Dimanche, Irène Némirovsky © 2013, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Mayıs 2013, İstanbul E-kitap 1. sürüm Eylül 2015, İstanbul Mayıs 2013 tarihli 1. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına Hazırlayan: Ayça Sezen Kapak tasarımı: Act creative

ISBN 978-975-07-2702-3

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

IRÈNE NÉMIROVSKY

PAZAR GÜNLERİ

ÖYKÜ

Fransızca aslından çeviren
Ebru Erbaş

IRÈNE NÉMIROVSKY, 1903’te Kiev’de doğdu. Ekim Devrimi nedeniyle ailesi Fransa’ya göç etti. 1926’da ilk romanı Le Malentendu’yü (Yanlış Anlama) yayımladı. İkinci kitabı David Golder’le meşhur oldu. Bunu diğer kitapları izledi. Ama İkinci Dünya Savaşı kopmuştu. 13 Temmuz 1942’de Irène Némirovsky Fransız jandarması tarafından tutuklandı, Pithiviers Kampı’na kapatıldı ve sonra da nakledildiği Auschwitz’de 17 Ağustos 1942’de öldü.

EBRU ERBAŞ, İstanbul’da doğdu. Notre Dame de Sion Fransız Lisesi’nde ve Marmara Üniversitesi Fransızca Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü’nde okudu. Yayınevleri, süreli yayınlar için çevirmenlik ve editörlük işlerinin yanı sıra, ticari, siyasi, diplomatik metinler, haber, makale, senaryo gibi çeşitli yazı işleri üretiyor. Çeviri eserlerinin yanı sıra Kartal Belediye Plajı ve Mandalina Bahçeleri isimli çocuk kitabı yayımlandı.

PAZAR

Las Cases Sokağı yaz ortasındaymış gibi sakindi, açık camların her biri sarı güneşliklerin ardına sığınmıştı. Güzel günler geri gelmişti: Baharın ilk pazar günüydü. Ilık, sabırsız, endişeliydi, insanları evlerinden, şehirden dışarı sürüyordu. Gökyüzü yumuşak bir aydınlıkla parlıyordu. Küçük Sainte-Clotilde Parkı’ndan şaşkın ve miskin bir cıvıltı halinde kuşların şakıması, sakin ve yankılı sokaklardan ise, taşraya doğru yola koyulan arabaların boğuk ötüşü duyuluyordu. Gökyüzünde, bir süre süzüldükten sonra maviliğin içinde eriyen, zarifçe yuvarlanmış küçük, beyaz bir kavkıdan başka hiçbir bulut yoktu. Yoldan geçenler hayranlık ve güven dolu bir ifadeyle başlarını kaldırıp göğe bakıyor ve rüzgârı gülümseyerek içlerine çekiyorlardı.

Agnès panjurları yarıya kadar indirdi: Güneş kızgındı, güller hemencecik sararır, solardı. Küçük Nanette koşarak, bir sağ ayağının bir sol ayağının üzerinde sekerek içeri girdi.

“Çıkmama izin verir misiniz, anne? Hava o kadar güzel ki.”

Pazar ayini dağılmaya başlamıştı bile. Açık renk kıyafetli, çıplak kollu çocuklar, kilise görevlilerinin beyaz eldivenli ellerinden tutmuş ve tüllerin altındaki dolgun kıpkırmızı yanaklı, Kudas ayinine katılmış bir kızın etrafını çevrelemiş halde Las Cases Sokağı’ndan geçmeye başlamışlardı. Meyveler gibi tüylü, pembe ve altın parıltılı çıplak baldırlar güneşte ışıltılar saçıyordu. Ama hâlâ çanlar ağır ağır ve hüzünle çalıyor, sanki, “Haydi iyi insanlar, sizi daha uzun süre barındıramadığımız için üzgünüz. Elimizden geldiğince uzun süre siper olduk size, ama artık sizi bu çağa ve kendi sıkıntılarınıza iade etmek durumundayız. Haydi, gidin şimdi. Ayin bitti,” diyorlardı.

Onlar susunca, açık fırından buram buram yükselen taze ekmek kokusu sardı sokağı; yeni yıkanmış taş döşemenin parıltısı görünüyor, duvara gömülü dar aynalar gölgede belli belirsiz ışıldıyordu. Sonra herkes evine döndü.

Agnès seslendi:

“Nanette, git bak, baban hazır mı, Nadine’e de söyle, öğle yemeği hazır.”

Guillaume, Agnès’in oldum olası solumaktan rahatsız olduğu kaliteli puro ve lavanta kolonyası kokusunu etrafa yayarak içeri girdi. Her zamankinden daha yağlı, sıhhatli ve keyifliydi.

Masaya oturur oturmaz duyurdu:

“Öğle yemeğinden sonra yola çıkıyorum, haber vermiş olayım. Bütün hafta Paris’te boğulduktan sonra, en azından... Cidden diyorum, sizin de ilginizi çekmez mi?”

“Ufaklığı yalnız bırakmak istemem.”

Guillaume gülerek karşısında oturan Nanette’in saçını çekti. Evvelki gece ateşi biraz yükselmişti ama öyle hafif atlatmıştı ki, küçük kızın canlı rengi bile solmamıştı.

“Pek hasta sayılmaz. İştahı da hayran olunacak seviyede.”

“Oh, beni endişelendirmiyor, Tanrı’ya şükürler olsun,” dedi Agnès. “Saat dörde kadar çıkmasına izin vereceğim. Siz nereye gidiyorsunuz?”

Guillaume gözle görülür ölçüde telaşlandı:

“Ben... Of, henüz bilmiyorum... Sizin de her şeyi önceden belirleme hırsınız... Fontainebleau ya da Chartres tarafları olabilir, rastgele, yol nereye götürürse... Evet? Bana eşlik edecek misiniz?”

“Aklına şaşayım, hele bir de razı gelseydim,” diye geçirdi içinden Agnès. Gergin dudaklarının kenarını hafiften buruşturan gülümsemesi Guillaume’un sinirine dokunuyordu. Ama yine her zamanki gibi cevapladı:

“Evde işlerim var.”

Düşünüyordu:

“Acaba bu seferki kim?”

Guillaume’un metresleri. Kıskançlık dolu huzursuzlukları, uykusuz geceleri. Şimdi hepsi ne kadar geride kalmıştı. İri ve şişman, hafif kel, endamı oturaklı ve dengeliydi. Başı, geniş ve güçlü boynunun üzerine sağlamca kurulmuştu; kırk beş yaşındaydı, bir erkeğin en güçlü, en zorlu olduğu, yere sağlam bastığı, kanının kıvamlı ve zengin olduğu yaşta. Gülerken çenesini ileri doğru atar, yeni yeni sararmaya başlamış beyaz dişlerinin hepsi ortaya çıkardı.

“Acaba hangisi?” diye düşündü Agnès ve “Yüzünü kurt gibi buruşturuyorsun, gülerken yırtıcı hayvanlara benziyorsun,” dedi içinden. “Bundan tarifsiz bir gurur duyuyor olmalı. Eskiden böyle âdetleri yoktu.”

Her aşk macerasının ardından kollarında nasıl ağladığını, gözyaşlarını yutmak istercesine ağzını her açışında dudaklarından dökülen kesik iniltiyi hatırladı. Zavallı Guillaume...

“Ben, şahsen...” dedi Nadine.

Cümlelerine hep böyle başlardı. Ne fikirlerinde ne de dile getirdiği her sözde, kendisinden, dış görünüşünden, arkadaşlarından, çorabının kayan dikişinden, cep harçlığından, zevklerinden iz taşımayan tek bir kelimeye, tek bir ifadeye rastlamak mümkündü. O... muzafferdi. Teninde, yasemin ya da kamelya gibi bazı kadifemsi çiçeklerin hem donuk hem de parlak beyazlığı vardı ama altından akan genç kanın yanaklarına yükseldiği, her an şarap gibi kızıl, ateşli bir özsuyun dışarı uğrayacağı izlenimi veren dudaklarını şişirdiği görülebiliyordu. Yeşil gözleri çakmak çakmaktı.

“Yirmi yaşında,” dedi Agnès kendi kendine, o aşırı parlak, aşırı iştahlı güzellikle, o çınlamalı kahkahayla, o bencillikle, o toy ateşle, o elmas sertliğiyle yaralanmamak için bir kez daha gözlerini yummaya zorladı. “Yirmi yaşında, onun suçu değil bu... Hayat diğerleri gibi onu da zamanla söndürecek, yumuşatacak, olgunlaştıracaktır.”

“Anne, kırmızı eşarbınızı alabilir miyim? Kaybetmeyeceğim. Anne bir de, acaba biraz geç dönebilir miyim?”

“Önce nereye gideceğini söyle?”

“Ama anne biliyorsunuz ya! Saint-Cloud’a, Chantal Aumontlara! Arlette beni almaya gelecek. Anne, geç dönebilir miyim? Yani, sekizden sonra filan? Kızmazsınız ya? Pazar akşamı, saat yedide Saint-Cloud tarafından geçmeyeyim diye.”

“Kız çok haklı,” dedi Guillaume.

Yemek bitmek üzereydi. Mariette hızla servis yapıyordu. Pazar... Bulaşık biter bitmez, o da çıkabilecekti.

Portakal kokulu krepler yiyorlardı; Agnès Mariette’ in hamuru hazırlamasına yardım etmişti.

“Nefis,” dedi Guillaume hassasiyetle.

Açık camdan tabakların çınlaması duyulmaya başlamıştı; bazıları iki kız kurusunun oturduğu giriş kattaki loş daireden gelen ses gibi hafifçe, bazısı da daha güçlü, daha canlı. Ortası, ilk komünyonlara özgü beyaz gül sepeti desenleriyle süslü, parlak, sert plili, büyük damasko masa örtüsünün üzerindeki on iki kişilik servis takımının parıldadığı karşı evden yükselen ses gibi.

“Ben gidip hazırlanayım anne. Kahve istemiyorum.”

Guillame kahvesini aceleyle, hiç konuşmadan yuvarlıyordu. Mariette masayı toplamaya başlamıştı.

“Ne kadar da aceleciler,” diye düşündü Agnès, zayıf ve becerikli elleri Nanette’in peçetesini mekanik hareketlerle katlarken. “Bir ben...”

Bu muhteşem pazar gününün bir onun için hiçbir çekiciliği yoktu.

“Onun böyle bir ev kuşuna, bu derece sönük bir kadına dönüşeceğine asla ihtimal vermezdim,” diye geçirdi içinden Guillaume. Agnès’e baktı, havayı var gücüyle içine çekti, göğsünü şişirdi, sanki güzel günlerin vücuduna doldurduğu bu güçlü akıntıyı hissetmekten mutlu ve gururluydu. Tüm tartışmaları, krizi, para sıkıntılarını hatırlayarak, “Hayran olunacak kadar formdayım. Kuyruğu şaşılacak derecede dik tutuyorum,” dedi yine kendine... Üzerine yapışan Germaine, cehennemin dibine gitsin... Vergiler... Diğer birçokları gibi onu üzebilecek, moralini bozabilecek onca konu. Ama hayır! “Oldum olası böyleydim ben! Biraz güneş ışığı, ufukta Paris dışında özgürce geçireceğim bir pazar gününün belirmesi, iyi bir şişe şarap, yanı başımda güzel bir kadın ve işte yirmi yaşındayım! Yaşıyorum ben,” diye kendini kutladı karısına duyarsız bir düşmanlıkla bakarak; soğuk güzelliği sinirine dokunuyordu, ince dudaklarının alaycı ve gergin bükülüşü de. Yüksek sesle konuştu:

“Haliyle, eğer geceyi Chartres’ta geçirecek olursam sizi ararım. Her halükârda yarın sabah dönmüş olurum. İşe gitmeden eve uğrarım.

Agnès, tuhaf ve kederli bir soğukkanlılıkla düşündü: “Günün birinde, epey tuzlu bir öğle yemeğinin ardından, içinde okşadığı kadınla birlikte yol aldığı arabası bir ağaca toslayacak. Senlis ya da Auxerre’den bir telefon gelecek. Acaba üzülecek misin?” diye merakla sordu, gölgedeki belli belirsiz, sessiz ve dikkatli imgesine. Fakat sessiz ve kayıtsız imgesi hiçbir cevap vermedi ve Guillaume’un güçlü silueti kendisiyle aynanın arasına girdi.

“Hoşça kal canım.”

“Hoşça kal dostum.”

Guillaume gitmişti.

“Çay masasını salona mı kurayım Madam?” diye sordu Mariette.

“Hayır, bırakın. Ben yaparım. Mutfağı yerleştirdikten sonra çıkabilirsiniz.”

“Teşekkürler Madam,” dedi genç kız, yanakları sanki güçlü bir ateşe yaklaşmış gibi birden kıpkırmızı kesilerek. “Teşekkürler Madam,” diye tekrar etti, Agnès’e istihzayla omuzlarını silkeleten, bitkin bir bakışla.

Agnès, eteğinin katlarının arasına bir saklanıp bir gülerek yüzünü gösteren Nanette’in küçük, parlak ve siyah başını okşuyordu.

“İkimiz, bir güzel kafamızı dinleyeceğiz canım benim.”

Bu arada Nadine odasında aceleyle hazırlanıyor, boynunu, çıplak kollarını, Rémi’nin, arabanın loşluğunda kuru ve şehvetli dudaklarını değdirdiği, alev gibi yakıcı, hızlı öpücükler kondurduğu gerdanını pudralıyordu. Saat iki buçuk... Arlette henüz gelmemişti. “Arlette’le çıkarsam, annem hiçbir şeyden şüphelenmez.” Randevuları saat üçteydi. “Annemin dünyadan haberi yok, sanki o da genç olmadı...” diye içinden geçirirken, annesinin gençliğini, nişanını, evliliğinin ilk yıllarını hayal etmeye çalıştı ama beceremedi.

“Herhalde hep böyleydi. Düzen, sükûnet, beyaz keten yakalar... ‘Guillaume güllerimi kırmayın.’ Ben şahsen...”

Ürperdi, dudaklarını hafifçe ısırdı, yüzünü aynaya yaklaştırdı. Vücudu, bakışları, yüzünün hatları, gencecik boynunun bir sütun misali beyaz ve saf biçimi kadar hoşuna giden bir şey yoktu. “Yirmi yaşında olmak harika,” diye düşündü gururla. “Acaba tüm genç kızlar bunun benim kadar farkındalar mı, bu saadetin, bu ateşliliğin, bu canlılığın, bu kaynayan kanın benim kadar tadına varıyorlar mı? Bunu benim kadar keskin ve derinden hissetmek? 1934 yılında yirmi yaşında olmak, bir kadın için bu... şahane bir şey,” dedi kendine, kamp gecelerini, şafak vakti Rémi’nin arabasında dönüş yolculuğunu (anne babası güneşin Seine Nehri’nin üzerinden doğuşunu izlemek için grupça St. Louis Adası’nda gezintiye çıktıklarını zannederken, saflık işte) ve kayağı, yüzmeyi, açık havayı, genç vücuduna değen soğuk suları, Rémi’nin tırnaklarını ensesine geçiren, kısa saçlarını hafifçe arkaya çeken ellerini belli belirsiz hatırlayarak... “Bu ebeveynler de hiçbir şeyin farkında değil! Gerçekten de sırf kendi zamanlarını... Annemi benim yaşımdayken hayal ediyorum da, ilk balosu, yere bakan gözleri. Rémi... “Âşığım ben,” dedi aynada gülümseyen yansımasına. “Fakat Rémi’ye dikkat etmeli, öyle yakışıklı, öyle pohpohlanmış, kadınlar ve iltifatlarla öyle şımartılmış ki. Acı çektirmekten zevk alıyor olmalı.”

“Fakat göreceğiz bakalım kim daha güçlüymüş,” diye mırıldandı, sinirle yumruğunu sıkarak, aşkının nabzını, fırtınalı bir savaş, ateşli ve zalim bir oyun arzusu gibi derinliklerinde hissederek.

Güldü. Ve gülüşü sessizlikte öyle berrak, öyle küstah, öyle taze çınladı ki bir an duraksadı, büyülenmiş halde, sanki nadide ve mükemmel bir müzik aletinin yankısını dinler gibi kulak kabarttı.

“Bazen her şeyden çok kendime âşıkmışım gibi geliyor,” diye düşündü, her bir boncuğu güneşin pırıltısını ve ışığını yansıtan yeşil kolyesini boynuna geçirerek. Temiz, sıkı ve pürüzsüz teni, şu genç hayvanlarda, çiçeklerde, mayıs bitkilerinde görülen parlak glossiness’e1, hani o geçiciymiş gibi hissedilen ama en yüksek mükemmelliğine erişmiş olan parıltıya sahipti. “Bir daha asla bu kadar güzel olamayacağım.”

Parfümü özellikle müsrifçe harcayarak, yüzüne, omuzlarına yayarak sıktı: Bu çağında her türlü parlaklık, aşırılık yakışıyordu ona! “Ateş kırmızısı bir elbise, çingene takıları istiyorum.” Annesinin şefkatli ve bezgin sesini hatırladı: “Her şey kararında, Nadine!”

“Ah, şu yaşlılar,” dedi küçümsemeyle.

Sokakta, Arlette’in arabası evin önünde durmuştu. Nadine çantasını, koşarken bir yandan başına geçirdiği beresini kaptı ve uçarak bağırdı: “Hoşça kal anne!” ve gözden kayboldu.

“Nanette, kanepenin üzerinde biraz dinlenmeni istiyorum. Dün gece o kadar kötü uyudun ki. Senin yanında çalışacağım,” dedi Agnès. “Sonra Matmazel’le birlikte çıkarsınız.”

Küçük Nanette, pembe önlüğünü bir süre elinde yuvarladı, bir sağa, bir sola döndü, yüzünü yastıklara sürttü, esnedi ve uykuya daldı. Beş yaşındaydı. Tıpkı Agnès’inki gibi buğday rengi, soluk ve taze bir teni, siyah saçları ve koyu renk gözleri vardı.

Agnès ses çıkarmadan yanı başına oturdu. Ev sessiz, uykuda gibiydi. Dışarıda, havada filtre kahve kokusu dalgalanıyordu. Odayı, sarı, sıcak ve yumuşak bir gölge kaplamıştı. Agnès, Mariette’in mutfağın kapısını usulca kapatışını ve evin içinden geçişini duydu; servis merdiveninden aşağı inen adımlarını dinledi. İç geçirdi; içini garip, hüzünlü bir mutluluk, tatlı bir huzur kaplıyordu. Sessizlik, boş odalar, akşama kadar kimsenin onu rahatsız etmeyeceğinin, ne bir adımın ne de yabancı bir sesin bu eve, bu sığınağa girebileceğinin kesinliği... Sokak boş ve sakindi. Sadece, inik tahta panjurun arkasına sığınmış, görünmez bir kadın piyano çalıyordu. Sonra her şey sustu. Aynı saatte Mariette, pazar günlerine mahsus “domuz derisi taklidi” çantasını iki eldivensiz ve iri eliyle kavramış, sevgilisinin onu beklediği Sèvres-Croix-Rouge İstasyonu’na doğru hızla ilerliyor, Guillaume ise Compiègne Korusu’nda, yanında oturan sarışın ve şişman kadına şöyle diyordu: “Beni suçlaması kolay, ben kötü bir koca değilim, oysa karım...” Nadine, Arlette’in küçük yeşil arabasında, Lüksemburg Bahçesi parmaklıkları boyunca ilerliyordu. Kestane ağaçları çiçeklenmişti. Çocuklar küçük, kolsuz baharlık süveterleri içinde koşturuyordu. Arlette, onu kimsenin beklemediğini düşünüyordu acıyla; onu kimse sevmiyordu. Kıymetli yeşil arabası ve annelere güven telkin eden, bağa çerçeveli yuvarlak gözleri için ona tahammül ediyorlardı. Nadine’e ne mutlu!

Güçlü bir rüzgâr esiyordu; aniden sola doğru savrulan fıskiye, ışıklı damlalarını yoldan geçenlerin üzerine sıçratıyordu. Sainte-Clotilde Parkı’ndaki ağaçlar hafifçe hareketlendi.

“Ne huzur,” diye düşündü Agnès.

Gülümsedi; dudaklarını hafifçe aralayan bu güvenli, ağır ve nadide gülümsemeyi ne kocası ne de büyük kızı biliyordu.

Ayağa kalktı, sessizce güllerin suyunu değiştirmeye gitti; saplarını özenle kesti; güller yavaş yavaş soluyor, taçyaprakları sanki istemeye istemeye, endişe ve ilahî bir tevazuyla ayrılıyordu.

“Buranın havası ne güzel,” diye düşündü Agnès.

Evi... Sığınak, sıcak ve kapalı bir kabuk, dışarının gürültüsüne kapalı. Las Cases Sokağı, kış alacakaranlığının bu karanlıklar adası boyunca yürürken, kapının üzerinde, taştan oyulmuş, gülümseyen kadın figürünü, dar bantlarla süslenmiş o yumuşak, tanıdık yüzü gördüğünde, kendini gizemli bir şekilde sakinleşmiş, rahatlamış, huzurlu bir mutluluğun dalgalarına kapılmış gibi hissederdi. Evi... Harikulade sessizlik, eşyaların hafif, gizli gıcırtıları, karanlıkta belli belirsiz pırıldayan narin sedef kakmalar; tüm bunları ne çok seviyordu. Oturdu, kendini bir koltuğun kucağına bırakıverdi; daima dimdik duran, sırtını asla kamburlaştırmayan, başını eğemeyen o.

“Guillaume nesneleri insanlardan daha çok sevdiğimi söylüyor... Mümkündür!”

Tatlı ve sessiz bir sihirle etrafını sarıyordu nesneler. Bağa ve bakır süslemeli duvar saati, sessizlikte yavaşça ve huzurla işliyordu.

Karanlıkta parlayan gümüş kâsenin nağmeli ve tanıdık çınlaması, tıpkı bir arkadaş gibi her harekete, her soluğa karşılık veriyordu.

