© 2014, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti.Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Ağustos 2014, İstanbulE-kitap 1. sürüm Kasım 2015, İstanbulAğustos 2014 tarihli 1. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Faruk DumanDüzelti: Aylin SamancıMizanpaj: Gülay Yıldız, Bahar Kuru Yerek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Tasarım www.lom.com.tr

ISBN 978-975-07-2870-9

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ.Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbulTelefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

M.SADIK
ASLANKARA

ÖMÜRDEĞER

ROMAN

M. Sadık Aslankara’nın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Uykusu Sakız, 2001

Sığınak, 2003

Cicoz, 2008

Le, 2010

Bin Yüz Bir Giz, 2013

M. SADIK ASLANKARA, yazar, tiyatrocu, belgesel sinemacı. 12 Aralık 1948’de Sarayköy’de (Denizli) doğdu. AÜ. Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Bölümü’nü bitirdi. Yazın alanındaki ilk imzalı yazıları 1965’te göründü. Sonraki yıllarda farklı tarihlerde kimi dergilerin sürekli yazarları arasında yer aldı.

Kitapları: Öykü: Uykusuz Sakız (2001), Cicoz (2008); roman: Bin Yüz Bir Giz (1993), Selgesus’ta Buse (1996), Sığınak (2003), Le (2010); oyun: Kevser’di (1989), Toplu Oyunlar 1/Kevser’di, Ev-Ses, Hayal Ustası (2004), Kırk Yaş Düşleri (2009).

Aslankara, 2003’ten bu yana Cumhuriyet Kitap’ta “Kitaplar Adası” başlığı altında yazıyor.

O ilk cinayet ne zaman yaşandı? Kim işledi cinayeti, kimler? Bendeki ben, ben’in saldırı timleri mi ya da başkasının, başkalarının ben’leri, ben’in ardına geçip gizlenen kimliksiz benler mi?

Bilse bir dizi cinayet romanı okuyacağını, o tuhaf dişliler arasına kısılıp kalmanın ne demek olduğunu, kim bilir belki de roman yerine deneme okumayı yeğlerdi okur, madem durum böyle diyerek...

O halde baştan alayım, ta en başından, olup bitenlerle ilgili usuma takılan öykü kırıntılarını aktarayım...

Çağa, alışkanlıkla yaşayadurduğumuz çağımıza nasıl bir ad vermeliyim? “Kimsesiz kalabalıklar çağı” örneğin, ne dersiniz?

O zaman ben, nasıl “ben” olabilirim bu çağda? Kendimi arasam işe yarar mı? Ne bileyim, belki başka bir ben gerekir, beni imleyip gösterecek, bana ben olduğumu anımsatıp gönlümü ferahlatacak; bak, ben, ben olduğuma göre sen de bir başka ben’sin işte, unutma sakın diyecek...

Hep dile getirilir; Doğu’da ne yalnızlık, ıssızlık ne de ben olur... Bağlanan adamın ben’i olmaz; adam diyorum adam, kadın yok zaten, bir adam-kadın ben’i arayacaksan eğer başka, o zaman git dosdoğru Batı’ya, ona git...

Dağların doruğuna konarak Kalu Bela’dan beri orada öylece oturuyormuş havasında çalım satan anıt ağaçlar olur ya, ulu mu ulu, heyheylenir ya hani, korakocaman; gövdesini on kişinin el ele tutuşarak ancak kavşırabildiği, boyu elli metreyi aşan; deyiverin hele, nasıl anlarsınız onun öyle dev mi dev ağaç olduğunu, insanla insan yan yana, ağaçla ağaç boy boya durmadıkça, hadi bakalım...

Bendeki ben’in ortaya çıkabilmesi için öteki ben’le ilişkilenmesi gerekiyor belki... Çarpıp bölmeli, toplayıp çıkarmalıyım ben’imi öyle mi, öteki özneyi gösterirken burun fiskesiyle öne geçireyim diye kendimi... Özneyle özneleşmek böyle gerçekleşiyor herhalde.

Bakın, belki de fiyaskoyum ben, umrede kalmış bir Imre’yim. Şu, yazar Imre... Kertész... Kendi ben’ini aşıp daha iyi bir ben’e nasıl ulaşabilir insan, kendi kötüsünü iyisiyle nasıl değiştirebilir, sorun burada. Oscar Wilde’ın dediği doğruysa, ben de bir başkası.

Yoksa ben, kendini özdeşleştirdiklerinin öykünüsü müyüm yalnızca? Onları pek beğendiğime, hayranlık besleyip düşüncelerini izlediğime, yazınsal edimlerini benimsediğime göre onların, yoksa ben, ben değilim de Leylâ, Erdal, Tahsin, Ferit miyim?

Başkalarının, kendi varlığı üzerinde yükseldiğini düşünüyor değil diyelim hadi bu ben ama kendisinin böyle bir arzuyu için için besleyip büyütmediğinden yeterince emin miydi bakalım? Bunu gizli bir aşk gibi büyütüyor olmasındı yüreğinde?

O zaman ben, belki de onların yazıp attığı müsveddeleri temize çekiyorum, yazıların üzerinden geçiyorum da haberim yok. Evet, evet müsveddeciyim, açıktan ilan ediyorum; müsveddeci işte...

Ah kadersizim, doğmaması gereken çocuğum. Tamam, bir mutlu varlık olarak karşılanmış yavrucak, burası ayan beyan, ama sonrası, sonrasını nasıl yaşamış şu zavallı tekne kazıntısı? Imre’nin romanındaki yaşlı adamdan ne farkı kaldı? Öyle ya bir fiyasko değil miyim ben de, bir an önce tasfiye edilmesi gereken... Müsveddelerinin müsveddesine dönmüş bir yazarı, tüm geçmişiyle birlikte tasfiye etmek, sonra mümkünse yeni bir varlık çıkarmak bundan.

Imre gelip de beni bulduğuna göre daha başka bir açıklaması olabilir mi bunun? Kendimi bir tiyatronun dekor parçası halinde hissettiğim olmuyor değil tabii burada. Dışıma çıkarak bir an için baktığımda kendime, çevremi kuşatan eşyayla birlikte fır dönüyorum. Önce havalandırma pencerelerinden yerlere inen kıpraşık gölgeler, aralarında oynaşan kuşlarımın uç uçları, sonra orada bir adam işte. Bir tek kuşların kafesi mi şu harapdeğirmen? Hadi ihtiyar değirmenci sahne senin, gir şimdi, al denizini balığını çek bakalım ellerin kopasıya, çek de çek... Bir sahne, işte o kadar. Bizimkiler de yazmışlar mıydı böyle?

Şu Imre, sakın beni yazmaya kalkmış olmasındı? Olur, olur a, adadaki şu vesveseli, pinpirik düzenbazı yazayım, demiştir bakarsın. Yazar değil miyiz ikimiz de, üstelik beni yazmış olmak için değil, kendisini yazabilmek amacıyla model ararken bulmuştur beni. Adı, düzenle bu kadar sıkı fıkı biri; ideal model belki de...

“Suların Buluştuğu Fiyasko”, benim fiyaskom bu işte; çünkü ben de bu listedeyim, bir çukura itilip üzerine toprak atılmasında sakınca bulunmayanlar yani... Kaçınılmaz sona doğru ilerliyorum. Daha ne kadar gidebileceğim bilmiyorum ama önümde öyle uzun uzadıya oyalanmama olanak tanıyacak zamanımın kalmadığı açık. Siz iyisi mi, bizi unutulmuşlar listesine ekleyin, Imre’yle beni, yaş haddinden emekli edilmişler arasına. Arzu ederseniz yazarlar toplama kampına da gönderebilirsiniz, çekersiniz sifonu sonra, ellerinizi çırpar rahatınıza bakarsınız... Ben de bir Yahudi’si değil miyim zaten edebiyatımızın? Elimde tıpkı onlar gibi sararmış, solmuş kâğıt tomarları, kenarları birbirine kapanmış defterlerle dolu tahta bavul, sürekli yüz geri edilip kapılardan kovularak istenmeyen adam ilan edilmiyor muyum?

Ya da edebiyatın modası geçmiş Fatma Asaf’ı... Yoksa Fatma Asaf diye beni mi yazdı şu Selim? Ölümün elinden alacağımı hayal ettiğim “son” romanımla birlikte, cumhuriyet tangoları çağından sızdırdığım? Yazmanın kopkoyu, kapkara bir yalnızlık olduğunu söyleyerek üstelik...

Ah, nasıl anlatabilirim beni anımsayan tek genç Selim’e, ölüm bile elimden alamayacak, diye, “Suların Buluştuğu”nu... Bereket para kazanmak hayaliyle kaleme alınmış bir zavallı roman değil bu. Yine de Selim’in haklı olduğu bir yan var elbet, yaşlanınca avucundan dökülüyor hayat insanın. Böyle bir yazarın kaleminden çıkanları kim niye okusun o zaman?

Peki ben, bu ben’imle şimdiki zamanda mı, geçmiş zamanda mıyım yoksa bütün bunlar olmuş bitmiş de aslında gelecek zamanda mı yaşamaktayım? Çepeçevre kuşatan şu deniz mi biçimlendirdi acaba beni?

Ada bir çoğalıyor, bir azalıyor... Dalgalı denizde bata çıka yol alan tekne yükseldiğinde bakıyorsunuz, market sergenlerine sıralanmış butafor adalardan biri, sonra iniyor bir anda tekne, ortadan kayboluveriyor ada veya önce azalıyor sonra teke iniyor, ardından yok oluyor. Ben, işte el, deyip elimi adaya mı bıraksaydım, öylece kalsaydı orada sonsuzca, ben’in yerine? Adael’im, Tanrı’m, Tanrı’ya yaranamamış ben’im...

Turistikti elbette yeldeğirmeni; Hollanda’dan aşırılmış rüzgârgülüne benzer seramik kopyaları süslüyordu sahildeki sıra sıra hediyelik eşya dükkânlarıyla mağazaların tezgâhlarını, bir cep kılavuzuyla yan yana. “Birada Turizm Rehberi”... Dürülür bükülür olanlarından... Üzerinde başköşede bizim değirmen, denizden hemen sonra.

Kapalı devre halinde bir entelektüellik mi öğütüyordum bu küsdeğirmenimde? Tepedeydim ama Melih Bey’in telgrafhanesiyle hiçbir ilgisi yoktu kuşdeğirmeninin. Belli ki ben, bir açık devre ben’i olarak gelip buraya sığınmış, sonra da kapalı devre ben’i olup çıkmıştım. Uluslararası bültenle aranan bir ölüben’dim, nasıl olup da hâlâ yaşıyor olduğumu mercek altına alacaklardı. Olduğu gibi kalamayan, olmak istediğine de bir türlü ulaşamayan, her vardığı yeni ben’de durabilmeyi başaramayan bir ben’di bu, hiç durmadan olmak istediğine doğru kanat çırpıyor ama onca çabasına karşın, olmak istemediği ölüben’e yaklaşıyordu... Şimdiyle gelecek arasında yokluk hali; pekiştirilen, durmaksızın pekiştirilen reddediliş... Mors yerinde takırdayan kuşlarım... Morsdeğirmenimin kuşları...

Bu ormansız, adamsız adayı keşfedebilecek miydim peki, kalın kafalılar tohumunun kanyaşı gibi bastırıp ekinti halinde yayıldığı? Durma yaşamımı küçülten, Çinli kadının lotus ayakkabıya sığdırılmak istenen ayaklarına benzer biçimde sürdürdüğüm hayatın tuhaf darlığı içinde, bu dar ayakkabıda mı yaşamak zorunda kalacaktım yani? Belleğim, usum da küçülen bu hayata koşut ufalacak, sonunda, küçülüp noktaya dönüşerek buharlaşacak mıydı? Keşfedemediğim adanın keşfedilemeden kalan kurumuş bayat ekmeği yazar olarak...

Oysa öyküler, romanlar kentiydi esdeğirmenim; bir öykü, roman değirmenleri adasıydı aslında Birada. Değirmenime doğru yol alırken adayı keşfediyor, onu keşfettikçe de kendi öykülerimle roman ormanlarıma doğru yol alıyor, orman içlerinin dolambaçlarında kendimi yitirmeyi kurup belki de bir öykü roman ayısıyla karşılaşmayı umuyordum. Böyle olmuyordu ama nedense bir türlü. Ben, kendi ben’imi böyle yazar olarak var etmeyi tasarlamıştım tasarlamaya, ama ağaç yürümüş, ana gövdeden düzgünce uzansa da, sonrasında yamru yumru dal olup çıkmıştı bu, köydeki tozlu yolda seğirten çelimsiz çocuk yalnızlığında, gelen geçenin durma bıçtığı meşe sürgünlerinin çaresizliği içinde...

Biliyordum, emindim artık, bu yazar ormanının güneş görmeyen yerinde, sürekli kar baskısı yaşayan yoksul ağacı gibi gedik güdük, gelenin geçenin elini uzatıp tohurundan, tohumundan bir şeyler kopardığı, keçilerin durma kemirdiği bir sürüngen ardıcıydım besbelli.

Birada’nın bu hacetdeğirmeni dışında başka yerinde yaşamamış ben, lüzumsuz adam değildim de neydim madem? Bu ada için lüzumsuzdum da yazınımız için pek mi lüzumluydum sanki? Doğrusu, edebiyatımızın lazımlığıydım ben, ötekilerin haceti dışında başka yararlığı bulunmayan. Eh, bu da çok doğal elbet. Bir lüzumsuz adamdan da zaten çıksa çıksa lazımlık çıkar herhalde ancak. Demek Sait Faik de bakmış, bakmış, beni yazmıştı bir bakıma.

Şu da var ama; ruhumuz bunca çeşniye gereksinim duyarken nasıl oluyordu da biz böyle kuru yavanla geçiştirip yokluk içinde debeleniyorduk? Bir mazoşistliği vardı demek ki ben’in...

Karyalı o zaman mı peyda oldu, ne derler, arayışlarım daha öncesinden tasarlanan bir düş dünyasının ürünüydü de, ben mi ayırdına varmakta geciktim bunun? Kayıtsızlıktan kaynaklanan bir kahrolası cinsellik mi demeli ya da buna?

Karyalı öddeğirmenime girdiğinde bütün evren bir anda değişiyor, martı, karga, yarasa kokuları, sesleri, renkleri duvarların dışına çıkıyor, ortalıkta bir esinti, Karyalının kız çocuk mu erişkin kadın mı olduğunu çözemediğim seriltisi yayılıyor her yere, ânında önceki görüntüleri bastırıp adeta bayrak dikiyor suteresinin o titreyen dişi kışkırtısıyla...

Ama buna sonra geleceğim, değirmene adım atışı çok daha sonra çünkü...

Tanrı, gizlice dayanmış olabilir mi kapıma, yerdeğirmenimdeki metruk odama, hem yatıp kalktığım hem çalıştığım? Gizlice izliyor, çalışıp çalışmadığımı denetliyor, çalıştığımda, verimli geçirdiğimde günü, destek olmaya niyetleniyordu belki kuluna, Yürü ya kulum, demezdi tabii, Tanrı o, ama hiç değilse önündeki engelleri kolaylamasını sağlayıp yolunu yakın edeyim diye düşünmüş olabilir böyle gördüğünde beni, kim bilebilir bunu?

Gel de öfkelenme şimdi, burada sabah kargalarla, gece yarasalarla birlikte, martı vıykları eşliğinde süpürürken ben zamanı, ortaya çıkma sen, her günün bugününde, sonra, eh, görünür gibi yapıp kenarda dur... Seyircisin sen sevgili Tanrı’m, kulunun uzaktan seyircisi, o kadar... Şimdilik bunu bil, yeter, biliyor olduğunu bilmek de rahatlatacak beni. Böyleyse eğer, nasıl yakıştırıyorsun bunu kendine, indir maskeni, kaldır kuklalarını aramızdan, onlar da birer zuldeğirmeni değil mi?

Ceren sekişiyle bayır inen, eşek eğrisiyle yokuş çıkan Karyalı başka. Yanında iki de enik, bir kız bir oğlan; yağmur, serpme çiçek halinde yıkarken camı, ardında kendini ele veren o siyah beyaz suluboya böyle değiyor gözüme, sonra yağmur damlası koygunluğunda derine inip yüreğimi işliyor... Bir değil, beş değil, bu kaçıncı, hep aynı görüntü, çevre düzeni değişse de günler günlere ulanarak... Yağmurlu günlerde sırtlarında birer yağmurluk, kabarıp sönen, mantara dönüştüren her birini, saydam değil, karsambaç, elde sıkılıp salınmış çarşaf topağı...

Düş görüyor olamam, değirmenin kolları mı çalışıyor yeniden; bir bölük askerin sabah yürüyüşüyle alaylanan tapırtılı koşusunu mu izliyorum, sanki tören kıtasının düzensiz adım duvarda gezinen ayak sesleri bunlar...

Merkep kılıklı adamdan çok ben görünüyorum burada ama herkes biliyor ki buranın mülk sahibi değil kiracısıyım, hadi yaşam ortağı olsun, iyi de sahibi kim, kiraya veren hantal dağlı mı? Elden düşmeci, fıldır gözlü o düzenbaz burayı yaptıramayacağına göre, incelik mimarisi değirmenin sahiplerine ulaşabilmek için, bir ilk göz ağrısı gibi burayı ruhunda duymuş insanlara gitmem gerekecek. Ama kim, kimler, bunu bilmiyorum işte. Giriş taşına turkuvaz yerleştirmeyle 1856’yı işleyenler mi, bunu da bilmiyorum.

