Lady Chatterley’s Lover, D.H. Lawrence Önsöz: © 2006, Doris Lessing © 2012, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının
yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Kasım 2012 E-kitap 1. sürüm Ekim 2015, İstanbul Kasım 2012 tarihli 1. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Seçkin Selvi

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design

ISBN 978-975-07-2815-0

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

D.H. LAWRENCE

LADY CHATTERLEY’İN AŞIĞI

ROMAN

İngilizce aslından çeviren Meram Arvas

D.H. Lawrence’ın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Oğullar ve Sevgililer, 1985

Bakire ile Çingene, 1990

Gökkuşağı, 1990

Âşık Kadınlar, 2009

Ölen Adam, 2010

D.H. LAWRENCE, 1885’te İngiltere’de, Eastwood, Nottinghamshire’ da doğdu. İlk romanı The White Peacock (Beyaz Tavuskuşu) 1911’de, ikinci romanı Günahkâr Ruhlar 1912’de basıldı. Yarı otobiyografik romanı Oğullar ve Sevgililer (1913) Lawrence’ın kendi yaşamöyküsünü, genç bir adamın annesiyle ilişkisi ve bu ilişkinin başka kadınlarla ilişkilerini nasıl etkilediğiyle ilgili güçlü bir psikanalitik incelemeye dönüştürüyordu. 1915’te yayımlanan Gökkuşağı’nda, Brangwen ailesinin üç kuşak öyküsü aracılığıyla toplum ve ruhsal değişimi ele alınıyordu. Kitabın devamı niteliğindeki Âşık Kadınlar 1920’de yayımlandı. Onu yine aynı yıl 1920’de Kayıp Kız, 1926’da Kanatlı Yılan, 1928’de Lady Chatterley’in Âşığı, 1929’da Ölen Adam, 1930’da Bakire ile Çingene adlı romanlar izledi. Aynı zamanda çok iyi bir şair, öykü ve deneme yazarı olan D.H. Lawrence, özellikle romanlarıyla XX. yüzyıl İngiliz edebiyatının en etkili yazarlarından biri oldu. Lawrence, 1930’da Fransa’nın Vence kentinde öldü.

MERAM ARVAS, 1972’de Ankara’da doğdu. TED Ankara Koleji’ni bitirdikten sonra yüksek öğrenimini Hacettepe Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümünde tamamladı, yüksek lisansını Amerikan Dili ve Edebiyatı dalında yaptı. Ankara Üniversitesi, Bilgi Üniversitesi, Beykent Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak çalıştı. John Updike, John Fowles ve David Lodge’dan çevirileri yayımlandı. Halen Koç Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yapıyor.

Önsöz

Lady Chatterley, popüler hayal gücümüzde, perde gibi inen saçlarının ardına saklanmış, atına binmiş Coventry’ye giden çıplak Lady Godiva kadar canlı bir karakterdir. Ama Lady Godiva saflığın, doğruluğun kahramanıdır ve çoğu kişi ona göz ucuyla bakmaya bile utanır; oysa Lady Chatterley için her zaman bir kahkaha ya da kıs kıs gülme hazırdır: Lady Chatterley ile onun yontulmamış erkeği. Lawrence sayesinde, bir komedyenin koru bekçilerinden bahsetmesi herkesi güldürmeye yeter, ama işin tuhafı, Lawrence cinselliği kutsal, dahası savaşın yol açtıklarından ve uygarlığımızın pisliklerinden kurtaracak bir şey olarak görürdü. “Cinselliğe çamur atmak,” demişti bunu yapanları lanetlercesine; “çağımızın suçudur, çünkü ihtiyacımız olan şey bedene, cinselliğe yönelik sevecenliktir, ihtiyacımız olan sevecen bir düzüşmedir.” Bu yolda yürüdü Lawrence, ama ne oldu? En azından popüler düzeyde, çamuru ve kıs kıs gülüşleri temsil etti.

Bir dolu romanın, yazıldıkları dönemle olan bağlantıları onlara bir şey katmaz. Gelişigüzel sıralayacak olursak, Adsız Ülke1 zamansızdır; yazarının biyografisi kimsenin umurunda değildir. Aynı şekilde Gizli Bahçe2 de. Romanlarından zevk alabilmek için Dickens’ın özel hayatını bilmemiz şart mıdır gerçekten? Diğerleri, genelde polemiğe yol açan romanlar, yalnızca içeriğiyle anlaşılabilirler ve Lady Chatterley’in Âşığı da bunlardan biridir. Bunu, özellikle de ateşli üçüncü versiyonunu önyargılı bir şekilde okumak, okuyucunun zihninde bütün bu ısrarcı izlenimin nereden çıktığı sorusunu uyandırır sadece, hele ki Lawrence’ın kitaplarını yazdığı dönemdeki samimiyetsiz toplumu hatırlamamızın kolay olmadığı günümüzde. Namusluluk taslayan, bastırılmış ve kendini beğenmiş bir toplumdu ve böyle bir ortamda edepsiz gülüşler kaçınılmazdı.

Lawrence, Lady Chatterley’in Âşığı’nın üç versiyonunu ölümünden önceki dört sene içinde yazmıştı. Bu, yeni bir bakış açısıyla düzeltme yapmaktan çok, onun yeni baştan yazma biçimiydi. Yeninin canlılığı, düzeltilmiş eskiden daha kıymetliydi. Üçüncü uyarlamanın en iyisi olduğu tartışmaya açıktır ve aksini düşünen çoktur; yine de burada sunulan ve Lawrence’ın arkasında durduğu bu üçüncü uyarlamadır. İçlerinde en duygulu, en ısrarcı ve kaçınılmaz olan budur; belki de Lawrence’ın cinsellik takıntısı olan yazar olarak anılmasının bir sebebi bu romanın yoğunluğudur.

Peki o zamanki koşullar neydi? Öncelikle Lawrence veremdi ve ölümü yaklaşıyordu, ama o, bizim deyişimizle, bunu reddediyordu; oysa hastalığı teşhis edilmişti ve zihninin bir yanıyla o da bu gerçeği biliyordu. Hep “ciğerleri zayıf” bir adamdı; o günlerde üstü kapalı bir şekilde verem demenin yolu buydu. Gençliğinde zatürree, bronşit, soğuk algınlığı ve öksürüğün her türlüsünden çekmişti. 1918-1919 senesindeki büyük grip salgınından da kaçamamıştı. Ama o verem olduğunu hiç kabul etmez, sürekli bronşlarından, soğuk algınlığından, öksürüğünden ve üşüttüğünden bahsederdi, verem haricindeki her şeyden. Bu, gerçeğe, özellikle de fiziksel meselelerde, aydınlık düşünmeye ve konuşmaya değer veren bir adam için tuhaf kaçıyordu.

Lady Chatterley’in Âşığı’ndan önce cinsel savaşçı olarak nam yapmıştı zaten. Romanları ve hikâyeleri yasaklanmış, bunlara el konulmuştu ve bu da pek çok skandala yol açmıştı. Bazen kızgınlıktan çok üzüntüyle eleştiriliyordu –bunca yetenek, bu kadar kabalığa bulanmış– ona ve eserlerine yönelik edebi eleştirilerin tonu genelde buydu. Âşık Kadınlar insanları şoka uğratmıştı zaten. Sürekli bir mücadele içindeydi Lawrence, kâh savunmada, kâh atakta, kimi zaman da diğerlerinin koruması altındaydı.

Veremin ruh hali vardı üzerinde; aşırı hassastı, çabuk heyecanlanıyordu. Bu hastalıktan mustarip olanlar çok asabi olur, duygu patlamaları yaşarlar sıklıkla. Fazla zamanları kalmadığını bilirler. Her hırıltılı nefes, her öksürük kendi ölümlerini hatırlatır onlara. Lawrence son yıllarında, aralıksız öksürmeleri yüzünden otellerden bile atılmıştı; kalacağı yerleri özenle seçmesi gerekiyordu. Genç bir adamken, “zayıf ciğerlerine” rağmen bedeniyle gurur duyardı. İlk romanları, özellikle de The White Peacock3, arkadaşlarıyla birlikte, her türlü kuşa, hayvana, böceğe ve bitkiye meraklı taşradaki genç adamı yansıtır. John Clare’in şu sözlerine o da eşlik ederdi mutlaka: “Vahşi şeyleri delice seviyorum.” Genç Lawrence John Clare ile aynı kafadaydı.

Bu bedeniyle gurur duyan, “ciğerleri zayıf” taşralı adam, çürüyen bedeni yüzünden kendinden nefret eden bir adama dönüştü.

Bu hasta adam, Lady Chatterley’in Âşığı’nı yazıp dururken bir dolu kargaşa ve sıkıntılı duyguyla cebelleşti.

O sırada karısı Frieda’nın güçlü kuvvetli bir İtalyan’la ilişkisi vardı ve Lawrence da bunu biliyordu. Öyle ince düşünceli bir kadın olmadığından, buluşmalarını gizlemek için fazla çaba sarf etmezdi. Hiçbir şekilde Lawrence’ın duygularını hesaba katmadı. Lawrence’ın 1926’dan beri iktidarsız olduğunu da arkadaşlarına söylemiş olmalı. Verem hastalığı birbirine zıt iki insafsız duruma yol açar: İnsanın hem cinsel iştahını ve ateşli hayallerini artırır, hem de iktidarsız yapar.

İkisinin cinsel hayatında kavga gürültü eksik olmazdı; herkes bilirdi. Arkadaşları, misafirleri ve Lawrence’ın, cazibelerine kapıldığı tutkun yardımcıları, onların aşklarının ve sevişmelerinin safhaları hakkında hem düzyazıyla hem de dizelerle bilgilendirilirdi; Lawrence her şeyi yazardı, ne düşündüğünü, ne yaptığını, daima arkadaşlarına mektupla ya da konuşarak anlatırdı. Frieda, kız kardeşlerine, eski sevgililerine, arkadaşlarına Lawrence’ın cinselliğini şikâyet ederdi. Kendisini tatmin edemediğini, onun daha çok bir eşcinsel olduğunu anlatırdı. Frieda pek çok sevgilisi olan ve daha da olacak olan bir kadındı; cinsellik konusunda hayli bilgili ve cesurdu. İlk buluşmalarında Lawrence’ı yatağa atması birkaç dakikasını almıştı. Kadının bütün bu kaba saba ve uzman hallerine rağmen, Lawrence mistik sayılabilecek kimi fikirlerini sürdürdü. Sevişmede aslolanın aynı anda orgazm olmak olduğunu düşündü hep. “Bu sefer aynı anda geldik” ya da bu anlama gelen sözler pek çok hikâyesinde geçer. Lady Chatterley’in Âşığı’nda ortaya koyduğu gibi, kimi fantezileri romantik bir oğlanınkileri andırır. Cinsel açıdan o kadar cahil bir dönemdi ki bu, günümüzde bunu ayırt etmek, daha doğrusu anlamak zordur. Lawrence klitorisi bilmiyordu, buna “gaga” diyordu. “Özellikle tecrübeli fahişelerde olduğu gibi” sürtünüp parçalayan bir gaga. Lawrence’a göre klitoris, erkeğe karşı kullanılan bir silahtı. Klitorisle ilgili böylesine bir cehalet yaygındı. Cinsellik kılavuzlarında şöyle bir değinilecekti buna, hatta belki de hiç bahsedilmeyecekti. Savaşta genç bir havacının bana, ortak arkadaşımız olan bir kızla ilgili bir şeyler söylediğini hatırlıyorum; “Böyle tavşan ayağı gibi bir şey, tüylü ve orasıyla oynamaktan hoşlanıyorum, o da hoşlanıyor bundan,” diye itiraf etmişti. Yani insanın bir şeyden zevk alması için onu bilmesi gerekmiyor. Bense klitorisi, varlığını ve işlevini değilse de bunun aşk sözlüğünün önemli bir parçası olduğunu, Balzac’tan öğrenmiştim. Lawrence “G” noktasıyla ilgili her şeyi biliyordu, ama muhtemelen bu terimi duymamıştı hiç ve bunun yerini tayin edip buna bir isim vermeyi iğrenç bulacaktı. Kendisinin klitoris hakkında söyledikleri ne kadar cahilceyse, vajinal orgazm için dedikleri de (bilgiyi veren sevgililerinden biri olmalıydı), bir o kadar doğruydu. Ama burada duygusal bir savaş söz konusu: Frieda, Lawrence’ın çok erken boşaldığını söylerdi ve kendisi de, sinir bozucu klitorisinin yardımıyla zorla boşaldığından yakınırdı ona. Ama bu polemikli savaşta, yakınma zamanlarında söyledikleri, gelişme timsali cinsel başarının yanında fazla sayılmazdı.

Lawrence, anal seksi keşfettiğinde durum en azından kendisi için biraz daha düzeldi; ama karısına takılmak için “bok torbası” demekten geri kalmadı.

Eğer Lady Chatterley’deki sevişmeler, şaşırtıcı ve hoşsa konuşmalar da, Lawrence’ın Taos’daki çiftliğinde dediği gibi bütün o ağız dalaşları ve dedikodularla fazlasıyla iticiydi. Lawrence romanları ve hikâyeleriyle bir yandan tüm dünyayı şoke edip irkiltirken, çiftliği ziyaret edenler buradaki şiddetten, bazen de bütün o katışıksız çirkefliklerden dolayı genellikle hayal kırıklığına uğruyor, hatta oradan uzaklaşıyorlardı. Ziyaretçiler Lawrence’ın, kötü davranışlarından dolayı Frieda’yı cezalandırdığını, ona yerleri sildirdiğini söylüyorlardı ve Frieda da onun sözünü dinliyor, bir yandan ağlayıp sızlansa da bundan oldukça keyif alıyordu. Lawrence Frieda’ya, Frieda da ona vuruyordu. Tüm bu tantana herkesin gözü önünde, bütün o yardımcıların, umut dolu gelecek sevdalılarının, davetli ve davetsiz misafirlerin ortasında gerçekleşiyordu; öte yandan onun genç öğrencilerinden biri, yazılarından dolayı gazetelerde bir canavar gibi gösterilen bu adamın dünyanın en müthiş ev sahibi, müthiş bir konuşmacı –dinleyenleri büyülüyordu resmen– ve harika bir aşçı olduğunu söylüyordu. Çocuklara karşı çok iyiydi ve onlar da onu severdi. Bu deneyimler, pek çok açıdan çelişkili beklentiler, bir misafirinin dediğine göre Lawrence’ın yaratma sürecindeki muammayı anlamasına yol açmıştı: Taos’da gördüklerini Lawrence’ın eserleriyle bağdaştıramamıştı hiç.

Duygusal yaşantılarında sıklıkla yaşanan tatsızlıklar ikisi için de önemli ya da önde gelen bir mesele değildi. Paylaştıkları derinlik, o sado mazoşist oyunlar ve kavgalardan daha ağır basıyordu. Lawrence Frieda’ya, onun daima hayatının temeli olduğunu ve onsuz bir hiç olduğunu söylerdi. Lawrence’ın ölümünden sonra birisi bunu kötü bir evlilik olarak görmesinden dolayı Frieda’ya yakınlık gösterdiğinde Frieda onun bu konuda hiçbir şey bilmediğini söyledi: Lawrence harikaydı ve birlikte herkesin yaşadığının çok ötesinde bir şey paylaşmışlardı.

Aralarındaki bağın bir sebebi hayat hakkında paylaştıkları düşüncelerdi. Bu önemliydi o zaman. Fikirler, yaşama dair tasarılar insanları birbirine çeken ve onları anlayışsız ve barbar bir dünyaya karşı yoldaş eden şeylerdi. Bunlar olurken ben küçüktüm daha, şimdi de çok tuhaf görünüyor. Birine rastlardın ve hemen o an seni temsil eden kimlik özelliklerini, yani fikirlerini, inandığın şeyleri ve hangi büyük ideolojik tarafta olduğunu ortaya koyman gerekirdi. Lawrence’ın bütün arkadaşları, geçerliliği olan bazı idealler ve fikirler paylaşırdı. Onlar kendilerini barbarların hâkim olduğu bir dünyanın dışında kalan uygar insanlar olarak görürlerdi. Ortak cennetlerin planlarını yaparlardı ve yaşantıları evlilik, özgür aşk, arkadaşça evlilik ve her türlü cinsel çeşitleme üzerine kuruluydu ve bunlar sürekli tartışılırdı.

Frieda ve Lawrence itiraz eder, tartışır ve birlikte inanırlardı: Gerçek bir hayat uğruna mücadelede yoldaştılar ve bu asla sıradan sürünün yapabileceği bir şey değildi. Bir evliliğin gerçekliğinin bunun dışında kalanlara kapalı olduğu söylenir; Lawrence’ın evliliğinde olan da tam olarak buydu.

Görenleri şaşırtan evliliklerindeki rezillik değildi sadece; Lawrence’ın bazen hayvanlara karşı da zalim olduğu söyleniyordu. Küçük bir dişi köpeğe kızıştığı için vurmuş, kuluçkaya yatan bir tavuğu da “serinletmek maksadıyla” tepetaklak asmıştı. Cinselliğin öneminden bahsedip duran iktidarsız bir adamdı o; bunlarsa taş kalpli dişilerdi, sanki bir Bakkha evcil hayvan kılığına girmişti ve Lawrence’ın onu cezalandırması gerekiyordu. Deliliğe kolayca kayabilecek biriydi, ama asıl mesele, ne kadar çelişkili bir durum olsa da, onun daima doğru tarafta kalması gerektiğiydi. Hayvanların canını yakabilen bu adam, harika şiirler, unutulmaz hikâyeler yazıyordu; verem hastalığı üzerine Amerikalı göçmen görevlileriyle yaşadığı sorunlar yüzünden Taos’dan gönderildikten sonra, İtalya’da geçirdiği bir akşam, bunun çiftlikteki bir akşam olmasını ne kadar çok istediğini dile getirmişti. Eğer orada olsaydı ay ışığında dışarı çıkar, tavuklar kümeslerine kapatılmış mı, atlar görünür bir yerde mi ve siyah inek Susan, ağaçların arasındaki yerine gitmiş mi diye bakardı; Susan, ay ışığı oldu mu çok dolanırdı, çünkü dolunay huzursuz ederdi onu. Böyle zamanlarda çakalların gölgelerinin yonca tarlasının karşısından sinsice ilerlediğini hayal ederdi. Lawrence’ı, onlarla birlikte koşturan bir çakal olarak hayal etmek kolaydı; kendini basbayağı bu hayvanların içinde görüyordu.

Bu da bize feministleri çileden çıkartan hikâyeleri hatırlatır. Tilki bunlardan biridir ama ben öyle görmem bunu. Büyük grip salgınıyla sarsılmış, yiyecek ve sıcaklıktan yoksun, savaş sonrasındaki İngiltere’nin umutsuz, soğuk ve kabak tadı veren kasvetini hissettirir daha çok. İki genç kadının üzerine ve onların yaşam mücadelesine dikilmiş çokbilmiş gözleriyle, çimlerin arasında titreşen o kızıl tilki kimdir?

St. Mawr’da, atın o büyülü öyküsünde kadın düşmanlığı olduğu söylenir, oysa burada asıl söz konusu olan, yeteri kadar erkek olmayan, hatta erkeklikle alakası olmayan erkeklerle ilgili şikâyetlerden kaynaklanan öfkedir; çünkü erkeklerin kadınsılığı Lawrence’ı hep rahatsız etmiştir. St. Mawr harika bir attır ve erkektir, ama hiçbir atın olmadığı kadar mitik ve şeytani bir yaratıktır; bu ateş gibi kızgın aygır –eğer bu şeyin gücünü yok etmek durumunda kalırsak– Lawrence’ın aklından geçen isteklerin bir sızıntısıdır; zavallı Lawrence, ne kadar güçsüz ve zayıf. Bu at Pegasos gibi hafızada ve hayal gücünde yaşıyor, İskender’in Bukephalas’ı gibi, Camargue’nun, bataklıkların arasında rüya gibi yükselen beyaz atları gibi, Lascaux Mağarası’ndaki atlar ya da Akhilleus’un cennette doğmuş atı gibi. Ya da aynı sebepten, Lloyds Bank reklamındaki siyah at gibi – reklamcılar bize bir şey satmak istediklerinde atın o muhteşem görüntüsünü kullandıklarında ne yaptıklarını iyi biliyorlar.

St. Mawr tam bir erkek ve öyküdeki kadınlar onu, evcilleşmiş ve güçsüz dedikleri modern erkeklerle karşılaştırıyorlar.

Lawrence’ın kitabında baştan sona, erkeklerin yetersiz, güçsüz, taşaksız, erkeklikten uzak, çelimsiz olduğunu görürüz ve kadınlar hep “gerçek” bir erkek arayışındadır. Âşık Kadınlar’ da, St. Mawr’da ve The Captain’s Doll’de4 erkekler alay konusudur, onlarla dalga geçilir, kadınlar “gerçek” adam arayışına çıkarlar, koru bekçileri, çingeneler, Hintli adamlar ararlar ve sürekli gaddarca dalga geçerler adamlarla.

Lawrence kadın düşmanı olarak gösterilir. Bu kuşkusuz en büyük ironilerden biridir. Onun yaptığı, kendi dönemindeki cinsellik savaşının tutanağını tutmaktır ve bunu ondan daha iyi yapan kimse yoktur. Onun erkek ve kadın karakterleri genelde kavgalıdır ya da Uğurböceği’nde olduğu gibi tuhaf bir manevi birlik içindir. “Kadınlar ve erkekler birbirlerini sevmezler” teması Lady Chatterley’in Âşığı’nda yeniden karşımıza çıkar. Cinsellik ve aşk arasındaki güç savaşını ondan daha iyi yazan olmamıştır. Ne büyük çelişki. Lawrence cinsel ilişkinin mekaniğiyle ilgili genelde anlamsız şeyler söylese de erkekler ve kadınlara dair derin bir kavrayışa sahiptir. Kadınla erkeğin güç oyunları söz konusu olduğunda yalnızca Proust onun kadar keskin görüşlü olabilmiştir ve bazen de komikliğiyle üstün gelmiştir ondan. Lawrence da komik olabilir aslında ama kesinlikle Lady Chatterley’in Âşığı’nda kalkışmamıştır buna, bu bir nevi vasiyetidir onun. Buna en çok yaklaştığı kısım şöyledir:

Aslında trajik bir çağ bizimkisi, bu yüzden onu trajik olarak görmeyi reddediyoruz.

Evet, bence buruk bir gülüş vardır burada.

Bana kalırsa genellikle gözden kaçan bu kısım romanın asıl temasını ortaya koyar.

Roman şu şekilde başlar:

Aslında trajik bir çağ bizimkisi, bu yüzden onu trajik bir şekilde görmeyi reddediyoruz. Büyük tufan kopmuş, yıkıntıların arasındayız şimdi, yeni yeni küçük yaşam alanları kurmaya, küçük küçük umutlar beslemeye başladık. Doğrusu zor iş; geleceğe uzanan düz bir yol yok şimdi, bunun yerine bir çember çiziyoruz ya da düşe kalka ilerliyoruz. Dünya başımıza yıkılmış olsa da yaşamak zorundayız.

Dünya başımıza yıkılmış. Birinci Dünya Savaşı, Lawrence’ ın pek çok romanında olduğu gibi, bu romana da sızmış.

“Yıkıntıların arasındayız,” der Lawrence, tamamı cinsellikle ilgili olması beklenen, bizleri kurtaracak olan –şefkatli– bir cinsellik üzerine olan hikâyenin başında.

Temel ya da ana temanın belirgin olmaması sık görülen bir şeydir. Geçen gün radyoda, duyarlı, akıllı bir grup gencin Sineklerin Tanrısı’nı tartışmasını dinledim; Golding’in bunu neden yazdığına, bunu ortaya çıkaran sancıya kısaca değindiler bir ara. Golding, İkinci Dünya Savaşı’nın başladığı sırada romantik ve idealist bir yazardı –genelde tüm gençler gibi– ama insanların birbirlerine neler yapabileceğini görmüştü; hele Nazi ölüm kamplarında durum çığrından çıktığında yüreği sızlamıştı resmen. Bu olayların üzerine Sineklerin Tanrısı’nı yazdı. Barış içinde yaşayan çocuklar, bu korkunç olayların şokunu yüreklerinde ve zihinlerinde hissetmemiş olan insanlar romanı bir saat boyunca tartışıp bunun temelinde yatan deneyimden bahsetmeyebiliyor. Eğer William Golding’i tanısalar ve yaşadıklarını ondan dinleselerdi çok başka olurdu mutlaka.

Aynı şey Lady Chatterley’in Âşığı ve Birinci Dünya Savaşı için de geçerlidir.

Bir milletin, bir ülkenin ruhuna işleyen büyük felaketler insanların kâbuslarında yaşar ama bunların bilincine varılması zaman alır; korkuyla kolay kolay başa çıkamaz insan. Yakın zamanda, İkinci Dünya Savaş’ından sonra kendilerine neler olduğunu anlamaya çalışan ülkeler gördük; Almanya, Fransa gibi. Birinci Dünya Savaşı’nın siperlerinin dehşeti bir anda silinmiyor. Eski bir asker olan babam, eski askerlerin tabiriyle, “The Great Unmentionable”5 ile dalga geçerdi hep; sivillerin savaş hakkında konuşmadaki isteksizliğidir bu. Birinci Dünya Savaşı’nın toplumsal bilince yerleşmesi yıllar aldı; bu sırada bu tarih olup gitti, babaların ve dedelerin hikâyesi sayıldı. 1920’lerde, Fransa’da, Belçika’da gencecik adamların cesetleri toprakta çürüyüp gitti ve savaşa dair konuşmalar güvenli bir şekilde anma törenlerine aktarıldı; böylelikle bu kâbusa yakın olanlar onları anmak zorunda kalacaktı. Lawrence’ın karısı Alman’dı ve onlar için vatanseverlik sadece iyi ya da kötü olamazdı.

Tüm bu korkulara karşı, çürüyen bedenlere, siperlerdeki duyarsız katliamlara ve savaş sonrası yoksulluğa ve umutsuzluğa, bu tufana, “başımıza yıkılan dünya”ya karşı Lawrence terazinin diğer kefesine aşkı, sevecen bir sevişmeyi, birbirine âşık insanların sevecen bedenlerini koymayı önerdi; İngiltere, sevecen bir şekilde düzüşerek kurtulacaktı.

Lawrence, Lady Chatterley’in Âşığı’nın üçüncü uyarlamasının ardından, bütün o yaygaranın ve skandalın tam ortasında “Lady Chatterley’in Âşığı Üzerine”yi yazdı; bu bir çeşit geçmişe yalvarma, mevsimlerle, o büyük çarkla uyum içinde olduğumuz bir zamana geri dönme çağrısıdır. Yazdığı her şey gibi bu da ikna edicidir; bir tılsım gibi alıp götürür sizi ve zihninizdeki her türlü zayıf itirazı alt eder, bu büyü sayfalarca sürer, yeni bir hayata davet eder insanı, yeni bir çeşit evlilikte kök salar ve aptalca bir bilinçlilikle, hiç de kişisel olamaz bu ama güneş ve ay ile ahenk içinde olmalıdır. Temelde ve kalıcı anlamda fallik olmadığı sürece, evlilik evlilik değildir; ayların, yılların, onlarca yılın, yüzyılların ahengiyle, güneşle ve yeryüzündeki mevsimlerle, ay, yıldızlar ve gezegenlerle bağlantılı olmadığında bu iş olmaz. Kanlar birbirine uymadıkça evlilik evlilik değildir...

Eskiden, Platon’dan önce, “beyaz”, soğuk ve asabi “şiirsel” cinsel ilişkiden, bu kişisel seksten önce –ki biz modern insanların seks lafından anladığı budur– başka türlü bir cinsellik vardı, kan bilgisinin cinselliği, çünkü erkekle kadın, bir araya gelen iki kanın uzantısıdır...

Ama bu kan laflarının zamanlaması kötüydü, çünkü çok geçmeden Naziler de kan lafını ağızlarına dolamaya başladı, ama tabii Lawrence ile karşılaştırıldığında çok daha düşük bir düzeydeydi bu.

Eğer İngiltere yeniden hayat bulacaksa... bu ancak yeni bir kan bağlantısı, yeni bir dokunuş ve yeni bir evlilikle mümkündü... Çünkü fallus, bir erkeğin içindeki o müthiş eski ilahî canlılığın ve dolaysız temasın simgesidir. (“Lady Chatterley’in Âşığı Üzerine”)

Lawrence, seksin doğadaki ahengi yeniden bulması, bahara karşılık vermesi gerektiğini, Büyük Perhiz’in cimriliklerinden sonra yazdan faydalanması, karanlığın bastırmasıyla yakılan ateşin son ışığıyla titreşip kışın sönmesi gerektiğini söylerken... insanlar nasıl yitik doğal dünyaya söylenen bu ilahiye kayıtsız kalabilir? Ama dur bir dakika, minik zekâ susturulamayacak. Lawrence ta o zaman kanların farklı cinselliğini nereden biliyordu?

