Sämtliche Erzählungen, Franz Kafka © 2009, Can Sanat Yayınları A.Ş. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının
yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2009 4. basım: Mayıs 2015, İstanbul E-kitap 1. sürüm Ekim 2015, İstanbul Mayıs 2015 tarihli 4. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Ayça Sabuncuoğlu

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design Kapak resmi: Komet

ISBN 978-975-07-2808-2

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

FRANZ KAFKA

BİR KAVGANIN TASVİRİ

ANLATILAR II

Almanca aslından çeviren Tevfik Turan

Franz Kafka’nın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Dönüşüm, 1986

Dava, 1999

Amerika, 2006

Ceza Kolonisinde: Anlatılar I, 2007

Babaya Mektup, 2008

Milena’ya Mektuplar, 2009

FRANZ KAFKA, 1883’te Prag’da doğdu. Kafka’nın ailesiyle olan ilişkisi, Yahudi asıllı oluşu, içinde yaşadığı toplum ve siyasal ortam, çevresine yabancılaşmasını kolaylaştırdı. 1906’da hukuk doktorasını tamamlayan Kafka’nın ilk yapıtları Bir Kavganın Tasviri ve Taşrada Düğün Hazırlıkları, 1912’den önce yayımlandı. 1912’den başlayarak Dönüşüm, Amerika, Dava adlı başyapıtları birbirini izledi. Ceza Kolonisinde adlı öyküsü –suç sorununu işlemesi açısından– Dava ile ilişkiliydi. 1924’te Viyana’da öldü ve Prag’da toprağa verildi. Şato adlı son romanı yarım kalan Kafka, yapıtlarında çağımız insanının korkularını, yalnızlığını, kendi kendine yabancılaşmasını ve çevresiyle iletişimsizliğini dile getirdi. Kafka, tüm yapıtlarının yakılmasını vasiyet etmiş olsa da, dostu Max Brod bu isteğini yerine getirmedi ve onun eserini XX. yüzyıl edebiyat tarihine kazandırdı.

TEVFİK TURAN, 1954’te İstanbul’da doğdu. İstanbul Üniversitesi’nde Alman Dili ve Edebiyatı, Sanat Tarihi ve Pedagoji okudu. 1981’den bu yana Hamburg Üniversitesi Türkoloji Kürsüsü’nde Türkçe okutmanlığı yapıyor. Yabancılar için bir Türkçe kitabı (Langenscheidts Praktisches Lehrbuch Türkisch), iki sözlük çalışması (Langenscheidt) var. Patrick Süskind’in Güvercin, Herr Sommer’in Öyküsü ve Kontrbas adlı yapıtlarının yanı sıra Sten Nadolny’nin Yavaşlığın Keşfi, Walter Benjamin’in Tek Yol ve Berlin’de Çocukluk, Peter Handke’nin Kalecinin Penaltı Anındaki Endişesi ve Solak Kadın, Ernst Jandl’ın Daha İyisi Saksofon, Cees Noteboom’un İşte Şu Hikâye adlı kitaplarını dilimize kazandırdı.

Yazarın ardında
bıraktığı anlatılar

BİR KAVGANIN TASVİRİ

Ve insanlar giyimleri içinde

çakıllarda salınarak gezinir

bu büyük göğün altında

uzaktaki tepelerden

uzaktaki tepelere uzanan.

I

Daha saat on ikiye doğru birkaç kişi kalktı, eğildiler, birbirlerine ellerini uzattılar, çok güzel geçtiğini söylediler, sonra da büyük kapı açıklığından, giyinmeye, hole çıktılar. Evin hanımı odanın ortasında durmuş, kıvrak reveranslar yapıyor, bu arada elbisesinde narin kıvrımlar meydana geliyordu.

Küçücük bir masada oturmuş –ince, aşağı doğru açılan üç bacağı vardı– üçüncü kadeh Benediktiner’imi1 içiyor, içerken de aynı zamanda, kendim için seçip küçük bir yığın halinde üst üste dizdiğim kurabiyeleri seyrediyordum, ince bir lezzetleri vardı.

Derken, yeni tanıdığım adam yanıma geldi ve uğraştığım şeye biraz dalgınca bakıp gülümseyerek, titrek bir sesle şöyle dedi: “Yanınıza geldiğim için kusura bakmayın. Fakat şimdiye kadar yan odalardan birinde benim kızla baş başa oturuyordum. Saat on buçuktan beri, hiç o kadar uzun bir zaman geçmiş değil. Bunu size söylediğim için kusura bakmayın. Birbirimizi tanımıyoruz ki. Değil mi, merdivende rastlaşıp kibarca birkaç çift laf etmişliğimiz var, şimdi de kalkmış, size birden benim kızdan bahsediyorum, –ne olur– kusura bakmayın, mutluluk içimde kalmaya dayanamıyor, başka çare bulamadım. Burada da başka tanıdıklarım olmadığına göre, güvenebileceğim –.”

Böyle konuştu. Üzgün üzgün adama baktım –çünkü ağzımdaki meyveli kek lokmasının tadı iyi değildi– ve epeyce kızarmış yüzüne karşı dedim ki: “Gözünüze güvenilir göründüğüm için memnunum, fakat bunu bana anlattığınız için de üzgünüm. Siz kendiniz de –bu kadar şaşkın olmasaydınız– hissederdiniz, yalnız oturmuş, konyak içmekte olan bir adama seven bir kızdan bahsetmenin ne kadar uygunsuz olduğunu.”

Ben bunu söyleyince adam bir hamlede oturdu, arkasına iyice yaslanıp kollarını indirdi. Sonra kollarını dirseklerinden bükerek arkaya dayadı ve oldukça yüksek bir sesle kendi kendine konuşmaya başladı: “Orada, odada bir başımıza – oturduk – Anna’cığımla ve ben onu öptüm – öptüm – onu ben – onu – ağzından, kulağından, omuzlarından.”

Yakında bir yerde ayakta durmakta olan ve canlı bir sohbette bulunduğumuzu tahmin eden birkaç bey esneye esneye yanımıza geldi. Onun için ayağa kalktım, yüksek sesle dedim ki: “İyi, istiyorsanız giderim; ama çılgınca bir şey olur şimdi Laurenzi Tepesi’ne çıkmak, çünkü hava serin daha, biraz da kar yağdığından yollar kızak pisti gibi. Ama istiyorsanız, katılırım size.”

Önce şaşarak yüzüme baktı, etli ve kırmızı, ıslak dudaklarla çevrili ağzını açtı. Ama sonra, yanımıza iyice yaklaşmış olan beyleri görünce, güldü, kalkıp dedi ki: “Gidelim ya, serinlik iyi gelecek, üstümüze başımıza hem sıcak hem duman sinmiş, belki biraz sarhoşum da, gerçi o kadar çok içmedim, evet, veda edelim, sonra da gidelim.”

Böylece evin hanımına gittik, adam kadının elini öperken beriki dedi ki: “Gerçekten, yüzünüzün bugün bu kadar mutlu olmasından çok memnunum, yoksa hep ne kadar ciddidir, sıkkındır yüzünüz.” Bu sözlerdeki iyilik adamı duygulandırdı, o da kadının elini bir daha öptü; kadın gülümsedi.

Holde bir hizmetçi kız duruyordu, şimdi ilk defa görüyorduk onu. Bize paltolarımızı tuttu, sonra da eline küçük bir fener alıp önümüzdeki merdiveni aydınlattı. Evet, kız güzeldi. Boynu çıplaktı ve çenesinin altından siyah bir kadife şeritle çevrelenmişti; dökümlü bir elbise içindeki vücudu, önümüz sıra inip lambayı tutarken, hoş bir kıvrımla bükülüyordu. Yanakları kızarmıştı, çünkü şarap içmişti, dudakları da yarı açıktı.

Merdivenin alt başında lambayı bir basamak aşağıya koydu, biraz sendeleyerek tanıdığıma doğru bir adım attı, onu kucakladı, öptü ve kucakladığı gibi kaldı. Ancak ben eline bir madenî para tutuşturduğumda, uykulu uykulu kollarını açıp adamı bıraktı, yavaş yavaş evin küçük giriş kapısını açtı ve bizi geceye yolcu etti.

Eşit bir ışıkla aydınlanmış boş sokağın üzerinde, hafif bulutlu ve böyle olduğu için daha da genişleyen gökyüzünde büyük bir ay vardı. Yerde narin bir kar seriliydi. Yürürken insanın ayağı kayıyor, onun için ufak ufak adım atmak gerekiyordu.

Açık havaya tam çıkmıştık ki, anlaşılan birden büyük bir neşeye kapıldım. Cüretle bacaklarımı kaldırıyor, eklemlerimi kıtırdatıyor, sanki bir arkadaşım köşeyi dönüp kaybolmuş gibi, bir isim çağırarak sokağı çınlatıyor, şapkamı yukarı fırlatıp gösterişli hareketlerle tekrar tutuyordum.

Tanıdığım ise aldırmadan yanım sıra yürüyordu. Başını eğik tutuyordu. Konuşmuyordu da.

Buna şaşırdım, çünkü topluluk artık etrafında olmayınca sevincinin onu deliye döndüreceğini beklemiştim. Ben de sessizleştim. Tam sırtına neşesini kamçılayıcı bir şaplak indirmiştim ki, utanıverdim ve elimi beceriksizce geri çektim. İşime yaramayacağı için de ceketimin cebine soktum.

Böylece susarak yürüdük. Ayaklarımızın çıkardığı sese dikkat ediyordum ve tanıdığımla uygun adımda kalmayı beceremeyişime aklım ermiyordu. Bu biraz heyecanlandırdı beni. Ay parlaktı, insan etrafını iyi görebiliyordu. Şurada burada birileri pencereye dayanmış, bizi seyrediyordu.

Ferdinand Caddesi’ne geldiğimizde, tanıdığımın bir melodi mırıldanmaya başladığını fark ettim; sesi çok alçaktı, ama ben duyuyordum. Bunu bana hakaret olarak aldım. Benimle niçin konuşmuyordu? İhtiyacı yoktuysa, niye rahat bırakmamıştı beni? Kızgın kızgın, onun yüzünden sehpamda bıraktığım o güzelim tatlı kurabiyeleri hatırladım. Benediktiner’i de hatırladım ve biraz keyfim yerine geldi, neredeyse coştum denebilir. Ellerimi kalçalarıma dayayıp yalnız başıma gezmeye çıktığımı kurdum. Bir toplulukta bulunmuştum, nankör bir genci mahcubiyetten kurtarmıştım, şimdi de mehtapta yürüyüş yapıyordum. Gündüz dairede, akşam insanlarla beraber, gece sokaklarda ve ölçüyü taşıran hiçbir şey yok. Tabiiliği sınırsız bir yaşam tarzı!

Yok, tanıdığım hâlâ arkamdan geliyordu, hatta, geride kaldığını fark edince adımlarını sıklaştırıyordu ve bunu tabii bir şeymiş gibi yapıyordu. Ben ise, “bir yan sokağa sapmak acaba uygun olmaz mı” diye düşünüyordum, öyle ya, beraberce yürüyüş yapmakla yükümlü değildim. Yalnız başıma eve gidebilirdim, kimse de bana engel olamazdı. Odamda, masadaki demir iskeletli ayaklı lambayı yakardım, lime lime olmuş Şark halısının üstünde duran kolçaklı sandalyeme otururdum. – Bu noktaya geldiğimde, üstüme o bitkinlik çöktü: ne zaman evime dönüp gene boyalı duvarların arasında, arka duvardaki altın çerçeveli aynaya bakınca alçalıyormuş gibi görünen döşemenin üzerinde yalnız başıma saatler geçireceğimi düşünsem kapılmadan edemediğim bitkinlik. Ayaklarım yoruldu, artık ne olursa olsun eve gidip yatağıma yatmaya karar vermiştim ki, şimdi, ayrılırken tanıdığıma veda etmemin gerekip gerekmeyeceği konusunda şüpheye düştüm. Fakat veda etmeden çekip gidemeyecek kadar korkak, yüksek sesle veda edemeyecek kadar da bitkindim, onun için gene olduğum yerde dikilip kaldım, ayın aydınlattığı bir bina duvarına dayanıp bekledim.

Tanıdığım neşeli adımlarla geldi, herhalde biraz da endişelenmişti. Elinden geleni yapıyordu, gözlerini kırpıştırıyor, kollarını omuz hizasına kaldırıyor, siyah, sert bir şapkanın örttüğü başını ani hareketlerle yukarıya, yüzüme doğru uzatıyordu ve bütün bunlarla, burada onun eğlenmesi için sahnelemekte olduğum şakayı gayet iyi takdir etmekte olduğunu göstermek istiyor gibiydi. Çaresiz kalmıştım, alçak sesle dedim ki: “Eğlenceli bir akşam.” Bu arada ağzımdan başarısız bir gülüş çıktı. Şu cevabı verdi: “Evet, hem siz gördünüz mü, hizmetçi kızın da beni nasıl öptüğünü?” Konuşamıyordum, çünkü boğazım gözyaşlarıyla doluydu, onun için, sessiz kalmayayım diye, posta kornosu çalar gibi yapmaya çalıştım. Adam önce kulaklarını tuttu, sonra dostane bir minnettarlıkla sağ elimi sıktı. Elim soğuk gelmiş olmalı, çünkü hemen bıraktı ve dedi ki: “Eliniz çok soğuk, hizmetçi kızın dudakları daha sıcaktı, hem de nasıl.” Anlayışla başımı salladım. Fakat sevgili Tanrıma bana dayanıklılık vermesi için yalvarırken, dedim ki: “Evet, haklısınız, eve dönelim, geç oldu ve yarın daire var; bir düşünün, insan orada uyuyabilir elbet, ama doğrusu bu değil. Haklısınız, eve gidelim.” Bu arada ona elimi uzattım, sanki mesele kesin olarak halledilmiş gibi. O ise gülümseyerek benim dediklerime cevap vermeye başladı: “Evet, haklısınız, böyle bir gece yatakta uyuyup harcamaya gelmez. Bir düşünün, insan nice mutlu düşünceyi boğar yorganının altında, yatağında yalnız başına uyurken; ve nice mutsuz rüyayı ısıtır gene o yorganıyla.” Ve bu buluşundan duyduğu sevinçle, göğsümün hizasından –daha yukarıya boyu yetmiyordu– ceketimi yakalayıp beni sertçe, keyifle sarsaladı; sonra gözlerini kısıp samimi bir tavırla dedi ki: “Biliyor musunuz, komiksiniz siz.” Bu arada gene yürümeye başladı, ben de farkına varmadan onu takip ettim, çünkü ortaya atıverdiği o laf kafamı kurcalıyordu.

Önce sevindim, çünkü bu bende bir şey bulunduğunu sandığını gösteriyordu, gerçi bende olmayan bir şeydi, ama olduğunu sanmasıyla onun ilgisini uyandırıyordum. Böyle bir ilişki beni mutlu eder. Eve gitmediğim için memnundum ve tanıdığım, bana öbür insanlardan daha çok değer verdiği için ve bunu bana önce kazanmam gerekmeden verdiği için, benim için çok değerli biri haline gelmekteydi. Yüzüne sevgi dolu gözlerle baktım. Düşüncelerimde onu tehlikelere karşı koruyordum, özellikle çapkın rakiplere ve kıskanç erkeklere karşı. Hayatı benim için kendiminkinden bile kıymetli hale geldi. Yüzünü güzel buluyordum, kadınlar konusunda şansının yaver gitmesinden gurur duyuyor, bu akşam iki kızdan aldığı öpücükleri ben de onunla paylaşıyordum. Ah, ne eğlenceliydi bu akşam! Tanıdığım yarın Bayan Anna’yla konuşacak; önce sıradan şeyler, tabii ki, ama sonra birdenbire şöyle diyecek: “Dün gece biriyle beraberdim, Anna’cığım, eminim senin hiç görmüş olmadığın türden bir adamla. Görünüşü –nasıl tarif edeyim– sallana sallana hareket eden bir sırık, üzerine sarı benizli, siyah saçlı bir kafa biraz beceriksizce takılıvermiş. Vücuduna bir sürü ufacık, cart renkli, sarımsı çaput asılmış; dün onu tamamen örtüyordu bunlar, çünkü gecenin rüzgârsız havasında üstüne yapışıyorlardı. Yanımda utangaç utangaç yürüyordu. Sen, sevgili Anna’cığım, öpmeyi öylesine iyi bilen Anna’m, biliyorum, sen olsaydın biraz güler, biraz da korkardın, ama ben, ruhum sana duyduğu aşk içinde hepten eriyip gitmiş halde, onun orada olmasından sevinç duyuyordum. Belki mutsuz, onun için de hiç sesini çıkarmıyor, ama insan onun yanında gene de bitmek bilmeyen, mutlu bir huzursuzluk içinde oluyor. Dün, biliyorsun, sırtım kendi mutluluğumdan iki büklümdü, ama neredeyse seni filan unutmuşum. Bana öyle geldi ki, nefes alıp verişiyle o dümdüz göğsünden yıldızlı gökyüzünün sert kubbesi yükseliyordu. Ufuk yarılıp açılıyor, alev almış bulutların altında manzaralar besbelli sonsuza kadar uzanıyordu, bizi nasıl mutlu ediyorlarsa öyle. – Tanrım, nasıl da seviyorum seni Anna’cığım ve senin öpücüğün benim için bir manzaradan daha değerli. Bırakalım adamın lafını da sevelim birbirimizi.”

Sonra yavaş yavaş yürüyerek rıhtıma ayak bastığımızda, gerçi tanıdığıma bu öpücükler yüzünden gıpta ediyordum, ama neşeyle karışık olarak, benim kendisine göründüğüm halimle, bana karşı içinden mutlaka duyduğu utancı da hissediyordum.

Böyle düşünüyordum. Ama düşüncelerim karışıyordu o sırada, çünkü Moldau2 ile karşı kıyıdaki semtler bir karanlık içindeydi. Sadece birkaç ışık yanıyor ve seyreden gözlerle oynuyordu.

Parmaklığın önünde duruyorduk. Ben eldivenlerimi giydim, çünkü sudan beriye soğuk soğuk esiyordu; sonra bir sebebi olmaksızın iç çektim, insan geceleyin bir nehir karşısında herhalde nasıl yaparsa öyle, sonra da yola devam edecektim. Ama tanıdığım suya bakıyor, hiç kıpırdamıyordu. Sonra parmaklığa daha da yaklaştı, dirseklerini demire dayadı ve alnını avuçlarının içine aldı. Bu bana çılgınca bir şey gibi geldi. Üşüyordum, ceketimin yakasını kaldırdım. Tanıdığım uzandı, vücudunun üst kısmını, ki göğsü şimdi kollarına abanmıştı, parmaklığa yasladı. Mahcubiyetimden bir acele konuşmaya başladım, esnememi bastırmak için: “Değil mi ama, garip bir şey aslında, olsa olsa ancak gecenin gücü yetiyor, bizi iyice hatıraların içine daldırmaya. Şimdi mesela şunu hatırlıyorum: Bir keresinde bir nehir kenarında bir bankta, pek çarpık bir vaziyette oturuyordum. Kolum bankın tahta kolçağında, başım koluma dayalı, öbür kıyının bulutumsu dağlarını görüyor, plaj otelinde birinin hafif hafif keman çalışını dinliyordum. İki kıyıdan da, arada sırada dumanları parlayan trenler geçiyordu.” – Böyle konuşuyor, zorlana zorlana laf arayarak, acayip durumlarda geçen aşk hikâyeleri uydurmaya çalışıyordum; biraz kabalık ve temiz bir kötek de eksik olmasa olurdu.