Mutluluk? “Onun peşinden sürüklenirsin, onu ararsın, bu çabayla kendini tüketirsin, oysaki şuracıktadır,” dedi kendi kendine, “artık hiçbir şey beklemediğin, hiçbir şey ummadığın, hiçbir şeyden şüphelenmediğin anda ortaya çıkar. Bir de tabii çocukların sağlığı...” ve gayriihtiyarı eğilerek dudaklarını Nanette’in alnına dokundurdu. “Tıpkı bir çiçek gibi tazecik, Tanrı’ya şükürler olsun. Hiçbir beklentinin olmaması, ne büyük huzur. Ne kadar da değiştim,” diye düşündü, geçmişini, Guillaume’a olan çılgın aşkını, sonbahar akşamları boyunca onu beklediği Passy’nin derinliklerinde yitip gitmiş o küçük parkı hatırlayarak. Ailesi, iğrenç kayınvalidesi, kız kardeşlerinin hüzünlü, küçük, siyah salonda çıkardığı tantanalar. “Ah! Sessizlikten asla bıkmayacağım.” Gülümsedi. Eski Agnès, genç ve soluk yüzünü çevreleyen kara örgüleriyle, yanı başında oturmuş da kuşkucu bir tavırla onu dinliyormuş gibi kısık sesle konuştu:

“Evet, şaşırdın, değil mi? Değişmişim, değil mi?”

Başını salladı. Onun anılarında, geçmişteki her gün yağmurlu ve hüzünlü, her bekleyiş beyhude, her söz zalim ya da yalanlarla doluydu sanki.

“Ah, insan nasıl olur da aşka özlem duyar? Ne mutlu ki Nadine bana çekmemiş. Bu çocuklar öyle soğuk, öyle sertler ki. Nadine daha çocuk ama ileride bile, asla ne benim gibi sevebilir ne de acı çekebilir. İyi ki de, zaten, iyi ki de öyle, Tanrım. Öyle görünüyor ki, Nanette de tıpkı ablası gibi olacak.”

Gülümsedi: Bu dolgun, pembe ve pürüzsüz yanakların, bu kararsız hatların bir kadın yüzüne dönüşeceğini hayal etmek ne kadar garipti. Elini uzattı, ince siyah saçları hafifçe okşadı. “Ruhumun dinlendiği yegâne zaman,” diye düşünürken, bir sigara yakıp gözlerini kısarak “ruhum dinleniyor...” diyen bir gençlik arkadaşı geldi aklına. Ama Agnès sigara içmezdi. Hayal kurmayı değil, asıl böylece oturmayı, gayet sıradan ve kurallı bazı işlerle meşgul olmayı severdi: dikiş, örgü, düşüncelerini azaltmak, kendini aşağılamaya, sakin ve sessiz kalmaya zorlamak, kitapları dizmek, onların evinde şampanya servisinde kullanılan Bohemya kristalinden bardakları, o eski moda, ağızları altın şeritli, uzun kadehleri özenle yıkayıp tek tek kurulamak. “Mutluluk... Evet, yirmi yaşındayken mutluluk bana daha değişik, korkunç ve uçsuz bucaksız gelirdi oysa tüm arzuların sonuna doğru yaklaştıkça, o tutkular mükemmel bir şekilde küçülüyor ve daha erişilebilir hale geliyor,” diye düşünürken, içinde başlanmış bir işin, ipeklerin, yüksüğünün ve altın makasının olduğu sepetini dizlerinin üzerine koydu. “Aşkı sevmeyen bir kadına daha ne gerek var?”

“Rica etsem beni burada indirir misin Arlette?” diye sordu Nadine.

Saat üç olmuştu. “Biraz yürürüm,” dedi kendi kendine. “İlk gelen olmak istemiyorum.”

Arlette ricasını yerine getirdi, Nadine yere atladı.

“Teşekkürler canım.”

Araba gitti. Odeon Sokağı’nı, sabırsızlığını ve bedenini saran canlı hevesi bastırmaya çabalayarak tırmandı. “Sokağı seviyorum,” diye düşündü, etrafına dostluk ve minnetle bakarken. “Evde boğuluyorum. Genç olduğumu, yirmi yaşında olduğumu, şarkı söylemeden, dans etmeden, yüksek sesle konuşmadan, gülmeden duramayacağımı anlayamıyorlar. Mutluyum ben.” Elbisesinin ince kumaşının altından, rüzgârın bacaklarına doğru esişini hazla hissediyordu. Hafif, havai, özgür ve kanatlanmış; şu anda dünya üzerinde hiçbir şey onu durduramazmış gibi geliyordu. Umutla yükselmiş halde “öyle anlar var ki, insan hiç zorlanmadan uçabilir,” diye düşündü. Dünya ne kadar da güzel, ne kadar da sevilesiydi! Öğle güneşinin ışıltılı seli dinginleşiyor, yerini soluk ve sakin bir ışığa bırakıyordu; her sokak köşesinde, kadınlar sepetlerini yoldan geçenlere uzatarak fulya demetleri satıyordu. Kafelere, kafelerin önlerine aileler keyifle yerleşmiş, ilk komünyonuna katılmış, yanakları ateşli, gözleri çakmak çakmak küçük bir kızın çevresini sarmış nar şurubu içiyorlardı. Çarşı iznine çıkmış askerler ve büyük, kırmızı, eldivensiz elleri, siyah elbiseleriyle kadınlar ağır ağır, kaldırımları tıkayarak yürüyorlardı. Yoldan geçen bir oğlan dudaklarını öper gibi uzatarak ve Nadine’e aç gözlerle bakarak, “Güzellik,” diye seslendi. Nadine güldü.

Bazen, aşkın kendisi bile, Rémi’nin imgesi bile siliniyordu. Geriye sadece, neredeyse katlanılmaz keskinlikte ama sanki en gizli derinliklerinde garip ve tatlı bir iç sıkıntısı barındıran, bir yücelik, bir ateş, bir kıvanç duygusu kalıyordu.

Rémi’nin onu bekleyeceği küçük bistronun eşiğinde, birden, “Aşk? Acaba Rémi bana âşık mı?” diye sordu kendine. “Peki ya ben? Her şeyden önce arkadaşız biz, ama ne? Arkadaşlık, güven ancak yaşlılar içindir! Şefkat bile bize göre değil! Aşk bambaşka bir şey,” diye geçirdi içinden, bazen sanki öpücüklerin, en tatlı sözlerin bile derinliklerinde saklanan o can yakan diken geldi hatırına. İçeri girdi.

Kafe boştu. Güneş parlıyordu. Duvarda bir saat işliyordu. Oturduğu küçük iç salona şarap kokusu ve mahzen ferahlığı sızıyordu.

Rémi orada değildi. Kalbinin, göğüs kafesinde ağır ağır sıkıştığını hissetti. “Gerçi üçü çeyrek geçiyor, doğru. Ama beni bekleyemeyecek miydi?”

Rastgele bir içecek ısmarladı.

Kapı her açıldığında, eşikte bir adam silueti her belirdiğinde, şu inatçı kalp coşkuyla ve fırtınayla çarpıyor, içini büyük bir mutluluk kaplıyor ve her seferinde içeri giren bir yabancı oluyor, ona dalgın dalgın bakıyor ve gidip gölgede bir yere oturuyordu. Ellerini masanın altında öfkeyle sıkıp büktü.

“Nerede kaldı yahu? Niye gelmiyor ki?”

Sonra başını eğiyor ve yine beklemeye koyuluyordu.

Duvar saati, on beş dakikada bir acımasızca çalıyordu. Gözlerini saatin akrebine dikmiş, sanki mutlak bir hareketsizlik ve sessizlik zamanın akışını yavaşlatabilecekmiş gibi kıpırdamadan bekliyordu. Üç buçuk. Üç kırk beş. Ve daha bu bir şey değildi. Yarım saatin başıyla sonu arasında çok fark yoktu; üçü kırk geçe de aynı şekilde ama “Dörde yirmi var, dörde çeyrek var,” dendi mi her şey bitti, mahvoldu, geri dönüşsüz olarak kaybedildi demekti! Gelmeyecek, onunla alay etti! Şu anda kiminle birlikte acaba? Acaba kime “Nadine Padouan mı? Onu bir güzel işlettim!” diyor? Buruk ve acı birkaç damla gözyaşının gözlerini yaktığını hissetti. Hayır, hayır, olamaz! Saat dört. Dudakları titriyordu. Çantasını açtı, pudranın ponponuna üfledi; havalanan pudra onu boğucu ve parfümlü toz bulutuyla çevreledi; küçük aynada hatlarını tıpkı suyun altındaymış gibi titrek ve biçimsiz görüyordu. Vahşice dişlerini sıkarak, “Hayır, ağlamayacağım,” diye düşündü. Parmakları titreyerek rujunu aldı, dudaklarına sürttü, gözlerinin altındaki o ipeksi, mavimtırak, pürüzsüz çukuru, tam da ileride ilk çizginin yerleşeceği o yeri pudraladı. “Niye yaptı bunu?” Bir akşam, bir öpücük, tek istediği bu muydu yani? Bir an için, umutsuz bir aşağılanma hissine kapıldı. Mutlu ve varlıklı bir çocukluğun bile ihtiva edebileceği tüm acı anılar ruhunda canlandı; on iki yaşında, babasından haksız yere yediği o tokat. O adaletsiz öğretmen. Geçmişinin derinliklerinden, zamanın dibinden “We won’t play with you. We don’t play with kids”2 diyerek gülüşen o küçük İngiliz kızları.

“Canım yanıyor. İnsanın canının bu kadar yanabileceğini bilmezdim.”

Artık saate bakmıyordu. Hareketsizce oturuyordu. Nereye gitse? Burada, kendini güvende, yerli yerinde hissediyordu. Acaba kaç kadın onun gibi beklemiş, onun gibi gözyaşlarını içine akıtmış, onun gibi bu sahte deri kaplı, eski bankın bir hayvan kürkü gibi sıcak ve yumuşak dokunuşlu yüzeyini mekanik hareketlerle okşamıştı? Ama aniden, içini yeniden kibirli bir güç hissi kapladı. Ne önemi vardı ki bunun? “Canım yanıyor, mutsuzum.” Ah, yepyeni güzel sözler: aşk, acı, arzu. Bütün bunları yumuşakça dudaklarında şekillendiriyordu.

“Beni sevmesini arzuluyorum. Gencim. Güzelim. Beni sevecektir ve o olmasa başkaları sevecektir,” diye mırıldanırken parlak ve bir pençeyi andıran sivri tırnaklı ellerini öfkeyle sıkıyordu.

Saat beş... Küçük loş salon, bir anda tıpkı bir mangalın altın rengi ağzı gibi aydınlandı. Güneşin açısı değişmişti; bardağını yapış yapış eden altın rengi Chartreuse likörünü alevlendirdi, hemen karşısındaki telefon kulübesini aydınlattı.

“Bir telefon mu etsem?” diye düşündü kızgınlıkla. “Belki de hastadır?”

“Haydi oradan,” dedi omuzlarını öfkeyle silkerek.

Yüksek sesle konuşmuştu; irkildi. “Neyim var benim böyle?” Bir yolun üzerinde, ölmüş halde, kanlar içinde hayal etti onu: Arabayı deli gibi sürüyor...

“Telefon etsem mi? Hayır!” diye mırıldandı, yüreğinin zayıflığını, korkaklığını ilk kez hissederek.

Aynı zamanda, içinin derinlerinde, sanki gizemli bir ses mırıldanıyordu: “Bak. Dinle. Hatırla. Bu günü asla unutmayacaksın. Yaşlanacaksın. Ama ölüm saatin geldiğinde bile, güneşin altında çarpan bu açık kapı gelecek gözlerinin önüne. Çeyrek saatlerin çalışını şu saatten duyacaksın ve sokağın gürültüsünü, bağırtısını...”

Ayağa kalktı, toz ve tebeşir kokan küçük telefon kulübesine girdi: Duvarlar kurşunkalemle yazılmış notlarla doluydu. Gözleri uzun süre, bir köşeye çizilmiş kadın figürüne takılı kaldı.

Sonunda Jasmin 10-32’yi aradı.

“Alo,” diye açtı telefonu bir kadın sesi, yabancı bir ses.

“Mösyö Rémi Alquier’in evi mi acaba?” diye sordu ve kendi sözlerinin sesinden ürktü: Sesi titriyordu.

“Evet, kim aramıştı?”

Nadine sustu; tembel, yumuşak bir gülüşü net olarak duydu, bir sesleniş:

“Rémi, bir Matmazel seni arıyor... Ne? Mösyö Alquier burada değil, Matmazel.”

Nadine ahizeyi yavaşça yerine bıraktı, çıktı. Saat altı olmuş ve mayıs güneşinin parlaklığı gölgelenmişti; havayı hüzünlü ve hafif bir alacakaranlık kaplamıştı. Lüksemburg Bahçesi’nden yeni sulanmış bitki ve çiçeklerin kokusu yükseliyordu. Nadine rastgele bir sokağa, sonra bir diğerine daldı. Yürürken hafiften ıslık çalıyordu; evlerin derinliklerinde ilk lambalar, henüz aydınlık olan sokaklarda ilk gaz lambaları yanmaya başladı: Alevleri gözyaşlarında kırılarak parlıyordu.

Las Cases Sokağı; Agnès Nanette’i yatırmıştı. Nanette uyukluyor ama yarı uyanık halde, tereddütlü, yumuşak, karşısındakine güvenen bir ses tonuyla kendi kendiyle, oyuncaklarıyla, gölgelerle konuşuyordu. Ama Agnès’in ayak sesini duyar duymaz ihtiyatla susuyordu.

“Daha şimdiden ha,” diye düşündü Agnès.

Loş salona girdi; ışıkları yakmadan geçti, gidip pencerenin kenarına dirseklerini dayadı. Gökyüzü kararıyordu. İçini çekti. Bahar günü içinde, akşam olunca yükselmeye başlayan bir tür gizli bir acılık taşıyordu. Tıpkı pembe ve kokulu şeftalilerin ağızda buruk bir tat bırakması gibi. Guillaume nerede kalmıştı? Temiz ve boş yatağı hayal ederek, “Bu gece eve kesin dönmeyecek. Daha iyi,” dedi kendi kendine. Eliyle soğuk cama dokundu. Guillaume’u böyle kaç kez beklemişti? Geceler ve geceler boyu, sessizlikte saatin tiktaklarını, yukarı çıkan asansörün gıcırtısını, ağır ağır yukarı çıkan, kapısını geçen, tekrar aşağı inen asansörü dinleyerek. Geceler ve geceler boyu, önce ümitsizlikle, ardından sıtkı sıyrılarak ve sonra da ağır ve ölümcül bir umursamazlıkla.

Peki ya şimdi? Hüzünle omuzlarını silkti.

Sokak boştu, mavimtırak bir duman her şeyin üzerinde dalgalanıyordu, sanki bulutlu gökten, ince bir kül yağmuru hafifçe serpiştirmeye başlamıştı. Bir sokak lambasının altın yıldızı karanlığın içinde parladı ve Sainte-Clotilde’in kuleleri geri çekilir, ufukta yitip gider gibi oldu. Taşradan dönen, çiçek yüklü küçük bir araba geçti; farlara asılı fulya demetlerini görmelerine az kalmıştı. Kapıcılar kapı önlerinde, hasır sandalyelerine oturmuş, kollarını sarkıtmış, dizlerinin üzerine bırakmış konuşmadan duruyorlardı. Tüm pencerelerin panjurları kapanıyor, sadece ince aralıklardan pembe bir lambanın zayıf ışığı sızıyordu.

“Eskiden,” diye hatırladı Agnès, “henüz Nadine’in yaşındayken bile, Guillaume’u boşu boşuna, uzun saatler boyu beklerdim.” Guillaume’un o zamanlardaki halini ya da en azından kendisine göründüğü halini gözünün önüne getirmeye çalışarak gözlerini yumdu. O kadar yakışıklı mıydı? O kadar çekici? Tanrım, şüphesiz bugünkünden daha zayıftı, yüzü daha sıkıntılı, daha sert, dudakları güzel. Öpücükleri... Hüzün ve acıyla hafifçe güldü.

“Nasıl da seviyordum onu... Geri zekâlı... Geri zekâlı mutsuz kadın... Bana aşk sözleri etmezdi. Beni öpmekle yetinirdi, kalbimi şefkat ve acıdan eritene kadar öpmekle. On sekiz ay boyunca bana ne ‘Seni seviyorum...’ dedi, ne de ‘Seninle evlenmek istiyorum...’ Hep orada, hazırda durayım, ona bağımlı kalayım. ‘Elimin altında,’ derdi. Bense, mutsuz salak kadın, bundan zevk alıyordum. Bozgunun bile sarhoş ettiği yaştaydım. Sonra da hayallere dalıyordum: ‘Beni sevecek. Karısı olacağım. Bağlılığım, aşkım sayesinde, beni sevecek.’”

Geçmişin derinliklerinde kalmış bir bahar akşamını, olağanüstü bir netlikle hatırladı. Gerçi hava bu akşamki gibi güzel ve yumuşak değildi. Gün ağarır ağarmaz yapraklarla kaplı ağaçların arasından nehir gibi akan ağır ve buz gibi sağanakların boşaldığı, Paris’in o yağmurlu ya da soğuk baharlarından biriydi. Çiçeklenmiş kestane ağaçları, upuzun günler, ılık hava gaddar bir şaka gibidir o zamanlar. Küçük, boş bir parkta, bir banka oturmuş onu bekliyordu; yağmuru yemiş çimler acı bir koku yayıyordu; damlalar, geri dönüşü olmayan dakikaların akışını yavaşça ve hüzünle sayarak su birikintisine düşüyor, soğuk gözyaşları yanaklarından süzülüyordu. Gelmiyordu. Yanına bir kadın oturmuş, hiçbir söz etmeden ona bakmış, yağmurun altında kamburunu çıkartmış, “biri daha” der gibi, acıyla dudaklarını sıkmıştı.

Eskiden yaptığı gibi mekanik bir hareketle boynunu bükerek başını biraz eğdi, koluna yasladı. İçinde derin bir hüzün yükseliyordu.

“Nedir bu? Mutluyum oysa, öylesine sakin, öylesine huzurluyum. Böyle hatıralara dalmak neye yarar? Ancak ruhumda gayet gereksiz bir kin ve öfke uyandırmaya, Tanrım!”

Fakat birden, kendisini Bois’nın siyah ve ıslak hıyabanlarından geçiren taksinin imgesi hatırına geldi ve Guillaume çıplak göğsünü, sanki suyu çıkartılan bir meyve gibi yumuşakça, zalimce sıkarken açık camlardan içeri dolan o temiz, soğuk havanın tadını ve kokusunu yeniden bulmuş gibi oldu. Kavgalar, uzlaşmalar, acı gözyaşları, yalanlar, delicesine korkaklık ve gülerek “Kızdın mı? Sana azıcık acı çektirmek hoşuma gidiyor,” deyip eline dokunduğu sırada o ani, tatlı mutluluk.

Birden, anlaşılmaz bir ümitsizlikle, “Geçti bunlar, bir daha geri gelmeyecek,” deyiverdi yüksek sesle. Aniden, yaşların sel olup gözlerinden fışkırdığını, yüzüne aktığını hissetti. “Hâlâ acı çekmek isterdim.”

“Acı çekmek, umudumu yitirmek, birini beklemek! Artık beklediğim hiç kimse yok bu dünyada! Yaşlıyım. Bu evden nefret ediyorum!” diye düşündü ani bir kızgınlıkla. Bu huzurdan, bu sükûnetten! Peki ya çocuklar? Evet, analık yanılsaması en inatçı, en nafile olanı. Evet, onları seviyorum, hayatta tek varlığım onlar ama yetmiyor. Kaybettiğim yılları, kaybettiğim acıları yeniden bulmak isterdim. Şimdi aşk yaşamak öyle tiksinç, öyle çirkin olurdu ki. Keşke yirmi yaşında olsaydım! Ne mutlu Nadine’e! Ama şimdi şüphesiz Saint-Cloud’da golf oynuyordur! Aşkı pek de merak ediyor! Şanslı Nadine!”

Ürperdi. Ne kapının açıldığını, ne de Nadine’in halının üzerinde ilerleyen adımlarını duymuştu. Gözyaşlarını gizliden silerek, hızla söze girdi:

“Işığı yakma.”

Nadine, cevap vermeden gelip yanına oturdu. Gece bastırmıştı ve her ikisi de gözlerini kaçırıyordu. Hiçbir şey görmediler.

Uzunca bir andan sonra Agnès sordu:

“İyi eğlendin mi, canım?”

“Evet anne,” diye cevap verdi Nadine.

“Saat kaç oldu peki?”

“Sanırım yediye geliyor.”

“Düşündüğünden erken döndün eve,” dedi Agnès, dalgın dalgın.

Nadine cevap vermedi, çıplak kollarındaki altın bilezikleri yavaşça şıngırdattı.

Onun bu haline biraz şaşıran Agnès “Ne kadar da sessiz,” diye düşündü.

“Neyin var canım? Yorgun musun?” diye sordu yüksek sesle.

“Biraz.”

“Erken yatarsın. Şimdi git, ellerini yıka. Beş dakikaya sofraya oturacağız. Koridordan geçerken gürültü yapma, Nanette uyuyor.”

Aynı anda, telefonun zili yankılandı. Nadine hızla başını kaldırdı. Mariette belirdi.

“Matmazel Nadine’i arıyorlar.”

Nadine, kalbi göğüs kafesinde gizlice atarak ve annesinin bakışının farkında olarak, salonu yavaşça geçti. Arkasından telefonun bulunduğu küçük çalışma odasının kapısını hiç ses çıkartmadan kapattı.

“Nadine?.. Benim, Rémi... Of, ne kadar da sinirlenmişiz... Affedin beni, haydi ama... Bu kadar gaddar olmayın... Ama özür dilediğime göre! Hey, hey,” diyordu, huzursuz bir hayvanı sakinleştirir gibi. “Biraz anlayışlı olun ama lütfen, Matmazel... Ne istiyorsunuz siz? Eski türden bir münasebet, bir tür sadaka... Ah Nadine, o bana bahşettiğiniz, güzelim hiçbir şeylerle yetinmemi beklemiyorsunuz herhalde?.. Ha?.. Ha?” diye tekrar etti ve Nadine, o sıkıca kapatılmış dudaklardan dökülen şehvetli ve nazik kahkahanın yankısını tanıdı. “Beni affetmelisiniz. Sinirli olduğunuzda ve yeşil gözlerinizden alevler fışkırırken sizi öpmekten nefret etmiyorum. Onları görür gibiyim. Yanıyorlar, değil mi? Yarın? Yarın, aynı saatte, olur mu?.. Ha?.. Atlatmak yok, söz veriyorum... Ha?.. Müsait değil misiniz? Duy da inanma! Yarın? Aynı yerde, aynı saatte. Ama söz veriyorum ya... Yarın?” diye tekrar etti.