Her şeyi, doğal ahengi olmayan mekanik bir dünyaya kaptırdığımız için neden hâlâ bu kadar dövünüyor?

Dün gece denk geldi ve Guy Fawkes’ın Londra’nın gece semalarına ışık saçan şenlik ateşlerini ve havai fişeklerini izledim; ateş, Guy Fawkes ve Hıristiyanlıktan uzun zaman önceki karanlık güçlere meydan okuyordu sanki. Güzel yaşlı Londra’ nın dün gece bir düzüşme festivalinde olduğundan pek kuşkumuz yok ve bir dolu insanın biraz sarhoş olmasına bakılırsa bunun fallik ve karanlık bir durum olduğu söylenebilir. Bana kalırsa, atalarımızın o eski fallik düzüşme merakı, Lawrence’ın da dediği gibi, alkole epeyce şey borçludur. Nasıl olmasın ki? Festival demek pasta ve bira demek.

Lawrence’ın, ölümünden kısa bir süre önce yazdığı “Lady Chatterley’in Âşığı Üzerine” hayli hüzünlüdür, başımıza yıkılan dünyaya bir ağıttır ve adeta romanın hüznünü pekiştirir.

Connie ağır adımlarla eve, Wragby’ye döndü. “Eve!” İnsana bıkkınlık veren o koca yer için fazla sıcak bir kelimeydi aslında bu. Zamanında, bu kelimenin hakkının verildiği günler de olmuştu. Ama artık bir hükmü yoktu bunun. Bütün önemli kelimeler, kendi kuşağı için, hükmünü kaybetmiş gibi geliyordu Connie’ye; aşk, neşe, mutluluk, ev, anne, baba, koca gibi önem taşıyan bütün o dinamik kelimeler şimdi yarı ölüydü sanki ve her geçen gün daha çok ölüyordu. Ev, yaşadığın yere deniyordu artık, aşk, uğruna hiçbir deliliğe kalkışmadığın bir durum, neşe, güzel bir çarliston demekti, mutluluk, diğer insanları kandırmak için, laf olsun diye kullandığın ikiyüzlü bir terim, baba kendi varlığından hoşnut bir bireydi, koca ise beraber yaşayıp gittiğin bir adam, manevi anlamda. Bu önemli kelimelerin sonuncusu, cinselliğe gelince, insanı bir an için canlandırdıktan sonra tam bir paçavraya dönüştüren bir heyecan için kullanılan bir kokteyl terimiydi sadece. Yıpranmış! Sanki adi bir kumaştan yapılıyordu artık insanlar ve çabucak yıpranıp dağılıveriyorlardı.

Kim yıpranmıştı? Kesinlikle Lawrence.

Hikâye, Constance’ın 1917’de askeriyle evlenmesiyle başlar. Bundan altı ay sonra siperlerden çıkartılıp, “neredeyse paramparça bir halde” bir gemiye konarak eve gönderilir. Belden aşağısı felç olmuştur, “ömür boyu felçli.”

Lawrence’a, Clifford Chatterley’in felç geçirmesinin –İngiltere ve modern yaşamın– bir metaforu olup olmadığı sorulduğunda olmadığını söyler, “olaylar böyle gelişti” der ve hikâyenin bu yönde devam ettiğini söyler ama bir yandan da belki de bu bir metafordu diye düşünür. Lawrence, Clifford’a çok ağır bir şekilde yüklendiği için endişeliydi. İnsan romanı okurken bazı anlar hakikaten Lawrence’ın bu zavallı kötürüme ne garezinin olduğunu düşünmeden edemez, sanki felç olmak bir suçmuş gibi. Bu garez kime ya da neyedir? “Ömür boyu” iktidarsız olan kimdi, kim paramparça olmuştu? –Evet, bu gerçekten iç içe geçmiş bir oyundur, olaylar ve durumlar birbiriyle bağlantılıdır, ama diyelim ki Lawrence’ın harap bedeninin Clifford’ınkine denk olduğu konusunda hemfikiriz, peki ya sonra? Clifford, o zavallı kötürüm, Lawrence tarafından o kadar hor görülür ki, adamın ne kadar cesur ve becerikli olduğunu ve hiçbir şey için değilse bile cesareti için takdir edilmesi gerektiğini zor görürüz. Taos’daki çiftliğe ziyarete gidip orada Lawrence’ın evliliğini ve günlük hayatını gözlemleyen ve yaratma sürecinin bir muamma olduğu sonucuna varan öğrencisine kulak vermek en doğrusudur belki de.

Böylece Lawrence, iktidarsızlığını ve çürük bedenini Clifford’ın içine, karısının cinselliğini, dinç sevgilisine karşı olan duygularını –ve romanın gücü hakkında söylediğimiz, yani Lawrence’ın vasiyeti, İngiltere’ye çağrısı olarak gördüğü şeyi– İngiltere’nin kendini sevecen bir sevişme vasıtasıyla kurtaracağı fikrini ise Connie ile Mellors’un içine yerleştirdi.

Lady Chatterley’in Âşığı, aşka, bedene söylenen bir ilahidir. Evliliğe dair bundan daha ikna edici, daha propagandacı bir roman daha yazılmamıştır; buna göre derin sadakat, halkın genel ahlak kurallarından, verilmiş bir karardan ya da dinden değil, erkekle kadın arasındaki birlikten doğar ve bu da cinselliği sıradan, doğal bir eyleme dönüştürerek her türlü sadakatsizliği imkânsız kılar.

Sevgi dolu ve sadık bir evlilik İngiltere’yi, hepimizi kurtarır: Kanal’ın karşı yakasında çürüyen milyonlarca beden düşüncesine karşı, “tufan”a karşı, başımıza yıkılan dünyaya karşı, bir erkekle kadının arasına sevgi dolu sevişmeyi ve sıcak ilişkileri koyacağız; hatta iki erkek arasına da. Lawrence, erkekler arasında da “sevecen bir yakınlık”tan yanadır. Ama onun yazdığı dönemde, yaralı ya da ölü bir adamı tetkik etmek söz konusu olmadığı sürece boks ya da güreş dışında erkeklerin birbirlerine hiç dokunmadığını unutmayalım: İtalya’da ise erkekler el ele tutuşarak gezebilir, kimse de haklarında kötü düşünmez, ama İngiltere’de böyle bir şey kesinlikle olmaz. Şimdi erkekler birbirleriyle sarılıp kucaklaşıyorlar hep; hele sporcular, âşıklar gibi sarılıyor birbirlerine.

Ama Lawrence’ın cinselliğe ve aşka yakarma olarak gördüğü şey o kadar açık değildir. Elimizde kalan erkekle kadının halleridir; her ikisi de savaştan, başlarına gelen felaketten dolayı harap olmuş, fırtınanın ortasında öksüz kalmışlardır, hayatta kalma çabasıyla birbirlerinin kollarına sığınırlar; peki Lawrence, sevgilisine mektup yazan Mellors’a ne söyletir bu noktada?

Gerçekten korkuyorum. Etrafta Şeytan’ın varlığını hissediyorum, bizi yanına katmaya çalışıyor sanki. Aslında Şeytan değil, Mammon6 etrafta belki de; yalnızca para isteyen, yaşamdan nefret eden insanların bitmez tükenmez istekleri... Bizi kötü günler bekliyor. Bizi kötü günler bekliyor arkadaşlar, çok kötü günler! Her şey böyle giderse, bu endüstriyel yığınlar gelecekte ölüm ve yıkımdan başka bir şey göremeyecek. Bazen içimin eriyip suya dönüştüğü hissine kapılıyorum...

Doğru, onları kötü günler bekliyordu. Lawrence romanı, Birinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin ardından, on yıldan kısa bir sürede yazmıştı ve on yıl sonra İkinci Dünya Savaşı olacaktı. İtalya faşist gruplardan geçilmiyordu: Lawrence Aaron’s Rod’da7 onlardan bahseder. Nazi grupları da çok geçmeden Almanya sokaklarında boy gösterecekti. Ufukta Hitler Almanyası, krematoryumlar vardı ve ölüm kamplarının olduğu Stalin’in Rusyası da dolup taşıyordu. Dünyadaki tüm silah depoları harıl harıl işliyordu. İki savaş arasında sıkça kullanılan, şimdilerde unutulan bir tabir vardı –Ne tuhaf bir şey!– “cephaneciler”. Avrupa’daki tüm ülkelerin vatandaşları tarafından alaycı bir ifadeyle kullanılmıştı bu laf ve cephaneciler giderek şişmanlıyordu.

Şimdi, ikinci korkunç savaştan altmış küsur yıl sonra bizim perspektifimizle bakınca Birinci Dünya Savaşı’nda Hindistan’da askerlik yapmış olan Mellors ile savaştan kötürüm dönen bir kocası olan Constance Chatterley’in birbirlerine nasıl tutunduklarını görüyoruz; ardından, tüm dünyayı içine alan bir sonraki savaş; öte yandan büyük olasılıkla, ileride tarihçiler, ilk savaşın diğerinin altyapısını hazırladığını söyleyerek iki savaşı bir bütün olarak göreceklerdi.

Çocukken bana küçük bir biblo vermişlerdi, sanırım Çin’ dendi, bir yandan bakınca yaşlı bir adama benziyordu, hafifçe döndürdüğünde bir kız beliriyordu, bir daha döndürünce bir kuş görünüyordu, bir kez daha döndürünce ise geyik. İnsan hayret içinde, saatlerce oyalanabilirdi bununla; yaşlı adamdan kıza ya da kızdan kuşa nasıl geçildiğinin bir önemi yoktu. Akıllı bir usta her bir şekil düzgünce görünsün diye epey uğraşmıştı bununla. Geyiğe baktığın sırada, bibloyu parmaklarında hafifçe çevirdiğinde bile oluşan figür, geyikle yaşlı adamın karışımı değil, sadece bulanıklıktı. Mutlaka yaşlı adama, kıza, kuşa, geyiğe bakmak gerekiyordu ve o metamorfoz ânını yakalamak imkânsızdı. Bunu parmaklarında ne kadar ince bir şekilde çevirirsen çevir asla yeterince hafif olmuyordu; her figür bizzat kendiydi ve ona baktığın sırada diğer hiçbir figür kesinlikle görünmüyordu.

Hepimiz yıllar önce okuduğumuz bir kitabı yıllar sonra yeniden okumayı denemişizdir ve bu kitaptan bambaşka şeyler çıkarmışızdır.

Savaşın bu hikâyeyi nasıl gölgelediğini, âşıkları nasıl tehdit ettiğini gördüğümüz için aşk hikâyesi dokunaklılığını yitirmez belki, ama Lawrence’ın baştaki niyetine rağmen, ana tema olmaktan çıkar. Hayatları savaşla birlikte harap olmuş iki savunmasız insan birbirlerinin kollarına atılır ve bir dolu korkudan kaçıp kendilerine güvenli bir yer bulmaya çalışırlar; tıpkı orman yangınından kaçan küçük hayvanlar gibidirler, alev saçan kanatlar peşlerine düşmüştür, duman bulutları güneşi karartır.

Şimdi düşünüyorum da, bu şimdiye kadar yazılmış en sağlam savaş karşıtı romanlardan biri. Bunu ilk okuduğumda bunu nasıl görememişim bilmiyorum.

Connie, insan ruhunun önemli yasalarından birini belli belirsiz fark etmişti; duyarlı ruh, bedeni öldürmeyen ama buna bir darbe vuran bir şok yaşadığında, beden iyileşirken ruh da iyileşiyordu. Ama yalnızca görünüşte. Aslında yalnızca yeni edinilen alışkanlıkların işleyişiydi bu. Ruhundaki darbe giderek daha çok hissettiriyordu kendini, ruhunun her yanını kaplayana dek yavaş yavaş içine işleyen bir yara gibi. Tam iyileştiğinizi ve her şeyi unuttuğunuzu sanırken bunun korkunç yan etkileriyle uğraşmak zorunda kalıyordunuz.

Bunu nasıl gözden kaçırmıştım ben? Ama yok kaçırmamıştım. Bunu okuyup düşündüğümü hatırlıyorum –Evet, babam bu haldeydi (annem de, ama bunu görmem yıllar almıştı benim) Ne kadar çok erkeğin ve kadının savaştan görünüşte zarar görmeden çıktığını, oysa içlerinin nasıl yaralı olduğunu ve iyileşmelerinin pek mümkün olmadığını şimdi şimdi fark ediyoruz. Her yerde milyonlarca var bunlardan.

Bu ve benzeri kısımlara bir karşılık vermiştim ama genç bir kadındım ve yarattığı bütün skandal ve namla roman nihayet elime geçmişti. Londra kitapçılarından çıkıp Alman denizaltılarıyla kaplı denizi aşarak gelmişti. Sansürlü baskısıydı tabii. Connie’nin yavru sülünleri avucuna almak için eğildiği sırada Mellors’un da yardım etmek için yanına eğildiği sahne, kadının gözlerinden akan yaşlar, koruda, Connie’nin yürüdüğü yerlerde yeni yeni canlanan muhteşem bahar manzaraları, sevecenliğe yakarma, dünyaya kafa tutan iki insan temasıyla ve o küçük kulübede buluşan âşıklarla sersemlemiş gibiydim.

O korkunç savaşın ortasındaydık; Mellors’un önceden dediği gibi, “Bizi kötü günler bekliyordu...” ve sonra o kötü günler geldi, çok kötüydü, tahminimizden çok daha kötüydü, bütün dünya sürüklendi buna... ve Hitler’in gaz odalarıyla, Stalin’in öldürdüğü milyonlarca insanı bilmiyorduk daha.

“Kara günler var önümüzde, hem bizim hem de diğerleri için,” der Mellors. Mellors’un geleceğe dair karanlık hayalleri nefret ettiği sanayileşme dönemiyle gölgelenmişti zaten. Lawrence 1926’da İngiltere’ye gitti ve yeniden gençliğindeki manzaraları, “Beyaz Tavuskuşu”, Oğullar ve Sevgililer ve bazı hikâyelerindeki koruları ve kırları gördü; hepsi değişmiş, yerle bir olmuştu. Gördüklerinin nefretini Lady Chatterley’in Âşığı’nda yansıtır.

Ama uykudayken bile huzursuz ve zalimdi dünya; vagonların ya da yoldan geçen koca bir kamyonun gürültüsüyle kıpırdanıyor, ocaklarda şimşek gibi çakan pembe ışıklarla parlıyordu. Demirin zalimliği, kömürün isi ve tüm bunların işlemesini sağlayan o bitmez tükenmez hırsla dolu demir ve kömür diyarıydı burası.

Kitapta sayfalarca buna benzer anlatım vardır. Şimdi göreceğimiz demir ve kömür değil, endüstriyel korku hayali; ama bu da bir o kadar güçlü.

Çünkü, insan dünyasının ölüme mahkûm edildiğini hissedip kendini nasıl bir hasislik ve hayvanlıkla ölüme terk ettiğini gördükçe – kolonilerin hiç de uzak olmadığını hissediyorum. Ay bile fazla uzak olmayacak o zaman, çünkü oradayken bile geriye bakıp bütün o yıldızlar içinde, dünyanın ne kadar kirli, korkunç ve tatsız bir yer olduğunu –insanın pislettiği bu yeri– görebilir insan. O zaman safra yutmuş gibi hissederim kendimi; içimi allak bullak eder bu ve hiçbir yer kaçabileceğim kadar uzak olmaz o an. Ama geri döndüğüm vakit gene unuturum her şeyi. Oysa utanç verici bir şey bu; yani şu son yüzyılda insanoğluna yapılanlar; erkekler işçi böceklere dönmüş, tüm erkekliği ve hayatı elinden alınmış. Elimde olsa, makineleri yeniden yeryüzünden siler, endüstri çağını tamamen sona erdirirdim, sanki uğursuz bir hataymış gibi. Ama bunu yapamadığım için ve hiç kimse de yapamayacağı için, sükûnetimi koruyup kendi hayatımı yaşamaya bakıyorum; böyle bir şey varsa tabii, pek sanmıyorum ya!

Lawrence’ın nefretinin niteliği, ülkesine olanlarla ilgiliydi ve bunun verdiği his bizlere benzer birini, Tolkien’i hatırlatmalıdır. Tolkien’in Cehennem tasvirlerinin kaynağının Birinci Dünya Savaşı olduğunu biliriz ve William Blake’in “karanlık, şeytani değirmenler”i Yüzüklerin Efendisi’ndekinden daha iyi bir şekilde anlatılmamıştır asla.

Lawrence’ın döneminde İngiltere, asırlardır süren tarım hayatına son vermişti, çünkü çiftlikler işçilerini yitirmişti, hepsi kasabalara gitmişti. Şairler nasıl bir dönemin başladığını biliyordu.Yeats şöyle der:8

Güçlü mü güçlü bir çiftçi var

Ama yüreği ikiye bölünürdü

Yol aldığımız kasabayı

Görebilseydi eğer;

Lawrence’ın İngilteresi ise şöyledir:

Koru, yumurtaların, yeni yeni açan tomurcukların ve çiçeklerin gizemiyle dolu, akşam çisentisinde pek sessiz, durgun ve esrarlıydı. Bütün ağaçlar, korunun loşluğunda, sanki üstlerindeki kıyafetleri çıkarıp atmış gibi çıplak ve kapkara parıldıyor, yeri kaplayan yeşilliklerse yeşil yeşil yanıyordu sanki.

İçinde yaşadığımız modern İngiltere, kendilerini kötü günlerin beklediğini bilen Tolkien ve diğer ileri görüşlü insanlar gibi, Lawrence’ın kalbini sızlatıyordu.

Clifford Chatterley, karısı Connie’ye şöyle der bir yerde:

“Bu insan yığını hep böyleydi ve hep de böyle olacak. Neron’un köleleriyle bizim madencilerimizin ya da Ford’daki araba işçilerinin arasındaki fark yok denecek kadar azdır... Böyledir bu insan yığınları, hep aynıdırlar.”

Sonra da şöyle devam eder:

“Şimdi onlara yöneltmemiz gereken şey kılıç değil, kırbaç. Bu insan yığınları tarihin ilk çağlarından beri hep yönetilmiştir ve dünyanın sonuna kadar da böyle olması gerekir. Onların kendi kendilerini yönetebileceğini söylemek düpedüz ikiyüzlülük ve maskaralıktır.”

“Ama onları yönetebilir misin?” diye sordu Connie.

“Ben mi? Ah tabii!..”

Connie böyle bir ortamdan kaçıp Mellors’la yaşamak ister.

“Ah Tanrım, insanın insana ettiğine bak! Baştaki adamların kendi ahbaplarına ettiğine bak!”

Burada konuşan Constance’tır ama Lawrence’ın düşüncelerini yansıttığını söylemek yanlış olmaz.

İnsanın insana yaptıklarını derin bir şekilde kavradığımız için bugün böyle şeyler okuyabiliyoruz. Bizlere kıyasla daha masumdu onlar. Bugün bize, diyelim dört milyon insanın despot bir hükümdar tarafından öldürüldüğü söylense, sarsılırız belki ama şaşırmayız. Öyle çok korku yaşadık ki hiçbir şey şaşırtamaz artık bizi. İkinci Dünya Savaşı bittiğinde gaz odalarıyla ilgili haberleri “kavrayamadık”, en başta anlamadık bir şey. Stalin’in öldürdüğü milyonlarca insanı “kavramak” çok daha uzun sürdü, hatta bazıları daha kavrayamadı bile. Bir bakıma “reddediyorlar” bunu.

Bu romanı yıllar sonra ve başımdan birtakım aşklar geçtikten sonra yeniden okuduğumda o müthiş seks sahnelerini, gücünü yitirmiş buldum. Bir cinsel devrim gerçekleşmişti ve bu konuda epeyce bilgi sahibi olmuştuk. Bazı lirik sahneler genç kadınları heyecanlandırabilir hâlâ. Kadınların hür olmadığı, işlediği zina sebebiyle taşa tutulduğu ya da herkesin gözü önünde asıldığı bazı ülkelerde (İran, 2004), bu roman Lawrence’ın okunmasını istediği şekilde okunuyor; yani bir cinsellik ve aşk manifestosu olarak.

Bazı sahneler neredeyse gülünçtür, ama kuşkusuz bu cesareti için kutlamak gerekir Lawrence’ı. Âşıklar, başka kimsenin bilemeyeceği sevgi sözcüklerini sarf ederken ve yakınlaştıkları anlarda anlamsızca davranırlar, ama Lawrence âşıklarının yağmur altında koşmalarından, kadının dans etmesinden –o zamanki moda buydu, sorumlusu Isadora Duncan’dır– ya da birbirlerinin kasık tüylerine çiçekler iliştirmelerinden çekinmez. Lawrence’ı farsın eşiğine taşıyan tam olarak da bu cesarettir. Onun, “E ne var ki bunda?” dediğini duyar gibi oluyor insan. “Bunları kötü bir şey olarak görmek isterseniz, buyurun görün.” Ondan daha tedbirli ve aşağı bir romancı, pek çok insana alay konusu olacak bu kısımları yazmayı düşünmezdi.

Ama roman boyunca müthiş ile anlamsız yan yanadır.

Bir madencinin oğlu olan Lawrence’ın sınıf çatışmasına dair söyleyecek çok şeyi vardı. Yukarı ve orta tabaka hakkındaki dizeleri şimdiye kadar yazılmış en saçma dizelerdir. Bu dildeki en güzel şiirlerin aynı adamın elinden çıktığına inanmak zor. “Snake” (Yılan), “The Ship of Death” (Ölüm Gemisi), “Bavarian Gentians” (Bavyera Kantoronu), “Not I... but the wind” (Ben değil... rüzgâr). Güzel şiiri “The Piano” (Piyano) annesinin kendisine piyano çaldığı çocukluk günlerini hatırlayan yetişkin bir adam hakkındadır.

Alacakaranlıkta, bir kadın tatlı tatlı şarkı söylüyor bana...

Bundan başka, pekâlâ bir okul çocuğunun yazabileceği dizeleri de vardır. Ama Lawrence gene de severdi bunları. “Ölüm Gemisi”ni yazan Lawrence’ın, korkunç burjuva hakkında yazan adamla alakası yok gibidir. Alman bir aristokratla evlendi ve bir baronetle evlenen Lady Chatterley hakkında bir roman yazdı. Arkadaşları bu aristokrat çevredendi. Bu durumda, işçi sınıfından yükselen genç bir cengâverin üst tabakadan birinin kızıyla evlenip, Lordlar Kamarası’na dahil olma ya da seçkin tabakadan gibi, bir nevi taşra efendisi gibi yaşama şartına uymaktan geri kalmadı. Bir yazar bozuntusu, Londra’nın gözde yerlerinde oturan insanları hedef aldığında, o da ne yapar eder oralara taşınmanın bir yolunu bulurdu.

Lawrence kökeninden uzak yaşamayı seçti belki, ama kimse hakkında da madenci ekibinin unutulmaz kızı, Ivy Bolton hakkında yazdıklarından daha iyi şeyler yazmadı; yüksek tabakanın inceliklerine heves etse de, “yöneten sınıfla işçi sınıfı arasında bariz bir uçurum” olduğuna inanan Clifford Chatterley gibi, sonuna kadar sınıfının değerlerine sahip çıktı o.

Ivy Bolton’ın kocası bir maden kazasında ölmüştür ve o şöyle der: “Ben kendi kendime yaşayıp giderim. İnsanlara saygım kalmadı hiç.”

Bu kitapta, yeri ve zamanı geldikçe pek çok insanın dile getirdiği bir histir bu. Bu da bize Clifford’ı ziyarete gelen ve birbirleriyle ayakları yere basmayan bir dolu fikir paylaşan arkadaşlarını hatırlatır. Hepsi de siperlerden çıkıp gelen subaylardır ve dünya başlarına yıkılmıştır sanki; onlar da kendilerini her şeyi yoluna koyma ya da en azından bunları tanımlama mecburiyetinde hissederler. Zihnin yaşantısına inanırlar; Constance, kalbi onların içindeki ölümcül olumsuzluğun etkisiyle buz kesmiş bir halde oturup onları dinler. Kendini inanılmaz yalnız ve terk edilmiş hisseder ve onları bütünüyle olumsuz, hayat karşıtı ve kadın karşıtı insanlar olarak görür.

Tommy Dukes’a bugünlerde erkeklerle kadınların birbirlerini neden pek fazla sevmediğini sorar.

Tuğgeneral Tommy Dukes, Lawrence’ın önceden göremediği bir anlam taşır. Artık biliyoruz ki –daha yeni öğrendik–aseksüel insanlar var. Cinsellik umurlarında değil ve bize hem hayat veren hem de acılara boğan o arzuları yok hiç. Arı kovanındaki cinsiyetsiz arılar gibi, böyle gizli bir insan türü ne demek oluyor? Bir doğa kurbanı mı? Dünyaya başka amaçlar için mi gelmişler? Eşcinsel değiller ve sayıları en az eşcinsellerinki kadar.

Lawrence burada eski tezini ortaya koyar gene, yani İngiliz erkeğinin erkekliğini yitirdiğini, taşaksız olduğunu, genelde güçsüz ve zayıf olduğunu söyler. Öte yandan Tommy Dukes’ un kadınsı bir yanı yoktur hiç. Halinden mutlu ve mesut, cinsel hayatı olmadan, kendi yolunda ilerler.

Constance, yeterince arzulu bir halde, kendisiyle sevişmek isteyip istemediğini sorduğunda Tommy Dukes hayır der, onu beğendiğini ama onunla sevişmek istemediğini söyler.

Yüzüne baktığımda, gerçekten arzuladığım hiçbir kadın yok, bunun için de kendimi zorlamak niyetinde değilim hiç... Söylüyorum size, ben gerçek bir erkeksem eğer, kendi türümde bir kadın karşıma çıkmaz asla.

Oysa Mellors güzel bir am için canını verebileceğini söyler. Constance roman boyunca, güzel kalçaları ve bacaklarıyla gerçek bir kadın olarak gösterilir, “oğlanlarınki gibi, düğme gibi duran kıç”ları olan ve dişilikten nasibini almamış modern kızlardan değildir.

Ben buna, Mellors’un Constance Chatterley’i kadınsılığıyla sevmesine, genç bir kadın olarak nasıl bir tepki verdim?

1960’ların feminist devrimi sırasında, bazı önde gelen feministlerin Lady Chatterley’in Âşığı’nı benden bir-iki nesil önce okuduklarını duyduğumda hem şaşırmış, hem de sevinmiştim. Kabul etmek gerekir ki, kadınlar hâlâ gerçek, kusursuz ve tam bir âşığa, kaybettikleri diğer yarılarına (Platon – ama Lawrence’ın bunun için vakti yoktu), Bay Doğru’ya özlem duyuyor ve son olaylar da bunu doğruluyordu. Bridget Jones’un Günlüğü, bu nükteli kitap, Bay Doğru’yu ve Mellors’u, 1960 devriminde gündemde sevecenlik olmasa da “sevecen olma cesareti gösterebilen” onun gibi bir adamı arayan pek çok genç kadın tarafından kaleme alınan onlarca romanın öncüsü oldu. Bu feministlerin hiçbirisi, barışın çocukları, savaşa karşı derin öfkeyi ve bu savaşın, romanın duygusal zeminini oluşturan sonuçlarını görmedi. Ebeveynlerinin yer aldığı İkinci Dünya Savaşı’nı zar zor hatırlıyorlardı ve Birinci Dünya Savaşı da, şimdiki gibi, hatırlanmıyordu pek; bunlardan hâlâ “Muhteşem Lafı Edilmezler” gibi bahsediliyor, bunlara tarih kitaplarında birkaç satır yer veriliyordu.

1960’da bu romanla ilgili bir mahkeme gerçekleşti ve bu epey patırtı yarattı; sansürsüz baskının yasaklanma girişimi İngiliz edebiyatında bir dönüm noktası oldu. Edebiyat dünyasının pek çok önde geleni, kitabı ve konuşma özgürlüğünü savundu. Dava uzun sürdü.

Ancak bu aşk sahnelerinin içinde, hâkim ya da jüri, davacı ya da savunma, hiç kimse tarafından fark edilmeyen bir aşk sahnesi vardı. Lawrence burada anal seksi, cinsel deneyimin doruğu diyerek göklere çıkarır; ancak bu üstü kapalı bir şekilde anlatılmıştır. Anal seksi pek çok insanın sevdiği bilinen bir şeydir. Bugün olsa bunu bu kadar üstü kapalı yazması gerekmezdi. Anlaşılan o ki Lawrence, sevecen düzüşmeyi, vajinal orgazmı ve tabii zavallı eski klitorisi bir kenara bırakır burada, çünkü anlatılan aslında anal tecavüzdür. Constance hoşlanır bundan ve bir kadın olmanın zevkine ulaşır; Lawrence böyle ifade eder durumu. Ama komik olan, aslında ahlaki ve faydalı olduğu savunulan bu romanda Lawrence’ın asıl söylediğini mahkemede kimsenin görmemiş olmasıdır.