Belli oluyor, her biri kendi okuluna, dersliğine gidiyor bunların... İnip yokuştan aşağı, köye, kasabaya karışıyorlar, küçükler üzerlerinde önlük, sırtlarına yapışık çanta, nereye olabilir daha başka; öğle sonlarının bir saatinde de gün eskisi yıpranık buruşuklukla, ama yine de foşurtulu heyecanla, şenlikle dönüyor üç ortak...

Abla Karyalı, lisede okuyor herhalde –başlamış mıdır- onun da arkadaşlarıyla giydiği birörnek gömlek, etek, eşarp, çorap, sırta öylece alınıvermiş hırka... Yağmursuz günlerin görüntüsüyle tamamlıyorum onu... Endamını onun; kayış gibi esmer teni, incecik ayak bileğiyle soylu bir prenses. Esmer yüzüne yerleşmiş Trilye zeytini gözler, ortadan ayrılıp yanlara sarkıtılmış örgülü kuzguni saçlar, görür görmez fayans pırıltısıyla insanı bembeyaz çarpan süt mısırı dişler...

Yaşı kaçtır? On yedi olamaz, yüz, yüz elli metre öteden görüntü böyle söylüyor, normal uzağımın önüne bir de yakınlı uzağı oturtuyorum, iki gözlüğün ardından görebildiğim bu, belki on altıdır, on beş de olabilir, kızların yaşını kim bilebilir, başı ardı sonsuzluk, o kadar... Henüz liseye başlamış da değil belki.

Haldun Bey’in Sancho’su gibi, kendimi sahibimin saatine göre ayarlıyorum bir süre sonra; ortak noktaların belirginleştirdiği alışkanlık önce, ardı sıra beklenti biraz biraz, derken umuntu, ama ardından kesin kararlılık, ne olursa olsun... Sabah uğurlamaları, öğle karşılamaları, pencere önünde Karyalı prensesimi bekliyorum hep... Kahvaltıyı, yemek saatlerini buna göre ayarlıyorum. En başta çalışma saatlerimi tabii. Doğrudan yaşama biçimimi... Kaçta kalkacağım, masaya ne zaman geçeceğim, akış nasıl olacak, Karyalının çizdiği düzeneğe bağlı hep. Şimdi sabah inişinde, az sonra dönüyor olacak, şu an giyinip hazırlandı, çaktırmadan makyaj da yaptı evdekilerden gizli, arkadaşlarıyla buluşmaya inecek hafta sonu, bir sevgilisi de var mutlaka, kardeşlerini oyun parkına götürecek pazardan pazara, öğle öncesinde, belki hemen sonra...

Özne bu mu şimdi benim için, bu mu gösterecek bana ben’i? Masamla pencere arası bir buçuk metre... Her şey bu bir buçuk metre içinde değişiyor. Bir yanda az biraz yazdıklarım, top kumaş gibi kıvrımlanıp dalgalanmış birkaç solgun defter, kim bilir nice zamandan artakalmış dağınık düzen tutam tutam samanlı kâğıt, artık daha kötülemiş, oraya buraya kıç atar olmuş elyazısı, kâğıdın sığıntısı, göçmeni, bir savruntu adeta... Hep başucumda tuttuğum lanet olası kitaplar... Yazacakmış gibi yaparken, alttan alta hiçbir zaman yazamayacağımı sezinlediğim, gün gün beni delirten ya-za-ma-ma kay-gı-sı...

Bu ada, yaşamdan kopuşun, bütün nefretleri kustuğum kaçışın tımarhanesi mi, vuruşa savaşa geri çekilerek geçirdiğim ömrümün terkisindeki son dayanak, kendimi yeniden diriltip iyileştirmeye giriştiğim şifa tapınağı, sevinçlerimi beslediğim ayazma mı?

Tuhaf bir durum; ölümcül kaygılarımın da üzerine çıkıyor Karyalı prenses, o derin uçuruma bakan gözbağcı, şıllık papatya gibi çekiyor da çekiyor beni... Uzanacağım papatyaya, uzandığım anda da uçurumu boylayacağım, seziyorum. Masadan kalkıyorum, bir buçuk metre, kovalar dolusu yağmur insanı sırılsıklamlayan, istimler dolusu rüzgâr, fırtına, püskürten onları... Karyalı? Değilmiş... Karyalı? Değilmiş... Uçuruma açılan fal...

Dönüyorum, bir buçuk metre; içime gün günden daha çok işleyen yazamayacaklığım. Yürü, dur, dön! Git pencereye, dön masaya, yürü bir buçuk metre, gel gerisingeri; otur, yo, hayır kalk, onca zaman yazmadın, bugün de yazmayıver... Yaz! Yazma! Uğurla prensesini, hadi kalk karşıla çabuk, gecikme! Niye pinekliyorsun masanın başında öyle, giyin hazırlan, çık çabuk sen de, kıyıya in, ıhlamur, melisa iç, ruhunu yatıştır, dingildetip titretme bir tutamlık ömrü kalmış şu zavallı yavşan otu bedenini. Zeytin yaprağı bile iç de adaçayı içme sen, adacığına ihanet et hep!

Yazdıklarımla mı ben olacağım ben, Karyalıyla mı? Ne fark ediyor, yazı da ben’i tanımlayan bir öteki değil mi, Karyalı da öyle! İki özne yarışıyor, hangisi daha çabuk, daha çok ben yapacak ben’i... Peki ben, gerçekten ben olabilecek miyim? Yoksa erbabı kalemin hep solda sıfırmışım gibi, göstermelik de olsa bir türlü değer kondurmaya gönül indiremediği oyun yazarı olarak mı kalacağım? Ah Haldun Bey, ne yaptınız siz öyle, hiçbirimizin bir türlü altından kalkamadığı bir ağırlık yıkıp üzerimize; hem öykünün hem de tiyatronun ta yüreğine girdiniz, ah siz yok musunuz, siz... Kim var böyle sizin gibi Haldun Bey, şey diyorlar şimdi, hani şu genç çocuk, kimdi, bak adı da gelmedi aklıma, dilimin ucundaydı, hem iyi öykücü hem iyi oyun yazarı... Ben neyim peki, Biraada’nın doruğunda süngüsü düşük, pervanesi kırık bir otdeğirmeni, o kadar...

Ben başaramamıştım da onlar mı başarmış, öykü, roman yazmanın ustaları arasına katılmıştı, yoksa yazar yazmaz onların kitapları, metinleri öne çıkarılıp kutsanmıştı da, benimkiler cami duvarı yıkıntısına bırakılmış kundakta bebelerin yazgısını mı paylaşmıştı... Ama başarmak için, bunun için adadayım, sürgünde yani, göçdeğirmenimde, başarmadan, öyküde romanda kendimi kanıtlamadan çıkmayacağım bu adadan. En iyi öç alma yolu, başarmak. Başka hiçbir merhem iyileştiremez beni, hiçbir ilaç söndüremez içimde yıllanmış kireci, yalnız başarmak!

Zırdeğirmenim benim... Kimim ben? Ne arıyorum bu adada? Ben’in sahibi de bu değirmen mi yoksa, öyle belki, neden olmasın? Elden düşme yamak tutmuştu beni kendine.

Gelirken ya da dönerken olduğu gibi feribotla, bir gömülüp bir çıkarak suların üzerinde, bastırıveren zemheriyle adanın tepesinden iniyorum kıyıya, gazete, ekmek, süt; sonra bir çıkıyorum kulağım çinko tıpırtılarında, örse yatmış evime, uğultulu tepenin harman yerine... Birden kulisten sahneye giriveriyorum eve dönüşlerde; gaaak, ben geldim, ciiyk, güle güle... Şaşmaz bir saat kulesi gibi, yıkılmaz duvarlarındaki taşlarıyla duruyor öyle... Uğultular bir sahne döngüsü içinde dolaşıp yayılıyor adeta amfilerden.

Değirmencinin odasında kalıyorum –herhalde onun odasıydı– en korunaklı yeri burası çarpık çurpuk şatonun. Kargalar, yarasalar, martılarla uçuversem bir kanat çırpıntısı köye, kör gözlerle plaj minaresi çevresinde şöyle bir dolanıp yine kanat çırpışı kuleme dönsem, dönsem de en tepesine konsam...

Neyim ben? Birada’nın tepesinde tündeğirmeni. Benden geriye yazılar değil de bu zildeğirmeni mi kalacak? Ya da babasının meşin bavulu, yıllardır görmediği kızı, yüzünü bile gözünün önüne getiremediği torunu, sonra işte o binlerce sayfa...

Tutup kolunu keserler, bacağını insanın, bu, önemli değil. Sende hep var olmuştur bunlar, varlığına sevinmemişsindir bu nedenle, önemli olan yokluğuna alışmak. Lanet olası yazı öyle mi? Tüm yaşamın boyunca bunun için çabalıyorsun, iyi bir romancı, öykücü olmak, bir yere gelebilmiş olmak, daha doğrusu yazacağını arayıp bulmuş olmak, hah bak, işte bunu yazacaktım ben, alın işte yazdım, diyebilmek için. Farklı, gerçekten farklı; koldan, bacaktan daha farklı. Yitiremezsin bu yolda harcadığın zamanı. Çünkü bir tek bunun için yaşamışsın, bunun için var olduğunu düşünmüşsün tanrısal bir yazgıya bağlanmışçasına...

Kendine ait bir oda, ki açabilmiş değilim daha, gitme vakti, silkinip sıyrılma, toz olma zamanı gelsin... Yok, ilkin hamlığımdan kurtulup pişeyim, ben olayım yani, sonra pılımı pırtımı toplar çekerim, kök salacak değilim elbette. Ama yine de sessizlikle geçiştirilmiş biri olduğum gün gibi ortada. Aynı kapıya çıkıyor; sen ortalıkta dolaşıyorsun ama görülmüyorsun, çüküyle doğan oğlan gibi sen de ancak başarısızlığınla sen olan birisin. Emilip yutulman, yerine apar topar bir boşluğun dikilmesi hemence, bundan değil mi; doğuştan getirdiğin başarısızlığında? O halde başkalarının sadakası olmaya da bakmamalısın kolayca...

Yazdıklarım duruyor işte öyle, birikmiş diziler halinde, içlerinden biri olsun kilit açmıyor, mahşerin dört atlısı yazı çilingiriyken, sen zavallı bir nalbant bile olamıyor, saraçlık yapamıyorsun. Şimdiye kibrit kutusu biriktirseydim daha yarayışlı olurdu oysa. Bunlar niye yaramıyor? Yazı koleksiyoneri, müsveddeciyim, yazı sahafıyım ben, üstelik vakti gitgide daralsa da...

Virgül koleksiyoncusu von Forbach’tan çok mu farklıyım bu yaşımda. Ya da kara kafalı virgül, noktalı virgül, iki nokta üst üste, Hemingway’in gözüyle... Peki ben neyin koleksiyonunu yapıyorum, bitdeğirmenindeki heyula kolların mı? Düşünen ünlem, koşuşturan soru imi olduğuma göre adanın... Bunca yalnızlığım korkutuyor beni. Ama kralım, tahtımı burada kurdum, bu taş yapıda. Baştaki yalnızlığım da böyleydi, bu son yalnızlığımsa eğer, yeni değil, bildik, alışıldık yalnızlık...

Yine de yazılarımın işe yaramayışı aldatıcı, bal gibi de işe yarar, biliyorum, Kafka gibi tutuşturmaya kalksam ama o Kafka’ydı elinden aldılar, beni tutacak kimse de yok. Değirmenin kollarına bağlayıp tomar tomar, adaya, köye, kasabaya, Akdeniz’e, Ege’ye mi uçursam satırlarımı, kim bilir belki bir balığın eline geçer de okur, vah vah der, alır pul yapar kendine satırlarımı...

Ya da bir rüyada gibi değirmenin kollarına bağlayıp gersem öyle kendimi, sonra dönsem, dönsem rüzgârda, özüm çekilse, kuruyup gitsem bir vakit, çiroza dönüşsem. Karga, yarasa, martılarım, Prometheus bulduklarını sanıp kâğıt tomarlarımın bağlarını çözerek tek tek, defterlerimi çıkarsalar dağıtsalar şu Birada’ya kıyı kıyı, tepe tepe, deniz deniz, çalı çalı. Savrulsa kâğıtlar defterler, yazdıklarımla kaplansa her yer. Derken tutup bir kalın adamla eksik eteği, kaldırsa yerden; kutsal kitaplardan birinin cildinden kurtulmuş yaprak gibi okusa... Ah, bir de sevse, öteki kalın’larla doğurganlarına duyursa, derken tüm ada yazdıklarımı okumaya koyulsa, taşsa ada okunurluğum, Anada’ya bulaşıp yayılsa... Caddelere, sokaklara tabelalar assalar, adımı okullara verseler, doğum günlerimde kutlamalar yapıp ölüm yıldönümlerimde anmalar düzenleseler, ünlendirseler de ünlendirseler beni...

Yok, silkinip uyanmalıyım bu rüyadan. Rüya sürerken tam ölüvermeliyim...

Bir huysuz ihtiyar... Bir kaçık. Kimsenin dönüp bakmayacağı. Kim ne yapsın senin yazdıklarını? Sana gelene dek okunacak öyle çok yazarı var ki insanların. Erdal, Tahsin, Ferit, Leylâ, ötekiler...

Sen, oyunların dağara alındığı için dua et. Bunu da görmeyebilirdin. Hiç değilse oyun yazarı olarak anılıyor, sayılıyorsun, şükret haline. Onca ödülün sahibisin tiyatroda. Ötekileri n’apacaksın; yok Yunus Nadi, Sait Faik’miş, yok Orhan Kemal, Haldun Taner’miş, ne yapacaksın, bırak bunları, onlar romancılarla öykücülerin hakkı, senin gibi sibeğe dönüşmüş oyun yazarlarının değil!

Oyunlarımın geliri iyi oluyor tabii, yaşamımı kolaylaştırıp önünü ardını uzun boylu düşünmeden adım atıp para harcayabilmemi sağlıyor, fazladan gelir işte, maaş dışında, ihtiyar ben’in ne gereksinimi olacak zaten, değil mi? Biliyorum, benim için en iyi yol bu. Ama şeytan dürtüyor, ne yapayım. Bir kuruş bile getirmeyeceğini bildiğim halde yine de oyun yazarı değil öykücü, romancı olmak istiyorum şaşılası inatla. Bir romanımla öykü kitabım da var Nuh nebi zamanından kalma, 1960’ların başlarından, hepimiz de birer öykü kitabıyla okuru selamlamak üzere vitrinlere çıktığımızda, sergenlere yerleştiğimizde ben de bir fırsatını yakalayıp öykü kitabı yayımlayıvermişim. Bereket oyun yazarlığını bırakmadım. Yoksa o dangalaklıkla kış adalılığı da yapamaz, bu yaldeğirmeninde bile kalamaz, giderlerimi, yaşamımın tuzu biberi arzularımı, istediğim yere girip çıkarak yeme içmeyi karşılayamaz, kafamın doğrusunda gezip tozamazdım...

Bir de tabii maaşım... Üniversiteye başladığımda bir süre çalıştığım Sular İdaresi, derken stajyer avukatlık sonrasında art arda yaptığım hukuk danışmanlığı, fena mı oldu, gedik güdük tamamlayıp yine de emekli olabilmişim, bir maaş da oradan, her ayın belli günü bankaya yatırılacağını bildiğin...

Merve. Adı bu, Karyalının. Bombesi yumrulanmaya yenice başlamış, gerilip açılmadığı için üzerindeki pütürleri henüz cilalanmamış, ama uzattığı bir çimdikçik baş, tırnak atıldığında hemen koku salmaya hazır bir yeşil Bodrum mandalinası o, ceviz içi süt Merve’nin memicikleri. Öteberi almaya inmiyor muyum, hoş her gün gazeteye iniyordum, sonradan eksik olmasın Kör İsmet salt bunlar için inmemi gerektirmeyecek ayarlama yaptı da kurtuldum bu süfli işten, ama Merve’nin ortaya çıkmasından bu yana, gördüğüm kolaylığa karşın haftada birkaç gün köye iniyorum yine de zorunluymuş gibi. Belirli saatlere uydurmak zorunda değilim elbet inişlerimi, istersem her gün inerim... Sancho gibi ben de bir köpeğin araştırma yapmaya dönük ilgisini gösteriyor, tin tin düşüyorum sahibimin peşine, kardeşleriyle çıktığı yolculuğun ardına takılıyorum sektirmeden...