“Yarın,” dedi Nadine.

Rémi güldü:

“There’s a good girl. Good little girlie. Bye bye.”3

Nadine koşarak salona girdi. Annesi yerinden kıpırdamamıştı.

“Karanlıkta ne yapıyorsunuz anne?” diye bağırdı ve sesi, çınlayan gülüşü, Agnès’in ruhunda, arzuya benzer, karmaşık ve acı bir duygu uyandırdı. “Gece oldu!”

Bütün lambaları yaktı. Halen ıslak gözleri parlıyordu; yanaklarına karanlık bir alev yükselmişti. Şarkı mırıldanarak aynaya yaklaştı, saçlarını düzeltti, mutlulukla aydınlanmış yüzüne, aralık ve titreyen dudaklarına baktı.

“Bak sen, nasıl da bir anda neşelendin,” dedi Agnès.

Kendini gülmeye zorladı ama dudaklarından ancak gıcırtılı ve hüzünlü bir sırıtış dökülebildi. Düşündü: “Körmüşüm ben! Bu kızcağız âşık yahu! Ah, fazla serbest yetişti, ben fazla zayıfım, beni asıl endişelendiren de bu.” Oysa kalbinde, o acıyı, o ıstırabı tanıyor; eski bir dost gibi selamlıyordu. “Yeminle, kıskandım!”

“Arayan kimdi? Çok iyi biliyorsun ki baban yabancılardan gelen bu telefonları ve o gizli kapaklı buluşmaları hiç tasvip etmiyor.”

“Anlamıyorum anne,” dedi Nadine. Masumiyetle parlayan gözleri annesine dikilmiş olduğu halde, derinliklerinde saklanmış gizli düşüncelerin okunmasını imkânsız kılıyordu: Anne, ezelî düşman, ahmak ihtiyar, hiçbir şeyden anlamaz, hiçbir şeyi görmez, kabuğuna kıvrılır ve ancak gençliğin yaşamasını engellemekle meşguldür! “Yemin ederim ki anlamıyorum. Sadece cumartesi oynanmayan tenis maçı yarına alınmış. Hepsi bu.”

“Demek hepsi bu, gerçekten!” dedi Agnès ama sesinin kuru ve sert tonu kendisini bile şaşırtmıştı.

Nadine’e baktı. “Delirmiş olmalıyım. Bunlar o eski hatıralar. O daha bir çocuk.” Bir an zihninde, uzun, siyah örgülü, pus ve yağmurun altında kaybolmuş bir parkta oturan genç kızın görüntüsü yeniden canlandı; hüzünle baktı ona ve ebediyete kadar hafızasından kovdu.

Elini hafifçe Nadine’in koluna koydu.

“Haydi, gel,” dedi.

Nadine, küçük alaycı bir gülüş attı. “Acaba onun yaşına geldiğimde... bu denli saf mı olacağım ben de? Ve bu denli sakin? Mutlu annem benim,” diye düşündü tatlı bir küçümsemeyle. “Masumiyet ve iç huzuru ne de hoş şeyler.”

1. (İng.) Parlaklık, gösteriş.

2. (İng.) Seninle oynamayacağız. Çocuklarla oynamıyoruz.

3. (İng.) İyi kız. Uslu küçük kız. Hoşça kal.

MUTLU SAHİLLER

Balo elbisesi içinde, zayıf ve bronzlaşmış sırtı, pırlanta tokalarla kulaklarının arkasına tutturulmuş sarı saçlarıyla genç bir kız, soğuk, tepeden bakan, alaycı ve yanakları dans etmekten al al olmuş yüzünü, zarif, uzun boynunun üzerinde dikleştirerek geçti. Madam Boehmer gülümsedi, hüzünlü bir keyifle kızını inceledi ve “Ne kadar da güzel... Ne kadar da büyüdü... Elbisesi büyüleyici,” diye düşündü bir kez daha.

Çiftler, kapıyı süsleyen, mavi kurdelelerle tutturulmuş ökseotunun altında durabilsinler diye kenara çekildi. İç geçirdi. Yaşlı bir kadındı o. Yıl sonu balosu, dansçılar, müzik, genç sesler, tüm bunlar onu huzursuzlandırıyor ve üzüyordu. Ölüm ya da ciddi hastalık olmaksızın akıp geçen bir yıla duyulan tatsız şükrana karışan yorgunluk ve takdiri ilahiye meydan okuma duygusuyla, bitkin ve yer yer kızarmış yüzünü ağır ağır salladı. Bağa saplı monoklünün arkasından, kızının arkadaşlarına soğuk bir ifadeyle baktı.

“Bir tarz... Makyajlar, kadınların taktığı türden mücevherler. Christiane ne kadar da farklı!”

Christiane, arkadaşlarıyla çevrelenmiş halde çıkıyordu. Annesi, kendisini beklemesini işaret etti ama genç kız etrafına, sanki dünyayı yansıtıcı bir yüzey olarak gören ve orada yalnızca, bir adamın merakı ya da arzusunun güzelleştirdiği kendi imgesini arayan gençliğin o hızlı, sert, parlak, muzaffer bakışlarını atıyordu. Christiane’ın gözünde, Madam Boehmer de tıpkı diğer anneler gibi, diğer gölgelerin çevrelediği, dayanıksız ve sakin bir gölgeden ibaretti.

Madam Boehmer bu sırada onun koluna dokunmaktaydı:

“Eve mi dönüyorsun canım?”

“Hayır anne, geceyi Marie-Claude’larda bitireceğiz.”

Madam Boehmer hafifçe içini çekti:

“Aa? Saat sabahın ikisi oldu, yavru kuşum...”

“Biliyorum,” diye cevap verdi Christiane, alaycı ve sabırsız bir tonla. “Yedi yaşında değilim ki artık, canım anneciğim,” diye de ekledi ve eğilerek, annesinin saçlarına, gaga darbesini andıran kuru ve hafif bir öpücük kondurdu.

Arkadaşları Madam Boehmer’i, yaşından, annelik vasfından, “iyi huylu”, “safdil” bir kadın olma şöhretinden kaynaklanan alaycı bir tenezzülle birlikte, kıskançlık da içeren belli bir saygıyla da selamlıyorlardı, zira Boehmer dikiş makinelerinin ışıltısı, siyah elbiseli bu tıknefes ve solgun kadının üzerine yansıyordu; geçerken Christiane’ın koluna giren bir genç kız “Zengin kocakarı!” diye düşündü.

Gülerek sordu:

“Gerald’la mı buluşacaksın, yavru kuş? İstersen seninle çıkayım da annen anlamasın?”

Christiane, Lido Plajı’nın güneşinin verdiği bronzluğu hâlâ kaybetmemiş güzel omuzlarını silkti.

“Ne fikir ama! Annem alışkındır, merak etme. Zaten Jerry’le nişanlandığımı ve yirmi iki yaşında olduğumu gayet iyi biliyorlar canım.”

Dışarıda kar yağıyordu; Champ-de-Mars’ın ağaçları beyaz ve buzlu bir pusun içinden belli belirsiz seçiliyor, pembe sokak lambalarının her biri kırağı halesiyle çevrelenmiş halde parlıyordu.

Christiane arabasını çalıştırdı ve yola koyuldu. Camı indirmişti ve içeride, iri, ağır ve soğuk damlalara dönüşen kardan pulcuklarla yüklü rüzgâr saçlarının üzerinden esiyordu. Pembe kâğıttan şapkalar takmış bir erkek grubu geçti.

“Bayram günlerinin dayanılmaz bayağılığı,” diye düşündü Christiane; “seneye bu vakitler, Gerald’la Saint-Moritz’de olacağız.”

Soğuk ve tiz genç sesiyle, altı ay sonrası hakkında rahatlıkla konuşabiliyordu:

“Eylülde şunu yapacağım; martta bunu. Haziranda Cowes’deki yat yarışlarında olacağım; yazın ise Cannes’ da.”

Madam Boehmer ise mırıldanırdı:

“Eğer her şey yolunda giderse, yavru kuşum, eğer mümkün olursa. Hayat bu, evladım.”

Fakat Christiane, “Senin kuşağın istemesini bilmiyordu anne. İstemek yeterli. Make up your mind and stick to it. That’s all,”4 diye cevap verdi.

Seine’in üzerinden geçiyordu; doğuda çok zayıf, leylak rengi bir ışık belirdi. Geç olmuştu. Gerald, Mont-Thabor Sokağı’ndaki küçük barda bekliyordu onu; genellikle bu kuytu mekânda ve tenha olduğu belli saatlerde buluşuyorlardı.

Gerald’ın kendisini beklediği mekâna yaklaştıkça, her zamanki gibi kalbinin göğüs kafesinde yavaşça ve acıyla sıkıştığını hissediyordu. Onu düşündüğünde, kısık sesle ve tereddüt içinde şu söz dökülürdü ağzından:

“Aşk mı?”

Tıpkı, tanıdığını düşündüğün, yoldan geçen birinin adını şüpheli bir vurguyla fısıldar gibi. Gerald, iki yıldır resmî nişan tarihlerini erteleyip duruyordu ve böylece aşk ilişkilerine kazandırdığı kaygı ve belirsizlik çeşnisi ilk başlarda Christiane’ın hoşuna giderken, artık canını sıkıyor, ona karşı olan derin hislerini, gizli bir acının dikenine doluyordu.

Gerald’ın eski bir ilişkiyi bitirmekte zorlandığını biliyordu. Yaşının verdiği, haksız yere gençliğin gözü kördür denen halbuki ancak o zaman hayata, aşka bir oyun gibi tam karşıdan bakılabilen, zira henüz hiç mağlubiyeti tatmamış, henüz sırtı soğuk toprağa değmemiş olunan o yaşın verdiği berraklıkla kabullenmişti bu durumu.

Gerald, Jerry, Gérard Dubouquet yirmi beş yaşında, gözleri yeşil, burnu uzun ve bir tilkininki gibi hareketli, saçları sarı bir çocuktu. Laclos’nun bakanlığında büro şefiydi, âşık ve kıskanç Madam Laclos’nunsa sevgilisiydi.

Arkadaşı ve sırdaşı Marie-Claude’a şöyle diyordu Christiane:

“Anlıyorsun ya, sevmiyor ama ayrılamıyor. Fizyolojik bir durum, duyularla ilgili, anlıyorsun değil mi, canım?”

Bu cinsel ve tensel açıdan bakınca her şeyi kabullenebiliyor, her şeyi affedebiliyordu. Fazlasıyla sakin, aklı başında olduğundan ve “Ah! Teşekkürler ama sıkıntıya gelemeyeceğim. Sığırcık yavrusu değilim ki ben, neyle karşı karşıya olduğumun gayet farkındayım,” diyebildiğinden ötürü aşkı ancak parçalı ve eksik bir şekilde tanıyabilmişti ve annesinin takılarıyla oynamasına izin verilmiş fakat kendisine emanet edilenlerin sahte inciler olduğunu anlamadığından onları özenle, gülünç ve dokunaklı bir hürmetle evirip çeviren bir çocuk gibi, duyular dünyasına dair naif ve abartılı bir fikre sahipti.

Marie-Claude’un küçük salonunda ya da Christiane’ın stüdyosunda, kız arkadaşlarıyla duyuların alışkanlıklarından, fiziksel aşkın köleleştiriciliğinden, “annelerimizin, o zavallı kadıncağızların gördüğü gibi değil, olduğu gibi” hayattan bahseder, yumuşak ve pürüzsüz ciltlerinin altında hâlâ o çocuksu kırmızı kanın aktığı genç yüzlerini bilgelikle sallarlardı. Mamafih Gerald, artık bezdiği yaşlı metresinden ayrılma kararını bir türlü veremiyor çünkü kendisine düşman kesilmesinden ve o pek güçlü Laclos’la arasını bozmasından çekiniyordu. Zira Gerald insanın arzularının, hevesin tatminiyle para arasında gidip geldiği yaştaydı ve tıpkı bir kelebek gibi, şımarık uçuşunu bir türlü düzene sokmayı beceremeden, bir çiçekten diğerine gidiyor, bir güçlü metresinin, bir zengin genç kızın üzerine konuyordu. Zaten kendini öyle yüksekte görüyor, henüz öylesine genç ve güçlü hissediyordu ki, bu kadar erken yaşta birine bağlanmayı küçümsüyor, belki de yakın bir gelecekte kendisini bekleyen daha büyük bir mutluluktan, daha yüklü bir çeyizden kendini mahrum etmekten çekiniyordu. Elindeki malın değerini henüz tam kestiremediği için sabretmeyi, çok düşük bir fiyata bırakma riskini almamayı tercih eden bir tüccar gibi tereddüt ediyordu.

“Âşığım,” diye düşündü Christiane, bomboş ve karanlık Concorde Meydanı’na dalgın bir bakış atarak.

“Gerald’dan önce hiç kimseyi sevmedim,” diye mırıldandı, başkalarına hayli kısa ve havai görünen, oysa kendince upuzun ve dolu dolu geçen on altı ile yirmi iki yaşı arasındaki yılları aklından geçirerek. Gerald’ın okşayışlarının hatırasına gülümsedi ve hafif bir kızarıklık, kendisine bir an için ergenliğin vahşi ve utangaç zarafetini kazandırarak soğuk yüzünü yumuşattı.

“Yine de harika bir şey, aşk...”

Aynı zamanda, içindeki daha yaşlı, kendisinden daha olgun olan –zira ruhumuz, geçmişteki çocuk halimizden, gelecekteki ihtiyarlığımıza kadar, barış içinde bir arada var olan, farklı yaştaki birçok varlıktan oluşur– yüreğinin şimdiden yaşlı ve bilge kısımları, mücadele ve fetih dürtüsü, gururuna alacağı ilk darbe ve ilk heyecan silindikten sonra aşkından geriye nelerin kalacağını gayet iyi biliyordu. Gerald’da daha şimdiden, yaşla birlikte ancak artacak olan nitelikleri seviyordu; zekâsını, esnek ve hesaplı hırsını, kurnazlığını ve azmini.

“Parlak bir geleceği var,” dedi kendi kendine, kendini kamu işlerinin seyrini, barışı, savaşı etkileyen bir bakan eşi, bir konsey başkanı eşi olarak hayal ediyordu.

Bileziklerini şıngırdatarak “her şey şimdikinden biraz daha iyi olacak,” diye düşündü.

Arabasını durdurdu. Sarı duvarlı küçük bar, kalın bir duman bulutu altındaydı. Gerald yoktu. Barmen dikeldi ve Christiane’a bir mektup uzattı; birkaç özür ifadesi içeriyordu mektup: “Saat dörtten önce gelmem imkânsız. Mümkünse beni bekle. Sana anlatmam gereken şeyler hayati önemde.”

Christiane kaşlarını çattı, mektubu yavaşça yırttı.

“Bu kadar erken nasıl döneyim? Beni Marie-Claude’ larda sanıyorlar.” Annesine sinirlendi: “Yalan söylemek çok can sıkıcı. Tüm şu hikâyeleri, karışıklıklarıyla bunaltıcılar.”

Oturdu, çevresindeki erkeklere ve soğuk bir küstahlıkla da “bar aşüfteleri” diye genellediği o kadınlara baktı. Bir tanesi Christiane’ın tam önündeydi, hüzünlü bir edayla boş bardağını seyrediyordu. Tek başınaydı. Adamlar geçerken omzuna hafifçe dokunuyor ve umursamaz bir edayla, “Ne haber Ginette?” diye soruyorlardı.

Kadın alçak gönüllülükle gülümsüyor ve yıpranmış ses tellerinin boğuk tonuyla, “Çok iyiyim... Ya sen?” diye cevaplıyordu.

Genç kız endamı ve ölçülü, kararsız, utangaç tavırlarıyla hâlâ güzel bir kadındı ama solgundu. Gözlerinin feri sönük, bakışları sabit, gözkapakları ise geniş ve kıpır kıpırdı. Dudakları hareketsiz ve hüzünlü bir tebessümle gerilmişti. Başına geçirdiği eprimiş siyah şapkayı, eski püskü bir kurdeleyle tutturduğu kuş tüyüyle yeniymiş gibi göstermeye çalışmıştı ve siyah elbisesinin pililerinde kumaş boyasının yeşilimtırak izi kalmıştı.

Kapı açılıp eşikte bir adam belirdiğinde, kaygı ve umut karışımı bir ifadeyle gözlerini ona çeviriyordu ve eskiden bu hareketin, yüzünü kaplayan makyaja zıt düşen utangaç zarafetiyle erkekleri cezbettiğini hatırlayarak başını yana eğiyordu. Fakat yıllar geçmiş, diğerleri gibi bu çekiciliğini de kaybetmişti. Adam ona bakmadan içeri dalıyor, kadın tekrar, tüm ağırlığıyla taburesine çöküyor ve acısını hafifletmek için barmene dönüp, yarı öksürük, yarı iç çekme karışımı, yorgun, şehvetli ve kısık bir minik “hım” nidasının düzenli aralıklarla böldüğü çatallı sesiyle, “Şansa bak!” diyordu.

Kapı yeniden açılıyordu. Yeniden doğruluyor, gözlerini parlatıyor, gülümsemesini yeniden canlandırıyor, ona erkeklerin hoşuna giden, dönüp arkadaşlarına “Bak, nazik ve neşeli gözüken bir Matmazel,” dedirten o neşe ve itaat izlenimini vermeye çalışıyordu. Zira aksine “Şu kadıncağız da, içki şişesinin dibi kadar hüzünlü yahu,” şeklinde bir düşüncenin tüm hayatının üzerine çökebilecek hızlı ve acımasız bir yargı olduğunu da deneyimlerinden biliyordu.

Fakat adam geçip gidiyordu. Kadın bıkkın ve yorulmuş halde başını eğiyor ve tatlı, kara bir uyku gibi ölümü düşünüyordu. Yine de bazen, birisi bir müddet yanına oturuyor ve bir bardak içki ısmarlıyor, sonra da gidiyordu. Sarhoş, iriyarı bir İngiliz yanaştı, iri, donuk gözleriyle kadına baktı, kalçasına acımasızca bir çimdik attı ve diğerleri gibi ortadan kayboldu.

“Hödük,” diye düşündü kabulleniş içinde, “ama oluyor böyle günler...”

Yine de, gözleri yılgınlık yaşlarıyla dolmuştu. Her biri birer yabancı olan, içinde mutluluk, güven, servet ihtimallerini de barındıran her birinde sadece para ve bu akşamın rızkını değil, samimi bir tutkuyu da aradığı bu adamlar öyle mesafeli, öyle umursamazlardı ki.

Düşünüyordu:

“Şuradaki nazik birine benziyor. Yaşlı...”

Bir an için, bu adamın (başka mirasçısı olmaksızın) kendisine bağlandığını, sipariş edeceği elbiseleri, yapabileceği seyahatleri hayal etti. Hayalinde kendini, mutluluk sayesinde her türlü endişeden sıyrılmış, yeniden gençleşmiş, güzelleşmiş halde, herhangi bir yakışıklı delikanlıyla tanışır ve onunla, içkisini pipetle yudumlayan ve etrafına gençliğin kibrini, soğukluğunu, burnu büyüklüğünü, aptallığını taşıyan ve binlerce ateşle parlayan bakışlar atan, platin saçlı bir genç kıza doğru mütevazı, âşık ve itaatkârca bir hamle yapmadan önce, o an için kendisini somurtkan bir edayla süzmekte olan bu tıknefes, uzak ihtiyarı aldatırken görüyordu.

Ginette dönüyor ve tekrar kapıya doğru bakmaya koyuluyordu. İçeri tanıdığı bir adam girdi. En son ümidini tekrar yeşerterek, aslında sadece yuvarladığı içkilerin kızgın ve geçici ışığının aydınlattığı yüzünün tutkunun aleviyle canlandığını hayal ederek, kendine şöyle dedi:

“Bu da hiç fena değil, güzel bir ağzı var, bu adam uğruna çılgınlık yapabilirim.”

Fakat usulen edilmiş birkaç manasız laftan sonra, adam onun yanından ayrılarak arkadaşlarının yanına gitti. Şaşıramayacak ya da rahatsız olamayacak denli ölümcül bir umutsuzluk içinde olduğundan, şöyle düşündü:

“Doğru ya, ne kadar da salağım, benim hatam, hatırlamam gerekirdi, kadınlardan hoşlanmadığını açıkça söylemişlerdi bana.”

Artık, bir yabancıyı fark edince sırf âdet yerini bulsun diye eteğini hafifçe sıyırıyor ve müşfik bir rehavet ve miskinlik ifadesi takınarak elini ağır ağır çorabının üzerinde gezdiriyor, çorabını düzeltiyordu zira bacaklarının güzelliğinin farkındaydı ve Noel arifesinde dışarı çıkmış bir adam, bazen, kendisini gizleyen yüze bakamayacak denli sarhoş olabilirdi. Ama kimse durmuyordu. Bu gece, sanki dünya âlem duyularını kaybetmiş, donmuş ya da kendisinden daha genç ve daha güzel kadınlar tedariklenmişti bile. Ginette yüreğinden bir ümitsizlik dalgasının yükseldiğini hissederek başını öne eğdi ve gözlerini kapadı.

Bar yavaş yavaş boşalıyordu. Saat üç olmuştu. Sonunda sadece kadın ve Christiane kaldılar. Kadın yüzüne düşen kaskatı perçemlerini kararsız ve bezgin bir hareketle kaldırdı, gözlerini Christiane’a dikti.

“Kimileri şanslı tabii. Şu kızcağızın cildi güzel ama ne kadar da kibirli bir havası var! Aptal oluyor bu genç kızlar. Ne kadar da bakımlı. Ben de en az onun kadar iyiydim...” diye düşündü; bir zamanlar Maurice’in okşadığı güzel kalça kıvrımını ve vücudunu kalbi sıkışarak hatırladı. Öyle on yıllık bir ilişkinin, neredeyse bir evlilik yaşamının ardından bu hayata yeniden uyum sağlamak çok zordu.