Bizi şimdi etkilemesi gereken, romanın bu kısmının yarattığı öfkeli polemik. Şimdi bu kısımda, durum fark edildikten sonra, adamın diretmesinin bizleri nasıl etkilediğine karşı Lawrence’ın kör tutumu komik kaçıyor. Lawrence’ın cinsel problemlerinin anal seksle çözüldüğünü biliyoruz ve bugün bazı insanlar, “Öyle mi? Ne ilginç, oysa sürekli am sayıklıyordu bu adam,” demekle kalmayacaklar muhtemelen. Arkasında Lawrence’ın gücüyle, bu keskin ve ahlakçı roman önümüzde. Sevecen seksin anal tecavüzle ne ilgisi var?

Mellors ile sevgili Constance’ı biraz oğlancılık oynamışlar işte, ne var? Ama hayır, bu roman bir manifesto ya da belki de Lawrence’ın derisinin altında yaşamış olan değişik benlikler yüzünden daha fazlasıdır ve bu tenin ölüme yaklaşmasıyla manifesto ayyuka çıkmış, insana dünyayı kurtaracak gücü olduğunu söylemeye itmiştir.

Silahlara çağrı... Eskiye karşı yeni bir ahlak... Makinelerle işleyen yeni dönemin tüm baskılarına karşı İngiltere’nin kurtuluşu.

İşte Lawrence’ın romandan beklediği şey şudur:

Sonuçta kişi, diğer insanların en özel hikâyelerini dinlerdi dinlemesine ama bu ancak, her insanoğlunun ruhu gibi, çabalayan, hırpalanmış bir ruha saygı duyan bir havada saf ve ayırt edici bir duygudaşlık ruhuyla olabilirdi. Yergi bile bir duygudaşlık şeklidir. Yaşantımızı asıl belirleyen şey duygudaşlığımızın karşı tarafa akıp geri çekilme şeklidir. Düzgün bir şekilde okunursa, romanın müthiş bir önemi vardır bu noktada. Hem bilgilendirir, hem duygudaşlık bilincimizin yeni yerlere akmasını sağlar, hem de duygudaşlığımızı ölmüş şeylerden uzaklaştırır. Bu yüzden düzgün bir şekilde okunmuş roman, hayattaki en gizli kalmış yerleri gözler önüne serebilir; ne de olsa roman hayatın tutkulu gizli kalmış yerlerindedir, dahası bu duyarlı farkındalığın gelgiti, temizleyip serinletmek için, çekilip akma ihtiyacı duyar.

Ne var ki roman, tıpkı dedikodu gibi, ruhu mekanikleştirip solduran sahte duygudaşlıkları ve geri çekilmeleri tetikleyebilir. Roman, geleneksel anlamda “arı” olduğu sürece, en yozlaşmış duyguları bile göklere çıkarabilir.

Romanı bitirirken gözümün önüne gelen, kötü günlerden kaçmak için birbirine sokulmuş iki yaralı insan; kaçmak için ne yapacaklar peki? Kolonilerden birine gitmek bir çözüm. Ama sonraki savaş, kötü günler, tüm dünyayı kapsıyordu: İkinci Dünya Savaşı’nın başında güvenli bir yer olarak Panama Kanalı’nı seçen aileyi hatırlayabiliriz belki.

Bir zamanlar Dartmoor’un kıyısında bir çiftlik evim vardı; sık sık Londra’dan gidip gelirdim oraya, o günlerde yolda gördüğünü arabaya alırdı insanlar, kimse bir kötülük görmezdi bunda. Bir keresinde, Devon’dan gelirken askerlerin eğitim alanı Salisbury Ovası yakınlarında durarak, genç bir askeri arabaya aldım ve ânında üzerinde bir tuhaflık olduğunu fark ettim. Coşkuluydu çok, gülümsüyor, durmadan konuşuyordu; bazen bir kahkaha patlatıyor, hem kendini hem beni şaşırtıyordu. Âşıktı. Benim, onu arabayla Londra’ya, gerçek aşkına götüren orta yaşlı kadının kim olduğunun bir önemi yoktu; bunları konuşması, birine anlatması gerekiyordu... Bana neler hissettiğini anlatabilmeyi isterdi, ama bunları ifade edecek kelimeleri bilmiyordu; benim şu kitaptan haberim var mıydı acaba? Sonra Lady Chatterley’in Âşığı’nın bir kopyasını çıkardı. Bir arkadaşı vermişti bunu ona; aşkla ilgili demişti, arkadaşı haklıydı, daha önce bunun gibi bir şey okumamıştı hiç; aslında iyi bir okur değildi, okuduğu ilk ve tek kitap buydu. Ama defalarca okuyup her seferinde yeni şeyler bulmuştu bunda. Ben okumuş muydum? Bilmek istedi ve okumadıysam mutlaka bir kopyasını bulmam gerektiğini söyledi. O zaman onun ne hissettiğini anladım... Londra’ya kadar, orada öylece oturup elinde Lady Chatterley’in Âşığı, zevkten dört köşe gülümsedi, kahkahalar attı durdu.

Yakında evlenecek olan bu genç adam, kesinlikle Lawrence’ın ideal okuruydu; vasiyet yerine geçen romanını üç kere, ardından da tutkulu kocayı, yani “Lady Chatterley’in Âşığı Üzerine”yi onun için yazmıştı.

Bu olay uzun süre önce olmuştu, mest haldeki genç asker şimdi altmış yaşlarında olmalı ve Lawrence öleli yetmiş yıl oluyor; ama Lady Chatterley’in Âşığı hâlâ her yerde, hâlâ güçlü, ikna edici ve aşkları yüzünden yaşadıkları ülkede öldürülebileceklerini bilen genç kadınların ellerinde ve günümüzde kimse bilmediği insanı arabasına almıyor: Korkuyoruz.

Düzüşmek ve am kelimelerini serbestçe kullandım bu yazıda, çünkü Lawrence bunları “ayıp kelimeler” sözlüğünden kurtarmak, bu sözcüklerin cinselliğe karşı sağlıklı bir saygıyı yansıtmasını isterdi.

Ben küçük bir kızken, Eliza Doolittle’a rağmen, “kahrolası” kelimesinin kullanılması hoş karşılanmazdı; bunu söylemekle, cüret edip birini hayrete düşürmüş ve var olan düzenden bağımsız olduğunu göstermiş olurdun. Sonra bunun yerini “lanet olası” kelimesi aldı; annem yüzünde edepsiz bir ifadeyle ara sıra söylerdi böyle. Ardından, “kahrolası” günlük dile karıştı ve insanlar bunu duyduklarında hayret etmedi artık. Yeni kelime “siktir”di, D.H. Lawrence’ın yetiştirdiği romantikler çok hayıflandı bu duruma; biz de seks güzel bir şey olduğu ve aşağılama için kullanılmaması gerektiği için itiraz ettik buna. Seksin güzelliği, bedenin “ayıp” kısımlarından bahsederken mahcup tavırlarla seslerini alçaltan bir nesile tepkiydi. “Am” kelimesi daha ufukta görünmüyordu; bu kelimeyi duyduğumu hatırlamıyorum hiç. Çok geçmeden ileriyle geçmişin arasındaki savaş alanı misali, “siktir” de, “kahrolası” ve “lanet olası” gibi dile yerleşti iyice; a ile başlayan kelime ise ürkek ürkek yaklaşmaktaydı. Şık Fransızlara ve merde’e rağmen, “bok” kelimesi fazla edepsiz kaçıyordu.

Zavallı Lawrence, şimdi “siktir” kelimesinin bu kadar rahat ve düşünülmeden kullanıldığını ve insanların da buna hayret bile etmediğini görse ne derdi kim bilir? “Am” kelimesi de bundan farksız değil aslında. Hele seks eylemi, bir kadeh kötü şarap kadar ucuzlamışken.

Lawrence’ın bu durumda ne düşüneceğine kafa yormak onun ne kadar canlı bir yazar olduğunu gösterir aslında bize.

Bundan seneler sonra, örneğin 2050’de, Dictionary of National Biography’de9, 1885-1930 yılları arasında yaşamış olan David Herbert Lawrence maddesinde şunların yazması olasıdır:

Madenci bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi, sınıf çatışmasının belirgin olduğu bir dönemde önemli bir yazar oldu. Edebiyatçılar tarafından fark edilip desteklendi ve yetiştirilmesinden kaynaklanan kısıtlamaları geride bıraktı. Yeteneğindeki ve gücündeki gözü dönmüş öfke, onu kendi dönemindeki yazarlardan daha yukarıya taşıdı ve onların üzerinde inanılmaz bir etki yarattı. Bu ideolojilerin, polemiklerin ve tutkulu inançların olduğu bir dönemdi. Yazarlar genelde bir akımı temsil ediyordu –Lawrence için bu, sekste dürüstlük ve doğallıktı. O zamanlarda toplumdaki iffet anlayışı, cinsel cahillikten kaynaklanıyordu ve onun bazı savlarının şimdi tuhaf kaçtığı söylenebilir. Hayatının büyük bir kısmında ölümüne sebep olan verem hastalığıyla boğuştu. Bu, duyguları ve cinselliği keskinleştiren bir hastalıktır ve bazı eleştirmenler onun kimi eserlerindeki bu ateşli durumu bu hastalığa bağlarlar. Ne olursa olsun, yazarın erken dönem eserlerindeki tazelik ve canlılık, kulak tırmalayıcı ve dırdırcı, farklı bir sesle gölgelenmiştir artık. Dönemin en iyi yazarı, insanları telkin etme ihtiyacı yüzünden bozulmuştur, demek yanlış olmaz burada.

Ama söylenebilecek en kötü şeyi söyledikten sonra, şunu da belirtmek gerekir ki, ondan geriye kalan şey gene de İngiliz dilinde yazılmış en iyi, en güçlü, en canlı yazındır. Lawrence, olağanüstü yetenekleri olan bir yazardı ve İngiliz edebiyatında hiçbir yazar, onun düzeyine yaklaşamadı bile. Romanları içinde en çok tartışma yaratan Lady Chatterley’in Âşığı oldu ve o da bunu bir nevi vasiyeti olarak gördü.

DORIS LESSING

1. Alain-Fournier, 1913. (Y.N.)

2. Frances Hodgson Burnett, 1911. (Y.N.)

3. (İng.) Beyaz Tavuskuşu (1911).

4. (İng.) Kaptanın Bebeği, 1923. (Ç.N.)

5. (İng.) Muhteşem Lafı Edilmezler. (Ç.N.)

6. (Aramca) Zengin, zenginlik. İncil’de, dünyayı denetimi altına alan para kişileştirilmiştir. (Y.N.)

7. (İng.) Aaron’un Asası. (Y.N.)

8. W.B. Yeats, “The Happy Townland”, Yeats’s Poems, ed. A. Norman Jeffares (1989).

9. (İng.) Ulusal Biyografi Sözlüğü. (Y.N.)

I

Aslında trajik bir çağ bizimkisi, bu yüzden onu trajik olarak görmeyi reddediyoruz. Büyük tufan kopmuş, yıkıntıların arasındayız şimdi, yeni yeni küçük yaşam alanları kurmaya, küçük küçük umutlar beslemeye başladık. Doğrusu zor iş; geleceğe uzanan düz bir yol yok şimdi, bunun yerine bir çember çiziyoruz ya da düşe kalka ilerliyoruz. Dünya başımıza yıkılmış olsa da yaşamak zorundayız.

Constance Chatterley, aşağı yukarı bu haldeydi. Savaş evini başına yıkmıştı. İnsanın yaşayıp öğrenmesi gerektiğini anlamıştı böylece.

Clifford Chatterley ile 1917 senesinde, bir aylık izinli olarak eve döndüğü sırada evlenmişlerdi. Balayıları bir ay sürdü. Sonra Clifford, Flanders’a döndü. Altı ay sonra, neredeyse paramparça bir halde gemiye konarak tekrar İngiltere’ye gönderildi. O zaman Constance, yani karısı, yirmi üç, kendisi de yirmi dokuz yaşındaydı.

Hayata müthiş bir güçle tutundu Clifford. Ölmedi ve bütün o parçalar yeniden bir araya geldi sanki. İki yıl doktorların elinde kaldı. Sonra iyileştiğini, yeniden hayata dönebileceğini söylediler; ama bedeninin alt kısmı, belden aşağısı ömür boyu felçli kalacaktı.

1920 senesiydi. Clifford ve Constance, Clifford’ın evine, Wragby Hall’a, “aile ocağı”na döndüler. Babası ölmüş, Clifford baronet, Sir Clifford olmuştu ve Constance da Lady Chatterley. Evlilik hayatlarını oldukça kısıtlı bir gelirle, Chatterley’lerin hayli ıssız kalan evlerinde sürdürmeye başladılar. Clifford’ın bir kız kardeşi vardı, ama o da gitmişti. Başka da yakın akrabası yoktu. Ağabeyi savaşta ölmüştü. Ömür boyu kötürüm kalmaya mahkûm, asla çocuğu olamayacağını bilen Clifford, Chatterley ismini elinden geldiğince yaşatabilmek adına eve, puslu Midlands’e10 geldi.

Öyle çok keyifsiz denemezdi. Bir tekerlekli sandalyeyle etrafta dolanabiliyordu ve küçük bir motoru olan sandalye sayesinde yavaş yavaş bahçede gezinebiliyor, umursamaz görünse de pek gurur duyduğu o güzel hüzünlü parka gidebiliyordu.

O kadar çok acı çekmişti ki, acı çekme yetisi kalmamıştı artık. Ama hâlâ tuhaf, canlı ve neşeli bir hali vardı, hatta sağlık fışkıran kıpkırmızı yüzüne ve çakmak çakmak yanan uçuk mavi gözlerine bakarak cıvıl cıvıl bile denebilirdi buna. Geniş ve güçlü omuzları vardı, elleri de çok güçlüydü. Londra’da dikilmiş pahalı kıyafetler giyer, Bond Caddesi’nden alınmış hoş boyunbağları takardı. Öte yandan, bir kötürümün tetikte ifadesi ile hafif dalgınlığını fark etmemek mümkün değildi yüzünde.

Ölümün öyle kıyısına gelmişti ki, geri kalan hayatı paha biçilmez olmuştu onun için. Yaşadığı büyük şokun ardından hayatta kaldığı için kendisiyle ne kadar gurur duyduğu gözlerinin endişeli parlaklığından okunuyordu. Ama o kadar çok ıstırap çekmişti ki, içinde bir şeyler yok olmuş, bazı duyguları yitmişti. Sanki hissiz bir boşluk vardı içinde.

Karısı Constance, yumuşacık kahverengi saçları, güçlü bir bedeni olan ve içinden enerji taşsa da ağır ağır hareket eden, kanlı canlı, taşralı görünümlü bir kızdı. İri, şaşkın mavi gözleri ve yumuşacık, alçak bir sesi vardı; sanki köyünden daha yeni çıkıp gelmişti.

Oysa hiç de öyle değildi. Babası bir zamanların meşhur R.A.11 üyesi, koca Sir Malcolm Reid’di. Annesi refah dolu Ön-Rafaelloculuk günlerinin kültürlü Fabian’larındandı12. Constance ve ablası Hilda, sanatçılar ve kültürlü sosyalistler arasında, estetik yönden alışılmadık denebilecek bir şekilde yetişmişlerdi. Sanat havası solumaları için Paris’e, Floransa’ya ve Roma’ya, konuşmacıların her türlü uygar dili konuştuğu ve kimsenin utanıp sıkılmadığı sosyalist toplantılar için de diğer yöne, Lahey ve Berlin’e götürülmüşlerdi.

Böylelikle iki kız, erken yaştan itibaren sanat ve ideal politika konusunda en ufak ölçüde kısıtlanmadılar. Doğal ortamlarıydı bu. Sanatın katıksız sosyal ülkülere sahip kozmopolit taşracılığının etkisiyle, hem kozmopolit hem de taşralıydılar.

On beş yaşlarındayken, başka şeylerin yanı sıra müzik eğitimi almaları için Dresden’e gönderilmişler ve orada çok güzel günler geçirmişlerdi. Öğrencilerin arasında özgürce yaşamış, erkeklerle felsefe, sosyoloji ve sanat üzerine tartışmalara girmişlerdi ve en az erkekler kadar iyiydiler, hatta daha bile iyi, çünkü kadındılar. Gitarlı gençlerle, tımbır tımbır, ormanlarda sürtüp Wandervogel şarkıları söylediler, özgürdüler. Özgür! Ne müthiş bir sözcüktü bu. Dışarılarda, sabah vakti ormanlarda, yanlarında gürül gürül sesli ve muhteşem gırtlaklı delikanlılar, özgürce hareket ettiler, dahası özgürce konuştular. En önemli şey bu konuşmalardı, ateşli fikir alışverişi. Aşk tüm bunlara eşlik eden bir teferruattı sadece.

On sekizlerine basmadan hem Hilda hem de Constance kısa birer aşk macerası yaşadılar. Delikanlılarla öyle ateşli tartışmalara girmiş, öyle tutkulu şarkılar söylemiş ve ağaçların altında öyle özgürce konaklamışlardı ki, adamlar aşka gelip birleşmek istemişlerdi tabii. Kızlar önce tereddüt etmişti, ama sonra üzerine o kadar çok konuşulmuştu ki, pek mühim bir mesele haline gelmişti bu. Adamlar nasıl da alçakgönüllü ve arzuluydular. Bir genç kız, kraliçelere layık bir edayla kendini hediye edemez miydi sahi?

Böylece kızlar, en derin ve sıkı tartışmalara girdikleri adamlara hediye ettiler kendilerini. Mühim olan o tartışmalar ve konuşmalardı, sevişmek ve birleşmek bir tür ilkelliğe dönüş demekti, biraz da düş kırıklığı. Sonrasında, genç kızın sevgisi azalıyor, hatta bir parça da nefrete dönüşüyordu, sanki genç adam onun mahremiyetini ve içsel özgürlüğünü çiğnemiş oluyordu. Ne de olsa bir genç kızın tüm itibarı ve yaşamının anlamı, mutlak, eksiksiz, saf ve soylu bir özgürlüğün elde edilmesine bağlıydı. Bir genç kızın hayatının başka ne anlamı olabilirdi ki? Eski, aşağılık ilişkilerden ve bağımlılıklardan silkinmek değil mi?

Öte yandan, bu meseleye ne kadar duygusal yaklaşılırsa yaklaşılsın, seks denen şey dünyanın en eski aşağılık ilişkilerinden ve bağımlılıklarından biriydi. Bunu göklere çıkaran şairler çoğunlukla erkekti. Kadınlar bundan daha iyi, daha yüce bir şeyin var olduğunu bildiler hep. Şimdi ise her zamankinden daha eminlerdi bundan. Bir kadının güzel, saf özgürlüğü herhangi bir cinsel aşktan çok daha muhteşem bir şeydi. Tek talihsizlik, erkeklerin bu konuda kadınların çok gerisinde kalmış olmalarıydı. Zira köpekler gibi çiftleşmekte diretti onlar.

Kadın uymak zorunda kaldı ona. Tüm istekleriyle, bir çocuk gibiydi erkek. Kadın onun isteklerine uymak zorunda kaldı, aksi takdirde erkek, bir çocuk gibi edepsizleşip huysuzlanacak ve o çok hoş birleşmeyi mahvedecekti. Ama bir kadın, kendi içsel, özgür benliğinden vazgeçmeden de kendini bir adama teslim edebilirdi. Anlaşılan şairler ve seks üzerine konuşanlar bu durumu gözden kaçırmışlardı hep. Bir kadın kendini tamamen vermeden de bir adamı alıp götürebilirdi. Kendisini onun hâkimiyetine teslim etmeden alıp götürebilirdi onu hiç kuşkusuz. Dahası, bu seks denen şey sayesinde onun üzerinde hâkimiyet de kurabilirdi. Ne de olsa kadının yapması gereken tek şey, cinsel birleşme sırasında kendini tutup gerilimden uzak kalmak ve erkeğin işini bitirip kendini tüketmesini beklemekti; işte o zaman, erkeğin yalnızca bir alet işlevi gördüğü sırada, birleşmeyi uzatarak kendi orgazmını ve gerilimini pekâlâ yaşayabilirdi kadın.

Savaş başlayıp apar topar eve çağrıldıklarında, iki kız kardeş de çoktan bir aşk ilişkisi yaşamıştı. Sözcükler aracılığıyla kendilerini çok yakın hissetmedikçe hiçbir erkeğe âşık olmadılar, yani, onunla konuşmayı derinden arzulamadıkça. Kafası gerçekten çalışan genç bir erkekle aylarca, birbiri ardına her gün, saatlerce tutkulu bir konuşma ne şaşırtıcı, ne derin, ne inanılmaz bir haz veriyordu insana; başlarına gelene dek hiç bilmedikleri bir şeydi bu. “Konuşabileceğin erkekler olacak!” gibi cennetsi bir vaat telaffuz edilmemişti onlara hiç. Ama onlar daha ne olduğunu anlayamadan gerçekleşivermişti işte bu vaat.

Eğer bu canlı ve iç aydınlatıcı tartışmaların körüklediği yakınlığın sonucunda cinsellik neredeyse kaçınılmaz oluyorduysa, varsın olsundu. Bir bölümün sona erdiğini bildiriyordu sanki. Bunun hazzı da bambaşkaydı, bedenin içinde titreşen tuhaf bir haz, kendini ortaya koyarkenki nihai kasılma, son bir sözcük, heyecanlı, paragrafın sona erdiğini ve o konunun bittiğini ortaya koyan sıra sıra yıldız işaretleri gibi.

1913 senesinde, Hilda yirmi, Connie on sekiz yaşındayken, yaz tatili için eve döndüklerinde babaları, kızlarının cinsel deneyimleri olduğunu hemen anlamıştı. Ne demişler, “L’amour avait passé par là.”13 Ama kendisi de görmüş geçirmiş bir adamdı, bu yüzden hayatı akışına bıraktı. Anneye gelince, hayatının son aylarını bir sinir hastası olarak geçirmişti ve tek isteği kızlarının “özgür” olup “hayatı dolu dolu” yaşamalarıydı. Kendisi bir türlü becerememişti bunu, mahrum bırakılmıştı bundan. Kim bilir neden, hem geliri hem de tarzı olan bir kadındı oysa. Kocasını suçladı. Ama aslında zihninden ve ruhundan atamadığı eski bir otoritenin iziydi bu. Sinirleri zayıf, aklı güçlü karısına istediğini yapma fırsatı veren, kendi halindeki Sir Malcolm’la hiçbir ilgisi yoktu bunun.

Yani kızlar “özgürdüler” ve Dresden’e, müziğe, üniversiteye ve genç erkeklerine geri döndüler. Zihinsel çekimin yarattığı bütün aşkla onlar genç erkeklerini, genç erkekler de onları seviyordu. Genç erkekler akıllarından geçirip ifade ettikleri ve yazıya döktükleri bütün o muhteşem şeyleri bu genç kadınlar için akıllarından geçirip ifade ediyor ve yazıya döküyorlardı. Connie’nin genç erkeği müziğe yatkındı, Hilda’nınki ise resme. Ama her ikisinin de yaşama sebebi bu genç kadınlardı. Akılları fikirleri onlardaydı hep. Başka bir yerde olsalar, biraz ters karşılanırlardı, ama onlar farkında bile değildi bunun.

Bu genç erkeklerin de aşka bulandıkları çok belliydi, yani cinsel deneyim açısından. Bunun hem erkeğin hem kadının bedeninde incelikli ama gözle görülür bir dönüşüm yaratması ne tuhaftır, kadın çiçeklenir adeta, hatları daha incelikli bir şekilde yuvarlaklaşır, zayıf kemikleri yumuşar ve yüzünü ya endişeli ya da muzaffer bir ifade kaplar; erkek ise daha suskunlaşıp daha bir kendi içine çekilir ve omuzlarıyla kalçaları daha az iddialı, daha bir kararsız olur.

İki kız kardeşin, cinselliğin bedenlerinde yarattığı hazzın etkisiyle, o tuhaf erkek gücüne yenik düşmelerine ramak kalmıştı. Ama çok çabuk toparladılar kendilerini, cinselliğin verdiği bu hazza, bir duyum deyip geçtiler ve böylelikle özgür kalabildiler. Öte yandan erkekler, yaşadıkları cinselliğin etkisiyle kadına minnettar, ruhlarını verdiler onlara. Ama sonra hevesi geçti erkeklerin. Connie’ninki bir parça suratsız oldu, Hilda’nınki ise alaycı. Ama erkekler böyledir işte! Nankör ve doyumsuz. Onlarla olmadığınız zaman sizden nefret ederler, çünkü onlarla olmayacaksınızdır. Onlarla olursanız da, bir sebep bulup gene nefret ederler sizden. Ya da hiçbir neden yokken, kadın ne yaparsa yapsın, hiçbir şeyden memnun olmayan mutsuz çocuklar gibidirler çünkü.

Derken, savaş başlayınca Hilda ve Connie apar topar eve döndüler gene; daha önce, annelerinin cenazesi için mayıs ayında da gitmişlerdi. İkisinin de Alman sevgilileri 1914 senesinde, Noel’den önce öldü, bu olayın üzerine çok gözyaşı döktüler kızlar ve delice sevdiler o adamları, ama sonra içten içe unuttular. Artık yoklardı.

İki kız kardeş babalarının –aslında annelerine aitti– Kensington’daki evinde yaşamaya başladılar ve genç Cambridge topluluğuna katıldılar, yani “özgürlük” peşinde koşan, flanel pantolonlar ve yakası açık ince gömlekler giyen, görgülüsünden bir duygusal anarşi içinde olan, fısıltılı ve mırıltılı bir ses tonuyla konuşan, aşırı duyarlı insanların yer aldığı topluluğa. Derken Hilda kendisinden on yaş büyük bir adamla evlendi, Cambridge topluluğunun yaşça büyük bir üyesi, epey parası ve devlette rahat bir işi olan bir adamdı bu, bir de felsefi denemeler yazıyordu. Hilda, Westminster’da küçükçe bir evde yaşadı onunla ve devletin en üst kademesinde olmasalar da ülkenin asıl akıl gücünde yer alan ya da yer alacak olan insanların arasına karıştı; ne konuştuklarını biliyordu bu adamlar ya da öyle görünüyorlardı.

Connie ise ağır olmayan bir savaş görevi buldu kendine ve inceden inceye her şeyle dalga geçen flanel pantolonlu Cambridge uzlaşmazlarıyla vakit geçirmeye devam etti. “Arkadaş”ı Clifford Chatterley’di, maden ocağı teknikleri üzerine eğitim gördüğü Bonn’dan apar topar evine dönen yirmi iki yaşında genç bir adamdı bu. Daha önce iki yıl Cambridge’te kalmıştı. Şimdi önemli bir alayda teğmendi, böylece, o üniformalı haliyle her şeyle dalga geçmek daha bir yakışıyordu ona.

Clifford Chatterley, Connie’ninkinden daha yüksek bir tabakadan geliyordu. Connie hali vakti yerinde aydınlar sınıfına aitti, ama Clifford aristokrattı. Öyle çok iddialısından olmasa da aristokrattı işte. Babası baronet, annesiyse bir vikontun kızıydı.

Ama Connie’den daha iyi yetişmiş ve daha “sosyetik” olsa da, Clifford’ın daha taşralı ve mahcup bir yapısı vardı. Kendi dar “muhteşem dünyası” içinde, diğer bir deyişle oturmuş aristokrat sınıfın içinde rahattı, ama orta ve aşağı sınıftan koca insan yığınlarının ve bir yığın yabancının yer aldığı geri kalan o büyük dünyada pek çekingen ve gergin bir hali vardı. Doğruyu söylemek gerekirse, koca yığınlar halindeki orta ve aşağı sınıf varlıklardan ve kendi sınıfından olmayan yabancılardan korkuyordu biraz. Ayrıcalığının vermiş olduğu bir dolu kalkanı olsa da, kendi savunmasızlığının bilincinde, felce uğramış gibiydi. Tuhaf bir durum, ama günümüzün bir fenomenidir bu.

Bu yüzden Constance Reid gibi bir kızın verdiği yumuşacık güven büyülemişti Clifford’ı. Dışarıdaki dünyanın bütün o karmaşası içinde, o ne kadar kendisinin efendisiyse Constance ondan çok daha fazla kendisinin hanımıydı.

Ne var ki, Clifford da asiydi, kendi sınıfına bile baş kaldırıyordu. Belki de asi demek fazla kaçar; hem de çok fazla. Yalnızca, geleneğe ve gerçek otoritenin her türlüsüne tepki duyan genç neslin o genel ve popüler havasına kaptırmıştı kendini. Babalar gülünçtü, hele kendi dik kafalı babası, iyice. Hükümetler gülünçtü, özellikle bekle ve gör usulü işleyen kendi hükümeti. Ordular ve bütün o eski kafalı yaşlı generaller gülünçtü, hele ki kırmızı suratlı Kitchener14 iyice. O kadar insanın ölümüne yol açan savaşın kendisi bile hakikaten gülünçtü.

