Tartarin de Tarascon, Alphonse Daudet © Can Sanat Yayınları Ltd. Şti., 2010 Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Nisan 2010, İstanbul E-kitap 1. sürüm Eylül 2015, İstanbul Nisan 2010 tarihli 1. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Alev Özgüner Kapak tasarımı: Erkal Yavi Kapak düzeni: Semih Özcan Dizgi: Taner Börü Düzelti: Füsun Güler

ISBN 978-975-07-2795-5

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

ALPHONSE DAUDET

TARASCONLU
TARTARIN

Fransızca aslından çeviren Tahsin Yücel

Alphonse Daudet, 1840 yılında tüccar bir ailenin çocuğu olarak Fransa’nın Nîmes kentinde doğdu. Avare geçen bir gençlik döneminden sonra ailenin iflası üzerine on beş yaşında öğrenimini yarıda bırakmak zorunda kaldı. Paris’te kendi halinde bir gazeteci olan ağabeyi Ernest’in yanına gitti. 1858 yılında yayımlanan bir şiir derlemesi, Sevdalı Kadınlar, onu edebiyat çevrelerine tanıttı. Asıl başarıya, güneydeki gençliğinin ve başkente gelişinin hikâyesi olan Bir Çocuğun Hayatı/Küçük Şey (1868) ve özellikle Provence yöresini sade bir dille anlattığı eğlendirici masallar derlemesi Değirmenimden Mektuplar (1869) ile kavuştu. Tarasconlu Tartarin (1872), Pazartesi Hikâyeleri (1873), Jack (1876) ve Sapho (1884), kuruluşundan beri Goncourt Akademisi üyesi ve natüralizmin önemli temsilcilerinden biri olan yazarın diğer önemli eserleridir. Alphonse Daudet 1897 yılında Paris’te öldü.

Tahsin Yücel, 1933 yılında Elbistan’da doğdu. Galatasaray Lisesi’ni (1953) ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi (1960). Öğrencilik yıllarında Varlık Yayınları’nın çeviri işlerini ve Varlık dergisinin yazı işleri müdürlüğünü yürüttü. Mezun olduğu bölümde 1961 yılında asistan olarak göreve başladı ve 2000 yılında profesör olarak emekli-ye ayrıldı. Öykü derlemeleri, romanları, bilimsel araştırmaları ve kuramsal yazılarının yanı sıra, Balzac, Flaubert, Daudet, H. de Montherlant, M. Aymé, Gide, Simenon, A. France, Colette, Jean Giraudoux, Proust, Camus, Sartre, Malraux, Saint-Exupéry ve Duras gibi önemli Fransız yazarlarının yapıtlarını dilimize kazandıran Yücel, 1984 yılında Azra Erhat Çeviri Üstün Hizmet Ödülü’ne değer görüldü.

SUNUŞ

Fransız yazınında Alphonse Daudet’nin (1840-1897) konumu oldukça değişiktir. Yapıtlarını gerçekçilik akı-mının çok güçlü olduğu bir dönemde verir; düş gücünü fazla zorlamadan, gördüklerini, bildiklerini, yaşadıklarını anlatır, kendisi de gerçekçi bir yazar olmak savındadır, ama adı gerçekçi yazarlar arasında anılmaz genellikle. Yazın araştırmacıları kendisinden şöyle bir söz edip geçerler, yapıtlarını bir Flaubert’in, bir Zola’nın, bir Huysmans’ın yapıtlarıyla karşılaştırmayı düşünen de olmaz pek, Jack, L’Evangéliste, Numa Roumestan, hatta Sapho çok başarılı romanlar değildir, ama en az kendisi kadar önemli sayılan birçok çağdaşlarının yapıtları yalnızca tarihsel bir önem taşırken, Daudet’nin yapıtlarının bir bölümü bugün bile ilgiyle okunmakta. Yalnız Fransa’da değil, Fransa dışındaki birçok ülkede de Tarasconlu Tartarin’in, Değirmenimden Mektuplar’ın, Sapho’nun, Pazartesi Hikâyeleri’nin yeni yeni baskıları yapılmakta. Bu da bir yazar için küçümsenmeyecek bir başarı göstergesidir. Üstelik bu başarının yazın dışı bir başarı olduğunu kesinlemek de kolay değildir.

Alphonse Daudet neye borçludur bu başarısını? Kısaca bir yanıt vermek gerekirse, deyişine, duyarlığına ve seçtiği insan çevresine. Ne pek güçlü bir imgelemi, ne bilincin derinliklerine inen bir kavrama ve çözümleme yeteneği, ne özgün bir kurgu gücü, ne öyle derin düşünceleri vardır. Bu türlü özelliklerin onun aradığı şeyler olduğunu söylemek de zordur. Örneğin kimi okurlara bol bol gözyaşı döktüren Jack, bir annenin ilgisizliğinin acı sonuçlarının romanıdır; bizi sürekli olarak Paris’in sanatçı çevrelerinde dolaştıran Sapho, her şeyden önce yaşlı bir kadınla sürekli bir bağıntı kurmaya kalkmanın genç bir adamın yaşamını nasıl yıktığını göstermek ister. Yani her iki yapıt da birtakım kenter değerlerinin savunuculuğunu yapar. Üstelik, Alphonse Daudet’nin abartmalı ve gözü yaşlı bir anlatıma başvurduğu çok olur. Ama gördüklerini, işittiklerini, yaşadıklarını büyük bir gerçeklik duygusuyla, içten ve canlı bir dille yansıtmayı bilen bir anlatıcı olduğu da kuşku götürmez, örneğin Albert Thibaudet’ye göre, Daudet’nin anlatımı, gösteren, yaşayan, haz veren bir anlatımdır, neredeyse her şeyi bedenselleştirir, elle tutulacak kadar canlı kılar. Gerçekten, örneğin Değirmenimden Mektuplar’daki şu kısacık “Yıldızlar” öyküsünü okumak bile bu deyişin büyülü gücünü anlamaya yeter. Öte yandan, Daudet bu canlı deyişle bize her gün, her yerde rastlayabileceğimiz, orta halli, küçük, basit insanların yaşamını ve duygularını, sevinçlerini ve kederlerini, umutlarını ve korkularını ilginç ve inandırıcı ayrıntıları içinde, incelik, duyarlık ve belli belirsiz bir alayla göstermeyi başarır.