“Maurice öldü,” diye fısıldadı, kasvetli ve yoğun bir uyuşukluk içinde. “Beni düşünen kimse kalmadı; tek başınayım bu dünyada.” Acısını ifade edecek başka bir kelime bulmaktan âciz, yine de “Ne matrak!” diye iç geçirdi.

Christiane’ı unutmuştu. Başını kaldırdı, düşmanlık, alay ve hayranlık karışımı bir edayla baktı ona. Bu genç kız ne kadar da gururlu, sakin ve kendinden emindi! Christiane yavaşça bir sigara aldı, ucunu barın üzerinde duran altın tabakaya vurdu, barmene doğru uzattı, hürmetkâr parmakların ucunda yanan kibriti kabul etti, ikinci sınıf bir insana ancak bir umut, bir mükâfat gibi, uzaktan gösterilen pek büyük bir inayetmiş gibi belli belirsiz bir baş hareketiyle ve yarım yamalak bir gülümseyişle yem atarak teşekkür etti.

“Haydi, Chipie,” diye kendi kendine söylendi Ginette; “belli ki arkadaşı kendisini ekmiş, o da bekliyor diğerleri gibi, Tanrı büyüktür.”

Fakat gayriihtiyarı, bir bardak içki, bir sigara otlanma alışkanlığıyla, bitkin, sahte ve sevecen bir tonla mırıldanarak açık sigara tabakasına uzandı:

“Müsaade eder miydiniz?”

“Tabii ki,” dedi Christiane.

Ginette tereddüt etti; bu tarz bir kadınla daha önce hiç konuşmamıştı. Fakat dengesiz bir merakla kışkırtılarak ve yüzüne, incilerine odaklanan bu utangaç bakıştan cesaret alarak onu rahat ettirmeyi başarabileceğini düşündü.

“Ben herkesle konuşmasını bilirim, taşralı bir kızdan tutun da, yaşlı Madam Donamont’a, Laclos’ya kadar... Özel bir yetenek bu,” diye düşündü hoşnutlukla ve dudaklarının kenarına küçük, gururlu bir tebessüm kondu.

Yüksek sesle söze girdi:

“Pek bir tenha değil mi?” Sonra da ekledi: “İşler nasıl gidiyor?”

Fakat konuşurken bir nevi çekingenlikle başını çevirmiş ve barmene hitap etmeye başlamıştı.

“Kriz, ve tabii bunlar ölü saatler. Beyler içkilerini içip, çorbacının yolunu tuttular, fakat birazdan yenilerinin geleceğini göreceksiniz,” diye cevapladı barmen.

“Evet, en az gidenler kadar sevimli olacakları da kesin,” dedi Ginette, omuzlarını hafifçe silkerek. “İngiliz’i gördünüz mü? İnsanın yanından geçerken selam bile vermiyor, üstelik dikkatinizi çekerim, her gece de görüyorum onu, pislik herif... Bu sene adamların nesi var, anlayamıyorum. Sanırsın, her an soyguna uğrayacakları endişesiyle yaşıyorlar. Herhalde kriz yüzünden bu hale geldiler. Halbuki nazik olmalarından başka hiçbir şey istediğimiz yok onlardan, değil mi?” dedi.

Tekrar sessizlik oldu. Christiane otomatiğe bağlamış gibi kendisine şampanya doldurup duruyor, yanakları alev alev yanıyordu. Ginette gülümseyerek konuştu:

“İyi geliyor değil mi?”

“Evet, saatin kaç olduğunu biliyor musunuz acaba? Epey geç olmalı.”

“Yoo, saat üç ama beklerken zaman daha uzun geliyor insana.”

Ginette, boynunu süsleyen, hafif ve içi boş, sahte inci kolyesini yavaşça ellerinde çevirdi ve kaygılı bir gülümsemeyle konuştu:

“Uzun zamandır, neredeyse iki yıldır sizi ve... Dostunuzu görüyorum burada.”

Kelimeyi seçerken tereddüt etti ama Christiane’a doğru güleç, utangaç, güven verici bir gülüş gönderdi, sanki şöyle der gibiydi: “Hiç şüpheniz olmasın, sosyetik bir genç hanımla konuştuğumun farkındayım ve ‘dost’ kelimesi burada ‘sevgili’ anlamında değil (tabii istediğinizi yapmakta özgür olsanız da sizi yargılamak haddime düşmez) fakat nişanlınız olduğunu gayet iyi anladım.”

“Ben de sizi sık sık gördüm burada,” dedi Christiane, bunun Ginette’in gururunu okşayacağını sezerek. “Hatta şeye... dostuma şöyle dediğimi gayet net hatırlıyorum: ‘Bakın, ne kadar güzel bir Matmazel.’”

Ginette, akmaya başlan makyajının altında hafifçe kızardı ve kuşku ve minnettarlık ifade eden bir tonla mırıldandı:

“Aman, Matmazel!”

Bir an düşündükten sonra da daha kısık bir sesle ekledi:

“Ne kadar naziksiniz!”

“Bir şey içmek ister misiniz?” diye sordu Christiane.

Ardından kadının cevabını beklemeden, barmene dönerek bardağını gösterdi:

“Matmazel’e de aynısından, pardon, matmazel mi demeliydim yoksa madam mı? Bilemedim.”

“Oh! Bana Ginette diyebilirsiniz. Sıkıntı yapmayın, haydi, alışığım ben...”

Şampanyasından bir yudum yuvarladı ve büyümüş, iri gözleriyle Christiane’a bakarak kısık sesle konuştu:

“Siz, siz çok naziksiniz ve de zekisiniz, her halinizden belli. Hayatı anlıyorsunuz.”

“Evet, Tanrı’ya şükürler olsun,” dedi Christiane gülümseyerek.

“Sizin yaşınızda bu nadirdir. Dostunuz da, çok zeki birine benziyor ve sizi sevdiği nasıl da belli! Ah! Size karşı gerçek bir hayranlık besliyor; belli, canım,” dedi Ginette, kendisiyle dengi, arkadaşı gibi konuşan bu genç ve güzel kızın ruhunu okşamak istemişti o da.

“Tıpkı kendi çevresinden biri gibi,” diye düşündü minnettarlıkla.

“Gençlik güzel şey,” diye iç geçirdi, Christiane’ın gözlerinin, dişlerinin ve mücevherlerinin parıldayışına hayranlık ve sevecenlikle bakarak. “Çarçabuk da geçiveriyor. Ama samimi bir gönül bağı varsa, yaşlandığını bile fark etmiyor insan. Fakat benim gibi, buna sahip olup sonra da kaybetmek, işte en zoru bu... Böyle gecelerde, insana hafakanlar basıyor,” diye devam etti allak bullak.

“Evet,” dedi Christiane.

“Siz, bu yaşta, hafakanların ne olduğunu biliyor musunuz ki?” dedi kadın, omuzlarını silkerek. “Sizin gibi güzel ve zengin, üstelik genç olunca bu gayet doğal aslında... Bense, anlarsınız ya, bazen...”

Duraksadı, kendini gülmeye zorladı.

“Neyim var böyle, hiç bilmiyorum,” diye devam etti, barmene endişeyle bakarak. “Oysa çok neşeli bir tabiatım vardır; kime sorsanız size söyler bunu ama bazı günler insanın keyfi yerinde olamıyor.”

Barmenin sandalyesinin üzerinde uyuklamakta olduğunu fark etti ve rahatlayarak sözlerini sürdürdü:

“Benim gibi, bir adamın sevgisine mazhar olduysanız, insan sonrasında tek başına yaşayacak gücü bulamıyor. Burada otururken kendime şöyle diyorum hep: ‘Neyse, artık sıkıntıları düşünmeyelim, Maurice bana ne yapılması gerektiğini söyleyecektir.’ Ama sonra, onun artık burada olmadığını hatırlıyorum... Sizin de canınızı sıkıyorum, Matmazel, beni dinlemeniz çok nazikçe.”

“Olur mu öyle şey...” dedi Christiane.

Tıpkı bilmediği bir hayvanmış gibi, soğukkanlılıkla inceliyordu kadını. Halbuki kadın bu sırada, dünya üzerinde kendisini dinlemek, anlamak isteyebilecek barmenden daha iyi, avcı Alfred’den daha iyi bir insanın varlığını hissetmekten, kendini anlatmaktan öyle tatlı bir keyif alıyordu ki. Konuştukça üzüntüsünün eriyip gittiğini, acı dolu kalbinin hafiflediğini hissediyordu.

“Maurice, benim dostumdu... On yıl birlikte yaşadığım dostum... Nikâh memurunun da papazın da yerini tutar bu. Ama saçma sapan bir şekilde, birkaç ay içinde, gırtlak kanserinden ölüverdi. Böyle şeyler ancak benim başıma gelir,” diye mırıldandı kendini gülümsemeye zorlayarak. Maurice’in yüz hatlarını, tombul yanaklarının sanki acı içten kemirmiş gibi sarardığını, çukurlaştığını hatırladı. “Ne derdi: ‘Endişelenme, Ginette! Paramı sana bırakacağım, o kör olasıca kız kardeşime değil sadece sana.’ Ama hastalığı ilerledikçe, tek meşgalesi kendisi, sadece kendisi olmuştu. İnsanlar ölümün yaklaştığını hissedince, geride kalanlarla artık pek fazla ilgilenmez olurlar. Sanki kıskanırlar geride kalanları, hayattalar ya daha ne olsun diye düşünürler, karanlık bir kinle şöyle derler: ‘Eh! Başlarının çaresine bakıversinler artık, onların minnettarlığı beni diriltecek değil ya.’ Tabii ki Maurice ölünce, kız kardeşi mobilyalarına varana kadar neyi var neyi yoksa almıştı.”

Koyu, parlak, soğuk ve dokunuşlarıyla cilalanmış küçük bronz meleklerle süslü, limon ağacından yatağını hatırlayınca kalbi sıkıştı; gözleri yaşlarla doldu. Heyecanla elini uzattı:

“Bir sigara daha verebilir misiniz bana? Bunlardan konuşmayalım artık. Bana kendinizden bahsedin. Mutlu ve birbirini seven insanlar görmek iyi geliyor. Dostunuz, yakışıklı bir çocuk. Göreceksiniz, aşk o kadar hoştur ki. Tabii şimdi... Henüz bilmediğiniz şeyler var... Genç bir kız... Ama dedikleri gibi, çarçabuk öğrenirsiniz... Ah! Hiç dert etmeyin.”

“Bilinmesi mümkün olan ne varsa, hepsini gayet iyi biliyorum,” dedi Christiane. Olgunlaşmaya yatırılmış şeftali likörüne benzeyen bu yaşlı bar aşüftesiyle hayat bilgisi alanında aşık atmaktan karanlık ve sapkın bir zevk alıyordu sanki. Ginette’in kendisini tanımadığını, ailesinin ismini de muhtemelen asla öğrenemeyeceğini düşündü.

“Zaten bekârete dair batıl inançlarım da yok,” diye düşündü küçümseyerek.

Sigarasının külünü silkerek konuştu:

“Bence, tensel uyumun olup olmadığını en baştan anlamak lazım. Neticede aşktaki tek hakikat de budur, değil mi?”

“Tabii ki öyle Bayan. Ah! Hiç de enayi olmadığınız belli; tabii ki bir bakıma haklısınız, yaratılışımızın, dünyaya gelişimizin gayesi bu zaten. Fakat uzun vadede, asıl bağı oluşturan şeyin o olmadığını söylemeliyim. Mesela benim de, en çok özlediğim şey şefkat,” dedi, duygusunu dile getirecek daha samimi, daha tatlı bir sözcük bulmaya çalışmıştı. “Sizi temin ederim ki aradığım yakışıklı bir oğlan filan değil, tabii yakışıklı olması tercih sebebidir,” dedi, gözleri sabit ve hüzünlü kaldığı halde dudaklarını geren utangaç bir gülümsemeyle. “Bana cüzi bir miktar aylık bağlayacak ve dostluk, güven ve şefkat besleyecek nazik bir adam bulsam, yaşlı bile olabilir... Ama ara ki bulasın. Hepsi aynı: ‘Merhaba, iyi akşamlar, yat şuraya.’ Üstüne üstlük bir de cimriler, bir de kabalar... Size saygı duyan, sizi arkadaşlarına takdim eden, size karım diyen bir adamı tanıdıktan sonra. Karım, düşünebiliyor musunuz,” dedi hafifçe başını sallayarak, “başka söze gerek yok... Sonra bir günde, hiçlik, bu dünyada tek başına kalıveriyorsun, bir sokak köpeği gibi. Neyse, her şeyin yoluna gireceğini umut etmek lazım. İmkânsızın peşinde koşacak değilim, kırkımı geçtim. Yaşımı göstermediğimi biliyorum, genç görünüyorum ama içimde,” dedi, beline kadar inen sahte inci kolyesinin altında, kalbinin atmakta olduğu yeri belli belirsiz işaret ederek, “içimde, geçen yılları hissediyorum ve emin olun hiç de kolay yıllar değildi, hayır... Siz hayata iyi bir kapıdan geçerek giriyorsunuz Matmazel.”

“Evet,” dedi Christiane, düşünmeden.

İçini karmaşık bir hüzün kaplıyordu. Kadını yarım kulakla dinliyor, belli belirsiz bir onaylama işaretiyle yetiniyor, ilerleyen saati takip ediyordu. Neredeyse dört oldu... Düşünmeden duramıyordu: “Eğer beni gerçekten sevseydi, bu kadının dediği gibi, bana karşı şefkat duysaydı, burada olurdu, bu gece, bu barda beni tek başıma bırakmazdı... Hem neymiş bu bana söylemesi gereken çok önemli şeyler? Korkuyorum.” Ömründe ilk kez, bilinemezlik karşısında ürperiyordu. Soğuk bir el, kalbini yavaşça sıkıyormuş gibi geliyordu. “Aşkı arıyoruz, oysa bula bula sizinle yatmak isteyen ya da çeyizinize göz diken oğlanlar buluyoruz.”

Hayat bir tiyatro dekoru gibi, gözlerinin önünde yer değiştiriyor, yükseliyor ve karanlık ve korkunç derinliği açığa çıkartıyor gibiydi.

“Şampanyayı fazla kaçırdım. Kafam kazan gibi ve bu kadın da canımı sıkıyor. Anlattığı şeyler beni hiç ilgilendirmiyor.” Ginette’e baktı, suyun içinde debelenen bir adama, sahilden, yardımına koşmayı düşünmeden, neredeyse hissizce bakar gibi baktı, zira adam uzakta minicik kalmıştır, çığlıkları havada kaybolmaktadır ve bir insandan çok tuhaf bir kuklayı andırmaktadır.

Oysa Ginette hâlâ konuşuyordu ama öyle bir yorgunluk ve sarhoşluk raddesindeydi ki, Christiane’ın varlığını bile unutmuş ve sadece kendine, kendi anılarına hitap eder olmuştu.

Eldivenini elinde yavaşça buruşturuyor ve konuşuyordu:

“... Beni uyandırdı. ‘Ginette, canım yanıyor, üşüyorum,’ diye sesleniyordu. Bir tas çorba götürdüm, elimden geldiğince hızlı davranıyordum ama o sinirleniyordu. Sabırsızdı. ‘Acele etsene, Tanrı aşkına, geri zekâlı, görmüyor musun, gidiyorum,’ diyordu. Sonra derin bir iç çekti ve ‘Bırak, boş ver, zavallı kızcağızım,’ dedi. Yatağa oturdum. Bir de şöyle dedi: ‘En azından mobilyaları sana bırakmak isterdim, ayarlayamadık.’ Doğruldu, beni öptü, geri yattı. Sonra beni tanıyamaz oldu, bana Jeanne diyordu: Onu terk etmiş olan kadının ismiydi bu. Sonra öldü.”

Bir damla gözyaşı yanağından süzüldü; gözlerini Christiane’a doğru kaldırdı:

“Sizin hayatınız ise kim bilir ne kadar parlak ve mutludur...”

Christiane omuz silkti. Neticede, sabahın dördünde ve içinde bulunduğu koşullara bakılırsa, hayat o kadar da parlak bir macera sayılmazdı. Açıkça yüzleşmemenin daha iyi olacağı pek çok şey vardı. Gerald mesela. Ama bu meseleyi başını sallayarak, kaşlarını çatarak, kendisine hızla bir kadeh daha şampanya doldurarak ve içerek aklından uzaklaştırdı. Hayır, onun kadar mutluluk ve refah içinde yaşayan bir genç kızın hayatı bile aman aman keyifli değildi. Şu şüphe, şu kaygı, şu mutluluğun, şu size mutluluk verecek adamın arayışı... Sonra, bir kez evlendin mi, mutlu olsan da olmasan da en azından kafan rahattır, sonsuza kadar sabitlenmişsindir. Peki ya bu rahatsız ve gizli varoluş... Bir genç kızın “budala gibi, kaz kafa gibi gözükmemek için”, “diğerlerinin yaptığını yapmak için”, “salakça önyargıları olmadığı için”, “her şeyi bilmek gerektiğinden”, “olduğu gibi, tantanasız, ambalajsız bir hayat da aslında hayranlık uyandırıcı bir şey olduğu için”, “erkekler bunu sevdiği için...” razı geldiği her şey. Ne tam bir kadın ne tam bir genç kız olabiliyoruz; açgözlü ve yorgunuz.

Kapı açıldı ve Gerald belirdi. Christiane bir rüyadan ağır ağır uyanırcasına ürperdi.

“İşte dostunuz,” dedi Ginette.

Çaktırmadan sandalyesinde kaykıldı ama Christiane artık onu görmüyordu bile; onun gözünde mobilyalara ve renklere karışmıştı.

“Jerry, nihayet!” diye bağırdı Christiane.

Gerald kısık sesle ve aceleyle konuşmaya başladı:

“Dinle, Lacloslardan geliyorum. Yorgunluktan öldüm. Dokuzdan bu yana onlardaydım. Ciddi işler dönüyor. Çok pis bir işe bulaştırmış kendini. Barmen, bir viski, Black Label.”

Gerald bir an sustu ve devam etti:

“Şeker skandalını duymuş muydun? Elbette, tabii ki... İşte! Benim gözümde ciddiyet timsali olan, siyaset hayatında en ufak bir nezaketsizliğe, en ufak bir hataya dahi müsamaha göstermeyen bu adam, düşün ki yarı beline kadar batmış bu işe! Tam bir skandal, Oda soruşturması, belki de tutuklama ve daha ne hikâyeler... Of! Uzun zamandır ciddi ciddi şüpheleniyordum zaten, ama bu hataya düşecek kadar salak değildir diye düşünüyordum! İçinde bulunduğu durum... Benim için oldukça basit aslında! Onunla, rakibi Beralde arasında bir seçim yapmalıyım. Laclos bir daha belini doğrultamaz. Bu hikâye canına okuyacak. Çok feci şeyler itiraf etti bana. Fakat onunla bağlantımı zamanında kesersem, Beralde’ın takdirine mazhar olabilirim. Sen ne tavsiye edersin? Çok incelikli, ihtiyatlı hareket etmek lazım tabii ki. Sana söylüyorum,” dedi, bir an için içten bir heyecanın parlayıp söndüğü gözlerle Christiane’a bakarak. “Beni iyi anla, seninle, birkaç hafta içinde bulunacağın konumdaymışsın gibi konuşuyorum, yani umarım, karım olarak...”

“Peki... ya o?” diye sordu Christiane. Kendi aralarında Gérard’ın metresini bu şekilde ifade ediyorlardı.

“O mu? Oh! Haliyle bitti. Laclos iki jandarma arasında götürülmeyi beklemeyecek tabii. Gidecek ve onu da götürecek.”

“Onu senin için terk etmesinden endişe etmiyor musun?”

Gérard omuz silkti:

“Büyük ihtimalle kendine ait beş kuruşu yoktur...”

Gérard elini yavaşça yüzünde gezdirdi. Her şeye rağmen Martine, Laclos için üzülüyordu ve halen çok genç olduğundan, gecenin heyecanı artık dindikçe, kendini bitkin ve kırgın hissediyor, ani bir ağlama isteği bastırıyordu. Fakat kendini toparladı. Nihayet safını belirlemiş olmaktan mutluydu. Christiane zeki bir kızdı ve değerli bir işbirlikçi olacaktı. Boehmer dikiş makineleri krizi nispeten hafif atlatmıştı. Dikkatli, sıkıntılı, belli belirsiz bir hayal kırıklığıyla kollarına yatan Christiane’ı, onun büyüleyici güzellikteki vücudunu hatırladı. Aniden kanı kaynadı. Kısık bir sesle, “Nişanımız, canım...” dedi.

Çıkarlarken, Christiane Ginette’i hatırladı, gözleriyle onu aradı ve gayriihtiyarı el salladı. Kadın irkildi, ayağa kalktı, onu utangaçça selamlamaya çalışarak adeta kendi kendiyle alay eden, küçük, beceriksiz bir reverans yaptı. Ardından genç kıza şefkatli gözlerle hayranlıkla bakarak çok kısık bir sesle sordu:

“Mutlu musun?”

“Her şey istediğim yola girdi,” dedi, yeniden soğuk kibirini bürünmüş olan Christiane.

Fakat Ginette mütevazı bir tavırla mırıldandı:

“Pek sevindim. Size mutlu yıllar dilememe izin veriniz... Ve teşekkürler.”

“Aman! Rica ederim,” dedi Christiane omuzlarını silkerek. Fakat bu derin ve hüzünlü ses, bu minnet vurgusu yüreğine dokunmuştu; müstehzi bir tebessümü bastırarak düşündü:

“Zavallı kız... Haydi bakalım, bu yeni yıla tıpkı girl-scout5 günlerimdeki gibi bir “mutlu yıllar” dileğiyle başlayalım...”

“Ben de size mutlu bir yıl dilerim Ginette,” dedi.

Ginette’in yanaklarında hafif bir kızarıklık belirdi ve yorgun kalbi daha bir neşeli attı. Yeni yılın arifesinde gelen dilek, bu güzel genç kızın gülümsemesi, tüm bunlar kötü talihini değiştirecek olmalıydı.