Aslında her şey biraz gülünçtü, hatta çok gülünç; otoriteyle bağlantısı olan her şey, hükümette, orduda ya da üniversitelerde olması fark etmez, belli ölçüde gülünçtü hepsi ve yöneten sınıf da yönetme iddiasında bulundukça gülünçleşiyordu. Clifford’ın babası Sir Geoffrey ise ağaçlarını keserken, o son derece güvenli ve vatansever haliyle adamlarını maden ocağından atıp savaşa kışkışlarken ve vatanı için elindekinden daha fazlasını harcarken had safhada gülünçtü.

Miss Chatterley –Emma– hastabakıcılık için Midlands’den Londra’ya geldiğinde Sir Geoffrey ve onun azimli vatanseverliği konusunda hayli nüktedandı. Clifford’ın ağabeyi ve ailenin vârisi olan Herbert alenen gülmüştü ona, oysa siperlere destek olmaları için kesilen bizzat kendi ağaçlarıydı. Ama Clifford huzursuzca tebessüm etmekle yetinmişti. Her şey gülünçtü, çok doğru. Ama bu kadar yakını söz konusu olduğunda, acaba kendisi de mi fazla gülünç oluyordu? En azından Connie gibi başka sınıfa ait olan insanlar bir şey hakkında içtendi. İnandıkları bir şey vardı onların.

Tommy’ler,15 mecburi askerlik tehlikesi, şeker ve çocukların şekerleme kıtlığı hakkında konuşurken ne kadar içtenlerdi. Tüm bu durumlarda, tabii ki, otoriteler gülünç derecede hatalıydı. Ama Clifford çok da önem vermedi buna. Ona göre, otoriteler ab ovo16 gülünçtü, şekerlemelerden ya da Tommy’lerden dolayı değil.

Otoriteler de kendilerini gülünç hissediyor ve oldukça gülünç bir tarzda davranıyorlardı; bir süre çılgın şapkacının çay partisindekinden17 farksızdı ortalık. Ta ki oralarda18 bir şeyler yoluna girip, Lloyd George buraları kurtarmaya gelinceye dek. Gülünç olmaktan öte bir şeydi bu. Uçarı genç daha fazla gülemedi artık buna.

Herbert Chatterley 1916 senesinde öldürüldü, böylece vâris Clifford oldu. Bundan bile çok korkmuştu. Sir Geoffrey’nin oğlu ve aile evleri Wragby’nin evladı olmanın önemi öyle işlemişti ki içine, kaçamadı bundan. Ne var ki, fokurdayan o koca dünyanın gözünde bunun da gülünç bir durum olduğunu biliyordu. Şimdi vâris oydu ve Wragby’den, onca yıllık Wragby’den o sorumlu olacaktı. Korkunç bir şey değil miydi bu? Aynı zamanda muhteşem, evet muhteşem! Belki de bütünüyle anlamsız.

Sir Geoffrey için en ufak bir anlamsızlık yoktu oysa bunda. Soluk benizli, gergin, içine kapanık bir adamdı, kendini inatla vatanını ve kendi konumunu korumaya adamıştı, ister Lloyd George sayesinde olsun, ister başkası. Her şeyden o kadar kopuk, asıl İngiltere’den o kadar uzak ve o kadar yeteneksizdi ki, Horatio Bottomley’in bile iyi bir adam olduğunu düşünüyordu. Ataları nasıl İngiltere ve Aziz George’u desteklediyse, o da İngiltere ve Lloyd George’u destekliyordu; hiçbir zaman da bunların arasında bir fark olduğunu düşünmedi. Böylece Sir Geoffrey, keresteleri devirip durdu ve Lloyd George ile İngiltere, İngiltere ile Lloyd George’u desteklemeye devam etti.

Clifford’ın evlenerek soyunu devam ettirmesini istiyordu. Clifford ise babasını umutsuz bir anakronizm olarak görüyordu. Ama her şeyin gülünçlüğünün verdiği o ürkütücü his ile konumunun yüce gülünçlüğü haricinde, babasından bir farkı var mıydı sanki? İstese de istemese de, baronet payesini ve Wragby’yi son derece büyük bir ciddiyetle üstlenmişti zira.

Tatlı heyecanı savaşın etkisiyle sona ermişti, ölmüştü. Çok fazla ölüm ve korku vardı şimdi. İnsan biraz destek ve huzur istiyordu. Güvenli bir limana demir atmak istiyordu. Bir eş istiyordu.

Chatterley’ler, iki erkek ve bir kız kardeş, tüm bağlantılarına rağmen, tuhaf bir biçimde herkesten soyutlanmış, Wragby’de birbirleriyle kuşatılmış bir halde yaşıyorlardı. Bu soyutlanma hali aile bağlarını kuvvetlendirmişti iyice, sahip oldukları unvana ve araziye rağmen ya da belki de bunlar yüzünden, konumlarının zayıflaması ve savunmasızlık hissi de etkili olmuştu bu bağların kuvvetlenmesinde. Hayatlarını geçirdikleri sanayi bölgesi Midlands’ten ayrı düşmüşlerdi. Ne kadar gülünç bulsalar da, büyük hassasiyet gösterdikleri babaları Sir Geoffrey’nin derin düşünceli, dik kafalı ve suskun doğasından dolayı kendi sınıflarından da ayrı düşmüşlerdi.

Üç kardeş, ömür boyu bir arada yaşamaya karar vermişti. Ama şimdi Herbert ölmüştü ve Sir Geoffrey, Clifford’ın evlenmesini istiyordu. Sir Geoffrey üstü kapalı bahsetmişti bundan, çok az konuşurdu. Ama onun o sessiz, derin düşünceli ısrarına karşı koymak Clifford için hayli zordu.

Ama Emma, “Hayır!” dedi. Clifford’dan on yaş daha büyüktü ve ona göre, evlenmesi halinde, ailedeki genç üyelerin temsil ettiği her şeyden vazgeçmiş ve bunlara ihanet etmiş olacaktı.

Clifford yine de Connie ile evlendi ve balayıları bir ay sürdü. Korkunç 1917 senesiydi ve batan bir gemide yan yana duran iki insan misali yakınlaştılar birbirlerine. Clifford evlendiğinde bakirdi, cinsellik çok fazla bir önem taşımıyordu onun için. Bunun dışında birbirlerine çok yakındılar. Connie, cinselliğin ve bir erkeğin “tatmin olmasının” ötesindeki bu yakınlıktan çok büyük mutluluk duyuyordu. Her nasılsa Clifford, öyle diğerleri gibi “tatmin olmaya” çok meraklı bir erkek değildi. Hayır, yakınlık bundan daha derin, daha kişisel bir şeydi. Cinsellik ise yalnızca bir tesadüftü ya da tamamlayıcı, kendi sarsaklığında sebatla ilerleyen, ama çok da lüzumu olmayan, en tuhaf modası geçmiş organik süreçlerden biri. Lakin Connie çocuk sahibi olmak istiyordu, sırf görümcesi Emma karşısında durumunu sağlamlaştırmak için bile olsa.

Ama Clifford 1918 senesinin başlarında, dağılmış bir halde bir gemiyle eve gönderildiğinde çocuk falan yoktu ortada. Sir Geoffrey kahrından öldü işte o zaman.

10. İngiltere’nin orta bölgelerine verilen isim. (Ç.N.)

11. (İng.) Royal Academy of Arts: Kraliyet Sanat Akademisi. (Y.N.)

12. Fabian Derneği, XIX. yüzyılın sonlarında İngiltere’de kurulmuş reformcu sosyalist dernek. (Ç.N.)

13. (Fr.) Aşk buradan geçmiş. (Ç.N.)

14. İngiliz Mareşal Horatio Herbert Kitchener (1850-1916). (Ç.N.)

15. İngiliz erleri için kullanılan bir isim. (Ç.N.)

16. (Lat.) En baştan beri, doğuştan. (Ç.N.)

17. Lewis Carroll’ın Alice Harikalar Diyarında romanına gönderme yapıyor. (Ç.N)

18. Birinci Dünya Savaşı sırasında pek çok kişinin hayatını kaybettiği Fransa ve Flandres. (Ç.N.)

II

Connie ve Clifford 1920 senesinin sonbaharında Wragby’deki eve geldiler. Miss Chatterley, hâlâ kardeşinin ihanetinden dolayı öfkeli, evi terk etmiş ve Londra’da küçük bir dairede yaşamaya başlamıştı.

Wragby, yapımına XVIII. yüzyılın ortalarında başlanmış olan ve çok gösterişli olmasa da göze batacak bir ev haline gelinceye dek eklemeler yapılmış, kahverengi taştan, uzun ve basık, eski bir evdi. Yaşlı meşe ağaçlarıyla kaplı oldukça güzel bir parkın tepesinde yer alıyordu, ama ne yazık ki, az ötede buhar ve duman bulutları tüten bacasıyla Tevershall Maden Kömürü Ocağı ve ilerideki nemli ve puslu alanda Tevershall köyünün sevimsiz dağınıklığı göze çarpıyordu; neredeyse parkın giriş kapısında başlayan bu köy, mutlak ve çaresiz bir çirkinlik içinde bir mil boyunca uzanıyordu; evler, birer kapak gibi görünen barut rengi çatıları, keskin köşeleri ve inatçı kasvetleriyle sıra sıra dizili harap ve kirli küçük tuğla evler.

Connie, Kensington’a, İskoçya tepelerine, Sussex bayırlarına alışkındı, onun İngilteresi buydu. Gençliğin stoacı bakış açısıyla, bu kömür ve demir cenneti Midlands’in mutlak ve ruhsuz çirkinliğini bir bakışta algılayarak onu öylece bir kenara bıraktı, inanılır gibi değildi ve fazla kafa yormamak lazımdı. Wragby’nin sıkıcı odalarından maden ocağındaki eleklerin tıkırtısını, sarma motorunun soluğunu, kamyon damperlerinin gümbürtüsü ve maden ocağı lokomotiflerinin boğuk kısa düdüğünü duyuyordu. Tevershall kömür ocağı yanıyordu, yıllardır yanıyordu ve bu ocağı söndürmek çok pahalıya mal olurdu. Bu yüzden yanmaya devam etmeliydi. Rüzgâr oradan estiğinde, ki sık sık olurdu bu, evin her yanını, topraktaki pisliklerin yanmasıyla oluşan o kükürtlü pis koku sarardı. Hatta rüzgârsız günlerde bile yerin altından yayılan bir koku olurdu havada hep, kükürt, kömür, demir ya da asit. Noel güllerinin üzeri bile sürekli kurum kaplı olurdu, kıyamet göklerinden inen man19 misali, inanılmazdı.

Böyleydi işte, kaderinde bu vardı Connie’nin, diğer şeylerin yanı sıra! Oldukça sevimsiz bir durumdu, ama neden geri tepmeliydi ki? Geri tepemiyordu insan. Böylece sürüp gitti hayat. Kendisi de sürdürdü kendini. Hayat, diğer şeylerin yanı sıra! Geceleri bir bulut gibi üzerine çöken basık ve karanlık tavanda kırmızı lekeler yanıp titreşirdi; acıtan yanıklar gibi beneklenip şişer, sonra gene küçülürlerdi. Ocaklardı bunlar. İlk başta, bir çeşit korkuyla büyülendi bunlardan Connie, yerin altında yaşadığı hissine kapıldı. Sonra alıştı. Sabahları yağmur yağardı.

Clifford, Wragby’yi Londra’dan daha çok sevdiğini açıkça itiraf etmişti. Bu yörenin kendine has zalim bir iradesi vardı ve insanları da çok mangal yürekliydi. Connie, başka neleri olduğunu pek merak ediyordu, belli ki ne gözleri vardı ne de akılları. İnsanlar yaşadıkları yöre kadar şekilsiz, yabani ve kasvetliydi, bir o kadar da soğuk. Ağızlarını yaya yaya konuşup gevelemelerinde ve toplu halde işten eve dönerken, kabaralı işçi botlarıyla rap rap asfaltı dövmelerinde bir şey vardı, hem korkunç hem de bir parça gizemli denebilirdi buna.

Genç toprak sahibi eve dönerken hiçbir karşılama yapılmamıştı; ne bir şenlik oldu, ne bir karşılama heyeti geldi ne de bir çiçek verildi kendisine. Yalnızca küf kokan bir arabanın içinde, karanlık ve ıslak bir yoldan, kasvetli ağaçların arasından geçerek kül rengi ıslak koyunların otladığı parkın yamacına, sonra da evin koyu kahverengi cephesinin uzandığı tepeciğe yapılan bir yolculuk ve orada evin kâhyası kadınla kocası, hoş geldiniz, diye kekelemek üzere, ne yapacağını bilemeyen kiracılar misali dolanıp duruyorlardı.

Wragby Konağı ile Tevershall köyü arasında iletişim yoktu, hem de hiç. Ne şapka çıkarıyorlar, ne de reverans yapıyorlardı. Maden işçileri sadece gözlerini dikip bakıyordu onlara; esnaf, Connie’ye sanki bir tanıdığa selam verircesine şapka çıkarıyor, Clifford’a da gelişigüzel kafa sallıyordu, hepsi bu. Aşılamaz bir uçurum ve her iki tarafta da sessiz bir içerleyiş. İlk başta Connie köylülerle aralarında esen bu soğuk rüzgârdan hoşlanmadı hiç. Ama sonra katılaştırdı kendini, hatta ona güç veren bir şey haline geldi bu durum. Onları sevmediklerinden değildi, yalnızca madencilerinkinden bambaşka bir soya aittiler. Aşılamaz uçurum, arada tanımlanamaz bir boşluk, Trent’in güneyinde muhtemelen yoktu böyle bir şey. Ama Midlands ve sanayi bölgesi olan kuzeyde, bu aşılamaz uçurumun kıyısında hiçbir paylaşım mümkün değildi. –Sen kendi tarafında kal, ben kendi tarafımda!– İnsanlığın ortak atan nabzının tuhaf bir inkârı.

Köylüler teoride Clifford ve Connie’ye sempati besliyordu aslında. Ama pratikte, her iki taraf da –Beni yalnız bırak!– diyordu.

Köyün papazı, altmış yaşlarında iyi bir adamdı, hizmet aşkıyla doluydu, ama adamcağızın, köylülerin o sessiz –Beni yalnız bırak!– yaklaşımından dolayı varlığı hissedilmiyordu pek. Madencilerin karılarının hemen hemen hepsi Metodistti. Madenciler ise hiçbir şey. Ama papaz üniforması gibi resmî bir kıyafet giydiğinden, diğer adamlar gibi olduğu gerçeği ortadan kalkıveriyordu. Hayır, o Peder Ashby idi, bir nevi otomatik vaaz ve dua müessesesi.

Bu inatçı, içgüdüsel –Sen Lady Chatterley’sen biz de buyuz!– yaklaşımı, Connie’yi ilk başta epeyce şaşırtmış, kafasını karıştırmıştı. Madencilerin karılarıyla görüştüğünde onların o tuhaf ve kuşkulu hallerine, sahte cana yakınlıklarına ve yarı yaltaklanan seslerinde gizli –Aman ne güzel! Lady Chatterley benimle konuşuyor! Ama benim de ondan aşağı kalır yanım yok hiç!– tavrının tuhaf saldırgan tınısına katlanmak imkânsızdı. Bunu aşmak çok zordu. Umutsuzca ve saldırganca uzlaşılmazlardı.

Clifford onları kendi hallerine bıraktı ve sonra Connie de bunu yapmayı öğrendi, onlara hiç bakmadan yürüdü geçti yanlarından ve onlar da sanki yürüyen bir mum figürü izler gibi gözlerini dikip izlediler onu. Clifford, onlarla bir işi olduğunda oldukça kibirli ve aşağılayıcı davrandı onlara, daha fazla arkadaşça davranmak mümkün değildi artık bu adamlara. Aslında, kendi sınıfından olmayan herkese karşı mağrur ve aşağılayıcı bir tavrı vardı. Uzak durup hiçbir uzlaşma girişiminde bulunmadı. Köylüler ne sevdi onu ne de nefret etti ondan, hayatın bir parçasıydı o, maden ocağı ya da Wragby gibi bir şey.

Ama Clifford sakat olduğu için çok utangaç ve içine kapanıktı şimdi. Kendi hizmetkârlarından başka birini görmekten hiç hoşlanmıyordu. Çünkü tekerlekli bir sandalyede ya da motorlu sandalyesinde oturması gerekiyordu. Ne var ki, hâlâ pahalı Londra terzilerinin diktiği özenli kıyafetleri giyiyor, eskiden olduğu gibi Bond Caddesi’nden alınmış güzel boyunbağları takıyordu ve belden yukarısı eskisi kadar hoş ve etkileyici görünüyordu. Asla, kadınsı halleri olan genç zamane erkeklerinden biri olmamıştı, kırmızı suratı ve geniş omuzlarıyla daha çok bir çobanı andırıyordu. Ama alçak, tereddütlü sesi ve aynı anda hem cesur hem de ürkek bakan gözleri, kendinden emin ve güvensiz doğasını ortaya koyuyordu iyice. Tavrı genelde saldırganca kibirliydi ve sonra yine alçakgönüllü, kendini hiçe sayar gibi, neredeyse ürkekçe.

Connie ile aralarında modern usul, uzak bir bağ vardı. Sakatlanmasının yarattığı büyük şokla kendi içinde o kadar acı çekiyordu ki, rahat ve uçarı bir adam olmak kolay değildi. Kırık döküktü. Haliyle Connie tutkuyla sarıldı ona.

Ama Clifford’ın diğer insanlarla ne kadar az bağı olduğunu düşünmeden edemiyordu Connie. Madenciler, bir anlamda onun adamlarıydı, ama Clifford onları adamdan çok birer nesne gibi, hayatın bir parçası olmaktan çok, maden ocağının birer parçası gibi ve yanında çalışan insanlar olmaktan çok, kaba saba fenomenler olarak görürdü. Bir bakıma korkardı onlardan, sakat olduğu için onların kendisine bakmasına katlanamazdı. Bu adamların o acayip, kaba saba halleri bir kirpi kadar aykırı gelirdi ona.

Uzaktan ilgiliydi onlarla, ama bir mikroskopla ya da teleskopla bakar gibiydi. Hiçbir ilişkisi yoktu. Wragby ve aileyi korumak adına, Emma ile aralarında kurulan o sıkı bağın haricinde hiçbir şeyle ya da hiç kimseyle gerçek bir ilişkisi yoktu. Bunların ötesinde hiçbir şey ilişemezdi ona. Connie bile ona gerçekten erişebildiğini hissetmiyordu hiç. Asla varamamıştı yakınına, belki de nihayetinde varacağı bir nokta olmadığı için, her tür insani ilişkinin reddiydi bu.

Öte yandan, Connie’ye tamamen bağımlıydı Clifford, her an yanında olmasını istiyordu. Ne kadar büyük ve güçlü olsa da çaresizdi. Tekerlekli sandalyede dolanıp motorlu sandalyesiyle parkın etrafında yavaş yavaş gezebiliyordu. Ama tek başınayken yitikti. Connie’nin yanında olmasını, ona şu dünyada varolduğunu kanıtlamasını istiyordu.

Gene de hırslıydı. Tanıdığı insanlar hakkında ilginç, oldukça kişisel hikâyeler yazmaya merak sarmıştı; zeki, oldukça kindar, biraz da gizemli ve anlamsız hikâyelerdi bunlar. Gözlemleri sıra dışı ve tuhaftı. Ama asla bir temas, herhangi bir ilişki söz konusu değildi. Her şey yapay bir dünyada cereyan ediyordu sanki. Günümüzün yaşam alanı hayli yapay bir şekilde ışıklandırılmış bir sahneden farksız olduğundan, hikâyeler tuhaf şekilde modern yaşamı, yani modern psikolojiyi yansıtıyordu.

Clifford, bu hikâyelere marazi denebilecek bir hassasiyet gösteriyordu. Herkesin bunların iyi, muhteşem hikâyeler olduğunu düşünmesini istiyordu, ne plus ultra20. En güncel dergilerde yayımlanarak her zamanki gibi, hem övgüler aldı hem de yerildi bunlar. Ama Clifford için bu yergiler işkenceydi, bedenini deşen bıçaklardı sanki. Tüm varlığı bu hikâyelerin içinde gibiydi.

Connie, elinden geldiğince yardım etti ona. İlk başta epey sarsmıştı bu onu. Clifford, tekdüze, ısrarcı ve inatçı bir tarzda her şey hakkında konuşuyordu onunla ve Connie tüm gücüyle karşılık vermek zorunda kalıyordu. Connie’nin tüm ruhu, bedeni ve cinselliği ayaklanarak kocasının hikâyelerinin içine sızmıştı sanki. Bu durum sarsmıştı onu, tüketmişti.

Cinsel hayatı yoktu. Evi çekip çevirmesi gerekiyordu. Ama kâhya kadın, Sir Geoffrey’e yıllarca hizmet etmişti ve sofra başında bekleyen kurumuş, yaşlı ve son derece efendi dişil ise –artık sofra hizmetçisi ya da kadın bile denemezdi ona– kırk yıldır bu evdeydi. Hizmetçiler bile genç değildi artık. Korkunç bir şeydi bu! İnsan böyle bir yerde, her şeyi oluruna bırakmak dışında ne yapabilirdi ki? Hiç kimsenin kullanmadığı bir yığın oda, alışılagelmiş bütün o sıradan Midlands işleri, bir dolu mekanik iş ve mekanik bir düzen! Clifford, yeni bir aşçının, Londra’ daki evlerinde kendisine hizmet eden deneyimli kadının gelmesi konusunda diretmişti. Bunun dışında her yana sistemli bir kargaşa hâkimdi. Her şey oldukça düzenli bir şekilde, tam bir titizlik ve dakiklik içinde, tıkır tıkır işliyordu, hatta tam bir dürüstlük içinde. Yine de Connie için sistemli bir kargaşa demekti bu. Tüm bunları organik bir şekilde birleştirecek herhangi bir duygu sıcaklığı yoktu. Ev ıssız bir sokak kadar kasvetliydi Connie’nin gözünde.

Her şeyi oluruna bırakmak dışında ne yapabilirdi ki Connie? Böylece her şeyi oluruna bıraktı o da. Ara sıra Miss Chatterley gelirdi ve hiçbir şeyin değişmediğini gördüğü vakit, o aristokratik ince yüzünde muzaffer bir ifade belirirdi. Kardeşiyle olan uyumunu bilinçli olarak bozduğu için Connie’yi asla affetmeyecekti. O hikâyeleri, bütün o kitapları Clifford’la birlikte ortaya çıkaran kişi kendisi, Emma olmalıydı, Chatterley hikâyeleri, dünyada yeni bir şey. Mühim olan tek şey buydu, onlar, Chatterley’ler dünyaya yeni bir şey katmıştı. Başka da bir ölçüt yoktu. Gelmiş geçmiş düşünce ve ifadelerle arasında hiçbir organik bağ yoktu. Yalnızca dünyada yeni bir şeydi Chatterley kitapları; tamamen kişisel.

Connie’nin babası, kısa bir ziyaret için Wragby’ye geldiğinde ve kızıyla baş başa kaldıklarında ona şöyle demişti, Clifford’ın yazdıkları iyi hoş da, içi boş. Fazla sürmez bu iş! Connie, hayatını daima iyi idare etmiş olan bu iriyarı İskoç şövalyeye bakmış, gözleri, o kocaman, hâlâ merakla bakan mavi gözleri bir anda anlamsızlaşmıştı. İçi boş mu? Babası içi boş demekle neyi kastetmişti? Eleştirmenler överken, Clifford’ın adı hemen hemen herkesçe biliniyorken, hatta bu iş para getirirken, babası, Clifford’ın yazdıklarının içinin boş olduğunu söylemekle neyi kastediyordu? Ne olacaktı ki içlerinde?

Connie, genç bir yaşam standardı benimsediğinden, o an olan şey, her şey demekti ve anlar, öyle çok da birbirine ait olmadan takip ediyordu birbirini.

Wragby’de ikinci kışını yaşadığı sırada babası şöyle demişti ona:

“Connie, umarım içinde bulunduğun durumun seni bir demi-vierge haline getirmesine izin vermezsin.”

“Demi-vierge mi?” dedi Connie belli belirsiz. “Neden? Neden ki?”

“Tabii bu durum hoşuna gidiyorsa o başka!” dedi babası çabucak.

Connie’nin babası, baş başa kaldıklarında aynı şeyi Clifford’a da söyledi:

“Korkarım, demi-vierge olmak Connie’ye göre bir şey değil pek.”

Clifford, emin olmak için deyimi tercüme ederek “Yarı bakire mi yani?” diye karşılık verdi.

Bir an düşüncelere daldıktan sonra kıpkırmızı kesildi Clifford. Çok kızmış ve gücenmişti.

“Hangi açıdan ona göre bir şey değil?” diye sordu sertçe.

“Giderek zayıflıyor, kemikleri sayılıyor artık. Onun yapısı değil bu. Öyle küçük sardalye balığı türünden bir kız değildir o. Gürbüz bir İskoç alabalığıdır.”

“Üzerinde lekeler olmayan türden tabii!” dedi Clifford.

Sonradan, bu demi-vierge –yarı bakire– olma meselesiyle ilgili olarak Connie’yle konuşmak istedi Clifford. Ama beceremedi. Connie’yle hem çok yakındı, hem de yeterince yakın değildi. Birbirlerinin zihinlerinin içindeydiler. Ama bedenen yoktu bu birliktelik ve ne o ne de diğeri corpus delicti’yi21 ortaya çıkarmayı göze alıyordu. Hem çok yakınlardı hem de çok uzak.

Connie, yine de, babasının bir şeyler söylemiş olduğunu ve Clifford’ın aklından bir şeyler geçtiğini tahmin ediyordu. Onun demi-vierge ya da demi-monde22 olmasının kocasının umurunda olmadığını biliyordu; hiçbir şey bilmemesinden ve hiçbir şeyi görmesine fırsat verilmemesinden kaynaklanıyordu bu. Gözün görmediği, aklın bilmediği şey var olamaz ne de olsa.

Connie şimdi, yaklaşık iki yıldır Wragby’de, Clifford’ın, onun ihtiyaçlarının, işlerinin, özellikle işlerinin içine karışmış bu ne idüğü belirsiz hayatı yaşıyordu. Clifford’ın işleriyle hâlâ aynı hevesle beraberce ilgileniyorlardı. Düzeltmeleri yaparkenki o sancılı süreçte bol bol konuşup hatalarla boğuşmak, o ıssız boşlukta hakikaten bir şeyler olduğu hissi veriyordu.

Ne var ki, bomboş bir hayattı bu. Geri kalan zamanda da hiçbir şey yoktu. Wragby vardı, hizmetçiler vardı; ama hayalet gibiydiler, gerçekte yoktular. Connie parkta ve hemen yanındaki koruda yürüyüşe çıkıyordu sık sık ve orada ıssızlığın ve gizemin tadına varıyordu, kahverengi sonbahar yapraklarını ayağıyla savurup baharda çuhaçiçekleri topluyordu. Ama hepsi bir düş gibiydi, daha doğrusu, gerçeğin bir imgesi. Buradaki meşe yaprakları bir aynada dalgalanan yapraklar, kendisi ise bir kitabın içinde, hayallerden, anılardan ve sözcüklerden başka bir şey olmayan o çuhaçiçeklerini toplayan bir figürdü sanki. Hiçbir şey elle tutulur değildi, ne bir temas, ne bir ilişki. Yalnızca Clifford’la birlikte sürüp giden bu hayat ve önemsiz ayrıntılarla dolu, iplik iplik ördükleri bu sonsuz ağ, yani Sir Malcolm’un içleri boş dediği ve fazla uzun sürmeyecek olan bu hikâyeler. Neden bir şey olmalı ki içlerinde, neden uzun sürmeliler? Bugünün derdi bugüne yeter. Şu âna gerçeğin görüntüsü yeter.

Clifford’ın oldukça fazla arkadaşı, daha doğrusu tanıdığı vardı ve onları Wragby’ye davet ederdi. Her türlü insanı davet ederdi Clifford, eleştirmenleri, yazarları ve kitaplarını övecek insanları. Wragby’ye davet edildikleri için gururları kabaran bu kişiler de Clifford’ın kitaplarını överdi. Connie gayet net bir şekilde görürdü bunu. Ama neden olmasındı ki? Bu da aynaya yansıyan o kısacık görüntülerden biriydi işte. Nesi vardı bunun?