Hangisiydim ben, Don Quijote mi Sancho mu? Sonrasında dönüşlerde, hay Allah, şu rastlantının güzelliğine... İlk ben güldüm, sonra o, ilk o laf attı, sonra da konuştuk. Kapıda dün vedalaşıp bugün yeniden buluşan kırk yıllık dost, akraba gibi, daha ilk gün. Karyalıların ağzıyla, biraz tekdüze, sonra kar gar, ama ağız açılıp kapandıkça sakız ışıltısı yayan ses tonuyla, rengiyle... Hep yolda karşılaşıyoruz, di mi? Kardeşleri bakmıyor, onlar beni çoktan belleklerine yerleştirmiş de eskitmiş bile. Derdim zaten ablalarıyla... Beni ben olarak gösterecek, yazılarımın bana sunamadığı zenginliği, içi dolu cömert hazine sandığı gibi önüme seriverecek...

Ben olarak şimdi neden Karyalı prensese muhtacım? Karyalı prenses mi, Merve mi o? Seksen yılda bir mutlu varlıkken çöl kavrukluğuna düşüren bu Karyalı değil mi tutuşturduğu aşk oduyla? Ben, ben’in öyküsü de olamam bu hesapla, Merve’yle Karyalı arasında...

Bu kız, Merve, torunumu çağrıştırıyor, bir-iki yaş farkıyla, o kadar; sahi o nerede şimdi, annesi hangi kuytularda eleyip beleyip de, şimdiden kendi modeli olarak yetiştirmeye çalışıyor onu... Liseyi bitirmiş de olabilir, belki üniversiteye başladı. Yurtdışında belki, Londra’da ya da Paris’te. Kaç yıl oluyor onu görmeyeli...

Merve ona benzemiyor, kızım daha çok, yoksa annem mi deseydim?

Ah, annem ya da kızım, kızım, annem; gittikçe ne çok benziyorlar birbirlerine. Yüzleri değil, hayır sesleri; tenlerinin rengi, bakışları, duruşları değil, bende yarattığı duygular benziyor... Annem benim, yürek obruğum, yokluğum, ne tuhaf kızım için de geçerli bu... Anne dediğin nedir ki zaten? Ne kalır ondan geriye yüreği doldurup taşıran sıcaklık dışında? İnsan yaşamını dürtüp duran, onu burkarak acıtan, aynı görüntü planları, sanrıya dönüşmüş bir yanılsama...

Annemi anımsadığım an kızımı, kızım geldiğinde gözlerimin önüne, annemi düşünüyorum elimde olmadan. Bir yıkıntıyım ben; annesinden, kızından artakalmış harabe, ören yeri, deprem artığı...

Bir tahterevallinin dayanak noktasıyım, ne tarafa ağdıracağını bilemeyen, kırılıversem ortamdan çat diye, atılıp gitsem sonunu getirip de bu oynaklığın, bitecek, sona erecek her şey. Yok işte şimdi, ikisi de yok, ben de var değilim zaten, bir yok da ben değil miyim şu kıyıda en sevdiğinin bile el uzatamadığı günahkâr...

Merve hangisi, kimin yerine koyuyorum onu, bendeki ben’in yapıcısı mı? Yoksa o, bütün bunları silip de yeniden mi klonlayacak beni? Bütün acılarımı yutarak, boşluklarımı kapatarak, ağırlıklarımı yeğnileştirerek mi, yükselen balonun, hoop, sepetine atıverecek tutup beni?

Merve, en gizli aşkım, hiç açığa çıkmayacak, hiç dillendirilmeyecek; bütün kadınlarımın bileşkesi, simgesi. Yoksa Nili’ye doğru mu gidiyorum yine ya da Nili’den mi dönüyorum her zaman olduğu gibi... Onların öncüsü, ardılı; çöllerinde sırılsıklam olup ekvatorunda donduğum, buzullarında çalpara çıngıldayıp yandığım, bütün kadınlar; çentikleyip yüreğimi çizen ama dönüp baktığımda olmayan kadınlarım...

Şu bir buçuk metrelik ahretimin neresindesin sen Merve?

Merve de değil, Karyalı prenses... Ha, neredesin?

Mutlu Varlık Tunçoku, babasından son bir anı olarak yalnız bu kalmış da gözü gibi koruması gerekiyormuşçasına sahiplendiği nefti çadır bezinden elde dikilmiş kılıfıyla sapına sıkıca tutunduğu meşin bavulu, Saraykent İstasyonu’nda kapıya yönelirken daha, pencerelerden gözüne ışıyan görüntülere bakarak belli belirsiz hoşnutluk duygusuyla gülümsedi vagonda. İşte üç bellik karşısındaydı yine; ulu çınar, koca söğüt, çeşme... Basamaklara varmıştı o ara; aman aman, dikkatli olmalıydı, ara verdi gördüklerini anı belleğine vurmaya. Şaşılacak iş, küçümen istasyon binası da duruyordu yerinde. Onun az berisinde yazlarda güneşin altına uzanıp yayılan bir ahşap gölge... İki masalık avlusuyla çay ocağı, getirilip bırakıldıktan sonra artık bir daha yerinden oynatılmadan öylece kalmış dört tekerlekli, küfleri kabar kabar büfekondu araba...

O zamanlar kasabanın en gözde yeriydi istasyon bahçesi, kışlardaysa şehir lokali tabii. Annesiyle ablalarını uğurlarlardı İzmir’e. Elinde bir ak mendil, kapkara isler salan lokomotifle at başı koşar, hatların birleşme çizgisine bile varamadan yarıştan koparak bir kıyıya savrulur, annesinin kabarmış yürekle kendisini izleyişinden belleğine geçen buruşturulmuş yüz, kaygılı gözler, göstermemeye çalışsa da elinde olmadan dudak kıvrımına yerleşivermiş öfke taşan hışım çakılır kalırdı öylece. Sonra babası Zafer gazozu ısmarlardı oğluna, Hanımlar hep geçicidir, işte biz kaldık erkek erkeğe, derdi, gazozunu tepesine dikmişken o...

Hadi devirmemişlerdi ağaçları, yıkıp betonarmeye çevirmemişlerdi yapıyı, Saraykent ihtiyarlarının vakitleri beklediği kahveyle büfeyi de düzlememişlerdi belki; ama şaşmamak elde miydi, suyu kesilmeyip akar bile olsa kaldırılmalarına çeşmelerin... Suyunu da gömüyorlardı belki yerin altına, gizli emir vardı belki de, petrol yataklarının üzeri örtülüp ileride kullanılmak üzere kapatılıp korunduğuna benzer biçimde, kim bilir... Şişe sularının ortalığa yayılışıyla çeşmelerin kayboluşu arasında bir bağ kurulabilir, araştırmalı bunu. Not almalıydı, unutuyordu hep. En büyük korkusu da bu; Alzheimer. Namaz sonrası tespih çekerken annesinin mırıltılarını duyardı, duaları arasında, Allah’ım, sen aklımı hıfzet... Hıfzet ne demek anne, diye sormuştu birinde.

Nerede kalmıştı? Bu çeşme duruyordu oysa, atlıkarıncadan dökülürcesine bin ışık prizmasıyla yalağa çakıveren çalımlı sularıyla. Ya istasyon binasına ne demeliydi? Bir-iki kez kırpıştırdı gözünü, yanlış istasyonda inmiş olmasındı? Tabelayı arandı, yerindeydi, o küçümen yapıda üçgen alınlığın ortasında, çok eskilerden çıkagelmiş dost yüzüyle, dikdörtgen levha halinde. Tutamadı kendini, meşin bavulunu bıraktı yere, elini beline götürüp sırtını doğrulturcasına gerindi, göz hapsinde tutmayı da ihmal etmedi bu arada baba yadigârını. Dudakları yanlara kaydı, yanakları geriye çekilirken gülüverdi elinde olmadan. “Sarayköy” yazıyordu çünkü hâlâ.

Hay Allah iyiliğinizi versin, diye geçirdi usundan, güneş altında kalmış da omuzları çöküp mayışmış, çaresiz biri gibi. Besbelli Mutlu Varlık Tunçoku, ayrıldığı yılların Sarayköy’üne dönmüştü yine, geçmişine, babalı yıllarına. Hiçbir zaman bir geleceğe doğru yürüyemediği geçmişine. Sıkıntıyla iç geçirdi o zaman.

Henüz bir-iki yıl olmuş olmamıştı Saraykent adı verileli, çocukluğunun som kasabasına, hani derler ya, alışmadık şeyde bilmem ne durmazmış, onun gibi... Yeniden güldü. Son anda vagonlara doğru koşuşturan cılız kabalıktan biri meşin bavuluna toslar gibi olunca ürktü, korumak amacıyla eğilecekken çabucak üzerine, bu kez beli gıcırdadı sanki, başka birini neye uğrattığının ayırdında bile olmayan kalın ise trene atılıp yapıştı sahanlıktaki tutamağa, görgüsüz kasabalı köylü, bir diğeri de o gülerken tam başını çevirip bakar gibi yaptı bir an.

O zaman düşündü Mutlu Varlık, eski Amerikan filmlerinden tanıdığı kasabaların birine inivermiş de öylece şaşkın kalakalmış siyah beyaz bir kovboy gibi. Beklenen mi o, bekleyen mi? Sırtı katara tarafsa beklenen, yüzü şerifin binasına değil de istasyona dönükse bekleyen... Kovboy, atından inercesine kompartımanın basamaklarından perona atıyor adımını. Sarayköy’ün gringo’ su mu şimdi o, nesi, necisi?

Sanki filmin değişkesini çekiyorlarmış gibi bir duygu gelip siniyor üzerine. Şapkasını gözlerinin üzerine deviriyor kovboy, dişlerinin arasında saman çöpü. İzlenip izlenmediğini, etrafı mı denetliyor, birini mi bekliyor, kuşkucu yaklaşımla kendini güvenliğe mi almak istiyor, anlayamıyor. Yere bıraktığı bavula yüklenip az ötede demir işi yarım daire halkanın sözde taçlandırıp çevrelediği, efendice bir işçiliğin yansıdığı kapıya yöneliyor, onu öykünürcesine.

Beklenen ya da bekleyen kovboyun ne karşılayıcısı ne bekleyicisi geliyor çünkü, kalçadan çıkık adımlarla siyah beyaz kentin kül grisiyle sarı kahvesine karışıyor, duman altı gölge halinde.

Gülmesi sürdüğü için mi şu iki genç de gülüyor ona, yoksa kendi aralarında gülüşeyürüdükleri için mi kendine yoruyor bunu, bakıyor yalnızca. Ama hayır, işte önlerine gelip bavulun sapına, hayır eline uzanıveriyorlar bir çırpıda, yapışırcasına. Biri “Mutlu Bey” diyor, öteki “Varlık Bey” bavuluna yönelik bir tecavüzün kuşkusunu içinden atıp atmama ikircimini tam silememişken. Önlem almak mı; iki adını birden seslenmeleri bundan kaynaklanıyor herhalde? Bir an için tufanlar dağlıyor yüreğini, böyle olabileceği geçiyor usundan. Müdür bey göndermiştir, at kuşkuyu diye bir emirname gönderiyor beynine. Neydi o adamın adı? İsmet, Samet gibi bir şey olmalıydı, se’li, me’li, te’li bir şey işte. Huyunu biliyorsun be adam, diye söylendi içinden, niye avucunun bir kıyıcığına sıkıştırmıyorsun usturuplu biçimde not aldığın kâğıdı?

Saraykent’e henüz havalimanı yapılmış değil ama devlet tiyatrosu açılmış, kültür görgüsüzlüğü, hazımsızlığı n’olacak. Diktatörün şatafat düşkünlüğünün göstergesi işte yine. İzmir’e uçakla ineceğini, sonrasında Adnan Menderes İstasyonu’na geçip trenle devam edeceğini Saraykent Devlet Tiyatrosu müdürüne de söylememiş miydi? Kendilerini tanıtıyor çocuklar, tahmin ettiği gibi müdür göndermiş, tiyatroda teknisyenmiş delikanlılar. Gecikmemişler değil mi? Telefon etmişler, rötar yapacağını öğrenmişler trenin.

Babası şimdi şu iki gençle el ele bavulun tutamacında. Çıkıyorlar istasyondan. Gazi Caddesi, iki yanında iki sıra akasya hâlâ. Yanında kıvrıntılı, akıyor mu poz mu veriyor belli olmayan bir Küçükmenderes uzantısı. Yakında bunun da üzerini kapatırlar, imi timi kalmaz o kutsal suyun, sen sağ ben selamet ondan sonra.

Babasını tanıyanların, kendisini anımsayanların kalmadığı, herkesler için hiç kimse olup çıkmış bir meczup, sakalı eksik, yetmişlerini de devirmiş, ötelere doğru yol almış görünen bir zavallı fani, sonsuz ufkunda Sarayköy’ün... Tiyatrocular, “sekseninci yaş kutlaması” adıyla yapacakmış sunumlarını. İşte devlet tiyatrosu da el çabukluğuyla seksen yapıvermiş yaşını. Ayıp derler efendiler, ayıp! Havaalanı olmayan, istasyonunda adının değiştirilmesi bile unutulmuş Saraykent’in bir devlet tiyatrosu var ama, nasılsa dikivermişler, ne müthiş, bravo bravo, büyük, büyük ne, çok, çok ileri bir adım...

Çocuklar adlarını söylüyor, tutabilir mi belleğinde, eskidendi o. Onca okumalar nereye gitti? Nereden çıkıp geldiği belirsiz bir silgi, on yıllar boyu durma yazdığı, yazıp yazıp doldurduğu kâğıtları siliyor, ha babam de babam siliyor... Geçende kimindi, Dostoyevski’nin mi, Shakespeare’in mi metniydi öyle, ilk kez karşısına çıkmış gibi bakakalmıştı sayfalara... Olacak şey değil, oluyor ama...

İki delikanlı ona dönüyor, yolculuğunu sormuşlar galiba, ama o duymamış mı, anlayamamış mı? Otele mi bıraksınlarmış, bak bu iyi, bundan iyisi can sağlığı... İstanbul trafiğinin içinden süzülüp İzmir’e, oradan yola çıkıp hemen Saraykent’e, yorgun olmaz mı, hem de nasıl... Kırılı asma tefekleri bisikletin selesinde ya da heybede sağa sola devrilip filizini nasıl dalgalandırırsa, onun başı da trende düştü durdu hep. Düştü uyudu, sarsıldı uyandı kimi, bir an açtı sonra dökülüp yeniden yumdu gözlerini...

Olgunluk çağından sonra vardığı yaş mı kış mı belirsiz emekleme, sonrası kundak yerine kefen, sonsuz uyku çağından bir önceki olgusal uyku dönemi yani, daha var önünde, bunu da şu son bir-iki yıldan bu yana tanımış oldu. Ah benim ellili kuşaktaşlarım, çağdaşlarım diye alaycı bir kıvrıntı ekledi dudak ucuna.

“Bunlar ne yapıyor?” diye sordu sahne teknisyenlerine Mutlu Varlık, eliyle az öteyi göstererek; ama bu arada sağındakinin taşıdığı bavuluna bir kez daha göz atmayı ihmal etmeden. Neydi onlar öyle? Greyder mi, kepçe mi her neyse harıltılarla çalışıp ortalığı velveleye vermiş bir dizi iş makinesi...

Biri bıraktı, öteki aldı... Oh-ho Saraykent büyüyormuş, yakında Ege’nin incisi olacakmış; bir ikinci İzmir, uuu, yaa... Ne oluyormuş, ne oluyormuş? Kentsel dönüşüm... Saraykent belediye başkanı, kanal projesini onaylatmış bakanlığa, kredi işini de çözümlemiş bir güzel, kolları sıvayıp işe koyulmuş bile... Tastamam kanal işte, Küçükmenderes suyunun kanallarla bütün Saraykent’i dolaşacağı büyük, dev proje; herkes şimdi bunu konuşuyormuş... Ee, zaten buraya kanal yolu denmez miydi? Unutmuş teknisyen, Doğru, diyor, vallahi doğru, sonradan anımsayan birinin hırp diye sözü ağızdan kapıveren bıçkınlığıyla. Annesinden duyarmış, ama kanal mı kalmış o zamandan bu yana, Baksana amca, diyor, suyu bile kalmamış Menderes’in... Bu proceyle mamur olacak Saraykent.

İşlendirilip maaşa bağlanmış ya adam, keyif keka, yanaşmalığa soyunmuş, devletin memuru olmayı başka zamana bırakmış, isterse yıkım emri versinler, alır eline kazmayı, gözünün yaşına bakmaz kentinin. Ah zavallı Sarayköy’üm, şirin beşiğim benim, söğüt altı ılgın tüllerin nakışladığı sularım... İçe doğru bir gizli ağlamanın örtük tedirginliğiyle sustu kaldı. Konuşmadı artık, otele götürüp bıraksınlar diye bekledi. Bir kürek de toprak atsınlar üstüne. Her geçen gün biraz daha arasının açıldığı, uygarlıktan nasibini almamış bu hemşerileriyle ne yapacak böyle?

Vatan Oteli’nin önünden gelir geçerdi okula giderken, eve dönüşlerinde. Şimdi hangi otel diye sormasına gerek yok, hotel bilmemnedir, beş yıldızlı. Öyle diyor solundaki teknisyen, size Denizli tarafından oda ayırttık, şöyle püfür püfür, yoksa Sakızlı tarafı mı olsun isterdiniz, hani onu özlemişsinizdir bakarsın, ormanı... Görevli çocuk seğirtip yapışıyor bavula, danışma bankosunun ilerisinde otelden ayrılacaklar için bir araya getirilmiş valizlerin, çantaların berisine bırakıyor. Gözü onda Mutlu Varlık’ın.