Christiane’ın sözlerini ve sesini hafızasına iyice kazımak istercesine gözlerini hafifçe yumdu ve şöyle dedi:

“Teşekkürler Matmazel. Acaba... Acaba sizi tekrar görebilecek miyim?”

“Elbette.”

Ginette boğulur gibi iç geçirdi..

“Çok memnun olurum... Ben... Ben çok sevinirim... İyi seneler, iyi geceler...”

Christiane gitti ve sanki genç kızın tüm iyi dilekleri anında gerçekleşme gücüne sahipmiş gibi, çiçekçilerin gönderdiği şu iyice açmış, taçyaprakları açılmış, zarif ve geçici kokularını yaymaya hazır güller gibi Ginette’in şansı dönüverdi; kapı açıldı ve bir erkek grubu içeri girdi. Ancak bir geceliğine taşrayı ve karılarını geride bırakmış ellili yaşlarındaki adamların olabildiği gibi sarhoş, neşeli, mutlu ve sevecendiler. Ginette’i Montmartre’daki bir lokantaya çorba içmeye davet ettiler ve sabah olunca, içlerinden biri, uzun, sarkık ve kırmızı yanaklı, gri saçlarının çevrelediği kel ve parlak kafalı Roubaix’li bir fabrikatör onu evine götürdü. Ayrıldıklarında öğle olmuştu. Sokaklar soğuk ve kızıl bir kış güneşiyle aydınlanmıştı ve her adımda, yeni yıl ziyaretlerini büyükanneleri ya da halalarının evindeki gösterişli öğle yemeğiyle başlatan ailelere rastlanıyordu; ebeveynler kol kola girmiş arkada yürüyorlar, kadınlar hanenin durumuna göre yeni bir tilki etol, yeni bir çanta ya da eldiven takmış, çocuklar ise ellerinde küçük birer ökseotu ya da çobanpüskülü demeti, bayramlıklarını giymiş, küçük beyaz kürklü mantoları, beyaz tozlukları ve parlak kırmızı yanaklarına bastırdıkları yeni oyuncaklarıyla önden gidiyorlardı.

Ginette, bir hafiflik ve umut duygusuyla yükselmiş, neşe içinde ilerliyordu. Roubaix’li fabrikatörün kendisinden memnun kaldığını hissediyordu; iyi bir işçinin gün sonunda duyduğu dingin gururu ve kendinden emin ruh halini yaşıyordu. Aklına adamın sözleri geliyordu:

“Önümüzdeki ay tekrar geldiğimde sana haber veririm. Birlikte fena vakit geçirmedik. Bir dahaki sefere sana daha çok veririm, yemekleri patronun pişirdiği küçük bir bistro biliyorum, akşam yemeğine oraya gideriz. İştahın yerindedir umarım?”

“Kim bilir,” diye düşündü Ginette, “ilişkilerin böyle başladığı da görülmüştür. Erkeklerin ilk seferinde olduğu gibi, adamın eli daha ziyade sıkıydı. Ama hoşuna gittim. Bugün güzelliğim üzerimde, zaten biliyorum, bir anlık bir umut bile, ufacık bir şey bile yeter. Bir kadın öyle çabuk değişir ki.”

Durdu, çantasını açtı. İnce bir kokulu pudra bulutunun ardındaki küçük aynaya yansıyan titrek dudaklarına, parlak gözlerine baktı.

“Dünkü Matmazel bana uğur getirdi,” dedi kendi kendine, Christiane’ın yüzünü, hafızasında şevkle canlandırarak. “O olmasa... Yolun sonuna gelmiştim...”

Seine’in üzerinden geçiyordu. Suya baktı ve bazen günde dört kez bu yoldan geçip, bu karanlık girdapların içine dalma cesaretini gösterememiş olmasına şaştı. Sarı ve cılız güneş bir bulut kütlesine gömülüyordu. Bir gün önceki karanlık mutsuzluğunu, soğuk ve boş sokaklarda nasıl rastgele, bir sonraki ve kaçınılmaz gecede, buz tutmuş bir karanlıkta, tek başına, kaybolmuş, işe yaramaz, lanetli bir halde bu banklardan birine yığılıp kalacağını düşünerek yürüdüğünü hatırladı. Fakat o ufaklık onu dinlemiş ve usulca şöyle demişti ona: “İyi seneler Ginette,” öylesine, elini uzatarak, tıpkı bir arkadaş gibi. Boğuk bir iç çekiş göğsünü yükseltti.

“Yüce Tanrım! İnsan ne badireler atlatıyor! Ancak olup bittikten sonra dönüp bakınca, insan hayata tutunabilmiş olmasına şaşırıyor. Şu ufaklık... Bana karşı iyi hisler beslediğini anlamıştım zaten. Nasıl da ‘Evet, evet, anlıyorum,’ diyordu. Ah! Ben de keşke ona yardım edebilsem. Fakat kim bilir? O yaşta, insan bir sürü hata yapar... Ben gençken, bana böyle yol gösterecek biri olsaydı, bu durumda olmazdım. Hayat... Ah! O tanır beni. Neler gördüm. Onu uyarabilir, hata yapmasına, yıllarca mutsuzluk yaşamasına mani olabilirim belki, kim bilir? Tabii ki yirmi yaşında ve zengin bir kız. Yirmi yaşında,” diye düşünceye daldı, bir damla acıyla bulanır gibi olan bir yürek sızısıyla. “Ah! Şarkının söylediği gibi, bugünkü aklımla tekrar o yaşlara dönebilsem.”

Sonra da, ileride Christiane’ın onu bir danışman, bir sırdaş olarak kabul ederek gizlice ziyaretine geldiğini hayal etti. Bu ziyaretlerinden zinhar kimseye tek söz etmezdi. Onu dinler, tavsiyelerde bulunurdu. Şöyle derdi: “Hayır, yavrucuğum, öyle yapmayın. Bana bahsettiğiniz o adam, şu kocanızın arkadaşı, bana hiç tekin gelmiyor. Bana inanmalısınız küçüğüm, hayatı bilirim ben, anneniz olacak yaştayım.”

“Evet, annesi olacak yaştayım,” diye iç geçirdi, akıp giden yılları hüzünle hesap ederek.

Aynı zamanda, paraları cüzdanına yerleştirirken gizli, güvenilir, sadık randevular ayarlarken görüyordu kendini. Daha şimdiden, dünya üzerinde hâlâ kendisine, bu pörsümüş yaşlı kokonaya, Ginette’e... ihtiyaç duyan, kendisinin yardımına koşabileceği, ona borçlu olabilecek bir insanoğlunun varlığını hayal etmenin verdiği o tatlı hazzı duyuyordu. Kim bilir?... Belki mutluluğunu kendisine borçlu olacak birisi...

Berne Oteli’nin merdivenlerini şarkı söyleyerek çıktı, boğucu ve loş odasına şarkı söyleyerek girdi, yatağına uzandı ve huzurlu bir uykuya daldı.

Aynı saatlerde, Christiane’ların evine ilk beyaz çiçek demetleri gelmeye başlamıştı. Boehmer, Gérard’ın kızını resmen isteme görevini verdiği büyük halayı beklerken, kuru ve soluk ellerini sinirle birbirine sürtüyordu. Madam Boehmer, ikide bir gözlerine götürdüğü, gözyaşlarıyla nemlenmiş mendilini elinde evirip çevirerek, sıcak, heyecan ve hazım güçlüğünden şişmiş kaba yüzüyle, kız kardeşi, des Vallier de l’Orne soyundan Hortense Vallier’yle konuşuyordu:

“Bize de bu sabah haber verdi. Ne bana, ne babasına söyleyecek tek kelime bıraktı... ‘Karar verdim... Gérard ve ben... Şunu yapacağım, bunu edeceğim...’ Anne, baba ancak para versin. Hadi bakalım! Göreceğiz bizden daha mutlu, daha güçlü olabilecekler mi. Zavallı küçük kızım, umarım mutlu olur.”

“Elbette olacak, elbette, sakin ol Laure,” diyordu Madam Vallier, nasıl bir hediyenin münasip olacağını düşünerek. “Laure hiç benden bir çılgınlık beklemesin. Hiç zamanı değil... Tam da Georges ve Jacqueline bunca masraf çıkarmışken!”

Bu sırada Christiane telefonda arkadaşlarına şöyle diyordu:

“Bu gece, genç kızlık hayatımı toprağa gömüyorum. Resmî nişan töreni ancak bir haftaya gerçekleşir ama bu akşam birkaç arkadaşı davet ettim; Chantal, Dominique, Marie-Solange, Jérôme, Marie-Pierre, Jean-Luc. Sonra da dans etmeye gideriz.”

Yüz hatlarında gururlu bir memnuniyet parıldıyor, halen gençliğin yumuşattığı bu yüzde, canlı ve yumuşak teninin gizlediği kuru ve sert çizgilerin taslağı ara ara seçiliyordu. Soğuk ve alaycı gözleri, kibirle dikilmiş boynu, ince dudaklarının küçük, küçümseyici kıvrımı, tüm bunlar kırklı yaşlarında ortaya çıkacak ve, “Cumhurbaşkanı eşime ima etmiş ama benim kanaatimce...” ve, “Her şey İngiltere’ye bağlı” ve, “Herkesin kendi çıkarlarını bir kenara bırakması ve sadece partiyi düşünmesi gereken bir dönemden geçiyoruz!..” ve, “Gérard, bunu bakanla konuşursunuz...” gibi cümleler kuracak o kadının ilk ipuçlarını veriyordu.

Balo elbiseleri içerisinde, ellerinde konfetilerle bir genç kız grubu, Mont-Thabor’daki küçük bardan içeri girdiğinde saat geç olmuş, neredeyse gece yarısına yaklaşmıştı. İçlerinden biri kurdele ve zillerle süslenmiş bir tefi sallıyor, gülüyor ve gencecik, titrek ve tiz sesiyle şakıyordu:

“Minik Kuş ve Jerry, demek iki yıldır burada buluşuyordunuz da kimsenin haberi yoktu, öyle mi? Bu mucizeyi nerelerde sakladınız siz böyle? Hayret bir şeysiniz, biliyorsunuz, değil mi? Ama durun, vârisinizi açıklıyorum, ben, tüm bunlar bana miras kalacak!”

İki genç adam içeri girdi, Gérard da yanlarındaydı.

Ginette her zamanki yerinde oturuyordu. Sabahki havailik yüreğinden uçup gideli epey olmuş, yorgun omuzları ve alnı, ağır ve kasvetli bir hüzünle çökmüştü. Kimse ona bakmıyordu. Kimse onunla tek kelime konuşmamıştı. Bara, eğlence sonralarının tatsız ve kirli havası hâkimdi; viski şişelerini süsleyen küçük bayraklar sefilce sallanıyor, kopup yere düşen ökseotu topları, kayıtsız topuk darbeleri altında eziliyordu. Patron Ginette’i bir köşeye çekmişti. İyi ve zayıf bir adamdı ama 1 Ocak tarihini, sunduğu manevi temizlik fırsatıyla takvimin diğer tarihlerinden farklı bir konumda görürdü. O gün, geçmiş senenin hataları tasfiye edilir, borç takanlar def edilir, alacaklılara hesap verilir ve insan kendini daha güçlü ve daha iyi hissederdi. Dolayısıyla bu kadar merhametli olmaya devam ederse sonunda sokaklara düşecek karısı ve çocuklarını düşünerek ve erdemini kanıtlamış iç sesinden güç alarak Ginette’e, borçlarını ödemek için kendisini ayarlaması gerektiğini bildirmişti: “Tüm bunlar iyi hoş da bu kadar da enayi olmamak lazım, yarın bir gün hastalansam, bana kim borç verir, merak ediyorum?” Ginette’ten uzaklaşırken yüksek sesle bağırdı:

“Ayrıca, yavrucuğum, bu akşamdan itibaren, bitmiştir, tamam mı! Kendinize başka bir yağlı kapı bulun. Benim gibi müşterilerin de sana para yedirmekten gına getirdi.”

Fakat Ginette, inatçı bir umutla Christiane’ın gelişini bekleyerek yerinden kıpırdamamıştı.

İçeri girdiğini gördü, gülümseyerek ayağa kalktı, Christiane ise kaşlarını çattı: “Ah! Yo, bu kadın bizi esir almasa bari! “

Yine de bir anlığına tereddüt etti; bu kadını arkadaşlarına takdim edip onlarla bir içki içmeye çağırsa, çok “şık”, çok “havalı” bir hareket olarak görülmez mi ki, diye kendine sordu.

“Yok canım, fazla sıradan ve hiç komik değil, hem o hikâyeleri, şu Maurice’i filan pek iç bayıcı...” diye düşündü.

Daha on beş yaşındayken, çeyizinin tutarıyla eşzamanlı olarak, selamlaşmak istemediğin insanlara sanki camdan yapılmışlar ve onların ardındaki bir şeyleri arıyormuş gibi, soğuk ve sabit gözlerle nasıl bakılır, nasıl görmezden gelinir, kaşlar nasıl kaldırılır, dudaklara küçük, donuk bir tebessüm nasıl yerleştirilir, öğrenmişti.

Rengi atmakta olan Ginette’e sabit gözlerle baktı; hali tavrı, sessizliği ve kibriyle, bu yabancı kadının ismini cidden hatırlamaya çalıştığını, onunla bir ara karşılaştığını, önemsiz birkaç çift laf etmiş olduklarını hatırladığını, ama bu karşılaşmanın mekân ya da zamanını kestiremediğini ima etti ve geçip gitti.

Ginette bardağının karşısında hareketsiz, omuzları çökmüş halde bir başına kalakaldı. Keyif dolu, hafif, mutlu bir dünya iki adım ötesinde parıldıyor, tıpkı şeffaf bir balonun içindeymiş gibi kendisinden ayrı duruyordu. Gözlerinin önünde parıldıyor, hareleniyor, yanıp dönüyordu ama onun için değildi. Asla, hiçbir şey onun için olmayacaktı... Yüksek perdeden ve neşeli genç sesleri duyuyordu:

“Hop! Bu taraftan Marie-Claude, Marie-Solange, Dominique!”

Bir çocuk sesi, diri ve küstah bir gülüşle konuşmaya başladı:

“Bu kart tavuklar da amma betmiş! Bunlara mı para yediriyorsunuz! Bunu mu beğendiniz, geri zekâlılar!”

Kendinden geçmiş, kızıl sarışın bir kızcağız, kusursuz gözkapaklarını ve parıldayan güzel gözlerini göstererek neşeyle şakıyordu:

“Ne şenlikti çocuklar! Amma içtik, ha? Gözlerim şişmiş, değil mi?”

Fırtınanın asla uğramayacağı, ancak hafif ve ıtırlı bir meltemin eseceği o mutlu sahiller! Ginette, dalgalarda yalpalayan yaşlı bir geminin güvertesinden, palmiyelerin ve tepelerin ince ve gururlu çizgilerinin ufukta silinişinin ve giderek kayboluşunun görülmesi gibi izliyordu onları. Asla ayak basamayacağı o saadet adaları. Gözyaşlarının oluşturduğu yakıcı bir sis yükseldi gözlerinin önünde.

Elindeki bardağı aniden öyle bir sıktı ki kırılıverdi; yere düşen cam parçalarına ve eteğine akan kana bakakaldı, afallamıştı.

Kızlardan biri güçlü bir kahkaha attı; bir diğeri zalim ve hayat dolu seslerini örten gramofonu çalıştırdı.

“Şimdiden kafayı buldunuz mu?” dedi barmen sitemkâr bir ifadeyle.

Ginette, sandalyesinden yavaşça kalktı, mantosunun, uzun zaman önce sattığı kürk yakasının yerine, çenesinin altından bağladığı eski ve rengi atmış mavi eşarbını yavaşça boynuna doladı; kapıyı açtı, sessizce, tevazuyla dışarı süzüldü ve soğuk gecede kayboldu.

4. (İng.) Kararını ver ve istikrarlı ol. Hepsi bu.

5. (İng.) İzci kız.

AÏNO

On beş yaşındaydım. Rus göçmeni bir ailenin çocuğuydum. Finlandiya’da, ormanın derinliklerinde kaybolmuş bir mezrada oturuyordum. Kıştı, güneşin saat üçte battığı, buz tutmuş ovanın siyah kristalden bir gökyüzünün altında, donuk ateşlerle parıldadığı mevsimdi. Kıştı ve içsavaş vardı.

General Mannerheim’ı önlerine katıp kovalayan Bolşeviklerce işgal edilmiş bir bölgede yaşıyorduk. Rüzgârda yanmış şehirlerin kokusu vardı, kuzeyde topların yankısını işitiyorduk. Köylülerin dilinden anlamıyorduk. Onların aralarında, onlarla konuşmadan yaşıyorduk, bize bakmaz, hatta sanki görmez gibiydiler. Yüz hatlarını, sessiz yürüyüşlerini, gururlu ve umursamaz hallerini, her şeyi garipsiyorduk. Finlandiya’yı seviyordum ama anılarımda, dünyanın en gizemli ülkesi olarak yaşıyor. Nedendir, bilmem. Belki, bize zar zor tahammül eden ve kızgınlıklarının neye benzediğini bildiğimiz o halk yüzünden.

Bu köylülerin kadınları, kızları sığındığımız otelde bize hizmet ederdi. Küçük pencereleri, geniş, buz gibi koridorları, hâlâ ağaç kokan ve yapışkan reçineli taze ahşaptan duvarlarıyla tek katlı bir ev hayal edin. Çevresinde yaz mevsimi boyunca bir bahçe, patikalar ve bir çimenlik olurdu. Kışın ise kar her şeyi kaplamış, hemzemin kılmıştı: Halihazırda yalnızca birkaç çamın, buzdan bir kabukla kaplanmış birkaç hasır sandalyenin ve yarısına kadar kara gömülmüş bir Çin çardağının deldiği geniş, soğuk bir düzlüktü.

Her cumartesi gecesi sarı saçlı, tirşe gözlü hizmetçiler, saç örgülerine kırmızı kurdeleler bağlar ve dolu tüfekler, tabancalar, hançerlerle donanmış kavalyeleriyle dans etmeye giderlerdi. Bu baloların düzenlendiği hangarlarına girmemize izin verirler fakat bize asla ne tek kelime eder, ne gülümser, ne de dönüp bir kez olsun bakarlardı.

Uzun bir kış boyunca kaldım orada. O pırıltılı sabahlarda, ormanda koşar, hafif ve hızlı kızaklara binerken sağlığı ve mutluluğu solurduk, ama saat üç dedin mi gece bastırıverirdi. Elektriğimiz yoktu, petrol ise nadirattandı; çok idareli yakardık. Koridorlar hiç aydınlatılmazdı. Korkak bir çocuk değildim ama bazı boş odalar, kuyular gibi ses veren, yankılarla dolu derin yüklükler, ay ışığının sızdığı küçük, yuvarlak bir pencere kalbimi dondururdu. Tam olarak endişe denemezdi buna, daha çok bir gizem, görünmez bir varlık hissi gibiydi; gerçek ile doğaüstü dünyanın arasındaki sınır anbean inceliyor, anbean şeffaflaşıyor gibi. Artık bu dünyaya ait olmayan sesler, nefesler, hafif dokunuşlar algılar ve sonunda tam da bilinemezi, söylenemezi anlayacağınız, göreceğiniz, dokunacağınız anda, içinizde öylesine bir kaygı yükselirdi ki, orada durup bekleseniz dehşetten öleceğinizi sanırdınız. O zaman şarkı söyler ya da var gücümle köpekleri çağırarak koşardım ve bu sayede, nefes nefese, saçı başı dağılmış halde, annemle babamın vist oynamakta olduğu salona ulaşırdım.

Kitap dolabına sıvışmak dışında yapacak başka bir şey yoktu; içinde birkaç Fransızca kitap vardı. Béatrix6 ve Mademoiselle De Maupin’i7 ilk kez orada okudum. Pencerenin önündeki bir ışık kar tarlasına düşen kalın taneleri aydınlatırdı.

Arkadaşım yoktu. Otelde yetişkin insanlar, çok küçük çocuklar ve bir de beni küçümseyen, yaşları yirmi ile yirmi iki arasında değişen kızlı erkekli küçük bir grup yaşamaktaydı. Yarış yapar ya da oyun oynarken arada beni de idare ettiklerinde hem gururlanır hem de utanırdım. Aşırı karmaşık hikâyeler dönerdi aralarında. Birbirlerinin elini tutmaktan, öpüşmekten ne zevk aldıklarını anlayamazdım, sinirime dokunurlardı. Başka zamanlarda ise onları çok kıskanırdım.

Gezintilerimiz sırasında tüm bu çiftleri rahatsız ettiğimi hisseder, utanç ve mutsuzluk içinde gerilerinde kalırdım. Bir süre sonra onların peşini bırakır, ormandan geçerek tek başıma geri dönerdim. Karla kaplı çamlar alacakaranlıkta en acayip biçimlere bürünürdü. Arada bir parlayan ateşler görünürdü; adamlar alevlerin etrafında çember yapmış oturur olurlardı. Ormancı, asker, hepsi silahlıydı. Bazen, kulak kabarttığınızda, tavan arasındaki mobilyaların durmadan yerini değiştiriyorlarmış gibi boğuk ve aralıksız gürlemenin duyulduğu bir tepeye tırmanırdım: Terjoki’nin topu.

Karın üzerinde küçük, hafif yıldızlar olurdu; hiç göze görünmeyen, gizemli orman hayvanlarının ayak izleri. Birbirleriyle karşılaşan, kesişen, bir hayaletler balesinin zarif ve hareketli figürlerini oluşturan bu desenleri çizmişlerdi.

Terk edilmiş o evi, tek başıma yaptığım bu gezintilerden birinde keşfettim.

Camlarını kurşunlar parçalamıştı, kapısı açıktı. Mobilyalarına el değmemiş bir salona girdim. Dünyanın en namuslu halkı olan Finlandiyalılar, belki ev sahiplerini katletmişti ama mallarını esirgemişlerdi. (Rusya’nın taşrasında duyduğum yağma hikâyelerini hatırlıyordum; köylüler derebeylerinin mallarını öylesine hakkaniyetle paylaşırlarmış ki, kuyruklu bir piyano bile dört eşit parçaya bölünüp dört aileye pay edilirmiş.) Burası bir daça, bir tatil eviydi. Devrimden önce Finlandiya, Saint Petersburg’un bir nevi şık banliyösüydü. Bu evin sahipleri de kuşkusuz varlıklı ve kültürlü insanlar olmalıydı. Kitaplara âşıktım. İlk iş onlara bakardım; Fransızca, İngilizce, Rusça kitaplar. Mavi bir kumaşla kaplanmış Directoire8 tarzı bir koltuk, aynı tonlarda bir halı, dantel ve tafta abajurlu eski moda bir lamba, pelüş bir albüm, tüm bunları inceledim.

