Kwaidan: Stories and Studies of Strange Thigs, Lafcadio Hearn © 2009, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının
yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2009 2. basım: Haziran 2013, İstanbul E-kitap 1. sürüm Ekim 2015, İstanbul Haziran 2013 tarihli 2. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Ayça Sabuncuoğlu

Kapak tasarımı: Act creative

ISBN 978-975-07-2807-5

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

LAFCADIO HEARN

KVAİDAN

TUHAF ŞEYLERE DAİR ÖYKÜLER

İngilizce aslından çeviren Zeynep Avcı

LAFCADIO HEARN, 1850’de Yunanistan’ın Lefke adasında doğdu. Babası İngiliz ordusunda görevli İrlandalı bir cerrah, annesi ise Lefkeli bir ailenin kızıydı. Henüz iki yaşındayken İrlanda’ya, 19 yaşındayken ABD’ye gitti, çeşitli gazetelerde çalıştı. 1877’de New Orleans’a geçti ve on yıl kadar yaşayacağı bu kentte yayın dünyasında saygın bir yer edindi. Harper’s dergisi için röportajlar yapmak üzere 1890’da Japonya’ya gidişi, yaşamında bir dönüm noktası oldu. Bir samurayın kızıyla evlendi ve 1896’da Kobe’de yaşarken Japon vatandaşlığına geçti, Tokyo Kraliyet Üniversitesi’nde ders verdi. 1904’te Vaseda Üniversitesi’nde ders vermeye başlayan Hearn, altı ay sonra kalp krizi sonucu 54 yaşında öldü. Japon “tuhaf öykülerini” derlediği Kvaidan (1904), Bilinmeyen Bir Japonya’ya Bakışlar (1894), Doğu’ dan Dışarı, Kokoro, Hayaletli Japonya’da (1899), Gölgelikler (1900), Bir Japon Çeşitlemesi (1900) ve Japonya: Bir Yorum Girişimi (1904) en önemli yapıtlarıdır.

ZEYNEP AVCI, 1947’de doğdu. ODTÜ’de İdari Bilimler ve İÜ’de Sosyoloji okudu. 1966-1975 yılları arasında Cumhuriyet, Yeni İstanbul, Hürriyet, Kelebek, Milliyet gazetelerinde, Sipa Press ajansında çeşitli görevler üstlendi. Kötü Bir Yaratık (1983), Ahşap Köşkün Hanımefendisi (1986), Aşk Meleğinin İşleri (1998) adlı öykü kitapları, Bir Kadının Güncesinden Sayfalar (1989) adlı bir deneme kitabı bulunan Avcı’nın Abelard ve Heloise adlı oyun çevirisi Avni Dilligil En İyi Çeviri Ödülü’ne değer görüldü.

Sunuş

Binlerce Japon ve Amerikalı için durum aynıdır: Lafcadio Hearn adı onlara büyülü bir şey ifade eder. Çok uzun bir geçmişten günümüze ulaşan, gerçekdışı bir yaşama dair olsalar da, ruhsal gerçekliğin ürpertici duygusunu aktaran, kırılgan, saydam, hayaletlerle dolu öykülerin sihridir bu.

Kvaidan “tuhaf öyküler” demektir. Bu konu, bu türün üstadı Edgar Allan Poe’nun başını çektiği sayısız büyük yazarın da yüreklerini ve düş güçlerini ele geçirmiştir. Japonya’yı ziyaret etmeye karar verip ardından da bu ülkeye yerleşmeden önce Lafcadio Hearn’ün gerçekdışı olayları yazma deneyimi olmuştu. 1880’de bir New Orleans gazetesinde “Fantastics” adlı dizisi yayımlandığında, gerçekdışı olaylara meraklı okurlar bu yazarla ilgilenmeye başlamıştı. Bu tarihten önce de kısmi körlüğü ile bir türlü içinden atamadığı karanlık korkusu, bunlara ek olarak asla baş edemediği aşağılık duygusu, onu hüzünlü bir yaşama, tuhaf işler peşinde koşmaya sürüklemişti. Yazarın bu alana olan merakının belirgin izlerini, Kvaidan’dakine benzer öyküleri barındıran ve 1887’de yine Amerika’da yayımlanan Bazı Çin Hayaletleri adlı kitabında da bulmak olası.

Kvaidan kitabı iki bölümden oluşur. Birincisi olan ve kitaba adını veren “Kvaidan” bölümünde, kimi üç-dört sayfalık, kimiyse on sayfayı aşan on yedi öykü bulunur. İkinci bölüm ise “Böcekler Üstüne Çalışmalar” adını taşır. Burada yer alan ve yazarın kendi ağzından yazılmış öykülerde kelebekler, sivrisinekler ve karıncalar anlatılır. Yazar yine tuhaf bir anlatımı yeğlerken, bu üç türün özellikleriyle birlikte Japon kültüründeki yerlerinin tanımlarında Zen Budizmi temellerine yaslanır.