Tarasconlu Tartarin de büyük ölçüde bu özellikleri taşır. Ama burada da birtakım yaşanmış deneylerden yola çıkmış olmasına karşın, gerçekçiliği daha abartmalı bir nitelik kazanır, alay oranı da alabildiğine artar. Başka yapıtlarında olduğu gibi bu yapıtında da Daudet’nin anlatımı birçok sorunu çözümler. Öte yandan, Daudet burada benliğinde Sancho’nun kişiliğini de barındıran bir yeni Don Kişot çizerek Fransız yazınına unutulması zor bir “tip” kazandırır. Bu da, özellikle gençlerin büyük bir hazla okudukları bu küçük yapıtı yazarın en ünlü ve en çok okunan yapıtı durumuna getirir.

Tahsin Yücel

BİRİNCİ BÖLÜM

TARASCON’DA

1

BAOBAPLI BAHÇE

Tarasconlu Tartarin’i ilk görmeye gidişimi unutamam. Aradan şöyle böyle on iki-on beş yıl geçti, ama daha dün gibi anımsıyorum her şeyi. Aslan yürekli Tartarin o zamanlar kentin girişinde, Avignon yolu üzerinde, sol kolda üçüncü evde oturuyordu. Güzel bir Tarascon villasıydı bu. Önünde bir bahçe, arkasında bir balkon vardı. Duvarları apak, panjurları yemyeşildi. Kapısının önünde Savoie’lı çocuklar kaydırak oynar ya da başlarını boya sandıklarının üzerine koyup mışıl mışıl uyurlardı.

Ev, dışarıdan bakanlara herhangi bir hane gibi görünürdü.

Bir kahramanın evinin önünde bulunduğunuz usunuza bile gelmezdi. Ama bir de içine girdiniz mi, vay anam vay!..

Mahzeninden tavan arasına kadar her köşesinde bir kahramanlık havası çekerdiniz ciğerlerinize, hatta bahçesinde bile!..

Hele o bahçe, Tartarin’in o eşsiz bahçesi, koca Avrupa’da onun gibi bir bahçe daha yoktu. Bir tek yerli ağaç bulamazdınız içinde, Fransa’da yetişen tek çiçek göremezdiniz. Uzak ülkelere özgü bitkilerle dolup taşardı. Neler, neler yoktu ki: Güney Amerika’dan gelme kabak ağaçları, pamuk fidanları, hindistancevizleri, hintkirazları, muz ağaçları, hurma ağaçları, bir baobap, kaynanadilleri, kaktüsler, Kuzey Afrika incirleri. Bunlara baktıkça, Tarascon’dan binlerce fersah ötelerde, Orta Afrika’nın göbeğinde sanırdınız kendinizi. Söylemek bile fazla, bütün bu bitkiler doğal büyüklükte değildi. Örneğin hindistancevizi ağacının yüksekliği bir pancar boyunu geçmezdi; hele o baobap, o dev ağaç, bir çiçek saksısında boy gösteriyordu, yerinde rahattı. Ama ne fark ederdi; Tarascon için bu kadarı da çok hoştu; pazar günleri, Tartarin’in baobabını seyretme onuruna erişen hemşerileri hayranlıktan ağızları bir karış açılmış durumda dönerlerdi evlerine.

Bu şaşırtıcı bahçeyi gezerken duyduğum heyecanı bir düşünün. Ama bu hiçbir şey değildi daha. Kahramanın odasına girince büsbütün afallamıştım.

Tarascon’un en görülmeye değer yerlerinden biri olan bu oda bahçenin sonundaydı, camlı bir kapıyla baobap ağacına açılıyordu.

Bir düşünün, baştan aşağı tüfeklerle, kılıçlarla dolu, koca bir oda, dünyanın dört bir yanından getirilmiş türlü türlü karabinalar, Korsika ve Katalonya bıçakları, hançerler, Karayip okları, muştalar, topuzlar, daha ne bileyim...

Bütün bunlar yetmiyormuş gibi yakıcı bir güneş, kılıçların çeliğini, tüfeklerin dipçiklerini parıl parıl parlatıyor, insanın tüylerini ürpertiyordu. Azıcık güven duygusu uyandıran bir şey varsa, o da şu cephaneliğin temizliğiydi. Odada her şey yerli yerinde, bakımlı, parlaktı; her silah eczanelerdeki ilaç şişeleri gibi etiketlenmişti. Şurada burada birtakım küçük levhalar göze çarpıyordu:

OKLAR ZEHİRLİDİR

DOKUNMAYIN

ya da

TÜFEKLER DOLUDUR

SAKININ

gibi.

Bu levhalar da olmasa, hiç mi hiç giremezdim o odaya.

Odanın ortasında yuvarlak bir masa vardı. Masanın üstünde bir rom şişesi, Türk işi bir tütün tabakası, Kaptan Cook’un Yolculukları, Cooper’ın, Gustave Aimard’ın romanları ve bir sürü av öyküleri duruyordu: ayı avı, şahin avı, fil avı, daha neler neler... Masanın başında kırk-kırk beş yaşlarında, şişman, tıknaz, pancar suratlı bir adam oturuyordu. Don gömlekti. Kısacık gür sakalları, alev gibi parlayan gözleri vardı. Bir eliyle bir kitap tutuyor, öbürüyle demir kapaklı bir pipo sallıyordu. Altdudağını ileri çıkararak korkunç bir biçimde yüzünü buruşturuyor, bu da küçük bir gelirle yaşayan Tarasconlunun yüzüne tüm evde egemen olan, şu babacan yabanıllık anlatımını veriyordu. Kim bilir hangi korkunç av öyküsüne dalmıştı gene.

Bu adam Tartarin’di işte, Tarasconlu Tartarin, aslan yürekli Tartarin, büyük ve eşsiz Tartarin’di.

2

SEVİMLİ TARASCON KENTİNE
GENEL BİR BAKIŞ

ŞAPKA AVCILARI

O günlerin Tartarin’i bugünkü Tartarin değildi daha, tüm Güney Fransa’ya ün salmış olan, büyük Tartarin değildi, ama daha o günlerde bile Tarascon’un kralıydı.

Bu krallık nereden geliyordu, onu da söyleyelim.