Bu insanları Connie ağırlardı, çoğu erkekti. Clifford’ ın ara sıra gelen aristokrat konuklarını da o ağırlardı. Al yanaklı, yüzü çillenmeye yatkın, bu taşra görünüşlü yumuşak başlı kız, iri mavi gözleri, kahverengi kıvırcık saçları, yumuşacık sesi ve oldukça güçlü dişi kalçalarıyla biraz demode ve “kadınca” görülürdü. Öyle sardalye balığına benzemezdi, yani oğlan gibi, tahta göğüslü ve küçük kalçalı değildi. Akıllı bir kadın olamayacak kadar dişiydi.

Bu yüzden erkekler, özellikle de yaşı biraz geçkin olanlar, ona gerçekten çok hoş davranırdı. Ama onlara yapacağı en ufak cilvenin Clifford’a ne büyük ıstırap vereceğini bildiğinden, hiç yüz vermezdi Connie bu adamlara. Sessiz ve dalgın durur, hiçbiriyle fazla yakınlaşmazdı ve yakınlaşmayı da düşünmezdi. Clifford son derece gurur duyuyordu kendisinden.

Clifford’ın akrabaları Connie’ye oldukça nazik davranıyorlardı. Connie, bu nezaketin korkusuzluktan kaynaklandığını biliyordu; bu insanları biraz korkutmadıkça size saygı duymazlardı. Ama yine, Connie’nin hiçbir ilişkisi yoktu onlarla. İstedikleri gibi davranabilirlerdi. Nazik ve kibirli olmalarına izin verdi, kendisine karşı bir önlem almaya gerek olmadığı hissini verdi onlara. Aralarında gerçek anlamda hiçbir bağ yoktu.

Zaman akıp gitti. Ne olursa olsun, hiçbir şey olmuyordu, çünkü hoş bir şekilde, hiç kimseyle bir ilişkisi yoktu. Clifford’la birlikte, düşünceleriyle, kitaplarıyla yaşayıp gidiyorlardı. İnsanları ağırlıyordu, evde hep birileri vardı. Zaman, saat gibi hızla ilerliyordu, yedi buçuk yerine sekiz buçuktu şimdi.

19. Kuran’da (Bakara: 57; Tâha: 80) kudrethelvası olarak geçen ve Eski Ahit’te (“Çölde Sayım”, 11:7; “Mısır’dan Çıkış”, 16:13-35) ve Yeni Ahit’te (Yuhanna, 6:32) sözü geçen bir yiyecek. (Y.N.)

20. (Lat.) En yüksek nokta. (Ç.N.)

21. (Lat.) Suçun aslı, kurbanın cesedi. (Ç.N.)

22. (Fr.) Yarı fahişe. (Ç.N.)

III

Ne var ki Connie, giderek büyüyen bir huzursuzluğun da farkındaydı. Her şeyden ve herkesten kopuk olmanın yarattığı huzursuzluk, delilik gibi ele geçirmeye başlamıştı onu. İstemediği halde kolları bacakları seğiriyor, dik durmak yerine rahatça yayılmak istediği halde omurgası dimdik kasılıyordu. Connie kendini suya atıp yüzerek bundan, bu deli huzursuzluktan kurtulması gerektiğini hissettiği âna dek bu şey bedeninin içinde, dölyatağında, başka yanlarında kıpır kıpır oynayıp durdu. Hiç sebepsiz yürek çarpıntılarına sebep oldu ve Connie giderek zayıfladı.

Yalnızca iç sıkıntısıydı bu. Bazen fırlayıp koşa koşa parkı geçer ve Clifford’ı bırakıp eğreltiotlarının üzerine yüzükoyun uzanırdı. Evden uzaklaşmak için, evden ve her şeyden uzaklaşması gerekiyordu. Koru tek sığınağıydı, onun mabedi.

Ama aslında bir sığınak, bir mabet değildi orası, çünkü hiçbir bağı yoktu orayla da. Yalnızca her şeyden kaçıp gidebildiği bir yerdi. Korunun ruhuna asla ilişmiyordu, böyle saçma sapan bir şey vardıysa tabii.

İçten içe, her geçen gün içinden bir parçanın daha koptuğunu biliyordu. İçten içe, her şeyden koptuğunu biliyordu, mevcut kanlı canlı hayatla olan tüm bağını yitirmişti Connie. Sadece Clifford ve onun cansız kitapları vardı şimdi, içleri bomboş olan kitapları! Boşluk içinde boşluk. İçten içe biliyordu. Ama başını bir taşa vurmak gibi bir şeydi bu.

Babası bir kez daha uyardı sonra Connie’yi: Kendine neden bir beau23 bulmuyorsun Connie? Bak nasıl iyi gelecek sana!

O kış birkaç günlüğüne Michaelis geldi. Yazdığı oyunlarla Amerika’da çok büyük servet kazanmış İrlandalı genç bir adamdı bu. Bir dönem Londra’nın seçkin tabakası tarafından hayli coşkulu bir şekilde karşılanmıştı, ne de olsa seçkin tabakayı anlatan oyunlar yazıyordu. Derken bu seçkin tabaka, beş paralık bir Dublin sokak faresinin ellerinde yavaş yavaş gülünç duruma düştüğünü fark etti ve aniden sırt çevirdi ona. Michaelis adı, terbiyesiz ve aşağılık kelimeleriyle bir tutuldu. Sonra İngilizlere karşı olduğu da ortaya çıktı ve bunu keşfeden sınıf için en kirli suçtan bile daha kötü bir şeydi bu. Adamı parçalayıp cesedini de çöp bidonuna yolladılar.

Her şey bir yana, Michaelis’in evi Mayfair’deydi ve Bond Caddesi’nden bir centilmen edasıyla yürümeye devam etti, zira müşteriler ne kadar aşağılık olursa olsun, paralarını ödediği sürece, terziler onları geri çevirmezdi asla.

Clifford, otuz yaşındaki bu genç adamı, kariyerinin talihsiz bir döneminde davet etmişti evlerine. Yine de hiç tereddüt etmemişti. Kulağı hâlâ Michaelis’te olan birkaç milyon kişi vardı muhtemelen ve bu umutsuz aykırı adam, bu noktada, yani seçkin tabakanın büyük bir kısmı ona yüz çevirmişken, Wragby’ye çağrıldığı için Clifford’a minnettar olacaktı hiç kuşkusuz. Duyduğu minnetin etkisiyle, Clifford’a Amerika’da bir “iyilik” yapardı elbette. Şöhret! Özellikle “oralarda”, hakkında doğru konuşulduğu sürece insan büyük şöhret kazanabilir. Geleceğin adamıydı Clifford ve tanıtım konusunda inanılmaz sağlam sezgileri vardı. Sonunda Michaelis, oyunlarının birinde en asilinden tasvir etti onu ve böylece Clifford sevilen bir kahraman oldu.

Connie, Clifford’ın bu saçma, takıntılı tanınma sevdasına akıl erdiremiyordu bir türlü, doğru dürüst bilmediği ve karşısında tedirgin olduğu o koskoca, şekilsiz dünyada tanınmak, bir yazar olmak, birinci sınıf modern bir yazar olarak tanınmak. Connie, sanatçıların kendi tanıtımlarını yapmayı sevdiklerini ve marifetlerini sergilemek için uğraştıklarını başarılı, dinç ve açıksözlü Sir Malcolm’dan biliyordu. Babası, resimlerini satan diğer bütün R.A. üyeleri gibi elindeki hazır yöntemleri kullanıyordu. Oysa Clifford, birbirinden farklı bir dolu tanıtım yöntemi keşfetmişti. Wragby’de bir dolu insanı ağırlamıştı, hem de kendini fazla alçaltmadan. Ama kendine hızlıca bir şöhret anıtı kurmaya ant içtiğinden elinin altındaki her türlü molozu kullanmıştı.

Michaelis, şoförü ve uşağıyla birlikte, çok düzgün bir arabayla, tam zamanında gelmişti. Tam Bond Caddesi stilindeydi, ama onu görünce Clifford’ın “kontluk” ruhu irkildi. Pek fazla, pek değil de aslında hiçbir şekilde görüntüsünün adamı değildi. Clifford için bu son noktaydı ve artık yetmişti. Yine de adama çok kibar davrandı, adamın içindeki inanılmaz başarıya. Başarı denen kahpe tanrıça, yarı mütevazı, yarı muhalif bir şekilde Michaelis’in ayaklarının dibinde homurdana homurdana, koruyucu bir edayla gezindi ve Clifford’ın epey gözünü korkuttu, zira o da kendisini o kahpe Tanrıça Başarı’ya vermek istiyordu, kabul ederse tabii.

Londra’nın bütün o gözde terzilerine, şapkacılarına, berberlerine ve ayakkabıcılarına rağmen, belli ki İngiliz değildi Michaelis. Yok yok, kesinlikle İngiliz değildi, soluk yassı yüzü ve tavırları, dahası garezi yanlıştı. Kini ve garezi vardı, yaygara koparanı kendi tarzında küçümseyen hakiki bir İngiliz için bunu görmek hiç de zor değildi. Zavallı Michaelis çok itilip kakılmıştı, bu yüzden şimdi bile kuyruğunu bacaklarının arasına kıstırmış gibi bir hali vardı. Tamamen içgüdüleriyle ve arsızlığıyla kendini zorla sahneye ve sahne önüne taşımıştı, oyunlarıyla. Halkı kazanmıştı. İtilip kakıldığı günlerin sona erdiğini düşünüyordu. Ama ne yazık ki sona ermemişti, asla da sona ermeyecekti. Çünkü itilip kakılmayı bir bakıma kendi istemişti. Ait olmadığı bir yere, İngiliz yüksek tabakasına heves ediyordu. Oysa onlar onu böyle itip kakmaktan ne kadar büyük zevk alıyorlardı ve o da onlardan ne kadar nefret ediyordu!

Yine de, bu Dublin kırması, uşağı ve o çok temiz arabasıyla yola düştü.

Bu adamda Connie’nin hoşuna giden bir şey vardı. Öyle havalarda değildi, kendisiyle ilgili boş hayalleri yoktu. Clifford’la, bilmek istedikleri hakkında gayet mantıklı bir şekilde, az ve öz konuşuyordu. Ne abartıyor, ne de boş veriyordu. Wragby’ye belli bir amaca hizmet etmesi için çağrıldığının farkındaydı ve o da yaşlı, kurnaz, neredeyse umursamaz bir işadamı ya da mühim bir işadamı gibi, kendisine sorular sorulmasını sağlıyor ve bunları elinden geldiğince az nefes tüketerek cevaplıyordu.

“Para!” demişti bir gün. “Para bir çeşit içgüdüdür. Para kazanmak, insan doğasının bir özelliğidir. Sizin yaptığınız bir şey değil. Yaptığınız bir hile de değil. Kendi doğanızın yaptığı kalıcı bir kaza, bir kere para kazanmaya başladınız mı duramazsınız, sanırım bir noktaya gelinceye...”

“Ama sizin de başlamanız gerek,” dedi Clifford.

“Ah doğru diyorsunuz! İçeri girmek lazım, eğer dışarıda kalırsanız hiçbir şey yapamıyorsunuz. Zorla kendi yolunu açmalı insan. Bir kere yaptınız mı bunu, gerisi geliyor zaten.”

“Peki siz yazdığınız oyunlardan kazandıklarınızın haricinde para kazanabilir miydiniz?” diye sordu Clifford.

“Ah, muhtemelen kazanamazdım! Belki iyi, belki kötü bir yazarım ama sonuçta bir yazarım ben ve hayatımı oyun yazarı olarak kazanıyorum, öyle de olması gerekiyor. Hiç kuşkusuz böyle bu.”

“Popüler oyunların yazarı olmanız gerektiğini mi düşünüyorsunuz?” diye sordu Connie.

“Elbette ki!” dedi aniden Connie’ye dönerek.

“Bunda bir şey yok! Popüler olmakta bir şey yok. Ona bakarsanız halkta da bir şey yok. Aslında oyunlarımın popüler olmasını sağlayan bir şey de yok. Bu değil mesele. Yalnızca, tıpkı hava gibi, şu anda olmaları gerektiği gibidir oyunlarım...”

Dipsiz bir yanılsamanın içinde boğulmuş olan ağır ve iri gözlerini Connie’nin üzerine çevirdi ve Connie hafifçe ürperdi. Hem fazlasıyla yaşlı görünümlü, jeolojik katmanlar misali, nesilden nesile aktarılan kat kat yanılsamadan oluşmuş, had safhada yaşlı bir adamdı; hem de bir çocuk kadar ıssız. Bir bakıma kimsesizdi, ama sıçanı anımsatan varlığının umutsuz bir cesareti vardı.

“En azından bunu hayattayken yapabildiniz, bu müthiş bir şey,” dedi Clifford, düşünceli düşünceli.

Michaelis, aniden sert bir şekilde, “Otuz yaşındayım, evet otuz yaşındayım ben!” dedi tuhaf bir kahkaha atarak; sahte, muzaffer ve acı.

“Peki yalnız mısınız?” diye sordu Connie.

“Ne anlamda sordunuz? Yalnız mı yaşadığımı soruyorsunuz? Uşağım var. İnsanın bir karısı yoksa, bir uşağı olmalı mutlaka. Dediğine göre, Yunanlıymış kendisi ve oldukça da beceriksiz. Gene de yanımda tutuyorum hâlâ. İleride evleneceğim ama. Ah evet, evlenmem şart.”

“Sanki saçımı kestireceğim der gibi söylüyorsunuz bunu,” dedi Connie, gülerek. “Öyle kolay bir şey mi bu?”

Michaelis, Connie’ye hayranlıkla baktı.

“Yaa, Lady Chatterley, aslında değil tabii! Bence, affınıza sığınarak söylüyorum, bence bir İngiliz kadınıyla evlenemem ben, İrlandalı bir kadınla bile evlenemem.”

“Bir Amerikalıyı deneyin,” dedi Clifford.

“Ah, Amerikalılar!” deyip yalandan güldü Michaelis. “Yok, uşağıma bana bir Türk falan bulmasını söyledim, şöyle Oryantal zihniyette bir şey olsun dedim.”

Connie, sıra dışı başarının bu tuhaf hüzünlü örneğine hayretle baktı, adamın sadece Amerika’dan elde ettiği gelirin yılda elli bin dolar kadar olduğu söyleniyordu. Bazen yakışıklı oluyordu, bazen, yana, aşağıya doğru baktığında ve üzerine ışık vurduğunda, koskoca gözleri, tuhaf kavisli güçlü kaşları ve kıpırtısız, sımsıkı kapalı ağzıyla, fildişinden oyulmuş bir Zenci maskesinin sessiz ve uzun ömürlü güzelliği geliyordu üzerine; bu anlık ama belirgin kıpırtısızlık, Buddha’nın hedeflediği türde bir kıpırtısızlık, sonsuzluk ve istemeden de olsa Zencilerin yüzlerinde beliren ifadeydi, bu ırkta eskiden, çok eskiden beri olan bir kabulleniş! Bizim bireysel direncimiz yerine, bir ırkın kaderinde yer alan sonsuz kabulleniş. Sonra da karanlık bir nehirde bir sıçan gibi yüzmek. Connie’nin içinde ona karşı aniden tuhaf bir sempati uyandı, acımayla karışık, nefretle sulandırılmış ve neredeyse aşka varan bir sempati. Yabancı! Yabancı! Bir de aşağılık diyorlardı ona! Oysa Clifford ondan ne kadar daha aşağılık ve iddialı görünüyordu! Daha da aptal!

Michaelis, Connie’yi etkilediğini hemen anlamıştı. Ela renkli, hafif pörtlek koca gözlerini bütünüyle önyargısız bir bakışla onun üzerine çevirdi. Connie’yi ve onun üzerinde yarattığı etkiyi tartıyordu. İngilizlerle bir arada olduğunda, işin içinde aşk bile olsa, ebediyen yabancı olduğu hissinden kurtulamazdı asla. Öte yandan kadınların abayı yaktığı da olurdu ona; İngiliz kadınlar da dahildi buna.

Clifford ile hangi konumda olduğunu biliyordu Michaelis. Birbirlerine hırlamak yerine, ister istemez gülümseyen iki farklı cins köpek gibiydiler. Ama kadınla olan konumundan pek emin değildi.

Kahvaltı yatak odalarına getirilirdi, Clifford öğle yemeğinden önce asla ortalıkta görünmezdi, yemek odası bir parça kasvetli olurdu. Michaelis, o huzursuz ve sıkıntılı şahsiyet, kahvesini içtikten sonra ne yapacağını bilemezdi. Güzel bir kasım günüydü, yani Wragby için güzeldi. Michaelis, hüzünlü parka doğru baktı. Tanrım! Şuraya bak!

Bir uşak göndererek Lady Chatterley’in kendisinden bir isteği olup olmadığını sordurdu, arabayla Sheffield’e gitmeyi düşünüyordu. Yanıt geldi, bir zahmet Lady Chatterley’in oturma odasına uğrayabilir miydi.

Connie’nin üçüncü katta, evin ana bölümünün en üst katında bir oturma odası vardı. Clifford’ın odaları zemin kattaydı tabii. Michaelis, Lady Chatterley’in oturma odasına çağrıldığı için pek gururlanmıştı. Körü körüne uşağı takip etti, etrafındaki şeyleri hiç fark etmez, bunlarla ilgilenmezdi. Connie’nin odasına girdiğinde Renoir ve Cézanne resimlerinin kaliteli Alman baskısı röprodüksiyonlarına belli belirsiz göz attı.

Dişlerini göstererek, “Burası ne kadar güzelmiş!” dedi, sanki gülümsemek canını yakıyormuş gibi, tuhaf bir sırıtışla. “En üst katta olmak da akıllıca.”

“Ben de öyle düşünüyorum,” dedi Connie.

Connie’nin odası evin tek neşeli ve modern odası, Wragby’de kişiliğini tamamen ortaya koyabildiği tek alandı. Clifford burayı hiç görmemişti, Connie çok az insanı davet ederdi yukarıya.

Şimdi Michaelis ve Connie, şöminenin önünde karşılıklı oturmuş konuşuyorlardı. Connie ona kendisiyle, annesi, babası ve ağabeyleriyle ilgili sorular soruyordu, diğer insanların hayatı daima merakını cezbederdi ve eğer birine sempati duymaya başladıysa sınıf kavramı kalmazdı hiç. Michaelis kendisi hakkında dürüstçe konuşuyordu, hiç yapmacıksız, basitçe, bir an o sert, kayıtsız, sokak köpeği ruhunu ortaya koyuyor, hemen sonra başarısının intikam dolu gururuyla parıldıyordu.

“Ama siz niye böyle yalnız bir kuşsunuz?” diye sordu Connie, Michaelis yeniden o kocaman, araştıran ela gözleriyle baktı ona.

“Bazı kuşlar böyledir,” diye karşılık verdi Michaelis. Sonra da samimi bir alaycılıkla ekledi: “Peki sizin halinize ne demeli? Siz de bir çeşit yalnız kuş değil misiniz?”

Connie, bir parça şaşkın, birkaç dakika düşündükten sonra söyle dedi:

“Yalnızca bir yönden! Sizin gibi bütünüyle değil!”

Sanki dişi ağrıyormuş gibi, o tuhaf sırıtışıyla, “Ben mi bütünüyle yalnız bir kuşum?” dedi, alabildiğine alaycı, gözlerinde alabildiğine sabit bir hüzün ve metanet ya da hayal kırıklığı ya da korku.

“Niye böyle dediniz ki şimdi?” dedi Connie, hafiften nefesi kesilmiş, ona bakarken. “Öylesiniz işte, yanlış mı?”

Connie, Michaelis’in cazibesine öyle kapılmıştı ki, dengesini yitirmek üzereydi.

“Ya, haklısınız aslında!” dedi Michaelis, günümüzde artık pek rastlanmayan eski bir ırkın o garip kıpırtısızlığıyla başını yana çevirip aşağıya bakarak. Connie’nin gücünü bu kadar kaybetmesine sebep olan şey de adamın kendisinden bir anda bu kadar kopabilmesiydi.

Başını kaldırarak her şeyi gören, kayda geçiren fal taşı gibi açılmış gözlerle baktı sonra Connie’ye. Tam da o anda, geceleyin ağlayan bebek, Michaelis’in göğsünden taşarak kadının dölyatağını sarsacak şekilde Connie’ye doğru ağlıyordu.

“Beni düşünmeniz ne kadar büyük bir incelik!” dedi Michaelis, kısa ve öz.

Connie, “Neden düşünmeyeyim ki?” diye haykırdı soluk soluğa, sonunu zor getirerek.

Michaelis tıslar gibi çabucak güldü.

“Ha o anlamda düşünmek! Elinizi tutabilir miyim biraz?” diye sordu sonra birden ve nerdeyse hipnotize edici bir güçle gözlerini Connie’nin üzerine dikerek cazibesiyle dölyatağına ulaşmaya çalıştı onun.

Connie sersemlemiş, afallamış bir halde bakarken, Michaelis yanına gidip diz çöktü, onun ayaklarını iki eliyle kavrayarak yüzünü kucağına gömdü ve öylece kaldı orada. Bir tür hayretle, onun o hassas ensesine bakarken, uyluklarına abanan yüzün verdiği hisle son derece donuk ve şaşkın bir hali vardı Connie’nin. Her yanını alev alev saran dehşetin etkisiyle kendine hâkim olamayarak elini sevecenlik ve merhametle onun o savunmasız ensesine götürdüğünde Michelis’in bedeni ani bir ürpertiyle titredi.

Sonra fena, çok fena bir cazibeye sahip o kocaman ateşli gözlerini kaldırarak Connie’ye baktı. Buna karşı koymaktan tamamen acizdi Connie. Karşılık olarak göğsünden engin bir arzu aktı ona doğru, istediği her şeyi vermeliydi ona, ne olursa.

Michaelis tuhaf ve nazik bir âşıktı, kadınlara karşı çok nazikti, tir tir titrese de, tetikte, dışarıdan gelen her sese karşı tetikte, uzak durabiliyordu.

Connie için bu, kendisini ona verdiği anlamını taşıyordu, başka bir şey değil. Biraz sonra Michaelis’in titremesi durdu ve öylece kıpırdamadan bekledi, hiç kıpırtısız. Derken Connie, donuk ve sevecen parmaklarıyla onun göğsüne yaslı başını okşadı.

Michaelis ayağa kalktığında Connie’nin ellerini, sonra da süet terlikli ayaklarını öptü ve sessizce odanın diğer ucuna yürüyerek sırtı ona dönük bekledi. Sessizlik birkaç dakika sürdü.

Sonra dönüp tekrar, hâlâ şöminenin karşısında oturmakta olan Connie’nin yanına geldi.

“Sanırım benden nefret edeceksiniz artık!” dedi sessizce ve çaresizlikle.

Connie hızla başını kaldırıp baktı ona.

“Neden edeyim ki?” diye sordu.

“Genelde öyle olur,” dedi Michaelis, sonra toparladı. “Yani, bir kadından bu beklenir.”

“Sizden nefret etmemi gerektiren en son an olabilir bu,” dedi Connie, içerlemiş bir şekilde.

Michaelis, “Doğru! Doğru! Öyle olmalı! Bana karşı korkunç iyisiniz,” deyip ağlamaya başladı, perişan bir halde.

Connie onun neden böyle perişan olduğunu merak etti.

“Oturmaz mısınız?” dedi.

Michaelis kapıya göz attı.

“Sir Clifford!” dedi. “Acaba o, o acaba?”

Connie durup bir düşündü.

“Doğru!” dedi. Sonra başını kaldırıp Michaelis’e baktı. “Clifford’ın bilmesini, hatta en ufak bir kuşku duymasını istemem. Bu çok üzer onu. Ama bana kalırsa ters bir şey yok bunda, siz ne diyorsunuz?”

“Ters mi? Ah, değil tabii! Yalnızca bana fazla iyi davranıyorsunuz, dayanamıyorum buna.”

Michaelis başını diğer yana döndü ve Connie onun her an hıçkırıklara boğulabileceğini gördü.

“Ama Clifford’ın bilmesine gerek yok, öyle değil mi?” diyerek savunmaya geçti Connie. “Bu çok üzer onu. Ama bunu bilmezse şüphe de etmez hiç, kimse de üzülmez.”

“Ben bir şey mi söyleyeceğim sanki!” dedi Michaelis, neredeyse öfkeli. “Benden bir şey duyamaz asla! Duyarsa hemen anlarsınız zaten! Kendi kendimi ele mi vereceğim yani? Ha ha!” deyip alaycı bir tavırla, yalandan güldü.

Connie merakla onu izliyordu. Michaelis kaldığı yerden devam etti:

“Elinizi öpüp gidebilir miyim? Sanırım Sheffield’e gideceğim. Orada, becerebilirsem, öğle yemeği yiyip çay saatine döneceğim. Sizin için yapabileceğim bir şey var mı? Benden nefret etmediğinizden emin olabilir miyim ve de etmeyeceğinizden?” Sözlerine belli belirsiz umutsuz bir alaycılıkla son vermişti.

“Hayır, sizden nefret etmiyorum!” dedi Connie. “Bence iyi birisiniz.”

“Ah!” dedi Michaelis hararetle. “Beni sevdiğinizi söylemenize tercih ederim işte bunu! Çok daha fazla şey ifade ediyor bana! Öğleden sonra görüşürüz o zaman. O zamana kadar düşünürüm bol bol.”

Connie’nin ellerini mütevazı bir tavırla öperek ayrıldı.

“O genç adama dayanabileceğimi sanmıyorum,” dedi Clifford öğle yemeğinde.

“Neden?” diye sordu Connie.

“O cilalı görüntüsünün altında, aşağılık adamın teki, üstümüze atlayacak ânı bekliyor.”

“Bana kalırsa insanlar hep çok kaba davranmışlar ona,” dedi Connie.

“Şaşacak bir şey yok bunda! Onun o şaşaalı saatlerini insanlara iyilik yaparak geçirdiğini mi sanıyorsun?”

“Bence kendine has bir cömertliği var.”

“Kime karşı?”

“Tam bilemiyorum.”

“Bilemezsin tabii. Ahlaksızlıkla cömertliği karıştırdın herhalde.”

Connie durdu. Karıştırmış mıydı gerçekten? Mümkündü. Yine de Michaelis’in ahlaksızlığının büyüleyici bir yanı vardı Connie için. Clifford’ın ürkek ürkek emeklediği yolu o bir çırpıda geçmişti. Kendi yolunca, dünyayı fethetmişti, ki Clifford’ın istediği de aynen buydu. Hangi yollar ve yöntemler? Michaelis’in yolları ve yöntemleri Clifford’ınkilerden daha mı adiydi? Bu zavallı yabancının kendini böyle her yere sıkıştırarak gizli kapılar ardından ona buna saldırması, Clifford’ın şöhret olmak için kendi reklamını yaptırmasından daha mı kötü bir şeydi sanki? Kahpe Tanrıça Başarı, dilleri dışarıda, nefes nefese kalmış binlerce köpek tarafından sürükleniyordu. Onu ele geçiren ilk köpek, içlerindeki gerçek köpekti. Mesele başarıysa! Dolayısıyla Michaelis kuyruğunu dik tutabilirdi.

Ama işin tuhafı, tutmadı. Çay saatine doğru Michaelis, elinde menekşeler ve zambaklar, yüzünde o perişan köpek ifadesiyle, geri geldi. Connie bazen bunun düşmanı zararsız hale getirmek için taktığı bir tür maske olup olmadığını düşünürdü. Çünkü neredeyse hiç değişmiyordu. Sahi üzgün bir köpek miydi yoksa o?

Bu boynu bükük üzgün köpek hali bütün akşam sürse de, içindeki arsızlık Clifford’ın gözünden kaçmamıştı. Connie fark etmedi, belki de kadınlara yönelik değil, yalnızca erkeklere, onların küstahlığına ve tavırlarına yönelik bir şeydi bu. Diğer adamların Michaelis’e bu kadar sinir olmalarının sebebi, bu zayıf adamın içindeki dindirilemez arsızlıktı işte. Sözümona zarif tavırlarıyla örtbas etmeye çalışsa da varlığı seçkin sınıfa bir hakaretti.

Connie ona âşık olmuştu. Ama elinde nakışıyla oturup iki erkeğin konuşmasına fırsat veriyor, böylelikle kendini ele vermemiş oluyordu. Michaelis’e gelince, mükemmeldi, tıpkı bir önceki akşamki melankolik, nazik ve mesafeli genç adam gibiydi, ev sahiplerinden kilometrelerce uzak, ama onlarla gerektiği kadar, kısa ve öz konuşan ve bir an için bile yanlarına yanaşmayan adam. Connie onun sabah olanları unuttuğunu düşünüyordu. Oysa unutmamıştı. Yine de bulunduğu yeri biliyordu, kapının dışında, doğuştan yabancıların olduğu aynı yerde. Sabahki yakınlaşmayı bütünüyle kişisel bir durum olarak görmedi hiç. Bunun onu, altın tasmasını herkesin kıskandığı sahipsiz bir köpekten, rahatı yerinde bir sosyete köpeğine dönüştürmeyeceğini gayet iyi biliyordu.

