüyle bir daha görmeden ölürsem gözüm açık gider, diyor.” O gün ev mahalleliyle dolup boşalıyor, komşu kadınlar taze gelini merakla seyrediyor; bir gün, iki gün, üç gün... Dördüncü gün artık seyretmez oluyorlar; Menşure de köye dönme hazırlıkları içindeki evin gelinlerinden bir gelin, peyzajın içinden bir parça oluyor artık...

Atladı yatağından Zülküf, bir şey yapmadan bekle, bekle, insan aklını kaçırır, iyisi mi markete gideyim, dedi; alınacak birkaç şey var, tıraş bıçağı, sabun, siyah iplik. Tıraş bıçağını geçen gün Banazılıya ödünç vermişti, geri gelmedi. Bir daha vermeyecek. Kampın kapısından dışarı çıkarken Aslan’ı gördü; Aslan ekmek içi ıslamış, güvercinleri başına toplamış, hem onları yemliyor, hem gelen gidene bakıyordu.

Sarılma.

“Nereye böyle?”

Bilmesen çatlarsın pezevenk, diye geçirdi içinden Zülküf.

“Markete.”

“Git bakalım. Bizim kamp kalkındırdı herifin dükkânını,” diye cevap verdi Aslan. Ne korkunç gözleri vardı şu Aslan’ın. O gözlerle, o pörtlek gözlerle sanki göremeyeceği hiçbir şey yoktu. Yedi düveli arasalar bundan iyisini bulamazlardı, diye düşündü, adam sanki sadece bir çift göz.

Markette şirketten iki kişi daha alışveriş ediyordu. Burası kampın erzak deposu sanki. Aslında hemen yakında sinekli bir bakkal var ama orada Urus’un dilinden konuşmak gerek. Halbuki markette dil derdi yok, kimseyle konuşman gerekmez, raflardan ne istersen alır, kasada gene kimseyle konuşmadan paranı ödersin. Rafların arasında dolaştı Zülküf, canı fıstık istiyordu, fıstık Türkiye’den ithal, ateş pahası, üstüne üstlük hem el kadar paketlerde, hem de bayat. Fıstık görmüş mü ki bunlar hayatlarında, diye geçirdi içinden. Raflarda oyuncaklar, ayıcıklar, arabalar, tabancalar. İzine giderken buradan araba alayım Abbuş’a, diye düşündü. Abbuş bu arabaları görse çıldırır, fiyakasından geçilmez, arkadaşlarının yıldızı olur. Önceki hafta telefonda konuştuklarında ağlamıştı garip, “Baba, ne zaman geleceksin? Çok özledim,” demişti.

Aslan ve güvercinler.

“Bayrama oğlum, bayrama geleceğim,” demişti Zülküf. Menşure, “Geceleri rüyasında seni sayıklıyor,” diyordu. Menşure’ye de sutyenle don götürürüm, diye düşündü, kırmızı, alev alev bir şeyler, illa dantelli. Yelena’nın giyindiklerinden. Ona para veririm, gider aynısından alır... Suçluluk duydu birden. Bir bilse, bir bilse burada ne halt ettiğimi, canıma okur Menşure! Bir yandan kuruşun hesabındayım, bir yandan da hovardalık peşinde. Böyle sevmek olur mu? Buna sevmek denir mi? Ama Yelena’yı sevmiyorum, Yelena çerez. Menşure ise... Menşure kadınım benim.

Ölüm ve çığlık.

Tıraş bıçağıyla sabunun parasını ödemek için kasadaki kuyruğa girmişti ki çaldı telefonu; hah, dedi içinden, nihayet Menşure... Telefonunun ekranına baktı. Ekranda ağabeyinin adı, Menşure’nin değil. Niye arasın ki onu ağabeyi? Durduk yere niye para harcasın? Moskova’ya geldi geleli bir kere olsun ne aramış, ne mesaj göndermiş, şimdi böyle durduk yere, niye arasın, niye... İçindeki ağaçların biraz yatışmış uğultusu tekrar kuvvetlendi. Mutlaka bir şey oldu, mutlaka! Hemen cevap verdi, ağabeyinin sesi niyeyse donuk, ağabeyinin sesi niyeyse cılız, ağabeyinin sesi niyeyse renksiz...

“Alo. Zülküf. Abbuş öldü. Namazdan sonra defnedeceğiz.”

Ağabeyinin sesinde, sıradan bir şey söylermiş gibi bir tını; sanki memleketteler de, ona ertesi gün göreceği işi söylüyor, “Yarın saat yedide işbaşı yapacaksın, yanına da bir amele vereceğim,” diyor, öyle kımıltısız sesi...