Ama daha ilk kelimeleri anca ağzımdan çıkarmıştım ki, tanıdığım kayıtsızlıkla ve beni hâlâ orada gördüğüne şaşarak –bana öyle geldi– yüzünü dönüp dedi ki: “Görüyor musunuz, hep böyle olur. Bugün, topluluğa katılmadan önce bir de akşam gezintisi yapmak için merdivenden inerken, kızarmış ellerimin beyaz manşetlerin içinde nasıl sallanıp durduğuna ve bu işi ne de alışılmadık bir neşe içinde yaptıklarına şaşmıştım. O sırada macera bekliyordum. Hep böyle olur.” Yürümeye başlamıştı bile, bunları önemsiz bir şeymiş, ufak bir gözlemmiş gibi söylerken.

Fakat beni çok etkiledi ve kendisi için benim uzun boyumun belki nahoş bir şey olabileceği içime acı verdi, benim yanımda belki fazla kısa görünüyordu. Ve böyle olması, her ne kadar gece de olsa ve neredeyse kimseye rastlamıyor idiysek de, içimi alabildiğine eziyordu, öyle ki, sırtımı eğerek yürüyordum ve ellerim adım atarken dizlerime değiyordu. Fakat tanıdığım niyetimi anlamasın diye, duruşumu pek yavaştan, büyük sakınımla değiştirdim ve Nişancılar Adası’nın ağaçları üzerine, köprü lambalarının nehirdeki yansıması üzerine bir şeyler söyleyerek dikkatini benden başka taraflara çekmeye çalıştım. Ama o birdenbire dönerek, yüzünü bana çevirip anlayışlı bir tavırla dedi ki: “Niçin böyle yürüyorsunuz ki? İki büklüm olmuşsunuz, neredeyse benim kadar kısalmış boyunuz!”

Bunu iyilik göstererek söylediğinden, şu cevabı verdim: “Olabilir. Fakat bu duruş bana rahat geliyor. Ben oldukça zayıf bünyeli biriyim, biliyor musunuz, vücudumu dik tutmak da çok zor geliyor. Öyle kolay iş değil bu; boyum çok uzun –”

Biraz güvenmez bir edayla dedi ki: “Sizin aklınıza öyle esmiş, hepsi bu. Daha önce dimdik yürüyordunuz sanırım, hem o topluluk içinde de duruşunuz pekâlâ yerindeydi. Hatta dans ettiniz, etmediniz mi? Hayır mı? Ama dimdik yürüyordunuz gene de, şimdi de pekâlâ başarırsınız.”

Israrla cevap verdim, hiç olmaz bir şeymiş gibi elimi salladım: “Evet, evet, dik yürüyordum. Ama siz beni küçümsüyorsunuz. Ben görgü nedir bilirim, onun için de eğik yürüyorum.”

Ama bu ona basit gelmedi, mutluluğundan aklı şaşmış olduğundan söylediklerim arasındaki bağı anlamadı, “Eh, nasıl isterseniz,” demekle yetinip Değirmen Kulesi’nin saatine baktı, neredeyse biri gösteriyordu.

Bense kendi kendime dedim ki: “Ne kadar kalpsiz bu insan! Ne kadar anlamlı ve açık, benim şu mahviyet dolu sözlerim karşısındaki kayıtsızlığı! Kendisi mutlu işte, zaten mutlu insanların âdetidir, etraflarında her ne olup bitiyorsa tabii bulmaları. Mutlulukları her şeyin arasında pırıl pırıl bir bağ kurar. Şimdi suya atlayacak olsam veya bu kemerin altında kaldırıma serilip sancılar içinde kıvranıyor olsam bile, o bunu huzur içinde, kendi mutluluğunun bir tarafına yerleştirir. Evet, bir içinden gelmeyegörsün –mutlu biri o kadar tehlikelidir, bundan şüphe yok– beni yol kesen bir katilmişim gibi öldürür bile. Orası kesin, ben de ödlek olduğumdan, dehşete kapılır, bağırmaya bile cesaret edemem. –Tanrı aşkına!– Ürküntüyle etrafıma baktım. Uzaktaki, kare kare siyah camları olan bir kahvehanenin önünde bir polis memuru usulca kaldırıma iniyordu. Kılıcı engel oluyordu biraz, eline alınca pek daha güzel oldu bu iş. Hele bu kadar uzaklıktan adamın hafiften keyif çığlıkları attığını duyduğumda, eğer tanıdığım beni öldürecek olursa, beni kurtaramayacağından emin oldum.

Fakat şimdi aynı zamanda, ne yapmam gerektiğini de anlamıştım, çünkü tam da dehşet verici olaylardan önce bir azimdir gelir üzerime. Koşup kaçacaktım. Gayet kolaydı. Şimdi, soldaki Karl Köprüsü’ne saparken, bir hamlede sağa, Karl Sokağı’na atlayabilirdim. Eğri büğrü bir sokaktı, karanlık bina girişleri ve henüz açık olan tavernalar vardı; ümitsizliğe kapılmam gerekmezdi.

Rıhtımın sonundaki kemerin altından çıktığımızda, kollarımı kaldırıp bir koşu sokağa girdim; fakat kilisenin küçük kapılarından birinin hizasına geldiğimde düştüm, çünkü orada bir basamak vardı, görmemiştim. Bir patırtı oldu. En yakın fener uzaktaydı, ben karanlıkta yatıyordum. Karşıdaki tavernadan şişman bir kadın elinde isli bir lambayla çıktı, sokakta ne olduğuna bakmak için. Çalınmakta olan piyano sustu, bir adam gelip bu arada yarı açılmış olan kapıyı iyice açtı. Basamaklardan birine koca bir tükürük fırlattı ve bir yandan kadını göğüslerinin arasından gıdıklarken, her ne olmuşsa, önemli bir şey olmadığını söyledi. Bunun üzerine arkalarını döndüler ve kapı gene kapatıldı.

Ayağa kalkmaya çalışırken gene düştüm. “Yerler buzlu,” dedim ve dizimde bir acı hissettim. Ama gene de, tavernadan çıkanların beni göremeyişlerine sevindim, onun için de alacakaranlığa kadar burada yatıp beklemek gözüme en rahat şey gibi göründü.

Tanıdığım herhalde yalnız başına köprüye kadar yürümüştü, benim ayrıldığımı fark etmeden, çünkü ancak bir süre geçtikten sonra yanıma geldi. Merhametle üzerime eğilip beni yumuşacık eliyle okşarken onu şaşırmış gibi görmedim. Elini elmacıkkemiklerimde bir aşağı bir yukarı gezdirdi, sonra o kalın parmaklarından ikisini dar alnıma koydu: “Canınızı acıttınız, değil mi? Yerler buzlu, insan dikkatli olmalı – başınız acıyor mu? Acımıyor mu? Ha, diziniz demek.” Hikâye anlatırmış gibi, nağmeli bir tonla konuşuyordu, üstelik, bir dizdeki gayet uzak bir acıdan bahseden, hoş bir hikâye. Kollarını da oynatıyordu, ama beni kaldırmayı düşündüğü yoktu. Başımı sağ elime dayadım –dirseğim bir kaldırım taşının üzerindeydi– ve unutmayayım diye çabucak dedim ki: “Niçin sağ tarafa koştum, bilmiyorum aslında. Ama bu kilisenin –adı nedir, bilmiyorum, ah, ne olur kusuruma bakmayın– kemerlerinin altından bir kedinin geçtiğini gördüm. Küçük bir kediydi, tüyleri açık renkliydi. Onun için fark ettim. – Yoo, hayır, o değildi, affedersiniz, ama insanın kendini gün boyunca dizginlemesi yeterince bir külfet. İnsan bu külfeti karşılamak için uyur tabii, uyumayınca da başımıza saçma sapan şeylerin geldiği nadir değildir, ama yanımızdaki insanların yüksek sesle buna şaşkınlık göstermesi nezaket sayılmaz.”

Tanıdığımın elleri ceplerindeydi, boş köprüye baktı, sonra Haç Efendileri Kilisesi’ne, sonra da gökyüzüne, bulutsuzdu. Beni dinlemediği için, ürkekçe şöyle dedi: “Ee, neden konuşmuyorsunuz, dostum; fena mısınız? Sahi, neden ayağa kalkmıyorsunuz ki? Soğuk burası, üşüteceksiniz, hem Laurenzi Tepesi’ne çıkacaktık ya.”

“Tabii,” dedim, “affedersiniz,” ve kendi başıma ayağa kalktım, ama kuvvetli bir acı duyarak. Sendeledim ve durduğum noktadan emin olabilmem için bakışlarımı Dördüncü Karl’ın heykeline dikmem gerekti. Fakat ay ışığı beceriksizlik etti ve Dördüncü Karl’ı da harekete geçirdi. Buna şaştım, ayaklarımsa –eğer ben duruşumla yatıştırmazsam– Dördüncü Karl’ın devrilebileceği endişesiyle çok daha sağlam basmaya başladı. Daha sonra bu zahmetim gözüme faydasız göründü, çünkü Dördüncü Karl gene de devrildi, tam aklıma güzel, beyaz elbiseli bir kızın beni sevdiği geldiği anda.

Fuzuli işler yapıyorum, çok şeyi de kaçırıyorum. Ne mutlu bir fikirdi bu, kızla ilgili olan! – Hele ay benim üstüme de ışımakla ne büyük dostluk gösteriyordu ve ben alçakgönüllülüğümden köprü kulesinin kemerinin altında dikileyim derken fark ettim ki, ayın her şeyi ışıtması sadece tabii bir şeydi. Onun için sevinçle kollarımı açtım, ayın tadına iyice varmak için. – Derken aklıma şu mısralar geldi:

Sıçrayarak geçtim sokakları

sarhoş bir koşucu gibi

yükseklerde seke seke

ve kollarımı rahatça uzatıp ağrısızca, zahmetsizce yüzme hareketleri yaparak ilerlerken hafiflik hissettim. Başımı pek güzel serin havaya vermiştim, beyaz elbiseli kızın sevgisi beni kederli bir coşkuya salıyordu, çünkü sanki sevgiliden de, onun oturduğu çevrenin bulutumsu dağlarından da uzaklara doğru yüzüyormuşum gibi geliyordu. – Ve bir zamanlar, şimdi belki hâlâ yanım sıra yürüyen mutlu bir tanıdıktan nefret ettiğimi hatırlıyor, hafızam böyle tali şeyleri bile saklayacak kadar kuvvetli olduğu için seviniyordum. Çünkü hafızanın taşıyacağı çok şey vardır. Böylece, birdenbire bütün yıldızları adlarıyla bilir oldum, hiçbir zaman öğrenmediğim halde. Evet, acayip adlardı bunlar, akılda tutması zor, ama ben hepsini, hem de tastamam biliyordum. İşaretparmağımı havaya kaldırıyor, yüksek sesle tek tek hepsinin adını söylüyordum. – Ama bu yıldız adı sayma işini pek sürdüremedim, çünkü yüzmeye devam etmem gerekiyordu, iyice batmak istemiyorsam. Fakat daha sonraları kimse karşıma çıkıp da kaldırımda herkesin yüzebileceğini, bunun anlatılmaya değer bir şey olmadığını söylemesin diye, hızla parmaklığın üstüne çıktım ve karşılaştığım her aziz heykelinin etrafını yüze yüze dolaştım. – Beşincisinde, tam ben kendimi iyi hesaplanmış kulaç darbeleriyle kaldırımın üzerinde tutarken, tanıdığım elimi yakaladı. İşte, gene kaldırımın üstünde ayaktaydım, dizimde de bir acı hissediyordum. Yıldızların adlarını unutmuştum, o sevgili kızınsa sadece beyaz bir elbise giymiş olduğunu hatırlıyordum, ama bu kızın aşkına inanmak için elimde hangi sebeplerin bulunmuş olduğunu hiç mi hiç hatırlayamıyordum. İçimde hafızama karşı büyük ve alabildiğine haklı bir öfke ve kızı kaybedebileceğim endişesi yükseldi. Onun için bütün gücümle, durmak bilmeden “beyaz elbise, beyaz elbise” diye tekrarladım, hiç değilse bu bir tek işaret sayesinde kızı elimde tutabilmek için. Ama hiç faydası olmadı. Tanıdığım ha bire konuşarak yanıma yaklaştıkça yaklaştı, sonra, tam ben onun söylediklerini anlamaya başladığım anda, beyaz bir ışıltı narin sıçramalarla köprü korkuluğu boyunca ilerledi, köprü kulesinin altından geçip karanlık sokağa atladı.

“Hep sevmişimdir,” dedi tanıdığım, Azize Ludmila heykelini göstererek, “bu meleğin ellerini, soldakinin. Narinliğinin haddi hududu yoktur, açtığı parmakları titrer durur. Fakat bu akşamdan itibaren bu eller umurumda değil, bunu rahatça söyleyebilirim, çünkü öyle eller öptüm ki...” Derken bana sarıldı, elbiselerimi öptü, başını vücuduma çarpmaya başladı.

Dedim ki: “Evet, evet. İnanırım. Şüphem yok,” ve açıkta kaldıkları kadar, baldırlarını çimdikledim. Ama hissetmiyordu. Şöyle dedim kendime: “Niçin bu insanla beraber yürüyorsun? Onu sevmiyorsun, ondan nefret de etmiyorsun, çünkü onun mutluluğu sadece bir kıza bağlı, üstelik kızın beyaz elbiseli olduğu bile kesin değil. Demek ki bu insan senin umurunda değil –tekrar et– umurunda değil. Ama tehlikesiz biri de, görüldüğü üzere. Öyleyse yürümeye devam et onunla, Laurenzi Tepesi’ne doğru, çünkü zaten yola çıkmışsın bu güzel gecenin ortasında, ama bırak onu, konuşsun, sen de kendi usulünce eğlen, kendini –alçak sesle söyle bunu– en iyi böyle korursun.”

II

Eğlenmeler veya

Yaşamanın İmkânsız Olduğunun İspatı

1. Binicilik

Derken alışılmadık bir maharetle tanıdığımın omuzlarına atlayıverdim ve onu, yumruklarımla sırtını döverek, hafif bir tırısa kaldırdım. Fakat o biraz isteksizce yalpaladığı, hatta bazen durakaldığı için, çizmelerimle birkaç kere karnına vurdum, açılsın diye. Başardım da, iyi bir hızla ilerleyip akşamın çöktüğü büyük, ama henüz hazırlanıp bitmemiş bir muhitin içlerine doğru girdik.

Binicilik yaptığım şose taşlıydı ve epey yokuştu, ama tam da bu hoşuma gidiyordu, bıraktım, daha da taşlı, daha da yokuş oldu. Tanıdığım tökezledikçe hemen saçlarından tutup yukarı çekiyor, inledikçe kafasını yumrukluyordum. Bu arada, böyle keyfim yerinde olunca bu akşam gezintisinin benim için ne kadar sağlıklı bir şey olduğunu hissediyor, ona daha da vahşilik katmak için üzerimize karşıdan kuvvetli, uzun uzun darbelerle üfüren bir rüzgâr estiriyordum. Şimdi tanıdığımın geniş omuzlarının üstünde ata binişteki sıçrama hareketini de abartıyor, iki elimle sıkı sıkı boynuna yapışmışken başımı ta arkaya atıyor ve benden daha yavaş, hantal hantal rüzgârın önünde uçan o kat kat bulutları seyrediyordum. Gülüyor, titriyordum cesaretten. Ceketim açılıyor, bana güç veriyordu. Bu arada ellerimi kuvvetle birbirine bastırıyor ve bu yolla tanıdığımın boğazını sıktığımı bilmezmiş gibi yapıyordum.

Yolun kenarında büyüttüğüm ağaçların eğri dalları yüzünden karşımda yavaş yavaş örtülen gökyüzüne ise, bu binişin kızışmış hareketi içinde, şöyle sesleniyordum: “Ha bire âşıktaşlık lafları işitmekten başka işim mi yok benim? Bu niye benim karşıma çıktı, bu geveze âşık? Hepsi mutlu onların, hele bir bilen daha olduğunda, iyice mutlu olurlar. Mutlu bir akşam geçirdiklerini sanır, onun için de hemen, gelecekteki hayatlarına sevinmeye başlarlar.”

O sırada tanıdığım düştü, yokladığımda dizinden ağır yaralanmış olduğunu gördüm. Artık bana faydalı olamayacağına göre, onu taşların üstünde yatar halde bırakıp bir ıslıkla yukarıdan birkaç akbaba çağırmakla yetindim, onlar da itaatli ve ciddi gagalarıyla üstüne konup ona bekçilik etmeye başladılar.

2. Gezinti

Tasasızca yürümeye devam ettim. Fakat yaya olarak bu dağ yolunun zahmetinden korktuğum için yolu gittikçe daha düzleştirdim, sonunda da uzakta bir vadiye indirdim.

Taşlar istediğim gibi yok oldu, rüzgâr da dinip akşamın içinde eridi. Sıkı bir yürüyüşle ilerledim, yokuş aşağı gittiğim için de başımı kalkık, vücudumu dik tutuyordum, kollarımı başımın arkasında kavuşturmuştum. Ladin ormanlarını sevdiğim için ladin ormanlarından geçiyordum, ayrıca, yıldız dolu göğe sessiz sessiz bakmayı sevdiğimden, karşıma kocaman yayılmış gökyüzünde yıldızlar yavaş yavaş, sakin sakin açılıyordu, zaten her zaman yaptıkları gibi. Pek az, ince uzun bulutlar gördüm, sadece yükseklerden esen bir rüzgârla göğü kat ediyorlardı.

Benim yolumdan epey uzakta, karşıda, herhalde benden bir nehirle ayrılmış halde, yüksek bir dağ çıkardım, çalılarla kaplı tepesi göğe komşuydu. En üstteki dalları bile, ayrıldıkları küçük dallarıyla ve kıpırdanışlarıyla beraber, açık seçik görebiliyordum. Bu manzara, ne kadar alelade olsa da, beni o kadar sevindirdi ki, küçük bir kuş olarak bu uzak, saçaklı çalıların dalları üzerinde sallanırken, ayın doğmasını sağlamayı unuttum: Dağın arkasına gelmiş bekliyordu bile ay ve herhalde bu gecikmeye içerliyordu.

Fakat derken dağın tepesinden, ayın doğuşundan önceki serin aydınlık yayılmaya başladı ve birdenbire kıpır kıpır çalılardan birinin arkasından kendisi de yükseldi. Bense bu arada başka bir yöne bakmıştım, şimdi önüme bakıp ansızın ayı, neredeyse bütün yuvarlaklığı içinde gördüğümde, gözlerim kararmış halde kalakaldım, çünkü önümdeki iniş dosdoğru bu korkunç ayın içine gidermiş gibi görünüyordu.