ZEYNEP AVCI

Önsöz

Birazdan okuyacağınız Kvaidan ya da Tuhaf Öyküler’in birçoğu, Yaso-Kidan, Bukkyo-Hyakkva-Zenşo, Kokon-Çomonşu, Tama-Sudare, Hyaku-Monogatari gibi eski Japon kitaplarından alınmıştır. Bazıları Çin kökenli olabilir; örneğin dikkate değer öykülerden biri olan “Akinosuke’nin Düşü” kaynağını kesinlikle Çin’den almış olmalı. Fakat öyküleri anlatan kişiler, her seferinde, ellerine geçen malzemeyi yeniden biçimlendirip ona yeni renkler katarak doğallığını korumak isterler. Acayip öykülerden birini, “Yuki-Onna”yı, Musaşi eyaletinden Çofulu bir çiftçi olan Nişitama-gori, doğduğu köyün öykülerinden biri olarak bana aktarmıştı. Japonca olarak kaleme alınıp alınmadığını bilmiyorum; ama kayda geçirdiği olağanüstü inanç Japonya’nın birçok yerinde, değişik biçimlere bürünerek ortaya çıkardı. “Riki-Baka” vakası ise kişisel bir deneyimdi ve olayın hemen ardından, yalnızca Japon anlatıcının sözünü ettiği ailenin adını değiştirerek, olduğu gibi yazdım.

LAFCADIO HEARN

Tokyo, Japonya, 20 Ocak 1904

KVAİDAN

MİMİ-NAŞİ-HOİÇİ’NİN ÖYKÜSÜ

Bundan yedi yüz yıl kadar önce Şimonoseki Boğazı’ndaki Dan-no-ura’da, Heike ya da Taira diye bilinen kabile ile Genci ya da Minamoto denen kabile arasında, nicedir sürüp giden çatışmaların sonuncusu olarak, bir deniz savaşı yapılmıştı. Bu savaşta Heike kabilesi, çoluk çocuk, kadın erkek, başlarında çocuk yaştaki imparatorları Antoku Tenno ile birlikte yok olup gitti. O deniz ve o kıyı da neredeyse yedi yüz yıl boyunca hortlaklı yerler olarak bilindi. Bir kez daha belirtmiş olduğum gibi, oralarda yaşayan tuhaf bir yengeç türüne Heike yengeci denir; çünkü sırtlarında insan çehresini andıran çizgiler vardır ve Heike savaşçılarının ruhlarını taşıdıklarına inanılır.1 O kıyı boyunca görülecek ya da işitilecek tuhaflıklar bununla da kalmaz. Karanlık gecelerde kumsalda ya da dalgaların üstünde, hayaletler gibi binlerce ateş ya da balıkçıların Oni-bi, yani “şeytan ateşleri” dedikleri solgun ışıklar belirir ve rüzgâr çok şiddetli estiğinde denizden bir savaşın seslerini andıran bağırtılar gelir.

Önceki yıllarda Heikeler şimdi olduğundan çok daha fazla huzursuzdular. Geceleri, seyretmekte olan gemilerin karşısına çıkıp onları batırmaya uğraşırlar, gün boyunca da denizde yüzenleri yakalayıp derinlere çekmeye çalışırlardı. İşte bu ruhları biraz olsun yatıştırabilmek için Akamagaseki’de2 bir Budist tapınağı olan Amidaci inşa edildi. Yakınlarına, kumsalın kıyısına da bir mezarlık yapıldı. Mezarlığa anıtlar dikilerek üstlerine, suya dökülen kabilenin üyeleriyle imparatorlarının adları işlendi. Burada, ölenlerin ruhlarını huzura kavuşturmak için düzenli olarak Budist ayinleri yapılıyordu. Tapınağın inşaatı bittikten, mezar taşları da dikildikten sonra Heikeler çevrelerine daha az huzursuzluk verir olmuşlardı, ama yine de, tümüyle huzura kavuşamadıklarını belli edercesine, arada bir tuhaf şeyler yapmayı sürdürüyorlardı.

Birkaç yüz yıl önce Akamagaseki’de Hoiçi adında, biva3 çalışındaki üstün yeteneğiyle tanınan kör bir adam yaşardı. Bu çalgıyı öğrenmeye çocukluğunda başlamış, bu sanatı ona öğreten ustaları çoktan aşmıştı. Profesyonel bir çalgıcı ve destanları dile getiren biva-hoşi, yani “saz üstadı” olarak, özellikle Heike ve Genci tarihini anlatan ezgileriyle ün yapmıştı. Hatta, Dan-no-ura Savaşı’nı anlatan şarkıyı çalıp söylediğinde kicin’lerin4 bile kendilerini tutamayıp gözyaşları döktükleri” söylenirdi.