Halbuki, haberini verdiği, ölüm... Halbuki, haberini verdiği Abbuş’un ölümü... Halbuki, insan çığlık atmak ister, saçlarını yolmak, göğsünü dövmek... Ama işte, ağabeyinin sesi, “Dün akşam kahvede taş dizdik, tavla oynadık,” der gibi. Halbuki ölüm... Ölüm geldiğinde, hakikat kaskatı yüzüyle kendini gösterdiğinde, bütün şakalar, oyunlar, eğlenceler sona erdiğinde, mesela evvelki sene, ölümün soluğu yetişip babalarını götürdüğünde, onlar, o altı erkek kardeş, altı sıvacı kardeş, en küçükleri Zülküf olan altı kardeş, babalarının vurulduğunu duyduklarında, kiminin elinde mastar, kiminin elinde murç, kiminin elinde mala, her zamanki gibi, inşaatın birinde sıva yapıyor olan o altı kardeş, işte o zaman hiç de öyle sessiz sedasız kalmamışlardı. O zaman altısının da ellerinden murçları, malaları, mastarları, terazileri, ipleri düşüvermiş, altı kardeş, önce her biri bir yana dağılmış, sonra inşaatın önüne, yolun ortasına çömelip başlarını ellerine alarak fırtınaya tutulmuş ağaçlar gibi, iki yanlarına delice sallanmamışlar mıydı? Çıkardıkları sesler, sokağı tamamıyla kaplayan sesler hiç de öyle, ağabeyinin o gün ona telefonda, Abbuş’un öldüğünü haber verirkenki gibi donuk, sakin değildi. Gırtlaklarına bir şey takılmış da onu çıkarmaya çalışıyorlardı sanki, sanki o şeyi çıkarmasalar onlar da ölecekti. Sesleri ancak babalarını yıkayıp kefenleyip toprağa verdikten sonra kesilmiş, geriye rahmet okumalar ve soranlara babalarının neden, nasıl öldüğünü iç çekerek anlatmalar kalmıştı:

Altı kardeş ve ölüm.

“Vallahi, rahmetli babamızın hiç düşmanı yoktu. Onu vuran kalleşler babamızı tanımıyordu bile. Vurulduğu gün sabah anamıza, kasabaya ineceğini, yeşil kart çıkaracağını söylemiş. Kasabayla bizim köyün arası yedi kilometre. Vasıta yok. Yolun kenarından yürümeye başlamış, nasıl olsa bir araba geçer, hayır sahibi biri beni arabasına alır, demiş. Öyle de olmuş. Askeriyeye meyve suyu taşıyan bir taksinin şoförü durmuş, ‘Dayı gel,’ demiş, babam binmiş. Biniş o biniş, inmek dirisine nasip olmadı. Yarı yolda beş silahlı çevirmiş arabayı, taramış kaçmış. Babam oracıkta teslim etmiş canını, şoför ağır yaralı. Çok sürmedi, o da hastanede can verdi.”

Menşure’nin ağıdı.

Halbuki, ağabeyinin elinden telefonu kapan Menşure’nin sesi öyle ağabeyininki gibi donuk değil. Menşure ağlamaktan katılmış, Menşure vahşi hayvanlar gibi inildemiş, belli... Hıçkırıkları sözcüklerinin arasına saplana saplana, “Mayına basmış Abbuşum!” diyebildi; “Ne işimiz vardı bizim bu köyde, niye bizi bu lânet yerde yalnız bıraktın!” “Menşure’m,” diyebildi Zülküf, Menşure’si ona hiç sitem etmezdi, Menşure’si ona neden Moskova’ya, o ücraya gidiyorsun bile dememişti, Menşure’si... “Menşure’m...ben...” dedi, sesi dondu, sesi dondu, anladı o zaman ağabeyini, o zaman anladı ağabeyinin sesi niye öyle kaskatı, o zaman anladı seslerin, sözlerin bir an gelip tükenebileceğini. Telefon, çırpınan Menşure’nin elinden alınana kadar sustukça sustu; en anlamlı sözleri gene ağabeyi –hep ağabeyi söylerdi en önemli sözleri. Bir şey olduğunda, sesi donsa da donmasa da sözü hep o söylemeliydi.– söyledi: “Gelme Zülküf. İşinden olma. Gereken neyse yapıyoruz biz.”

Zülküf’ün içi kıvrım kıvrım.

Dışarı çıktı, soğuğu hissetmiyordu; zilzurna sarhoş iki adam şarkı söyleyerek karanlıkta yürüyordu; o gece diğer gecelerden daha karanlık göründü gözüne Zülküf’ün; halbuki o gece, parasını ayarlamıştı, ayda bir kere gidegeldiği gibi Yelena’ya –Aslan, “Abi, Yelena’ya gitme, güzel değil, başkasını bulayım,” dediğinde, hakkında, “Nikâhıma alacak değilim ya!” dediği Yelena’ya– gidecekti; olmadı; yaşadığı bütün gecelerden daha karanlık gördüğü o gece Yelena’nın –sıva yapmaktan kolları pazulanmış Yelena’nın– yanına gitmek yerine buz tutmuş nehir boyunca, nerede duracağını bilmeden, hattâ, zihninde, bir yerde durma düşüncesi olmadan yürüdü, yürüdü... Moskova Nehri kıvrım kıvrımdı. Zülküf’ün içi kıvrım kıvrımdı. Abbuş artık yoktu. İlk uçağa binse bile Abbuş’u gittiği yerden döndüremeyecekti. Abbuş, arkadaşlarıyla birlikte köyün dışına, kuytulara kaçmamıştı bu defa, kaybolmamıştı; gitse onu kolundan tutup eve getiremeyeceği, bir daha asla geri döndüremeyeceği bir gaibe göçmüştü. Gitse yapacağı, Menşure’ye teselli vermek ve henüz üzerinde taşı bile bulunmayan küçük, taze, babasınınkine bitişik bir mezarın dibinde sakallarını uzatmak olurdu sadece. Gitse bir daha dönemeyeceği bu yer, gitse bir daha bulamayacağı bu iş, gitse, onun dönmesini beklemeyecek bu dev inşaat, gitse... Gidebileceği tek yer bu nehrin kıvrım kıvrım kıyıları... Gidebileceği tek yer soğuktan tir tir titreyerek kalıplarını çaktıkları beton kolonlardan bir orman. Gidebileceği tek yer, belki de Yelena’nın yanı. Donuk bakışlı, soğuk, yalnızca ağzının içi sıcak Yelena’nın yanı. Yelena –ki belki de o saatlerde, Zülküf’ü beklemekten usanmış, beş yüz rubleden olduğuna öfkeli, makyajını siliyordu– kırmızıyla çevrelediği büyük, tutkulu ağzını açsa,