Fakat kısa bir süre sonra aya alıştım ve düşünceli düşünceli, yükselmenin ona ne kadar zor geldiğini seyretmeye başladım, nihayet, o da ben de birbirimize doğru kocaman bir parça ilerledikten sonra, üzerimde, günün tabii ki artık hatırlayamadığım zahmetlerinden ileri geldiğini sandığım hoş bir yorgunluk hissettim. Kısa bir zaman, gözlerimi kapatıp yürüdüm, bu arada uyanık kalabilmek için ellerimi sesli ve düzenli bir biçimde birbirine çarpıyordum.

Ama sonra, yol ayaklarımın altında kayıp gider gibi olup da her şey benim gibi yorgunluk içinde kaybolmaya başlayınca, bir acele yolun sağ tarafındaki sırtı telaşla tırmanmaya koyuldum, geç kalmadan yüksekteki o darmadağın ladin ormanına gireyim de geceyi orada uyuyarak geçireyim diye. Acelem yerindeydi. Yıldızlar kararmaya başlamıştı bile, ay da gökte zayıflamış, iniyordu, dalgalı bir sudaymış gibi. Dağ zaten gecenin bir parçasıydı, şose ürkütücü bir şekilde orada, yamaca yöneldiğim yerde bitiyordu ve ormanın içinden, devrilen ağaç gövdelerinin çatırtısının yaklaştığını işitiyordum. Şimdi hemen yosunların üzerine serilip kendimi uykunun kollarına atabilirdim, ama karıncalardan korktuğumdan bacaklarımı bir ağaca dolayıp tepesine tırmandım, rüzgâr olmasa da sallanıyordu ağaç, bir dalın üstüne yattım, başımı gövdeye dayadım ve alelacele uykuya daldım, bu arada benim gibi uykulu bir sincap, kuyruğu dimdik, dalın sallanan ucuna oturmuş, inip kalkıyordu.

Rüyasız ve dalgın uyudum. Beni ne ayın batışı ne güneşin doğuşu uyandırdı. Hatta, uyanırken bile, şu sözlerle kendimi gene yatıştırdım: “Dün çok gayret gösterdin, onun için şimdi uykunu koru,” ve sonra gene uyudum.

Ama rüya görmediğim halde, uykum ha bire süren, sessiz bir rahatsızlıktan masun kalmamıştı. Bütün gece yanımda birisinin konuştuğunu duydum. Kelimelerin kendilerini, olsa olsa “nehir kıyısındaki bank”, “bulutsu dağlar”, “dumanları parlayan trenler” gibi tek tek sözler dışında, pek işitmiyordum, sadece vurgulanışları kulağımdaydı; bir de, tek tek kelimeleri seçmek zorunda olmadığım için, daha uykudayken, sevinçten ellerimi nasıl ovuşturduğumu hatırlıyorum.

Gece yarısından önce bu ses çok neşeliydi, aşağılayıcıydı. Ürperdim, çünkü birisinin testereyle ağacımı, daha önce de sendelemiş olan ağacımı kesmekte olduğunu sandım. – Gece yarısından sonra ses ciddileşerek geri çekildi ve cümlelerinin arasına susuşlar yerleştirmeye başladı, sanki benim sormadığım sorulara cevap veriyormuş gibiydi. O zaman kendimi daha rahat hissettim ve yerimde uzanmaya cesaret ettim. – Sabaha karşı ses gittikçe dostane bir ton aldı. Konuşan kişinin yattığı yer benimkinden kesinlikle daha emin değilmiş gibi görünüyordu, çünkü şimdi onun komşu dallardan bu tarafa doğru konuştuğunu fark ediyordum. O zaman cürete kapılıp yattığım yerde sırtımı ona döndüm. Bu onu üzdü anlaşılan, çünkü konuşmayı bırakıp sustu, ta ki kuşluk vakti, bu gürültüye alışmışlığım artık iyice geçtikten sonra, hafif bir inlemeyle beni uyandırana kadar.

Bulutlu bir gökyüzü gördüm: Sadece başımın hemen üstünde olmakla kalmıyor, etrafımı bile sarıyordu. Bulutlar o kadar ağırdı ki, aşağıda, yosunlara sürüne sürüne geçiyor, ağaçlara çarpıyor, dallara takılıp yırtılıyorlardı. Kimisi bir süre için toprağa düşüyor veya ağaçların arasına takılıyordu, ta ki kuvvetlice bir rüzgâr gelip onları önüne katana kadar. Çoğu, çam kozalakları, kırık dallar, bacalar, hayvan leşleri, bayraklar, rüzgârgülleri ve daha başka, çoğu tanınmaz halde nesneler taşımaktaydı: Uzaklarda bir yerlerden sürükleyip getirivermişlerdi.

Dalımda dertop olmuş çömelirken dikkat etmem, benim için tehlikeli olacak bulutları öteye itmem veya genişseler yana çekilip onlara yol vermem gerekiyordu. Fakat bu ağır bir işti benim için, öyle ya, daha yarı uykudaydım, üstelik daha sık duyar gibi olduğum iniltilerden tedirgindim. Fakat şaşarak gördüm ki, hayatımdan ne kadar emin olursam, gökkubbe de o kadar açılıp yükseliyordu; nihayet, son esneyişimden sonra, akşamdan bildiğim çevreyi de tanımaya başladım: Şimdi yağmur bulutları altında kalmıştı.

Manzaramın böyle çabucak genişlik kazanması beni ürküttü. Yollarını bilmediğim bu topraklara niçin geldiğimi düşünüyordum. Sanki rüyada yolumu şaşırıp buralara düşmüştüm de, halimin dehşetini ancak uyanırken fark ediyordum. O sırada, şansıma, ormanda bir kuşun sesini duydum ve yatıştırıcı bir düşünceye vardım: Eğleneyim diye gelmiştim ya buralara.

“Hayatın monotondu,” dedim yüksek sesle, kendi kendimi ikna etmek için, “sahiden gerekliydi, birilerinin seni başka bir yerlere götürmesi. Memnun olabilirsin, burası eğlenceli. Güneş açıyor.”

Derken güneş açtı, yağmur bulutları ağardı, hafifledi, küçüldü mavi gökyüzünde. Parlaklaştılar, üst üste yığıldılar. Vadide bir nehir gördüm.

“Evet, monotondu, bu eğlenceyi hak ettin,” diye devam ettim, buna zorlanmış gibi, “ama tehlike altında da değil miydi?” O sırada birinin dehşet verecek kadar yakından inlediğini duydum.

Çabucak aşağı inecektim, ama dal da elim gibi titremekteydi, ben de kaskatı kesilmiş bir halde o yükseklikten düştüm. Neredeyse hiç yere çarpmadım, bir tarafım da acımadı, ama kendimi o kadar zayıf ve talihsiz hissediyordum ki, yüzümü ormanın toprağına kapayıp yattım, çünkü yeryüzünün etrafımdaki nesnelerini görmenin vereceği zahmete katlanamazdım. Her hareketin, her düşüncenin zoraki olacağına, onun için bunlardan kaçınılması gerektiğine kaniydim. Buna karşı en tabii olan şey, burada, otların içinde yatmaktı, kollarım vücuduma bitişik, yüzüm saklı. Ve kendi kendime, şimdiden bu tabii durumda bulunduğum için aslında sevindiğimi telkin ediyordum, yoksa bu hale girebilmek için adımlar atmak, sözler söylemek gibi nice yorucu kasılmalara ihtiyaç duyacaktım.

Fakat birinin ağladığını işitince, artık yattığım yerde kalmadım. Yakınımdaydı, onun için de kızdırıyordu beni. Öyle kızdırıyordu ki, düşünüp taşınıp ağlayanın kim olabileceğini bulmaya çalıştım. Fakat düşünmeye daha yeni başlamışken, yattığım yerde öfkeli bir tedirginlikle öyle bir şiddetle dönmeye başladım ki, tamamen ladin iğneleriyle kaplı bir halde bayır aşağı yuvarlandım, yolun tozunun içine daldım. Ve her ne kadar toza bulanmış gözlerimle her şeyi sadece kuruntuymuş gibi görüyor idiysem de, bütün hortlağımsı insanlardan nihayet kaçabilmek için, yolda hemen koşmaya başladım.

Koşarken hızla soluyordum, sonra şaşkınlığımdan kendime hâkimiyetimi kaybettim. Bacaklarımın nasıl kalktığını, üzerlerinde geniş geniş dizkapaklarımın belirdiğini görüyordum, ama duramıyordum artık, çünkü kollarım, tıpkı pek neşeli bir gezintideymiş gibi oraya buraya sallanıyordu, başım da sallanıyordu. Gene de serinkanlılık ve ümitsizlik içinde kurtuluşu bulmaya gayret ediyordum. Derken, yakında olması gereken nehri hatırladım ve hemen, yana doğru sapan dar bir yolu görüp sevindim; bu yol da beni çayırların arasında birkaç sıçramadan sonra kıyıya ulaştırdı.

Nehir genişti ve küçük, çığırtkan dalgalarına ışık vuruyordu. Öbür kıyıda da, yukarılarında çalıların başladığı çayırlar vardı; çalılığın arkasında, çok uzaklara bakıldığında, yeşil tepelere ulaşan, iki tarafı meyve ağaçlı aydınlık yollar görülüyordu.

Bu manzarayı görmekten sevinmiş halde yere yattım ve başlamasından korktuğum ağlamalara karşı kulaklarımı kapatarak, burada halimden memnun olabileceğimi düşündüm. Çünkü burası ıssız ve güzel. Burada yaşamak için çok cesaret lazım değil. İnsanın burada da, başka her yerde olduğu gibi, eziyet çekmesi gerekecek, ama bu arada bir güzel hareket etmek zorunda kalmayacak. Buna gerek olmayacak. Çünkü sadece dağlar var, bir de kocaman nehir ve ben bunları cansız sayabilecek kadar akıllıyım henüz. Evet, akşamleyin bir başımayken o çayır yokuşlarında tökezleyecek olursam, dağdan daha fazla terk edilmiş olmayacağım, tek fark, benim bunu hissedecek olmam. Ama sanırım, o da geçecek.

Böylece gelecekteki hayatımla oynayıp inatla unutmaya çalıştım. Bu arada gözlerimi kırpıştırarak, alışılmadık mutlulukta bir rengi olan gökyüzüne bakıyordum. Göğü çoktandır böyle görmemiştim, duygulandım ve onu böyle gördüğümü sandığım tek tek her günü hatırladım. Ellerimi kulaklarımdan çektim, kollarımı açtım ve otların içine bıraktım.

Birinin uzakta, zayıf bir sesle hıçkırdığını duydum. Rüzgâr çıktı ve daha önce görmediğim bir yığın kuru yaprak hışırtıyla havalandı. Meyve ağaçlarından ham yemişler düşüp deli gibi yere çarpıyordu. Dağın ardından çirkin bulutlar yükseldi. Nehrin dalgaları gacır gucur, rüzgârdan kaçıyordu.

Hemen ayağa kalktım. Kalbim ağrıyordu, çünkü şimdi ıstırabımdan çıkmak imkânsız gibi görünmekteydi. Tam geri dönecek, bu çevreyi terk edecek ve eski yaşayış tarzıma dönecektim ki, aklıma şu geldi: “Ne acayip bir şey, bizim zamanımızda bile hâlâ kibar insanlar bir nehrin karşı kıyısına bu güç yöntemle geçiriliyor. Bunun, eski bir âdet olduğundan başka bir açıklaması yok.” Başımı iki yana salladım, çünkü bu işe şaşmıştım.

3. Şişman

a. Manzaraya Sesleniş

Öbür kıyının çalılıkları arasından dev gibi, dört çıplak adam çıktı, omuzlarında tahtadan bir sedye taşıyorlardı. Bu sedyenin üstünde, Şarklılara özgü biçimde oturmuş, felaket şişman bir adam vardı. Yolu izi olmayan çalılıklar arasından geçirildiği halde, önündeki dikenli dalları öyle ayırmıyor, hareketsiz vücuduyla sakin sakin yarıp geçiyordu. Kat kat olmuş yağ kütleleri öyle bir özenle yayılmıştı ki, gerçi bütün sedyeyi örtüyor ve hatta kenarlardan sarımsı bir halının uçlarıymış gibi sarkıyor, ama onu rahatsız etmiyordu. Saçsız kafası küçüktü, sarı sarı parlıyordu. Yüzündeki bön ifade, düşünmekte olan ve bunu saklamaya uğraşmayan bir insanın ifadesiydi. Zaman zaman gözlerini yumuyordu; tekrar açtığında çenesi kırışıyordu.

“Düşünürken manzara beni rahatsız ediyor,” dedi alçak sesle, “düşüncelerimi sarsıyor, zincirli köprülerin öfkeli akıntıda sallanması gibi. Manzara güzel ve bunun için seyredilmek istiyor.

“Gözlerimi yumup diyorum ki: Sen, nehir kenarındaki yeşil dağ, sen ki yuvarlanan taşları suya fırlatmışsın, güzelsin.

“Fakat o memnun değil, gözlerimi kendisine açmamı istiyor.

“Fakat ben gözüm kapalıyken diyorsam: ‘Dağ, seni sevmiyorum, sen bana bulutları hatırlatıyorsun, akşam kızıllığını ve yükselen gökyüzünü; ve bunlar beni neredeyse ağlatan şeyler, çünkü insan hiçbir zaman ulaşamaz onlara, eğer kendini küçük bir tahtırevanın üstünde taşıtıyorsa. Ama sen bana bunu gösterirken, seni hilekâr dağ, uzaklardaki ulaşılabilir şeyleri güzelce, topluca gösterdiği için bana neşe veren bakışıma engel oluyorsun. Onun için seni sevmiyorum, su kenarındaki dağ, hayır, seni sevmiyorum.’

“Fakat bu konuşma da onun umurunda olmaz, aynen önceki konuşmam, gözlerim açık değilken söylediklerim gibi. Yoksa memnun kalmaz.

“Oysa biz onun bize karşı beslediği dostluğu korumak zorunda değil miyiz, sırf ayakta durmasını sağlamak için; o ki öylesine keyfî bir ilgi besler bizim beyinlerimizin bulamacına. Tırtıklı gölgesini benim üstüme de atacaktır, önüme sessiz sedasız, korkunç çıplak duvarlar çıkaracaktır ve beni taşıyanların ayakları yolun kenarındaki küçücük taşlara takılacaktır.

“Fakat sadece dağ değildir bu kadar kendini beğenmiş, bu kadar müziç ve bu kadar intikamcı olan, başka ne varsa o da öyledir. O zaman yusyuvarlak açılmış gözlerimle –ah, acıyorlar– hep şunu tekrarlamam gerekir:

“‘Evet, dağ, sen güzelsin, batı yamacındaki ormanlar da içime sevinç veriyor. – Senden de memnunum, çiçek, pemben ruhuma neşe katıyor. – Sen, çayırlardaki ot, yükselmişsin bile, güçlenmişsin, serinlik veriyorsun. – Ve sen, yadırgı çalılık, öyle beklenmedik bir anda batıyorsun ki, düşüncelerimiz sıçramalar yapıyor. Fakat senden, nehir, o kadar büyük bir zevk alıyorum ki, o kıvrak sularına taşıtacağım kendimi.’”

Bu övgüyü on kere, yüksek sesle, vücudunu mahviyet gösteren birkaç kıpırtıyla doğrultarak söyledikten sonra başını eğdi ve gözlerini yumup dedi ki:

“Ama şimdi –sizden rica ediyorum– dağ, çiçek, ot, çalı ve nehir, bana biraz yer verin, ki nefes alabileyim.”

O sırada alelacele bir itişmedir başladı çevredeki dağlarda, alçaklara inmiş sislerin ardına kaçıştılar. Ağaçlıklı yollar gerçi sıkıca yerinde duruyor ve yolun genişliğine bir hayli göz kulak oluyordu, ama çok geçmeden eriyip kayboldular: Gökte, güneşin önünde, kenarlarından hafifçe ışığın geçtiği, ıslak bir bulut asılıydı, onun gölgesinde arazi daha da çukurlaşıyor, bu arada bütün nesneler o güzel sınırlarını kaybediyordu.

Taşıyıcıların ayak sesleri ta benim kıyımdan duyulabiliyordu, ama ben gene de yüzlerinin karanlık dörtgeninde hiçbir şeyi doğru dürüst ayırt edemiyordum. Sadece, başlarını yana eğişlerini ve sırtlarını büküşlerini görüyordum, öyle ya, yükleri alışılmış bir yük değildi. Onlar hesabına endişelendim, çünkü yorgun olduklarını fark etmiştim. Onun için heyecanla takip ettim, kıyıdaki çayıra basışlarını, sonra düzenli adımlarla ıslak kumu geçişlerini, nihayet sazlığın çamuruna batışlarını ve gene orada, arkadaki iki taşıyıcının tahtırevanı düz tutabilmek için daha da eğilişini. Avuçlarımı birbirine bastırdım. Şimdi her adımda ayaklarını iyice kaldırmaları gerekiyordu, öyle ki, havanın çabuk değiştiği bu öğle sonrasının serinliğinde vücutları terden parlıyordu.

Şişman sakin sakin oturuyordu, elleri uyluklarında; sazların uzun uçları, önden giden taşıyıcılar geçtikten sonra yaylanıp üstüne sürünüyordu.

Taşıyıcılar suya yaklaştıkça hareketleri de düzenini kaybetti. Tahtırevan zaman zaman sallanıyordu, sanki şimdiden dalgaların üstündeymiş gibi. Sazlıktaki küçük su birikintilerinin üzerinden atlamak veya etrafından dolaşmak gerekiyordu, çünkü belki derindiler.

Bir keresinde yabanördekleri bağrışarak havalandı, yağmur bulutuna doğru dimdik yükseldiler. O sırada, biraz kımıldayınca, şişmanın yüzünü gördüm; alabildiğine huzursuzdu. Ayağa kalktım ve zikzaklı sıçramalarla, beni sudan ayıran taşlı yamaçtan aşağı seğirttim. Bunun tehlikeli olduğuna aldırmıyor, sadece, uşakları kendisini taşıyamaz hale gelirse, şişmana yardım etmeyi düşünüyordum. O kadar düşüncesizce koşuyordum ki, aşağıda suya vardığımda duramayıp bir parça da suları sıçrata sıçrata koştum ve ancak su dizlerime kadar geldiğinde durdum.

Fakat karşıda uşaklar olmadık kırılıp bükülmelerle tahtırevanı suyun içine sokmuşlardı ve bir elleriyle kendilerini çırpıntılı suyun üstünde tutarken, kıllı dört kolla da tahtırevanı havaya kaldırıyorlardı, öyle ki insan olağanüstü kabarmış kasları görüyordu.