Kimliğini ceket iç cebindeki yassılmış cüzdanından çıkarıyor. Canı sıkılıveriyor, yolculukta bir omuz çantası da alacaktı ya, iki çanta kalabalık geliyor ona, kafasının karıştığı oluyor, yanına almadığı halde almış gibi oluyor, bazen de tersi, bırakıp çıkıyor çantasını, elinde bavulu var ya... Bu kez akıl etti de, omuz çantasını bavulun tabandaki oluklu cebine yatırabildi son anda.

Odaya girdiğinde ilk iş, nefti kılıfın düğmelerini çözüp bavulunu açmak. Güzelce katlanıp yerleştirilmiş gömlekler. Aferin şu Azeri kadına, hem pantolonlarla uyumu gözetilerek seçilmiş hem de tertemiz, kravatlar göz alıyor... Askılara geçirip dolaba yerleştiriyor tümünü. İki farklı eşleme, ceketi tek; bunca yola daha fazlasını nasıl getirebilsin? Pardösüsünden, ceketinden soyunup bu kez de onları askıya alıyor.

Uf aman aman, nasıl da yorulmuş böyle, nasıl nasıl... Çekek yerine alınmış tekne gibi kolu bacağı dökük, kalsa şu yatağın üzerinde uçsuz bucaksız bir zaman, sonra çelik yay olup doğrulsa hacıyatmaz, kafadüşmez halde, evet evet, kalkıverse birden yataktan...

Yatağın örtüsünü bir yakaya topladı, ardından bavuluna döndü yeniden, pijamasını ararken unutmuş olduğunu sandığı dosyaya dokunuverdi birden parmakları, en altta, o işte. Gülümsüyor: “Suların Buluştuğu”. Çıkarıp daha önce cüzdanını, gözlüklerini, tükenmezkalemlerini sıraladığı sehpaya bırakıyor, yanına renk renk kalemlerini doldurduğu kutusunu koyuyor puf yastık yumuşaklığında. Dönüp pijamalarını alıyor bavulundan, dosyaya bakınarak, dalmış, hülyalı soyunup pijamasını geçiriyor sırtına. Yatağa girip yorganı üzerine çekiyor, bir an düşündükten sonra sehpaya uzanıp dosyayı alıyor, sayfaları şöyle bir taraklayıp karıştırıyor, yer yer takıldığı yerlerde oyalanıp göz atıyor satırlara. Ağırlaştı işte yine, ama olsun, alıyor ilk birkaç sayfayı eline, okumaya koyulurken daha, onca çabalamasına karşın gözkapakları inişe geçiyor.

Apartmandaki dairemde kalsam, yekinmesem yerimden, çıkmasam hiç dışarıya, dökülmesem yollara, cennetim cehennemim Birada’ya, bundan farklı mı olacak sanki?

Kimseler anımsamayacak ki. Asansör inip çıkacak inip çıkacak, onca insandan biri olsun apartmanlarında birinin öğlede öldüğünü, ikindiyle gömüldüğünü bilmeyecek. Hepsi bu! Ertesi gün bir-iki gazetede küçük bir haber; oyun yazarı bilmem kim... Dağarda tutulan birkaç oyun üç-beş yıl, eh hadi her mevsim bunlardan biri, derken tiyatrolarımız da unutacak bu vefalı yazarını, gelip geçmiş pek çok yazarını unuttuğu gibi...

Ben kendi kendimin yapayalnız zorbası değil miyim? Kıyamaz mıyım kendime? Yelsarayım burası, değirmen şatom, doğduğum değil belki, ama öleceğim yurt, akkuş karakuşlarımla koyun koyuna kışlarcasına, birlikte tünediğimize göre. Ündeğirmeni çağım da kapanmış olacak böylece, fena mı... İnimden bir tek bu yolla çıkacağıma göre.

İşte bu kadar sayın bayım... Siz iyisi mi keçi yolunu kullanın, hiç değilse özgürlüğünüzü yaşarsınız, malum kavşak, trafik işaretleri, levhalar falan olmaz patikada. Dağdeğirmenimden kıyıdaki köye teleferikmişçesine in Yörük seğirtisiyle, çık Yörük yellendirisiyle...

Domuz gibiydi her biri onların, gerçi domuz beslemiyor, her tarafa yayılmış keçileriyle masal ülkesinde gezinircesine yaşıyorlardı öteden beri. Hepsi de çok akıllı olduklarını söyleyip Âdem’in partisine oy verdiklerini bağırıyorlardı göğüslerini gere gere, germek ne, güm güm vuruyorlardı yumruklarını, vur dese vuracakları, öl dese ölecekleri liderleri için. İneklerin patlattığı mayıslar, keçilerin döktüğü leblebilerle süslenen yaşamlarında akşam gün çöker çökmez kıyılara serpilmiş irili ufaklı mahfil meyhanelerine doluşuyor, kafayı bulana kadar boğma rakı ya da şarap içiyor, tepelere doğru yükselen sarhoş şarkıları eşliğinde yıkılarak evlerine dağılırken, tümü de ellerini komşu karılarının cebinde gezdirme hayaliyle adımlarını yalabıklıkla daha bir tez atmaya çalışıyordu. Ama hayal hesabı tutmadığından gündüzleyin dövdükleri karılara akşam karanlığında çaresiz fit oluyorlardı. Meyhanecilerden artakalan balıklar tepelere serpili adalıların evlerinde, birkaç saat öncesine dek koca bekleyen kadınlarca cazırdatılıyor, tava tava evdeki çocuklarla büyüklerin önüne boca ediliyordu çemkirircesine. Ertesi sabah keneflerinden yanık yağda kızartılmış, rakı, şarapla çürümüş balık kafası buharı yükseliyordu buram buram.

Aşağıdan, U boruları deneyiminin tersine yukarılara çekerken kendilerini kalın’lar, belki de yoğunluk yeğinlik ilişkisine bağlı kalan yalnızca YABİR oluyordu. Özel güvenlikçilerin kuş uçurmadığı, kıyıyı neredeyse boydan tel örgüyle çevreleyen Yatırımcılar Birliği, oteli, plaj tesisleri görünmez ama tehditkâr duruşuyla adayı kıyıdan tepeye ablukaya alıyordu sanki. Onlar belli ki, bir tehdit unsuru olarak alıyordu Biradalıları, yoksulluklarına bakarak, ama ada kalın’larının onları tehdit kabul etmek şöyle dursun, eğlence vaat eden, dedikodu üreten bir seyir terası gibi aldığı öylesine açıktı ki, örneğin kalın’lar ordusunun kimi neferleri denizden biraz olsun yaklaşıp gözleriyle plaj tesislerinde yakalayabildikleri bikinili kadınlara kilitleniyorlar, akşam olunca da meyhanede uluorta anlatıp ileri geri konuşuyor, patır patır gülüyordu, kalın’ların kadınları da hasetlerinden çatlayacak gibi burunlarından solurken adayı cehenneme çeviren bu yatırımcılara, kapris dilberi karılarına lanet okuyordu.

Ama kadınıyla erkeğiyle bütün adalılar onların hizmetindeydiler yine de. Velinimetleriydi çünkü bu tuhaf zenginler, köle gibi davrandıkları halde kendilerine. YABİR Kulübü Plaj Dinlenme Tesisleri kırılıp incelmiş Birada çocuklarının işlenerek ellerinin eh biraz para gördüğü fabrikaydı, kim şikâyetçi olabilirdi ki bundan? Oğlanlar garson, komi, aşçı yamağı, güvenlik görevlisi olurken kızlar da manikür pedikürcü, ağdacı, masajcı, temizlikçi, ütücü olarak görev yapıyor, aileleri nezdinde de esaslı itibar kazanıyordu böylece. Sonuçta adalı çocukların dörtte biri YABİR Kulübü’nden karnını doyuruyordu. Herkes memnundu, memnun olmanın bir yolunu bulmuştu.

Evet, yorgun insanlardı, ama mutlu bir yaşam sürüyorlardı yine de, başlarına geçirilmiş yem torbaları yetip de artıyordu çünkü onlara. Biradalı, Birgöllü, yavruadalı, yavrugöllü ne kadar insan varsa tümü de Âdem’e, onun huzur bahşeden yönetimine şükran duyuyordu. Onlardan başka kimin hakkı olabilirdi Âdem’den şikâyetçi olmaya, kendileri şikâyet etmediğine göre?

Ya ben nasıl şikâyetçi olacaktım, ne hakla, öyle ya kimdim ben, şuraya şeytan kukuletası gibi dikilmiş taş yığını değirmeni üç-beş aylığına kiralayıp sahibine, eh hadi biraz da esnafa bir kuruş kırk para dağıtıyorum diye santimle, kendimde bu hakkı görüyorsam eğer, avucumu yalardım, kim oluyordum ben, ha, kim? Acıydı elbette, hem acı hem komik.

Âdem ise, gösterişle, efelenmeyle kapatmaya çalışıyordu ortaya dökülen açıklarını. Dengeyi ancak böyle kurabileceğini düşünüyor olmalıydı. Arabesk adalılar bu cömert rüküşlükten, başıboş savrukluktan hoşlanıyordu tabii. Bunların arasında benim gücüm ne olabilirdi, cürmüm kadar yer yakardım herhalde olsa olsa. Bir şey söylemeye niyetlensem bile öldürülenleri, işkenceden geçirilenleri, sürgünleri düşünüyordum elimde olmadan, böyle olunca da söyleyeceklerimi yutuyordum tabii. Benim gibiler çoktu, çoğunlukta olan bizdik belki, ama sessizlik uzun mu uzun süren bir nefese dönüşmüştü, ölmeden önce bütün gökyüzünü emercesine çekilen o son nefes gibi; işte bu sessizlik büyümüş büyümüş hepimizi teslim almıştı. Nefes içimizdeydi, puff deyip salamıyorduk bir türlü onu.

Kuldeğirmenim görüyordu tabii bütün olup bitenleri, alavere dalavereyi, hırsızlıkları dolandırıyı, rezaletleri, en tepedeydi çünkü o, Birada’nın minareleri bile, derin bir deniz çukurundaymışçasına suda halkalar yayıyordu aşağıda SOS veren gölgeler halinde, yine de onu bastıramıyorlardı bir türlü. Hepsi de kaba, görgüsüz, cahildi kalın’ların. Onlara göre ben delinin tekiydim, kaçıklık bendeydi yani. Ama bu son on beş yılda, yaş sınırından emekliliğin tadını çıkaran biri konumuyla yerleştiğim adada geçici sakinliğe soyunduğumdan beri tekinsizliğimi çekinmesizliğe çevirmişler, kaba gülüşlerle arada bir sorar olmuşlardı kalın’lar: “Nasıl hoca, yokuş osurtuyor mu?”

Tepeye çakılmışçasına konduruluvermiş yomdeğirmenim, aslında dev masal sarayımdı, yamuk yumuk kollarıyla dönsem mi dönmesem mi diye mızıklanarak bakıyordu bana. En tepesindeydim adanın, kartalı, en güçlü insanıydım ama adalılar sevmiyordu beni. On beş yıl; tamı tamına belledim kalın’ları, arada bir düzgünlerini de, ne menem insan, ıraları kaç kırat eder. Tepelerindeki buyurgan başkana hayranlardı da bana niye düşmandılar işte bunu anlayamıyordum bir türlü. Seviyorlardı ama düşmandılar yine de. Analarını belleyen adama bayılıyorlardı da yakalasalar beni, açığımı bulup ellerine geçirseler bir kaşık suda boğacaklardı alimallah.

Adanın keçisi kadar bile değerli değildim yani. Yoo, en tepedeydim keçiler gibi, bu doğru ama her gün buradan indirecekleri kaygısı taşıyordum yine de. Bir biçimini bulacaklar, tutup çekecekler aşağı, zindana kapatacak ya da kementle boğacaklar kuşkusu yaşıyordum sürekli. Tek korkum buydu zaten, karga, yarasa, martı şu bu değil, kalın’ın biri, paralı olduğumu düşünüp, üçe beşe tamahla gecenin bir saatinde çarmıha gerilmiş kollarıyla öylece açıkta beklerken benim zavallı, kendi halinde susdeğirmenim, basıp onu, koçbaşı gibi yararak kapıyı iki yana, ümüğüme çöker, un çuvalı gibi yıkarsa diye beni...

Bir tek Kör İsmet’ti dostum, o da belki. Adatepe’deki bekçi, değirmenin beş yüz metre güneyinde, teraslarla denize inen antik kentin örenyerinde, örenadasında Birada’nın. Hem maaş alıyorum diye çekemiyorlar allaama, hem de her Allah’ın günü ellerinde çomak, işime fesat karıştırmam için didiniyor köpek soyları diyor. Bir de kazı evine göz dikmişler. Üniversiteden abil gabil çocuklar, başlarında hocaları, her yıl gelip bir şeyler çıkarıyor ya... Ötekiler de gelip gidip şu heykeli sat, şu vazoya, seramiğe alıcı bulduk, şu sikkeyi değiştir, şu parçayı, ötekini berikini... Bıkmış usanmış... Bunu diyenlerin arasında öz kardaşı, amcası da varmış, anasını bellemek için ağzını yoklayan istihbaratçılar da, ama o, hiçbirine yüz vermiyormuş adamların, kim olursa olsun... Aşımla işimle oynuyor adamlar, keçiler bunlardan hayırlı... Böyle diyor...

Barut körü tek göz İsmet, Dost’u, keçiler, ben... Adada hepimiz tek başınayız. Biz yabanıydık adamızın, tamam, doğru diyelim, Anada’yla yavruadanın öpöz yerlisiyken yabancıydık hadi diyelim ama İsmet’le ben öyleydik de keçilerin günahı neydi? Sebil gibi diyorlardı keçiler için, yatırıp yatırıp kesiyorardı. Sonra patır patır gülüyorlardı aşağıdaki kahvehanelerle meyhanelerde. Derken camileri dolduruyor, hep birden gümbp secdeye varıyorlar, elleri kandan, yürekleri kinden arınmış olarak cami avlularından tespih akışkanlığında adaya yayılıyorlardı. Allah kabul etsin. Amin!

İşte o zaman tek sığınak olarak zordeğirmenimle Merve, ondan sızdırdığım bir hayal, Karyalı prenses kalıyordu geriye; düşlerimle uzantısı. Merve çoğuldu, bir çocuk ordusuydu o. Adalı kalın’lar ordusunun yadırgamayıp tam tersine bağrına bastığı... Mirza’nın kızanlarıydı onlar. Kalın’lardan birinin, Minareci Mirza’nın. Birgöl’den ya da Bingöl’den taşınmıştı Birada’ya, yavrugöllerin birinden işte. Önceleri kış işçisi olarak. Türkü söyler, mani dizer gibi minare yükseltiyordu elleri arasında, kumda kale yaparcasına. Minaresiz cami kalmamıştı adada. O, böyle parmak ısırtırcasına ustalıkla, güzelcene yapıp diktikçe minareleri, ünü yayılmıştı gün günden çevreye. Komşu adalar, derken uzak adalar girmişti sıraya; bize gel Mirza, bize gel, sıraya bizi al Mirza, bizi al... Bakmıştı ki umarı yok, yorganı döşeği sırtlayıp yine bir kış başında toplayıp çoluğunu çocuğunu, taşınıvermişti adaya.

Kalın’lar, tıpatıp kendilerine benzeyen bu adamı bağırlarına basmakla kalmayıp gururlanmış onur duymuşlardı, adalarını yeğlediği için Mirza. O günden sonra da Minareci kalmıştı adı, artık kendi kütüklerinde bir kalın’dı o da. Hep bir İslam değiller miydi zaten? İşte Merve de şürekâsı da bu nedenle özbeöz kendi çocuklarıydı. Üstelik evde birinin okul yaşı henüz gelmemiş üç çocuk daha vardı; ikisi oğlan, öteki kız.

Kör İsmet diyordu ki, Yine hamile bu herifin karısı, keçilerle birlikte gezinip duruyor ya örenadada, gözleriyle görmüş, karnı kümbete benziyormuş kadının. Herif gidip sağda solda iki minare dikiyor, dönüp bir minare de avradına dikiyor, çocuk kıtlığında mısın mübarek?

Kör İsmet âlem adam. Bir gözünün körlüğü yetmiyor, çaprazındaki bacağı da topallıyor. Keçiler, kadınlarla çocukların avuç iriliğinde fırlattığı taşlarla sakatlanırmış ancak. Ayakları tutamaçlıymış çünkü, düşmezmiş de, sahiplerinin taşlarıyla sakat kalırmış. Ayaklarında tutkal olmadığından, o, kayıp düştüğünde uçuruma, yuvarlanıp öleyazmak yerine topal karınca kıvraklığında kalışına sevinmiş yine de. Müze bekçiliğine girerken usulünce kullanmış sakatlığını. İşe yaramış yani topallığı. Ama taşları tek tek sayabilen de bir o çıkmış. Yürü len şöyle demiş, bir yürü bakalım hele, komisyondan biri. Sen topallığıma bakma, bir Ersin Hoca var, o bile yetişemiyor arkamdan. Cebinden bir kitap çıkarıyor: Ersin Doğer. Bak bak diyor, benden söz ediyor kitabında. Beni övüyor, buraları gezerken, uzaktaki taşları hep o bulup gösterdi bana, diyor, topal bacağıyla hep önümde gitti diyor. Yaa...