Güçlü ve özgün izlenimler hayatımdan hiç eksik olmazdı: Benim çağımdaki ve ülkemdeki tüm çocuklar gibi, pek çok deneyime sahiptim ama orada hissettiğim duygu en gariplerinden biriydi. Bu duvarları, mobilyaları, bibloları seyrediyordum. Eşyasız, yalın oda modası henüz başlamamıştı; evler objeler, “ıvır zıvırlar”, “hatıra eşyaları” ile tıka basa doldurulurdu. Sanırım masaları, rafları süsleyen tüm o narin ve gereksiz küçük şeylere karşı beslediğim korku o gün doğmuştu. O porselen şekerlikler, o kapaklı gümüş şişeler, o zarif altın payetlerle süslü yelpazeler, kutularındaki partisyonlar, o mandolin, o albüm, tüm bunlar kurşuni alacakaranlığın belli belirsiz aydınlattığı o ıssız küçük odaların terk edilmiş cenaze evi görüntüsünü kuvvetlendiriyordu. Saat herhalde üç olmuştu, eve dönmek lazımdı.

Ertesi gün geri geldim. Bu evden kimseye bahsetmedim. Sahiplerinin kim olduğunu öğrenmek istemiyordum. Yüzlerini, seslerini, kaderlerini hayal etmek çok daha iyiydi. İlk seferdeki gibi sadece salonda vakit geçirdim, nedendir bilmem, diğer kapıları açmaya cesaret edemedim.

Önce kitapları aldım. Yanımda götürmeyecektim. Mavi koltuğa oturdum; yarıya kadar kara gömülmüş, derin bir pencere beni aydınlatıyordu. Artık ısıtılmayan bu ev zalimce soğuktu. Ama ne gam! Karın yaydığı o soğuk ve beyaz ışıkta gözlerimi yorarak, kıpırdamadan duruyordum orada. Kitaplar müstesna, peri masalları gibiydi: Maeterlinck, Oscar Wilde, Henri de Régnier; bunları ilk kez o ölü evde okudum. Gözlerimi kaldırıp o kırık camlara, ardından da duvardaki portrelere bakardım. Beni büyülüyorlardı. Portrelerden biri Rus ordusundan bir subaya aitti; şimdi anılarımda tekrar canlanınca anlıyorum ki, yumuşak ve narin hatlarıyla fazla güzel, neredeyse kadınsı bir yüzü vardı; bir devrim ya da savaş sırasında o ilk ölen adamlardan, fakat henüz on beş yaşındaydım ve o güzel üniforması, hüzünlü bakışlarıyla bana göre daha çok bir roman kahramanına benziyordu. Genç yaşta ya da kanlı bir ölümle hayatını kaybedenlerin portrelerinde hüzünlü ve biraz sert bir ifade olduğunu fark etmiş miydiniz? Dudakları tebessüm etse bile, gözlerinde sadece onların sezebildiği bir emareyi görüyorlarmış gibi ciddi ve dikkatli bir ifade olur.

Diğer portre ise bir kadına aitti.

Her ikisini de nasıl seyre dalardım! Bu yabancılara, bu ölülere karşı beslediğim şefkatli ilgiye “dostluk” ya da “aşk” denebilirdi neredeyse. Fakat bir an için bile ölmüş olabileceklerini düşünmezdim. Bana göre, bir gece, kapılarında ayaklanmış köylülerin sesini duyup kaçmışlardı. Kaçıp gitmişlerdi. İsveç, Fransa ya da İngiltere’de yaşıyorlardı şimdi. Bir gün geri geleceklerdi.

Onlara bir mektup yazdığımı söylemekten neredeyse utanıyorum; mektubu kitaplardan birinin arasına sıkıştırdım. Bu şekilde evlerine girmiş olduğum için özür dilemiş, kitaplarını ve portrelerini çok sevdiğimi, mutlu olduklarını ümit ettiğimi, sevgili mi, evli mi, nişanlı mı olduklarını bilmediğimi ama birbirlerini sevdiklerinden emin olduğumu belirtmiş ve bu şiirsel, kasvetli evi asla unutmayacağımı eklemiştim. En azından bu hususta yanılmıyordum.

Her gün sektirmeden bu terk edilmiş daçaya gittiğim halde, yatak odasına girme cesaretini göstermek neredeyse bir haftamı aldı. Korkudan titriyordum. O sessizliği, o karı, o solgun ışığı, pencerelerin dibinde bitmiş, buzla kaplı o çamları ve o yatak odasını, tüm bunları unutmam mümkün değil. Tıpkı ilk oda gibi, burası da küçük ve basıktı. Bir masanın üzerinde kalp şeklinde bir ayna, far kutuları ve parfüm şişeleri vardı. Yatak dağınıktı. Zarif, temiz ama kırışık örtüler yerlerde sürünüyordu. Bu yatakta uyunmuştu; yatağı toplayacak zaman bulamadan kaçmışlardı. Sonra odanın ortasında, bir kadın terliği buldum; küçüktü, üzeri saten, kenarları ve içi ise gri kürkle kaplı bir ev terliğiydi. Terliği elime aldım, kürk onu bir hayvan gibi yumuşak ve canlı hissettiriyordu. Buradaki her şey bir panik havasını yansıtıyor, her şey suç kokuyordu. Duvarlarda kurşun delikleri vardı. Tanımadığım bu insanlar için Tanrı’ya yalvararak, “Oh! Kaçmışlar,” diye düşündüm kaygıyla.

Oysa odadan kaçış imkânı yoktu. Pencere insan bedeninin geçemeyeceği kadar dardı; acaba salona dönmüş ve oradan kaçmış olabilirler miydi? Ama hayır, bu salondan kimse koşarak, eşyalara çarparak geçmemişti. Her şey yerli yerinde, düzenliydi. Camdan ateş açıldığını ve aniden uykusundan fırlamış, halen birbirine sarılmış haldeki bu adam ve bu kadının öldürülmüş olması gerektiğini anladım. Yatağın ortasındaki o çukura bakamıyordum; içimi karmaşa ve dehşetle dolduruyordu. Örtüleri yavaşça çektim ve o zaman yerdeki kan izlerini, eski, kara lekeleri gördüm. “Onları köpek gibi öldürmüşler ve sonra da bahçeye gömmüşler ya da göle atmışlar.”

O kadar korkmuştum ki! Otelin loş koridorlarında içimi kaplayan o gizemli korkunun aynısı, ama bin kez daha derinden, kemiklerime dek işliyordu. Yine de gitmek istemiyordum. Gidemezdim. O ağlamaklı gölgelerin “Bak da gör, bize ne yaptılar,” dediğini duyar gibi oluyordum.

O gecenin vahşetini, birbirine sarılmış halde dinlenen o iki genç ve güzel canı hayal ettim. Neden öldürmüşlerdi onları? Şüphesiz bu cinayetin hiçbir gerekçesi yoktu. Yakında benim de aynı kaderi paylaşabileceğimi bir an olsun düşünmüyordum. On beş yaşında biri için, ölüm ancak büyük insanların meselesidir!

Onları kuşkusuz yavaşça, acele etmeden salon boyunca taşımışlardı. Mobilyalar yerinden oynamamıştı... Neden bilmem ama devrilmiş koltuklar, baş aşağı edilmiş masalarla karşılaşsaydım izlenimim çok farklı olurdu. Her şey öylesine sakin ve yerli yerindeydi ki! Acaba geceleri evlerine dönüyorlar mıydı? Yine görünmez bir varlığın olduğu hissine kapıldım. Gerçekten de sanki insan elimizi uzatsak, kulağımızı kabartsak, gözlerimizi zorlasak er geç karanlığın içindeki o gözlerimizin göremediği şeyleri seçebilir, kulaklarımızın duymasına izin verilmeyeni duyabilir, ölülerin o şeffaf, soğuk ve uçucu dünyasına dokunabiliriz gibi geliyordu bana.

Salondaki mobilyaları ve kitapları toparladım. Bir masanın çekmecesindeki küçük mektup paketini o gün mü yoksa ertesi gün mü buldum tam hatırlamıyorum.

Başta zannettiğim gibi evli değil de sevgili olduklarını anladım. O zaman kadının portresine öyle bir taze ve yakıcı merakla baktım ki! Genç kız endamı, beyaz tüylerle süslenmiş, 1913 modası geniş şapkasıyla tatlı ve neşeli, uçarı ve hafif görünüyordu. Gülümsüyordu. Çerçevenin köşesindeki notu çözdüm: “San Remo, 1913.”

Bu aşk mektupları, bu anılar, bu çocukluklar, bu yumuşak duyarlılık, bu tutku dolu iç çekişler, “kalbinden öpüyorum seni...” diye başlayan mektup, bunlar küçük bir masum kız için ne de hoş, sıcak, canlı ve suçluydu! Artık hayatta olmadıklarına göre hiçbir şey şaşırtıcı değildi. Birbirlerini sevmiş olduklarına göre hiçbir şey hüzünlü ya da kasvetli değildi.

Onlara çiçekler getirmek isterdim ama bu buzdan ülkede, ekimden nisana kadar bir parça ot bile bulamazdınız. Annemin bir şişe Paris parfümü vardı; kokusu nefisti. Hiç tereddüt etmeden çaldım onu. Yanımızda neredeyse hiçbir şey getirememiştik: Rusya’dan öylesine hızlı kaçmıştık ki, yanıma sadece birkaç çamaşır ve iki elbise alabilmiştim; biri yün, diğeri patiska ama çok zarif birkaç keten mendil getirmiştik. Bir tanesini aldım; üzerine parfüm sıktım. Kuşkusuz fazla boca etmiştim ama kasten; birbirlerini sevdikleri bu odanın, her ne pahasına olursa olsun yeniden ısıtılması gerekiyormuş gibi geliyordu bana ve ne ateş yakabileceğime ne de orayı çiçeklerle süsleyebileceğime göre, bu sıcak ve çarpıcı parfüm onların yerini tutacaktı. Böylece iki portrenin önündeki masaya parfümlü mendili savurdum, yanına da, tırnak iziyle işaretlenmiş sayfasını açarak bir kitap koydum; Heinrich Heine’den ince bir ciltti. Hatırlıyorum, kırık camları saklayan perdeleri de çekmiştim. Sonra gittim. Ormanın içinde aceleyle ilerliyordum. Ne büyük bir sessizlik!.. Tek bir esinti bile yoktu; buz gibi hava kar, çam, taze odun ve uzaklardan gelen bir duman kokusuyla ciğerlerimi genişletiyor, sarhoşluk hissi veriyordu. Kuzeyde, nefes alma eylemi başlı başına bir fiziksel hazza dönüşebilirdi. Finlandiya’da, nadir görülen koşum takımları, atların boynuna asılmış zillerden başka hiçbir ses çıkarmaksızın buzun üzerinde kayarlar ve tek başına bu sesin bile hayaletleri hatırlatan, acayip bir havası vardır. Bu şeffaf havada ses çok uzaklardan duyulur ama hiçbir şey görünmez. Hüzünlü zil bazen kulaklarımın dibinde çınlardı oysa at uzaklarda olur, görünmezdi. Korular ıssızdı. Ya da tam tersine, insan kendini tek başına sanırken birdenbire burnunun dibinde dallarla yüklü beş-altı kızak beliriverirdi. Kış alacakaranlığında, karın pusunda birden belirir ve kaybolurlardı.

Gökyüzü parlak ve pürüzsüz yıldızlarla doluydu. Biraz kar topladım; yün eldivenimle sıkıştırdım; var gücümle donmuş yola fırlattım; zemin sertti ve parıldıyordu. Terk edilmiş evi düşünüyordum. Oradan kimseye bahsedemezdim. Bir daha oraya gitmeme asla izin vermezlerdi, öyle ıssızdı ki!

Ben de hizmetçilerden biriyle konuştum. İsmi Aïno idi. Yaşça benden çok da büyük değildi. Açık renkli uzun saçları, mükemmel derecede düzgün ama soğuk ve donuk hatları vardı. Altı aydan bu yana Rusların hizmetindeydi ve dilimizi anlıyor, hatta biraz da konuşabiliyordu. Su perisi gibi gururlu ve donuk havasına ters düşen, kuş şakımasına benzer canlı ve taze bir sesi vardı.

Bir gün, saçlarımı tararken odama girdi. Bana bakışını gördüm. Pembe ve mavi saten kurdelelerle toplamıştım saçlarımı. Sadece tuz, domuz pastırması ve çizmeler satan fakir bir dükkândan başka hiçbir şeyin bulunmadığı bu köyde, kurdele satın alabilmek mümkün değildi. Benimkiler Paris’ten gelmişti, geniş ve parlaktılar. Onları takmaya zorlarlardı beni. Tüm kalbimle nefret ediyordum onlardan, beni bilgiç bir köpeğe benzettiklerini söylerdim. Aïno’nun hayranlığını ve hevesini fark edince, birini çözdüm ve ona uzattım.

“Al.”

Tereddüt etti, sonra da kabul etti ve neşeli bir gülümsemeyle, uzun örgülerini birbirine bağladı. Hemen sordum:

“Aïno, vadideki ev kime aitti?”

Bir anda, sanki sadece Rusçayı değil tüm dilleri unutmuş gibi oldu. Israr ettim:

“Dinle, ne dediğimi anladın değil mi. O evi biliyor musun?”

Başını salladı.

“Hayır.”

“Aïno, yalan söylüyorsun. Sana bir kurdele daha veririm. O ev kime ait? Ruslara mı?”

“Rus bir barona,” diye mırıldandı sonunda.

Sonra, çekingen bir edayla ve büyülenmiş gibi, ikinci kurdeleyi aldı. Onunla da saçına taç örgü yaptı. Aynada kendine bakıp gülümsedi.

“Aïno, bir oğlana kendini beğendirmek için süsleniyorsun,” dedim gülerek.

Umduğum gibi kırıtıp sırıtmadı ve kızarmadı. Gözlerini kaldırdı ve şöyle dedi:

“Bunun şakası olmaz, Matmazel.”

Şaşkınlıkla sordum:

“Nedenmiş?”

Yine sanki duymazlıktan, anlamazlıktan geldi. Kurdeleleri özenle katlayıp korsesinin içine yerleştirdi. Gitmek üzereydi. Elini tuttum.

“Aïno, ne geldi başlarına? O kadın ve adamın? Sen biliyorsun.”

“Hayır, Matmazel.”

“Onları öldürdüler mi?”

“Bırakın beni Matmazel,” dedi garip aksanıyla, canlı ve parlak sesi bulandı.

“Öldürüldüklerini biliyorum,” dedim.

Birden, tabancasını doldurup omzuna yerleştiren bir adam taklidi yaptı. Islıkla kurşunun sesini, ardından ağzını açıp, gözlerini kapatarak, ölmüş bir kadını taklit etti.

“Evet, onları öldürdüler,” dedi.

“Kim yaptı bunu?”

“Bilmiyorum.”

“Peki neden?”

“Ah! Neden? Ne saçma bir soru! Bu soruyu sormamam gerekirdi, diye düşündüm, o yaşta, belli bir içsavaş deneyimim olması gerekirdi. Böyle zamanlarda, bir adam neden öldürülür, hayatı neden bağışlanır, bilinebilir mi? Vahşi ve kör sarhoşluk anlarıdır bunlar. Öyle olmasaydı devrimler daha az dehşetli olurdu.”

Aïno kıpırdamadan kaldı, birden mırıldandı:

“Matmazel, o evden korkmuyor musun?”

“Hayır, neden?”

“Ölüler yüzünden!”

“Eğer kötü değillerse, kötülük yapamazlar.”

“Ama öç almak, bizi cezalandırmak isteyebilirler?”

“Hayır,” dedim, “zannetmiyorum.”

Kız kayboldu.

Birkaç gün sonra eve tekrar gittim. Portreye ve mendile baktım. Biri ince kumaşı elinde buruşturmuştu, biri mendildeki parfümü koklamıştı. İlerlemeye pek cesaret edemiyordum. O anda ölülerin geri geldiğinden, sunduklarımı kabul ettiklerinden emin oldum. Dinginlik ve korkuyla karışık o hissi tarif edemem. O gün de gökyüzü basık, gri ve karanlıktı. Bir süre sonra kar yağmaya başladı. Hayaletlerin, bu tekinsiz alacakaranlık saatlerinde ortaya çıktığını hayal ediyordum. Adam şık üniforması içerisinde, kadın ise yüzünü çevreleyen yumuşak ve ipeksi, upuzun beyaz tüylü, geniş, dantel şapkasıyla, birbirlerini bellerinden kavramış halde içeri gireceklerdi. Buradaydılar belki de? Onları görmüyordum ama kuşkusuz onlar benim varlığımın farkındaydılar, fakat bundan alınmış ya da incinmiş olamazlardı; onlara öyle bir sevgiyle geliyordum ki! Ve birdenbire, hafif bir sürtünme, nefes gibi bir şey duydum, bilemiyorum, hani terk edilmiş odalardan gelen o hafif ve garip seslerden. Kaçtım.

Oraya bir daha gitmedim. Mevsim değişiyordu. Bahar gelmişti. Büyüyordum. Oğlanlar bana kur yapıyordu. Artık ölülerle değil yaşayanlarla ilgileniyordum. Mamafih General Mannerheim’ın birlikleri Kuzey’den iniyordu. Her geçen gün yaklaşıyorlardı; düzenli ordu askerleri, burjuvalar, beyaz köylüler, bu ormancılar ve Bolşevik avcılar arasında yaşayan biri olarak, Finlandiya ulusunun henüz tanımadığım bir sınıfındandılar. Top sesleri daha yakından, daha sık duyuluyordu. Bir gece, Terjoki’nin yandığını gördük. Gökyüzü aydınlık ve kızıldı. Kar eriyordu; yolları kalın ve esmer bir duman kaplıyordu; yarı yarıya donmuş bu bataklık kabuğunun altında hapis kalmış suyun hışırtısını, kıpırdanışını, titreyişi ve akışı duyuluyordu. Bir gece karanlık bastırdığında kendimi dışarıda buldum ve terk edilmiş evin camlarından yanan bir mum gördüm, iki ay her şeyin değişmesi için yeterli olabilirdi. Bir anda artık hayaletlere inanmaz oldum. Bir ağacın arkasına saklanarak bekledim; ışık söndü ve bir gölge koşarak yakınımdan geçti. Ay ormanı aydınlatıyordu; sarı saç örgüleri gördüm. Aïno’ydu bu.

Mutluydum. Küçük bir kızken yaptığım başıboş gezintileri hatırlayıp gülüyordum. Evet, iyiydi bu, olması gerektiği gibiydi: Her yerde, yaşlı, ölümcül ve korkunç şeylerin yerini, gençlik ve aşk alıyordu. Koşarak, şarkı söyleyerek eve döndüm ama tüm otel halkını dehşet içerisinde buldum: Köyümüzün biraz ötesinde çatışma çıkmıştı. Ayaklanmış köylüler, hezimetin arifesinde neler yapmazlardı ki? Belki hepimizi katlederlerdi? Her şey mümkündü. Ucuz bambu mobilyaları, piyanosu, Fransızca kitap dolabı ve boş şekerleme kâseleri hâlâ gözümün önüne gelen o küçük salonda uzun saatler geçirdik. Ormanda ateşler yanıyordu. Kızıl Muhafızların bazıları Rus sınırına doğru gidiyordu, diğerleri ise tam tersine, düzenli ordulara katılmaya. Gözkapakları çökmüş hizmetçiler yemek hazırlamaya ve servis yapmaya devam ediyordu, görünüşte sakindiler ve kuşkusuz kimse söz konusu olanın kocalarının, kardeşlerinin, oğullarının kaderi olduğunu tahmin edemedi. Gün içerisinde karşılaştığımız köylüler her zamanki gibi kayıtsızdı ve gece bastırırken gerçekte neler olup bittiğini bilmiyorduk; yola çıkışları, vedalaşmaları, maceraları, gözyaşlarını tahmin ediyorduk fakat tüm bunlar iki adım ötemizde olduğu halde, gözlerimizden ırak, sessiz sedasız olup bitiyordu. Aynı şekilde, donmuş ormanda da hayatı, aşkları ve hayvanların vahşi mücadelelerini açık eden tek şey karın üzerindeki hafif izlerdi.

Artık buzlar erimekte olduğundan çin çardağı oturulacak hale gelmişti. Bazen oraya gider kitap okurdum.

Aydınlık ve serin bir nisan günüydü. Aïno’nun bana doğru koştuğunu gördüğümde çardakta tek başınaydım. Yüzü garip bir dehşetle allak bullak olmuştu.

“Gel!” diye bağırdı beni elimden kavrayarak.

Hızlı hızlı ama Fince konuşuyordu, dediklerinin tek bir kelimesini bile anlamıyordum. Direndim:

“Yeter ama, neden ki, nereye gelmemi istiyorsun?”

Ağlayarak, bağırarak, “Gel, gel,” diye tekrarlıyordu. Sürüklüyordu beni. Onu terk edilmiş eve kadar takip ettim. İçeri girdi, salonu geçti ve odada, uzanmış bir adam gördüm. Yaklaştım ve ona baktım. Ölmüştü. Kuşkusuz bir kurşunla öldürülmüştü: Kolu içgüdüsel bir savunma hareketiyle hâlâ havada duruyordu. Gencecik bir köylüydü.

Aïno onun yanına attı kendini ve kısık sesle adını seslendi:

-“Hjalmar, Hjalmar...”

Boğuk ve garip dilinde ona bir şeyler söylüyordu. Kucaklıyordu onu, yüzünü ellerinin arasına alıyor, öpüyor ve bir daha bakıyordu.