Su önce çenelerine çarptı, sonra ağızlarına yükseldi, taşıyıcıların başı arkaya eğildi ve tutamaklar omuzlarına düştü. Su burunlarının etrafında oynaşmaya başlamıştı bile ve hâlâ, nehrin ortasına ancak gelmiş oldukları halde, gayreti elden bırakmıyorlardı. Derken alçak bir dalga öndekilerin başına indi ve dört adam, bir yandan vahşi elleriyle tahtırevanı arkaları sıra aşağı çekerek, konuşmadan boğuldu. Yerlerini bir çırpıda su doldurdu.

O sırada büyük bulutun kenarlarından akşam güneşinin yassı ışığı belirdi ve –bulutun altındaki yerler ve nehir muğlak bir ışık içindeyken– görüş alanının kenarındaki tepeleri, dağları nura boğdu.

Şişman yavaş yavaş, suyun hızla aktığı yöne döndü ve açık renkli ahşaptan yapılmış bir tanrı heykeliymiş de artık gereksiz olmuş ve birileri bu yüzden nehre atmış gibi, nehrin aktığı tarafa doğru sürüklendi. Yağmur bulutunun sudaki aksine binmiş, gidiyordu. Uzun bulutlar kendisini çekiyor, küçük, kıvrık olanlar itiyordu, öyle ki, suyun dizlerime ve kıyıdaki taşlara çarpışından fark edildiği gibi, bayağı bir telaş olmaktaydı.

Ben, şişmana yoldan refakat edebilmek için, çabucak yamaçtan yukarı çıktım, çünkü onu gerçekten seviyordum. Belki bu görünüşte güvenli memleketin tehlikeleri üzerine de bir şey öğrenebilirdim. Böylece, darlığına önce bir alışılması gereken bir kum şeridi üzerinde, ellerim cepte ve yüzüm dik açıyla nehre dönmüş, çenem neredeyse omzuma konmuş halde, yürüdüm.

Kıyıdaki taşlara narin kırlangıçlar konmuştu.

Şişman diyordu ki: “Kıyıdaki aziz beyefendi, beni kurtarmayı denemeyin. Suyun ve rüzgârın intikamıdır bu; şimdi olan oldu bana. Evet, intikamdır, çünkü biz ne kadar da çok saldırdık bunlara, ben ve arkadaşım Duacı3, kılıcımızın şarkısında, simballerin parıltısında, trombonların yaylımlı ihtişamında ve davulların sıçrayan ışıltısında.”

Küçük bir martı, kanatlarını iyice açmış, karnının ortasından uçup geçti, hızı hiç azalmadan.

Şişman anlatmaya devam etti:

b. Duacıyla Başlanmış Konuşma

Bir aralık her gün kiliseye gidiyordum, çünkü âşık olduğum kız orada akşamları diz çöküp bir saat dua ediyordu, ben de bu arada onu rahat rahat seyredebiliyordum.

Bir keresinde kız gelmemişti, ben de keyifsiz keyifsiz gözlerimi dua edenler üzerinde gezdiriyordum, gençten biri dikkatimi çekti: Sıska vücuduyla kendini boylu boyunca yere atmıştı. Zaman zaman bütün kuvvetini toplayıp başını kaldırıyor, sonra inleye inleye, taşların üstünde açtığı avuçlarına indiriyordu.

Kilisede sadece birkaç ihtiyar kadıncağız vardı, sarılıp sarmalanmış küçücük başlarını yana eğerek çeviriyor, dua eden adama bakıyorlardı. Gösterilen bu ilgi kendisini mutlu ediyor gibiydi, çünkü o sofuca taşkınlıklarının her birine girişmeden önce gözlerini etrafta dolaştırıp seyredenlerin sayısının kabarık olup olmadığına bakıyordu.

Ben bunu yakışıksız buldum ve kiliseden çıkarken onunla konuşmaya, niçin bu şekilde dua ettiğini kendisine iyice bir sormaya karar verdim. Evet, kızgındım, çünkü benim kız gelmemişti.

Fakat beriki ancak bir saat sonra kalktı, gayet itinayla bir haç çıkardı ve okunmuş su çanağına doğru dura yürüye ilerledi. Çanak ile kapı arasındaki yola dikildim; onu açıklamasını yapmadan geçirmeyeceğimi biliyordum. Ağzımı çarpıttım, kararlı bir ifadeyle konuşmak istediğim zaman, hazırlık olarak hep yaptığım üzere. Sağ ayağımı öne atıp ağırlığımı üstüne verdim, bu arada sol ayağımı kayıtsızca burun üstü diktim; bu da bana sağlamlık veriyordu.

Olabilir tabii, o belki, daha okunmuş suyu yüzüne fiskelerken bile yan gözle beni gözetlemişti, hatta belki beni daha önceden fark edip endişelenmişti, çünkü o anda beklenmedik bir şekilde koşup kapıdan çıkıverdi. Camlı kapı sertçe kapandı. Ben de hemen arkasından kapıdan dışarıya çıktığımda onu artık göremedim, çünkü yakında birkaç dar sokak vardı, trafik de yüklüydü.

Sonraki günlerde adam gelmedi, ama benim kız geldi. Omuzlarında şeffaf dantelleri –altlarında gömleğinin yakasının hilali– olan siyah elbisesini giymişti, dantellerin aşağı ucundan da ipek kumaş gayet güzel biçimli bir yaka şeklinde dökülüyordu. Kız geldiği için de genç adamı unuttum ve sonra gene, düzenli olarak gelmeye ve âdeti olduğu üzere dua etmeye başladığında bile onunla ilgilenmedim. Ama o hep büyük aceleyle yanımdan geçip gidiyordu, yüzünü başka tarafa çevirerek. Belki sebebi, onu gözümün önüne hep hareket halinde getirebiliyor olmamdı: Sanki durduğu yerde bile sürünüyormuş gibi geliyordu bana.

Bir keresinde odamdan çıkmakta geç davrandım. Gene de kiliseye yollandım. Kızı orada bulamamıştım, eve dönecek oldum. Gene orada yatıyordu aynı genç. O anda o eski olay aklıma geldi ve merakımı uyandırdı.

Ayaklarımın ucuna basa basa kapıya gittim, orada oturan kör dilenciye ufak bir para verdim ve onun yanına, kapının açık kanadının arkasına sıkıştım; orada bir saat oturdum, herhalde yüzümde kurnazca bir ifadeyle. Bu yer bana çok rahat gelmişti; daha sık gelmeye karar verdim. Ama bir saat geçtikten sonra, o duacı yüzünden burada oturmayı saçma bulmaya başladım. Ve buna rağmen, üçüncü bir saat boyunca daha, örümceklerin üstümde başımda gezinmesine öfkeyle katlandım, bu arada son birkaç kişi de, solumaları duyulur bir şekilde, kilisenin karanlığından dışarı çıktı.

Derken o da geldi. Dikkatle yürüyor, ayakları basmadan önce hafifçe yeri yokluyordu.

Ayağa kalktım, kocaman, dosdoğru bir adım attım ve genci yakasından yakaladım. “İyi akşamlar,” deyip, elim yakasında, onu merdivenlerden aşağı, aydınlık meydana doğru iteledim.

Aşağı indiğimizde, iyiden iyiye titrek bir sesle dedi ki: “İyi akşamlar, aziz, aziz beyefendi, hiddetlenmeyiniz ben itaatkâr kulunuza.”

“Evet,” dedim, “size soracağım birkaç şey var, bayım; geçen sefer elimden kaçtınız, bugün pek başaramayacaksınız bunu.”

“Siz merhamet sahibisiniz, beyefendi, beni de bırakacaksınız, evime gideyim. Ben acınacak biriyim, işin doğrusu bu.”

“Hayır,” diye bağırdım, yanımızdan geçmekte olan tramvayın gürültüsünün ortasına, “sizi bırakmam! Tam da böyle hikâyelerdir benim hoşuma giden. Siz benim talihli avımsınız. Kendimi tebrik ederim.”

Bunun üzerine dedi ki: “Hay Allah, sizde canlı bir yürekle yekpare bir kafa var. Bana talihli av diyorsunuz, ne kadar mutlu olmalısınız! Çünkü benim talihsizliğim, sallantıda bir talihsizlik; bir sivri ucu üstünde salınıp duran bir talihsizlik; dokunuldu mu, soranın üstüne düşer. İyi geceler, bayım.”

“İyi,” deyip sağ elini sıkı sıkı tuttum, “bana cevap vermezseniz burada, sokakta bağırmaya başlarım. O zaman, şimdi dükkânlardan çıkmakta olan bütün tezgâhtar kızlarla onları sevinçle bekleyen bütün âşıkları koşuşup gelirler, çünkü bir faytonun atı tökezlemiş veya buna benzer bir şey olmuş sanırlar. O zaman sizi o insanlara gösteririm.”

Bunun üzerine ağlamaya ve birini alıp birini bırakarak ellerimi öpmeye başladı. “Size istediğinizi söyleyeceğim, ama lütfen, karşıdaki şu yan sokağa girelim, daha iyi.” Başımı salladım, gittik.

Fakat o, birbirinden uzak, sarı fenerlerin olduğu sokağın karanlığıyla yetinmedi, beni eski bir binanın basık girişindeki tahta merdivenin başına, damlayıp duran lambanın altına çekti.

Orada mühim bir edayla mendilini çıkarıp bir basamağın üstüne sererek dedi ki: “Siz iyisi mi şöyle oturun, aziz beyefendi, sorunuzu oradan daha iyi sorarsınız, ben ayakta kalayım, böyle daha iyi cevap veririm. Ama bana eziyet etmeyin.”

Oraya oturdum ve başımı ona doğru kaldırıp gözlerimi kısarak dedim ki: “Siz dört dörtlük bir tımarhaneliksiniz, tam busunuz siz! Nedir o, kilisedeki halleriniz öyle! Ne rezil bir şey, seyredenler için de ne kadar nahoş! İnsan size bakmadan edemiyor ki, kendini nasıl duasına versin.”

Vücuduyla iyice duvara dayanmıştı, sadece başını serbestçe oynatıyordu havada. “Kızmayın – niçin kızasınız ki, size ait olmayan şeylere. Ben kendim uygunsuz davrandığım zaman kızarım; ama kötü davranan sadece başka biriyse, o zaman sevinirim. Yani, insanların beni seyretmesi benim dua edişimin amacıdır dersem kızmayın.”

“Ne diyorsunuz siz,” dedim, o basık tavanlı koridor için fazla yüksek bir sesle; ama sonra sesimi kısmaya da korktum, “sahi, ne dediniz siz öyle! Evet, tahmin ediyorum, sizi ilk gördüğümden beri tahmin ediyorum zaten, ne durumda olduğunuzu. Tecrübem var benim ve eğer size şunu diyorsam, şaka niyetiyle söylenmiş değildir: Kuru toprakta deniz tutmasıdır bu. Öyle bir şey ki, nesnelerin gerçek isimlerini unutmuşsunuz da üstlerine şimdi alelacele rasgele isimler döküyorsunuz. Çabuk, çabuk, çabuk! Ama daha koşup gider gitmez, isimlerini gene unutuyorsunuz. Tarlalardaki kavağa ‘Babil Kulesi’ adını vermişsiniz, çünkü kavak olduğunu bilmemiş veya bilmek istememişsiniz, yine isimsiz isimsiz salınıyor o kavak, şimdi de başka bir isim vereceksiniz: ‘Sarhoş Haliyle Nuh’.”

“Ne mutlu bana ki, söylediğinizi anlamadım,” deyince, biraz şaşaladım.

Heyecanla cevabı yapıştırdım: “Bundan mutlu olmakla, anladığınızı gösteriyorsunuz.”

“Tabii gösterdim, muhterem beyefendi ama siz de acayip konuştunuz.”

Ellerimi bir üst basamağa dayadım, arkama yaslandım ve bu, güreşçinin son kurtuluşu olan, neredeyse saldırı kabul etmez duruşumla sordum: “Kurtulmak için eğlenceli bir tarz bulmuşsunuz siz, kendi durumunuzu başkalarına şart koşmakla.”

Bunun üzerine cesaretlendi. Bedenine bir bütünlük vermek için ellerini kavuşturdu, sonra, hafiften zorlanarak dedi ki: “Hayır, bunu herkese karşı yapmıyorum, mesela size karşı da yapmıyorum, çünkü elimden gelmez. Ama elimden gelseydi sevinirdim, o zaman kilisedeki insanların dikkatine ihtiyaç duymazdım artık. Biliyor musunuz, buna niçin ihtiyacım var?”

Bu soru üzerine ne diyeceğimi şaşırdım. Elbette bilmiyordum ve sanırım bilmek de istemiyordum. “Buraya gelmek isteyen de ben olmamıştım,” dedim o zaman kendi kendime ama o beni kendisini dinlemeye zorlamıştı. Şimdi de, bilmediğimi ona göstermek için sadece başımı sallamam yeterdi ama başımı hiçbir şekilde oynatamıyordum.

Karşımda dikilen genç gülümsedi. Sonra diz çöktü ve uykusu gelmiş gibi bir yüz ifadesiyle anlattı: “Hiçbir günüm olmamıştır ki, yaşadığımdan kendi sayemde emin olayım. Yani, etrafımdaki şeyleri hep o kadar gitti gidecek şeylermiş gibi kavrıyorum ki, bir zamanlar yaşamış ama şimdi batmakta olan şeyler olduğunu sanıyorum durmadan. Her zaman, aziz beyefendi, içimde şu istek var: Nesneleri, bana kendilerini göstermeden önce her nasıl görünüyorlarsa, öyle göreyim. O zaman herhalde güzeldirler, sakindirler. Öyle olmalı, çünkü sık sık insanların onlardan böyle söz ettiğini işitiyorum.”

Sustuğum ve sadece yüzümdeki gayri ihtiyari kırpışmalarla ne kadar rahatsız olduğumu gösterdiğim için, sordu: “İnsanların böyle konuştuğuna inanmıyor musunuz?”

Evet diye başımı sallamam gerekir gibi geldi ama yapamadım.

“Sahiden, inanmıyor musunuz? Aa, bakın dinleyin; çocukken, kısa bir öğle uykusundan sonra gözlerimi açtığımda, daha uykudan tamamen kurtulamamıştım, annemin tabii bir sesle balkondan aşağı seslendiğini duydum: ‘Ne yapıyorsunuz, canım? Hava ne sıcak.’ Bahçeden bir kadın cevap verdi: ‘Açık havada iki lokma bir şey yiyorum.’ Bunları düşünüp taşınmadan söylediler, öyle üstüne basa basa da değil, sanki herkesin beklediği şeylermiş gibi.”

Bana bir şey sorulduğunu sandım. Onun için elimi pantolonumun arka cebine atıp içinde bir şey arar gibi yaptım. Ama bir şey aradığım yoktu, konuşmaya katıldığımı göstermek için görünüşümü değiştirmek istiyordum sadece. Bu arada, bu olayın gayet acayip olduğunu, benimse hiç mi hiç anlamadığımı söyledim. Ayrıca, doğruluğuna da inanmadığımı ve o sırada bilemeyeceğim bir gayeyle muhakkak uydurulmuş olduğunu ekledim. Sonra gözlerimi kapadım, çünkü acıyorlardı.

“Oo, bu iyi, sizin benimle aynı fikirde olmanız iyi, bunu söylemek için beni alıkoymanız da bencillik olmadı.”

Değil mi ama, niçin utanayım –veya niçin utanalım– dik yürüyemediğim, ağır ağır yürüyebildiğim için, bastonla kaldırıma vurmadığım, yanımdan yüksek sesle geçenlerin elbiselerine sürünmediğim için. Aslında, omuzları köşeli bir gölge olarak binalar boyunca sıçraya sıçraya gittiğimden, bazen vitrinlerin camlarında kaybolduğumdan inatla şikâyet etsem yeri değil midir?

Ne biçim günler, bu benim geçirdiklerim! Niçin her şey bu kadar kötü yapılmış, öyle ki zaman zaman yüksek binalar yıkılıyor da kimse bir dış sebep bulamıyor. Ben o zaman moloz yığınlarına tırmanıyorum, karşıma çıkan herkese soruyorum: “Nasıl ama nasıl olabildi bu! Bizim şehrimizde. – Yeni bir bina – Bugün tam beşincisi bu. – Bir düşünsenize.” O zaman kimse bana cevap veremiyor.

Sık sık insanlar sokakta yığılıp ölüyor, oracıkta kalıyor. O zaman bütün dükkân sahipleri üzerine kat kat mallar asılmış kapılarını açıyor, bir acele gelip ölüyü binalardan birine çekiyor, sonra da, ağızlarının, gözlerinin etrafında bir gülümsemeyle çıkıp geliyor, konuşuyorlar: “Merhaba – Hava kapalı – Sürüyle başörtüsü var bende satılık – Evet, savaş.” Ben bir sıçrayışta binaya giriyorum, kıvırdığım parmağımı defalarca korka korka kaldırdıktan sonra nihayet kapıcının küçük penceresine vuruyorum. “Azizim,” diyorum dostça, “size ölü bir insan getirdiler. Gösterin onu bana, rica ederim.” Sonra, o kararsızmış gibi başını iki yana sallarken, ben emin bir tavırla diyorum ki: “Azizim. Ben gizli polisim. Bana hemen ölüyü gösterin.” “Ölüyü mü?” diye soruyor şimdi, neredeyse hakarete uğramış gibi bir hali var. “Hayır, bizim burada ölü yok. Namuslu bir binadır bu.” Selam verip gidiyorum.

Ama sonra, büyük bir meydanı geçecek olduğumda, hepsini unutuyorum. Bu teşebbüsün zorluğu kafamı karıştırıyor, çoğu zaman kendi kendime düşünüyorum: “Sırf gururlarından dolayı böyle büyük meydanlar yapıyorlarsa, o zaman niçin bir de taştan tırabzan yapmıyorlar, meydanın karşısına geçecek. Bugün bir güneybatı rüzgârı esiyor. Meydandaki hava heyecana gelmiş. Belediye kulesinin tepesi küçük daireler çiziyor. Niçin sükûnet oturtmazlar bu hercümercin içine? Bu ne biçim bir gürültü böyle! Bütün pencere camları gürültü çıkarıyor, sokak fenerleri de bambu gibi eğriliyor. Sütunun tepesindeki Azize Meryem’in mantosu kıvrılıyor, fırtınalı hava asılıyor kumaşa. Bunu gören yok mu? Taşların üstünde yürümesi gereken beyler, hanımlar havada salınıyor. Rüzgâr soluklandığında durakalıyorlar, birbirlerine bir çift laf söylüyor, selam vererek eğiliyorlar ama rüzgâr gene vurduğunda karşı duramayıp hepsinin birden aynı zamanda ayakları yerden kesiliyor. Gerçi şapkalarını sıkı sıkı tutmadan edemiyorlar, ama gözleri keyifle bakıyor, sanki hava pek yumuşakmış gibi. Sadece ben varım korkan.”

Gördüğüm bunca eziyetten sonra dedim ki: “Daha önce validenizle bahçedeki kadın üzerine anlattığınız hikâye bence hiç de acayip değil. Buna benzer birçok hikâye dinleyip yaşamış olmam bir yana, bazılarına katılmışımdır bile. Gayet tabii bir şey bu canım. Sanki sizce, eğer balkondaki ben olsam, ben de aynı şeyi söyleyemez veya bahçeden aynı cevabı veremez miydim? Ne kadar basit bir olay.”