Bir kez, Tarascon’da yediden yetmişe herkes avcıdır, Tarasconlunun en büyük tutkusudur avcılık. Hem de “Tarask”ın1 Tarascon bataklıklarında dolaşıp durduğu ve Tarasconluların bu acayip hayvanı yakalamak için sürek avları düzenledikleri mitolojik dönemlerden beri. Görüyorsunuz ya, hiç de kısa bir geçmiş değil.

Koca Tarascon kenti her pazar sabahı silahlanır. Tüfeğini omzuna, çantasını sırtına alan, kent duvarlarının dışına fırlar. Köpeklerin, feretlerin, boruların, borazanların gümbürtüsünden kulaklar kapanır. Ama görülecek şeydir doğrusu. Ne yazık ki avlanacak av yoktur, ilaç için olsun yoktur.

Anlarsınız ya, Tarascon’un hayvanları, ne denli hayvan olurlarsa olsunlar, sonunda gözlerini dört açmaya başlamışlardır.

Tarascon’un çevresinde, ta beş fersah ötelere dek, bütün yuvalar bırakılmış, bütün inler boşalmış durumdadır. Ne bir karatavuk, ne bir bıldırcın, ne bir tavşan vardır. Kötü bir suçulluğu bile bulunmaz.

Gene de çekicidir Tarascon’un güzel tepecikleri. Buram buram mersin ağacı, lavanta otu, biberiye kokar. Rhône Irmağı kıyılarındaki taptatlı misket üzümleri baş döndürücü bir iştah uyandırır. Ama bu güzel tepeciklerin arkasında Tarascon kenti vardır, Tarascon’sa kuşlar ve hayvanlar dünyasında iyi bir yer sayılmaz. Göçmen kuşlar bile mim koymuşlardır bu kente. Örneğin yabanördekleri Camargue’a doğru sürü halinde inerken, içlerinden biri, uzaktan kentin çan kulelerini görüp de, “İşte Tarascon!” diye bağırdı mı koca sürü rotasını değiştiriverir.

Av olarak kala kala yaşlı bir tavşan kalmıştır. Nerdeyse bir mucize sonucunda büyük kırımdan kurtulmuş ve Tarascon’da yaşamakta inat etmiş bir kurnaz tavşan... Tarascon’da bu tavşanı tanımayan yoktur. Adını da “Ekspres” koymuşlardır. Yuvasının Bay Bompard’ın toprakları içinde olduğu bilinir. Bu yüzden toprağın değeri iki, hatta üç katına fırlamıştır. Ama yaşlı tavşan hâlâ yakayı ele vermiş değildir.

Bugün hâlâ ardından koşan iki üç inatçı kalmıştır.

Ötekiler yasını çoktan tutmuşlar ve bizim “Ekspres” bölgenin boş inançları arasına katılmıştır. Hem de Tarasconluların böyle şeylere pabuç bırakmamalarına, ellerine geçirdiler mi kırlangıçları bile yahni yapıp yemelerine karşın.

Peki, ama Tarascon’da av hayvanları böylesine ender olduğuna göre, tüm pazar günleri ne yapar bu avcılar?

Ne mi yaparlar?..

Kentten birkaç fersah uzaktaki kırlara giderler. Beşer altışar kişilik topluluklar oluşturup bir kuyunun, eski bir duvarın ya da bir zeytin ağacının gölgesine şöyle rahatça uzanırlar. Sonra çantalar açılır. Çantalardan kızarmış sığır etleri, soğanlar, domuz sucukları, balıklar çıkarılır. Bitmez tükenmez bir yemektir başlar, bütün bu yemeklere güzelim Rhône şarapları da eklenince, şarkılar, kahkahalar gırla gider.

Neden sonra, yani kafalar ve mideler kıvamını bulunca, sıra avlanmaya gelir. Köpekler çağrılır, tüfekler doldurulur ve beyler avlanmaya başlarlar. Herkes şapkasını eline alır, var gücüyle havaya atar ve anlaşmaya göre, beşlik, altılık ya da ikilik takımlar ateş ederler.

Şapkasını en çok vuran adam avcılar kralı seçilir, akşam olduğunda, delik deşik, paramparça olmuş şapkacığı tüfeğinin ucuna takar, köpek havlamalarının, av borularının gürültüsü içinde, savaş kazanmış kahramanlar gibi kente döner.

Kentte av şapkası teciminin alıp yürüdüğünü söylemeye gerek yok sanırım. Hatta bazı beceriksizler için önceden delik deşik edilmiş şapkalar satanlar bile bulunur. Ama yalnız Eczacı Bézuquet satın alır bu şapkaları. Ne ayıp, ne alçaltıcı şey!

Bir şapka avcısı olarak, kimsecikler Tarasconlu Tartarin’in eline su dökemezdi. Her pazar sabahı yepyeni bir şapkayla yola çıkar, delik deşik bir paçavrayla dönerdi. Baobaplı küçük evin tavan araları hep bu şanlı av anılarıyla doluydu. Bu nedenle tüm Tarasconlular onu usta sayar, başlarının üzerinde taşırlardı. O da bu onuru fazlasıyla hak etmişti doğrusu! Tüm avcılık kurallarını harfi harfine bilirdi. Şapka avından kaplan avına varıncaya dek tüm av kitaplarını okumuştu. Tarasconlular tüm tartışmalarında onu hakem seçerlerdi.

Silahçı Costecalde’ın dükkânı her gün, saat üçten dörde kadar ayaküstü tartışmalar yapan şapka avcılarıyla dolup taşardı. Bu gürültülü kalabalığın tam ortasında, dişlerinin arasında bir pipo, yeşil bir meşin koltuğa oturmuş, ağırbaşlı, şişman bir adam göze çarpardı. Tarasconlu Tartarin’di işte bu, Hazreti Süleyman’ın yüceliğiyle bütünlenmiş bir Nemrut olarak, tartışmalara şaşmaz çözümler getirirdi.

1 . Rhône Irmağı üzerinde ulaşımı engelleyen, bataklıklarda dolaşan ve bölge insanlarını midesine indiren efsanevi canavar. (Y.N.)

3

“HAYIR! HAYIR! HAYIR!”
SEVİMLİ TARASCON KENTİNE
GENEL BAKIŞIN ARKASI

Tarasconluların avdan sonra en çok sevdikleri şey romanstır. Bu küçücük yerde akılları durduracak kadar çok romans söylenir. Küflü mukavva kutularda sararıp solmuş, unutulup gitmiş olan nice duygusal şarkıyı Tarascon’da tüm parlaklığı, tüm tazeliğiyle karşınızda bulursunuz. Bir teki bile unutulmamıştır burada. Her ailenin kendi romansı vardır ve kentte herkes bunu bilir. Örneğin Eczacı Bézuquet’ninki şudur:

Sen, ak yıldız, canımın canı…

Silahçı Costecalde’ınki:

Kulübecikler ülkesine gelmez misin?