Zülküf’ün karanlık yürüyüşü.

Zülküf aynı anda hem gidemeyip hem de kalamamanın, gitse de kalsa da hiçbir şeyi değiştiremeyecek olmanın acısını unutabilir miydi? Moskova Nehri kıvrım kıvrımdı. Girdiği her sokağın sonunda, her köşe başında tekrar be tekrar karşısına çıkıyordu. Kendisini unutturmak istemez gibi bir hali vardı. Abbuş’un hayâli her köşe başında karşısına çıkıyordu.

“Baba, ne zaman geleceksin?”

Saçaklardan sarkan buzlardan birkaçı yere düştü, yoldan bir araba geçti, gece karardıkça karardı, nereye gittiğini, ne yaptığını bilmiyordu Zülküf. İçindeki ağaçlar delirmişti. Ağaçların arasında müthiş bir uğultu, uğultuların arasında sanki Abbuş’un onu çağıran sesi... “Baba, babaa, babaaaa!”

“Abbuuuşşşşşş! Oğluuummm!” diye bağırdı nihayet. “Buradayıımmm!”

Sesi, buzdan nehrin kıvrımlarına çarpa çarpa dağıldı.

Hamiyyet’in rüyası.

ADIMDAN DÜŞSE BİR “Y”

Nesrin’e

Memleket mi, yıldızlar mı,
gençliğim mi daha uzak?4

Saat sabahın dokuzu.

İki katlı ofis barakası yavaş yavaş doluyor, hareketleniyor. Kızlar temizliği yeni bitirmiş, çiçekleri sulamak kalmış yalnız. Çayları dağıttıktan sonra alt kattaki odalarında makyaj tazelemeye vakit bulacak, bacak bacak üstüne atıp sigara tellendirecek, aralarına Aslan’ı da alıp sohbet edecekler. Birbirlerinin yüzüne bakarak, birbirlerinin sesini duyarak konuşacak, şakalaşacaklar. Halbuki diğer odalarda öyle değil; diğer odalarda sadece yarım ağız söylenilen “günaydın”lar; diğer odalarda sadece bilgisayarların düğmelerine basan, klavyelerde dolaşan parmaklar; diğer odalarda sadece, “onlayn” olunup da dünyaya bağlanılıncaya, gazetelere, mektuplara ulaşılıncaya, sohbet programları açılıp tanıdıkların ikonları yeşil yeşil yanar görülünceye, tebessüm eden, sırıtan, bazen somurtan kellelerin, laleli, güllü, yıldızlı ikonların alışverişi başlayıncaya kadar geçmek bilmeyen mahmurluk var...

Güzel bir cuma sabahı. Cumanın güzelliği başka şeyden değil; o günün arefe, ertesi günün bayram olmasından, bayramın ilk gününün pazarla birleşmesinden ve böylece, nadir rastlanılan, iki buçuk günlük koca bir tatilin ortaya çıkmasından... Bayram hatırına değil, şantiyelerdeki işler hafiflediğinden verilen bu tatil, Moskova’nın ortasında sıkıntıdan bunalanları bile memnun ediyor. Herkesin keyfi yerinde. Planlar çoktan yapılmış. Öğleye kadar uyuyacak, yatakta uzun uzun gerinecek, sonra kahvaltıya inecek –tatil olduğu için kahvaltı o gün geç toplanacaktır–, mess hall’de5 televizyondan Türkiye kanallarına şöyle bir göz atacak ve bu esnada, fazla para harcamadan yapılacak eğlenceli bir şeyler bulacaklar. Sevgilisi olanlar sevgililerinin ardınca gidecek; olmayanlar, mecburen ikili-üçlü erkek grupları halinde Moskova sokaklarına dağılacak. Kimileri sevgili arayacak, kimileri vakitlerin gurbet elde geçmek bilmemesinden yakınarak amaçsızca oradan oraya dolaşacak...

Tatil öğleden sonra başlayacak ama, tatil havası ortalığı çoktan sarmış. Kimsenin çalışası yok. Çalışası yok değil, çalıştığı da yok. Yine de âdet bu ya; çalışmasan bile çalışır görüneceksin. Uluorta, yüksek sesle kimseyle sohbet etmedikten, bilgisayar ekranına sessiz sedasız baktıktan; bir müdürün veya seni müdürlere gammazlayacak birilerinin ekranının yanından geçmesi ihtimaline tedbirli olduktan ve verilen işi yetiştirdikten sonra mesele yok: İster gazete oku, ister sohbete başla, ister fal aç, ister internette dilediğince gezin...