Onun onur madalyası da bu. Haftada bir, ne kadarı kalmışsa artık, bir-iki kök, işte onlardan topladığı dağ zeytinlerini, çıtlıkları, kirenleri, böğürtlenleri, yabançileklerini, muşmulayla alıçları dizip bir taşın üzerine, cuma çıkışı aldığı bir şişe şarabı da açarak buyur ediyor beni. Bir sap da çiçek. O zamanın insanları gibi tanrılara kurbanlar sunalım, şölenler verelim ki hoşnut olsunlar da şeytanlarını salmasınlar üzerimize, yoksa durulmaz buralarda...

Bir seramik parçasının çukurundan toprağa bir yudum serper gibi yapıp sonra bana uzatıyor şişeyi; Al buyur hoca, önce sen başla, hem büyüğümsün hem de anlı şanlı yazarsın.

Erken baharda gelen benim gibi geç çağ moruğu için Birada kovanda bal elbet, yaşam kokar, Karyalı prenses az önce sokaktan geçmiştir sanki, sen de onun peşinde çökelen koku moleküllerini emercesine çekersin ciğerine bu havayı, hey Tanrı’m nasıl da can verici soluktur o, bir emişçik yaşam daha diyerek çektikçe çekesin gelir, bağımlıya özgü tutkunlukla. Bütün çiçekler açmış, görünmez bir eları bunları bala çevirmiştir sanki, çıkar bakarsın ki yıldeğirmeninden, aman Allah, çiçek değil bunlar, bala kesmiş ortalık, öylesine ağdalı, koygun bir rayiha, öylesine sarhoş edici bir koku, san Karyalının çağlar aşırı kokusu, prensesinin etekleriyle süpürüp önüne yığdığı, Kör İsmet’in örenyerinin ölü büyükleriyle birlikte kurduğu şölen sofrasında otururken işte bu erken baharın tadını yudumlarım, Karyalının da ruhunu...

Karyalı, çoktan beridir benim prensesim olmuştu da aslında, kendisi bundan haberli değildi henüz. Oysa ben onu, büyük bir törenle prensesim yapmakla kalmamış, onun bir uyruğu olduğumu duyurmuştum tüm dünyaya...

Merve’yi Karyalıya dönüştürürken ben, yoksa bir peri mi çıkarmaya çalışıyordum ondan, hayır olamaz, Merve’den bir prenses yaratmıyor muyum, Karyalı prenses... Ama o zaman limon buruncuğu sert dik memeciği, limon ayvası iriliğinde avuç doldurmaz yanaklarıyla sallantısız, kütürdek kıççığıyla saydam su tanesi ise, buna zaten kim nasıl engel olabilir, gören göz bu bağlamda algılamışsa eğer onu?

Benim için mevsimsiz aşk değildi, mevsimi geçmiş hiç değildi, mevsimi gelmiş tek aşktı Karyalı.

Seni sözcüklerle kurup bozmanın, yaratıp yıkarak soyundurup giyindirmenin, kucağıma oturtup limon sivrisi memene parmaklarımla körebe oynatırken ben, mayhoş tadıyla insanı çelen sert sulu elma çekiciliğindeki avuç içi poponla sen, kucağımda yer açmaya çalışırken kendine, bütün bunları yaşamakla birlikte hiçbirinin ılıklığını bile duyamayan varlığımın ne gücü olabilir değil mi? Kaldı ki, var olmaktan kaynaklanan bir yokluk tragedyası değil miyim yalnızca ben?

Her şey o kıza mı çıkıyordu, kasabanın çiğdemine, bütün hüneri erdenliğinden, acınası, tapılası, masumiyet yayan saflığından gelen o kızdan ötürü mü gidiyordu tuhaf adaya, onu bir başkasında yaratabilmek amacıyla, yalancılığın ardını getirerek sonsuzca pekiştirebilmek için bunu. İşte yine kendisi olamayışın boğucu kemendiyle sıkışıyor, gitgide daha çok, gitgide daha acımasız...

Maden külçesi bir ada, külçe ada. Kör İsmet, dibe inen kuyularından sorumluydu madenin, Mirza da göğe yükselen dikitlerinden. Her ikisi de herkesin takdir ettiği birer sanatçıydı. Yazarlığımı bilen, takdir eden de bir tek Kör İsmet zaten; kızımla torunum bilmezken, yerli yerine oturtamazken bir türlü bunu. Zomdeğirmenimde yazdıklarıma bakıp bakıp, Şimdi bunları sen mi yazdın, diyerek, allaama sen büyük adamsın hocam, deyiveren tek o. Allah razı olsun Kör İsmet’ten, doldurduğum tomar tomar defterin, yazdığım top top kâğıdın merak edip tek satırını okumamış olsa da...

Ama eline alıp evirip çevirerek bir defteri sorduğu oluyor, ötekine geçiyor. Bu ne, roman: “Buiz”, hımm, bu ne, roman: “Kendisiz Kadınlar”, hımm, bu ne, öykü: “Kayıp Kayık”, hımm, bu ne, roman: “Suların Buluştuğu”... Bastıracak mısın bunları, çok da para gider şimdi, değil mi? Fazlasıyla gönendiriyor beni: Hoca, sende de marifet çokmuş allaama, nasıl iyi para getiriyor mu bu işler... Adaçayı ikram ediyordum, kuru peksimet eşliğinde. Lekeleriyle kararmış camdan bakıyor, Minarecinin evi de yakınmış buraya bayaa, diyor.

Merve’nin sakızı olmuştum zaten, o ayırdında olmasa da yapışmış kalmıştım ona. Karyalı prenses bal çanağıydı, bense durma onu yoklayan, yolunda ölmeyi gözleyen sinek...

Arada gece öyle bir iniyor ki, hüzün zemberek olup geriliyor, ay ışığı sarısı, kibrit alevi turuncuya dönüşüp buğulandırıyor gözlerimi. Ben bu adaya varlıklaşmaya mı geldim Tanrı’nın inayetiyle yenileşmek için, yoksa yoklaşmaya mı sonsuzca?

Bir gece, hani rüya diyorum ya, kargaları kovaladığım sıra Márquez’le Fuentes, bir de Llosa kıyıdan tepeye vurmuşlar yollarını, üçünün de ellerinde birer şişe, şu bizim fukara varlığımızı görelim diyerek. Yüzleri görünmüyor gerçi; ama onlarmış, biliyormuşum ben. Küçüğüm ya ikisinden üç-beş yaş, Llosa da katılıp onlara ufaklık diyorlar buna sebep bana... Nefes nefeseler, oturuyorlar yazdeğirmenimin önünde iri çıkıntı yapmış granitin üzerine, çökercesine, hafif soluklanıp dikiyorlar şişeleri başlarına, lıkır da lıkır... Ben üzerimde pijama, masamdaymışım, habire yazıyormuşum, onlar içip gülüyorlarmış bana bakarak: “Yazara bak, yazara bak!” Tanrı hiç kimseye böyle abuk sabuk rüya gördürmesin.

Bütün bunlar, iki yıl öncesine dek böyle sürdü geldi. Ne zaman yeni bir kalın, belediye başkanı seçildi adaya, her şey bıçakla kesilmişçesine değişti bir anda. Benim fıldırın bir şey dediği yoktu, Tanrı biliyor, aldığı kira az para değildi, niye tepsin böyle birini, tıkır tıkır parasını da alırken üstelik. Sonuçta tepede virane halinde yıkımını bekleyen değirmenden ötürü üç-beş kuruş geçiyordu hiç değilse eline. Bir diyeceği olmayacaktı besbelli. Ama kalın’dan kalın başkan, yanında kendine yaraşır iki de üye alıp fıldırla birlikte dalınca değirmenden içeri, ne olduğunu bilemedim önce ama içime doğmuştu zaten. Bu adamlar, herhalde beni istemiyor dedim burada. Nelerine dokunduysam artık, kimsenin karısına kızına bakmış da değilim birader... YABİR tesisleri dışında müdavimlerin azaldığı plajda, kumsalda bile göremezken kimseler beni...

İnsan içine çıkayım diyerek, kış yellerine bürünmüş buz esintisi salan bu değirmene sevinçler içinde koşuyor değilim tabii. Yabancı olmam bir yana, düşmanıydım da ayrıca onların, kürek mahkûmu. Bir yerin aidiyetinde değildim ki, hiçbir yerin yerlisiydim, yersizdim hem de yurtsuzdum, bir dünya Çingene’siydim belki.

Nasıl sevebilirdim bir kadını? Sevmedim ki zaten, şöyle derin mi derin, deprem ürpertisi duyuran, türbinleri çevirecek güçte deli su akışı yayan duyguyla titreyerek bakamadım bir kadına. Düz ovada fışkırıp birkaç yüz metrede elle tutulurcasına boynunu büküp incelen bir cılız suya dönüştü duygularım. Hafif bir tutkuydu, aşk değildi herhalde. Ama şunca zaman sonra Merve’den bir Karyalı çıkarıp onda özene bezene bir Nili tutkusu yaratarak bunu yaşamıma döşemenin anlamı neydi peki?

Doğruya doğru, tutkum yazınaydı, tamam, kâğıtlarıma, pek pek bir-iki kitaba. Başkasını sevmeye değildi benim gereksinimim, sevilmek istiyordum, yalnızca sevilmek, hep sevilmek. Nili, işte buydu benim için; hiç tanımadığı, bilmediği, çocuğu yaşında bir delikanlıyı karşılıksız sevmek demekti Nili’nin anlamı.

Ah Karyalı, Nili kadar sevebilseydin beni... Ama bu yıkıntı halime bakıp sana duyduğum aşkın yerine geçmişte, daha yolun başında, yazarlığa karar kılmaktan vazgeçip Nili’nin çevresinde pervane olan, laci takımıyla devlet korumasında öğretmenliğini sürdürürken şiirler de kaleme alan, sonra aralarında düzenledikleri toplantılarda, ısrarları kıramıyormuş havasında bunları okuyan biri rolünde mi kalmalıydım acaba diyorum... Ah sevebilseydin beni Karyalı, biricik aşkım benim...

Babam leyli meccani gönderdiğinden bu yana art arda yaşadığım yanık düşler. Geceleri titreyerek ıssız yataklara çekilip yürek telaşlarımı bile bastıramadan, korkularla başımı koyduğumda yastığa, neden sevilmediğimi düşünürken yatakhanenin derin ıssızlığında, bunları duymak.

Yine de yirmi küsurumda şöhret olmuştum ama doruğa nasıl çıktıysam öylece de dibe inmiştim bir anda. a dergisinde adeta bir manifesto gibi yayımlanan bir-iki öykü, sonra şairler kuşağının peşine takılarak yöneldiğim oyun yazarlığı...

Nâzım’ın, Muhsin Bey aracılığıyla ötekilerin etkisi büyük olmuştu üzerimde. Sait Faiklerin hemen ardından keşfettiğim asıl gerçek buydu; bir büyük şairler kuşağının tiyatromuzu biçimlendirmeye kendilerini vakfetmiş izlenimi bırakan tutkuları... Kırklardan ellilere geçen bu süreci ellilerde izlemeye koyulmuş birinin giderek yeni bir keşif gibi algıladığı tiyatronun peşine takılıp onun kuyruğunda bütün geçmişini dinamitleyerek yok etmeye girişmesi o yaş delikanlısı için ne de kolaydı... Çünkü biz, o yıllarda tiyatroda, tiyatroyla kurulabilen yeni bir ülkeyi, toplumu, düzeni bulgulamıştık, sanmıştık ki, bizden öncekilerin yaptığına benzer biçimde biz de bu dünyayı yeniden biçimlendirebileceğiz...

Derken teliflerin sağladığı ekonomik rahatlık, yanı sıra hafif baş dönmesi beni satın almış, ama öykülerle ulaştığım yazarlık ününü ise bir daha asla, hiç mi hiç yakalayamamıştım.

Ününü yitirmiş bir yazardım bu yüzden, bulamayacağını bile bile şimdi onu arayan son bir kez daha. Karyalı prensesle yaşayacağım aşk, Nili’yi onda var etme tutkusu yeni ünümün de yongası olacaktı eminim, son gürlüğüm için ışıyan yıldızdı, bir siyah inciydi o...

Karyalı neden o zaman çıkmamıştı da karşıma, şimdi Nili’den tamı tamına uzaklaştığımı düşündüğüm bir sıra, durmadan onu da anımsatarak bana, bir iç kanamalar dizisine yol açıyordu böyle?

Ben bir Merve seçmemiştim tabii, onu Karyalıya dönüştürmekti benim asıl görevim. Evet, onu Karyalı bir prenses yaptım, yaptım ama üzerindeki Merve çocuksuluğunu silip atmadan. Böylece Merve’deki çocuksu safiyetin üzerine oturan bir Karyalı prenses aşüfteliği çıkabilirdi belki ortaya, nitekim böyle de oldu, yeni tür bir kadınkızçocuk; çeşitli aşılanmalarla laboratuvarda üretilen, hafif tüylü, sonra egzotik kokular salan, ebemkuşağı renkleriyle süslü, yine de tanrısal bir biçime sahip, kararınca sulu, şekerli bir meyve... Mösyö Poe Poe ne halt etsin artık?

Peki senin, ada kalın’larından bir farkın var mı be hey alçak, hadi söyle, bir yanıt ver sıkıysa... Son aşkını arayan biri olabilir misin sen, kime benziyorsun söyleyivereyim sana, üniversiteleri önünde katledilen genç öğrencileri, fabrikalarından yaka paça işkence tezgâhlarına sürüklenen işçileri kaleme alarak ancak bu yolla kendine yer açabileceğini uman yazar bozuntularının aşk temelinde sade suya tirit versiyonusun o kadar, zavallı varlık. Son gürlüğüm filan, bırak bu yazınsal ayakları, acındırma numaralı imgelemeyi... Şu kız örneğin, istiyorsun ki bokuna düşen boncuk olsun, seni de uçursun kelebek gibi... Bunu o a dergisi yıllarında düşünecektin yavrum, yirmisinde badem dalında taptaze delikanlı yıllarında.

Yo, hayır, hiçbiri doğru değil bunların; çünkü ben, olsa olsa gıcırtılar salan urdeğirmenimin bendi, Kör İsmet’in keçi tebaasıyla yaşadığı örenülkenin adadaşıydım. Uçamayan karga, tutunamayan yarasa, konamayan martı yani... Merve’nin mezar kazıcısı ya da... Ben sevilmeye layıktım da Merve layık değil miydi peki? Onda bir Karyalı prenses görürken ben, yarattığım hayalle bu yeniyetme kızı diri diri mezara gömmüş olmuyor muydum aslında?

Kendinden öç almak; bütün başarısızlıklarının faturasını kesip ceza yağdırmak kendine; bundan daha hafifletici neden olabilir mi insan yüreği için? Öç al, cezalandır kendini mutsuz varlık, bütün bahtsızlıkların, sızıların acısını dindir; sustur vicdanını! Susturdum sandığın vicdanın, bir kasırga yelesine tutunarak tepene insin sonra, dağıtıp un ufak etsin beynini... İşte o kasırga geliyor, anaç bir keçi olarak önce emzirecek seni, sonra da tos vurup kayalardan aşağıya yuvarlayacak, denize bile düşemeden dağılacaksın. Her parçan bir kayaya sıvaşmış halde yanal yüzeydeki bütün çıkıntılar tadına bakarken etinin, sen uçurumda, bilincini yitireceksin hızlandırılmış film gibi giderek silinen görüntüler eşliğinde. Otur da hadi, yaz bakalım, iyi gelir, uçurum çiçeğini yaz, bak bak, keçi eğiliyor koparıp ağzına atmak için ama sen Merve’ye tutunamadan bir Karyalı prenses hayaline sarıldığını sanıp düşeceksin kendi cehennem kuyuna işte böyle... Sevebilseydin eğer, hiç değilse Dost, başında eğilir acındırıyla yüzünü yalardı ama bu da yok sende...

Merve körlüğümün değneği benim, topallığımın asası, Karyalı ise uçurumlar aşmaya yarayacak bir çift kanadım. Ama Merve’yi kullanarak Karyalıya ihanet etmenin karşılığını ödüyorum işte, bu yüzden öç alıyorum kendimden. Tümden kapatabilmek için vicdan kapımı.

Daha da arınıp yalınlaşmak yerine tersine iyice karmaşıklaşıyorum. Üstelik bunu seksenine adım atacağım sıra yapıyorum. İnsan doğasının hainane gereğini mi yerine getiriyorum bununla, yoksa hasta bir ruhun hezeyanları olarak mı kabullenilmeli bu? Ne olacak bütün bunların üstesinden gelsem, madalya mı takacaklar? Ey yetmiş dokuz yılda altından kalkamadığını sekseninci yaşında göz yaşartıcı başarıyla karşılayan adam, al sana tenekeden bir madalya diyecekler, öyle mi? Hayat denilen bütünden sana sunulan bir yaşantı ânı, ancak bu kadar, bunu kullanacak, bununla yetineceksin ey mutlu varlık... Baban gibi, duyuyor musun, ancak onun kadar, ne bir eksik ne fazla.