Tapucununki:

Görünmez olsaydım, görünmezdim.

Böyle sürüp gider işte. Haftada iki üç kez evlerde toplanarak birbirlerine söylerler bu romansları. İşin tuhaf yanı, sevimli Tarasconlular bu romansları yıllardan beri söyler, hiçbir zaman değiştirme isteğine kapılmazlar. Aile içinde, babadan oğula miras kalır bunlar; neredeyse kutsal bir niteliktedirler. Dahası var, başkasının romansı da söylenmez. Ne Costacalde’ların aklından Bézuquet’lerinkini, ne de Bézuquet’lerin aklından Costacalde’larınkini söylemek geçer. Ama kırk yıldan beri dinlediklerine göre herkes ezberlemiştir bu şarkıları diyeceksiniz. Hayır işte! Herkes kendi romansına sarılır, herkes de bundan hoşnuttur.

Avcılık konusunda olduğu gibi romans konusunda da Tartarin başta geliyordu. Hemşerileri karşısında üstünlüğünün nedeni de şuydu: Kendine özgü bir romansı yoktu. Hepsi de onundu. Evet, hepsi de!

Ne var ki, ona bir romans söyletmek deveye hendek atlatmak kadar güç bir şeydi. Salon başarılarından çoktan bıkmıştı; iki mum arasında, bir piyano önünde caka satmaktansa, av kitaplarına dalmayı yeğlerdi. Hiç değilse kulübe giderdi. Bu türlü müzikli toplantılara yüksekten bakardı o. Gene de bazı bazı, Bézuquet’lerin eczanesinde müzikli toplantı olduğu zamanlar, rastlantıyla geçiyormuş da şöyle bir uğramış gibilerden içeriye girer ve herkesi bir hayli yalvartıp yakarttıktan sonra, eczacının anasıyla birlikte “Şeytan Robert” düosunu söylemeye gönül indirirdi. Bunu işitmeyen hiçbir şey işitmemiş demektir bence. Bana sorarsanız, yüz yıl yaşayacak da olsam, onun o görkemli yürüyüşüyle piyanoya yaklaşmasını, dirseğini piyanoya dayayarak yüzünü ekşitmesini, vitrindeki şişelerin yeşil yansıması altında, Şeytan Robert’in şeytansı ve yabansı yüzüne öykünmeye çalışmasını hiçbir zaman unutamam. Tartarin piyanonun başına geçti mi koca salon titremeye başlardı. Büyük bir olayın eşiğinde olduğunu sezinlerdi herkes. Ortalığa derin bir sessizlik çökerdi. Bézuquet ana hem çalmaya, hem söylemeye başlardı:

Robert’im, canım sevgilim

Tüm varlığımla bağlandım sana

Bak, ne korkular içindeyim

Acı kendine, acı bana

Sonra hemen, “Haydi, Tartarin” diye fısıldar, bunun üzerine Tartarin’in kolları uzanır, yumrukları sıkılır, burun delikleri şişer ve gök gürültüsünü andıran gür sesiyle üç kez, “Hayır! Hayır! Hayır!” diye bağırırdı. Eczacının anası, “Acı kendine, acı bana” diye yineler, Tartarin yeniden, “Hayır! Hayır! Hayır!” yanıtını verir ve romans tamamlanmış olurdu. Gördüğünüz gibi, pek de uzun değildi söylediği, ama bizimki öyle yaman, öyle şeytansı bir biçimde söyler, öykünmeyi öylesine başarırdı ki, eczanede kim varsa tüyleri ürperirdi. “Hayır! Hayır! Hayır!”larını en azından dört beş kez söyletmeden yakasını bırakmazlardı.

En sonunda alnındaki terleri siler, bayanlara gülümser, baylara göz kırpar, başarısından mutlu olarak kulübe gider, hiç önemsemezmiş gibi, “Az önce Bézuquet’lerde ‘Şeytan Robert’ düosunu söyledim,” derdi.

İşin tuhafı, gerçekten şarkı söylediğini sanırdı.

4

ONLAR

Kentteki üstün durumunu bu değişik yeteneklerine borçluydu işte.

Ayrıca, herkesi kendine bağlamayı da bilirdi bu yaman adam.

Tarascon’da ordu Tartarin’den yanaydı. Emekli Şube Başkanı Yüzbaşı Bravida, “Tavşan gibi bir herif!” diye söz ederdi ondan. Boru mu bu? Elinden nice tavşanlar gelip geçmiş bir komutan olarak, tavşanın ne demek olduğunu bilen bir adamdı.

Yargıçlar, yöneticiler de Tartarin’den yanaydı. Yaşlı başkan Ladevèze birkaç kez, hem de duruşma ortasında: “Kişilikli bir adam!” demişti onun için.

Halk da Tartarin’den yanaydı. Boyu bosu, yürüyüşü, gürültüye pabuç bırakmaz türünden bir borazancıbaşı atını andıran havası, nereden çıktığı bilinmeyen kahramanlık ünü, kapısının önündeki küçük kundura boyacılarına dağıttığı çil kuruşlar onu memleketin Lord Seymour’u, Tarascon pazarlarının kralı durumuna getirmişti. Pazar akşamları, tüfeğinin ucunda bir şapka, sırtında Mısır kutnusundan bir ceketle avdan dönerken, rıhtım üzerindeki Rhône hamalları, önünde saygıyla eğilir, onun kıvrım kıvrım pazılarını birbirlerine göstererek, “Güçlü adam böyle olur işte,” diye fısıldaşırlardı. “Kat kat kas var herifte.”

Kat kat kas!

Bu sözleri ancak Tarascon’da işitebilirsiniz.