Ben bunu söyleyince, çok mutlu olmuş göründü. Güzel giyinmiş olduğumu, boyunbağımın pek hoşuna gittiğini söyledi. Hele cildim ne kadar narinmiş. Ve itiraflar en çok, geri alındıkları zaman açıklık kazanırmış.

c. Duacının Hikâyesi

Sonra yanıma oturdu, çünkü üstüme bir utangaçlık gelmişti, ona yer açmıştım başımı yana eğerek. Ama gene de, onun da yerinde belli bir çekingenlikle oturduğu, benimle arada hep küçük bir mesafeyi korumaya çalıştığı ve zahmetle konuştuğu gözümden kaçmıyordu:

“Ne biçim günler, bu benim geçirdiklerim!”

Dün akşam bir topluluktaydım. Tam gazın ışığında genç bir kızın önünde eğilmiş, “Ben sahiden, kışa girmemize az bir şey kaldığı için memnunum,” diyordum – tam bunu söyleyip eğiliyordum ki, sağ uyluğumun eklemden çıktığını fark ettim ve canım sıkıldı. Dizkapağım da biraz gevşemişti.

Onun için oturdum, cümlelerimi hep derli toplu tutmaya gayret ederek dedim ki: “Çünkü kış çok daha zahmetsizdir; insan daha kolay hareket edebilir, söz sarf ederken o kadar yorulması gerekmez. Değil mi, sevgili küçükhanım? Ümit ederim, bu konuda haklıyımdır.” Bu arada sağ bacağım bana hayli dert çıkarıyordu. Çünkü başlangıçta tamamen dağılmış gibi görünüyordu, ancak neden sonra, bastıra bastıra, icap ettiği üzere ite çeke, az çok düzene koydum.

Bu arada kızın –bana acıdığından o da oturmuştu– alçak sesle şöyle dediğini duydum: “Hayır, siz beni hiç mi hiç etkilemiyorsunuz, çünkü –”

“Durun,” dedim memnuniyetle ve beklenti içinde, “beş dakikanızı bile, sevgili küçükhanım, sadece benimle konuşmak için harcamamalısınız. Lafınızın arasında bir şey yiyin, çok rica ederim.”

Sonra kolumu uzattım, bronzdan, kanatlı bir oğlanın yükselttiği bir çanaktan koskoca bir salkım üzüm aldım, salkımı biraz havada tuttum, sonra da küçük, mavi kenarlı bir tabağa koyup belki çıtkırıldımlıktan pek uzak düşmeyen bir edayla kıza uzattım.

“Siz beni hiç mi hiç etkilemiyorsunuz,” dedi, “söylediğiniz her şey can sıkıcı, anlaşılmaz ama sırf bunun için gerçek olacak da değil. Sanırım, bayım –niçin bana hep ‘sevgili küçükhanım’ diyorsunuz– sanırım, siz gerçekle sadece, fazla yorucu olduğu için uğraşmıyorsunuz.”

Tanrım, nasıl da keyiflendim! “Evet, küçükhanım, küçükhanım,” diye bağırdım neredeyse, “ne kadar da haklısınız! Sevgili küçükhanım, anlıyor musunuz, ne büyük bir sevinçtir insanın böyle anlaşılması, hedefi hiç de bu değilken.”

“Zira gerçek fazla yorucu sizin için, bayım, baksanıza ne haldesiniz! Boylu boyunca pelür kâğıdından kesilip çıkarılmışsınız, sarı pelür kâğıdından; o derece siluetimsi bir haliniz var, yürüdüğünüz zaman da hışırtınızı duymamak elde değil. Onun için duruşunuz veya görüşünüz üzerine kızıp heyecanlanmak da haksızlık olur, çünkü şu an odada nasıl cereyan varsa, siz de o tarafa eğilmeden edemiyorsunuz.”

“Bunu anlamıyorum. Burada, odada birkaç kişi var ya, ayakta duran. Kollarını sandalyelerin arkalığına dolamışlar veya piyanoya yaslanmışlar veya duraksaya duraksaya ağızlarına bir bardak götürüyorlar veya ürkekçe yandaki odaya geçiyor ve sağ omuzlarını karanlıkta bir sandığa çarpıp incittikten sonra, açık pencerenin önünde nefes alarak şöyle düşünüyorlar: ‘Karşıda Venüs, akşam yıldızı.’ Ama ben bu topluluktayım. Bunlar arasında bir bağ varsa da ben anlamıyorum. Hem bilmiyorum bile, bir bağ olup olmadığını. – Ve görüyor musunuz, sevgili küçükhanım, kafalarının açık seçik olmayışına uygun olarak böyle kararsız, hatta gülünç davranan bütün bu insanlar arasında anlaşılan sadece benim, kendi üzerine hepten açık seçik bir söz işitmeye layık gibi görünen. Üstelik, içi hoş bir şeyle dolsun diye de, alaycılıkla söylüyorsunuz bunu, öyle ki hissedilir bir şey daha kalıyor geriye, içi yanmış bir binada bile o önemli duvarları sayesinde nasıl geriye bir şey kalırsa. Bakışlara pek engel çıkmıyor artık, insan o büyük pencere boşluklarından gündüz göğün bulutlarını, gece yıldızları görüyor. Fakat henüz bulutları çoğu zaman gri taşlar kesiyor, yıldızlar da gayri tabii resimler meydana getiriyor. – Nasıl olurdu acaba, size teşekkür etmek üzere bir sır açsaydım: Günün birinde, yaşamak isteyen bütün insanlar benim gibi görünecek; sarı pelür kâğıdından, öyle siluetimsi, kesilip çıkarılmış halde –sizin ifade ettiğiniz gibi– ve yürüdükleri zaman da, hışırdadıkları duyulacak. Şimdi olduklarından başka türlü olmayacaklar ama öyle görünecekler. Siz bile, sevgili –”

O sırada, kızın artık yanımda oturmadığını fark ettim. Son sözlerinin hemen ardından kalkıp gitmiş olmalıydı, çünkü şimdi benden uzakta, bir pencerenin önünde; yüksek, beyaz yakalarından dışarı gülerek konuşan üç delikanlıyla etrafı çevrili, duruyordu.

Bunun üzerine rahatlamış olarak bir kadeh şarap içtim ve bu arada herkesten ayrı bir yerde, kederli bir parçayı başını sallaya sallaya çalmakta olan piyanistin yanına gittim. Aniden korkmasın diye dikkatle kulağına eğildim ve parçanın melodisine uyarak alçak sesle dedim ki:

“Lütfediniz de, beyefendi, piyano çalmayı şimdi bana bırakınız, çünkü mutlu olmak üzereyim.”

Beni dinlemediği için, bir süre ne yapacağımı bilmeden dikildim ama sonra utangaçlığımı bastırarak bir misafirden ötekine yürüdüm ve öylesine, sıradan bir şeymiş gibi dedim ki: “Ben bugün piyano çalacağım. Evet.”

Herkes benim çalamadığımı bilir görünüyordu ama konuşmaları böyle hoş bir biçimde kesildiği için dostça güldüler. Fakat dikkatleri bütünüyle ancak, piyaniste yüksek sesle şöyle dediğimde çekildi: “Lütfediniz de, beyefendi, piyano çalmayı şimdi bana bırakınız. Çünkü mutlu olmak üzereyim. Bir zafer söz konusu.”

Piyanist gerçi çalmayı kesti ama oturduğu kahverengi bankı terk etmedi, beni de anlamıyor gibi görünüyordu. İçini çekti ve uzun parmaklarıyla yüzünü örttü.

Ona biraz acımaya başlamıştım bile, çalmaya devam etmesi için gayret verecektim ki evin hanımı bir grupla birlikte yanımıza geldi.

“Eğlenceli bir fikir,” deyip kahkahayla güldüler, sanki gayri tabii bir şeye girişmek istermişim gibi.

Kız da yanımıza geldi, bana aşağılar gibi bakıp dedi ki: “Ne olur, hanımefendi, bırakın çalsın. Belki bizi eğlendirmekte bir şekilde payı olsun istiyordur. Övülecek bir şey. Lütfen, hanımefendi.”

Herkes yüksek sesle sevincini gösterdi, çünkü anlaşılan aynen benim gibi, bunun alay olarak söylendiğini sanıyorlardı. Sadece piyanist susuyordu. Başını eğmiş, sol elinin işaretparmağını, kuma resim çizermiş gibi, bankın ahşabında gezdiriyordu. Ben titriyordum, ellerimi gizlemek için pantolon ceplerime sakladım. Artık açık seçik konuşamaz da olmuştum, çünkü bütün yüzüm ağlayacak gibi oluyordu. Onun için sözlerimi öyle seçmeliydim ki, dinleyicilere benim ağlayacak gibi olduğum düşüncesi gülünç gelmeliydi.

“Hanımefendi,” dedim, “ben şimdi çalmak zorundayım, çünkü –” Gerekçemi unutmuş olduğum için, beklenmedik bir anda piyanonun başına geçiverdim. O anda halimi yeniden kavradım. Piyanist ayağa kalkıp şefkatle bankın üzerinden atladı, çünkü yolunu kapatıyordum. “Işığı söndürün, lütfen, ben ancak karanlıkta çalabilirim.” Doğruldum.

Derken iki bey bankı kavrayıp beni piyanonun ta uzağına, yemek masasına taşıdı, ıslıkla bir şarkı çalarak, biraz da beni sallayarak.

Herkes bu işi beğenmiş gibi görünüyordu, küçükhanım dedi ki: “Bakın, hanımefendi, pek güzel çaldı. Biliyordum zaten. Sizse o kadar korktunuz.”

Anladım ve eğilerek, iyi bir reverans döktürerek teşekkür ettim.

Bardağıma limonata koydular, kırmızı dudaklı bir genç kız da içmem için bardağı tuttu. Ev sahibesi gümüş bir tabakta beze ikram etti, bembeyaz elbiseli bir kız da bezeleri ağzıma tuttu. Gür sarı saçlı, dolgun bir genç kız başımın üzerinde bir üzüm salkımı tutuyor, benimse sadece tek tek koparmam yetiyordu; kendisi bir taraftan, hep kaçırdığım gözlerimin içine bakıyordu.

Herkes bana bu kadar iyi davrandığı için, tekrar piyanoya yöneldiğimde beni elbirliğiyle tutmalarına şaşırdım elbet.

“Artık yeter,” dedi ev sahibi, adamı şimdiye kadar fark etmemiştim. Dışarı çıktı, sonra hemen korkunç bir silindir şapka, bir de çiçekli, bakır rengi paltoyla döndü. “İşte eşyalarınız.”

Bunlar gerçi benimkiler değildi ama adamın zahmet edip bir kere daha gidip bakmasını istemedim. Ev sahibi paltoyu kendi eliyle, zayıf vücudumu göğsüne bastırarak giydirdi, tam da uymuştu. Yüzünden iyilik akan bir hanım, yavaş yavaş eğilerek, ceketimin boylu boyunca bütün düğmelerini ilikledi.

“Peki, hoşça kalın,” dedi ev sahibesi, “yakında gene gelin. Sizi görmekten hep memnun kalıyoruz, bilirsiniz.” O anda bütün topluluk eğildi, sanki icap edermiş gibi. Ben de eğileyim dedim ama sırtımdaki çok dardı. Onun için şapkamı çıkardım, herhalde fazlasıyla çolpa bir yürüyüşle kapıdan çıktım.

Fakat ufak adımlarla bina kapısından çıkarken, ayı, yıldızları, büyük kubbesiyle göğün ve belediyesi, Meryem Sütunu, kilisesiyle Ringplatz’ın4 baskınına uğradım.

Sakin sakin gölgeden çıkıp ayın aydınlığına girdim, paltomun düğmelerini açıp ısındım; sonra ellerimi kaldırarak gecenin uğultusunu susturdum ve düşünmeye başladım:

“Nedir bu, sahiciymiş gibi yapmanız? Beni, kendimin sahici olmadığına inandırmak mı istiyorsunuz, yeşil kaldırımın üstünde acayip acayip dikilirken? Ama senin sahici olmandan bu yana çok zaman geçti, sen gökyüzü, hele sen, Ringplatz, hiçbir zaman sahici olmadın.”

“Orası doğru, siz hâlâ benden üstünsünüz ama sadece, ben sizi rahat bıraktığım sürece.”

“Tanrı’ya şükür! Ay, sen artık ay değilsin ama belki ben kayıtsızca davranıyorum, ‘ay’ denen sana hâlâ ‘ay’ demekle. Niçin o gururlu halin kayboluyor, ben sana ‘garip renkli unutulmuş kâğıt fener’ deyince? Ve niçin neredeyse geri çekiliyorsun, ben sana ‘Meryem Sütunu’ deyince? Ve o tehditkâr duruşunu göremiyorum artık, Meryem Sütunu, sana ‘sarı ışık yayan ay’ deyince.”

“Sahiden, öyle görünüyor ki, insanın hakkınızda düşünmesi size iyi gelmiyor; cesaretiniz ve sağlığınız azalıyor.”

“Tanrım, düşünen kimsenin hele bir de sarhoştan ders alması ne kadar faydalı olur!”

“Niçin sessizleşti her taraf? Galiba rüzgâr kesildi. Çoğu zaman küçücük tekerlekler üzerinde gidermiş gibi meydanı geçen o küçük evler hepten yerlerine çakılmış – sessiz – sessiz – insan onları başka zaman yerden ayıran o ince, siyah çizgiyi hiç göremiyor.”

Ve ben koşmaya başladım. Bir engelle karşılaşmadan üç kere büyük meydanın etrafını dolaştım ve hiçbir sarhoşa rastlamadığımdan, hızımı kesmeden, yorgunluk da duymadan Karl Sokağı’na doğru koştum. Gölgem çoğu zaman benden küçük, yanımda, duvarda koşuyordu, duvar ile sokağın zemini arasındaki çukur bir orman yolunda gider gibi.

İtfaiye binasının önünden geçerken, Kleiner Ring’ den5 beriye bir gürültü duydum, oraya saptığımda da çeşmenin parmaklıklarının yanı başında bir sarhoşun durduğunu gördüm: Kollarını yatay olarak tutuyor, tahta sabolu ayaklarını toprağa vuruyordu.

Önce nefesim yatışsın diye durdum, sonra adamın yanına gittim, başımdan silindir şapkamı çıkarıp kendimi takdim ettim:

“İyi akşamlar, narin asilzade, ben yirmi üç yaşındayım ama henüz ismim yok. Oysa siz muhakkak şaşılası, hatta şarkı gibi söylenesi isimlerle o büyük Paris şehrinden geliyorsunuz. O ayağı kayıp düşen Fransız sarayının hepten gayri tabii kokusu sarmış etrafınızı.”

“Muhakkak, renklendirilmiş gözlerinizle o büyük hanımefendileri gördünüz: Yüksek, aydınlık terasa çıkmışlardı bile; elbiselerinin merdivene yayılmış boyalı kuyruğunun bir ucu daha bahçenin kumundayken, incecik bellerini istihzayla kıvırarak dönüyorlardı. – Değil mi, her tarafa dikili, uzun sırıkların tepesine çıkmış, hoppaca biçimli frakları, beyaz pantolonları olan uşaklar, bacaklarını sırıklara dolamış, vücutlarının üst yarısınıysa bir arkaya, bir yana eğmekteler, çünkü dev gri keten bezlerini urganlarla yerden kaldırıp yükseğe germeleri gerekiyor, çünkü büyük hanımefendinin canı sisli bir sabah istemiş.”

Geğirdiği için neredeyse korkuya kapılarak dedim ki: “Sahi, doğru mu, siz beyefendi bizim Paris’ten mi geliyorsunuz, o fırtınalı Paris’ten, ah, o coşkulu dolu fırtınasının içinden?”

Tekrar geğirince mahcup mahcup şöyle dedim: “Biliyorum, büyük bir şerefe nail olmaktayım.”

Ve parmaklarım çabucak paltomun düğmelerini ilikledi, sonra vecde gelmiş gibi ve utangaç utangaç konuşmaya başladım:

“Biliyorum, beni bir cevaba layık görmüyorsunuz ama bugün size bu soruyu sormasam ömrüm ağlamakla geçecek.”

“Ne olur, zarif beyefendi, doğru mu, bana anlatılanlar? Paris’te sırf süslü elbiselerden ibaret insanlar mı var, sırf süslü giriş kapılarından ibaret binalar mı var, doğru mu, yaz günlerinde gökyüzünün uçuk mavi olduğu ve sadece, yerlerine bir dokunmayla iliştirilmiş, hepsi de yürek biçimli beyaz bulutçuklarla güzelleştirildiği? Orada bir de akın akın gidilen bir tuhaf nesneler müzesi mi var, içinde sadece ağaçlar olan, üzerlerine asılı küçük levhalarda en meşhur kahramanların, canilerin ve âşıkların isimlerinin bulunduğu?”

“Üstüne üstlük bir de bu haber! Bu, yalan olduğu besbelli haber!”

“Değil mi, Paris’in o caddeleri aniden ayrılı ayrılıverir; huzursuzdurlar, değil mi? Her şey her zaman yolunda değildir, nasıl olsun ki zaten! Günün birinde bir kaza olur, insanlar toplaşır, kaldırıma azıcık değen büyükşehir adımlarıyla yan sokaklardan gelerek; hepsi gerçi merak içindedir, ama hayal kırıklığına uğramaktan da korkarlar, hızlı hızlı nefes alırlar, küçücük başlarını uzatırlar. Ama birbirlerine değecek olurlarsa, yerlere kadar eğilip özür dilerler: ‘Kusura bakmayınız – istemeden oldu – çok kalabalık var, affediniz, rica ederim – itiraf edeyim – büyük dikkatsizlik ettim. Benim adım – benim adım Jerome Faroche, Rue de Cabotin’de baharatçıyım – müsaade ederseniz sizi yarın öğle yemeğine davet etmek isterim – zevcem de o kadar memnun olacaktır ki.’ Böyle konuşurlar, oysa sokak uyuşmuştur ve bacaların dumanı binaların arasına inmektedir. Böyledir ama. Hem, şu da olabilir mi: Bir gün kibar bir mahallenin işlek bir bulvarında iki araba durur. Uşaklar ciddiyetle kapıları açarlar. Sekiz soylu Sibirya kurt köpeği dans edercesine iner, havlaya sıçraya yolda bir koşudur tuttururlar. Ve bunların kılık değiştirmiş Parisli genç züppeler olduğu söylenir.”

Adam gözlerini sıkı sıkı yummuştu. Ben susunca iki elini de ağzına soktu, altçenesine asıldı. Elbisesi hepten kirliydi. Belki bir tavernadan kapı dışarı etmişlerdi de henüz işin farkında değildi.