Merve’den aşk beklemiyorum. Hele iyilikseverlik, Karyalı prensesten, hiç. Bilincindeyim, iyilikseverlikle kuşatılacaklar listesinin en sonundayım çünkü ben. Sınırın dışında. Ama Merve’nin aşk duyması, iyilik sunması gerekmiyor ille. Taçyaprakları, kıvrımlarından yenice doğrulmaya başlayan, badem diriliğinde apak gelinliğiyle bir çiçek o. Datça çağlası, içi tef gibi tomurlanmış, gergin; bu terütazelik, yalınlık, saydamlık, içi dışı birlik yeter ona. Bir su damlası, her insanın ancak bir kezliğine yaşadığı... Tadına doyulamadan buharlaşıveren bir masal güzelliği, cennet sofrası, cinnete tam bir adım kala...

Böylece belki ben Merve’nin geleceğine kalacak, onun geçmişinden süzdüğü bir ben olarak, sonrasında da ben olmayı sürdürecektim. Karyalı prenses, sirkteki asistan, kırtasiyecideki mimoza, sandaldaki denizkızı, Yahob’un çatal kirazlısı, kaya çiçeği olarak hepsi de ben’in birer taşıyıcısı halinde Merve’nin geçmişine sinecek, yaşadıkça o, yıllar içinde sindikleri yerlerden çıkarak da ben’i onda yeniden yaşatacaklardı, gelecekte arzı endam edecek olan geçmişteki canlı konumuyla, boğucu naftalin kokuları eşliğinde.

Bu kadar değil, duyumsattıklarıyla yüzyıl sonrasını da yaşatıyor o bana. Yazılarım istediği denli uçup havaya savrulsun, hiç kimselerin bilmediği, bulamayacağı yerlere sinsin, Gölge İsmet’ten sonra topluca ada külhanına armağan edilmiş olsun, Merve yaşadıkça, onun duygularını bilen, bu duygularda erimiş biri olarak ben de onunla birlikte gelecek yüzyılı yaşayacaktım, bundan daha büyük düş olabilir mi? Krematoryumdan çıkan bir tutam külden etli canlı beden yaratmak yeni baştan.

Aynı anda hem cumhuriyetin bu yüzyılını hem de gelecekteki yüzyılı, görecektik nasıl gidecekti işler güçler bakalım, hele zamanlar; adada, Anada’yla öteki yavruadalar nelerden sonra nasıl karşılayacaktı bu yüzyılı, hangi duygularla? Hem sonra belki Yahob’tan, doğurduğu bir dizi çocuğa da aktaracaktı bir biçimini bularak gizdeğirmenindeki kara pelerinli buruşuk prensini Karyalı, o zaman ben önümüzdeki yüzyılın ardı sıra gelecek öteki yüzyılda da yaşayacaktım, müthişti bu, tek sözcükle müthiş!

Kendi adımla mı, nasıl olur, herkesin burun kıvırdığı, bir halt olamamış bu mıymıntı adla mı ulaşacağım öteki yüzyıla? Keşke yepyeni bir adım olsaydı... Varsın olmasın ama yeni bir ad bulmalıyım kendime yine de...

Yazdığım her sözcüğün ruhu olarak geziniyordu artık satırlarımın arasında Karyalı. Ben parmaklarımı bile kımıldatamıyordum da, o alıyor elimi, yüreğime bir öpücük kondurup başlıyordu onu jakarlı bir dokuma tezgâhının desenleri sayılabilecek sislerle, puslarla örülü imgeler ormanı arasında gezindirerek boş kâğıtları işlemeye...

O çekilip yitiverdiğinde donakalıyordum, elektrik akımı kesintiye uğramış bir makinenin bir anda incinmişlik yansıtan susuşuna benzer biçimde, büyüklenen onca gürültünün ardından aptallaşıveriyordum. Ya da ardından ittirilen, çaptan düşmüş otomobil gibi cansız, ruhsuz, mızmız adım atıyordum da iz bırakabilme gücü gösteremiyordum bir türlü, çamaşır bulaşık makinesinin adam savmacı, lakırdılı, tuhaf çalkantısına dönüşüyordum ânında. Nice kuş konsa da tepeme, elime koluma, korkuluk halindeki yazarın üzerine, işe yaramıyordu artık. Yeniden çalışması için makinenin, bir biçimde mutlaka elini değdirmesi gerekiyordu Karyalının.

Torunumun torunumun torunuydu o, misminik bebeğimdi Merve. Yitirdiğim, yok olup dağılmış, artık bir daha toplanamayacağı düşünülen yazarlık tutkumun, her şeyi bir anda çalıştırmaya koyulabilecek sinir ucuydu. Susakalmış tezgâhta ipin ucunu öte uca bağlamış ustabaşıydı. Hem kendi yitimimin yeniden bulgulanışıydı bu, hem Karyalıyı yaratan buluşçuluktu. Bir yandan beni yeniden yaratıyor, bütün yitirdiklerimi sırça toplarcasına birleştirip hiçbir olumsuz iz bırakmadan yeniden bütünlüyor, öte yandan bütün bunları gelecekteki belirsiz zamanlara doğru taşıyordu, bir selin sürüntüsü gibi.

Elim kolum, yüreğim, beynim ona bağlı çalışıyordu. Ben çekilmiştim aradan, Merve çekilmişti, tutkumla Karyalı kalmışlardı meydanda, evet, meydan onlarındı, bizi işleten, bütün tutkularımızı dimdik sivrilten işte bu bıçkın ruhlarımızdı.

Gözünü açtığında, nerede olduğunu çıkaramadı bir an. Sandı ki kadın ortalığı toparlamış, odayı düzenlemeye gelmiş sıra, işini yapıyor. Bu bir anlık fotoğraf kayması geçti geçmedi, otelde olduğunu ayrımsadı hemen. Doğrulurken bir sızı postası yolladı beli, yüzünü buruşturdu. Midesinden de bir ekşime yükselmişti bu arada. Yastıkta yan gelmiş gözlüğünü alıp sehpaya bıraktı. Aynı düzen içinde akıyormuş izlenimi bırakan sucuk gibi yazının doldurduğu, kabarık ara biraz dağılmış bir deste samanlı kâğıdı toplayıp özenle istifledi, aynı özenle zarfına yerleştirdi yataktan çıkmadan. Şu “ünlü” dediği müsveddesini, hah, şimdi bitti deyip deyip bitiremediği bir türlü. Bölüm arasına gelene dek okumuş olacaktı dosyayı sözümona, ama ı-ı, ilk üç-beş satırda çöktü gözleri.

Kalkıp terliklerini geçirdi ayağına. Cama yürüdü, hava kararmamıştı daha. Denizi görebilecekti. Kış başı güneşinin solgun rehaveti altında kum rengi sarsak bir deniz göz alabildiğine uzanıyordu ötelerde... Sakızlı tarafına baksaydı odası, daha mı hoşuna giderdi acaba? Deniz, bildiği... Ya sakız ağaçları, amaaan dedi, sağ eli perdede, sol elini savurarak, kış ağacının ne tadı olacak? Kendisi gibi bir şey o da...

Ama gençtiler işte, ilgi çekiyorlardı ellililer olarak, öteki öykücü, romancı arkadaşlarıyla birlikte. İkinci yeniciler bir, elli kuşağı iki. Her yerde gençler kuşatıyordu çevrelerini. Ne güzeldi, ne besleyiciydi bu. Gençlerin ilgisini çekmek, bir toplantıya katıldıklarında bakışlarından yayılan hayranlıkla kuşatılmak, nasıl da yaratıcı bir enerji akıtıyordu insana, diriltip nasıl hop ayağa kaldırıyordu öyle... İşte yeni bir heyecan, güç dolumu, yaşam kavuşumu evresi şu günlerde yaşadığı yine, çok ayrı yerlerden gelen yuvarlanmayla...

Saraykent’te olmak o kadar önemli değil, yeni bir sahnede perdelerini ilk kez seyirciye açacak Saraykent Devlet Tiyatrosu’nun Mutlu Varlık Tunçoku’dan bir oyun seçmesi, yaşamayanın bilemeyeceği bambaşka bir duygu... Onlar seçimini Saraykentli olması nedeniyle yaptı muhakkak, biliyor bunu. Bu da değil onun için önemli olan, şu yaşlara varmış bir yazardan sırt sıvazlarcasına oyun seçip bunu özel bir sunumla sahnelemeye girişmeleri... Bunun kendisi için ne anlam taşıyacağını kim ne kadar anlayabilir ondan başka?

Güçlükle çevirip başını, gözlerinin çekili kaldığı denizden yatağına doğruldu, yorganı düzenledi, kaldığı yerden işe girişti. On dakika olmuştu yatağa gireli, tamı tamına dalamamıştı bile. Babasıyla boğuşup durmuştu, yarı uyanık... Birazı rüya birazı karabasan... Öylesine kısa bir süre, göz açıp kapamalık. Tevekkeli değil, hava da kararmamış zaten. Artık hep böyle, derin uyku yerine şekerlemeler evresi, inadına soyunup pijamasını giyinerek yatağa giriyor ki, hani geleceği varsa uykunun, hazır da buna, paat yakalayıversin...

Babasının, istasyondaki kır kahvesinde sevinçle, o ânı yaşıyormuş gibi coşkuyla anlattıkları... Yıl 1933, Mutlu, düşün ne güzel bir yıl, aslında Nemutlu demiştim sana biliyor musun, annen karşı çıktı, kadın tabii, çekindi konu komşusundan, çevresinden alay edileceğini sandı o, ne anlarmış böyle bir, bir, bir yıldönümünden; bu neymiş diyor bir de, Gazi’nin söylevi gibi, bak bak... Mutlu Varlık deyince, karşı çıkmadı ama. Yaa Mutlu Varlık, onuncu yıl sevincim, onurum, gururum, oğlum benim...

Üç kızdan sonra tekne kazıntısı çocuğuymuş babasının; bunu bir arkadaşına söylerken değiyor kulağına, Ne demek o öyle? Annesine soruyor, nedir tekne kazıntısı? Annesi mahcup gülümsüyor, uğur demek yavrum; uğur, böyle mi gerçekten, doğru dürüst bir yanıt sayılabilir mi bu? Ablaları, kasabanın en güzel kızları, en küçükleri bile ondan sekiz yaş büyük, hepsi seviyor onu, ailenin tek erkek çocuğu. Büyükle hele aradaki yaş farkı on üçe çıkıyor, o diyor, senin aklın ermez buna, sen tekne nedir biliyor musun, zınk diye kalakalıyor. Sahi tekne ne demek, şaşkın bakıyor, ablasının cinliğine hayranlık duyarak. Çevir başını denize, orada yüzen kayıklar var ya, tekne o, kazıntı da onların peşinde taşıdığı eşya...

Ağladığı bir gün, büyük ablanın, kucağında onu sakinleştirip nasıl yatıştırdığını anımsıyor uzak bir hayal gibi; canım ablacığım, nur içinde yat... Yaa, sana meme bile verdim ben, benim çocuğumla senin aran ne, dayı-yeğenmiş, hadi canım güldürme insanı... Sen oğlumsun benim, duydun mu kınalı kuzum Mutlu’m... Kıkır kıkır gülüşü küçük Mutlu’nun.

Yüzyıllık bir sevincin varlık nedeni bu yüzden o, adından belli değil mi? Ama hiç kimse yok şimdi babasını tanıyan, kendisi dışında... Görüntüsü capcanlı belleğinde babasının, ama ne yüzünü anımsayan kalmış ne adını, yok burada böyle biri, burada yaşamış da değil sanki... Saraykent’te bir karışlık toprağı kalmış, o kadar, üzerinde bir taşla birlikte, annesiyle yan yana... Hayattayken bir türlü tutturamadıkları denge için aranılan o kucak kucağalığın başkaları tarafından yakın kılınmış haliyle.

Yeniden üstünü değiştirdi Mutlu Varlık. Soyunup pijamalarını, bu kez de çıkardıklarını giyindi. Çok zaman geçmez, almaya gelirlerdi nasılsa, hazır olmalıydı, akşamın eli kulağındaydı. Önce yemeğe götüreceklerdi, sonra genel provaya. Bu da yeni âdet, ilk kez başına geliyor. 1960’lardan bu yana onca oyunu sahnelendi devlet tiyatrolarında, ama ilk kez bir provaya çağırıyorlar onu, daha çok rica olduğunu anlıyor bunun. Yönetmen, takıldığı değil ama oyunu sahnelerken tartışmak istediği yanlar olduğunu, bunu elbette oyuncularla yaptığını, ama seyirci önüne çıkmadan önce yazarıyla da görüş alışverişi yapmayı gerekli gördüğünü, böylelikle ertesi günkü galaya gönül rahatlığıyla çıkabileceklerini dile getiriyor. Yönetmen de müdür. Hem müdürlük hem yönetmenlik nasıl bir şey, bunu kendileri biliyor.

Pencere önüne yerleştirilmiş fiskos masasına yürürken sehpanın üzerindeki dosyasına uzandı. Açsa mı, beklese mi; akşam erken iniyor, gün günden kısaya düşüyor artık... Açsa mı zarfı, dosyasına mı göz atsa bu kıpkısa an damlası zamanda, yoksa Laurel Hardy kılıklı teknisyenleri mi beklese? Çekip yerleşiyor koltuğa, dosyayı çekiyor kucağına, basbayağı kediymiş gibi de okşuyor. Kimselerin görmesini istemeyeceği bir gizi ortaya dökülüyor, eh be diyor, sevmem gerekiyor, sevmeliyim, seveceğim tabii, bu benim çocuğum. Bu da kendisinin tekne kazıntısı; nice yıllar sonra kavuştuğu mutlu varlığı; “Suların Buluştuğu”.

Onu nasıl karşılamıştı sanat dünyası, romanını nasıl karşılayacaktı acaba? Her şeyin değiştiği bir çağda, kitapçıların, kitap seçmenin unutulduğu, para çevresinde güneş gibi merkezkaç kuvvetiyle dönülen, bu hız karşısında sürekli yenilgi yaşayan böyle bir dünyada her gün milyon milyon dosya dolaşıma çıkarken bunların arasında kendi romanı, cürmü kadar olsun ses getirebilecek miydi peki gerçekten? Aa, bakın bakın Mutlu Varlık Tunçoku, son romanıyla yeniden çıkmış ortaya, bravo vallahi... Böyle mi diyeceklerdir? Kuşaktaşı pek çok yazar öyküleriyle, romanlarıyla hâlâ sarsabiliyorken edebiyat ortamını, onlara benzer yankı yaratmayı başarabilecek midir gerçekten? Leylâ, Tahsin örneğin, sonra Ferit, altından girip üstünden çıkmıyorlar mı yazın ortamının? Erdal da öyle değil mi? Korkmamalı o halde... Gerçi Kâmuran Ağabey’in bir kıyıya çekilişine bakarak ürküyor da insan... Sonra Faik Bey, üzerinde durulabilecek onca öykü, roman kaleme aldı da ne oldu?

Yine de kararlı davranmalı, mükemmeli yakalayamayacağını öğreneli nice oldu. Tarihin bir evresinde bu yaratım yerli yerine oturmuş mu, yerini bulmuş mu, buna baksın o, yeter... Ama insanları kıpırdatabilecek mi yayımlandığında roman? Etki yaratabilecek mi gerçekten, haa? Zurnanın zırt dediği yer, burası işte, ey ahmak Varlık!

Mutlu Varlık, bu son dosyasını bitirdiği halde –bitti mi gerçekten?– üzerinde yeniden çalışıp kaç kez de geçmesine karşın –bir “son” yazısı da var mı sahi?– bir türlü yayınevine göndermeyişini, bu konuda kendini tutuşunu, tam kuryeyi çağıracakken vazgeçmesini bunlara bağlıyor hep. 1950 kuşağı yazarları olarak bugüne dek gördükleri ilginin payına düşenini bir anda dağıtıp harcayabileceği yok edebileceği kaygısı, hatta korkusu. Şimdi var olan ilgi, bu son romanıyla birlikte yaşlılık avuntusuna verilirse ya? Sessizlikle karşılanıp put gibi sus pus kalınırsa? Onu yaşama bağlayan bu tek güç de mi havaya savrulsun, çıkıp gitsin elinden, avucunda duruyorken henüz ılıklık, nasılsa eh biraz kalakalmış olan.

Ya oyunları? Bir daha oyun yazabilecek miydi acaba? Her geçen gün zorlaşıyordu; yazmak değil, o iyi bir temelden geliyor, oyun yazarlığına da, iş, repertuvara alınmasını sağlamakta oyunun, ilgi görüp beğenilmesi, yeni akımlar, moda yükselişler karşısında varlığını koruyup gücünü gözler önüne sererek direnebilmesinde...