Bununla birlikte, sayısız yeteneklerine, kat kat kaslarına, halkın saygısına, Emekli Yüzbaşı Koca Bravida’nın övgülerine karşın, her şeye, her şeye karşın, Tartarin mutlu değildi. Bu küçük kentte yaşam çok zor geliyordu ona, bunaltıyordu. Tarasconlu büyük adam Tarascon’da sıkılıyordu. Haksız da sayılmazdı. Anasından kahraman doğmuş bir insan için, savaş düşleriyle, Güney Amerika ovalarındaki koşuların düşleriyle, çöl kumlarının, tayfunların, kasırgaların düşleriyle beslenmiş bir kişi için, her pazar şapka avına çıkmak, her gün silahçı Costecalde’ın dükkânında şapka avcılarının tartışmalarını çözümlemek çekilir şey miydi? Zavallı büyük adam! Üzüle üzüle eriyiverecekti, pisi pisine ölüp gidecekti böyle devam ederse.

Ufuklarını genişletmek için, pazar alanındaki kulübü unutabilmek için bahçesini Afrika bitkileriyle, baobaplarla doldurması boşunaydı. Silah üstüne silah, hançer üstüne hançer yığması boşunaydı. Ölümsüz Don Kişot gibi, gerçeğin acımasız pençesinden kurtulmak için düşsel romanlara sarılması boşunaydı. Hiçbir şey gideremiyordu serüven susuzluğunu, gidermek şöyle dursun, bir kat daha artırıyordu. Bu kör olası silahları her zaman karşısında görmek, sonu gelmez bir öfke ve kışkırtma içinde tutuyordu zavallıyı. Silahları, “Savaş istiyoruz! Savaş istiyoruz!” diye bağırıyorlardı. Baobabın dalları arasında uzun yolculuk yelleri esiyordu. Uzun yolculuk yelleri de kötü öğütler veriyordu. Gustave Aimard ile Fenimore Cooper’ın romanları yarasına tuz biber ekiyordu.

Yaz aylarının ağır ikindi saatlerinde, silahlarının ortasında yapayalnız kitap okurken, kaç kere kükreyerek yerinden fırlamış, kaç kere kitabını bir kenara atarak duvara koşup bir silah indirmeye yeltenmişti kim bilir!

Zavallıcık evinin içinde –hem de don gömlek– olduğunu unutuyordu bazı bazı. Okudukça coşuyor, coştukça okuyor ve en sonunda okuduklarını gerçek sanmaya başlıyor, bir balta ya da bir hançer kapıp sallıyor, “Sıkıysa gelsinler bakalım şimdi! Söyleyin onlara da gelsinler!” diye bağırıyordu.

Onlar mı? Onlar kimdi?

Bunu kendisi de pek bilmiyordu. Onlar! Onlar saldıran şeylerdi! Onlar savaşa atılanlardı! Onlar ısıranlar, pençe atanlardı! Onlar insanın kafa derisini yüzenler, uluyanlar, kükreyenlerdi! Onlar zavallı beyaz adamı bir direğe bağladıktan sonra çevresinde dans eden Siulardı! Kayalık Dağlar’da sallana sallana dolaşarak kandan kıpkırmızı olmuş diliyle yalanan boz ayılardı! Onlar, çöllerin Tuaregleri, Malezya’nın korsanları, Abruzzo’nun haydutlarıydı! Onlar, onlardı kısacası, savaş, yolculuk, serüven ve yengiydi.

Eşsiz Tarasconlu boşuna çağırıyordu onları, boşuna meydan okuyordu. Ne geldikleri vardı, ne gelecekleri. Tarascon’da ne işleri vardı?

Ama Tartarin bu, gene de bekliyordu onları, hele kulübe gittiği akşam saatlerinde.

5

TARTARIN KULÜBE GİDERKEN

Çevresi sımsıkı dinsizlerle çevrilmiş dindar bir şövalyenin yarma eylemine hazırlanması, Çin kaplanının savaş hazırlıkları, Oklahoma savaşçılarının cenge gidişi, bütün bunlar, askerlerin dönüş borusu çaldıktan tam bir saat sonra, yani akşamın dokuzunda, Tarasconlu Tartarin’in kulübe gitmek üzere tepeden tırnağa silahlanmasıyla karşılaştırılınca solda sıfır kalır.

Eşi görülmedik bir savaş hazırlığıdır onunki:

Sol elde okkalı bir muşta, sağ elde bir kılıçlı baston, sol cepte bir topuz, sağ cepte bir tabanca, göğüs üstünde, gömlekle ceket arasında bir Malezya hançeri. Ama zehirli ok filan arama! Böyle şeyler dürüst bir kahramana yakışmaz.

Yola çıkmadan önce bir zaman odasının sessiz karanlığında eğitimini yapar, duvarlara nişan alır, kaslarını oynatır, sonra maymuncuğunu alır, hiç acele etmeden, ağırbaşlılıkla bahçeye çıkardı. “İngilizler gibi beyler, İngilizler gibi! Cesaret dediğin böyle olur!..” Sonra da bahçenin o kurşun gibi ağır demir kapısını açardı. Ama ne açış! Dışarıda birkaç kez duvara çarpsın diye öyle sert bir biçimde açardı ki... Onlar kapının arkasında bulunsalardı, gümbürtüyü görürlerdi, ama bulunmazlardı ki...

Kapı açılır, Tartarin dışarıya çıkardı. Sağa sola şöyle bir göz atar, kapıyı sağlamca kilitleyip yola koyulurdu.

Avignon yolu üzerinde uyuz bir kedi bile arama. Kapılar kapalı, ışıklar sönmüş. Her yer karanlık. Uzaktan uzağa, Rhône’un sisleri arasında göz kırpan bir sokak feneri.

Tarasconlu Tartarin, görkemli ve dingin, karanlıkta ilerlemeye başlar, yürüdükçe adımları kaldırım taşlarını çınlatır, bastonunun demir ucu kaldırımlara çarptıkça kıvılcımlar saçardı. Bulvarlarda olsun, büyük, küçük sokaklarda olsun, her zaman yolun ortasından yürümeye özen gösterirdi. Tehlikeyi daha iyi görmek, her şeyden önce de geceleri bazı bazı Tarascon pencerelerinden düşen öteberilerden sakınmak için çok yerinde bir önlemdi bu. Ama bunca önlem almasına bakıp da korkak olduğunu sanmayın sakın. Hayır, hayır! Tartarin yalnızca kendini korurdu.