Barakanın açık pencerelerinden içeriye Paveletskaya İstasyonu’nun gürültüsü doluyor; istasyonun önünde şehirlerarası dolmuşlara yolcu toplayan ayakçıların, birbirini bastırmaya çalışan, birbiriyle yarışan çatallı sesleri hoparlörlerden yayılıyor; dilenciler, bavullarını sürükleyerek istasyona giren çıkan yolculara avuç açıyor; bitli, içmekten yüzü gözü şişmiş, gecesi gündüzüne karışmış meczuplar ortalık yere konuşuyor; onlardan korkan çocuklar, annelerinin eteklerine sinerek yürüyor; kimsenin aklına, istasyonun hemen karşısındaki inşaat alanının içinde iki katlı bir barakanın olduğu, o barakada birilerinin yaşadığı gelmiyor. Tıpkı barakada bulunanların da, gürültüsü odalarının içine dolsa dahi, istasyonun önündeki kalabalığı hiç akıllarına getirmemesi gibi...

Barakanın üst katındaki geniş, aydınlık oda sessiz. Sanki içinde üç genç muhasip, bir tercüman ve bir de makine mühendisi yok! Bilgisayarlarının başında öyle kımıltısız oturuyorlar ki, onları, bir bilgisayar mağazasında teşhire konmuş mankenler sanmamak çok güç. Ancak biraz dikkat edilince anlaşılıyor göz bebeklerinin oynadığı, kimi zaman boyunların, kolların, en çok da parmakların kımıldadığı. Buranın bir mağaza vitrini, bu insanların da teşhir mankeni olmadığının ispatında en mühim delili parmaklar oluşturuyor. Zira odadaki beş kişinin ellerindeki toplam elli parmak gün boyu kımıl kımıl. Her parmağın kendine göre bir marifeti var. Mesela, tercümanın Tatar parmakları... Bu parmaklar, tahmin edilebileceği gibi, sözlük sayfalarını tükürüklü tükürüklü çevirebilmekte mahir. Gün boyunca ya masanın üzerine yayılmış sözlüklerin sayfalarını açıyor, ya sayfaların arasına ayraç koyuyor, ya tercümanın çınlayan kulağını iyice çalkalıyor yahut da bir kalemi aralarında atıp tutarak, canının sıkıntısını biraz olsun gidermeye çabalıyorlar. Sık sık da gözlüğünü burnunun üzerine ittirerek, onun işe yoğunlaşmasına yardımcı oluyorlar. İşte tercüman, ancak bunlardan sonra önündeki metni çevirebilmek için tamamen hazır hale geliyor.

Muhasiplerin parmaklarına gelince... Mesela birinci muhasibin işaret parmağı: Klavyenin tuşlarına vurmayı, sahibi olan muhasibin çenesindeki üç tel sakalı sıvazlamayı, yanağını kaşımayı, baş parmakla bir olup sivilcesini sıkmayı, masaya konmuş bir evraktaki gelir gider tablolarının üzerinde gezinmeyi ardı ardına becerebilen bu parmak, sabah dokuzdan akşam sekize kadar durmak nedir bilmeyerek sanki, sahibimin tek canlı uzvu benim, diyor.

İkinci muhasibin parmaklarının hüneri ise başka: İki-üç saatte bir, bir elinin parmakları diğer elinin her bir parmağına teker teker asılarak çıt çıt öyle sesler çıkarıyor ki, odadaki hareketi azalmış göz bebekleri bile gayri ihtiyarı oynamaya, bu sesleri takip etmeye mecbur kalıyor.

Annesinin kendisini, “Zeytin gözlü, hokka burunlu, dolma parmaklı oğlum benim,” diye sevdiği ve Rus ellerine gitmesine hiç razı olmadığı üçüncü muhasibin parmakları ise gerçekten de annesini haklı çıkaracak kadar kalın ve iri. Tuttuğunu koparacak bu parmaklar güçlü ellere, eller de güçlü bileklere bağlanıyor. Yumruklarını sıktığında karşısındaki her kim ise, tedirgin olmadan edemiyor. Bu esmer, kıllı ve uzun parmakların ihtirasla tutmak, tutmak, tutmak ve bir daha hiç bırakmak istemediği şeyler var: mesela yeşil banknotlar, mesela selvi boylu Rus kızlarının ince belleri, mesela üzerinde sahiplerinin adının yazılı olduğu bir tapu senedi yahut pahalı bir arabanın anahtarları... Zaten bu dinmek bilmez istek değil mi, bu ve benzeri parmakların sahiplerini buraya, memleketlerinden binlerce kilometre uzaktaki bir baraka hayatına sürükleyen...

Parmak ve muhasipler.