Dıştan bakılınca ne kadar Bond Caddesi beyefendisi havalarında olsa da, nihai gerçek, ruhunun derinlerinde bir yabancı ve asosyal olduğuydu ve o da bu gerçeği içten içe kabul ediyordu. Kendini soyutlaması bir zorunluluktu, ortama uyum sağladığını gösteren kılık kıyafeti ve bütün o yüksek tabakanın içine karışmasının bir zorunluluk olduğu gibi.

Öte yandan, bir aşk kaçamağının rahatlatıcı ve yatıştırıcı etkisi de iyi olabilirdi, nankörlük edecek değildi. Tam tersine, kendiliğinden, doğal bir şekilde gelişen bu ufacık nezakete büyük bir coşkuyla ve canıgönülden minnettardı, gözyaşlarına boğulacak kadar hem de. O soluk, sabit ve hüzünlü yüzünün ardında, içindeki çocuk, kadına duyduğu minnetle hıçkıra hıçkıra ağlıyor ve yeniden onun yanına gidebilmek için yanıp tutuşuyordu, aykırı ruhu bir gün o kadından gerçekten uzak kalacağını bildiği için belki de.

İkisi holdeki mumları yakarlarken onunla konuşma fırsatı buldu Michaelis:

“Yanınıza gelebilir miyim?”

“Ben sizin yanınıza geleceğim,” dedi Connie.

“Yaa, güzel!”

Uzun bir süre onu bekledi Michaelis ve sonunda geldi Connie. Michaelis, hızla zirveye koşup çabuk tükenen coşkulu ve heyecanlı türde bir âşıktı. Çıplak bedeninin, tuhaf şekilde çocuksu ve savunmasız bir yanı vardı, çocukların çıplaklığı gibi. Tüm savunmaları ince zekâsında, kurnazlığında ve kurnazlık içgüdülerinde saklıydı; bunlar sürüncemede kaldığı sürece çıplaklığı iki kat artıyor, daha da çok bir çocuğa benziyordu; henüz gelişimini tamamlamamış, yumuşak gövdesiyle, her nasılsa, çaresizce çırpınan bir çocuğa.

Vahşi türde bir sevgi, bir özlem ve yine vahşi bir bedensel arzu uyandırıyordu kadında. Ne var ki, Connie’ nin bu bedensel arzusunu tatmin edemiyordu, kendisi çok çabuk doyuma ulaşıp tükeniyordu, sonra da Connie şaşkın, hüsrana uğramış, düşüncelere dalmış bir halde yatarken, onun göğsüne büzüşerek yaptığı arsızlıktan sıyrılmaya çalışıyordu bir parça.

Ama sonra, onu durdurmayı, o doyuma ulaştıktan sonra bile onu içinde tutmayı öğrendi Connie. İşte o zaman alabildiğine cömert ve tuhaf şekilde güçlüydü Michaelis, Connie etkinken, tüm vahşiliği ve tutkusuyla etkin, doyuma ulaşırken, Michaelis onun içinde sımsıkı durup kendini ona bıraktı. Connie, onun bu sert ve dimdik pasifliğiyle doyuma ulaşmayı başarıp kendinden geçtikçe Michaelis’in içini tuhaf bir gurur ve tatmin duygusu kaplıyordu.

“Ah, nasıl güzel!” diye titrek bir sesle fısıldadı Connie, sonra ona sımsıkı sarılarak sakinleşti. Michaelis ise kendi dünyasına çekilmiş, ama gururlu, öylece yattı yanında.

O zaman sadece üç gün kaldı Michaelis ve hem Clifford’a hem de Connie’ye, ilk akşam nasıl davrandıysa aynen öyle davrandı. Görünürde bir değişiklik yoktu.

Connie’ye hep aynı ağlamaklı ve melankolik tonda mektuplar yazdı, bazıları esprili olurdu bunların ve içlerinde cinsellikten uzak tuhaf bir sevgi barındırırdı. Connie’ye hissettiği umutsuz bir sevgiydi sanki ve asıl uzaklık hep sürdü. Umutsuzluk içine işlemişti sanki ve umutsuz olmayı kendi istiyordu. Umuttan nefret ediyordu neredeyse. “Une immense espérance a traversé la terre,”24 diye okumuştu bir yerde, “ve sahip olmaya değer ne varsa rezilce yedi yuttu hepsini,” diye yorumlamıştı bunu.

Connie asla anlamadı Michaelis’i. Ama kendince sevdi gene de onu. Her seferinde onun umutsuzluğunun yansımasını hissetti içinde. Bunca umutsuzluk içinde doğru dürüst, gönlünce sevemedi onu. Michaelis de o umutsuzluğuyla pek sevemedi Connie’yi.

Böylece, uzunca bir süre yazışarak ve ara sıra da Londra’da buluşarak sürdürdüler bunu. Connie, Michaelis’in kısa sürede vardığı doyumun ardından, kendi çabasıyla elde ettiği o bedensel, cinsel hazzı yaşamak istiyordu hâlâ. Michaelis de bunu hâlâ sunmak istiyordu ona. Onları bir arada tutmaya yetiyordu bu.

İnceden inceye, Connie’nin kendine güven kazanmasına da yetiyordu; anlamsız, bir parça da kibirli bir güvendi bu. Kendi kahramanlığına olan bu hemen hemen mekanik inanca müthiş bir neşe de eşlik ediyordu.

Wragby’de inanılmaz neşeliydi Connie. Uyanmış bütün enerjisini ve doygunluğunu Clifford’ı teşvik etmeye kullanıyordu ve o dönemde en güzel hikâyelerini yazdı Clifford, o tuhaf kör haliyle, mutlu bile denebilirdi ona. Connie’nin içindeki sert eril pasiflikten elde edilen bedensel doyumun meyvelerini topladı resmen Clifford. Ama tabii asla bilmedi bu durumu, bilseydi de teşekkür edecek değildi! Gelgelelim Connie’nin bu cıvıl cıvıl neşe dolu mutluluğu ve teşvik edici gücü geçip o günler geride kaldığında ve o gene kederli ve asabi biri olduğunda, Clifford o günleri çok aradı! İlişkilerini bilseydi, belki de onları yeniden bir araya getirmek bile isteyebilirdi.

23. (Fr.) Âşık, sevgili. (Ç.N.)

24. (Fr.) “Bu dünyadan büyük bir umut geçti.” Alfred de Musset’nin bir dizesi. (Ç.N.)

IV

Connie, herkesin kullandığı kısa adıyla Mick’le olan ilişkisinin umutsuzluğunu seziyordu. Ama diğer erkekler de hiçbir şey ifade etmiyordu ona. Clifford’a bağlıydı. Clifford ondan epeyce ilgi istiyordu ve o da bunu veriyordu ona. Ama Connie de bir erkeğin ilgisini istiyordu ve Clifford bunu ona vermiyordu, veremiyordu. Michaelis’in ara sıra kendini kaptırıp coştuğu oluyordu. Ama Connie bunun bir gün sona ereceğini seziyordu. Mick hiçbir şeyi sürdüremezdi. Her türlü bağı mutlaka koparmak, başıboş, bir başına ve kimsesiz bir köpek olmak onun yaradılışında vardı. Başlıca mecburiyetiydi bu, her ne kadar, hep “Beni o terk etti,” dese de işin aslı buydu.

Dünyanın fırsatlarla dolu olduğu sanılır, ama bunlar pek çok kişinin hayatında üç-beş taneyi geçmez. Denizde bir sürü iyi balık var, belki! Ama çoğu uskumru ya da ringa balığı sürüsü ve eğer sen de bir uskumru ya da ringa balığı değilsen denizde iyi balık bulma şansın da azalıyor.

Clifford ünlü olmaya başlamıştı, hatta bundan para da kazanıyordu. İnsanlar onu görmeye geliyorlardı. Connie neredeyse her gün Wragby’de birilerini ağırlıyordu. Ama gelenler uskumru değilse ringa, bazen de yayınbalığı ya da yılanbalığıydı.

Ama birkaç tane de düzenli gelen sadık ziyaretçileri vardı, Clifford’ın Cambridge’ten arkadaşlarıydı bu adamlar. Bir tanesi, orduda kalmış olan Tommy Dukes, bir tuğgeneraldi şimdi. “Orduda olunca düşünmeye zaman kalıyor ve hayat mücadelesine girmek zorunda kalmıyor insan,” derdi. Charles May ise İrlandalıydı ve yıldızlarla ilgili bilimsel yazılar yazardı. Sonra Hammond vardı, o da yazardı. Hepsi aşağı yukarı Clifford’la aynı yaştaydı, günün genç aydınları. Hepsi aklın yaşantısına ve bunun bütünlüğünü temiz tutmaya inanırdı. Bunun dışında yaptığın her şey senin özel meselendi ve fazlaca bir önemi yoktu. Kimse diğerinin hayatını kurcalamaz, mahremiyetine karışmaz. Bu yalnızca kişinin kendisini ilgilendirir.

Aynı şey gündelik hayattaki diğer meseleler için de geçerlidir, yani nasıl para kazandığınız, karınızı sevip sevmediğiniz ya da “yasak bir ilişki” yaşayıp yaşamadığınız. Tüm bu meseleler kişinin kendisini ilgilendirir sadece, tıpkı mahremiyetinin başkasına bir şey ifade etmemesi gibi.

“Cinsel problemlerdeki en temel mesele,” dedi evli ve iki çocuklu, ama daktilo makinesine onlara olduğundan çok daha düşkün olan uzun boylu ve ince Hammond, “böyle bir meselenin olmayışıdır. Gerçekte problem falan yok ortada. Bir adamın peşinden tuvalete gitmiyoruz. Bir kadınla beraber olduğu yatak odasına neden gidelim öyleyse? Problem burada yatıyor. Eğer biz buna burnumuzu sokmazsak ortada problem de kalmıyor zaten. Tamamen anlamsız ve gereksiz bir şey bu, yanlış yere yönelmiş bir merak.”

“Doğru diyorsun Hammond, doğru tabii! Ama eğer birisi Julia ile sevişmeye başlarsa sen de içten içe köpürmeye başlarsın ve bu durum devam ederse patlaman uzun sürmez.” Julia, Hammond’un karısıydı.

“E herhalde! Gelip de benim yatak odamın köşesine işerse patlarım tabii. Her şeyin bir yeri var.”

“Yani onun Julia’yla ücra bir köşede sevişmesine karışmam mı demek istiyorsun?”

Charlie May hafiften alaycıydı, çünkü zamanında Julia’ya biraz kur yapmıştı ve Hammond da olaya sert bir şekilde müdahale etmişti.

“Tabii ki karışırım. Cinsellik benimle Julia arasındaki bir mesele, tabii ki buna dahil olacak biri olursa karışırım.”

“Aslında,” dedi ince ve çilli Tommy Dukes, bu soluk yüzlü ve şişman adam May’den çok daha fazla İrlandalıya benziyordu, “Aslında Hammond, sende güçlü bir sahiplenme içgüdüsü, güçlü bir kendini kabul ettirme azmi var ve başarı istiyorsun. Uzun süredir orduda olduğumdan, doğal olarak, gündelik hayattan uzak kaldım biraz ve şimdi insanların içindeki kendini kabul ettirme ve başarı arzusunun ne kadar güçlü olduğunu görüyorum. İnanılmaz gelişmiş bu duygu. Tüm benliğimiz bu yöne kaymış. Tabii senin gibi adamlar arkalarında bir kadının desteği olduğunda daha iyi ilerleyeceklerini sanıyorlar. Bu yüzden bu kadar kıskançsınız. Cinsellik bu sizin için, başarıya ulaşmanı sağlayacak olan ve seninle Julia arasındaki yaşamsal, küçük bir dinamo. Eğer başarısız olmaya başladıysan kur yapmaya başlarsın, Charlie gibi, çünkü başarılı olamadı o. Sen ve Julia gibi evli insanlar yolcu bavulları gibi etiketlidirler. Julia’nın etiketi Mrs. Arnold B. Hammond, tıpkı tren yolunda, birine ait olan bir valiz gibi. Sen de etiketlisin, Arnold B. Hammond, Mrs. Arnold B. Hammond eliyle. –Ah haklısın, kesinlikle haklısın! Aklıyla davranan herkes rahat bir ev ve sıcak bir kap yemek ister. Kesinlikle haklısın. Soyunu devam ettirmek ister. Ama hepsi başarılı olma içgüdüsünden kaynaklanır. Her şey bu eksenin etrafında döner.”

Hammond oldukça gücenmiş görünüyordu. Aklının sağlamlığıyla ve zamana ayak uydurmaya çalışan biri olmayışıyla övünürdü hep. Yine de başarı isterdi.

“Çok doğru, parası olmadan yaşayamaz insan,” dedi May. “Hayatını devam ettirebilmek ve geçinebilmek için biraz parası olması lazım, hatta düşünmeye zaman kalması için bile biraz para olmalı, yoksa miden kazınır, rahat vermez sana. Ama bana kalırsa, cinsel etiketler olmasa da olur. İstediğimiz insanla konuşma özgürlüğüne sahibiz, o zaman bize ilgisi olan bir kadınla neden sevişemeyelim?”

“Şehvet düşkünü Kelt ağzını açtı,” dedi Clifford.

“Şehvet düşkünü! Evet, neden olmasın? Bence bir kadınla sevişmek, onunla dans ettiğinde, hatta havadan sudan konuştuğunda ne kadar zarar verirse ancak o kadar zarar verir ona. Bu fikir alışverişi yerine duygu alışverişidir yalnızca, neden olmasın?”

“Tavşanlar gibi önümüze gelenle yatalım o zaman!” dedi Hammond.

“Neden olmasın? Nesi var tavşanların? Asabi bir nefretle dolu, sinirli, yenilik meraklısı insanlıktan daha mı kötüler sanki?”

“Öyle bile olsa, tavşan değiliz biz,” dedi Hammond.

“Kesinlikle! Aklım var benim, beni yaşam ve ölümden daha çok ilgilendiren belli astronomik olaylar için yapmam gereken belli hesaplamalar var. Bazen hazımsızlık böler işimi. Bazen açlık fena halde böler. Aynı şekilde cinsel açlık da böler. Ne olacak o zaman?”

“Önüne geleni silip süpürdüğünden cinsel hazımsızlık daha çok bölüyordur bence seni,” dedi Hammond, alaycı.

“Yok yok! Şahsen ben aşırı yemek yemem, aşırı sevişmem de. Çok yemek bir seçimdir. Ama siz beni aç bırakacaksınız kesin.”

“Yok canım! Evlenebilirsin sen de.”

“Evlenebileceğimi nerden biliyorsunuz? Benim kafama yatmıyor belki. Evlilik zihnimin işleyişini bozacak belki, biliyorum bozar. Ben o anlamda bir sahiplenme meraklısı değilim. Bir köpek kulübesine zincirlenmek zorunda mıyım ille de? Hepsi zırva, hepsi saçmalık bunların arkadaşlar. Ben hayatıma devam edip hesaplarımı yapmalıyım. Bazen kadınlara ihtiyaç duyarım. Ama bu işi böyle dağ gibi büyütmeyi reddediyorum, dahası beni ayıplayıp kısıtlamalarını da reddediyorum. Etrafta, böyle elbise bavulu gibi, üzerinde benim ismim, etiketim, adresim ve tren istasyonumla yürüyen bir kadın görsem utanırdım kesin.”

İki adam Julia’ya kur yapma konusunda birbirlerini affetmiş değillerdi hâlâ.

“Cinsel ilişkinin yalnızca başka bir konuşma biçimi olması hoş bir fikirmiş Charlie,” dedi Dukes, “yani kelimeleri söyleyerek değil, eylemle ifade etmek. Bence de öyle. Kadınlarla havadan sudan konularda nasıl fikir alışverişi yapıyorsak, hislerin ve duyguların da alışverişini yapabilmeliyiz. Cinsel ilişki, kadınla erkek arasındaki bir tür normal bedensel sohbettir belki de. Ortak fikirleriniz yoksa bir kadınla konuşmazsınız, daha doğrusu, ilgisizce konuşursunuz. Aynı şekilde, bir kadınla paylaştığınız ortak bir duygu ya da sevgi yoksa onunla yatmazsınız. Ama eğer...”

“Eğer bir kadına karşı gerçekten bir duygu ya da sevgi varsa içinde o zaman onunla yatmalısın,” dedi May. “Onunla yatağa girmek yapılacak en doğru şey. Bir kadının sohbeti ilgini çektiğinde onunla sohbet etmenin en doğru şey oluşu gibi. Namusluluk taslamak adına, konuşmayıp dilini ısıracak değilsin ya. Ne söylemek istersen söylersin. Öbürü de aynı şey.”

“Hayır,” dedi Hammond. “Yanlış. Mesela sen, May, gücünün yarısını, kadınlara heba ediyorsun. Kafan iyi çalışsa bile yapman gerekenleri asla yapamayacaksın. Kendinden epeyce bir şey başka yana gidiyor çünkü.”

“Öyledir belki. Hammond, kardeşim, evli ol ya da olma, senden de çok az şey gidiyor o yana ama. Zihninin temizliğini ve bütünlüğünü istediğin kadar koru, ama o giderek kuruyor işte. Gördüğüm kadarıyla o temiz zihnin keman yayları gibi kurudu. Tuzlayıp rafa kaldırmana ramak kaldı.”

Tommy Dukes kahkahalara boğuldu. “Hadi oradan siz de, çokbilmişler!” dedi. “Bana baksanıza, aklıma gelen üç-beş fikri not etmek dışında öyle hiçbir ağır ve katışıksız zihinsel işle uğraşmıyorum. Ne evleniyorum ne de kadın peşinde koşuyorum. Bence Charlie çok haklı bu konuda, kadın peşinde koşmak istiyorsa, çok hızlı koşmamak da çok sık koşmamak da onun elinde, ama onun koşmasına engel olmam ben. Hammond’a gelince, onda sahiplenme içgüdüsü var, bu yüzden doğal olarak, gittiği düz yol ve dar geçit onun için uygundur. Göreceksiniz, ölmeden önce ünlü İngiliz yazarlar arasına girecek, görünen köy kılavuz istemez. Sonra ben varım işte, ben hiçbir şeyim, sadece kurusıkı bir fişek. Ya sen Clifford? Sence de cinsel ilişki, erkeğe dünyada başarı sağlayan bir dinamo mudur?”

Clifford böyle zamanlarda çok az konuşurdu. Atıp tutmazdı hiç, ona göre, fikirleri yeterince can alıcı değildi, kafası gerçekten çok karışıktı ve fazlasıyla hassaslaşmıştı. Şimdi de kızarmış, rahatsız olmuştu.

“Şey!” dedi. “Ben hors de combat25 olduğumdan bu konuda söyleyecek bir sözüm olduğunu sanmıyorum.”

“Hiç de değil!” dedi Dukes. Belden yukarınız hiç de hors de combat değil. Sağlam, hiç bozulmamış bir zihniniz var. Bu konudaki fikirlerinizi duymak isteriz.”

“Şey!” diye kekeledi Clifford. “Öyle bile olsa, söyleyecek fazla bir şeyim olduğunu sanmıyorum. Evlenin olup bitsin, desem düşüncelerimi yansıtmış olurum herhalde. Ama tabii birbirine önem veren bir erkekle kadın arasında yaşanan çok mühim bir şeydir bu.”

“Ne anlamda mühim bir şey?” diye sordu Tommy.

“Eee, aradaki yakınlığı pekiştirir,” dedi Clifford, bu konuları konuşan bir kadın gibi tutuk.

“Ee, Charlie ve ben cinsel ilişkinin konuşmak gibi bir iletişim şekli olduğuna ve bunun konuşmak kadar serbest olması gerektiğine inanıyoruz. Eğer bir kadın benimle cinsellikle ilgili konuşmaya başladıysa, bu konuyu sonlandırmak için, onunla yatağa girmem doğaldır, kaçarı yok. Ama ne yazık ki hiçbir kadın benimle bu konuyu açmıyor, bu yüzden ben de yatağa yalnız gidiyorum; dünyanın sonu değil tabii, yani umarım değildir, ama nasıl bileceğim ki zaten? Neyse, ne araya karışan bir şeyle bölünecek yıldızlı hesaplamalarım var ne de yazılacak ölümsüz yazılarım. Ordudaki bir korkağım sadece.”

Bir sessizlik oldu. Dört erkek sigara içti. Connie oturduğu yerde nakışına bir ilmek daha geçirdi. Evet o da yanlarında oturuyordu! Çıt çıkarmadan oturması gerekiyordu. Bir fare kadar sessiz olması, bu yüksek düşünceli beyefendilerin son derece mühim fikirlerine karışmaması gerekiyordu. Ama orada olması gerekiyordu. O olmadan birbirleriyle fazla geçinemiyorlardı. Düşünceleri rahatça akıp gitmiyordu. Clifford, Connie yokken çok daha gergin ve asabi oluyor, çok daha çabuk kabuğuna çekiliyordu ve konuşma ilerlemiyordu. En iyileri Tommy Dukes idi. Connie’nin varlığı ona ilham veriyordu bir parça. Hammond’dan pek hoşlanmıyordu Connie, zihnen fazlasıyla bencildi. Charles May’e gelince, Connie onun bazı yönlerini sevse de, yıldızlarına rağmen, biraz sevimsiz ve paspal olduğunu düşünüyordu.

Kim bilir kaç gece Connie oturup bu dört adamın manifestolarını dinlemişti, bunların ve birkaç kişinin daha! Konuşmalarının hiçbir yere varmaması onu fazla rahatsız etmiyordu. Onları dinlemekten hoşlanırdı, özellikle de Tommy’nin olduğu zamanlarda. Eğlenceliydi. Adamlar seni öpmek, bedenleriyle sana dokunmak yerine zihinlerini açıyorlardı. Çok eğlenceliydi. Ama ne kadar da baygındı zihinleri!

Biraz da sinir bozucu. Onların adını utançla andıkları, sütü bozuk bir arriviste26 ve en sefilinden eğitimsiz ve aşağılık biri olarak gördükleri Michaelis’e daha çok saygı duyuyordu Connie. Sütü bozuk ve aşağılık ya da değil, sonuçta onun kendine ait hükümleri vardı. Hepsinin zihin yaşantılarını sergiledikleri gösteride, hiç de atıp tutmuyordu öyle.

Connie zihnin yaşantısını seviyordu ve bundan büyük zevk alıyordu. Ama bunun dozunu biraz kaçırdıklarını düşünmeden edemiyordu. Kendisinin deyişiyle, kafadarların bir araya geldikleri o meşhur akşamlarda, sigara dumanlarının arasında olmak pek hoşuna gidiyordu. Onun sessiz varlığı olmadan konuşamadıklarını bilmek Connie’ye son derece büyük bir keyif veriyor, onu gururlandırıyordu. Düşünceye muazzam saygısı vardı, bu adamlar da en azından dürüstçe düşünmeye çalışıyorlardı. Ama her nasılsa, orada olan ve bir türlü atlamayan bir kedi vardı sanki. Hepsi de benzer şekilde bir şeye ayak diriyordu, ama bunun ne olduğunu söylemek pek mümkün değildi. Mick’in de aydınlatamadığı bir şeydi bu.

Ama Mick hayatını harcamaktan ve diğer insanlar ona ne kadar yükleniyorsa o da onlara o kadar yüklenmekten başka hiçbir şey yapmaya çabalamıyordu. Toplum düzenini gerçekten reddediyordu. Clifford’la kafadarlarının onda karşı oldukları da buydu zaten. Clifford ve kafadarları toplum düzenine karşı değillerdi, öyle ya da böyle insanlığı kurtarma ya da en azından eğitme eğilimindeydiler.

Pazar akşamı sohbet yine aşka kayınca, harika bir konuşma oldu aralarında.

“Kutsansın yüreklerimizi bir arada tutan / Akrabalık bağı falan gibi bir şey işte,”27 dedi Tommy Dukes. “Şu bağ nedir çok merak ediyorum ben! Şu anda bizi bir arada tutan bağ, zihinsel bir sürtünmedir; ama bunun haricinde arada lanet olası küçücük bir bağ var sadece. Dünyadaki diğer lanet olası aydınlar gibi birbirimize ters düşüp, kin dolu şeyler söylüyoruz. Lanet olası herkes gibi, çünkü aslına bakarsan, herkes bu halde. Ya da birbirimize ters düşsek de, duyduğumuz kini bastırmak için yapmacık tatlı sözler söylüyoruz. Zihinsel yaşantının, kinle, tarifi zor ve dipsiz bir kinle kaplı kökleriyle büyüyüp gelişmesi ne tuhaf bir şey. Hep böyleydi ama! Platon’un Diyaloglar’ında Sokrates’i ve etrafındaki grubu düşünün! Buradaki tüm kin, birilerini –Protagoras mıydı neydi?– parçalamanın verdiği keyiften kaynaklanır. Alkibiades ve diğer tüm küçük çömez köpekleri de bu kavgaya katılır! Doğruyu söylemek gerekirse, insan bo ağacının altında sessizce oturan Buddha’yı ya da havarilerine sakin sakin ve zihinleri kızıştırmadan pazar hikâyeleri anlatan İsa’yı bunlara tercih eder. Yok yok, zihinsel hayatta temelden bir bozukluk var. Kökleri kinle hasete ve hasetle kine dayanıyor. Ağacı meyvesinden tanımak lazım.”

“Ben hepimizin öyle çok kindar olduğunu düşünmüyorum,” diye itiraz etti Clifford.

“Sevgili Clifford, birbirimizle nasıl konuştuğumuzu düşün bir, hepimizin. Şahsen ben herkesten daha beterim. Çünkü ben kesinlikle içten gelen kini yapmacık tatlı sözlere yeğlerim; mesela ben şimdi Clifford’ın ne müthiş bir adam olduğunu falan söylemeye kalkışsam zavallı Clifford acınacak hale düşer; bu sözler zehir etkisi yapar. Tanrı aşkına, hepiniz, bana kin içeren şeyler söyleyin ki sizin için bir anlam taşıdığımı bileyim. Yapmacık laflar etmeyin bana, öldürüyor bu beni.”

“Ah, ama ben gerçekten birbirimizi sevdiğimizi düşünüyorum,” diye itiraz etti bu defa Hammond.

“Söylüyorum size, öyle olmalı! Birbirimizin arkasından o kadar fena şeyler söylüyoruz ki! En beter de benim.”

“Bence sen zihin yaşantısını eleştirel eylemle karıştırıyorsun. Sana katılıyorum, Sokrates eleştirel eylem konusunda müthiş bir adım atmıştı. Ama dahası var,” dedi Charlie May amirane bir tavırla. Kafadarların sözde alçakgönüllülüklerinin altında tuhaf bir kendini beğenmişlik yatıyordu. Bu kadar ex cathedra28 oldukları halde mütevazılık havalarındaydılar.

Dukes, Sokrates konusuna girmeye hevesli değildi pek.

“Doğru aslında, eleştiri ve bilgi aynı şey değildir,” dedi Hammond.

“Değil tabii,” diyerek söze karıştı Berry, bu buğday tenli ve çekingen genç adam Dukes’u görmek için uğramıştı ve akşam orada kalacaktı.

Hepsi dönerek ahmak bir herif konuşmuş gibi baktılar.

“Bilgiden bahsetmiyordum, zihinsel hayattan bahsediyordum,” diye güldü Dukes. “Gerçek bilgi, bilincin ana kısmından, yani beyniniz ve zihninizden olduğu kadar, karnınızdan ve erkeklik organınızdan da gelir. Zihin yalnızca analiz edip akla uygun hale getirir. Zihinle sağduyuyu geri kalan şeylerin üzerine kurarsın, tek yapabildikleri ölesiye eleştirmek olur. Özellikle tek yapabildikleri diyorum. Son derece önemli bir durum bu. Tanrım, bugün dünyanın eleştirilmeye ihtiyacı var, ölesiye eleştirilmek. Bu yüzden bırakalım zihin hayatı ve zaferi kin içinde yaşasın ve o eski kokuşmuş gösteri ortaya çıksın. Ama tabii şunlara dikkat etmek gerek. Yaşarken bir bakıma tüm hayatla organik bir bağ içindesindir. Ancak zihinsel hayata geçtiğin anda elmaları toplamaya başlarsın. Böylece elma ile ağaç arasındaki bağlantıyı, yani organik bağı bozmuş olursun. Eğer hayatında zihinsel hayatın haricinde bir şey yoksa sen de ağaçtan düşen bir elma sayılırsın. İşte o zaman, ağaçtan düşen bir elmanın çürümesi ne kadar doğalsa kindar olmak da o kadar mantıklı olur.”

Clifford gözlerini kocaman açtı; hepsi saçmalıktı. Connie çaktırmadan, kendi kendine güldü.

“O halde hepimiz ağaçtan düşen elmalarız,” dedi Hammond, hayli aksi ve huysuz bir tavırla.