Yemekteler... Başköşeye oturtulmuş. Sağında yönetmen müdür, solunda başkadın oyuncu, ardı sıra sağlı sollu bir dizi oyuncu; adları, kıdemleri kim bilir hangi ölçütlere göre kendileri tarafından önceden belirlenmiş... Böyle yemeklerde az bulunmadı Mutlu Varlık. Gala sonralarında, başarılı geçen kimi temsillerin ardından, bir zaman kapalı gişe sürmüş gösterimler sonrasında oyun artık afişten indirilirken ya da tiyatro ödüllerinin dağıtıldığı kutlama gecelerinde, turnelerde, evet ya, turnelerde... Hep içki, hep yemek; ama ille içki... Tiyatrocular da ne sever içmeyi. Kimileri için giderek amaca da dönüşmüştür bu, göz açıp kapayana dek.

Kadınlı erkekli her yaştan uygar bir grup. Kimileri çocuklarını da getirmiştir. Karıkocalar, sevgililer, birbiriyle aşna fişne olanlar, düzgün ilişkileri sürerken açıktan açığa başkalarıyla kurdukları ilişkiyi de önemseyenler, anlaşılmaz bir genişlik, akla durgunluk verecek kertede hoşgörü, sonra sabır, direnç, eh bir de yandım Allah ter... Sahne emekçisi olmak kolay iş mi, haa, bak işte o zaman şapkayı çıkarmak zorundasın, başka yolun yok; madencilikten, fırıncılıktan beter... İnsan sevinip mutlanmaz mı böyle bir topluluğun kuşattığı ortamda o insanlarla birlikte saatler geçirmekten? Hani insanın düşünemeyeceği, hayal bile edemeyeceği konuları, üstelik daldan dala atlayıp geçerek bir çırpıda dünya turuna çıkılmış havasında konuşur da konuşur bu tiyatrocu takımı...

Ama Mutlu Varlık, bu insanların nasıl da kendi cehennemlerinde yaşadıklarının az tanıklığını yapmadı. Tanıklık dediyse, evet, bildiği, oturup çay kahve içtiği, doğrudan tiyatro sanatını, sergilenen oyunları, farklı topluluklarla ilgili konuları, deneyleri tartıştığı insanların yaşamlarına tanıklıktan söz ediyor. Bu yaşama bir yerinden bir anda katılıverme; sonra yüz yüze geliverdiği dramatik gerilimin yol açtığı bir dizi can sıkıcı travmatik yıkıntı halinde onları izleme bahtsızlığı... Biri intihar etmişti örneğin, içip meyhanede, hadi eyvallah ben oyuna gidiyorum diye, sonra da çıkıp lokomotifin önüne atarak kendini, bir kadın oyuncu vardı çok başarılı, kürtaj masasında kalmıştı, meğer kocasının çocuğu olmazmış, spermlerindeki yetersizlikten ötürü, daha neler neler...

Kucağındaki dosyayı derin bir tevekkülle sehpaya bıraktı Mutlu Varlık. Başı düşmemişti ama, karnı guruldamaya başlamıştı açlıktan. Yol çalkantısının, heyecanın neden olduğu mide kabarmasıyla ekşime de cabası... Bir-iki bisküvi atıştırsam iyi olacak, diye düşündü. Kalktı yerinden, nerede kaldı bunlar diye söylenerek gardıroba yöneldi, bavulunun kapağını kaldırdı, üst kapak içindeki cebe soktu parmaklarını, bisküvisini çıkardı, döndü yerine. Başladı fare gibi kemirmeye. Yapılanları münasebetsizlik gibi algılama kibrinden caydırmaya çalıştı kendini. Olabilir, ben de yanılmışımdır belki, saat vermişlerdir de unutmuşumdur, olamaz mı? Senin, ara öğünlerini de hesaplayan biri olduğunu, şekerinle barışık yaşaman gerektiğini bilmek zorunda mı herkes be hey gafil?

Başını denize çevirdi, görünmez bir grilik miydi anlayamadı ama havanın karardığı kesindi. Eh buralara vardığında saat, akşam da insin artık değil mi, kış bu... Dosyasına mı gömülseydi yoksa, hata mı etti? Gece, kendi ışıklı masası olmadıkça nerde öyle sürekli okuyabilmek, mümkün mü, gözleri oyun ediyor hemen. Ama gece döndüğünde iyice dinlensin hele, uykusunu eksiksiz alsın, erkence kahvaltısını da yaptı mı en az üç-dört saat okumakta kararlı. Yarın bütün gün boş, akşamki gala gösterimine dek. Hoş, adı gibi biliyor, edebiyata, öyküye, şiire düşkün, tiyatroya hevesli gençlerin bir yolunu bulup ille kendisine ulaşmaya çalışacaklarını... Olsun, gençtir onlar, o da bir zamanlar babasının Mutlu’su olarak aynı yollardan yürümedi mi? Şimdi hak bunlara geçmiş, sıra bunların... Genç gibi davranacaklar, ne kaçmaya hakkı var onlardan ne küsmeye onlara...

Bir an irkildi Mutlu Varlık, telefonun sesiyle, ceptelefonundan mı, yanı başındaki otel telefonundan mı karıştırdı. Otelinkiydi, cebinden kim arayacaktı ki onu, kızı, hadi canım sen de, hangi dağda kurt ölmüş... Resepsiyondan arıyorlardı, beyefendi bekleniyordu aşağıda. Saatine baktı, uu, kaçlara gelmiş, epeyi geçmiş zaman. Neyse, midesi yatışmış ya, dinledi kendini, evet, herhangi bir şikâyet göndermiyordu. İyi olacak, dedi, iyi olacak gece, yemek de prova da.

Hay Mutlu Varlık’ın şu kafasına, nasıl düşünememiş bunu? Öyle ya, provaya girecek insan oturur da karın doyurasıya yemek mi yer sofrada? Bunu bilmeyen, deneylemeyen biri olsa, o da değil, dalgınlık işte, unutkanlık. Ayıplıyor kendini; önce prova, sonra yemek birader. Müdür yönetmen bey, kendi otomobilini göndermiş almaları için onu otelden. Eh, o kadar olsun, değil mi... Çıkıyorlar. Yine o iki delikanlı, bunlar teknisyen falan değil, getir götür işlerine bakan odacı besbelli. Yoksa ne işleri var ona refakatte? Hiç mi işleri güçleri yok bu adamların?

Karanlıkta solgun lambalar altında loş, küflü bir geçmişle birlikte akıyor Saraykent, Sarayköy olarak belleğine çakılmış anılar, görüntüler arasında. Filmin bir karesinde bar arıyor kovboy, ışık var ama siyah beyaz, o kadar. Şimdi karşısında yakamozlanan ışıklar bir renk kozasından dökülüyor olsa da pastelin ağırbaşlılığı yitirilmiş işte, görgüsüz bir parıltı yansıyor şıkır şıkır bu rüküşlükten. Yalancı mücevher, sahte altın...

Biz, kentlerimizi de kendimize benzetiyoruz; kendi evimiz, yatağımız nasılsa öyle. Onun için kentimizle birlikte bataklıkta çırpınıyoruz elimiz kolumuzu boşlukta savurarak, bizi kurtarmalarını umuyoruz. Mutlu Varlık, bu iğrentilerle geçirdiği yılları, gençken sanat alanında, bunlarla ilgili kültür ortamlarında sergilediği gözü karalığı, çözümler üretmek için duraksamadan fırlayıp ortaya yansıttığı atak tutumunu, bu konuda neredeyse çılgınca sertlik barındıran saldırgan havasını anımsıyor bölük pörçük, atlaya zıplaya...

Kocaman bir yapı diyebilseydi eğer, bunca şaşırmayacaktı Mutlu Varlık, oysa bir apartmanın önündeydiler, orada indiler otomobilden. Saraykent’in Sarayköylüleri düştüler önüne. Nerede bu salon, apartmanda mı, diye sordu Mutlu Varlık, ötekiler biraz güler gibi yaparak yanıtladılar; Hayır, salon, öteki tarafında apartmanın, biz idare binasına geçiyoruz, müdür bey sizi bekliyor odasında. Bu adamın görmemiş biri olduğu kanısı pekişmek üzereydi artık, bu kadarı da olmazdı ya, ne diye odana çıkartıyorsun adamı, sen iniversen salona, olmuyor mu? Tanışıp oturmak, üç-beş satır konuşmaksa, fuayede, salonda da olabilirdi bu.

Girdiler asansöre, tam bir kör gibi nereye gittiğini kestiremeden kaç kat yükseldilerse artık, çıktılar kabinden, 40’larda şair, yazar ağabeylerinin –kendisi gözlemese de sonradan yazılanlardan okuduğu– polis ortasında yalpalayarak yürüyüşüne benzer biçimde Edi’yle Büdü’nün arasında koridorları geçti, bir köşeden ötekine, ötekinden berikine döndüler, bir kapıdan girdiler, bir anda neredeyse kalkışmayla üzerine yürüyen gürültüyle sıçradı adeta.

Adını söylemedi adam, söyleyebilseydi bu kez yerleştirmeye bakacaktı belleğine müdür yönetmenin adını, tabii bu adı çağrıştırıp bir çakımda hemen anımsatıverecek öteki adlar eşliğinde. Bir çözüm üretebilir miyim kaygısı içinde program dergisi, broşür falan basılmış mıdır acaba diye zızzt akıttı belleğinden, karşılayıcı öteki üç kişiye bakarken. Hanımefendi başrol oyuncusuymuş, gözlerinde şişe dibi camlı bir gözlük varmış gibi bütün dikkatiyle algılayıp süzdü onu Mutlu Varlık. Öteki iki kişiden öndeki beyefendi tasarımcı, arkada kalansa teknik müdür...

Buyur edip köşedeki tekli koltuğa yönelterek oturttular onu. Müdür yönetmen hemen sağındaki koltuğa, hanımefendi soluna, öteki ikisi karşıdaki üçlü koltuğa... Teşekkür etti müdür yönetmen bey, hem tiyatronun açılışında sergilenecek eseri için –bu sözcüğü kullanarak– hem de oyunun galasına katılma inceliği gösterip kendilerini onurlandırdığı için... Görgüsüz demişti ya, eh yine nazikmiş çocuk, iyi. Bir yarım ağız da olsa sss’lerin yoğunluğuyla bir estağfurullah döküldü dudaklarından gürültüsüz biçimde, kendi içinde sönen. Düşünmedi değil bu arada; lütfediyor muhteremler, oyunum sahnelenmese oyun yazarı sayılmayacağım sanki. Vüs’at Ağabey’i de siz oyun yazarı yaptınız, öyle değil mi be hey mübarekler?

Konuşuyorlar, ama bu konuşmalar havada savruluyor sanki, ilgisini çekse de dikkatini çelemiyor bir türlü, başıyla gözüyle takip edermiş gibi görünmenin ötesinde bir tepki de veremiyor bu nedenle... Ama müdür yönetmen mi, başrol oyuncusu hanımefendi mi söylüyor, hangisi, tam anlayamıyor konuya nasıl girildiğini ama birden oyunda görünen kadınlara geliyor söz; topluluğun sahneleyeceği oyunu aşıp yazarın tüm oyunlarına uzanarak kadın karakterlerin hem tiyatral biçem hem de düşünsel açıdan taşıdığı işleve geçiliyor... Hımm, böyle bir söz, söyleyiş bile çok önemli. Başlı başına tartışılmaya değer bir konu olarak göründü Mutlu Varlık’a bu. Bir hoşnutlukla sıcaklanıp koltuğunda kıpırdadı, doğruldu, konuya nasıl girildi, neler söyleniyor, kaçırmadan dinlemeye, bu arada kim ne söylüyor, konuşma hangi çizgide ilerliyor kestirmeye çabaladı...

Mutlu Varlık Tunçoku, oyunlarında başrol oynayan kimi kadınları anımsıyor... Nedret Güvenç, Celile Toyon, Işık Yenersu... Hiçbiri koşup omzuna kapanarak hıçkırmamış, ah bu kadın beni öldürecek, nasıl yazdınız bunu, sonra nasıl kıydınız ona diye sarsmamıştı yakasından tutarak... O, öteki yani, taşranın bir kent tiyatrosunda cılız ama yüreğinin titreyişini seyirciye geçiren genç kız bütün zamanlarının en üst sırada yer alan kadın oyuncusu olarak kalmıştı.

Annemdi o kadın, yazdığım, ama yazmayı başaramadığım, yazamayıp da yeni bir kadın yaratarak arkasından sahneye itiverdiğim; ne zaman taşralı o kız gelse usuna, bunu anımsıyor.

Mutlu Varlık’a göre, diyelim geçmişte kalmış bir tiyatro mahfelinin, ahilerin, olmayan tiyatro ocağı üyelerinin, aralarında yaptığı, heyecanla sürdürdüğü konuşma örgüsüne dönüşmüştü kendisinin de kucaklandığı toplantı. Kadın daha ileri gitmişti şimdi; Sevim’in, Nezim’in oyunlarından söz ediyor, onlardaki kadınlarla Leylâ’nın, Ayhan’ın, Selçuk’un, Füruzan’ın, Tomris’in, öykülerindeki kadınları karşılaştırıyor, karakterlerdeki aykırılıklar kadar bunlardaki biçimsel yenilikler üzerinde de duruyordu.

Hımm, belli oluyordu, okuyan biriydi demek oyuncu kadın. Mutlu Varlık, onun, edebiyata düşkünlüğüyle öteki meslektaşlarından ayrılacağına kesin gözüyle baktı bu nedenle, hatta ötekilerin bunun eline su dökebilmekte zorlanacağını bile düşündü. Dönersek oyuna, diye sürdürdü konuşmasını kadın, sizin kadın karakterleriniz, bir yerde hep birbirinin devamı, birinde işlediğinizi ötekinde geliştiriyorsunuz, onun için de sanki oyunun gerçek karakterleri değilmiş de, bu, bütün yazarların bu yöndeki ortak karakterlerinden ödünç alınmış gibi duruyor neredeyse...

Hoppala... Ne diyor yani şimdi bu kadın? Bi dakka bi dakka... Mutlu Varlık, bir-iki dişini gıcırdattı sinirle, ne yana bakacağına karar veremedi bir türlü. Oyunlarındaki kadınlar, öteki yazarların yarattığı karakterlerin kopyası haa, bunu mu demek istiyor yani? Sesini çıkarmadı yine de. Ortamı gerecek, huzursuzluğa yol açacak bir kıvılcım çıkacak idiyse de o buna meydan vermemeliydi.

Bir an için konuşma kesildi, kimi yere baktı, kimi müdür yönetmene, müdür yönetmense Mutlu Varlık’a. Mutlu Varlık dayanamadı sonunda, sessizliği bozdu: Peki? Peki ne? Kadın da eğdiği başını bir an kaldırıp ona baktı. Yanlış anlaşılmaktan korktuğunu fısıldadı alttan aldığı bir sesle, sorunun, yazarın kadınlarıyla örnek verdiği kadın yazarlardaki kadın karakterlerin uyuşmasından kaynaklanmadığını, yazarların örtüşmesindeki nedenin daha önemli olduğunu ekledi sonra da. Sustu ardından, müdür yönetmene çevirdi bakışlarını. Bu kez o aldı sözü: Efendim, arkadaşlarımızla düşündük, tartıştık, kadınların erkeklerle ilişkisinde tuhaf bir şey var; yadırgatıcılık, aykırılık... Ama işte bunu sahneye yansıtamamanın çelişkisini, sıkıntısını yaşıyoruz. Bu kadınlar nasıl oynanmalı ki hem bu sıkıntı seyirciye geçebilsin hem de kadınların aykırılıkları çok net biçimde açığa çıksın... Evet, nasıl bir biçem denenmeli? Allah Allah, konuyu ölümün kıyısından kaldırıp nereye getirmişlerdi böyle? Şu tiyatrocu milleti de bir tuhaftı doğrusu...

Karnı burulur gibi oldu Mutlu Varlık’ın. Ne gibi yardımı dokunabilirdi peki? Tiyatro onun işi değildi çünkü... Basitti, müdür yönetmen söylüyordu; provayı izlerken not alması yetecekti. Hatta not alması da gereksizdi. Çünkü özellikle kadın oyuncular, canlandırdıkları karakterlerle ilgili bir dizi soru yöneltebilirdi yazara, prova sonrasında, oturup bunları tartışırlardı o zaman, bu da karakterlerin yerli yerine oturtulmasında yaratıcı fikirler oluştururdu oyuncular için...

Kalktı kalabalık, Mutlu Varlık’ı da aralarına katıp odadan çıktılar birlikte, bir koridor, bir başka koridor, yine bir asansör, ama bu farklı, tel örgülerle kaplı, insanda açıkta gidiyormuş duygusu uyandıran, hayvanat bahçesindeki tellere benzeyen. Kaç kat indiler, kestiremedi. Çıkıp asansörden, değişmiş dokusuyla bir başka kısa, dar koridordan geçtiler, sonra gemici merdivenlerini andıran döner ahşap merdivene yöneldiler. Her biri dua edercesine ya da bismillah çekercesine, Aman dikkat, dedi dönüp dönüp Mutlu Varlık’a, demekle yetinmeyip hatta teknik müdür öne düştü bu arada. Daracık gemici merdiveninde burgaçlı dönüşlerle bir kuyuya inercesine damla damla karanlığa gömülürlerken tam, şaşarak güneşe çıkıyor oldukları duygusu yaşadı bir anda Mutlu Varlık. O bir anda zaten güneş çaktı gözlerinin köküne. Buyurun hocam, dedi tartışmayı ateşleyen hanım kız, söylemekle yetinmedi, hem sol eliyle sağ koluna girdi hem de sağ eliyle sağ elini tuttu onun. Güneş şavkımasının ardından o büyüklükte bir enerji de bununla uyumlu şorultularla akmaya koyuldu ruhundan içeri. Sahneye inmişlerdi, doğrudan. Adım adım geçmişe doğru yol alıyormuş gibi geldi Mutlu Varlık’a, önüne düşüp de sahnede prova ışığının kendisine kör edici gelen aydınlığına doğru ilerletirken onu başrol oyuncusu hanımefendi.