Ama gelin, tercümanın ve muhasiplerin parmakları bahsini burada bırakalım; zira, bunlar üzerinde fazlaca durmanın gerekmediği adamlar. Yanlış anlaşılmasın: Bu, onları küçümsediğimizden değil; sadece konumuzun dışında, daha doğrusu, kenarında kalıyor olmalarından. Yoksa kim bilir, onlar da, değil sadece parmakları; diğer uzuvları, özellikleri ve yaşadıklarıyla kendi hikâyelerinin baş kahramanı olmaya adaydırlar; yeter ki, onların hikâyesini yazmaya hevesli bir yazar karşılarına çıksın... Bizim hikâyemizin yazarı ise, onları değil, onlarla aynı odayı paylaşan zayıf, sarışın kadını kendisine baş kahraman olarak seçti. İlk önce neden böyle bir seçimde bulunduğunu meraklı okuyucusuna açıklamayı gerekli gördüyse de, bundan, okuyucunun baştan yönlendirilmemesi ve bakışının bulandırılmaması prensibi hatırına hemen vazgeçti. En iyisi biz, hikâyemize kaldığımız yerden, odadaki, hakkında şimdiye kadar pek az şey söylediğimiz son kişi olan baş kahramanımızın parmaklarından devam edelim...

İşbu kahramanımızın parmakları, odadaki diğer parmaklara göre, cins-i latife mensubiyetinin bir tezahürü olarak daha küçük, zarif ve bakımlı. Yazar bu satırları muhasiplerin ve tercümanın mensubu olduğu cinsiyete bakımsızlığı, yahut kaba sabalığı kendisi yakıştırdığından değil, hakikatin, özellikle de söz konusu ırkta hakikatın böyle olması yüzünden –yazarımızın da hakikat düşkünlüğü göz önüne alınacak olursa– yazdığını özellikle kaydetmek istedi. Her ne hal ise... İşbu Hamiyyet Deliorman, çocukluk yıllarında değilse bile, beş yıl süren üniversite hayatında da, aynı bu odadaki gibi, parmakları zarif ve bakımlı az sayıdaki insandan biriydi. Zira, yüz elli kişilik boru, pardon makine mühendisliği sınıfının sadece dört kişisi cins-i latife mensuptu ve pek tabii ki, bizim Hamiyyet de bunlardandı. Elbette, üniversite öğrencisi Hamiyyet’in parmaklarına o günlerde yakıştırılan sıfatlar, şimdiki Mühendis Hamiyyet’in parmaklarına yakıştırılan sıfatlardan bir eksik idi. Yani, o zaman, onun “küçük, zarif ve bakımlı” parmakları olduğu söylenirken, şimdi, bir sıfat fazlasıyla, “küçük, zarif, bakımlı ama hafif kırışık” parmakları olduğu söyleniyor. Bu bir iftira değil, vakıa... Zaten, insan ömründen haberdar ve vicdan sahibi herkes, aradan geçen yirmi iki yılın hakkının aslında bir değil, en az birkaç sıfat olduğunu takdir eder.

Sözü uzatmayalım... Hamiyyet Deliorman o sabah işe herkesten on dakika geç geldi ve böylelikle, odanın “bir bilgisayar mağazasının vitrini” gibi bir görüntü almasını biraz olsun geciktirdi. Hattâ üzerindeki füme rengi, diz kapaklarını örten yeni paltosu ve yılan derisi, yüksek topuklu çizmeleriyle odayı çok kısa bir süre için “bir giyim mağazasının vitrini” haline bile getirdi. Masasına oturunca ellerini yan yana koyup tırnaklarındaki ojelere baktı ve serçe parmağındaki ojenin hafif dağılmış olduğunu görerek, oje ve aseton şişesini yanına almadığına hayıflandı. Tırnaklarını önceki gece, tahminen saat bir sularında boyayıp cilalamıştı. Zaman konusunda yanılmadığımız kanaatindeyiz; zira, kahramanımızın, tırnaklarıyla daha erken bir saatte ilgilenmeye vakti olmamıştı. Tırnaklarının halen kırmızıya boyalı olduğu önceki akşam, iş çıkışında, yan odada çalışan kızlarla birlikte, Moskova’nın zevk ve keyif ehlinin daim uğrak yerlerinden biri olan ve bu yüzden de şehrin yabancılarının merakını kabartan Kafe Margarita’da gece yarısına kadar kalmış; kampa vardığında da tırnaklarının derdine hemen düşememiş; koridorda o saate kadar kendisini bekleyen, beklerken de ne kadar kapı varsa istisnasız her birinin önüne pisleyen kedi yavrularının sütünü bir tasa koymak, ardından yıkanmak, ertesi günkü giysilerini seçmek ve dolap kapaklarına asmak gibi işlerden sonra ancak, askılı pembe geceliğinin içinde yatağına oturmaya ve bir şişe asetonla gülkurusu renkli ojesini komodinin çekmecesinden çıkarmaya fırsat bulabilmişti. Vaktin geç, ertesi gün mesaiye gidecek oluşu onu caydırmamış; bir parça pamuğa döktüğü asetonla, tırnaklarındaki, daha dört gece önce sürdüğü, pek de öyle silinmemiş kırmızı ojeleri çıkarmaya koyulmuştu. Asetonlu pamukla tırnaklarını silmiş, gülkurusu ojeyi iki kat, cilayı tek kat sürmüş; sonra ışığı söndürüp bir yandan bunların kurumasını beklemiş, bir yandan da o akşam Kafe Margarita’da geçen saatleri zihninde canlandırmıştı. Kafe Margarita’nın duvarlarındaki kitap raflarına, resimlerine, barın önünde keman, piyano ve tef çalan üç neşeli müzisyenine ve müşterilerine kızlar bayılmışlardı; çay içip mantarlı blinçik6 yedikten ve ardından birer bira ısmarladıktan sonra, müzisyenlerin şarkıları ile keyifleri iyice yerine geldiğinde, Hamiyyet gizli hazinelerini karnından tek tek çıkarmaya başlamış, kafenin adının, Bulgakov adlı Sovyet yazarının meşhur romanı Usta ile Margarita’ya atfen verildiğinden, az ilerideki parkta bu romandaki karakterlerin heykellerinin bulunduğundan, Bulgakov’un “Yeni Ruslar”ın en sevdiği yazarlardan olduğundan, halbuki Sovyet döneminde eserlerinin yasaklandığından ve daha başkaca şeylerden söz etmiş; kendisini ağzı açık dinleyen kızlardan biri, “Hamiyyet Hanım, siz bir hazinesiniz, sizi korumaya almak lâzım,” demişti. Hamiyyet’in o zaman keyfi iyice yerine gelmiş, oturduğu yerde kurum kurum kurumlanmış, içinden de, Eh, Hamiyyet, Hamiyyet olabilmek için neler çekmedi ki! Bu kaknemler ne bilsin, diye geçirmişti. Ancak, Hamiyyet’in hazineleri, gece koyulaştıkça, kızlar müzisyenlerin şen müzikleri eşliğinde kendilerinden geçmeye ve etraftaki kibar beylerle bakışmaya başladıkça göz kamaştırıcı etkisini süratle yitirmişti. Hamiyyet, o gece artık kimsenin ilgisini çekmez olduğunu canı sıkılarak fark edince, oturduğu yerde kendine türlü uğraşlar bulmuş, mesela; eve gittiğinde yapacaklarını planlamış, tırnaklarının kırmızısını gülkurusu renkle değiştirmeyi de o zaman kararlaştırmıştı.