Ünlü olmasına ünlüydü, ama yoksul bir adamdı Hoiçi; yine de kendisine yardım edecek bir dost bulmuştu. Amidaci’nin başrahibi şiir ve müzik meraklısı olduğundan, çalıp söylemesi için Hoiçi’yi sık sık tapınağına davet ediyordu. Derken, adamın olağanüstü yeteneğinden pek etkilenen Rahip, Hoiçi’ye tapınağı mesken edinmesini önerdi. Bu öneri karşı taraf için sevindirici bir haber olmuş ve hemen kabul görmüştü. Böylece Hoiçi’ye tapınak içinde bir oda tahsis edildi. Barınma ve beslenme karşılığında yalnızca bazı gecelerde rahip için çalıp söylemesi bekleniyordu; geri kalan zamanda istediğini yapmakta özgürdü.

Bir yaz gecesiydi. Rahip, ölen birine Budist ayin yapmak üzere çağrılmış ve kalkıp gitmişti. Yardımcısını yanına almış, Hoiçi’yi tapınakta yalnız bırakmıştı. Sıcak bir geceydi; bu yüzden de kör adam biraz serinleyip sonra odasına çekilmek niyetiyle verandaya çıktı. Veranda tapınağın arkasındaki küçük bahçeye bakıyordu. Hoiçi orada rahibin dönmesini beklemeye koyuldu; bir yandan da yalnızlığını unutabilmek için biva’sının tellerine dokunuyor, bir şeyler çalıyordu. Gece yarısını geçmiş, ama Rahip ortalıkta görünmemişti. Hava hâlâ kapalı bir yerde uyumaya olanak tanımayacak kadar sıcaktı; bu yüzden de Hoiçi dışarıda kalmayı yeğliyordu. Derken arka taraftaki bahçe girişinden tapınağa yaklaşan ayak sesleri duydu. Biri bahçeyi geçti, verandaya doğru ilerledi, kör adamın tam önünde durdu. Ama bu gelen Rahip değildi. Boğuk bir ses, bir samurayın yamağına seslenmesi gibi, buyurgan ve fütursuz bir tavırla kör adamın adını söyledi:

“Hoiçi!”

Hoiçi pek şaşırmıştı, bu yüzden de hemen yanıt veremedi. Bunun üzerine aynı ses yeniden duyuldu. Bu kez emir verir gibiydi:

“Hoiçi!”

“Hai!” diye yanıtladı kör adam; sesteki tehdit onu bayağı korkutmuştu. “Ben körüm! Kimin seslendiğini göremiyorum!”

Daha yumuşak bir sesle, “Korkacak bir şey yok,” dedi yabancı, “bu tapınağa sana bir mesaj iletmek için uğradım. Şimdiki efendim çok önemli mevkide olan biridir. Şu sıralarda, beraberindeki birçok soylu kişiyle Akamagaseki’yi ziyaret ediyor. Dan-no-ura savaş alanını görmek istediğinden bugün oraya gitti. Senin savaşın öyküsünü nasıl çalıp söylediğini öğrenince de huzurunda bir gösteri yapmanı buyurdu. Yani, şimdi biva’nı alıp benimle geleceksin. Bir an önce, soylu meclisin toplandığı eve gitmemiz gerekiyor.”