“Hadi kendimizden elma suyu yapalım o zaman,” dedi Charlie.

“Peki Bolşevizm hakkında ne düşünüyorsunuz?” diye sordu buğday tenli Berry, sanki söylenen her şey gelip bu noktaya dayanmış gibi.

Charlie May, “Bravo!” diye gürledi. “Bolşevizm hakkında ne düşünüyorsunuz?”

“Hadi Bolşevizmi kendi lehimize çevirelim!” dedi Dukes.

“Korkarım Bolşevizm çok geniş bir mesele,” dedi Hammond, başını ciddi bir tavırla iki yana sallayarak.

“Bence Bolşevizm,” dedi Charlie, “burjuva denilen şeye karşı duyulan aşırı nefret demektir; burjuvanın tanımı ise çok net değil. Kapitalizm ve daha başka bir dolu şey. Duygular ve algılar öyle belirgin bir şekilde burjuvadır ki onlar olmadan insanı sil baştan yaratmak zorunda kalırsın. Sonra birey, özellikle de kişisel insan burjuvadır; bu yüzden de bastırılması gerekir. Kendinizi derin sulara, Sovyet-sosyalist meselelerine atmanız gerekir. Hatta bir organizma bile burjuvadır, bu yüzden ideal mekanik olmalıdır. Bir bütünlüğü olan, organik olmayan ve birbirinden çok farklı olsa da hepsi eşit derecede gerekli parçalardan oluşan tek şey makinedir. Her insan makinenin bir parçası ve o makineyi harekete geçiren güç de, nefrettir, burjuvaya nefret! Bana kalırsa Bolşevizm budur.”

“Kesinlikle!” dedi Tommy. “Ama bence, bu aynı zamanda bütün endüstri idealinin kusursuz bir tanımı. Kısaca fabrika sahibinin ideali, harekete geçirici gücün nefret olduğunu inkâr etmesi dışında tabii. Nefret, hep aynıdır, hayattan nefret etmek. Şu Midlands’e bakın mesela, nefret neredeyse damgasını vurmuş üstüne. Ama işte hepsi zihin yaşantısının bir parçası, mantıksal bir gelişim.”

“Bolşevizmin mantıklı olduğunu kabul etmiyorum, önermelerin büyük bir kısmını reddediyor,” dedi Hammond.

“Sevgili dostum, maddeci önermelere imkân veriyor ama. Tabii katışıksız zihin de öyle, başlı başına.”

“En azından Bolşevizm sağlam temeller üzerine kurulmuş,” dedi Charlie.

“Sağlam temellermiş! Temeli olmayan bir temel! Bolşevikler çok yakın zamanda en iyi mekanik gereçlerle donatılmış, dünyanın en iyi ordusuna sahip olacaklar.”

“Ama bu, bu nefret meselesi böyle süremez. Bir tepki vermek lazım buna,” dedi Hammond.

“Eh, on yıldır bekliyoruz, biraz daha bekleriz artık. Nefret, diğer her şey gibi, giderek büyüyen bir şey. Düşünceleri, insanın en derin içgüdülerini zorla hayata geçirmenin kaçınılmaz sonucu. En derin içgüdülerimizi, en derin duygularımızı belli fikirler doğrultusunda zorluyoruz. Kendimizi bir formülle çalıştırıyoruz, tıpkı bir makine gibi. Mantıklı zihin, çevresine hâkim olduğu izlenimi veriyor ve sonra katıksız bir nefrete dönüşüyor bu. Hepimiz Bolşeviğiz, ama bir de ikiyüzlüyüz. Ruslar ise ikiyüzlü olmaksızın Bolşevik.”

“Ama Sovyetlerin gittiği yoldan başka,” dedi Hammond, “bir sürü yol daha var. Bolşevikler gerçekten akıllı değiller.”

“Değiller tabii. Ama bazen yarım akıllı olmak da akıllılıktır; yani eğer hayatına bir son vermek istiyorsan. Şahsen ben, Bolşevizmi yarım akıllılık olarak görüyorum. Ama Batı’daki yaşantımızın da böyle olduğunu düşünüyorum, yarım akıllı. Hepimiz geri zekâlılar kadar donuğuz; hepimiz aptallar kadar tutkudan yoksunuz. Hepimiz Bolşeviğiz, ama başka bir isim veriyoruz buna. Kendimizi tanrılar gibi görüyoruz, insan kisvesinde tanrılar! Bolşevizmden hiç farkı yok bunun. Kişi, tanrı ya da Bolşevik olmaktan –ikisi de aynı şeydir aslında, ikisi de doğru olamayacak kadar iyidir çünkü– bunlardan kurtulmak istiyorsa öncelikle insan olmalı, bir yüreği ve bir penisi olmalı.”

Kınayıcı bir sessizliğin ardından Berry’nin endişeli sorusu geldi:

“Sen aşka inanıyorsun öyleyse, değil mi Tommy?”

“Seni tatlı şey seni!” dedi Tommy. “Hayır yavrucuğum, yüzde doksan hayır! Sevgi, günümüzün şu yarım akıllı oyunlarından biri sadece. Oğlan kalçası gibi küçücük, basık kalçaları olan, seks meraklısı kızları beceren yavşak oğlanlar mı? O tarz bir aşk mı bahsettiğin? Yoksa mal bölüşümüne dayalı, bir kurum haline gelmiş, kocacığım, karıcığım tarzı bir aşkı mı? Yok güzel arkadaşım, ben inanmıyorum hiç böyle şeylere!”

“Ama bir şeye inanıyor olmalısın.”

“Ben mi? Ah, aklımca, iyi bir kalbe, neşeli bir penise, canlı bir zekâya ve bir bayanın önünde ‘bok!’ diyebilecek cesarete sahip olmaya inanıyorum ben.”

“E hepsi de var sizde,” dedi Berry.

Tommy Dukes gürleyerek bir kahkaha attı.

“Sen ne iyi bir çocuksun öyle! Keşke sahip olsaydım bunlara! Keşke! Oysa kalbim bir patates kadar hissiz, penisim boynunu bükmüş, başını kaldırdığı yok, öyle ki bunu kökünden kesip kurtulmayı annemin ya da teyzemin önünde ‘bok!’ diye bağırmaya yeğlerim, bu arada, ikisi de gerçek birer hanımefendidir; dahası gerçekten akıllı değilim, yalnızca ömür boyu zihinsel hapse mahkûmum. Zeki olmak harika bir şeydir; o zaman insan adından söz edilen ve adı ağza alınamayan bütün organlarıyla hayat dolu olur. Penis bile gerçekten akıllı olan birini gördü mü başını kaldırıp ‘Nasılsınız?’ der. Renoir resimlerini penisiyle boyadığını söylerdi, doğruydu da, ne güzel resimlerdir onlar. Keşke ben de benimkiyle bir şeyler yapabilseydim. Hey Tanrım, cinselliğin insanın sadece dilinde olması Hades’e eklenmiş bir işkence gibi! Sokrates’ten nerelere geldik!”

Connie, başını kaldırıp nihayet konuştu: “Dünyada iyi kadınlar da vardır.”

Erkeklerin hoşuna gitmemişti bu, hiçbir şey duymuyormuş gibi davranması gerekirdi Connie’nin. Onların konuşmalarını yakından takip ettiğini göstermesinden nefret ederlerdi.

“Tanrım! Eğer ki onlar bana iyi davranmıyorlarsa kimin umurunda ne kadar iyi oldukları! Yok yok, umutsuz bir vaka bu! Kadınlarla aynı dalga boyutunda buluşamıyorum işte. Yüzüne baktığımda, gerçekten arzuladığım hiçbir kadın yok. Bunun için de kendimi zorlamak niyetinde değilim hiç, Tanrı korusun! Olduğum gibi kalıp zihinsel yaşantımı sürdüreceğim. Yapabileceğim tek doğru dürüst şey bu. Kadınlarla konuşmaktan mutluluk duyarım tabii, kadınları severim; ama tamamen saf bir şekilde, umutsuzca saf. Umutsuzca saf! Sen ne diyorsun Hildebrand, ödlek tavuğum benim!”

“İnsan böyle saf kalabilirse işler çok daha az karışır,” dedi Berry.

“Evet! Hayat fazlasıyla basit!”

25. (Fr.) Kavga edemeyecek durumda. (Ç.N.)

26. (Fr.) Sonradan görme. (Ç.N.)

27. Bir ilahide geçen bu sözlerin aslı şöyledir: “Kutsansın yüreklerimizi İsa’nın aşkıyla bir arada tutan bağ, Ortak zihinlerin dostluğu da, böyle bir bağdır aslında.” (Ç.N.)

28. (Lat.) Mevki sahibi, otorite sahibi. (Ç.N.)

V

Cılız şubat güneşinin parladığı ayaz bir sabah vakti, Clifford ve Connie, parkı geçerek koruya doğru yürüdüler. Daha doğrusu Clifford motorlu sandalyesiyle gıcırtılar eşliğinde ilerlerken, Connie de onun yanında yürüdü.

Sert havada hâlâ kükürt kokusu vardı, ama ikisi de alışmıştı buna artık. Ufuk çizgisinin etrafını ayazdan ve dumandan rengârenk ışıyan bir pus sarmıştı ve bunun tepesinde bir avuç mavi gökyüzü uzanıyordu; sanki çevresi kapalı bir yerin içindeymiş gibi geliyordu insana, hep içeride kalmış gibi. Hayat, çevresi kapalı bir rüya ya da çılgınlıktı.

Koyunlar, çukurları mavimsi bir kırağıyla kaplı parkın bakımsız, sararmış çimenleri üzerinde öksürür gibi sesler çıkarıyorlardı. Parkın karşısında, korunun giriş kapısına kadar uzanan, hoş bir pembe kurdeleyi andıran bir patika vardı. Clifford geçenlerde buraya maden ocağından çıkan, elenmiş çakıllardan döşetmişti. Kaya parçaları ve yer altı dünyasının süprüntüleri yanarak etrafa kükürtlerini saldıklarında o parlak pembe renk kuru günlerde karides rengine, yağmurlu günlerde ise daha koyu bir renge, yengeç rengine dönüşürdü. Şimdi de, üzeri mavi beyaz kırağıyla kaplı soluk karides rengiydi. Ayaklar altına serili bu elekten geçmiş parlak pembelik Connie’nin hep pek hoşuna giderdi.

Clifford konaktan çıkıp motorlu sandalyesini ihtiyatla tepeden aşağı sürerken Connie de ellerini sandalyenin üzerinden ayırmıyordu hiç. Koru önlerinde uzanıyordu, hemen bitişiğinde açık kahverengi çalılıklar ve ötede meşe ağaçlarının mora çalan yoğunluğu göze çarpıyordu. Korunun kıyısında tavşanlar sıçrayıp otluyorlardı. Ekin kargaları aniden siyah bir tren gibi yükselip küçük gökyüzünde azalarak yok oluyorlardı.

Connie tahta kapıyı açtı ve Clifford, tertemiz kahverengi çalılıkların arasından bayır yukarı, geniş binici yoluna doğru yavaşça ilerledi. Bu koru Robin Hood’un avlandığı koca ormandan geriye kalmıştı ve buradaki binici yolu da bölgeyi bir uçtan diğer uca bağlayan eski, çok eski bir geçitti. Ama tabii şimdi sadece özel bir korunun içinde yer alıyordu. Mansfield’den uzanan yol kuzeye kıvrılıyordu.

Koruda hiç kıpırtı yoktu, yerdeki solmuş yapraklar kırağıyı altlarında tutuyorlardı. Bir alakarga acı acı bağırdı; bir dolu küçük kuş telaşla kaçıştı. Ama etrafta ne bir av hayvanı ne de sülün vardı. Savaş sırasında öldürülmüştü hepsi ve koru şimdiye dek, Clifford yeniden bir koru bekçisi alana kadar korumasız kalmıştı.

Clifford koruyu seviyordu. Yaşlı meşe ağaçlarını seviyordu. Nesillerdir onlara ait olduğunu hissederdi. Onları korumak isterdi. Bu bölgenin bakir kalmasını, tüm dünyaya kapalı olmasını isterdi.

Sandalye, toprak parçalarını sarsıp yerinden oynatarak ağır aksak çıktı bayırı. Derken sol tarafta, birbirine dolaşmış kurumuş eğreltiotlarından, kırıldı kırılacak halde orada burada yatan çırpı gibi uzun ve cılız fidanlardan, testereyle kesilmiş ve cansız kökleri hâlâ sımsıkı toprağa tutunan koca kütüklerden başka hiçbir şeyin olmadığı bir açıklık belirdi; bir de oduncuların çalı çırpı yaktıkları yerlerden geriye kalan siyah lekeler vardı.

Burası Sir Geoffrey’nin siperlere kereste olsun diye ağaç kestiği yerlerden biriydi. Binici yolunun sağında hoş bir şekilde yükselen tepenin tamamı çıplaktı ve tuhaf bir ıssızlığı vardı. Tepenin, eskiden meşe ağaçlarıyla kaplı olan en üst kısmı şimdi bomboştu; buradan ağaçlara, maden ocağına giden demiryoluna ve Stacks Gate’teki yeni ocaklara bakabiliyordunuz; korunun katıksız inzivasının ihlaliydi bu. Dünyayı içeriye alıyordu. Ama Clifford’a bir şey söylemedi Connie.

Bu çıplak alan Clifford’ın içinde tuhaf bir kızgınlık yaratırdı hep. Savaşı bizzat yaşamıştı ve bunun ne olduğunu iyi biliyordu. Ama bu çıplak tepeyi görene dek gerçek anlamda bir kızgınlık duymamıştı. Burayı yeniden ağaçlandırıyordu şimdi. Ama bu da Sir Geoffrey’den nefret etmesine sebep olmuştu.

Motorlu sandalyesi yavaş yavaş bayırı tırmanırken, Clifford, yüzünde sabit bir ifadeyle oturuyordu. En tepeye vardıklarında durdu; uzun ve hayli sarsıntılı yolu inmeyi göze alamayacaktı. Oturduğu yerden aşağıdaki binici yolunun yeşile çalan kısmına, eğreltiotu yığınlarıyla meşe ağaçları arasındaki açık alana baktı. Tepenin en alt kısmında kıvrılarak gözden kayboluyordu yol. Ama pek kolay ve hoş kıvrımlardı bunlar, tam at üstündeki şövalyeler ile midillilerin üzerindeki hanımefendilere göre.

“Bana göre, burası kesinlikle İngiltere’nin kalbi,” dedi Clifford, Connie’ye, soluk şubat güneşinin altında otururken.

“Öyle mi!” dedi Connie, üzerinde mavi bir örgü elbise, patikanın kenarındaki bir kütüğün üzerine otururken.

“Evet! Burası eski İngiltere, kalbi burası ülkenin; burayı hep böyle bozulmamış olarak tutmak istiyorum.”

“Ah, doğru!” dedi Connie. Ama bunu derken, Stacks Gate maden ocağındaki on bir havalandırmasının sesini işitti. Clifford bu sese o kadar alışıktı ki, fark etmedi bile.

“Bu koru kusursuz, el değmemiş olarak kalsın istiyorum. Kimse buradan geçmesin istiyorum,” dedi Clifford.

Dokunaklı bir durumdu. Koru hâlâ eski vahşi İngiltere’ye ait bir gizem taşıyordu. Ama Sir Geoffrey’nin savaş sırasında kestiği ağaçlar bu havayı bozuyordu. Oysa gökyüzüne uzanan sayısız dallarıyla ve kahverengi eğreltiotlarının arasından yükselen gri, ağarmış, dik kafalı gövdeleriyle ne kadar da dingin dururdu o ağaçlar. Kuşlar nasıl güvenle uçuşurdu bunların arasında! Bir zamanlar geyikler ve okçular varmış; bir de eşeklerin tepesinde sessizce dolanan rahipler. Böyle anılırmış burası, hâlâ da böyle anılıyor.

Clifford, solgun güneşin altında oturuyordu; sarıya çalan düz saçlarına ışık vurmuş, kırmızı yuvarlak yüzü esrarlı bir ifadeye bürünmüştü.

“Bir oğlumun olmayışı buraya geldiğimde her zamankinden daha çok düşündürüyor beni,” dedi.

“Ama bu koru senin ailenden bile eski,” dedi Connie kibarca.

Öyleydi. Yalnızca iki yüz yıldır Wragby’de yaşıyordu Chatterley’ler.

“Doğru!” dedi Clifford. “Ama koruduk burayı. Yoksa giderdi; ormanın diğer kısımları gibi çoktan gitmiş olurdu. Eski İngiltere’yi korumak gerek oysa!”

“Gerek mi!” dedi Connie. “Eğer korunması gerekiyorsa yeni İngiltere’ye karşı mı korunması gerek? Üzücü bir durum, biliyorum.”

“Eğer eski İngiltere’nin bir kısmı korunmazsa İngiltere diye bir şey kalmaz ortada,” dedi Clifford. “Böyle bir arazinin sahibi ve bu duyguyu taşıyan kişiler olarak bizler bunu korumak zorundayız.”

Hüzünlü bir sessizlik oldu.

“Evet, kısa bir süreliğine,” dedi Connie.

“Kısa bir süreliğine! Yapabileceğimiz tek şey bu. Yalnızca kendi payımıza düşeni yapabiliriz. Bu yer bize ait olduğundan beri ailemdeki herkes kendi payına düşeni yaptı burada. İnsan düzene ters düşebilir, ama gelenekleri sürdürmelidir.”

Yine bir sessizlik oldu.

“Ne geleneği?” diye sordu Connie.

“İngiltere’nin geleneği! Buranın geleneği.”

“Tamam!” dedi Connie usulca.

“Bu yüzden bir oğlum olsa iyi olur. Hepimiz bir zincirin halkalarıyız sonuçta,” dedi Clifford.

Halkalar Connie’nin umurunda değildi çok, ama bir şey demedi. Clifford’ın bir oğul sahibi olma arzusundaki tuhaf şahsiyetsizliği düşünüyordu.

“Bir oğlumuz olamayacağı için üzgünüm,” dedi.

Clifford iri soluk mavi gözlerini yavaşça kaldırarak Connie’ye baktı.

“Başka bir adamdan çocuğun olsa o da iyi olur, diyeceğim neredeyse,” dedi Clifford. “Onu Wragby’de büyütsek, bize, buraya ait olur. Babalığa öyle çok fazla inanmıyorum zaten. Büyütecek bir çocuk olduktan sonra, bizim çocuğumuz olur o. Gerisi gelir sonra. Böyle bir şeyi düşünebilir miyiz sence?”

Connie, nihayet Clifford’a baktı. Çocuk, Connie’nin çocuğu, Clifford için “o”dan ibaretti. “O, o, o!”

“Peki bu adam kim olacak?” diye sordu.

“Çok önemli mi bu? Bu şeyler bizi hakikaten derinden etkiler mi? Eskiden Almanya’da bir sevgilin vardı hani, şimdi ne önemi var sanki onun? Nerdeyse hiçbir önemi yok! Bana kalırsa, bu küçük olayların ve küçük ilişkilerin pek bir önemi yok hayatımızda. Gelip geçiyorlar işte, neredeler şimdi? Geçen sene yağan karlar nerede? Önemli olan tek şey insanın hayatında sürekliliği olan şeylerdir; kendi hayatım sürüp gittiği ve gelişip durduğu için önemlidir benim için. Ama gelip geçici ilişkilerin ne önemi var ki? Özellikle de gelip geçici cinsel ilişkilerin! İnsanlar bu ilişkileri fazla abartmasalar kuşların çiftleşmesi gibi gelip geçer hepsi. Öyle de olmalıdır. Önemli olan ne peki! Önemli olan ömür boyu sürecek olan beraberliklerdir. Biriyle birkaç defa yatmak değil, her günü beraber geçirmektir. Ne olursa olsun, evliyiz biz. Birbirimize alışkınız. Alışkanlık, bana göre, her türlü gelip geçici heyecandan çok daha hayati bir şeydir. Gelip geçici kalp çarpıntılarıyla değil, uzun, yavaş ve kalıcı olanla, bunun vasıtasıyla yaşarız biz. Yavaş yavaş, beraber yaşadıkça iki insanın arasında bir birlik oluşur, girift bir halde birbirlerinin üzerine düşerler. Evliliğin asıl sırrı budur, cinsellik değil, en azından cinselliğin basit işlevi değildir. Sen ve ben bir evliliğin içine harmanlanmışız. Eğer buna bağlı kalırsak aramızdaki cinsellik meselesini dişçiye gitmek kadar kolay hallederiz, zira kader bu konuda, fiziksel anlamda, mat etmiş bizi.”

Connie oturduğu yerde, bir tür merak ve korku içinde dinledi Clifford’ı. Onun haklı olup olmadığını bilmiyordu. Âşık olduğu adam Michaelis’ti, kendi kendine böyle söylüyordu. Ama bir bakıma yaşadığı bu aşk, beş yıllık acı ve sabırla yüklü uzun, yavaş bir yakınlığın alışkanlığından, Clifford’la olan evliliğinden uzaklaşarak çıktığı bir geziydi. Belki de insan ruhu böyle gezilere ihtiyaç duyuyordu ve bunlara karşı gelmemek gerekiyordu. Öte yandan, bu gezilerin sonunda yine eve dönmek vardı.

“Yani hangi adamdan çocuk yapacağım önemli değil mi senin için?” diye sordu Connie.

“Neden olsun ki Connie, senin edeple ilgili doğal içgüdülerine ve seçimlerine güvenmem gerekir. Yanlış bir adamın sana dokunmasına izin vermezsin herhalde.”

Connie, Michaelis’i düşündü! Clifford’ın aklından geçen yanlış adam tam da böyle bir adamdı.

“Ama yanlış adam konusunda erkeklerle kadınlar farklı şeyler hissederler,” dedi Connie.

“Hayır,” diye karşılık verdi Clifford. “Sen bana değer verdin. Bana antipatik gelen bir adama değer vereceğini sanmam. İçin el vermez buna.”

Connie sessizdi. Bazen mantığa verecek hiçbir cevap olmuyordu, çünkü bütünüyle yanlıştı.

“Peki, sana söylememi isteyecek misin?” diye sordu Connie, başını kaldırıp Clifford’a nerdeyse kaçamak bir bakış atarak.

“Yok hayır. Bilmesem daha iyi. Beraber geçirilen uzun bir ömrün yanında gelip geçici bir cinsel ilişkinin hiçbir anlamı olmadığı konusunda bana katılıyorsun, değil mi? İnsan, uzun bir hayatın gereklilikleri pahasına cinselliği göz ardı edemez mi sence de? Sadece doğal güdülerin doğrultusunda kullanmak daha iyi bir şey değil mi? Sonuçta bu gelip geçici heyecanların bir önemi var mı hayatında? Hayattaki tüm mesele, yıllar boyunca yavaş yavaş bütünlüğü olan bir kişilik oluşturmak değil midir? Dağılmış bir hayatın hiçbir anlamı yok. Eğer hayatında cinsellik olmadığı için dağılacaksan o zaman git ve bir ilişki yaşa. Eğer çocuğun yok diye dağılacaksan, mümkünse bir çocuk sahibi ol. Ama bunları sadece bir bütünlüğü olan, uzun soluklu ve uyumlu bir hayat için yap. Sen ve ben bunu beraberce başarabiliriz, öyle değil mi? Eğer kendimizi zorunluluklara alıştırırsak ve bu uyumu istikrarlı hayatımız aracılığıyla tek bir parça halinde dokursak yapabiliriz bunu. Öyle değil mi?”

Connie’ye fazla gelmişti bütün bu sözler. Clifford’ın teoride haklı olduğunu biliyordu. Ne var ki, iş Clifford’la olan istikrarlı hayatına dokunduğu anda, tereddüt ediyordu. Kaderinde, hayatının geri kalanında, kendisinin Clifford’ın hayatına dokumaya devam etmesi mi vardı gerçekten? Başka bir şey yok muydu?

Hepsi bu muydu? Clifford’la istikrarlı bir hayat dokumaktan memnundu aslında, tek tip kumaş üzerine, ara sıra sırmalı ipek kumaşlarla yaşadığı maceraların renkli çiçeklerini katardı belki. Ama gelecek sene nasıl hissedeceğini nereden bilebilirdi? Kim bilebilirdi ki bunu? İnsan nasıl evet derdi böyle bir şeye, yıllar boyu sürecek bir şey için? Ağızdan bir solukta çıkan küçücük bir evet! İnsan neden o kelebek sözcükle kısıtlansındı ki? Elbette ki bir gün, başka “evet”ler ve “hayır”lar demek için kanat çırpıp gitmesi gerekecekti. Yolunu kaybetmiş kelebekler misali.

“Bence haklısın Clifford. Sana katılıyorum. Ama bu arada yaşam yepyeni bir yüzle çıkabilir karşımıza.”

“Ama yaşam yeni bir yüzle karşımıza çıkana kadar, katılıyor musun bana?”

“Ah, evet! Katılıyorum sanırım, kesinlikle evet!”

Bu arada Connie, yandaki patikadan koşup gelen, burnu havada, yumuşak ve iddiasız bir şekilde havlayarak onlara bakan kahverengi bir spanyel köpeği izlemekteydi. Köpeğin arkasından, elinde bir tüfekle, sanki saldıracakmış gibi hızlı adımlarla onlara doğru yürüyen bir adam belirdi; ama adam sonra durarak selam verdi onlara ve bayır aşağı yürümeye başladı. Yeni koru bekçisinden başkası değildi, ama Connie’yi korkutmuştu, adam böyle apar topar, gözdağı verir gibi ortaya çıkıvermişti aniden. Nereden çıktığı belli olmayan ani bir tehdit olarak görmüştü onu Connie.

Koyu yeşil pamuklu kadifeden -eski moda- pantolonu ve tozlukları olan, kırmızı suratlı, kızıl bıyıklı ve soğuk bakışlı bir adamdı. Hızla tepeden aşağı iniyordu.

Clifford, “Mellors!” diye seslendi.

Adam hemencecik dönerek çabucak, küçük bir el hareketiyle selam verdi, bir asker gibi!

“Sandalyemi döndürüp çalıştırabilir misin? Daha kolay olur o zaman,” dedi Clifford.

Adam tüfeğini omzuna attı hemen ve aynı tuhaf hızla, ama görünmezmiş gibi yumuşak hareketlerle ona doğru yaklaştı. Orta boylu, ince biriydi ve de sessiz. Connie’ye bakmadı, yalnızca sandalyeye baktı.

“Connie, bu yeni koru bekçisi Mellors. Hanımefendi’yle daha önce karşılaşmadın herhalde, değil mi Mellors?”

“Hayır efendim!” diye karşılık geldi hemen, hazır ve tarafsız sözcüklerle.

Adam şapkasını çıkardığında kalın telli, sarıya yakın saçları ortaya çıktı. Şapkası olmadığında yakışıklı bile denebilirdi ona. Hayli korkusuz, hiç kişisel olmayan bir bakışla doğruca Connie’nin gözlerinin içine baktı; onun nasıl bir şey olduğunu anlamak ister gibi bir hali vardı. Adamın bu tavrı Connie’yi utandırmıştı. Utangaç bir edayla başını eğdi ve adam da şapkasını sol eline geçirerek, bir centilmen gibi hafifçe selamladı onu; ama hiçbir şey söylemedi. Şapkası elinde öylece bekledi bir süre.

“Ama bir süredir buradaydınız, öyle değil mi?” diye sordu Connie.

“Sekiz ay oldu Madam, yani Hanımefendi!” diye düzeltti adam soğukkanlı bir tavırla.

“Burayı seviyor musunuz peki?”

Connie adamın gözlerinin içine baktı. Adamın gözleri bir parça alaycı, hatta belki de yüzsüzce kısıldı biraz.

“E tabii, eksik olmayın Hanımefendi! Buralarda büyüdüm ben.”

Adam yeniden hafifçe başını eğerek arkasını döndü, şapkasını giydi ve sandalyeyi tutmak için bir adım attı. Son söylediği kelimelerde sesi ağır ve yayvan bir köylü şivesiyle çıkmıştı, belki de bilerek yapmıştı bunu, çünkü daha önceki sözlerinde böyle bir şive yoktu hiç. Neredeyse bir centilmen denebilirdi ona. Her şeye rağmen, tuhaf, çevik, kendine has ve yalnız bir adamdı, ama kendinden emindi.

Clifford küçük motoru çalıştırdı, adam sandalyeyi itinayla çevirdi ve yüzünü koyu kahverengi çalılıklara doğru zarifçe kıvrılan bayıra yöneltti.

“Benden istediğiniz başka bir şey var mı Sir Clifford?” diye sordu adam.

“Evet! Sen de bizimle gelsen iyi olur, eşim tedirgin oluyor. Motor yokuş yukarı çıkarken sorun çıkarabiliyor.”