İşte, gecenin bir vakti, karanlık, küçük şantiye odasında yatağına uzanmış, ojelerinin kurumasını bekler ve o akşam yaşadıklarını zihninde canlandırırken, kafede içinden geçirdiği, ancak açık açık söyleyemediği şu sözleri, bu defa yüksek sesle, kendisini kimsenin duymayacağından emin olmakla rahat, birkaç kere tekrarlayarak uykuya dalmıştı:

Hamiyyet, Hamiyyet olabilmek için neler çekmedi ki!

Uykusunda Manisa’daydı Hamiyyet, taş döşeli bir sokakta yürüyordu, ayakkabısı ayağını vurmuştu, o kadar da pahalı ayakkabı, yine de vurdu işte, diye kendi kendisine söyleniyordu. Sokağın ortasında çınarlar diziliydi, çınarların arasından zayıf bir su akıyordu. Hamiyyet, İvaz Paşa Camii’nin biraz aşağısında bir sapağa girdi; köşede iki katlı, sarı badanalı bir binanın önünde durdu. Kapının üzerindeki tabelayı sessizce okudu: “Deliorman Terzihanesi. Kuruluş: 1885.” Kapıyı kolaylıkla açtı. Babası, alışık olduğu gibi uzun, tahta cetveller, demir ütüler, metrelerce açılmış kumaş topları arasında boynundan sarkan mezrosuyla ayakta duruyordu. İçeride genci yaşlısı, uzunu kısası, sıskası etlisi her yaştan, her biçimden birçok müşteri vardı. Hamiyyet bu kadar insanın orada bulunmasına hayret etti. Hayırdır, diye düşündü, düğün mü var, bayram mı. İçeri girdiği halde babasının kendisini fark etmemiş olmasını da bu kalabalığa verdi. Bir adım daha attı. Babası kulaklarının, içlerinden sarı kıllar fışkıran kepçelerini oynatarak –ki bu, babasından Hamiyyet’e miras kalan tiklerden yalnızca biri– bir müşterisini memnun etme gayreti içindeydi, “Hamfendü, bu kumaşa kruvaze yakalı bir elbise dikmeli, beline de tokkalı bir kemer, iki parmak kalınlıkta...” dedi. Normalde, içeriye bir sinek bile girse hemen fark eden babasının, daha da yaklaştığı halde kendisini görmemesine iyice şaşırdı Hamiyyet. Yanında durdu, “Baba, ben geldim,” dedi. Babası istifini bozmadı, müşterisinin ölçülerini almaya koyuldu. Hamiyyet, Allah Allah, babama bir şey olmuş, diye düşündü. Halbuki en ufak bir sesten rahatsız olan, yavaşlıktan, tembellikten hiç hazzetmeyen, ablasıyla birlikte kendisine çıraklık ettikleri tatil günlerinde sık sık, “Kızım, iğneyi iplikten geçir,” “Beyaz makara nerede?”, “Hadi gaari, Hamiyyyetttt, astarı teğelle kızım, tez ol gaaariii!” diye bağıran babası şimdi onu ne görüyor, ne de duyuyordu. O an, içinde garip, ürkütücü bir his uyandı. Müşterileri itekledi, tezgâhın arkasında pantolon ütüleyen ablasını gördü. Atıldı, “Abla, ben geldim!” dedi. Ablası başını kaldırıp baktı, “Allah Allah,” diye mırıldandı; babasına, “Hamiyyet’in sesini duydum gibi oldu,” dedi. Ablasının, omuzlarına dökülen, eski moda dişli bir taç taktığı sarı saçlarında aklar vardı; yüzü kırışıklıklarla dolmuş, kilo almış, bol bir entari giyinmişti. “Abla, bu ne hal! İyice bırakmışsın kendini!” dedi Hamiyyet. Ablası elindeki ütüyü dikleyip koydu, etrafına bakındı, “Ya Rab’bi, bana bir şeyler oluyor, Hamiyyet’in sesini duyuyorum ben!” dedi. Babası, “O hayırsızın sesini mi?” diye cevap verdi, “Çok beklersin. Onun gibi yüksek bir hamfendü buralarda ne arar!” Hamiyyet şaşkınlıkla bir babasına, bir ablasına bakıyordu. “Abla! Baba! Ben buradayım, geldim. Ne olmuş size!” diye bağırdı, “Bu uğursuz atölyede kala kala aklınızı mı kaçırdınız?” Ablası son duyduğu bu ses karşısında olduğu yere yığılıverdi. Genci yaşlısı, uzunu kısası, sıskası etlisi bütün müşteriler ve babası koşuşup ablasının başına toplandı; ellerine, şakaklarına su, kolonya sürdüler. Hamiyyet olanlara inanamıyordu; ortalıkta biraz dolaşıp kendisini göstermeye çalıştıysa da nafile! Hamiyyet’i gören yoktu. Nihayet Hamiyyet, “Buradayım diyorum, niye anlamıyorsunuz! Beyninizin suyu mu çekildi?! Ne haliniz varsa görün!” diye bağırarak kapıyı çarpıp çıktı. Ayakkabısının ayağını vurmasına rağmen yokuş yukarı koştu. Ulu Camii’nin önünde, çeşme başında durdu. Nefes nefeseydi.