O günlerde, bir samurayın buyruğuna karşı koymak olanakdışı sayılırdı. Hoiçi sandaletlerini ayağına geçirdi, biva’sını aldı ve yabancıyla birlikte yola koyuldu. Yabancı, kör adamın ilerleyişine becerikli bir biçimde yardım ederken acele etmeleri için ısrarı da elden bırakmıyordu. Onu yönlendiren el demirdendi; zırhından gelen seslerden anlaşıldığına göre, bu savaşçı tepeden tırnağa silahlanmış bir haldeydi. Görev başındaki saray muhafızlarından biri olmalıydı. Hoiçi’nin ilk korkusu geçmişti; hatta yabancının söylediklerini anımsayınca, talihin yüzüne güldüğünü bile düşünüyordu: “Çok önemli mevkide olan biri...” Birazdan çalıp söyleyeceklerini dinleyecek beyefendinin yüksek sınıftan bir daimyo5 olduğundan kuşkusu kalmamış gibiydi. Derken samuray durdu; o zaman Hoiçi büyük bir kapının önünde olduklarını fark etti. Meraka düşmüştü; çünkü kentin bu kısmında Amidaci’ den başka hiçbir yapının böylesi büyük bir kapısı olduğunu sanmıyordu. “Kaimon!”6 diye bağırdı samuray; ardından da demirlerin açıldığı duyuldu. İkisi de içeri girdiler, geniş bir bahçeden geçtiler ve bir girişin önünde durdular. Saray muhafızı sert bir sesle bağırdı: “İşte burada! Hoiçi’yi getirdim!” Ardından telaşlı ayak sesleri, çekilen sürgüler, açılan kepenkler, kadınların mırıltıları duyuldu. Kadınların konuşmalarından Hoiçi soylu bir evin hizmetkâr dairesinde olduğunu anlamıştı, ama yine de hangi eve getirildiğini bir türlü çıkaramıyordu. Bunu tahmin edebilmesi için ona pek az zaman tanındı. Birkaç basamak çıkmasına yardım edildikten sonra, son basamakta sandaletlerini çıkarmasını söylediler. Bir kadın onu elinden tutup parlatılmış parkelerin üstünde, sayamadığı kadar çok sütunu ve şaşırtıcı genişlikte halıları geçerek uzunca bir süre yürüttü ve çok geniş bir salonun ortasına getirdi. Kalabalık bir topluluk olmalıydı salonda; ipeklerin hışırtısı koca bir ormandaki yaprakları anımsatıyordu kör adama. Bir yandan da değişik tonlarda mırıltılar duyuluyordu; konuşulanlar da saraylara yakışır şeylerdi.

Hoiçi’ye rahat etmesi söylendi. Hemen önüne bir diz yastığı yerleştirilmişti. Üstünde yerini aldıktan ve çalgısını ayarladıktan sonra, Roco, yani baş kadın hizmetkâr olduğunu tahmin ettiği bir kadın ona seslenerek şunları söyledi:

“Şimdi Heike tarihinin biva eşliğinde söylenmesi arzu ediliyor.”

Bunu başından sonuna söylemek birkaç gece sürebilirdi; bu yüzden de Hoiçi şu soruyu sordu:

“Öykümü hemen anlatıp bitiremeyeceğime göre, şimdi hangi bölümü söylememi emrederler soylu efendiler?”

Kadın sesi soruyu yanıtladı:

“Dan-no-ura Savaşı’nı anlat; çünkü olup biten her şeyin en derin acısı oradadır.”

Bunun üzerine Hoiçi sesini yükseltti ve hırçın denizde geçen çatışmanın şarkısını söylemeye başladı; öyle güzel aktarıyordu ki savaşı, biva’sının telleri suya çarpan küreklerin, sağa sola saldıran gemilerin vızıldayan ve tıslayan okların, bağıran, haykıran savaşçıların, çeliğin miğferlere çarpmasından çıkan gürültülerin ve oluk gibi akan kanların yankılarını dile getiriyordu. Şarkının yapısı gereği arada bir durduğunda, sağdan soldan mırıldanan sesler geliyordu kulağına: “Ne olağanüstü bir sanatçı!”, “Bizim buralarda böyle çalıp söyleyen hiç duyulmadı!”, “Tüm imparatorlukta Hoiçi gibi bir şarkıcı yoktur!” Böylece yeniden yüreklenen sanatçı daha da güzel söylemeye başladı; sanatına duyulan hayranlık bir kat daha arttı. Ama sonunda, çaresiz ve masum insanların korkunç kaderlerine –kadınların ve çocukların hazin ölümlerine– sıra geldiğinde, Nii-no-Ama’nın kucağında minik veliahtla nasıl öldürüldüğünü söylerken, tüm dinleyiciler hep bir ağızdan öylesine kederli, öylesine uzun bir çığlık attılar, ardından da öyle uzun, öyle yırtınarak, dövünerek ağladılar ki, kör adam üzüntülerinin dehşeti karşısına korkuya kapıldı. Ağlayışlar, hıçkırıklar, iç çekişler uzun bir süre devam etti. Yas ortamı yavaş yavaş yatışıp da ortalığa bir sessizlik hâkim olduğunda, Roco olduğunu tahmin ettiği kadının sesi yeniden duyuldu:

“Çok yetenekli bir çalgıcı, çok da başarılı bir şarkıcı olduğun bize söylenmiş olsa da, bu gece seni dinledikten sonra, senin kadar üstün yetenekli birinin daha bulunamayacağına karar verdik. Efendimiz seni uygun bir ödüle layık gördüğünü söyleyerek hoşnutluğunu dile getiriyor. Ama ancak bundan sonra, altı gece boyunca daha buraya gelmen koşuluyla. Ondan sonra soylu efendimiz dönüş yolculuğuna çıkmak zorunda. Bu yüzden yarın gece aynı saatte yine buraya geleceksin. Bu gece karşılaştığın muhafız gelip seni alır. Sana söylemem emredilen bir şey daha var. Senden, Efendimiz’in Akamagaseki’de bulunduğu sürece, buraya yaptığın ziyaretler hakkında kimseye bir şey anlatmaman isteniyor. Efendimiz tanınmak istemediğinde kılık değiştirerek yolculuk yapıyor, şimdi de burada bulunduğunun bilinmesini arzu etmiyor. Artık tapınağa dönebilirsin.”