Bu belki de, gündüz ile gece arasındaki o küçük, tamamen sakin duraklamaydı; başımızın, biz beklemesek de, boynumuzda asılı kaldığı ve her şeyin, biz fark etmesek de, biz seyretmediğimiz için kıpırtısız durduğu, sonra da kaybolduğu duraklama. Bu sırada biz bükük vücutlarımızla yalnız kalır, sonra etrafımıza bakar ama artık hiçbir şey görmez, havanın direncini de artık hissetmez; ama içimizden, bizden belli bir uzaklıkta çatıları ve bacaları, içlerinden karanlığın eve, çatı odalarından geçip çeşit çeşit odalara aktığı, ne mutlu ki köşeli bacaları olan binaların olduğunu hatırlayışımıza tutunurduk. Ve ne mutlu, yarın öyle bir gün olacak ki, inanılmaz bir şey ama, insan her şeyi görebilecek.

O anda sarhoş kaşlarını kaldırıverdi, öyle ki kaşları ile gözleri arasında bir parıltı belirdi ve adam dura dura şu açıklamayı yaptı: “Bu şöyle yani – uykum var yani, onun için gidip yatacağım – Wenzel Meydanı’nda bir kaynım var yani – oraya gidiyorum, çünkü orada oturuyorum, çünkü yatağım orada – işte gidiyorum şimdi – Ne var ki, ismi nedir bilmiyorum, nerede oturur bilmiyorum – galiba unutmuşum – ama zararı yok, çünkü bilmiyorum ki, kaynım filan var mı bakalım – Şimdi gidiyorum yani – Ne dersiniz, onu bulur muyum?”

Bunun üzerine hiç çekinmeden dedim ki: “Muhakkak. Ama siz yabancı bir diyardan geliyorsunuz, uşaklarınız da tesadüfen yanınızda değil. Müsaade edin, sizi götüreyim.”

Cevap vermedi. Ben de ona kolumu uzattım, girsin diye.

d. Şişman ile Duacı Arasındaki Konuşmanın Devamı

Bense bir süredir gayrete gelmeye çalışıyordum. Vücudumu ovuşturuyor, kendi kendime diyordum ki:

“Zamanıdır, konuşmalısın. Şimdiden utanıyorsun bile. Kendini kıstırılmış mı hissediyorsun? Bekle hele! Bu halleri bilirsin sen. Acele etmeden bir düşün! Etraf da bekleyecektir.”

“Her şey şimdi de aynı geçen hafta, o toplulukta olduğu gibi. Birisi bir kopyadan bir şeyler okuyor herkese. Bir sayfayı ricası üzerine kendim kopya ettim. Onun yazdığı sayfaların altındaki yazıyı okuyunca dehşete düşüyorum. Tutar yeri yok. İnsanlar masanın üç tarafından kâğıdın üzerine eğiliyor. Ağlaya ağlaya yeminler ediyorum ki, benim yazım değil.”

“Fakat niçin bugünküne benzesin. Dört yanı çevrili bir sohbetin meydana gelmesi sadece sana bağlı. Herkes sakin, huzurlu. Gayret etsene, dostum! – Bulursun sen bir bahane. – Dersin ki: ‘Uykum var. Başım ağrıyor. Adieu.’ Çabuk, öyleyse çabuk. Bir şey yap da fark etsinler seni! – Bu ne? Gene engeller, engeller. Neyi hatırlıyorsun? – Bir yayla hatırlıyorum, büyük göğe doğru yerin bir kalkanı gibi yükselen. Yaylayı bir dağın tepesinden görüyor, yürüyerek geçmeye hazırlanıyordum. Şarkı söylemeye başladım.”

Dudaklarım kuruydu, bana itaat etmiyorlardı, şunu derken:

“İnsan başka türlü yaşayamamalı mı?”

O, “Hayır,” dedi, sorarak, gülümseyerek.

“Ama niçin akşam akşam kilisede dua ediyorlar?” diye sordum sonra, aramızda o zamana kadar uyurcasına destek olduğum ne varsa yıkılırken.

“Hayır, niçin bunu konuşmamız gereksin? Akşamleyin, yalnız yaşayan kimse sorumluluk taşımaz. Nice şeyden korkulur. Belki bedenselliğin kaybolmasından, insanların belki sahiden, alacakaranlıkta göründükleri gibi olmasından, insanın bastonsuz yürümemesinin gerekmesinden, belki kiliseye gitmenin, başkalarının bakması için ve beden kazanmak için bağıra bağıra dua etmenin iyi olacağından.”

Böyle konuştuğu ve sonra sustuğu için kırmızı mendilimi cebimden çıkardım ve iki büklüm ağladım.

O ayağa kalktı, beni öpüp dedi ki:

“Niçin ağlıyorsun? Sen büyüksün, büyük olmanı seviyorum, uzun ellerin var, neredeyse senin iradene uyarak hareket eden; niçin buna sevinmiyorsun? Hep koyu renkli kolluklar tak, sana tavsiyem. – Hayır – ben sana dil döküyorum, sen gene de ağlıyor musun? Hayatın güçlüğünü pekâlâ akıllı uslu taşımaktasın.”

“Biz aslında işe yaramaz savaş makineleri yapıyoruz, kuleler, surlar, ipekten duvarlar; zamanımız olsa pek şaşabilirdik bunlara. Ve havada asılı gibi tutuyoruz kendimizi, düşmüyoruz, çırpınıyoruz, yarasalardan bile çirkinken. Ve artık, günlerden güzel bir gün şunu söylememize engel olacak pek kimse kalmamıştır: ‘Ah Tanrım, bugün güzel bir gün.’ Çünkü artık dünyamızın üstüne yerleşmişizdir ve uyuşmamız temelinde yaşamaktayızdır.”

“Öyle ya, biz karda ağaç kütükleri gibiyizdir. Görünüşte yerde dümdüz uzanmış durur gibi değil midirler, insan onları ufak bir darbeyle itebilirmiş gibi. Hayır, itemez, çünkü sıkı sıkı toprağa bağlıdırlar. Ama bak, bu bile sadece görünüştedir.”

Düşünmek ağlamama engel oldu: “Şimdi gece ve kimse yarın kalkıp beni şimdi söyleyebileceklerimle suçlayamaz, çünkü pekâlâ uykuda söylenmiş olabilirler.”

Sonra dedim ki: “Evet, bu böyle ama biz neyin lafını ediyorduk? Göğün aydınlığından bahsediyor olamazdık ya, bir evin girişinde, ta arkalarda dikilirken. Hayır – evet, bundan bahsediyor olabilirdik, çünkü şimdi, konuşmamızda hepten bağımsız değiliz, ne hedef ne gerçek var ulaşmak istediğimiz, sadece şaka ve eğlence. Ama bana gene de, bahçedeki kadının hikâyesini bir daha anlatsanız olmaz mı? Ne kadar hayran olunası, ne kadar akıllı bir kadın bu! Hareket ederken onu örnek almalıyız. Ne kadar sevdim onu! Hem sonra, size rastlayıp sizi böyle yakalamış olmam da iyi. Sizinle konuşmak benim için büyük bir zevk oldu. Şimdiye kadar belki kasten bilmediğim nice şey duymuş oldum – seviniyorum.”

Memnun görünüyordu. Bir insan vücuduna değmekten hep sıkılır olsam da, ona sarılmadan edemedim.

Sonra koridordan dışarı, göğün altına çıktık. Ufalanmış birkaç bulutu arkadaşım üfleyip dağıttı, böylece karşımıza şimdi yıldızların kesintisiz yüzü çıkmaktaydı. Arkadaşım güçlükle yürüyordu.

4. Şişmanın Batışı

Derken her şey bir çabukluğa kapıldı ve uzağa düştü. Nehrin suyu bir uçurumdan aşağı çekildi, geri durmaya çalıştı, kırılıp ufalanmış kenarda biraz sallandı da ama sonra parça parça, duman duman döküldü.

Şişman sözüne devam edemedi, dönmek ve o gürültülü, hızlı çağlayanda kaybolmak zorunda kaldı.

Bu kadar çok eğlenceye şahit olmuş olan ben kıyıda duruyor, olanı görüyordum. “Akciğerlerimiz ne yapsın,” diye bağırdım, “çabuk çabuk nefes alın, kendi kendinizle boğulun, içinizdeki zehirlerle; yavaş nefes alırsanız, solunamayan havayla boğulursunuz, üste çıkan şeylerle. Ama kendi hızınızı aramak istiyorsanız, daha arayışınız bile sizi mahveder!”

Bu arada bu nehrin kıyıları ölçüsüzce genişliyor, ama ben gene de ta uzakta küçücük görünen bir yön levhasının demirine avcumla dokunabiliyordum. Tam da kavrayamıyordum oysa bunu. Kısa boyluydum ya, neredeyse alışılmışın altında, hem de dallarında beyaz kuşburnular olan, ha bire de silkinen bir çalı üzerimi kaplıyordu. Bunu görüyordum, çünkü çalı daha demin yanı başımdaydı.

Ama gene de yanılmıştım, çünkü kollarım aralıksız yağan bir yağmurun bulutları kadar kocamandı, sadece daha aceleciydiler. Bilmem niçin, zavallı başımı ezmek istiyorlardı.

Bu baş ne kadar da küçüktü, karınca yumurtası kadar, sadece biraz zedelenmişti, onun için artık yusyuvarlak değildi. Bu başı birilerine yalvarırcasına çevirip duruyordum, çünkü gözlerimdeki ifadenin farkına varılamazdı, o kadar küçüktüler.

Fakat bacaklarım ama o lanet bacaklarım ormanlık dağların üzerine uzanıyor, köylerin olduğu vadileri gölgede bırakıyordu. Büyüyorlar, büyüyorlardı! Şimdiden, artık arazisinden olmuş mekâna yayılmışlardı, uzunlukları gözlerimin berrakça gördüğü alanı aşar olmuştu çoktan.

Ama hayır, bu değil – ben küçüğüm ya, şimdilik küçük – yuvarlanıyorum – yuvarlanıyorum – dağlarda bir çığım! Ne olur, gelip geçen insanlar, lütfedin de söyleyin boyumun ne kadar olduğunu, ölçün de bileyim, bu kolları, bacakları.

III

“Şimdi bu nasıl oluyor?” dedi, benimle birlikte topluluktan ayrılıp yanımda sakin sakin, Laurenzi Tepesi’ne çıkan yollardan birinde yürüyen tanıdığım. “Hele biraz durun da, şunu açık seçik bir düşüneyim. – Biliyor musunuz, halletmem gereken bir iş var. O kadar yorucu ki – bu bayağı soğuk, hem üzerine de ışık tutulmuş gece; ama bu hoşnutsuz rüzgâr, hatta zaman zaman şu akasyaların duruşunu bile değiştirir gibi olan rüzgâr.”

Ay ışığında bahçıvan evinin gölgesi biraz bombeli olan yolun üstüne uzanmış ve azıcık karla süslenmişti. Kapının yanında duran bankı fark edince elimi kaldırıp işaret ettim, zaten cesaretim de yoktu ve suçlamalar bekliyordum, onun için sol elimi göğsüme yasladım.

Bıkkınlıkla oturdu, güzel elbiselerine özen göstermeden; dirseklerini uyluklarına dayayıp alnını iyice kıvırdığı parmak uçlarına yaslayarak beni şaşırttı.

“Evet, şimdi söylemek istiyorum bunu. Biliyor musunuz, ben düzenli bir hayat sürerim, hiçbir kusuru yoktur, kaçınılmaz ve kabul görmüş ne varsa yapılır. Girip çıktığım muhit içinde alışılmış olan bela, etrafımın da benim de memnuniyetle gördüğümüz üzere, beni de esirgemedi, ayrıca şu umumi talih de geri durmadı, ben ise küçük bir çevrede bu talihten söz edebildim. Tamam, daha hiç sahiden âşık olmamıştım. Buna zaman zaman üzülüyordum ama ihtiyaç duyduğum zaman o lafı kullanıyordum. Şimdi ise söylemeden edemeyeceğim: Evet, âşığım ve herhalde âşık olmaktan dolayı heyecanlıyım. Kızların arzuladığı türden, yakıcı bir ateşi severim ben. Fakat düşünmem gerekmez miydi, tam da eskiden gelen bu eksiklik değil miydi, benim içinde yaşadığım şartlara o istisnai ve neşeli, her şeyden önce neşeli değişikliği veren?”

“Sakin olun, sakin olun,” dedim heyecanına katılmadan ve sadece kendimi düşünerek, “sevgiliniz güzelmiş, kulağımdan kaçmadığı üzere.”

“Evet, güzel. Onun yanında otururken, sadece şunu düşündüm hep: ‘Bu riziko – ben de öyle cüretliyim ki – bir deniz yolculuğuna kalkışıyorum – galonlarca şarap içiyorum.’ Ama o güldüğü zaman dişlerini göstermiyor, aslında bekleneceği gibi, sadece ağzının o karanlık, dar, kavisli açıklığı görülebiliyor. Bu da bir hileye ve çok ihtiyar birinin gülüşüne benziyor, hele bir de gülerken başını arkaya atarsa.”

“Bunu inkâr edemem,” dedim üst üste içimi çekerek, “belki ben de görmüşümdür, çünkü dikkati çeken bir şey olsa gerek. Ama sadece bu değil. Bir kızın güzelliği nedir zaten! Çoğu zaman, kat kat pilileri, kıvrımları, sarkan parçalarıyla güzel bir vücudun üstüne güzelce oturan elbiseler gördüğümde düşünürüm ki, bu halleriyle uzun zaman korunamayacaklardır, bir daha düzeltilemeyecek şekilde kırışacaklar, süslerine iyice oturacak ve artık temizlenemeyecek bir toz üstlerini kaplayacak ve hiç kimse aynı kıymetli elbiseyi her gün sabah giyip akşam çıkarma tasasına ve gülünçlüğüne düşmek istemeyecektir. Fakat kızlar, gerçi güzel olan ve bir alay şirin kas, eklem, gergin bir cilt ve bir yığın incecik saç sergileyen, fakat gene de günbegün bu bir tek tabii maskeli balo kıyafetiyle ortaya çıkan, hep aynı yüzü hep aynı avuçlarının içine alan ve aynalarından aksettiren kızlar görürüm. Sadece bazen akşamleyin, geç bir saatte bir eğlenceden geliyorlarsa, bu yüz aynadaki gözlerine aşınmış, şişmiş, tozlanmış, herkesçe çoktan görülmüş ve artık ortada gezdirilir hali kalmamış görünür.”

“Fakat ben size yol boyunca birkaç defa kızı güzel bulup bulmadığınızı sordum ama siz hep, bana cevap vermeyip öbür tarafa döndünüz. Söyleyin, aklınızdan bir kötülük mü geçiyor? Niçin beni teselli etmiyorsunuz?”

Ayaklarımı gölgeye gömdüm ve ilgi göstererek dedim ki: “Size teselli lazım değil. Seviliyorsunuz ya.” Bu arada mor üzüm desenli mendilimi ağzıma tutuyordum, üşütmemek için.

Derken bana doğru döndü ve şişman yüzünü bankın alçak arkalığına dayadı. “Biliyor musunuz, aslına bakılırsa daha vaktim var, bu başlayan aşkı bir çırpıda bitirebilirim, rezalet çıkararak, sadakatsizlik ederek veya uzak bir memlekete giderek. Çünkü, gerçekten, bu heyecana girmeli miyim diye çok şüphe içindeyim. Hiç güvenilir bir şey değil, hiç kimse yönünü ve süresini kesinkes söyleyemez. Sarhoş olmak niyetiyle bir tavernaya gidiyorsam bilirim ki, o akşam sarhoş olacağımdır; ama bu halimle! Bir hafta sonra, tanıdığımız bir aileyle bir gezi yapacağız, bu da kalpte on beş günlük bir fırtına etmez mi? Bu akşamın öpücükleri uykumu getiriyor, dizginlenmemiş rüyalara yer açılsın diye. Buna karşı durup bir gece yürüyüşü yapınca da öyle oluyor ki, devamlı hareket halindeyim; yüzüm, üstüne boralar esmiş gibi bir soğuk, bir sıcak; cebimdeki pembe kurdeleye dokunmadan edemiyorum, kendimle ilgili olarak en büyüğünden endişelerim var, fakat bunların peşinden gidemiyorum ve hatta, bayım, sizinle bile geçinebiliyorum, ki başka zaman eminim sizinle asla bu kadar uzun konuşmazdım.”

Çok üşüyordum, gökyüzü de artık biraz ağarmaya yüz tutmuştu. “Bu durumda rezalet çıkarmanın faydası olmayacak, sadakatsizlik etmenin veya uzak bir memlekete gitmenin de. Kendinizi öldürmek zorunda kalacaksınız,” dedim, bir de gülümsedim üstelik.

Karşımızda, hıyabanın öbür tarafında iki çalılık, bu çalılıkların arkasında, aşağıda da şehir vardı. Işıkları henüz biraz yanmaktaydı.

“İyi,” diye bağırdı ve küçük, sert yumruğuyla banka vurdu ama yumruğunu oracıkta bıraktı, “ama siz yaşıyorsunuz. Kendinizi öldürmüyorsunuz. Sizi seven kimse yok. Ulaşacağınız bir şey yok. Bir sonraki ana hükmedemezsiniz. Sonra da benimle böyle konuşuyorsunuz, sizi adi insan. Sevmek elinizden gelmez, korkudan başka bir şey size heyecan vermez. Bakın hele göğsüme.”

Çabuk çabuk paltosunu açtı, yeleğini, gömleğini. Göğsü sahiden genişti, güzeldi.

Ben anlatmaya başladım: “Evet, böyle aksi haller gelir üstümüze bazen. Ben de bu yaz bir köydeydim. Bir nehrin kenarındaydı. Çok iyi hatırlıyorum. Sık sık, kıyıdaki bir bankta eğri büğrü oturuyordum. Bir sahil oteli de vardı orada. Sık sık keman çalındığı duyuluyordu. Genç, kuvvetli insanlar bahçedeki masalarda, önlerinde bira, avdan, maceralardan bahsediyordu. Sonra, öbür kıyıda bulutumsu dağlar vardı.”

Derken ayağa kalktım, ağzımı bitkinlikle buruşturarak bankın arkasındaki çime bastım, üstüne kar düşmüş birkaç dalı da kırdım ve sonra tanıdığımın kulağına dedim ki: “Ben nişanlıyım, itiraf edeyim.”

Tanıdığım ayağa kalktığıma şaşmadı: “Nişanlı mısınız?” Sahiden, pek zayıf bir halde oturuyordu önümde, sadece arkalığın desteğiyle. Sonra şapkasını çıkardı ve saçını gördüm, hoş kokulu, güzelce taranmış, boynunun eti üzerinde, bu kış sevilen biçimde keskin kavisli bir çizgiyle yuvarlak başını çevreleyen.

Ona böyle akıllıca cevap verdiğime sevindim. “Evet,” dedim kendi kendime, “nasıl da dolaşıyor herkesin içinde, boyun kıvırarak kolları serbest. Bir hanımı iyi bir sohbetle bir salonun ortasından geçirebilir, hem de evin önüne yağmur yağıyor olmasından veya orada utangaç birinin duruyor veya zavallıca herhangi başka bir şeyin oluyor olmasından hiç tedirginlik duymaz. Hayır, hanımların önünde aynı cicilikle eğilir. Ama şimdi şurada oturuyor işte.”