Uyandı. Nefes nefeseydi. Kalktı, ışığı yaktı. Pembe geceliğinin askılarını düzeltti, aynaya baktı: Ne oldu sana Hamiyyet dedi aynadaki suretine. Merak etme, terzihanede değilsin, Manisa’da da değilsin, dedi. Burası Moskova. Çalışıyorsun, gezip dolaşıyorsun, eğleniyorsun, bak, daha dün akşam kafenin birinde keyif çattın... Korkacak bir şey yok...

Işık açık, yatağına uzandı. Canı her sıkıldığında yapageldiği gibi bu defa da çareyi, ertesi gün yapacaklarını düşünmekte buldu. Ertesi gün İzmir’den aldığı yeni paltosunu yeni çizmeleriyle giyecekti, muhakkak şirketin en şık kadını olacaktı; hem kültürlü hem şık olmanın bir kadın için ne büyük bir ayrıcalık olduğunu düşünerek gözlerini yumdu.

Bu defa kendisini gene atölyede buldu. Küçüktü, on iki yaşındaydı, yanında ablası vardı; babası, kendisini ziyaret eden bir dostuyla sohbet ediyor, elindeki çay bardağıyla onları işaret ederek konuşuyordu: “Ortayı bitirdikten sonra temamdır, ikisi de yanımda çalışacek. Daha okumak yok!” O böyle deyince ablası sevinçle Hamiyyet’in kolunu dürttü. O da ablasına, babasının ideal terzi namzedi, teğelli kumaşı makinede temiz dikişe geçirebilen, ilmek açabilen ablasına tezgâhın altından bir tekme savurdu, “Manisa da, terzihane de senin olsun! Ben gideceğim!” diye tısladı. Ablası sırıttı, “Hah!” dedi, “Babam seni hiçbir yere koymaz.” Hamiyyet tezgâhın çekmecesindeki kibriti gizlice çaktı, önündeki kâğıdı tutuşturdu; kâğıt kumaşları, kumaşlar perdeleri... Herkes çığlıklar atarken Hamiyyet kapıyı çarpıp çıktı. Koştu, koştu, Ulu Camii’nin önünde durdu, yanıp küle dönen dükkâna baktı, “Oh! Nihayet kurtuldum!” dedi. Nefes nefeseydi.

Yangın.

Uyandı. Nefes nefeseydi. Yatağında doğruldu. Aynanın içinde kendi aksini gördü. Geceliğinin askıları gene düşmüştü. Neyin var kuzum? diye sordu aynadaki aksine. Dükkânın yandığı falan yok, onlar orada, sen burada... Bunların hepsi uydurma, kötü rüya... Sen rahat ol... Saatine baktı. Daha saat üçtü. Uyumalısın, dedi. Uyumazsan yarın öğleden sonra hiçbir yere gidemezsin... Yatağında bir sağına bir soluna döndü. Hiç rüya görmeden uyuyup uyansam, diye diye uykuya daldı. Tabii, istediği gene olmamıştı.