Hoiçi dilinin döndüğü kadar şükranlarını arz etmeye çalıştıktan sonra, bir kadın onu elinden tutarak çıkışa götürdü. Orada da muhafız bekliyordu. Muhafız tapınağın arka bahçesine bakan verandaya kadar ona eşlik etti ve vedalaşarak gitti.

Hoiçi döndüğünde şafak sökmek üzereydi; ama tapınakta yokluğu fark edilmemişti; çünkü Rahip, geç bir saatte dönmüş, onun uyuduğunu düşünerek odasına çekilmişti. Gün boyunca Hoiçi biraz dinlenmeye çalışırken, garip macerasından kimseye söz etmedi. Ertesi gece yarısı samuray yine gelip soylu meclise kadar ona eşlik etti. Hoiçi orada bir kez daha çaldı, söyledi ve bir önceki gösterisi kadar başarılı oldu. Ama ikinci ziyareti sırasında, tapınakta yokluğu kazara fark edilmişti. Sabah döndüğünde Rahip onu karşılarken nazik bir sesle şunları söyledi:

“Senin için çok endişe ettik, dostum Hoiçi. O kadar geç bir saatte, kör halinle tek başına çekip gitmek tehlikelidir. Neden bize haber vermeden gittin? Yanına bir hizmetkâr verirdim. Hem, neredeydin sen?”

Hoiçi kaçamak yanıt verdi:

“Özür dilerim, sevgili dostum. Özel bir işim vardı. Başka zamanım da yoktu.”

Rahip, Hoiçi’nin ketum tavrı karşısında incineceği yerde şaşırmıştı. Durum hiç de olağan görünmüyordu ve bu da kuşku vericiydi. Kör adamın büyülenmiş ya da kötü ruhların eline geçmiş olduğundan korkmuştu. Daha fazla soru sormadı, ama erkek hizmetkârları çağırıp onlara kesin talimatlar vererek Hoiçi’nin her hareketine dikkat etmelerini, hava karardıktan sonra tapınağı bir kez daha terk etmeye çalışırsa peşine takılıp nereye gittiğini öğrenmelerini istedi.

Ertesi gece Hoiçi’nin tapınaktan çıktığını gören hizmetkârlar, fenerlerini yaktıkları gibi peşine düştüler. Ama yağmurlu bir geceydi, üstelik çok karanlıktı; tapınağın adamları yola ulaşmadan Hoiçi gözden kaybolmuştu bile. Belli ki çok hızlı yürüyordu. Bu da garipti; çünkü kör haliyle çamurlu yolda koşarak gitmesi hiç mümkün görünmüyordu. Adamlar sokaklarda koşuşmaya başladılar. Karşılarına çıkan her eve girip Hoiçi’yi soruyorlardı; ama kimsenin ondan haberi yoktu. Sonunda, tam kıyı yolundan tapınağa dönmeye karar vermişlerdi ki, Amidaci Mezarlığı’ndan gelen ve coşkuyla çalınan bir biva’nın nağmelerini duyarak şaşırdılar. Karanlık gecelerde sık sık beliren hayalet ışıkların dışında, her şey karanlığa gömülmüş görünüyordu. Yine de adamlar mezarlığa yöneldiler ve orada, fenerlerinin yardımıyla, Hoiçi’yi yağmur altında Antoku Tenno’nun mezarı başında oturmuş, biva’sını çalıp yüksek sesle Dan-no-ura Savaşı’nın şarkısını çığırırken buldular. Arkasında, tüm çevresinde ve tüm mezar taşlarının tepelerinde ölülerin ateşleri mumlar gibi yanıyordu. O güne kadar ölümlü insanların gözleri bunca Oni-bi’yi bir arada hiç görmemişti.

“Hoiçi-San! Hoiçi-San!” diye seslendi hizmetkârlar. “Büyülenmişsin sen! Hey! Hoiçi-San!”

Ama kör adam seslerini duymuş gibi görünmüyordu. Bütün gayretiyle biva’sını tıngırdatmayı sürdürüyor ve giderek daha coşkulu bir halde Dan-no-ura Savaşı’nın şarkısını söylüyordu. Adamlar onu tutup silkelediler ve kulağına haykırdılar:

“Hoiçi-San! Hoiçi-San! Hemen bizimle eve dönmelisin!”