Elinden tutup koluna giren Nili’ydi şimdi o.

... Nili...

Altmış-altmış beş yıl öncesinin masal prensesi, aşk tanrıçası işte yeniden koluna girmişti de ilk kez sahneye adım attırıyordu sanki ona. Elbet o da oyunculuk yapmıştı bir tarihlerde, çıkıp oynamıştı, pek çok kişinin yaşadığı bir fantezinin gerçekleşmesine benzeyen düşsü güzelliklerle çevrilerek.

Nili, kapıp kapıp 5 C’nin çocuklarını bir masal çuvalından çıkarırcasına, Geppetto Usta gibi kuklalarını, fırlatıp onları sahneye atmış, her birine bir hayat öpücüğü kondurmuştu. Oğlan, kız yuvarlanıp sahneye, düşer düşmez o zemine, o âna dek tatmadıkları bir yaşam soluğuyla doluşmuş, zıplayıp sevinçle yaşama tutunmuşlardı. Nili, tümüne de yaşam dağıtıyordu her biri için ayrı ayrı, daha doğrusu her öğrenci sürdürdüğü hayatın yeni bir evresine geçiyor, yeni büründüğü rolüyle de gerek dünyaya gerekse kendi hayatına, çevresinde olup bitenlere, arkadaşlarına bambaşka bir gözlükten bakabilme olanağına kavuşuyordu aldığı solukla birlikte.

Yeni bir gezegene ayak basmışlardı sanki. Yepyeni varlıklara dönüşmüşlerdi. O da Mutlu Varlık olmaktan çıkarak Mutlu Yeni Varlık’a dönüşmüştü. O, o değildi, Nili’nin uzantısıydı artık, onun bu dünyaya sunduğu armağandı. Dionysos şenliklerinde tanrıçanın yakalayıp ayakları üzerine oturttuğu, ona yaşamda kendi gerçek yerini buldurduğu bir büyülü gizli el, o bedenin içinde kendisini kendisine buldurup sonra da buldurduğunu kendisinin kılmasını öğreten bir ruh üfleyicisi tansık.

Böyle olmaya böyleydi de, asıl önemlisi bundan sonra nasıl işleyecekti bu saat, bu tansığa bakarak dönebilecek miydi akreple yelkovan, ona bakarak doğarken, onunla birlikte batabilecek miydi güneş?

Gözlerini yumdu, Nili’ye bıraktı kendini, işte yüzyıl sonra peri kızı yeniden yakalamış, sahnede yüzdürerek onu, yeni bir cennetin eşiğine getirip bırakmıştı bir kez daha. Evet, hayat, yıllar öncesinin bir güzelliğini yeniden yaşayabilmek için bile her türlü acıyı çekmeye, sıkıntıyı göğüslemeye değerdi... Besbelli böyleydi. Alkış seslerini bile duyabilmişti, geçmişte Nili’nin kulaklarına akıttığı...

O zaman gözünü açmak zorunda kaldı Mutlu Varlık. Doğruydu, sahnedeydiler başrol oyuncusu hanımefendiyle birlikte... Alkış da seyirci bölümünden geliyordu ya alkışlayan seyirci değil oyuncuydu bu kez. Bir anki zaman dışılık duygusuyla şaşkın kalakalmanın ardından oyuncuların alkışının, sahnelenecek oyunun yazarına sunulduğunu anımsayıp toparlandı, meşrebine uygun düşeceğini kestirdiği bir zarafetle başını eğip gözünü alan ışıktan göremese de salonda bulunduklarından emin olduğu küçük topluluğu selamladı. Kendini Nili’ye bırakıp onun yönlendirmesinde sahneden salona indi, gösterilen yere oturdu. Koltuğa bırakırken kendini, bin yıl öteden gelmişçesine külçeye dönüşmüş halde, yanındaki koltukta müdür yönetmenin çoktan yerini almış olduğunu gördü. Nili’nin fısıltısıyla içi ısındı yine; Prova sonrasında görüşürüz hocam... Gözünü sahneden ayırmadı artık, başını ne diye döndürecekti, otursa da oturmasa da kendini hep o müdür koltuğunda gören yanındaki sahne buzluğuna...

Kıstı gözlerini, Nili’nin peşine takılıp bir asır önceye döndü neredeyse... Salon ışıkları söndü, genel prova başlıyordu. Sahneden salona hafif bir müzik akmaya koyuldu karanlıkta, dip kıyı sinerek buğu gibi örttü üzerini, sonra öylece yapışık kaldı. Büyü salan bir zaman makinesinden geçtiği kesindi. İşte 1948-49 yılındaydılar, onuncu sınıfta, derken on bir, sonra olgunlaşma, ardından ver elini üniversite...

Kimileri aslında çekemediği için, kimileri taşra dar kafalılığının bir örnek kalıbına aykırı bulduğundan herhalde, sınıf arkadaşları iki adını birden seslenirdi hep; Mutlu Varlık aşağı, Mutlu Varlık yukarı. Öğrencilik yılları boyunca hep iki adı da seslenilerek anıldı bu nedenle. Nili’nin de dikkatini çekmiş olmalıydı, kulağına dolan sesten ötürü mü, sınıf yoklama defterine yapıştırılmış ad listesinde gözüne takıldığı için mi, yoksa okumaya düşkünlüğünü de bildiği öğrencisinin verdiği ilk sınav kâğıdında yansıttığı başarı nedeniyle onu daha yakından tanıma isteğinden mi kaynaklanmıştı bu, emin değildi. Günün birinde durup durduğu yerde, Mutlu Varlık, demişti aranan gözlerle sınıfta. Söğüt dalı gibi parmacık, narin doğrulmuştu yerinde. Sonra hepsine birden dönmüştü; Ne güzel adı var arkadaşınızın, değil mi?

Dönem ortasında gelmişti okula Nili; sürülmüş, sürgün yemiş denilmişti, nereden duymuşlarsa bir söylenti çıkmıştı. Sözde Bursalıydı Nili de, Nâzım Hikmet’i hapishanede ziyaret eden kız lisesi öğretmenleri arasında yer almıştı. Kendilerine öncülük eden bir abla öğretmenle birlikte birkaç genç öğretmen olarak. Kimi öğretmenlerin de rolü olabilirdi bunda, Turancılar da vardı çünkü okulda, onların solcu deyip nefretle süzdükleri bir-iki öğretmen de.

Tam bir demir yumruk altında öğrencilik yaparlardı o yıllar. Bütün yaşamları disiplinle örülmüştü, hepsi de başarılı olma zorunluluğuna bağlı sırtlarında kurma kolu öyle salınmışlardı ortalığa. Bu nedenle hedefe kilitlenmiş küçük mucitlerdi bir bakıma. Kasabanın, kentin esnafı, zanaatçısı, tüccarı için o denli önem taşımazdı belki, ama özellikle okumuş yazmış memur takımının çocukları olarak kendileri için bu, aksi düşünülemeyecek ölçüde bir anlama sahipti. Başarılı olamamaktansa ölmek yeğdi çünkü o dönemlerde.

Zaten Sarayköy’de ortaokul bile yoktu. Bu nedenle babası ildeki tek lisenin pansiyonuna yatılı vermişti onu. Üstelik parasız yatılı sınavını hem de yüksek bir puanla kazandığı halde Sarayköy savcısı kimliğiyle devletin yüksek desteğine sahip olduğunu düşünen babası, bir yoksulun hakkını çiğneyip önüne geçmek yerine bu tek oğulun giderlerini karşılamanın üstesinden gelecekti ille, hem de ferah ferah... İyi de nasıl ferah olabilirlerdi ki? Ama “leyli meccani” derdi o yine de, söylemesi hoş geliyor değildi yalnız, onurlandırıcıydı da. Zaten pansiyonun da büyük bölümü onlara ayrılmıştı.

Tek maaş, sıkıntıyla yaşarlardı aslında, hoş ablaları okul defterini tamamlamıştı, okumuşlardı da ne, kentteki kız enstitüsünü bitirip evlerine dönmüşlerdi yeniden. Sonra koca beklemişlerdi, ikisi evlenip yuvadan uçmuştu, sonuncusu da bohçasını hazırlıyordu nicedir. Babası, çoktan emekliliği geldiği halde, ayrılamıyordu bir türlü, daha lise bitecekti ama oğlu İstanbul’a ya da Ankara’ya üniversiteye gitmeyecek miydi? Gözüne bakıyor onun.

Nöbetçi olduğu günlerde kollarını göğüslerine kavuşturur, dalgın, uzak bakışlarıyla koridorlarda gezinirdi Nili. İlk kez yakından tanıması onu, okul müdürünün sınıfa birlikte girerek edebiyat öğretmenlerinin değiştiğini, dersleri kaldığı yerden artık yeni öğretmenin sürdüreceğini söyleyip onunla baş başa bırakmasıyla oldu. Oval yüzünü perde gibi düz iki yandan biçimlendirerek inen saçları, gözlerine daha derin anlam katıyordu sanki. Çok az konuşuyor ama etkileyici ses tonuyla hepsini de kıskıvrak yakalayabiliyordu. İlk derste daha okul dışı zamanlarda kitap okuyup okumadıklarını öğrenmek, okuyorlarsa nelere ilgi duyduklarını, sinemayla, tiyatroyla, müzikle ilgilerinin olup olmadığını deşmek için sorular yönelterek aşağı yukarı hepsini tanımış oldu Nili. Halkevleriyle ilişkileri ne durumdaydı sonra? Kendisiyle birlikte birkaç arkadaşı öne çıkmıştı bu yoklamasında Nili’nin, eğer buna yoklama denecekse. Ama böyleydi herhalde, çünkü bütün ders saatini buna ayırmıştı, açıkça anlaşılabiliyordu bu.

Şiir, öykü karalayanlara, herhangi çalgıyı kullananlara, resim yapanlara, sahne çalışmasına katılanlara da gelecekti sıra. İşte bu tanışma, sonrasında daha yakından tanıdığı genç insanların iç dünyalarına sızma, yalnız Mutlu Varlık’ın değil, sınıfı da aşarak tüm öğrencilerin birden ona hayranlık beslemesine yol açtı. Avucuna almıştı gençleri, oysa o vaktinden önce dalından koparılmış ham ayva bakışlı yamru yumru hışır öğretmenler, gençlerin bu tür ilgilerinin önünü kesmek için, ona öyle geliyordu ki fazladan çaba harcıyorlardı sanki. Başaramıyorlardı tabii, çünkü dıştan bakıldığında lay lay lom yalabık bakışları vardı elbette; ama sevgi yoktu içlerinde. Nili ise sırf sevgiydi, ilgiydi, özenle titremeydi üzerlerinde, kül rengi upuzak dalgın bakışlarına karşın...

Evet, tek edebiyat öğretmeniydi Nilüfer Özmen, Mutlu Varlık için, öyle de kaldı, bir başkası olmadı hiç, hiçbir zaman, tüm yaşamının biriciği olarak her gün biraz daha derinine inerek büyüdü, büyüdü sürekli.

O taş yapının sahnesi sonra... Doğurup doğurup sahneye fırlatışı onu, öteki arkadaşlarını, kulis arkasından. Yaşamlarına katılmış birer tansıkla kuşatılmaları sonraki yıllarda. Okul, askerlik arkadaşlığı, sağdıçlık, yengelik, hemşerilik gibi duygu ortaklığı yaratacağını bunun, bu duyguyu yaşayanlar arasında kolektif temelde paydaşlık bilincine yol açacağını bilemezdi elbette o yıllarda. Ama oldu. Şimdi şu yaşın yüksek merdivenlerinde bile o dönemden birileriyle karşılaşıverse, sahne günlerinden, arkadaşlarından söz açtıkları kadar, yassıgaçla sacda çevrilirken öteyi gösteren yufka ekmeğinin kokusunu duymuşçasına, iç geçirmelerle Nili’yi de konuşacaklarını, birbirlerini dinlemedikleri halde ama hararetle hemen hemen aynı sözcüklerle aynı olayları konuşup aynı anıları paylaşacaklarını adı gibi biliyor Mutlu Varlık.

Tiyatroyu hepsi tanıyor, ama müzede camekân ardına alınmış, korunması gereken nesne gözüyle bakıyorlar ona. Tüm pansiyon öğrencileri Ankara’dan gelip de Erodikeia’nın antik tiyatrosunda temsiller veren Tatbikat Sahnesi öğrencilerinin oyunlarını izlemişler bir-iki; Shakespeare hem de. Kim derdi ki bir gün onlar da Shakespeare’e çalışacak, söyleselerdi bile kim inanırdı buna? Ama yalnız 5 C de değil, öteki sınıfları da katarak seçtiği yirminin üzerinde öğrenciyle Shakespeare’e doğru yürütmüştü onları, tanıtıp sevdirerek onu, hiç bilmedikleri, hatta tersine ürküp korktukları biriyle buluşturması onları, neredeyse tüm geleceğini etkilemişti Mutlu Varlık’ın. Sonra Çehov’un kısa oyunlarını bulup getirmişti, Çehov’u Shakespeare’den daha çok sevmişlerdi, kendilerine daha yakın bulmuşlardı da ondan belki.

Eğer bugün 1950 kuşağı öykücüleri, yazarları arasında adı anılıyorsa, Saraykent’te oyunu sahneleniyorsa, hem de tiyatrosunun açılışında, Nili belki birinci derecede rol oynuyordu bunda; ama en az bunun kadar önemli bir başkası da Çehov’du. Mısır nasıl Nil’in armağanı ise o da Nili’nin armağanıydı, kuşkusu yoktu bundan.

Yeni oyunlarından biri değildi sahnelenen ama daha önceleri kimi sergilemeleri izleme fırsatı olmuştu yine de. Bu kez farklı, yeni bir topluluğun sunacağı, hem de ilk kez perde açarken seyirciyle buluşturacakları oyunun, yani kendi oyununun içine giremiyordu bir türlü onca istemesine karşın. Ne kötüydü bu. Müdür yönetmenle birlikte yan yana koltuklarda izliyorlardı, kesintisiz akıyordu prova, seyircisiz oyun gibi. Üstelik, biraz da kendisine sunulmuş bir gösterim gibi de alabilirdi bunu, ama elinde olmadan gerilmişti, bir beklenti karşısında olduğunu düşünüyordu. Bereket renk vermiş değildi ya da kim bilir, ona öyle geliyordu belki, belki de başkaları adama bak diyordu, kendi oyununa karşı bile ilgisiz, pes doğrusu...

Oysa değil işte, değil öyle. Akıp akıp gidiyordu oyun, hızla. Önemli olan oyuncuların, kadın karakterleri yansıtırken kendilerine dayanak aldıkları ayrıntılardı. Gelecek sorular da bunlarla ilgili olacaktı kuşkusuz. Güçlükle de olsa toparlamak istedi kendini, oyuna dönmeye çabaladıysa da başaramadı. Kendi oyunu olması, apayrı bir kentte, hem de kendi kentinde farklı bir sahnede sergilenmesi, başka zamana rastlasa başlı başına ilgilisini çekebilecek özellik yansıtırken şimdi adeta kör gibi bakıyordu oyununa, metne var güçleriyle asılan oyunculara, kadın karakterlerin yansıtımında sergilenen ustalıklı bireyleştirme ayrıntılarına.

Işıklar söndü, perde kapandı. Birinci bölüm sona ermişti, müdür yönetmen kulağına eğildi Mutlu Varlık’ın; Arkadaşlarla birer çay içeriz değil mi hocam? Öteki kalkınca o da kalktı, koluna giren müdür yönetmenin yönlendirmesinde çıkış kapısına doğru yöneldiler. Bu arada, eline çabuk kimi oyuncular, fuaye tarafından kendilerini karşılamaya çıkmıştı. Evecenlerin başını kadınlar çekiyordu yine. Herkesin gözü onun üzerindeydi, başını her çevirişinde biriyle göz göze geliyordu.

Maşallah hepiniz de ne kadar gençsiniz, sizleri kutluyorum, diye girdi söze, kendisinden bir şeyler beklendiğini düşünerek. Biraz gülüşür gibi yaptı kadro, müdür yönetmen, bu girişe bakarak bir şeyler söyleme gereği duydu nedense. Genel müdürlük çok istiyormuş ama olgun oyuncuların yeni kurulan böyle sahnelere atanmasında zorluk yaşanıyormuş ne de olsa. Çünkü adı bilinen ustalar artık belli yaşta olduklarından, kendilerine bir düzen de kurduklarından yerlerinden kımıldatmak zor oluyormuş onları. Bunun için konuk geliyorlarmış ya da oyunu sahneleyip gerisingeri dönüyorlarmış, bu kadarla kalıyormuş rahmetleri. Bu nedenle