Bu defa on dört yaşındaydı. Evdeydi; annesi, teyzeleri, babası, ablası, üç yaşındaki kardeşi hep evdeydiler. “Kazandıysan kazandın, baban göndermeyecek seni!” diye bağırdı annesi. “Kim dedi sana gizlice sınava gir, sonra da kayıt ol diye! Resmiye denilen o şeytan yavrusuyla fısır fısır olmanızdan anlamalıydım, kabahat bende, kabahat!” diye söyleniyor, evin içinde dolanıyordu. Hamiyyet, “Hele bir göndermeyin,” dedi, “bak ne olur, hele bir göndermeyin... Manisa’nız, atölyeniz sizin olsun, salak ablamın olsun... Koskoca İzmir dururken... Koskoca dünya dururken... Hem de gidip bir daha dönmeyeceğim. Yüzünüze bakmayacağım... Hele bir göndermeyin, bak ne olur, ölsemde de gene giderim!” Babası Hamiyyet’in üzerine yürüyünce teyzeleri araya girdi, “Aman enişte, vurma çocuktur, düzelir!” dediler, Hamiyyet’i yan odaya soktular. Babası kulaklarının kepçeleri seğirte seğirte gürlüyordu: “Parasız yatılı da neymiş! Bizim aile Deliorman’dan beri, kaç nesildir terzi. Deden de terziydi, dedenin babası da. Siz de mesleği sürdüreceksiniz... Yoksa benden sonra atölyeye kilit mi vurulacak?!” Hamiyyet, teyzelerinin kendisini soktuğu odada bir süre ayakta, olduğu yerde kalakaldı; kulaklarının kepçeleri seğirtiyordu. O an masanın üzerindeki çakıyı gördü, babasının av çakısıydı bu; birden, ilham gelmişçesine, çakıyı cebine koyup ok gibi fırladı, pencereden atladı; koştu koştu, Ulu Camii’nin önünde çeşme başında durdu. Nefes nefeseydi, cebinden çakıyı çıkardı, çakı güneşin altında parıldıyordu, avluyu geçip camiye girdi, mihrabın önündeki halılardan birine çöktü, ya gönderirsiniz, dedi, ya da böyle... Çakının sivri, keskin ucuyla bileğine incecik bir çizgi çekti... Caminin derinliklerinde tesbih çeken bir tanıdıkları koşup Hamiyyet’i kucakladı. Yokuş aşağı, çığlık çığlığa inmeye başladı: “Ey ümmeti Muhammeeed, kimse yok muuuu! Bileğini kestiiii!.. Müfid’in kızı bileğini kestiiiii!” Nefes nefeseydi.

Uyandı Hamiyyet. Nefes nefeseydi. Kalktı, yüzüne su çarptı, odanın içinde biraz dolaştı. Yatağına oturdu, bileğine baktı; belli belirsiz çizgi, aradan geçen yıllara rağmen yerli yerindeydi. Gözü aynadaki suretine ilişti. Yüzündeki kırışıklıklar daha da mı derinleşmişti yoksa? Onları yüzüne kim çekmişti? Ne demeye hatırlıyorsun bunları, dedi kendi kendisine, bu kadar yıldan sonra ne manâsı var? Sabahlığını giyip kapıyı açtı, kedilerim, dedi, kedilerim uyumuş mudur acaba? Kediler birbirlerine sokulmuş uyuyorlardı. Koridorun ucuna yürüdü, kapı aralığından dışarı baktı. Her yan karanlık, her yan sessizdi. Sessizliği sadece, bazı odalardan arada bir duyulan horultular bozuyordu. Bu gece sabah olmak bilmiyor, diyerek odasına geri döndü Hamiyyet. Uyumak istemiyordu artık. Sessizlikten de ürkmüştü. Radyoyu açtı, gürültücü pop müzik kanallarından birinde karar kıldı. Bir yandan da bilgisayarını açmış, Moskova’da çektiği fotoğraflara bakıyordu. Birden yan odadaki adam duvara vurmaya başladı.

“Lânet kadın! Kapat şu müziği de uyuyalım!” diye bağırdı.

İncecik, alçı duvar adamın darbeleriyle titremişti. Hamiyyet korkuyla kapadı radyoyu; adamın, “Allah’ın belası!” diye bağırdığını duydu. Ne berbat gece, ne berbat gece, diye söylendi. Dokunsalar ağlayacaktı. Yanında biri olsa, onun kucağına başını gömerek belki hıçkıra hıçkıra ağlayacaktı... Bilgisayarını kucağına aldı. Fotoğraflara gelişigüzel bakmaya devam etti. Epey fotoğraf birikmişti, Moskova’yı kimse benim gibi gezmemiştir, gezse bile benim gibi fotoğraflamamıştır. Dönünce hemen bir sergi açayım, diye düşündü. Gözlerini yumdu, uyumamak için alçak sesle mırıldanıyordu, bileğimi kesmeseydim, Resmiye’yi de bırakmazdı babası, dedi, korktu, Resmiye de keser diye korktu. Resmiye yatsın kalksın, bana dua etsin. Yoksa rüyasında bile göremezdi, ne İzmir’i, ne başka bir yeri. Bak, bayrama Prag yolcusu... Evde oturup keşkek döverdi vallahi. Gerçi artık, keşkekler de dövülmüyor ki, mikserden geçiriliyor... Tanyeri ağarırken, bilgisayar kucağında, sırtı karyolanın başına dayalı uyuyakaldı Hamiyyet.

Bu

4. Nâzım Hikmet, Bütün Şiirleri, “Karlı Kayın Ormanı”, YKY, İstanbul, 2014.

5. (İng.) Dinlenme salonu.

6. (Rus.) Tavada pişirilen ve gözleme benzeri, arasına reçel, mantar, peynir türünden içlik konulabilen, ince hamurdan yapılan bir tür krep.