Ama o paylarcasına konuştu onlarla:

“Böyle soylu bir meclisin önünde işime müdahale etmeniz bağışlanır şey değil.”

Durumun tuhaflığına karşın hizmetkârlar gülmekten kendilerini alamadılar. Mutlaka büyülenmiş olmalıydı. Mademki öyleydi, onu yakalayıp ayağa kaldırmaktan ve zorla tapınağa sürüklemekten başka çareleri yoktu. Rahibin emriyle ıslak giysileri hemen çıkarıldı, kuru giysiler giydirildi, yiyip içmesi sağlandı. Sonra da Rahip onu karşısına alıp dostunun şaşırtıcı davranışlarının nedenini açık açık anlatması için ısrar etti.

Hoiçi uzun süre konuşmak istemedi. Ama sonunda, yaptıklarının iyi yürekli rahibi hem ciddi bir endişeye sürüklediğini hem de kızdırdığını anlayınca tutumunu değiştirmeye karar vererek samurayın ilk ziyaretinden başlayıp her şeyi bir bir anlattı.

Rahip dedi ki:

“Hoiçi, zavallı dostum benim, büyük bir tehlike içindesin! Bütün bunları bana daha önce anlatmamış olman ne talihsizlik! Müzikteki olağanüstü yeteneğin seni korkunç bir tehlikeye atmış, besbelli. Artık bilmelisin ki, sen bir malikâneye gitmiyordun, bütün geceyi mezarlıkta, Heike mezarlarının arasında geçiriyordun. Bu gece adamlarım seni yağmur altında, Antoku Tenno’nun mezarı önünde otururken bulmuşlar. Gördüklerin yalnızca bir sanrıydı; ama ölülerin seni çağırmış olmaları gerçeğini de kabul etmemiz gerek. Onlara bir kez boyun eğdin mi, kendini güçlerine bırakmış sayılırsın. Bir kez daha boyun eğersen, şu olan bitenlerden sonra seni paramparça ederler. Zaten er ya da geç seni mahvedeceklerdi. Artık yanında kalamayacağım, çünkü bir ayin için çağrıldım. Ama ben gitmeden önce, gövdene kutsal dualar yazarak seni korumamız gerekiyor.”

Güneş batmadan önce Rahip ile yardımcısı Hoiçi’yi tepeden tırnağa soydular ve yazı fırçalarıyla göğsüne, sırtına, kafasına, yüzüne, boynuna, bacaklarına, kollarına, ellerine, ayaklarına, hatta ayak tabanlarına, kısacası gövdesinin her yerine kutsal sutra’yı, Hannya-Şin-Kyo’yu yazdılar. Bu iş bittikten sonra, Rahip, Hoiçi’ye sıkı sıkı tembih etti:

“Bu gece, ben gider gitmez, verandada otur ve bekle. Çağrılacaksın. Ama ne olursa olsun asla yanıtlama, yerinden de kımıldama. Ağzını açmayacak, meditasyon yapar gibi hareketsiz oturacaksın. Kımıldar ya da herhangi bir ses çıkarırsan, halin haraptır. Korkma ve sakın yardım istemeye kalkışma, çünkü sana hiç kimse yardım edemez. Dediklerimi aynen yaparsan, tehlikeyi atlatırsın ve korkulacak bir şey kalmaz.”

Karanlık bastıktan sonra Rahip ile yardımcısı gittiler; Hoiçi de verilen talimatlara uydu ve verandaya gidip oturdu. Biva’sını yanındaki kalasın üstüne koydu, meditasyon yapar gibi hareketsiz, suskun bekledi. Öksürmeye, hatta soluk almaya bile çekiniyordu. Saatlerce bu durumda kaldı.

Derken, yoldan yaklaşan ayak sesleri duydu. Sesler kapıdan geçti, bahçeyi aştı, verandaya yaklaştı ve tam önünde durdu.

Boğuk bir ses, “Hoiçi!” diye seslendi. Ama kör adam soluğunu tutup kımıldamadı.

Aynı ses, “Hoiçi!” diye homurdandı ikinci kez. Sonra vahşileşerek üçüncü kez bağırdı:

“Hoiçi!”

Hoiçi taş gibi donup kalmıştı. Ses yine homurdandı:

“Yanıt yok! Olamaz! Bakalım, neredeymiş bu adam...”

Ağır adımların verandaya çıktığı duyuldu. Adımlar yavaş yavaş yaklaştı ve yanında durdu. Hoiçi’nin, tüm gövdesinin titreyişini, yüreğinin deli gibi atışını dinlediği, hiç bitmeyecekmiş gibi gelen bir sessizlikten sonra, boğuk ses yine, bu kez çok yakından duyuldu:

“İşte, biva burada. Ama biva’yı çalanın yerinde yalnızca iki kulak görüyorum. Neden beni yanıtlamadığı da böylece anlaşılıyor. Yanıtlayamaz, çünkü ağzı dili yok! Ondan geriye yalnızca şu iki kulak kalmış. Şimdi şu kulakları alıp Efendim’e götüreyim de, emirlerine uyduğum anlaşılsın bari...”