Tanıdığım, patiskadan bir mendille alnını sildi. “Ne olur,” dedi, “elinizi biraz alnıma koyun. Sizden rica ederim.” Ben bunu hemen yapmayınca, ellerini kavuşturdu.

Endişemiz sanki her şeyi karartmışçasına, yukarıda, dağın tepesinde oturuyorduk, küçük bir odada oturur gibi, oysa sabahın ışığını ve rüzgârını fark edeli epey oluyordu. Birbirimizden hiç hoşlanmadığımız halde iyice yan yanaydık ama birbirimizden çok uzaklaşamıyorduk, çünkü düpedüz ve sıkı sıkı duvarlar örülüydü. Fakat gülünç ve insan haysiyetinden uzak davranmamıza izin vardı, çünkü üzerimizdeki dallardan da, karşımızdaki ağaçlardan da utanmamız gerekmezdi.

Derken tanıdığım cebinden bir çakı çekiverdi, düşünceli düşünceli açtı, sonra oyun oynar gibi sol pazısına batırdı ve orada bıraktı. Hemen kan akmaya başladı. Tombul yanakları solgundu. Bıçağı çekip çıkardım, paltoyla frakın kollarını kestim, gömleğin kolunu yırtıp açtım. Sonra yoldan biraz aşağı, biraz yukarı yürüyüp bana yardım edebilecek kimse olup olmadığına baktım. Bütün dallar çarpıcı renklerle görülür olmuştu, kımıldamıyorlardı. Sonra bu derin yaradan biraz emdim. Derken bahçıvan evi aklıma geldi. Bir koşu, evin sol tarafındaki yüksek çime giden merdiveni çıktım, aceleyle pencereleri, kapıları yokladım, öfkeyle, tepine tepine zili çaldım, evde kimsenin oturmadığını hemen görmüş olduğum halde. Sonra yaraya baktım: İnce bir kan sızıyordu. Mendilini karla ıslatıp beceriksizce kolunu sardım.

“Sevgili dostum, sevgili dostum,” dedim, “benim yüzümden kendini yaraladın. Senin halin o kadar güzel ki, etrafın dostlukla sarılı, güpegündüz yürüyüşe çıkabilirsin, birçok insanın özenle giyinmiş olarak şurada, burada masaların arasında veya tepelerdeki patikalarda görüldüğü saatlerde. Düşün hele, baharda, o zaman Baumgarten’e6 gideceğiz, hayır biz gidecek değiliz, maalesef orası doğru ama sen o Anna’cığınla gideceksin, güle oynaya. Ya, inan bana, lütfen, güneş de sizi bütün güzelliğinizle herkeslere gösterecek. Oo, müzik çalar, uzaktan atların sesi gelir, endişeye yer yoktur, hıyabanlarda bağrış çağrış, laternalar çalınır.”

“Hay Allah,” dedi, ayağa kalktı, bana yaslandı ve yürüdük; “çare yok demek. Bu beni sevindirecek bir şey değil. Kusura bakmayın. Geç mi oldu? Belki yarın sabah bir şey yapmalıyım. Hay Allah.”

Yukarıda, duvarın yakınında bir sokak lambası yanıyor, ağaç gövdelerinin gölgelerini yolun ve beyaz karın üzerine seriyordu, bir yandan da ağacın çetrefilli dallarının gölgesi kıvrılmış, kırılıp dağılmış gibi yamaca yayılmıştı.

1. Bir Hıristiyan tarikatının manastırlarında üretilen konyak. (Ç.N.)

2. Çek Cumhuriyeti’nin en uzun nehri olan Vltava’nın Almanca adı. (Y.N.)

3. Bkz. bir sonraki metin. Ayrıca: Franz Kafka, Ceza Kolonisinde - Anlatılar I, “Duacıyla Konuşma”, Can Yayınları, s. 183-189. (Ç.N.)

4. Yuvarlak Meydan, Çember Meydanı. Prag’da yüzyıllardan beri eski şehrin canlı merkezi olagelmiş meydan. (Ç.N.)

5. Küçük Çember, bugünkü Malé námestí veya Rynecek. (Ç.N.)

6. Prag yakınlarında bir mesire yeri. (Ç.N.)

TAŞRADA DÜĞÜN HAZIRLIKLARI

I

Eduard Raban koridordan beriye, bina girişinin yola açıldığı yere geldiğinde, yağmurun yağmakta olduğunu gördü. Az yağıyordu.

Hemen önündeki yaya kaldırımında, farklı farklı yürüyüşleri olan birçok insan vardı. Bazen biri öne çıkıyor, araba yoluna inip karşıya geçiyordu. Küçük bir kız öne uzattığı ellerinde yorgun bir köpek yavrusu tutuyordu. İki bey birbirlerine açıklamalar yapmaktaydı. Biri ellerini avuçları yukarı bakacak şekilde tutuyor ve düzgün bir biçimde oynatıyordu, sanki bir yükü havada tutuyormuş gibi. Derken bir hanım göründü: Şapkası şeritler, tokalar, çiçeklerle yüklüydü. Ve ince bastonlu, genç biri seğirtip geldi, sol eli sanki felçliymiş gibi göğsüne yapışmıştı. Ara sıra, tütün içmekte olan ve önlerinde küçük, dik, ince uzun bulutlar gezdiren adamlar geliyorlardı. Üç bey –ikisi kıvırdığı kolunda hafif birer pardösü taşıyordu– sık sık bina duvarlarından kaldırımın kenarına kadar gidiyor, orada olup biteni seyrediyor, sonra tekrar, konuşa konuşa geri çekiliyordu.

Gelip geçenler arasındaki boşluklardan sokağın düzenli olarak döşenmiş taşları görülüyordu. Üstlerinden, uzun boyunlu atların çektiği, incecik, yüksek tekerlekli arabalar geçiyordu. Minderli oturaklarına yaslanmış insanlar susarak yayalara, dükkânlara, balkonlara ve gökyüzüne bakıyorlardı. Bir araba ötekinin önüne geçecek olduğunda, atlar birbirine yaslanıyor, kayışlar sarkıyor, sallanıyordu. Hayvanlar oka asılıyor, araba öndekinin etrafında çizdiği kavis bitene kadar, acele acele sallanarak koşuyor, sonra atlar tekrar birbirinden uzaklaşıyordu, sadece ince, sakin başları kalıyordu birbirine yanaşık.

Bina girişine doğru birkaç kişi çabuk çabuk geldi, kuru mozaiğin üstünde dikilip kaldılar, yavaş yavaş arkalarına dönüp yağmura baktılar, bu dar sokağa sıkışmış halde, darmadağın inen yağmura.

Raban kendini yorgun hissetti. Dudakları soluktu, üzerinde bir mağribi deseni olan kalın kravatının soluk kırmızısı gibi. Karşıda, kapı taşının yanındaki, şimdiye kadar dar kesimli eteğinin altından tamamen görünen ayakkabılarına bakmış olan hanım şimdi kendisine bakıyordu. Kayıtsızlıkla bakıyordu, hem zaten belki sadece Raban’ın önündeki yağmura veya tepesinde kapıya takılı, küçük şirket tabelasına bakıyordu. Raban kadının şaşarak baktığını sandı. “Demek,” diye düşündü, “ona anlatabilseydim hiç şaşmayacaktı. İnsan dairede o kadar aşırı bir şekilde çalışıyor ki, sonra tatilinin tadını bile iyice çıkaramayacak kadar yorgun oluyor. Fakat onca iş sayesinde bile, herkesin kendisine sevgiyle davranması hakkını elde edemiyor, dahası, yalnız oluyor insan, hepten yabancı ve sadece merak konusu. Ve sen ben yerine insan dediğin sürece hiç kıymeti yok, insan bu hikâyeyi ezberden söyleyebilir, fakat kendi kendine sen kendin olduğunu itiraf etmeyegör, düpedüz delik deşik edilir, dehşet içinde kalırsın.”

Kareli bir kumaşla dikilmiş valizini yere bıraktı ve bu arada dizini kıvırdı. Araba yolunun kenarında yağmur suyu azıcık daha alçaktaki kanallara doğru gerilmiş şeritler biçiminde akmaya başlamıştı bile.

“Ama ben kendim insan ile ben arasında bir fark gözetiyorsam, nasıl olur da o zaman başkalarından şikâyet edebilirim. Onlar herhalde haksız değil ama ben her şeye ikna olamayacak kadar yorgunum. Hatta, istasyona giden yolu zahmetsiz yürüyemeyecek kadar da yorgunum, o kısacık yolu. Öyleyse niçin şu bir parça tatilde dinlenmek için şehirde kalmayayım? Yaptığım hiç akıllıca bir iş değil. – Yolculuk hasta edecek beni, pekâlâ biliyorum. Odam yeterince rahat olmayacak, taşrada başka türlüsü mümkün değil. Haziranın ilk yarısına girdik girmedik, kırlık yerlerin havası ekseriya pek serin olur daha. Gerçi giyimime dikkat ettim ama akşamları geç vakit yürüyüşe çıkanlara benim de katılmam gerekecek. Gölcükler vardır orada, gölcükler boyunca yürüyüş yaparlar. O zaman muhakkak üşütürüm kendimi. Buna karşılık konuşmalarda pek öne çıkmayacağım. O gölcüğü uzak bir memleketteki başka gölcüklerle karşılaştıramayacağım, çünkü hiç yolculuk yapmadım, ayrıca lafı mehtaptan açıp saadetler hissetmeler, hayranlık lafları ederek enkaz yığınlarına tırmanmalar ise, bunları yapamayacak kadar yaşlıyım, bana gülmekten kaçınmayacakları kadar yaşlı.”

İnsanlar başlarını biraz eğerek, üzerlerinde sallanan koyu renkli şemsiyelerini taşıyarak geçmekteydi. Bir de yük arabası geçti, içi saman dolu arabacı oturağından bir adam bacaklarını o kadar kayıtsızca sallandırmıştı ki, bir ayağı neredeyse yere değiyor, ötekiyse samanla paçavraların üstünde güzelce uzanıyordu. Bu görünüşüyle sanki güzel havada bir tarlada oturuyor gibiydi. Fakat dizginleri dikkatle tutmaktaydı, öyle ki üzerinde demir çubukların birbirine çarpmakta olduğu arabayı kalabalığın içinde iyi çeviriyordu. Yerde, ıslaklığın içinde, demirin aksinin bir taş dizisinden öbür taş dizisine, kıvrımlar yaparak ve yavaşça kaydığı görülüyordu. Karşıdaki hanımın yanındaki küçük oğlan ihtiyar bir bağcı gibi giyinmişti. Kıvrımlı elbisesi aşağıda büyük bir çember meydana getiriyordu ve sadece, neredeyse koltuk altlarından, bir kaytanla büzülmüştü. Yarım top şeklindeki kasketi kaşlarına kadar iniyordu, tepesinde çocuğun sol kulağına kadar sarkan bir püskülü vardı. Yağmur ona sevinç veriyordu. Bina girişinden koşup çıkıyor, gözleri açık, göğe bakıyordu, daha çok yağmur yakalayabilmek için. Sık sık zıplıyordu, o zaman bol bol su sıçrıyor, gelip geçenler oğlanı pek azarlıyordu. Derken hanım kendisini çağırdı ve bir daha elini bırakmadı; ama ağlamadı oğlan.

Raban o anda ürküntüye kapıldı. Geç olmamış mıydı? Pardösüsüyle ceketinin önü açık olduğundan, çabucak saatine el attı. Çalışmıyordu. Canı sıkkın, bina girişinden biraz daha içeride dikilen bir komşuya saati sordu. Adam bir konuşmanın ortasındaydı ve daha bu konuşmanın bir parçası olan kahkahasıyla birlikte, “Dördü geçiyor, efendim,” dedi ve arkasını döndü.

Raban şemsiyesini çabucak açıp valizini eline aldı. Fakat caddeye çıkacak olduğunda, aceleyle seğirten birkaç kadın yolunu kesti, yani onların da geçmesini bekledi. Bu arada başını eğip küçük bir kızın, kırmızı boyalı samandan örülmüş, dalgalı kenarında küçük yeşil bir çelengi olan şapkasına baktı.

Gideceği yönde biraz yokuş yukarı çıkan yola indiğinde, bu hâlâ hatırındaydı. Sonra unuttu, çünkü şimdi biraz gayret etmesi gerekiyordu; elindeki küçük valiz hafif değildi, rüzgâr da tam karşısından üflüyor, ceketini kabartıyor, şemsiyenin öndeki tellerine yükleniyordu.

Daha derin nefes alması gerekiyordu; ta aşağıda, yakındaki bir meydanın saati beşi çeyrek geçeyi vurdu, şemsiyenin altından karşısından gelen insanların hafif, kısa adımlarına baktı, fren yapan arabaların tekerlekleri gıcırdıyor, bu arada dönmeleri yavaşlıyor, atlar incecik ön ayaklarını uzatıyorlardı, dağlardaki yabankeçilerinin cüretiyle.

O anda Raban’a, önündeki iki haftalık o uzun, berbat zamanı da atlatacakmış gibi geldi. Çünkü topu topu on dört gündü bu; yani sayılı gün. Hem sinir bozucu şeyler gitgide büyüse bile, insanın katlanmak zorunda kalacağı zaman da azalır ya. Bundan şüphesiz cesaret alınır. “Bana eziyet edecek olan herkes ve şimdi etrafımdaki bütün mekânı işgal etmiş olan kim varsa, yavaş yavaş, bu günlerin merhametle geçişi içinde geri itilecek, benim bu geçişe en ufak bir katkıda bulunmam bile gerekmeden. Ben de, gayet tabii bir şekilde ortaya çıkacağı gibi, zayıf, sessiz kalabileceğim ve üzerimde her şeyi yapmalarına göz yumacağım; gene de her şey iyi bitecek, sadece akıp giden o günler sayesinde.

“Üstelik, çocukken hep tehlikeli işlerde yaptığım gibi davranamaz mıyım? Kendim taşraya gitmem bile gerekmez, o bile lazım değil. Giyimli vücudumu gönderirim. Odamın kapısından sendeleyerek çıkarsa, sendelemesi korku değil, onun hiçliğini gösterir. Eğer merdivende tökezlerse, hıçkırıklar içinde taşraya gidip orada ağlaya ağlaya akşam yemeğini yerse, heyecan da değildir. Çünkü ben, ben bu arada yatağımda yatmaktayımdır, sarımsı kahverengi battaniyeyle iyice örtülü, penceresi hafif açık odada esen hava üzerimden geçerken. Sokaktaki arabalar, insanlar çekine çekine gidip gelirler düz zeminde, çünkü ben daha rüya görmekteyimdir. Arabacılar, yürüyüşçüler utangaçtır, ileri doğru atmak istedikleri her adım için benden izin rica ederler, yüzüme bakarak. Ben onları yüreklendiririm, bir engel görmezler.

“Ben, yatakta yattığım gibi, büyük bir böceğin şeklini almışımdır, geyikböceği veya mayısböceği, sanırım.”

Islak bir camın arkasında çubuklar üzerinde erkek şapkalarının asılı olduğu bir vitrinin önünde durdu, dudaklarını büzerek vitrine baktı. “Eh, şapkam tatil için yeter daha,” diye düşünüp yürümeye devam etti, “hem beni şapkamdan ötürü kimse sevmezse, daha da iyi.

“Büyük şekli bir böceğin, evet. O zaman şöyle yapardım: Sanki kış uykusuymuş da küçücük bacaklarımı şiş karnıma bastırıyormuşum. Ve ağzımdan tek tük kelimeler çıkıyormuş, peltek peltek, bunlar benim üzgün vücuduma verilen talimatlarmış; vücut yanı başımda duruyormuş, eğilmiş olarak. Hemen bitiriyormuşum – o, reverans yapıyormuş, sıvışıyormuş, sonra her işi en iyi şekilde yerine getirecekmiş, ben sessizce yatarken.”

Tek başına duran, yusyuvarlak kemerli, yokuş sokağın hizasında küçük bir meydana açılan bir taka ulaştı; meydan, ışıkları çoktan yanan birçok mağazayla çevriliydi. Meydanın ortasında, ışık etraftan geldiğinden biraz karanlıkta kalmış olan, alçak bir anıt vardı: oturan, düşünceli bir adam. İnsanlar ışıkların önünde incecik lamellermiş gibi hareket ediyorlardı ve su birikintileri bütün parıltıyı yaydığı, derinlere kadar dağıttığı için, meydanın görünüşü durmadan değişiyordu.

Raban, meydanda iyice ilerledi; ama geçip duran arabalara irkile irkile yol verdi, tek tük kuru taşlardan ilerideki kuru taşlara sıçradı ve dört bir yanında ne varsa görebilmek için açık şemsiyeyi tuttuğu elini iyice kaldırdı. Sonra küçük, dört köşe bir refüjün üstüne dikilmiş bir sokak lambasının yanında –bir elektrikli tramvay durağıydı burası– durdu.

“Ne var ki taşrada bekliyorlar beni. Merak etmeye başlamamışlar mıdır? Fakat ona hafta boyunca, taşraya gideli beri yazmadım, sadece bu sabah. Böyle olunca, benim neye benzediğimi de nihayet başka türlü getirirler gözlerinin önüne. Belki, birisine lafı yönelttiğim zaman üstüne yürüyüvereceğimi sanıyorlardır, ancak âdetim değildir bu; veya oraya varınca kendilerini kucaklayacağımı sanıyorlardır ama bunu da yapmam. Onları kızdıracağım, yatıştırmaya çalışırsam. Ah, keşke iyice kızdırabilsem onları, yatıştırmaya çalışırken.”

Derken açık bir araba, hızlı gitmeden, önünden geçti, yanan iki fenerinin arkasında iki hanım görülüyordu, koyu deri sıralarda oturuyorlardı. Biri arkasına yaslanmış, yüzü bir tülle ve şapkasının gölgesiyle gizlenmişti. Ama öbür hanım yerinde dimdik oturuyordu; şapkası küçüktü, etrafı ince tüylerle sınırlıydı. Herkes görebiliyordu onu. Altdudağı biraz ağzının içine çekilmişti.

Araba tam Raban’ın yanından geçmişti ki, bir sırık arabanın yedek atının görülmesine engel oldu, sonra bir arabacı –büyük bir silindir şapka takmıştı, alışılmadık yükseklikte bir oturağın üstündeydi– hanımların önüne kaydı, –onlar da bir hayli ilerlemişti bile– arabaları şimdi göze çarpan küçük bir evin köşesinden sapıp gözden kayboldu.

Raban başını eğerek arabanın arkasından baktı, daha iyi görebilmek için şemsiyenin sapını omzuna yasladı. Sağ elinin başparmağını ağzına sokmuş, dişlerine sürtüyordu. Valizi yanında, yerde yatıyordu, bir yanı kaldırımın üstünde.

Bir sokaktan bir sokağa giden arabalar aceleyle meydanı geçiyor, atların gövdeleri dümdüz ileri fırlatılmış gibi uçuyor; ama başlarının ve boyunlarının sallanışı hareketlerindeki iniş çıkışları ve zahmeti gösteriyordu.