Tartarin’in korkmadığının en iyi kanıtı da kulübe kestirmeden gidecek yerde, kentin içinden, yani en uzun, en karanlık yollardan, Rhône Irmağı’nın uğursuzca ışıldadığı görülen bir sürü dar ve çirkin sokaktan geçerek gitmesiydi. Bu tehlikeli geçitlerin bir köşesinde onların birdenbire karanlıklar arasından fırlayıp üzerine atılmalarını beklerdi. O zaman göreceklerdi günlerini. Hele bir atılsınlardı bakalım! Ama kör talih hep alay ederdi zavallı adamla, Tarasconlu Tartarin’e böyle kötü bir karşılaşma fırsatını hiçbir zaman vermezdi. Bir köpeğe, bir sarhoşa bile rastlamazdı. Hiç kimse çıkmazdı karşısına.

Gene de asılsız uyarılarla gözlerini dört açtığı olurdu bazı bazı. Kuşkulu ayak sesleri, alçak sesle konuşmalar... Tartarin, “Dikkat! Dikkat!” diye mırıldanır, karanlığı dikkatle inceler, kulağını Kızılderililer gibi yere dayardı. Ayak sesleri yaklaşır, yaklaşır, konuşmalar seçilmeye başlardı. Hiç kuşkusu kalmazdı artık: En sonunda onlar geliyorlardı işte! Şuracıktaydılar! Göğsü inip inip kalkmaya başlar, gözleri çakmak çakmak olurdu. Jaguarlar gibi büzülür; korkunç bir savaş çığlığı kopararak sıçramaya hazırlanırdı, ama sıçramasına zaman kalmadan Tarascon ağzıyla konuşmalar işitilir ve sakin bir ses, “Oo, bizim Tartarin’miş,” derdi. “Haydi hoşça kal, Tartarin!”

Hay kör şeytan! Meğer onlar diye bekledikleri Costecalde’lardan dönen Bézuquet’ler değil miymiş?

Tartarin düş kırıklığının verdiği öfkeyle, “İyi geceler” diye homurdanır ve bastonunu havaya kaldırarak uçsuz bucaksız karanlığa dalardı.

Korkusuz Tartarin kulübün bulunduğu sokağa gelir, içeri girmeden önce kapının önünde bir süre dolaşırdı. En sonunda beklemekten yorulur, onların gelmeyeceklerini iyice anladıktan sonra, karanlıklara meydan okurcasına çevresine bir kez daha bakar ve öfkeyle, “Hiç! Hiç!” diye mırıldanırdı. “Hep böyle hiç!”

Yiğit Tartarin daha sonra, komutanla bir bezik partisi çevirmek için kulübe giderdi.

6

İKİ TARTARIN

Böylesine heyecana susamıştı, böylesine serüven delisiydi, böylesine uzun yolculukların özlemiyle yanıp tutuşuyordu da, Tarasconlu Tartarin neden hâlâ Tarascon’dan hiç çıkmamıştı? Olacak şey miydi bu?

Ama olmuştu işte, Tarascon’dan hiç ayrılmamıştı. Yaşı kırk beşi bulmuştu da bu gözü pek Tarasconlu bir gece bile Tarascon dışında yatmamıştı. Olgunluk çağına gelmiş hiçbir Provence’lının kaçırmak istemediği şu ünlü Marsilya yolculuğunu bile yapmamıştı. Fazla fazla Beaucaire’i bilirdi. Arada bir tek köprüden başka bir geçit bulunmadığına göre, Beaucaire de uzak bir yer sayılmazdı. Ama bu berbat köprüyü yel alıp götürürdü ikide bir, üstelik öyle uzun, öyle inceydi ki, Rhône’un öylesine geniş bir yerine kurulmuştu ki, nasıl söylemeli, gerisini siz anlayın artık. Tarasconlu Tartarin ayağını sağlam toprağa basmayı yeğlerdi her zaman.

Neden saklamalı? Kahramanımızın benliğinde birbirinden çok farklı iki kişilik vardı. Bilmem hangi din adamı, “Kendimde iki ayrı insanın varlığını duyuyorum,” dermiş. Tartarin’e de çok yaraşırdı bu söz: Don Kişot’un ruhunu taşıyordu içinde, aynı şövalyelik atılımları, aynı kahramanlık ülküsü, aynı serüven ve büyüklük tutkusuyla dolup taşmaktaydı. Yazık ki ünlü İspanyol soylusunun zayıf ve kemikli bedeninden yoksundu, bu nedenle de yaşamın bedensel gereklerine boş vermez, zırhını çıkarmadan yirmi gece geçiremez, kırk sekiz saati bir avuç pirinçle sürdüremezdi. Çok yağlı, çok ağır, çok duyarlı bir bedendi Tartarin’in bedeni, yumuşacıktı, ihmal edilmeye gelmezdi; yemesine, içmesine, rahatına düşkün bir bedendi... Ölümsüz Sancho Panza’nın ayakları üstünde koca göbekli, kısacık bir beden...

Bir bedende iki insan: Don Kişot ve Sancho Panza! Zıt kardeşler ne zor geçinirlerdi, bir düşünün! Savaşımların, anlaşmazlıkların bini bir paraydı. Lucien ya da Saint-Evremond bu iki Tartarin arasında, yani Tartarin-Kişot’la Tartarin-Sancho arasında ne güzel bir söyleşim yazardı, kim bilir! Örneğin Tartarin-Kişot, Gustave Aimard’ın romanlarını okuyarak aşka gelip, “Gidiyorum!” der. Tartarin-Sancho yalnız romatizmalarını düşünür. “Kalıyorum!” diye kestirip atar.

TARTARIN-KİŞOT, pek coşkun: “Tartarin, yengilerle donan!”

TARTARIN-SANCHO, çok sakin: “Sen önce fanilanı giy, Tartarin.”

TARTARIN-KİŞOT, daha coşkun: “Ah canım kamalar, canım palalar, topuzlar, canım çarıklar!”

TARTARIN-SANCHO, daha sakin: “Ah canım yelekler, sıcacık dizlikler, takkeler!”

TARTARIN-KİŞOT, kendinden geçer: “Bir balta... Bir balta verin bana, durmayın!..”

TARTARIN-SANCHO, hizmetçiyi çağırır: “Jeannette, çikolatamı getir!”

Elinde güzel kokulu, mis gibi çikolata ve sıcacık, tadına doyulmaz pirzolalarla Jeannette içeri girer. Tartarin-Kişot’un naraları, Tartarin-Sancho’nun kahkahaları arasında boğuluverir.