O anda Hoiçi kulaklarının demir parmaklar tarafından kavrandığını ve koparıldığını hissetti. Acısı ne kadar şiddetli olsa da bağırmadı. Ağır adımlar verandayı geçti, bahçeye indi, yola doğru uzaklaştı. Kör adam başının iki yanından akan kanların ılık ılık süzüldüğünü hissediyordu, ama ellerini kımıldatmaya cesaret edemiyordu.

Şafaktan önce Rahip geri döndü. Doğru verandaya geldiğinde yapışkan bir şeyin üstüne basıp kayınca dehşet dolu bir çığlık attı, çünkü fenerin ışığında, bastığı yapışkan şeyin kan olduğunu görmüştü. Sonra da Hoiçi’nin oracıkta, yaraları hâlâ kanar halde, meditasyon yapar gibi oturduğunu fark etti.

“Zavallı Hoiçi!” diye bağırdı. “Ne oldu böyle? Yaralandın mı?”

Dostunun sesini duyunca kör adamın içi rahat etmişti. Hıçkırıklara boğularak, gözyaşları içinde gecenin macerasını anlattı.

“Zavallı, ah, zavallı Hoiçi!” diye haykırdı Rahip. “Hepsi benim kabahatim! Benim büyük kabahatim! Kutsal dualar gövdenin her yerine yazılmıştı, ama kulaklarına yazılmamış... Yardımcıma güvenmiştim bu işi bitirir diye, ama yanılmışım. Bakmalıydım, emin olmalıydım! Neyse, artık elimizden bir şey gelmez. Seni tedavi edip acını mümkün olduğu kadar hafifletmemiz gerek. Keyiflen artık, dostum. Tehlike geçti. O ziyaretçiler artık seni rahatsız edemezler.”

İyi bir hekimin yardımıyla Hoiçi’nin yaraları kısa süre içinde kapandı. Tuhaf macerası ise dilden dile dolaşarak ta uzaklara ulaştı ve bir süre sonra ona büyük ün kazandırdı. Birçok soylu kişi Akamagaseki’yi ziyaret ederek onu dinlemek istedi. Ona paralar, armağanlar verdiler; böylece varlıklı bir adam oldu. Ama bu maceradan sonra adı değişmiş, artık Mimi-naşi-Hoiçi, yani “Kulaksız Hoiçi” olmuştu.

1. Bu yengeçler hakkında daha fazla bilgilenmek için “Kotto” adlı öykümü okuyabilirsiniz. (Yazarın notu.)

2. Ya da Şimonoseki veya Bakkan.

3. Dört telli bir lavta. Baçi denen, boynuzdan yapılma bir penayla çalınır.

4. Kötü ruhlu, tuhaf vücutlu cüce cinler.

5. X. yüzyıldan sonra Japonya’da ortaya çıkan güçlü toprak sahibi yöneticilere verilen ad.

6. Kapının açılmasını emrederken kullanılan saygın deyiş. Bir zamanlar, imparatorun gelişi nedeniyle kapının açılmasını isteyen samuraylar muhafızlara böyle seslenirmiş.

OŞİDORİ

Şahiniyle birlikte dolaşan Sonco adında bir avcı vardı. Mutsu eyaletinin Tamura-no-Co denen bölgesinde yaşardı. Bir gün yine ava çıktı, ama vuracak hiçbir şey bulamadı. Eve dönerken, Akanuma denen yerde, geçmek üzere olduğu nehirde yan yana yüzen bir çift oşidori’yle7 (mandarin ördeği) karşılaştı. Oşidori öldürmek hiç iyi bir şey değildir; ama Sonco’nun karnı pek acıkmıştı. Bu yüzden onlara nişan aldı. Attığı ok erkek ördeğe saplanmış, dişisi ise nehrin karşı kıyısına kaçıp sazlıkların arasında gözden kaybolmuştu. Sonco ölü kuşu alıp eve götürdü, pişirip yedi.