Adam köpeğine göz attı, kısa ve düşünceli bir bakıştı bu. Spanyel de ona bakarak hafifçe kuyruğunu salladı. Bir an için adamın gözlerinde Connie’ye yönelik, alaycı ve şakacı da olsa zarif bir tebessüm belirdi, sonra kayboldu bu ve yüzü ifadesizleşti. Adamın eli sarsıntıyı kesmek için sandalyenin arkasındaki demirde, bayırı oldukça hızlı bir şekilde indiler. Bir uşaktan çok bağımsız bir askeri andırıyordu ve ondaki bir şey Connie’ye Tommy Dukes’u hatırlatmıştı.

Kahverengi koruya vardıklarında Connie aniden koşarak parkın kapısını açtı. O dikilmiş kapıyı tutarken iki adam ona bakarak geçtiler, Clifford’ın yüzünde ciddi bir ifade, diğer adamınkinde tuhaf ve soğuk bir merak vardı, kişisellikten uzak, onun nasıl bir şey olduğunu anlamak ister gibi bir bakış. Connie ise onun mavi, ifadesiz gözlerinde acı ve ayrılık dolu ama belli bir sıcaklığı olan bir bakış yakalamıştı. Yine de neden bu kadar uzak ve soğuktu ki bu adam?

Kapıdan geçtikleri vakit Clifford sandalyeyi durdurdu ve adam kapıyı kapamak için hızlıca, saygılı bir şekilde koştu.

“Kapıyı neden sen açtın?” diye sordu Clifford, bunun hoşuna gitmediğini belli eden alçak ve sakin bir sesle. “Mellors açardı.”

“Hiç durmadan, doğruca geçin diye açtım,” dedi Connie.

“Sonra da peşimizden koş diye mi?” dedi Clifford.

“Olsun, arada koşmayı severim zaten!”

Mellors sandalyeyi yeniden tuttu, kesinlikle umursamaz bir hali vardı. Yine de Connie onun hiçbir şeyi gözden kaçırmadığını fark etmişti. Sandalyeyi, parkın içindeki tepenin dikçe olan kısmında yukarı doğru iterken, ağzı aralık, hızlı hızlı soluyordu. Aslında oldukça narin bir adamdı. Garip biçimde, ne kadar hayat dolu görünse de, bir parça narin ve yılgındı. Connie, kadın içgüdüsüyle sezmişti bunu.

Connie arkada kaldı, onlar sandalyeyle birlikte devam ettiler. Gün kurşuni bir renge bürünmüştü, halka halka sisin üzerinde asılı duran bir avuç mavi gökyüzü yeniden kapanmıştı, kapak inmiş, çiğ bir soğuk bastırmıştı. Kar yağacaktı. Her yer kurşuniydi, silme kurşuni! Dünya sararıp solmuştu sanki.

Sandalye pembe patikanın tepesinde bekledi. Clifford, Connie’ye bakındı.

“Yorulmadın, değil mi?” diye seslendi.

“Yoo hayır!” dedi Connie.

Ama yorulmuştu. İçini tuhaf, yorgun bir özlem, bir hoşnutsuzluk kaplamaya başlamıştı. Clifford farkında değildi, onun fark edeceği şeyler değildi bunlar. Ama yabancı biliyordu. Connie’ye göre, dünyasındaki ve yaşantısındaki her şey sararıp solmuştu sanki ve hoşnutsuzluğu şu tepelerden bile eskiydi.

Eve geldiler ve basamakların olmadığı arka tarafa dolandılar. Clifford bir gayret, kendini evin içinde kullandığı alçak, tekerlekli sandalyeye savurdu, kolları çok güçlü ve çevikti. Ardından Connie de onun ölü bacaklarını yüklenerek sandalyeye aktardı.

Gitmek için izin bekleyen koru bekçisi her şeyi pür dikkat, hiçbir şey kaçırmadan izliyordu. Connie’nin, adamın hareketsiz bacaklarını kucaklayıp diğer sandalyeye aktarmasını ve bu sırada Clifford’ın gövdesini döndürmesini görünce bir tür korkuyla, rengi atmıştı. Ürkmüştü.

Hizmetçi odalarının olduğu koridorda sandalyesinin tekerleklerini çevirirken, “Yardımın için teşekkürler Mellors,” dedi Clifford baştan savma.

“Başka bir şey var mı efendim?” dedi Mellors, rüyada gibi nötr bir sesle.

“Yok. İyi günler.”

“İyi günler efendim.”

“İyi günler! Tepeyi çıkarken sandalyeyi itmen büyük incelikti. Umarım fazla yorulmamışsındır,” dedi Connie de, kapının önünde duran koru bekçisine dönüp bakarak.

Adamın gözleri Connie’nin gözlerini buldu hemen, sanki yeni uyanmış gibi. Connie’nin farkındaydı.

“Yoo hayır, ağır değildi!” dedi Mellors çabucak. Sonra sesine yine o yayvan köylü şivesinin tınısı yerleşti, “Size de iyi günler Hanımefendi!”

Öğle yemeğinde, “Koru bekçisi kim?” diye sordu Connie.

“Mellors! Gördün ya bugün,” dedi Clifford.

“Evet! Kimin nesi, nereden geliyor?”

“Hiçbir yerden! Tevershall’da büyümüş; bir madencinin oğlu, sanırım.”

“O da madenci miymiş önceden?”

“Maden ocağında demirciymiş, sanırım, baş demirci. Ama savaştan iki yıl önce buraya koru bekçisi olmuş, savaşa katılmadan önce. Babam onun hakkında iyi konuşurdu hep, bu yüzden geri dönüp maden ocağında demirci olarak işe başladığında onu korucu olarak işe aldım ben de. Burada oluşuna gerçekten çok sevinmiştim, buralarda koru bekçisi olabilecek düzgün bir adam bulmak çok zor.”

“Evli değil mi peki?”

“Evliymiş! Ama karısı, bir sürü adamla kırıştırıp dururmuş, en sonunda da Stacks Gate’teki madencilerden birine kaçmış; sanırım hâlâ onun yanında.”

“Yani yalnız şimdi, öyle mi?”

“Yalnız denebilir! Köyde bir annesi var, bir de çocuğu, galiba.”

Clifford, içlerine belirgin bir muğlaklık çöken, soluk ve hafif pörtlek mavi gözleriyle Connie’ye baktı. Dışarıdan bakılınca pek tetikte bir hali vardı, ama içi Midlands havası gibi, puslu ve dumanlı bir sisle kaplıydı. Pus dışarı sızıyordu sanki. O tuhaf haliyle Connie’ye gözlerini dikip tuhaf bir kesinlikle bu bilgileri verdiğinde Connie onun zihninin içini saran pusu ve hiçliği hissetti. Korktu bundan. Onu kişiliksiz gösteriyordu, neredeyse ahmaklığa varan bir kişiliksizlik.

Connie, insan ruhunun önemli yasalarından birini belli belirsiz fark etmişti; duyarlı ruh, bedeni öldürmeyen ama buna bir darbe vuran bir şok yaşadığında, beden iyileşirken ruh da iyileşiyordu. Ama yalnızca görünüşte. Aslında yalnızca yeni edinilen alışkanlıkların işleyişiydi bu. Ruhundaki darbe giderek daha çok hissettiriyordu kendini, ruhunun her yanını kaplayana dek yavaş yavaş içine işleyen bir yara gibi. Tam iyileştiğinizi ve her şeyi unuttuğunuzu sanırken bunun korkunç yan etkileriyle uğraşmak zorunda kalıyordunuz.

Clifford bu haldeydi işte. Bir zamanlar “iyi” idi, bir zamanlar Wragby’deydi ve hikâyeler yazıp her şeye rağmen hayata güvenle bakarken, her şeyi unutup sükûnetini korumuş görünüyordu. Ama şimdi, yıllar sonra, Connie, Clifford’ın içini saran korku ve dehşet dolu yarayı yavaş yavaş hissediyordu. Bir ara, ta derinlerde, öyle uyuşmuş bir haldeydi ki bu yara, yok gibiydi. Şimdi, bir korku dalgasıyla, neredeyse inme gibi yeniden hissettiriyordu kendini. Aklı hâlâ cin gibi çalışıyordu Clifford’ın. Ama bu inme, bu müthiş şokun yarası yavaş yavaş duygusal benliğini de sarıyordu.

Yara Clifford’ın içine yayıldıkça, Connie kendi içine de yayıldığını hissediyordu bunun. Ruhunu yavaş yavaş derinlemesine bir korku, bir boşluk ve kayıtsızlık sarmıştı. Clifford keyfi yerinde olduğunda hâlâ zekice konuşup geleceğe hükmedebiliyordu, korulukta Connie’nin çocuk sahibi olmasından ve Wragby’ye bir vâris bırakmasından bahsettiği günde olduğu gibi. Ama ertesi gün, bütün o zekice laflar, kırışıp ufalanmış, hiçbir anlam taşımayan ve ani bir rüzgârla savrulacak ölgün yapraklara dönüşüyordu. Verimli bir hayattan fışkıran, yaşam dolu ve ağaca bağlı yapraklı sözcükler değildi bunlar. Verimsiz bir hayattan dökülen yaprak yığınlarıydı.

Connie ne yana baksa onları görüyordu sanki. Tevershall’daki madenciler yine grevden söz ediyorlardı. Ama Connie’ye göre bu da enerjinin ortaya çıkışı değil, uzun süredir sürüncemede olan ve ağır ağır yüzeye çıkarak huzursuz bir sancı ve hoşnutsuz bir uyuşukluk yaratan, savaştan kalma bir yaraydı. Yara derindi, hem de çok derin; yanlış ve insanlık dışı bir savaşın yarasıydı. Ruhlarının ve bedenlerinin derinliklerindeki o siyah, koskoca çürümüş kan pıhtısı, ancak uzun yıllar boyunca gelecek kuşakların taze kanıyla dağıtılabilecekti. Dahası, yeni bir umut gerekliydi bunun için.

Zavallı Connie! Her geçen sene hayatındaki hiçlik korkusu daha da etkisi altına aldı onu. Clifford’ın zihinsel yaşamı ve tabii kendisininki, yavaş yavaş hiçliğe dönüşüyordu. Evlilikleri, Clifford’ın söylediği gibi, sıkı dostluğun yarattığı bir alışkanlıkla birbirine karışan hayatları, bazen bomboş, koskoca bir hiç oluyordu. Kelimeler, yalnızca bir dolu kelime vardı. Tek gerçeklik hiçlikti, bunun ötesi kelimelerin riyakârlığıydı.

Clifford’ın başarısı vardı bir de, kahpe tanrıça! Doğruydu, artık neredeyse ünlü biri olmuştu ve son kitabından bin sterlin kazanmıştı. Her yerde fotoğrafı vardı. Galerilerin birinde büstü, iki galeride de portresi vardı. Modern seslerin en moderniydi ve içindeki o esrarengiz ve sakat şöhret içgüdüsü sayesinde dört-beş yıl içinde en meşhur genç “aydınlar”dan biri olmuştu. Gerçi bu ışık neredeydi, Connie göremiyordu pek. Clifford’ın insanlar ve onların güdüleriyle ilgili yaptığı hafif esprili tahlilleri, sonuçta bölük pörçük kalıyordu hep. Ama bu, köpek yavrularının yastıkları paralayıp bölük pörçük etmesi gibi bir şeydi daha çok; bir farkı onlar gibi genç ruhlu ve oyuncu değil de, tuhaf bir biçimde yaşlı ve neredeyse kendini beğenmiş oluşuydu. Garip bir durumdu, hiçbir anlamı yoktu. Bu his Connie’nin ruhunun derinliklerinde yankılanıp duruyordu, bunların hiçbir anlamı yoktu, hiçliğin muhteşem bir sergilemeye dönüştürülmesinden başka bir şey değildi. Aynı zamanda bir teşhirdi bu, evet bir sergi. Bir sergileme, sergi, sergi!

Michaelis, Clifford’ı bir oyununda ana figür olarak kullanma fikrini pek benimsemişti; vakit kaybetmeden oyunu kabataslak hazırlamış, ilk bölümü yazmıştı bile. Zira Michaelis, hiçliği sergileme konusunda Clifford’dan bile daha iyiydi. Bu adamların içinde kalan son tutku kırıntısıydı bu, sergileme tutkusu. Cinsel yönden tutkusuzlardı, hatta bitik. Şimdi de Michaelis’in peşinde olduğu şey para değildi. Clifford da hiçbir zaman paraya öncelik vermemişti; yine de para kazanabileceği fırsatları kaçırmazdı, ne de olsa para, başarının damgası ve pulu demekti. Onların istediği başarıydı. İkisinin de istediği büyük kitleleri cezbedecek gerçek bir sergiydi, kendi sergileri, bir adamın bizzat kendi sergisi.

Kahpe tanrıçaya fahişelik yapmak tuhaftı. Bu meselelerin uzağında, bu tür heyecanlara duyarsız kalan Connie’ye göre, bu da hiçlikti. Kahpe tanrıçaya fahişelik etmek bile hiçlikti, halbuki kendilerini defalarca satmıştı bu adamlar. Bu bile hiçlikti.

Michaelis oyun hakkında Clifford’a yazmıştı. Tabii Connie uzun süredir biliyordu bunu. Clifford gene heyecanlanmıştı. Kendisi yeniden sergilenecekti; hem de bu defa başka biri tarafından ve bu sergi onun lehine olacaktı. Michaelis’i, yanında Birinci Perde’yle birlikte Wragby’ye davet etti.

Michaelis geldi, yaz mevsimiydi, üzerinde açık renk bir takım elbise, beyaz süet eldivenler, elinde Connie’ye vermek üzere, çok hoş, leylak rengi orkideler ve Birinci Perde vardı. Birinci Perde müthiş başarılıydı. Connie bile heyecanlandı, iliklerine kadar heyecanlandı hem de. İnsanları heyecanlandırma gücüne sahip olduğu için heyecanlanan Michaelis ise Connie’nin gözünde gerçekten müthişti ve oldukça da hoş. Onda, daha fazla düş kırıklığına uğratılamayacak olan bir ırkın çok eskilerden gelen kıpırtısızlığını ve bir aşırılığı, belki de saflığın kirliliğini görüyordu Connie. Kahpe tanrıçaya yaptığı ulvi fahişeliğin diğer ucunda tertemiz görünüyordu Michaelis, kendi fildişi kıvrım ve yüzeylerinde, kirliliği saflığa dönüştürmeyi düşleyen fildişinden bir Afrika maskesi kadar saf.

Chatterley’ler ile birlikte yaşadığı katışıksız heyecan, hem Connie’yi hem de Clifford’ı büyülemiş olmak, Michaelis’in hayatındaki en yüce anlardan biriydi. Başarmıştı; büyülemişti onları. Clifford bile bir an için âşık olmuştu ona, böyle denebilirdi yani.

Bu yüzden Mick, hiç olmadığı kadar huzursuzdu ertesi sabah; rahatsızdı, huzursuz elleri pantolonunun ceplerinde, kendini yiyip bitirdi. Connie gece yanına gelmemişti, o da nerede bulacağını bilmiyordu onu. Naz yapıyordu! Kendisi tam da zafere ulaşmışken.

Sabah Connie’nin oturma odasına gitti. Connie onun geleceğini biliyordu. Huzursuzluğu aşikârdı. Oyunu hakkında sorular sordu Connie’ye, beğenmiş miydi? Hakkında övgüyle söz edildiğini duyması gerekiyordu; bu onun üzerinde cinsel orgazmdan da öte, tutkudan arta kalan son bir cılız titreme yaratıyordu. Connie de coşkulu bir şekilde övdü oyununu. Öte yandan, ruhunun ta derinlerinde bunun bir hiç olduğunu biliyordu, kahpe tanrıça!

“Bak bir şey diyeceğim sana!” dedi aniden sonunda. “Seninle ben neden şu işi iyice düşünmüyoruz? Neden evlenmiyoruz biz?”

“Ama ben evliyim zaten!” dedi Connie şaşırmış bir halde, ama hiçbir şey hissetmeden.

“Haa o mu! Boşanır senden merak etme. Neden evlenmiyoruz biz? Ben evlenmek istiyorum. Benim için en iyisi bu olacak, evlenip düzenli bir hayat sürmek. Paramparça bir hayatım var şu anda, kendimi toparlayamıyorum. Bak ama, seninle ben birbirimiz için yaratılmışız sanki, tencere ve kapak gibi. Neden evlenmiyoruz o zaman? Evlenmememiz için bir sebep görüyor musun sen?”

Connie şaşırmış bir halde ona baktı; ama hiçbir şey hissetmeden. Bu adamların hepsi aynıydı, kendilerinden başka hiçbir şeyi umursamıyorlardı. Fişekler misali, başlarının tepelerinden tutuşup havaya fırlarlarken, sizin de onlarla ve o ince çubuklarıyla birlikte cennete doğru yol almanızı bekliyorlardı.

“Ama ben zaten evliyim,” dedi Connie. “Clifford’ı terk edemem, biliyorsun bunu.”

“Ama neden olmasın? Neden olmasın?” diye bağırdı Michaelis. “Gittiğini ancak altı ay sonra fark eder o. Kendisinden başka hiç kimsenin önemi yok onun için. Gördüğüm kadarıyla, adamın hiçbir faydası yok sana; tamamen kendine dönük bir tip.”

Connie, dediklerinin doğru olduğunu hissetti. Ama Mick’in de pek özverili bir tavrı olduğu söylenemezdi.

“Bütün erkekler kendilerine dönük değil midir?” diye sordu Connie.

“Eh, itiraf etmek gerekirse, bir parça öyledir, tamam. Bir erkek başarılı olabilmek için böyle olmak zorundadır biraz. Ama mesele bu değil şimdi. Mesele, bir erkeğin kadına ne tür zaman geçirtebildiği. Bu sürede kadının aklını başından alabiliyor mu, alamıyor mu? Eğer bunu yapamıyorsa o kadın için uygun değildir.” Durup o kocaman elâ gözlerini, sanki hipnotize eder gibi, Connie’ye dikti. “Şahsen ben,” diye ekledi, “bir kadının aklını başından alabilirim. Garanti verebilirim bu konuda.”

“Peki tam olarak ne açıdan aklını almak bu?” diye sordu Connie, hâlâ şaşkın, gözlerini Michaelis’e dikerek; görünüşte heyecanlı bir şaşkınlık olsa da içinde en ufak bir kıpırtı yoktu.

“Her açıdan, evet her açıdan! Elbiseler, belli ölçüde mücevher, istediğin gece kulübüne git, istediğinle tanış, dolu dolu yaşa, seyahat et ve nereye gidersen git önemli ol... Lanet olsun, her açıdan aklını almak işte!”

Nerdeyse bir zafer pırıltısıyla söylemişti bunları ve Connie hayret içinde, gerçekten hiçbir şey hissetmeksizin baktı ona. Ona sunduğu bu ışıltılı tablo zihninin yüzeyine bile dokunamamıştı. Başka zaman heyecandan ürperecek olan en dıştaki benliği bile bir tepki veremiyordu. Bunların hiçbiri bir his uyandırmamıştı içinde, “gelememişti”. Öylece oturup baktı sadece ve şaşırmış görünse de hiçbir şey hissetmedi içinde. Yalnızca kahpe tanrıçanın uzaklarda bir yerlerden gelen iğrenç kokusunu duyabildi.

Mick diken üstünde gibi oturuyordu sandalyesinde, öne doğru eğilmiş, neredeyse isterik bir şekilde dik dik bakıyordu Connie’ye; “evet” demesini, sırf kibrinden istediği için mi gergindi, yoksa “evet” diyecek diye korkudan paniğe mi kapılmıştı, bilinmez.

“Bunu düşünmem gerek,” dedi Connie. “Şimdi bir şey diyemem. Sen Clifford’ın önemi yok diyorsun, ama var. Engelli olduğunu düşünürsen.”

“Ne hali varsa görsün; eğer bir adam engellerini kullanarak insanları sömürüyorsa, ben de ne kadar yalnız olduğumu söyleyeyim o zaman, hep yalnızdım ben diyeyim ve bunun gibi bir dolu sulu zırtlak şey zırvalayayım! Boş versene, eğer bir adamın engellerinden başka hiçbir şeyi yoksa şu hayatta.”

Sonra da yana dönerek asabi bir şekilde pantolonunun ceplerini karıştırdı.

O akşam Connie’ye, “Bu gece odama geliyorsun değil mi? Senin şu odanın nerede olduğunu öğrenemedim bir türlü,” dedi.

“Tamam!” dedi Connie.

O gece, o tuhaf oğlan çocuğu heyecanı ve kırılgan çıplaklığıyla her zamankinden çok daha heyecanlı bir âşıktı Mick. O gerçek anlamda doymadan belli ki Connie kendi doruğuna ulaşamayacaktı. Küçük oğlan çocuğu çıplaklığı ve yumuşaklığıyla Connie’nin içinde öyle özlem dolu bir tutku uyandırmıştı ki, onun işi bittikten sonra Connie, belini çılgın bir tantanayla oynatarak devam etmek zorunda kaldı; Mick de bu sırada tüm azmi ve vericiliğiyle kahramanca, Connie’nin içinde dikildi, ta ki tuhaf küçük çığlıkları eşliğinde o da kendi çılgın doruğuna erişinceye dek.

Connie’den nihayet uzaklaştığında, sert ve neredeyse alaycı, alçak sesle şöyle dedi Mick:

“Bir erkekle aynı anda gelemiyorsun, değil mi? İlla kendi başına gelmen gerekiyor! Gösteriye mutlaka yalnız başına devam etmen gerekiyor!”

O sırada Mick’in yaptığı bu küçük konuşma, Connie’ nin hayatındaki en sarsıcı anlardan biriydi. Çünkü aralarındaki ilişkide Mick’in kendini edilgen bir şekilde Connie’ye verişi, belirgin biçimde, ona biçilen tek roldü.

“Ne demek istiyorsun?” diye sordu Connie.

“Ne demek istediğimi biliyorsun. Ben geldikten sonra saatlerce uğraşıyorsun, sen kendi çabanla gelene kadar benim de dişimi sıkıp beklemem gerekiyor.”

Connie, anlatmaya sözcüklerin yetmediği bir tür haz ve ona duyduğu bir çeşit aşkla parıldadığı bir anda karşılaştığı bu beklenmedik zalimlik karşısında afallamıştı resmen. Çünkü pek çok modern erkek gibi, adamın başlamasıyla bitirmesi bir olmuştu zaten. Bu yüzden etkin olmak zorunda kalmıştı.

“Peki sen benim devam edip tatmin olmamı istemiyor musun?” diye sordu Connie.

Mick yalandan güldü hafifçe.

“İstiyorum tabii!” dedi. “Ne güzel. Sen gelmeye çalışırken ben de dişlerimi sıkıp bekleyeyim, öyle mi?”

“İstemiyor musun yani?” diye sordu gene Connie.

Mick cevap vermekten kaçındı.

“Bütün kadınlar böyle,” dedi. “Ya hiç gelmiyorlar, sanki ölü gibi yatıyorlar öyle, ya da herifin işi bitinceye kadar bekledikten sonra kendileri işe koyuluyorlar, herif de orada durmak zorunda kalıyor öyle. Benimle aynı anda boşalan bir kadın görmedim daha.”

Connie bu yeni erkek bilgilerini daha önce yarım yamalak duymuştu ancak Mick’in ona karşı olan hisleri, akıl almaz zalimliği, hayrete düşürmüştü onu. Kendini ne kadar masum hissediyordu oysa.

“Ama benim de tatmin olmamı istiyorsun, öyle değil mi?” diye sordu gene Connie, ısrarla.

“E tamam! İsterim tabii. Ama kadını gelsin diye onca zaman beklemek erkeklere göre bir şey değil hiç.”

Bu konuşma Connie’nin hayatındaki önemli darbelerden biriydi. İçinde bir şeyleri öldürmüştü. Michaelis’e o kadar da düşkün değildi ilk başta. Bu ilişkiyi başlatan Michaelis’ti, Connie istememişti onu. Kendinden emin bir şekilde asla istememişti onu. Ama ilişkileri bir kere başladıktan sonra onun da haz duymak istemesi doğaldı. Michaelis’e bu yüzden âşık olmak üzereydi neredeyse, o gece, ona neredeyse âşık olmuştu ve evlenmek istemişti.

Belki de Michaelis içgüdüsel olarak anlamıştı bunu ve bu yüzden gösteriye bir darbeyle son vermişti; iskambil kâğıtlarını üst üste dizerek yapılan bir evi yıkar gibi. Connie’nin ona ya da herhangi başka bir adama karşı hissettiği tüm cinsel duygular o gece yerle bir oldu. Hayatı onun hayatından tamamıyla, sanki hiç öyle biri olmamış gibi kopmuştu.

Connie’nin günleri pek kasvetli ve can sıkıcı geçiyordu. Hayatında, Clifford’ın bütünleşmiş hayat olarak adlandırdığı bu boşa dönen değirmenden başka, aynı evde olmaya alışmış iki insanın uzun yıllar boyunca beraber yaşamasından başka hiçbir şey yoktu şimdi.

Hiçlik! Yaşamdan çıkardığımız sonuçlardan biri de hayatın o büyük hiçliğini kabul etmekti. Bütün o hay-huylu ve önemli küçük şeyler alt alta eklenip toplandığında ortaya çıkan şey koskoca bir hiçlikti!

VI

Connie, az çok bir kâhin gözüyle baktığı Tommy Dukes’a, “Bugünlerde neden kadınlarla erkekler birbirlerini gerçekten sevmiyorlar?” diye sordu.

“Eh, seviyorlar ya! İnsan soyu yaratıldığından beri kadınla erkeğin birbirlerini bu kadar sevdikleri bir dönem daha olduğunu sanmıyorum. Hakiki bir sevgi bu! Beni örnek alın mesela, kadınları gerçekten erkeklerden daha çok severim, daha cesurdurlar, insan onlarla daha samimi olabilir.”

Connie bir süre düşündü bunu.

“Ah, evet, ama onlarla öyle fazla bir ilişkiniz yok herhalde!” dedi sonra.

“Ben mi? Şu anda bir kadınla tam bir içtenlikle konuşmuyorum da ne yapıyorum öyleyse?”

“Doğru, konuşuyoruz.”

“Peki siz bir erkek olsaydınız, tam bir içtenlikle konuşmaktan başka ne yapabilirdim ki?”

“Hiçbir şey herhalde. Ama bir kadın.”

“Bir kadın onu sevmenizi ve onunla konuşmanızı, bir yandan da ona âşık olmanızı ve onu arzulamanızı ister; bana kalırsa bunların ikisi ayrı şeyler.”

“Öyle olmamalı ama.”

“Su da bu kadar ıslak bir şey olmamalı o zaman, ıslaklığı aşırıya kaçmış. Ama böyle işte! Kadınları severim ben ve onlarla konuşurum hep. Bu yüzden onlara âşık olmam, arzulamam onları. Bu ikisi aynı anda gerçekleşmez bende.”

“Bence gerçekleşmeli.”

“Peki. Bir şeylerin asıl halinden başka bir şey olması gerekliliği bana göre bir şey değil hiç.”

Connie bu defa bunu düşündü bir süre.

“Doğru değil,” dedi. “Erkekler kadınları sevebilir ve onlarla konuşabilirler. Onlarla konuşmadan ve arkadaşlık edip yakınlaşmadan onları nasıl sevebilirler ki zaten? Nasıl olur bu?”

“Eh!” dedi Tommy Dukes. “Bilmiyorum. Benim genellemelerim ne işe yarar ki? Yalnızca kendi durumumu bilirim ben. Kadınları severim, ama onları arzulamam. Onlarla konuşmayı severim, ama onlarla konuşmak, onlara bir yandan yakınlaştırırken beni, konuşmanın sonucunda bir öpüşme olması ihtimali onlardan iyice uzaklaştırır beni. Buna ne diyorsunuz şimdi? Ama herkes de benim gibi değil elbet, muhtemelen benim durumum ayrı, kadınları seven ama onlara âşık olmayan erkeklerden biriyim, hatta beni, onlara âşıkmışım gibi davranmaya ya da o birbirine karışmış hale sokmaya zorladıklarında onlardan nefret bile ederim.”

“Peki bu sizi üzmüyor mu hiç?”

“Neden üzsün ki? Hiç üzmüyor hem de! Charlie May’e ve kadınlarla ilişkisi olan diğer tüm adamlara bakıyorum. Yok, azıcık olsun kıskanmıyorum onları. Kader gönlüme göre bir kadın çıkarsaydı karşıma, iyi olurdu tabii. Ama gönlüme göre bir kadın olmadı, hiç görmedim böyle birini, herhalde soğuk bir adam olduğumdan, ama bazı kadınları gerçekten çok severim.”

“Beni seviyor musunuz?”

“Çok hem de! Ama bak, bizim aramızda öpüşme filan yok, değil mi?”

“Yok!” dedi Connie. “Ama olması gerekmez mi?”

“Tanrı aşkına neden olsun ki? Ben Clifford’ı da severim. Ama yanına gidip