Tarasconlu Tartarin bu nedenle Tarascon’dan hiçbir zaman ayrılamamıştı işte.

7

ŞANGHAY’DA AVRUPALILAR -
YÜKSEK TİCARET - TATARLAR -
TARASCONLU TARTARIN SAHTEKÂRIN
BİRİ MİYDİ? - SERAP

Ama bir ara neredeyse büyük bir yolculuğa çıkıyordu Tartarin.

Şanghay’da yerleşmiş olan Tarasconlu Garcio-Camus kardeşler Tartarin’e acentelerinden birinde müdürlük önermişlerdi. Ne yalan söylemeli, tam ona göre bir yaşamdı bu. Büyük işler, yönetilmesi gereken bir sürü görevli, Rusya’yla, İran’la, Türkiye’yle ilişkiler, kısacası yüksek ticaret.

Bu yüksek ticaret deyimi Tartarin’in ağzında öylesine yüceydi ki...

Garcio-Camus kurumunun iyi bir yanı daha varmış: Tatarlar gelirmiş bazen oraya. O zaman, hemen kapılar kapanırmış. Tüm görevliler silahlanır, bayraklar çekilirmiş ve pencerelerden Tatarların üzerine bom, bom, bom!..

Söylemeye ne hacet! Tartarin-Kişot anlatılmaz bir sevinçle atlamıştı bu önerinin üzerine, yazık ki Tartarin-Sancho’nun bu taraklarda bezi yoktu. Güçlü olan da o, yani Tartarin-Sancho olduğu için bu iş sonuçlandırılamamıştı. Kentte çok söz edilmişti bu işten. Gidecek mi? Gitmeyecek mi? Kimi evet der, kimi hayır. Büyük bir olay olmuştu bu sorun. Sonuçta Tartarin gitmedi. Gitmedi, ama bu kadarı bile az onur sağlamadı kendisine. Tarascon için Şanghay’a gidecek olmakla gitmek arasında hiç fark yoktu. Tartarin’in ünlü yolculuğundan o kadar çok söz etmişlerdi ki en sonunda gidip de geldiğini sanmaya başlamışlardı. Akşam kulübe gittiği zaman, Şanghay’daki yaşam, töreler, iklim, afyon ve ünlü yüksek ticaret konusunda sorular yağdırıyorlardı.

Tartarin bu konuda epeyce bilgiliydi. İstenen bilgileri seve seve veriyordu. Gitgide kendisi de Şanghay’a gidip gitmediğini kesinlikle bilemez olmuştu. Öyle ki Tatarların saldırısından bilmem kaç yüzüncü kez söz ederken çok doğal bir biçimde, “O zaman hemen adamlarımı silahlandırır, çekerdim konsolosluk bayrağını direğe!” diyordu. “Sonra pencereden Tatarlara bom, bom, bom!” O bunları anlatırken bütün salon titriyordu.

“Öyleyse iğrenç bir yalancıymış bu sizin Tartarin.”

“Değil, sahiden değil! Tartarin yalancı değildi!”

“İyi ama Şanghay’a gidip gitmediğini de bilmesi gerekmez miydi?”

“Eh, hiç kuşkusuz, biliyordu da. Ne var ki...”

Yalnız sözlerimi iyi dinleyin! Güneylilerin yalancılık ünü konusunda kesin bir sonuca varmak gerekiyor artık. Güneyde yalancı yoktur, Kuzeylilerin yakıştırmasıdır bu. Marsilya’da da, Nîmes’de de, Toulouse’ da da, Tarascon’da da yoktur. Güneyli yalan söylemez, aldanır yalnızca. Her zaman doğruyu söylemez, ama söylediğini sanır. Yalan değildir onun yalanı, serap gibi bir şeydir...

Evet, serap! İnanmazsanız, güneye gidin, göreceksiniz. Güneşin her şeyin biçimini değiştirdiği, olduğundan daha büyük gösterdiği bir tuhaf ülkeyle karşılaşacaksınız. Montmartre tepesinden daha büyük olmayan Provence tepecikleri karlı dağlar gibi görünecek size. Nîmes’de biblo gibi minnacık bir ev görecek, Notre-Dame sanacaksınız. Neler, neler göreceksiniz daha!.. Güneyde bir tek yalancı varsa, o da güneştir. Neye dokunsa şişiriverir. En tantanalı, en parlak dönemlerinde Sparta neydi? Bir köy... Atina neydi? Fazla fazla bir ilçe merkezi. Gene de tarihte koca kentler gibi görünürler bize. Güneşin oyunlarıdır bunlar.

Bütün bunlardan sonra, Tarascon’u da aynı biçimde aydınlatan güneşin, bir emekli şube yüzbaşısı olan Bravida’yı dağ gibi bir komutan, bir şalgamı baobap, Şanghay’a gidecek olmuş bir adamı gitmiş bir adam yapmasına nasıl şaşarsınız?

8

HAYVANLAR CAMBAZHANESİ -
TARASCON’DA BİR ATLAS ASLANI -
KORKUNÇ VE GÖRKEMLİ KARŞILAŞMA

Şanlı başarıların, alnından öpüp yüzyıllık defne dallarıyla donattığı günlerden önce, Tarasconlu Tartarin’in nasıl bir yaşam sürdüğünü, basit bir çevrede geçen kahramanlık yaşamını, acılarını, sevinçlerini, düşlerini ve umutlarını anlattık, şimdi hiç gecikmeden öyküsünün en parlak sayfalarına ve benzersiz yazgısında bir dönüm noktası olan görülmemiş olaya gelelim.

Gene bir akşam, Silahçı Costecalde’ın dükkânında toplanılmıştı. Tarasconlu Tartarin, birkaç meraklıya, o zamanlar daha pek yeni olan iğneli tüfeğin nasıl kullanılacağını gösteriyordu. Birdenbire bir şapka avcısı kapıyı şırak diye açarak, “Aslan! Aslan!” diye bağırmasın mı! Bir şaşkınlık, bir gürültü, bir itişip kakışmadır gitti. Tartarin hemen süngüsünü kaptı. Costecalde kapıyı kapatmaya koştu. Herkes şapka avcısının başına üşüştü. Başladılar soru yağdırmaya, sonunda şunu öğrendiler: Mitaine Hayvanlar Cambazhanesi, Beaucaire panayırından dönerken, Tarascon’da birkaç gün mola vermeyi düşünmüş ve az önce boa yılanlarıyla, fok balıklarıyla, timsahlarla ve görkemli bir Atlas aslanıyla Château Alanı’na yerleşmiş.