Her tarafta, burada buluşan üç caddenin yaya kaldırımlarında, bir sürü aylak dikilmiş, küçük bastonlarıyla yere vurmaktaydı. Bunların meydana getirdiği grupların arasında, içlerinde kızların limonata sattığı kulecikler vardı, sonra ince sırıklar üzerinde ağır meydan saatleri, sonra göğüslerinde ve sırtlarında renkli harflerle eğlencelerin ilan edildiği büyük levhalar taşıyan adamlar, sonra getir götür işleri yapanlar, ... [iki sayfa eksik] ... küçük bir topluluk. Meydanı kat edip ucundaki sokağa giren iki zadegân arabası bu topluluktan birkaç beyin geride kalmasına sebep oldu; ama bu beyler ikinci arabanın arkasından –daha birincisi geçtiğinde ürkek ürkek denemişlerdi– tekrar ötekilerle bir küme olup beraberce, uzun bir sıra halinde kaldırıma çıktılar ve bir kahvehanenin kapısından içeri daldılar, başlarından aşağı girişte asılı ampullerin ışıkları indi.

Bu arada elektrikli tramvayın vagonları yakından, kocaman kocaman geçiyordu, diğerleriyse uzakta, caddelerde belli belirsiz durmaktaydı.

“Nasıl da bükülmüş,” diye düşündü Raban, şimdi resme bakınca, “hiç dik durmuyor aslında, belki sırtı da kambur. Buna dikkat etmem gerekecek. Ağzı da ne kadar geniş, altdudağı şüphesiz öne çıkmış, evet, şimdi onu da hatırlıyorum. Ya elbisesi! Tabii, ben elbiseden anlamam; ama o daracık dikilmiş kollar herhalde çirkindir, sargı gibi duruyorlar. Ya şapka, kenarı her tarafında başka bir kıvrımla yüzünden yukarı yükselen şapkası. Ama gözleri güzeldir, kahverengi, yanılmıyorsam. Herkes söylüyor, gözlerinin güzel olduğunu.”

Elektrikli tramvay Raban’ın önünde durduğunda, etrafındaki birçok insan vagonun basamağına doğru ilerledi, omuzlarına bastırdıkları ellerinde yarı açılmış, sivri şemsiyelerini dimdik tutuyorlardı. Valizi kolunun altında tutan Raban kaldırımdan sürüklendi ve görülmeyen bir su birikintisinin ortasına daldı. Tramvayda, koltuğun üstünde bir çocuk diz çökmüş, iki elinin parmak uçlarını dudaklarına bastırıyordu, sanki şimdi oradan gitmekte olan biriyle vedalaşırmış gibi. Birkaç yolcu indi; kalabalıktan çıkabilmek için vagon boyunca birkaç adım yürümeleri gerekti. Sonra bir hanım birinci basamağa çıktı, iki eliyle tuttuğu eteği bacaklarının hemen üzerine çıkmıştı. Bir bey bir pirinç sırığa tutunmuş, başı yukarıda, hanıma bir şeyler anlatıyordu. Binmek isteyenler sabırsızlanıyordu. Kondüktör bağırıyordu.

Şimdi bekleyen kümenin kenarında duran Raban başını çevirdi, çünkü biri adını seslenmişti.

“Aa, Lement,” dedi ağır ağır ve yaklaşan bir genç adama, şemsiyeyi tuttuğu elinin serçeparmağını uzattı.

“Demek karşımızdaki, gelinine doğru yola çıkan damat oluyor. Korkunç âşık bir görünüşü var,” dedi Lement ve ağzını açmadan gülümsedi.

“Evet, bugün gittiğim için kusura bakmayacaksın,” dedi Raban. “Sana öğleden sonra yazdım zaten. Tabii yarın seninle beraber gitmek isterdim; ama yarın cumartesi, her yer tıklım tıklım olur, yol da uzun.”

“Zararı yok canım. Gerçi bana söz vermiştin ama insan âşıksa –. Ben de, ne yapalım, yalnız gideceğim.” Lement bir ayağını trotuvara, öbürünü yola basıyordu ve gövdesini kâh bir ayağına, kâh ötekine yaslıyordu. – “Sen buradan elektrikliye binecektin; o da kalktı şimdi. Gel, yürüyerek gidelim, sana eşlik edeyim. Daha zaman var.”

“Geç olmadı mı, ne dersin?”

“Endişe etmende şaşacak bir şey yok ama hakikaten zamanın var daha. Ben o kadar endişeli değilim, şimdi de bu yüzden Gillemann’ı kaçırdım.”

“Gillemann mı? O da taşrada oturmuyor muydu?”

“Evet, karısıyla o – gelecek hafta gitmek istiyorlar, ben de işte bunun için Gillemann’a söz vermiştim, bugün bürodan çıktığında onunla buluşmak için. Dairelerinin döşenmesine dair birkaç talimat verecekti bana, onun için buluşacaktık. Ama bir şekilde geç kaldım işte, görülecek işlerim vardı. Tam da evlerine gideyim mi diye düşünürken seni gördüm, önce valize şaştım, sonra da sana seslendim. Ama o kadar geç oldu ki, kalkıp Gillemann’a gitmek pek olacak şey değil artık.”

“Tabii. Desene, taşraya gittiğimde gene de tanıdığım birileri olacak. Ayrıca, Bayan Gillemann’ı hiç görmüş değilim.”

“Çok da güzeldir. Sarışın; şimdi, hastalık geçirdikten sonra solgunlaştı. Ömrümde gördüğüm en güzel gözler, onunkiler.”

“Kuzum, göz nasıl olunca güzeldir? Bakış mıdır güzel olan? Ben gözleri hiçbir zaman güzel bulamadım.”

“Peki, belki biraz abarttım. Ama güzelce bir kadındır.”

Zemin kattaki bir kahvehanenin camından, pencerenin hemen dibinde, üç kenarlı bir masanın etrafında okuyan ve bir şeyler yiyen beylerin oturduğu görülüyordu; birisi gazeteyi masaya indirdi, havadaki elinde küçük bir fincan tutuyor, göz ucuyla sokağa bakıyordu. Bu cam kenarındaki masaların ardında, büyük salonda küçük çemberler halinde yan yana oturan müşteriler her mobilyayı, her cihazı örtüyordu. [İki sayfa eksik.] ... “Ama itici bir iş de değil, öyle değil mi? Birçokları bu yükün altına girmek isteyecektir, derim ben.”

Oldukça karanlık bir meydana çıktılar; yürüdükleri tarafta daha önce başlıyordu meydan, çünkü karşı sıra girintisiz devam ediyordu. Meydanın onların yürüdüğü tarafında kesintisiz bir bina dizisi vardı, bunun iki köşesinden, önce birbirinden gayet uzak olarak başlayan birer sıra bina uçsuz bucaksız bir yerlere kadar uzanıyor, orada birbirine kavuşur gibi görünüyordu. Çoğunlukla küçük olan evlerin önündeki kaldırım dardı, görünürde dükkân yoktu, buradan araba geçmiyordu. Çıkıp geldikleri sokağın sonuna yakın bir yerde, demir bir direkte birkaç lamba asılıydı; yatay olarak üst üste konmuş birer çemberin içine takılmışlardı. Baklava biçimli alev, kulemsi, geniş bir karanlığın altında, birbirine yakın iki cam levhanın arasında, küçük bir odadaymışçasına yanıyor ve hemen birkaç adım ilerideki karanlığı ortadan kaldırmıyordu.

“Ama şimdi muhakkak çok geç oldu artık, bunu benden gizledin, bense treni kaçırıyorum. Niçin?” [Dört sayfa eksik.]

... “Evet, olsa olsa Pirkershofer’i, eh, bir de o.”

“Bu isim galiba Betty’nin mektuplarında geçiyor, demiryollarında stajyer, değil mi?”

“Evet, demiryollarında stajyer ve sevimsiz biri. O küçük, şişko burnu görür görmez bana hak vereceksin. İnan bana, insan onunla o sıkıcı tarlalardan yürüyünce... Ayrıca, tayini çıktı bile, sanırım ve umarım ki, gelecek hafta oradan ayrılıyor.”

“Dur hele, bana daha önce demiştin ki, bu geceyi de burada geçirmemi tavsiye etmiştin. Düşündüm, iyi olmaz. Yazdım ya bu akşam geleceğimi, beni bekleyecekler.”

“Kolay canım, telgraf çekersin.”

“Evet, olabilir – ama gitmemek hoş olmaz – hem yorgunum da, giderim artık; – telgraf gelirse korkarlar bir de. – Hem niçin, nereye gideriz ki?”

“O zaman sahiden daha iyi olacak gitmen. Sadece düşündüm ki –. Üstelik bugün seninle gelemezdim de, uyuyakalmışım çünkü, bunu sana söylemeyi unuttum. Zaten hemen ayrılacağım, bir de o çamurlu parktan geçmeyeyim artık seninle, hem daha Gillemannlara bakacaktım ya. Saat altıya çeyrek var, bu saatte insan iyi tanıdığı kimselere uğrayabilir daha. Addio.7 Haydi, iyi yolculuklar, herkese benden selam!”

Lement sağa döndü, sağ elini vedalaşmak için uzattı, öyle ki Raban yürürken bir an uzatılan bu ele çarptı.

“Adieu8,” dedi Raban.

Lement biraz uzaklaştıktan sonra bir daha seslendi: “Hey, Eduard, beni duyuyor musun, şemsiyeni kapatsana, çoktandır yağmur yağmıyor. Söylemeye fırsat olmadı.”

Raban cevap vermedi, şemsiyeyi kapattı ve üzerinde gökyüzü solgun bir karanlıkla büzüldü.

“Hiç değilse,” diye düşündü Raban, “yanlış bir trene binsem bari. O zaman bu işe giriştim, bile derim, sonra da, hata anlaşıldıktan sonra dönüp bu istasyona geldiğimde kendimi çok daha memnun hissederim. Ama nihayet oraları Lement’in dediği gibi can sıkıcıysa, bunun hiç de o kadar kötü bir şey olması gerekmez. İnsan o zaman odalarda daha çok durur ve bütün ötekilerin nerede olduğunu hiçbir zaman iyice bilemez, hem etrafta bir harabe de varsa, herhalde beraberce bu harabeye bir yürüyüş yapılır, önceden muhakkak kararlaştırılmış olduğu gibi. Ama o zaman önceden sevinmek, bu yüzden de gezintiyi kaçırmamak lazım. Ama böyle görülecek bir yer yoksa, o zaman önceden konuşulmuş da olamaz, o zaman beklerler ki, günün birinde aniden, alışılmışın büsbütün dışında, büyükçe bir gezi iyi olur, denecek olursa herkes nasıl olsa kolayca bir araya gelecektir, o zaman insanın hizmetçi kızı ötekilerin evine yollaması yeter; onların da, bir mektubun veya kitapların başında oturmaktayken, bu haber gelince içleri açılır. Eh, böyle davetlerden korunmak güç değil. Gene de, bunu başarabilecek miyim, bilmiyorum, öyle ya, zannettiğim kadar kolay değil, çünkü ben henüz yalnızım, henüz her şeyi yapabilirim, henüz geri dönebilirim, eğer istersem, öyle ya, orada istediğim zaman ziyaretine gideceğim kimsem olmayacak, yorucu gezilere çıkacak kimsem, orada ektiği tahılın nerede olduğunu veya orada işlettiği taşocağını gösterecek kimsem. Çünkü insan eski tanıdıklarından bile hiç emin olamıyor. Lement dostça davranmadı mı bugün bana, bayağı bir şeyler açıkladı ve her şeyi gözüme nasıl gözükecekse öyle anlattı. Bana seslendi, sonra benimle geldi, benden bir haber almak istemediği halde, üstelik de başka bir işi olduğu halde. Ama şimdi, durup dururken gidiverdi, oysa onu kırabilecek tek kelime etmedim. Gerçi akşamı şehirde geçirmekten kaçındım; ama bu gayet tabii, bu onu incitmiş olamaz, çünkü makul biridir.”

İstasyonun saati çaldı, altıya çeyrek vardı. Raban kalbinin çarptığını hissettiği için durdu, sonra çabucak parkın gölcüğünün kenarından dolaştı, büyük çalıların arasından geçen dar, iyi aydınlatılmamış bir yola girdi, bodur ağaçlara dayalı birçok boş bankın bulunduğu bir meydana daldı, sonra daha yavaş, parmaklığın bir açıklığından caddeye çıktı, karşıya geçti, fırlayıp istasyon kapısından girdi, bir süre sonra gişeyi buldu ve önündeki metal kapıya biraz vurması gerekti. Sonra memur baktı, zaman geldi geçiyor, dedi, banknotu aldı ve istenen biletle paranın üstünü patırtıyla gişe tahtasına çarptı. Raban paranın üstünü çabucak saymaya yeltendi, çünkü daha çok alacağını sanıyordu; ama yakında duran bir odacı gelip onu camlı kapıdan perona doğru kışkışladı. Raban bir yandan odacıya, “Sağ olun, sağ olun!” diye bağırırken etrafına baktı; ama ortada kondüktör göremediğinden, karşısına ilk çıkan vagon merdiveninden kendi başına, valizi hep bir üst basamağa koyup, sonra bir eliyle şemsiyenin sapına dayanıp öbürüyle valizin sapını tutarak çıktı. Girdiği vagon, içinde durduğu istasyonun bol ışığından ötürü aydınlıktı; bazı pencerelerin önünde –hepsi ta yukarı kadar kapalıydı– hemen yakında hışırtıyla yanan bir ark lambası görülüyordu ve pencerenin camındaki bir sürü yağmur damlası beyazdı, ikide bir tek tük damlalar hareket ediyordu. Raban, vagon kapısını kapattığında ve açık kahverengi bir tahta bankın boş kalan son parçasına oturduğunda bile, perondan gelen gürültüler duydu. Birçok kişinin sırtını, başının arkasını, onların arasından da karşı sırada arkaya yaslanmış oturanların yüzlerini görüyordu. Yer yer pipolardan, sigarlardan duman yükseliyor, bu duman zaman zaman bir kızın yüzünün önünden, gevşek gevşek geçiyordu. Yolcular sık sık oturuşlarını değiştiriyor, bu değişiklik üzerine birbirleriyle konuşuyorlardı veya bankın üzerindeki dar, mavi fileye koydukları eşyalarını başka bir fileye aktarıyorlardı. Bir baston veya bir valizin köşebentli ucu dışarıya çıkmışsa, sahibinin dikkati çekiliyordu. O da gidip tekrar düzeni sağlıyordu. Raban da kendine gelip valizini oturduğu bankın altına itti.

Sol tarafında, pencere kenarında iki bey karşılıklı oturmuş, mal fiyatları üzerine konuşuyordu. “Bunlar iş seyahati yapıyor,” diye düşündü Raban ve düzenli nefes alarak yüzlerine baktı. “Tacir bunları taşraya gönderiyor, onlar da gidiyor, trenle gezip her köyde dükkân dükkân dolaşıyorlar. Bazen köyden köye arabayla geçiyorlar. Hiçbir yerde uzun uzun kalmaları gerekmiyor, çünkü her şeyin çabucak olup bitmesi isteniyor, hep de sadece mallardan bahsetmek zorundalar. Bu kadar hoş bir meslekte insan ne kadar büyük bir zevkle gayret gösterir!”

Daha genç olanı pantolonunun arka cebinden bir hamlede bir not defteri çekip çıkarmıştı, bir çırpıda diliyle ıslattığı işaretparmağıyla defteri karıştırıp bir sayfayı baştan sona okudu, bu arada tırnağının sırtıyla satır satır aşağı iniyordu. Başını kaldırdığında Raban’a baktı ve sonra, iplik fiyatlarından bahsederken de, bakışını Raban’dan ayırmadı; nasıl insan söyleyeceği şeyin hiçbir noktasını unutmamak için sabit bir şekilde herhangi bir yere bakarsa, öyle. Bu arada kaşlarını gözlerinin içine içine bastırıyordu. Yarı kapalı not defterini sol elinde tutmaktaydı, başparmağı okuduğu sayfada, gerekecek olursa kolayca tekrar bakabilmek için. Bu arada not defteri titriyordu, çünkü adam o kolunu bir yere dayamamıştı, yürümekte olan vagon ise rayları çekiç gibi dövmekteydi.

Öbür yolcu sırtını dayamış, dinliyor ve eşit aralıklarla başını sallayıp onaylıyordu. Kesinlikle her noktada berikiyle mutabık olmadığı, fikrini daha sonra söyleyeceği görülebiliyordu.

Raban avuçlarını dizlerine koydu ve öne doğru eğilerek yolcuların başları arasından pencereye, pencereden de geçip giden ışıklara, geride kalıp uzaklara uçuşan ışıklara baktı. Yolcunun söylediklerini hiç anlamıyordu, öbürünün cevabını da anlamayacaktı. Bunun için önce büyük bir hazırlık gerekirdi, çünkü bunlar gençliklerinden itibaren mallarla uğraşmış insanlardı. Ama insan bir iplik makarasını o kadar çok elinde tutmuş, o kadar çok müşteriye uzatmışsa, o zaman fiyatını da bilir ve bu konuda laf edebilir, bir taraftan yolumuza köyler çıkar ve alelacele geçip giderken, bir taraftan köyler aynı zamanda ülkenin derinliklerine yönelir ve oralarda bizim için mecburen kaybolurken. Ne var ki bu köylerde insanlar yaşamaktadır ve belki oralarda dükkân dükkân dolaşan yolcular vardır.

Öbür uçta, vagonun köşesinde iriyarı bir adam ayağa kalktı, elinde oyun kâğıtları vardı, seslendi: “Hey, Marie, Zephir gömlekleri de bavula koydun mu?” “Tabii canım,” dedi Raban’ın karşısında oturan kadıncağız. Biraz uyumuştu, şimdi de soruyla uyandığından, cevabını öyle kendi kendine, sanki Raban’a söylermiş gibi verdi. “Jungbunzlau’ya pazara gidiyorsunuz, değil mi?” diye sordu kadına, canlı bir tavırla konuşan yolcu. “Evet, Jungbunzlau’ya.” “Bu seferki büyük bir pazar, değil mi?” “Evet, büyük bir pazar.” Kadın uykuluydu, sol dirseğini mavi bir bohçaya dayadı, başını da bütün ağırlığıyla eline yasladı; eli yanağını iyice eziyor, elmacıkkemiğine kadar dayanıyordu. “Ne kadar da genç,” dedi yolcu.

Raban gişe memurundan aldığı parayı yeleğinin cebinden çıkarıp saydı. Her bir madenî parayı uzun uzun, başparmağı ile işaretparmağının arasında diklemesine tuttu, ayrıca işaretparmağının ucuyla başparmağının üstünde ileri geri yuvarladı. Uzun uzun kayzerin resmine baktı, sonra defne tacı ve tacın düğümler ve fiyonklarla adamın başının arkasına nasıl tutturulmuş olduğu dikkatini çekti. Sonunda hesabın doğru olduğunu çıkardı ve parayı büyük, siyah bir cüzdana koydu. Fakat tam yolcuya, “Bunlar karıkoca,

7. (İt.) Elveda.

8. (Fr.) Elveda.