Aïno’yu kollarından, uzun saçlarından tutup çektim; onu cesetten ayırmak istiyordum. Sonunda onu bırakınca genç adam geriye devrildi ama o hâlâ dizlerinin üzerindeydi, hareketsiz öylece duruyor, sabit gözlerle adama bakıyordu.

“Yarın General Mannerheim’ın birlikleri burada olur. Ona git. Git ve sevgilini öldürdüklerini söyle ona. Katil cezalandırılacaktır,” dedim ona.

“Hayır,” dedi, “bu diğer ölüler için kesilmiş bir ceza.”

“Baron ve karısı için mi? Kim öldürdü ki onları? Hjalmar mı?”

Vahşi, uzun bir çığlık attı ve eteğime yapıştı:

“Kimseye bir şey söyleme, Matmazel! Tanrı’nın huzurunda yemin et!”

“Peki ya Hjalmar’ı kim öldürdü?”

“Babam. Silahı onun eline tutuşturan da, hiç şüphe yok ki baronun gölgesi.”

Batıl inançla dolu bir ürpertiyle etrafıma bakınmaktan kendimi alamadım. Yeşermekte olan koruda guguk kuşu ötüyor ve bu hüzünlü, alaycı çağrı kanımı donduruyordu.

“Gidelim Aïno,” diye yalvardım. Sonra da itiraf ettim: “Korkuyorum.”

Ama o benimle gelmek istemedi. Onu bıraktım. Birkaç gün sonra, köyümüz beyazların eline geçmişti. Aynı gece Aïno ve babası ortadan kayboldu. Sınırı geçebilmişler miydi? Babası adam öldürmekten yargılanıp cezalandırılmış mıydı? Hiç öğrenemedim. Birinin, bana, terk edilmiş eve ne olduğunu söylemesini çok isterdim.

6. Honoré de Balzac’ın bir romanı (1839).

7. Théophile Gautier’nin XVII. yüzyıl Fransız opera sanatçısı Madeleine De Maupin’in yaşamını konu aldığı romanı (1835).

8. (Fr.) Fransa’da 1795-1799 yılları arasında hüküm süren siyasi rejim. Yalın ve kare formlar içeren bir dekorasyon tarzını yansıtır.

KARDEŞLİK

Bir an için ilk mevkiin ıssız bekleme salonuna girdi; kaloriferler yakılmıştı ama toprağın soğuk soluğu ince parke levhaların arasından yükseliyordu, çıktı. Gar çok küçüktü ve çıplak kırlarla çevriliydi. Buz gibi, hâlâ pembe, ışıltılı ama kısa bir ekim günüydü zira önceki günden beri kış saati uygulamasına geçilmişti. Saçağın altındaki korunaklı banka kadar yürüdü, tereddüt etti, oturdu. Şoförü Florent’ı dinlemediğine ve geceyi şehirde geçirdiğine pişmandı şimdi. Otel o kadar da pis değildi... Bu ıssız peronda beklemek, akşama kadar rezil bir yerel hatta sürünmek... Sestreslere vardığında saat sekizi geçmiş olacaktı. Bir elektrik direğine çarparak parçalanan araba kullanılmaz haldeydi. Artık araba kullanmamalıydı. Yorgundu. Refleksleri kötüydü. Aradan yaralanmadan çıkmış olması bir mucizeydi. Tehlikeyi, ölümü görecek zamanı olmamıştı. Sonrasında da utandığı korkusunu Florent’dan saklamak için kendisini o kadar kasmıştı ki, sinirini hiçbir şekilde dışa vurmamayı başarmıştı. En azından öyle umuyordu! Şimdiyse titriyordu... Soğuktan belki de. Açık havadan, rüzgârdan ödü kopardı. Zayıf, cılız, kambur, ince yüzü sarıya çalan bir adamdı, cildi gıdasız kalmış gibi kuru, saçları gümüşiydi, burnu aşırı uzun ve sivriydi, daima kuru olan dudakları sanki bin yıllık bir susuzlukla, nesilden nesile aktarılan bir ateşle solmuş gibiydi. “Burnum, ağzım, Yahudilere özgü olarak koruduğum tek hatlar.” Bir kedininki gibi şeffaf, ince, titrek kulaklarına elleriyle hafifçe bastırdı; soğuğa özellikle hassastılar. Şahane İngiliz yününden, koyu renkli, kalın ve yumuşak pardösüsünün yakasını daha sıkı kapattı. Yerinden ayrılmıyordu yine de. Bu ıssız gar peronu, bu raylar boyunca uzanan, henüz soluk, akşamın parıltılı ve kızıl fonunda belli belirsiz ışıklar, bu yalnızlık, bu hüzün tarif edilemez bir çekiciliğe sahipti onun için. Derin ve sapkın bir melankoliyi, pişmanlığı, kederi özenle yudumlayan, mutluluğa inanmak için zihni fazla açık –“self-conscious”9 derdi o kendine– adamlardandı o da. Sabırsızlıkla saate baktı. Neredeyse beş olmuştu... Göğsündeki sigara kutusuna dokundu ve hemen elini aşağı indirdi; çok içiyordu, çarpıntısı vardı, uykusuzluk çekiyordu. İçini çekti. Nadiren hastalanırdı ama acıya mükemmel şekilde uyum sağlamış, keskinleşmiş hisleri en ufak bir rahatsızlığı, bedeninin her bir hareketini, kanının akışındaki değişikliği pusuda beklerdi. Nadiren hastalanırdı ama boğazı hassas, karaciğeri zayıf, kalbi yorgun, dolaşımı bozuktu. Neden? Daima ılımlı, ihtiyatlı, her şeyde ölçülü olmuştu. Ah! Gençliğinde bile, unutulmaz çılgınlıklar çağında, gözünün kara olduğu dönemde bile öyle ihtiyatlı olmuştu ki... Gençliğine hayıflanmıyordu. Yine de rahat geçmişti. O zamanlarında, insanlık haline içkin doğal acılar çekmişti sadece, annesinin ölümü, aşka ya da kariyere dair hayal kırıklıkları. Hiçbiri, karısının on yıl önceki ölümüyle kıyaslanamazdı. Yakınlarının bu geçmeyen kedere şaşırdıklarını biliyordu. Gerçekten de Blanche’la âşık olmadan evlenmiş, sakin ve heyecansız bir birliktelikleri olmuştu ama sadık adamların soyundandı o. Bir ev, sıcaklığı, lambanın ışığı, içindeki ve çevresindeki o durağanlık, huzur hissi; işte aradığı, sevdiği bunlardı, Blanche’ı yitirmekle kaybettiği de bunlar olmuştu. Asla başka bir kadın olmayacaktı. Aşk için kolay lokma değildi, fazla kararsız, fazla işkilli, fazla çekingendi. “Ödlek” diye düşündü. Sanki her şey ondan hayatını, mutluluğunu çalmak için komplo kurmuş gibi yaşardı. Pişman, aşağılanmış, daima titreyen bir yürek, tavşan yüreği... Neticede, bir saat önce yoldayken, bir saniye daha geç aysa, bu onun için tüm kaygıların sonu olacaktı. “O arabanın işe yaramaz olduğunu hep söyledim. Üstelik öğle yemeği ağırdı. Uyku bastırmıştı, halsizdim ve sinirlerim uyuşmuştu.” Tam olarak ne yemişti? Sülün, mantarlı bir omlet... Daha başka? Biraz Brie peyniri... “Benim için fazla ağır. Yumurta beni rahatsız ediyor. Ah, benim yaşımda, bu yerleşik düzen! Elli yaşındayım. Bir yılın başından sonuna kadar ancak bir ay açık hava, ve zamanın geri kalanında da banka, ev, eş, dost.” Bir kez daha, bunu yapabilecek hale gelir gelmez işleri bırakacağını, daha çok kırda yaşayacağını düşündü. Bahçe işleri, golf... Golf mü? Bir golf sahasında, böylesi bir günde, rüzgârın bıçak gibi nefesini yanaklarında hissettiğini sandı... Bundan nefret ettiğini gayet iyi biliyordu! Aynı şekilde açık havada gezintilerinden, spordan, binicilikten, arabalardan, avdan da nefret ettiğini gayet iyi biliyordu... Ancak yalnızken ya da çocuklarla birlikte, kendi evinde, bir çatının altında, insanlardan korunmuş haldeyken mutluydu. İnsanları sevmiyordu. Kalabalığı sevmiyordu. Yine de daima her yerde iyi karşılanmış, dostluk ve teveccühle kabul görmüştü. Gençliğinde, çekici kadınlar sevmişti onu. Neden? Öyleyse neden? Kendisine yeterince şefkat, yeterince sıcaklık gösterilmiyormuş gibi gelirdi ona daima. Evliliklerinin başında Blanche’a neler çektirmişti! “Burada mutlu musun? Sadece yüreğinle değil, duyularınla da? Seni mutlu ediyor muyum? Tamamen? Sadece ben?” Hoşnutsuz, titrek bir yürek. Daha da garibi, herkesin gözünde öyle soğukkanlı, öyle sakindi ki. Bazen sadece olağanüstü bir güzelliğin, zaferin ya da dehanın onu mutlu edebileceğini, bu sevgi açlığını doyurabileceğini düşünürdü. Ama istisnai kabiliyetleri yoktu. Yine de zengindi, hali vakti yerindeydi, mutluydu. Mutlu mu? Ama mutlak bir sükûnet olmaksızın nasıl mutlu olunabilirdi ki? Ayrıca, bugünlerde kim sakin olabilirdi? Dünya öylesine çalkantılıydı ki. Yarın felaketle, yıkımla, fakirlikle karşı karşıya kalabilirdi. Hiç fakir olmamıştı. Babasının durumu iyi olmuştu ve kendisi de zengindi. İhtiyaç nedir, gelecek kaygısı nedir, hiç bilmemişti. Yine de bu kaygı, bu iç sıkıntısı daima onunla birlikte yaşamıştı, daima, en acayip, en... tuhaf biçimlere bürünerek. Bir şeyler olacağı, bir şeylerin olduğu, her şeyin elinden alınacağı, hayatın sallanan, neredeyse çökerek arkasındaki kim bilir hangi uçurumu açığa çıkartacak bir dekor kadar dengesiz olduğu hissiyle, gece yarıları titreyerek uyanırdı.

Savaş başladığında, beklediğinin, sezdiğinin bu olduğunu düşünmüştü. Askere gitmiş, bilinçli, görevini her şeyde olduğu gibi titizlik ve sabırla yerine getiren bir asker olmuştu. Birkaç ayın sonunda geri hizmete gönderilmişti; kalbi zayıftı. Savaştan sonra da hayat rahat, işler gayet yolundaydı. Ama daima o tasa, o gizli tedirginlik hayatını zehirliyordu. O kaygı. Öncelikle kötü sağlık ve sonra da çocuklar. Ah, çocuklar! Büyük kızı evliydi. Mutlu muydu? Bilmiyordu. Ona asla bir şey söylemezlerdi. Ya kriz, sürekli artan vergiler, zar zor yürüyen, kuşkusuz yakında feci duruma gelecek olan işler? Siyasi belirsizlik?.. Herhangi bir diktatörün her söylevinde savaşı görebilen ve bunu gelecek ayda, gelecek yılda değil, hemen, yarın görebilenlerdendi. Yine de konuşmalarında, kardeşleri zengin burjuvalar gibi paniğe teslim olmazdı. Ama yine, bu da garipti: Diğerleri en berbat felaketleri öngördükleri halde sağlıklı, keyifli bir görüntüyü koruyabiliyor, ne bir saat uykularından ne bir tek lokmalarından oluyorlardı. Yalnız o kendini tüketiyor, halk tabiriyle kendini yiyip bitiriyordu. Felaketin yalnızca bizzat onu etkileyebileceğine inanır gibiydi, diğerlerinin gözünde ise felaket, somut bir varlığı olmayan bir hayalet, bir gölge gibiydi. Sürekli ondan söz ediyor ama ona inanmıyorlardı. Yalnız o! Oysa çevresinde, “Christian Rabinovitch mi?” diyorlardı, “En oturaklı, en sakin mantık insanı.”

Rüzgâr arada bir buz kesiyordu. Sestreslerdeki bu av partisi daha baştan iğrençti onun için. Ama gerekiyordu... Oğlu Jean-Claude’u ve Sestreslerin küçük kızını kendi gözleriyle görmesi gerekiyordu. Derin bir iç çekti. Gerçek yarayı, hakiki acıyı kendisine asla hemen itiraf etmemek onun bir karakter özelliğiydi. Bir iş onu meşgul ettiğinde, uzun uykusuzlukları sırasında, şu ya da bu keyifsiz karşılaşma, öteki sıkıcı yolculuk hakkında saatler boyunca gözünü kırpmadan ve kalp çarpıntılarıyla düşüncelere dalardı. Garlardan, limanlardan, gemilerden nefret ederdi. Hiç kıpırdamamak, yeryüzünün aynı noktasında yaşamak ve ölmek. Ve nihayet sabaha karşı yüreğinin derinliklerindeki görünmez bir bariyer yıkılır gibi olur, gerçek bir bunalım dalgası kendini koyuverir, yüzeye çıkar, onu boğardı. Şimdi de... Böyle... Her şeyin başı sonu oğluydu. Nasıl da seviyordu onu! İki kızını da seviyordu; büyüğü evli ve çocuklu, küçük olanı hâlâ kısa elbiseliydi. Ama o oğlan... Oysa, ona sevinçten çok acı vermişti; ne yüzeysel, ne tedirgin, ne hoşnutsuzdu. Dersleri parlaktı ama çabuk vazgeçmişti. Havai miydi? Hayır. Tatminsizdi, evet, bu... Tatminsiz. Şimdi de âşıktı. Sestres Kontu’nun kızını almak istiyordu. Ah! Zordu bu. Soyu... “Mutlu olmayacak, hissediyorum, mutlu olmayacak.” Hem ayrıca, Sestres buna razı gelecek miydi? Jean-Claude’una, bizzat kendisine bir hakaret mi? Yüreği şimdiden kan ağlıyordu, hem de bu evliliğe engel olmak için iki elini de kesebileceği halde! Jean-Claude ve bu kızcağız mutlu olmayacaklardı. Yekvücut olacaklar ama her biri yalnız, hoşnutsuz yüreğini kendine saklayacaktı. Ama o ne yapabilirdi ki? Onu dinlemeyeceklerini öyle iyi biliyordu ki. Zaten çocukları tarafından başka zamana ait bir varlık, bir antika olarak kabul ediliyordu. Zaten şu çabuk yaşlanan adamların soyundandı. Yok, yaşından önce olgunlaşmış olarak, tecrübeyle dolu olarak doğanların. Ah, Jean-Claude neden evlenmek istiyordu? Mutlu değil miydi? Bu dünyada bir saniye huzur yoktu!

Saate baktı. Onca düşünceye, hayale dalmış olmasına rağmen ancak yirmi dakika geçmişti. Hazin sonbahar, hazin akşam... Aynı bankta, yanı başında oturan adamı, kötü giyinmiş, zayıf, tıraşı kötü, elleri kirli adamı ilk kez o sırada fark etti. Bir çocuğa göz kulak oluyordu. Çocuk büyülenmiş halde, ikide bir raylara doğru ilerliyordu. Ucuz, yıpranmış, üzerine küçük gelen bir mantosu, bir de kasketi vardı ve kafasının iki yanından, yelken gibi açılan iki iri kulak göze çarpıyordu. Giysisinin kısa kollarından bilekleri ve kırmızı elleri sarkıyordu. Çocuğun hareketleri keskindi. Başını banka doğru çeviriyordu. Koskocaman, kapkara gözleri ince yüzünü gölgede bırakıyor, sanki bir nesneden diğerine zıplıyordu. Öne doğru bir adım attı ve onu endişeyle izlemekte olan adam, tren yolu bomboş olmasına rağmen yerinden fırladı, onu kollarına alıp taşıdı, yerine dönüp çocuğu sımsıkı göğsüne bastırarak oturdu. Zengin giyimli komşusunun gözlerini çocuğa doğru indirdiğini gördü ve çekingen bir edayla gülümsedi:

“Saati sorabilir miyim acaba?”

Kelimeleri çarpıtan, boğuk, yabancı bir aksanla konuşuyordu.

Rabinovitch hiçbir şey demeden başlarının üzerindeki kadranı gösterdi.

“Ah, evet! Pardon... Daha beşi yirmi mi geçiyor? Aman Tanrım, aman Tanrım! Tren altı otuz sekizde. Affedersiniz... Siz de Paris trenini mi bekliyorsunuz?”

“Hayır.”

Christian ayağa kalktı, adam hemen mırıldandı:

“Mösyö, bize bir iyilik yapsanız... Çocuktan ötürü. Şifayı kaptı ve üçüncü mevkiin bekleme salonunu ısıtmamışlar. Birinci mevkiin salonunu kadar sizi takip etmemize izin verseniz. Sizinle birlikte girersek orada beklememize göz yumarlar.”

Son derece hızlı, handiyse bir maymununkini andıran mimiklerle konuşuyordu. Sadece dudakları değil, elleri, yüzünün kıvrımları, omuzları da oynuyordu. Ateşli, siyah gözleri çocuğunkiler gibi parıldıyor, sanki bir nesneden diğerine koşturuyor, yön değiştiriyor, görmedikleri, asla görmeyecekleri bir şeyi endişeyle arıyorlardı.

“Madem istiyorsunuz,” dedi Rabinovitch bir gayretle.

“Ah! Mersi, Mösyö, mersi... Iacha, gel.” Bir eliyle çocuğu, diğeriyle de Christian’ın çantasını kavradı, berikinin rahatsız olup karşı koymasına rağmen.

“Bırakın canım, daha neler.”

“Yok Mösyö, nedir ki?”

Artık soluk ve zayıf bir ışık yayan üç kollu bir şamdanın da yakılmış olduğu birinci mevkiin bekleme salonuna girdiler. Christian kadife koltuklardan birine, adam da sıkıntıyla bir sıranın köşesine oturdu. Çocuğu halen dizlerinin üzerinde tutuyordu.

Hüzünlü ve soğuktan takırdayan bir küçük zil, sessizlikte hiç susmayacakmış gibi çınladı.

“Oğlunuz hasta mı?” diye sordu sonunda Christian dalgın bir havayla.

“Torunum, Mösyö,” dedi adam çocuğa bakarak. “Oğlum yeni gitti. Gemiye kadar eşlik ettim ona. İngiltere’de, Liverpool’da yaşayacak. Ona kalacak yer vaat ettiler, ama beklerken çocuğu bana bıraktı.”

Derin bir iç geçirdi.

“Almanya’da yaşıyordu. Sonra dört yıl boyunca Paris’te yaşadı, onu yanımda tutmayı başardım. Şimdi yine ayrılık...”

“İngiltere,” dedi Christian gülümseyerek, “çok da uzak sayılmaz.”

“Bizim gibiler için Mösyö, ha İngiltere, ha İspanya, ha Amerika, hepsi aynı. Yol parası lazım, vize lazım, çalışma belgesi lazım. Uzun bir ayrılık bu.”

Sustu ama sözlerin acısını dindirdiği açıkça görülüyordu. Hemencecik devam etti:

“Çocuk hasta mı, diye soruyordunuz? Oh, bünyesi sağlamdır ama hemen nezle oluveriyor, o zaman da aylarca öksürüyor. Ama güçlüdür. Rabinovitchlerin hepsi güçlüdür.”

Christian kıpırdandı:

“Adınız neydi?”

“Rabinovitch, Mösyö.”

Christian kısık sesle söylemeden duramadı:

“Soyadım sizinkiyle aynı...,”

“Aah!.. Kid?” dedi adam, ağır ağır.

Yidiş dilinden başka sözler de söyledi. Christian kendisini toparlamıştı. Duygusuzca mırıldandı:

“Anlamıyorum.”

Adam sanki “Böbürlenmek istiyorsa keyfi bilir... Adı Rabinovitch olacak da Yidiş’ten anlamayacak!” dermiş gibi, tarifi mümkün olmayan bir inançsızlık ve alay ifadesiyle ama aynı zamanda yumuşakça, neredeyse şefkatle, hafifçe omuz silkti.

“Yahudi misiniz?” diye Fransızca tekrarladı. “Yola çıkalı çok oldu mu?”

“Yola mı?”

“Herhalde! Rusya’dan mı? Kırım mı? Ukrayna mı?”

“Ben burada doğdum.”

“Ha! Babanız geldi o zaman?”

“Babam da Fransız’dı.”

“Öyleyse babanızdan öncedir. Tüm Rabinovitchler oralardan gelmiştir.”

“Mümkündür,” dedi Christian soğukça.

Adının bu adam tarafından telaffuz edildiğini duyduğunda hissettiği kısa heyecan artık silinmişti. Can sıkıcı bir duyguya kapılmıştı. Bu fakir Yahudi’yle onun ne ortak noktası vardı?

“İngiltere’yi bilir misiniz, Mösyö? Tabii ki bilirsiniz. Ya çocuklarımın yaşayacağı şu şehri, Liverpool’u?”

“Oradan geçtim.”

“Havası iyi midir?”

“Herhalde.”

Adam içini çekti; “oy, oy, oy” inlemesiyle sona eren, uzun, nağmeli bir iç çekiş. Çocuğu dizlerinin arasına sıkıştırdı.

Christian ona daha derin bir dikkatle baktı. Kaç yaşındaydı? Kırk ile altmış yaş arasında, tek söylenebilecek buydu! Kuşkusuz onun gibi, ellisinden fazla değildi. Dar göğsü, kamburunu çıkartan ve omuzlarını çökerten görünmez bir yükün altında sıkışmış, ezilmiş gibiydi. Arada bir, beklenmedik bir ses duyunca, bankın üzerinde iyice büzüşüyor, ufacık oluyordu, o kadar zayıf ve cılız olmasına rağmen, yine de bitmez tükenmez bir canlılıkla dolu gözüküyordu. Tıpkı rüzgârda yakılmış, fener camının zar zor koruyabildiği bir mum gibi. Alev camı yalıyor, ışık titriyor, soluyor, sönecekmiş gibi oluyor ama rüzgâr diniyor ve o yeniden inatla ve dirençle parlıyordu.