Tarascon’da bir Atlas aslanı! Görülmüş şey değildi bu. Bu nedenle, aslan yürekli şapka avcıları nasıl da gururla bakıyorlardı birbirlerine, erkeklik simgesi yüzleri nasıl da ışıldıyordu, Costecalde’ın dükkânının bir köşesinde nasıl sessiz sessiz el sıkışıyorlardı. Heyecan öylesine umulmadık, öylesine büyüktü ki, hiç kimse söyleyecek söz bulamıyordu.

Hatta Tartarin bile! Titriyordu, yüzü sapsarıydı, iğneli tüfek hep elindeydi, tezgâhın önünde düşüncelere dalmıştı. Bir Atlas aslanı, öyle mi? Hem de şurada, şuracıkta, iki adımlık bir yerde, burnunun dibinde! Bir aslan! Yani en kahraman, en yırtıcı hayvan, bütün hayvanların kralı, düşlerinin en büyük avı, imgeleminde güzelim oyunlar oynayan toplulukların baş kahramanı.

Bir aslan, bir aslan! Hey Allahım!

Hem de bir Atlas aslanı! Büyük Tartarin’i bile aşan bir olaydı bu.

Birdenbire yüzüne kan yürüdü.

Gözleri parladı. İğneli tüfeği omzuna attı, Emekli Şube Yüzbaşısı Yiğit Komutan Bravida’ya döndü ve gök gürültüsünü andıran bir sesle, “Gidip bir görelim şunu, komutan!” dedi.

Ama önlemi elden bırakmayan Costecalde, çekine çekine, “Durun bakalım,” dedi. “Bizim iğneli tüfek de kaynamasın arada! Alıp gitmiyorsunuzdur inşallah!”

Ama Tartarin sokağın köşesini dönmüştü bile. Arkasında şapka avcıları sert ve gururlu adımlarla ilerlemeye başlamışlardı.

Cambazhanede büyük bir kalabalıkla karşılaştılar. Tarascon, böyle heyecanlardan, böyle görünümlerden uzun zamandır yoksun olan, kahramanlar yurdu Tarascon, soluğu Mitaine Cambazhanesi’nde almış ve bir saldırıda ele geçirmişti. Şişman Bayan Mitaine de son derece hoşnuttu bu durumdan. Sırtında kısa kolu bir Kâbil giysisi, ayak bileklerinde demir halkalar, bir elinde bir kırbaç, bir elinde yolunmuş ama canlı bir piliç vardı. Tarasconluları barakasına büyük bir kibarlıkla almıştı. Onun da kasları Tartarin’inki gibi kat kat olduğundan, uyandırdığı hayranlık, sergilediği hayvanlarınkinden hiç de aşağı kalmıyordu.

Tartarin’in içeriye silahla girişi herkesi buz gibi donduruverdi.

Kafeslerin önünde, korkuyu akıllarına bile getirmeden, rahat rahat dolaşırken, büyük Tartarin’in içeriye silahla girdiğini görünce bir korkudur çöktü herkesin yüreğine. Bu büyük kahraman içeriye silahla girdiğine göre, gerçekten korkulacak bir şey var demekti. Bir anda kafeslerin önü boşalıverdi. Çocuklar korkudan ciyak ciyak bağırmaya başladılar. Kadınların gözleri kapıya dikildi. Bu arada Eczacı Bézuquet de silahını alma bahanesiyle sıvışıverdi.

Ama Tartarin’in sonraki tutumu yeniden yüreklendirdi herkesi. Koca Tartarin yavaş yavaş, sakin sakin ilerlemeye başlamıştı. Başı yukarıda, göğsü ilerideydi. Fok balığının önünde durmadı bile. Boa yılanının çiğ pilici yediği kepek dolu, uzun kafese bakarak dudak büktü ve en sonunda aslanın kafesi önüne gelip durdu.

Ne korkunç, ne etkileyici bir karşılaşmaydı bu! Tarascon aslanıyla, Atlas aslanı karşı karşıya! Bir yanda bacaklarını açıp silahına dayanmış Tartarin, öbür yanda samanların arasına gömülmüş, ikide bir şapşal şapşal göz kırpan aslan, sarı perukalı dev hayvan! Sakin sakin birbirlerine bakıyorlardı.

İşin tuhafı, o zamana değin Tarasconluların suratına küçümseyen gözlerle bakıp esneyen aslan, iğneli tüfekten mi gıcık aldı, yoksa türünün can düşmanlarından biri karşısında bulunduğunu mu sezinledi nedir, birdenbire öfkeleniverdi. Önce solumaya, boğuk boğuk homurdanmaya başladı, ayaklarını gerdi, pençelerini açtı, sonra ayağa kalkıp kulaklarını dikti, yelesini oynattı ve tüyler ürpertici bir kükreyişle kükredi.

Bunun üzerine bir korku çığlığı koptu. Akılları başlarından giden Tarasconlular kapılara koştular. Hem de hep birden! Kadını, erkeği, çoluğu, çocuğu, bakkalı, çakkalı, şapka avcısı, hamalı, hepsi, hepsi, Yiğit Komutan Bravida bile. Bir Tartarin kımıldamadı. Öylece bekliyordu kafesin önünde, korkusuz ve kararlıydı, gözlerinden kıvılcımlar saçıyor, yüzünde tüm kentin tanıdığı o korkunç anlatım biçimleniyordu. Tartarin’in tutumunu ve parmaklıkların sağlamlığını gördükten sonra, şapka avcıları yavaş yavaş önderlerine yaklaştılar.

“İşte bir av, evet, bir av,” diye mırıldandığını duydular.

Tarasconlu Tartarin daha fazla bir şey söylemedi o gün.

9

SERABIN İŞİTİLMEDİK CİLVELERİ

Tarasconlu Tartarin daha fazla bir şey söylemedi o gün; ama gene de gereğinden fazla konuşmuştu.

Ertesi gün, Tarascon’da bir tek şey konuşuluyordu. Tartarin Cezayir’e aslan avına gidecekti. Siz de tanıksınız, değerli okurlar, adamcağız tek sözcük söylememişti bu konuda. Ama bilirsiniz, bu serap...

Bütün Tarasconlular bu