“Öyle endişe ediyorum ki,” dedi adam usulca. “İnsan ömrünü endişeyle geçiriyor. Yedi çocuğum oldu, beşi öldü. Hepsi doğduklarında sağlamdı ama bir zayıf noktaları vardı, o da göğüsleri. İkisini okuttum. İki oğlumu. Gözümün bebeği gibi severdim onları. Sizin çocuklarınız var mı Mösyö? Var mı? Ah, işte size bakıyorum ve kendimi sizinle karşılaştırmadan duramıyorum. Bir manada teselli veriyor bu bana. Siz zenginsiniz, işleriniz iyi olmalı ama eğer çocuklarınız varsa beni anlarsınız! Her şeyini veriyorsun onlara ama asla mutlu olmuyorlar. Yahudilerin doğasında var bu. Küçük oğlum... Daha on beş yaşında başladı: ‘Baba, ben terzi olmak istemiyorum... Baba, ben üniversiteye gitmek istiyorum.’ O zamanların Rusyası’nda bunun kolay olduğunu mu sanıyorsunuz! ‘Baba, ben gitmek istiyorum.’ ‘Yine ne istiyorsun, başımın belası?’ ‘Baba, ben Filistin’e gitmek istiyorum. Bir Yahudi sadece orada onurlu bir hayat sürebilir. Yahudilerin vatanı orası.’ ‘Eh!’ dedim ona, ‘Salomon, sana saygı duyuyorum, sen okudun, babandan daha eğitimlisin. Git, ama burada düzgün bir mesleğin olabilir, bir beyefendi mesleği, günün birinde dişçi ya da tüccar olabilirsin. Oradaysa bir köylü gibi toprağı süreceksin. Filistin için, okyanusa yayılmış tüm ringaları toplayıp annelerinin karnına geri koyamazsın. Ancak bunu yapabildiğiniz gün, oraya Yahudilerin vatanı diyebilirsiniz. Daha o zamana... Ama git, git... Seni bunun mutlu edeceğine inanıyorsan.’ Sonunda gitti. Evlendi: ‘Baba, düğün için para gönder... Baba, çocuğun doğumu için para gönder... Baba, doktor için, borçları kapamak için, kira için para gönder.’ Günün birinde kan tükürmeye başladı. İşi çok ağırdı. Sonra da öldü. Artık bir tek büyük oğlum kaldı bana, bunun babası. O da adam olur olmaz beni terk etti. İstanbul’a gitti, oradan da Almanya’ya. Hayatını kazanmaya başladı. Fotoğrafçıydı. Hitler gelmesin mi! Ben Rusya’yı terk etmiştim, çünkü devrim sırasında hayatımda ilk defa biraz para kazanmıştım –Yahudi’nin talihine bakın!– Korktum. Gittim. İnsan hayatı paradan değerlidir. On beş yaşından beri Paris’te yaşıyorum. Gittiği yere kadar gidecek bu böyle... İşte, oğlum şimdi İngiltere’de! Tanrı Yahudi’yi nereye savurmamış ki? Tanrım, sadece birazcık huzur bulabilseydik! Ama asla, asla huzur yok bize! Tam alnının teriyle bir kuru ekmek parası kazanır, dört duvar, başını sokacak bir çatı yaparsın ya bir savaş patlar ya bir devrim olur, ya pogrom ya da başka bir şey ve haydi, elveda! ‘Pılınızı pırtınızı toplayın, sıvışın. Gidin, başka bir şehirde, başka bir ülkede yaşayın. Yeni bir dil öğrenin –sizin yaşınızda insanın gözü korkmaz, ya?’ Hayır, ama insan yorulur. Bazen kendime diyorum ki: ‘Ancak öldüğünde dinleneceksin sen. O zamana kadar it gibi sürün! Sonra dinlenirsin.’ Velhasıl, Tanrı büyüktür!”

“Mesleğiniz nedir?”

“Mesleğim mi? Ne iş olsa yapanlardanım, haliyle. Şimdilerde bir şapkacıda çalışıyorum. Çalışma belgem olduğu müddetçe, değil mi? Onu da aldıklarında yine satışa başlayacağım. Şunu bunu, toptan kürkçülük, otomatik cihazlar, önüme ne çıkarsa. Bu işle geçinebiliyorum çünkü çok düşük kârla satıyorum. Burada doğmuş olanlara ne mutlu. Size bakınca insanın nasıl bir zenginliğe erişebileceğini görüyorum! Ve kuşkusuz büyükbabanız benim gibi Odesa’dan ya da Berdiçev’den gelmişti. Fakir bir adamdı... Zenginler, mutlu olanlar göçmezler, düşünün! Evet, fakir bir adamdı o. Ya siz... Bir gün belki şu da...”

Hiç ses etmeden, yüzünü sinirli tiklerle oynatarak, ışıltılı gözlerle dinleyen çocuğa şefkatle baktı.

Christian sıkıntıyla konuştu:

“Sanırım trenimin sesini duyuyorum.”

Adam hemen ayaklandı.

“Evet, Mösyö. İzin verin de size yardım edeyim. Hamal çağırmayın. Ne lüzum var! Yok Mösyö, nedir ki! Iacha, gel. Uzaklaşma! Bu çocuk da cıva gibi! Yolun karşısına geçmemiz gerek.”

Tren on dakika sonra geldi. Christian peron boyunca, adam elinde valizle arkasında olduğu halde, sessizce yürüyordu. Susuyorlardı ama sokak lambalarının altından geçerken Christian ve Yahudi birbirlerine bakmadan duramıyorlardı ve Christian garip ve acı veren bir duyguyla birbirlerini en iyi böyle anladıklarını düşünüyordu. Evet, böyle... Konuşmadan, ama bir bakışla ve hatta bir omuz hareketiyle, dudaklardaki sinirli bir tebessümle. Sonunda trenin sesi yankılandı.

“Siz rahat rahat binin, Mösyö. Valiz için endişe etmeyin. Pencereden uzatacağım onu size,” dedi Yahudi, geyik derisi kılıfı içindeki İngiliz tüfeğini kaldırarak.

Christian adamın eline 20 franklık bir bahşiş sıkıştırdı, adam parayı mahçup bir aceleyle cebine indirdi, selam verdi, çocuğun elinden tuttu, tren yola çıktı. Christian hemen arkasına döndü, boş kompartımanına girdi, eşyasını ve tüfeğini derin bir nefes alarak yukarıdaki fileye fırlattı, oturdu. Dışarıda gece karanlığı basmıştı. Tavandaki küçük lamba içeriyi zar zor aydınlatıyordu, Christian okuyamıyordu. Tren şimdi karanlık kırda ilerliyordu, gökyüzü soğuktu, handiyse bir kış göğü. Sestres’lere vardığında saat neredeyse sekiz olmuş olacaktı. Yaşlı Yahudi’yi o buz gibi gar peronunda, ayakta, çocuğun elinden tutarken düşündü. Sefil yaratık! Onun bu adamla aynı kandan olması mümkün müydü? Yine düşündü: “Onunla aramdaki ortak nokta ne? Bu Yahudi’yle benim aramda, Sestres’lerle onlara hizmet eden uşaklar arasında olduğundan daha fazla bir benzerlik yok! Aksi imkânsız, gülünç! Bir uçurum, bir girdap! Yahudi beni etkiliyor çünkü ilginç bir görünüşü var, kaybolmuş çağların bir tanığı. İşte bu yüzden ve bu şekilde etkiliyor beni, benden uzak, çok uzak olduğu için... Hiçbir temas noktamız yok, hiç.”

Sanki görünmeyen bir muhatabı ikna etmek istermiş gibi kısık sesle tekrarladı:

“Hiç, değil mi? Hiç...”

Öfkeli bir şaşkınlık içindeydi şimdi. Hiçbir ortak yön yoktu şüphesiz, kendisiyle şu... şu Rabinovitch arasında (ister istemez sinirli bir hareket yaptı).

“Eğitimim itibariyle, kültürüm itibariyle Sestres gibi bir adama daha yakınım ben. Alışkanlıklarım, zevklerim, hayatım itibariyle bu Yahudi’ye Doğulu bir gözlük satıcısına olduğumdan daha uzağım. Üç-dört kuşak geçmiş aradan. Başka bir adamım ben. Sadece manen değil, fiziksel olarak da. Ağzım, burnum, bunlar bir şey değil. Ruh tek önemli olan!”

Farkında değildi ama hayallerine gömülmüş halde, ağır ve garip bir hareketle koltuğun üzerinde bir öne bir arkaya, vagonun ritmiyle yavaşça sallanıyordu; böylece bedeni, yorgun ya da rahatsız olduğu zamanlarda, kendisinden önce Kutsal Kitap’ın üzerine eğilmiş haham, altın paraların yazılarının üzerine eğilmiş sarraf, tezgâhlarının üzerine eğilmiş terzi nesillerini beşiğinde sallamış olan yalpayla buluşuyordu.

Gözlerini kaldırdı ve camda kendisini gördü. İç geçirdi, eliyle hafifçe alnını sildi. Bir kıvılcım, düşündü: “Ben bundan dolayı acı çekiyorum... Ruhumda, bedenimde bunun bedelini ödüyorum. Yüzyıllarca sefalet, hastalık, baskı... Binlerce zayıf, yorgun, zavallı kemik oluşturdu benimkileri de.”

Bir anda şu ya da bu arkadaşının emeklilik, golf ve kır hayatı çağında nedeni tam anlaşılamadan öldüğünü hatırladı. Refah içinde yaşadıklarında, çalışmadıklarında rahat edemiyorlardı. Eski endişe mayası kanında mayalanıyor ve onu zehirliyordu. Evet, o sürgünden, fakirlikten, sıkıntıdan sıyırmıştı, en azından bir süre için. Ama o eksiklik, silinmez bir şekilde varlığını sürdürüyordu. Hem de onca şeye rağmen, hayır, hayır! Yüz kızartıcıydı bu, imkânsızdı... O zengin bir Fransız burjuvasıydı, başka bir şey değil! Ya çocukları? Ah! Çocukları... “Onlar benden daha mutlu olacaklar,” dedi kendine derin, azimkâr bir umutla, “mutlu olacak onlar!”

Trenin tekerleklerinin uykudaki kırı boğuk boğuk dövdüğünü duyuyordu. Hafiften uyukluyordu. Sonunda vardı.

Tren, Sestreslerin şatosuna bağlanan küçük Texin Garı’nda duruyordu. Gelişini haber vermek için şoförüne telgraf çektirmişti. Arkadaşlarından üçü oradaydı: Louis Geoffroy, Robert de Sestres ve Jean Sicard. Çevresini sardılar.

“Zavallı dostum! Korkunç bir şey yahu! Kendinizi öldürebilirdiniz!”

Aralarında yürüyor, onları gülümseyerek yanıtlıyordu. Aynı dili konuşuyorlardı onlar, aynı şekilde giyinmişlerdi, aynı alışkanlıklara, aynı zevklere sahiptiler. Onlarla çevrelenmiş halde kendilerini bekleyen arabaya doğru ilerledikçe kendini daha güvenli, daha mutlu hissediyordu. Şu Yahudi’yle karşılaşmasının tetiklediği keder hissi siliniyordu. Sadece, İngiliz kumaşından yapılmış kalın giysilerine rağmen soğuktan titreyen bedeni, acılı sinirleri kadim mirası itiraf ediyordu.

Robert de Sestres derin bir nefes aldı:

“Ne nefis bir hava!”

“Değil mi,” dedi Christian Rabinovitch, “değil mi? Biraz soğuk ama öyle sıhhatli ki...”

Elini gizlice buz tutmuş kulaklarına bastırdı ve arabaya bindi.

9. (İng.) Kendini bilen.

ŞARAP BULUTLARI

Karışık zamanlarda Finlandiya. Kısa yazlar, uzun ve zorlu kışlar. Sadece öğle vaktinde, bulutu delen kızıl bir ışın karı tutuşturuyor, parıldıyor ve siliniyor. Hemen ardından alacakaranlık bastırıyor; her şey susuyor, evlere, lambaların altına kapanıyor ve az sonra da uykuya dalıyor. Kızaklar tek tük ve sessizce kayıyorlar. Bazen uzaktan, akşam sisinin, karın derinliklerinden küçük çanların çınlamaları duyuluyor. Sonrası sessizlik, derin bir sessizlik.

Kar yağıyor. Kızaklar komşu ormanlardan kesilmiş ağaç kütüklerini şehre taşıyor. Hoş odun kokusu havaya yayılıyor, taze kesiklerden hâlâ özsuyu sızıyor. Karla kaplı muşambaların altında uyuklayan atların ve insanların solukları birbirine karışıyor ve duman halinde yükseliyor. Göller donuyor. Dereleri, gölcükleri ve şehrin önündeki körfezi buzdan bir kabuk kaplıyor. Fersahlarca yürünse, hiç kıvrımsız kar yığınlarından başka bir şey görünmüyor ve ufukta birdenbire yalnız, büzülmüş, buzun ve rüzgârın altında ezilmiş viran bir ev beliriyor. Ormanlar derin ve kuşsuz. Yerlerde hayvanların ayak izleri var ama göze çarpmıyorlar; ne bir insan ne bir ayak sesi duyuluyor.

Bundan on beş sene önceydi, komşu ülkeler hareketlenmiş ve sakin ve huzurlu Finlandiya da kendi payına alevlenmişti. Ama bu soğuk ve sakin kış gününde her şey donuk ve uykulu gibi.

İki köylü, köyden köye geçerek kuzeye doğru ilerliyor, her küçük, donmuş koruluğun korunağındaki istasyonda duraklıyor ve üzerine siyah bir orak ve bir çekiç çizilmiş kızıl afişleri duvarlara yapıştırıyorlar: yağma çağrıları. Vahşi rüzgâr kâğıdı yırtıp parçalıyor ve parçalar da havada uçuşuyor. Köylüler fenerlerini yere koyuyor ve rüzgâr ince cam lambanın arasından alevi dövüyor. Şatolar yanmış, gözleri oyulmuş heykeller parklara düşmüş, bir piyano göle atılmış, buzu kırarak yavaşça suya gömülüyor. Mezarlar yağmalanmış, ama onlar zaten uzun zamandır yarı boştu.

“Asıl parsayı,” diye hayıflanıyor köylüler, “şehirdekiler götürecek!” Sonra alevler duruluyor, kül savruluyor, oyuk pencerelerden rüzgâr esiyor. Ölü yapraklar, kıra atılmış, eski, çatlak bir aynanın üzerini örtüyor. Gökten keskin çığlıklarıyla erkek kazlar geçiyor. Kar yağıyor, lapa lapa ama kar taneleri hafif, rüzgâr hemen savuruyor. Kırda, bir askerin cesedi yere dümdüz uzanmış, sakin ve gözler kapalı. Kargalar gülüşerek havalanıyor. Daha sonra ceset kalın karın derinliklerine gömülecek ve ilkbaharda titreşen otlara, yabani yulaflara ve çiçeklere bürünecek.

Şehirde her şey sakin. Kış şehrin sakinlerini uyuşturmuş. Eski devlet dairelerinin tepelerine kızıl bayrak dikilmiş; kendileri de kızıl binalar, kurumuş kan rengi; kararmış ve çürümüş kan. İmparatorluk kartalı armaları sökülmüş. Milis kuvvetleri devriye geziyor. Ama hayat eskisi kadar uyuşuk ve asude akmaya devam ediyor. Yine de bazı evlerde, Alman usulü döşenmiş, konsol piyano ile kanarya kafesinin arasında, lake fiskos sehpasının üzerinde yeşil bitki bulunan küçük, huzurlu burjuva dairelerinde, erkekler gün boyunca pencereleri kapalı, karanlık bir odada kalıyor ve milislerin adımları donmuş toprak üzerinde saati vurduğunda bekliyor, gözlerini kapatıyor, tuzağa düşmüş avlar gibi boyunlarını eğiyor ve zihinlerinde ümitsizce –son kez olduğunu düşünerek– bir imgenin seyrine dalıyorlar. Her birinin imgesi kendine ama hepsininki de inanamayacakları kadar birbirine benziyor. Bu adamlar Finlandiya’ya sığınmış olan Rus alaylarının subayları, iki devrim, iki ateş arasında kalmışlar ve isyankâr askerlerden çekiniyorlar. Milisler gözlerini yumuyor, kendilerine günlük olarak ulaştırılan katliam emirlerini unutmaya çalışıyorlar. Bu subaylar Fin asıllı ama hayatlarını yabancı topraklarda geçirmişler; milisler onlardan nefret etmiyorlar, onlara karşı hoşgörü dolu bir kibir hissediyorlar sadece. Aylar geçiyor.

Akşam, ve kar yağıyor, kör edici ve hüzünlü beyaz taneler göğü çizgilerle dolduruyor ve karanlık ve sessiz bir kütle oluşturuyorlar. Barbarie’nin orgcusu daha hızlı koşuyor; kayış kambur omzunu kesiyor, iz eski pelerininin yakasının altına gizleniyor.

Profesör Krohn evine dönüyor; lisede matematik öğretmeni. Uzun boylu ve şişman bir adam, omuzları arkaya kaykılmış, yüzü kumral bir sakal dalgasıyla süslenmiş, kelebek gözlüklerinin ardındaki solgun gözleri faltaşı gibi açılmış. Sabahın köründen beri redingotu üzerinde, kendinden ve hayattan hoşnut. Öğrencilerin kâğıtlarıyla dolu evrak çantasını koltuğunun altına sıkıştırmış. Kapısının önünde karısının kuzinleriyle karşılaşıyor, aynı binada, kendi lojmanının üstünde oturan Illmanen kardeşler. Christine ve Minna Illmanen, saçlarını keten şeritlerle tutturmuş, siyah kapüşonlu, üç yakalı pelerinler giyinmiş iki meleksi, şeffaf, hassas, solgun, ince ve uzun yaratık. Boyları o kadar uzun ki sundurmanın altından geçmek için boyunlarını eğmeleri gerekiyor, öylesine ince ve saydamlar ki, kanlı canlı kadınlardan çok gölgelere benziyorlar: Şallara, yünlere, birbiri üzerine dolanmış atkılara sarınmış oldukları halde, tüm bunlar düz göğüslerini ancak şişiriyor. Profesör Krohn ile zar zor duyulan bir fısıltıyla selamlaşıyorlar. Akşam çanları çalıyor, boğuk çınlamaları karda kayboluyor. Profesör Krohn bir kez daha gayriihtiyarı hayale dalıyor: “Eskilerin güzel genç kızları, ne hale geldiler? Hassas bir bünye...”

Christine ve Minna az konuşuyor, kendi seslerini duyduklarında bile kızarıyorlar. Minna, genç olanı, halen dik duruyor halbuki Christine’in kamburu çıkmaya başlamış, göğsü çöküyor, hassas ve esnek omurgası bir saz gibi kıvrılıyor; sanki peşleri sıra belli belirsiz bir ilaç kokusu, tentürdiyot, ispirto lambasının üzerinde sonsuza dek ısınmaya bırakılmış yavan ıhlamur kokusu dalgalanıyor. Gençlikleri geride kalmış; en güzel yılları kapalı bir apartman dairesinde, uzaklarından akan, kış gelir gelmez yapıştırılarak kapatılan pencerelerden içeriye sızamayan şehirden yalıtılmış olarak geçip gitmiş.

Karın şiddeti katlanıyor. Protestan tapınaklarında, çiğ asetilen ışığıyla aydınlatılmış, küçük, çıplak bir odada, yaşlı kadınlar dişsiz ağızlarıyla Efendimiz’in mezamirlerini okuyorlar ve şapkalarının üzerindeki kara kehribardan yapma üzümler ölçüyle birlikte titriyor.

Her pencerede, pelüş perdelerin ardında lambalar yakılmış. Eski saraylardan birinin içine konuşlanmış milis karakolunda da eski bir ispirto lambası yanıyor. İpek koltukların üzerinde ağır çizmeler geziniyor; portrelerin gözleri oyulmuş. Saatler birbirini kovaladıkça, devriyesini bitiren adamlar geri dönüyor ve diğerleri ayağa kalkıyor.

Hjalmar, tüfeğinin dipçiğini yere vurarak, boş sokakta boydan boya volta atıyor. Nöbet tutmayı gerektirecek bir durum yokmuş gibi gözüküyor. İki köylü, ellerinde fenerleri ve kollarının altında kızıl afişlerle geçiyorlar. Afişleri çitlerin üzerine yapıştırmaya başlıyorlar. Seyrek sakalları, kıtık gibi sarı ve sert, rüzgârda dalgalanıyor.

Daha sonra da Profesör Krohn’un karısı Aïno geçiyor. Kiliseden dönüyor, üşümüş ellerini manşonunun içinde kavuşturmuş. Kalın kar tabakasıyla karla aydınlanan bu loş sokağın ucunda acele ediyor. Tepesinde kırmızımsı bir ışık taşıyan bir sokak feneri sertleşmiş kar yığınına gömülmüş; içinden ışık geçen her bir kar tanesi tek tek, narin ve mükemmel yıldızlar şeklinde ayrışıyor. Aïno kar tanelerinin hem yakıcı hem dondurucu tadını almak için düşünmeden dudaklarını uzatıyor. Ağzında eriyorlar. Hjalmar onun gelişini görüyor, hüzünlü bir ıslık tutturuyor. Kadın yaklaşıyor ve Hjalmar üzerlerine düşen bulanık aydınlıkta onun yüzünü seçiyor. Sarı saçlarını, soluk ve çökük uzun yanaklarını, su rengi gözlerini ve onların uykulu ve yumuşak ifadelerini görüyor. Ne var ki, askeri fark ettiğinde kadın da adımlarını yavaşlatıyor ve o da ona bakıyor. Hjalmar, üzerinde bir yıldız bulunan uzun başlığını ona doğru eğiyor. Sert, kemikli, kibirli ama giderek bir tebessümle yumuşayan yüzünde beyaz dişleri parlıyor. Aïno, gözlerini indirmeden ona bakmasına engel olamıyor. Belli belirsiz, ketum bir gülümseme dudaklarının kenarını incelikle oyuyor. Uzun, şeffaf çenesi ürperiyor. Karşılıklı susuyorlar. Yine de, askerin kendisine doğru tekinsiz bir hareketi üzerine Aïno endişeyle ve rengi atarak geriliyor. Bu köylü, bu ayı avcısı, nasıl bir an için bile olsa durabildi ve kendisine gülümseyebildi? Hızla geri dönüyor, kaçıyor, gecede kayboluyor. Asker