O gece kasvetli bir rüya gördü. Rüyasında güzel bir kadın odasına giriyor, gelip başucunda duruyor, ağlamaya başlıyordu. Öylesine acı acı ağlıyordu ki, Sonco onu dinlerken yüreğinin paramparça olduğunu hissediyordu. Kadın ağlarken ona şunları söylüyordu: “Ah, onu neden öldürdün? Ne günahı vardı onun? Akanuma’da ne kadar mutluyduk biz! Ve sen onu öldürdün! Onun sana ne kötülüğü dokundu? Ne yaptığının farkında mısın? Ne zalimce, ne haince bir şey yaptığını biliyor musun? Keşke beni de öldürseydin... Çünkü ben kocam olmadan yaşayamam. Sana bunları söylemeye geldim.” Sonra yine yüksek sesle ve insanın iliklerine işleyen bir acı içinde ağlarken, şu şiiri okudu:

“Hi kurureba

Sasoeşi mono vo

Akanuma8 no

Makomo no kure no

Hitori-ne zo uki!”

(“Gün batarken ona, benimle gel, demiştim. Şimdi, Akanuma sazlıklarının gölgesinde yapayalnız uyumak... Ah! Nasıl da anlatılamaz bir perişanlıktır bu!”)

Bu dizeleri söyledikten sonra dedi ki: “Ah, bilemezsin! Ne yaptığının farkında bile değilsin! Ama yarın Akanuma’ya gittiğinde, göreceksin sen. Evet, göreceksin!” Böyle söyleyerek ve acınacak bir halde ağlayarak çekip gitti.

Sonco sabah uyandığında, gördüğü düşü öylesine canlı anımsıyordu ki, kendini çok rahatsız hissetti. Sonra kadının sözleri aklına geldi: “Ama yarın Akanuma’ya gittiğinde, göreceksin sen. Evet, göreceksin!” Bir an önce oraya gitmeye karar verdi, böylece gördüklerinin yalnızca bir düş olup olmadığını anlayabilecekti.

Akanuma’ya giderek doğruca nehir kıyısına vardı. Orada dişi oşidori’nin tek başına yüzdüğünü gördü. Kuş da aynı anda Sonco’yu görmüştü, ama ondan kaçacağı yerde, gözlerini garip bir bakışla adamın gözlerine dikmiş, yüzerek doğruca üstüne geliyordu. Sonra ansızın gagasıyla kendi gövdesini deşmeye başladı ve avcının gözleri önünde ölüp gitti.

Sonco saçlarını kazıtıp rahip oldu.

7. Bu kuşlar Uzakdoğu’da çok eskiden beri evlilik bağının simgesi olarak kabul edilir.

8. Akanuma “kızıl bataklık” anlamına gelirken, akanu-ma olarak okunduğunda “hiç ayrılmayacak gibi (zevk dolu) yaşanan ilişkimizin zamanı” anlamına gelir.

O-TEİ’NİN ÖYKÜSÜ

Çok eskiden, Eçizen eyaletine bağlı Niigata kentinde Nagao Çosei adında genç bir adam yaşardı.

Bir hekimin oğlu olan Nagao baba mesleğini sürdürmek üzere eğitim görüyordu. Çok küçük yaşlarda, babasının arkadaşlarından birinin kızı olan O-Tei’le sözlenmişti; iki aile Nagao’nun eğitimi biter bitmez düğün yapılması konusunda anlaşmıştı. Fakat O-Tei’nin sağlığının iyi olmadığı ortaya çıktı; on beş yaşındayken genç kızın ölümcül bir verem hastası olduğu anlaşılmıştı. Ölümünün yaklaştığını anlayınca, Nagao’ya haber gönderip vedalaşmak istediğini bildirdi.

Genç adam yatağının yanında diz çöktüğünde, O-Tei ona şöyle dedi:

“Nagao-Sama,9 sevgili sözlüm, çocukluğumuzdan beri birbirimizle sözleşmiştik; bu yılın sonunda da evlenecektik. Ama ben ölmek üzereyim artık; tanrılar ikimiz için de en hayırlısının ne olduğunu bilirler. Birkaç yıl daha yaşayabilsem bile, başkaları için dert ve üzüntü kaynağı olmaktan başka işe yaramayacağım. Bu cılız gövdeyle iyi bir eş olamazdım zaten. Senin iyiliğini düşünerek yaşamak da istemezdim; bunu istemek çok bencilce olurdu. Ölmeye razı olduğuma eminim artık; ardımdan yas tutmayacağına ilişkin bana söz vermeni diliyorum. Ayrıca, sana yeniden karşılaşacağımızı da söylemek isterim...”

“Elbette yine karşılaşacağız,” dedi Nagao içtenlikle. “Saf Ülke’de10 ayrılık acısı da olmayacak.”

Genç kız tatlı bir sesle, “Hayır, hayır!” diye yanıt verdi, “Saf Ülke’den söz etmiyorum ben. Yarın gömülecek olsam bile, kaderimizde bu dünyada yeniden karşılaşmanın yazılı olduğuna inanıyorum.”

Nagao şaşkınlıkla ona baktı ve şaşkınlığı karşısında genç kızın gülümsediğini gördü. Genç kız nazik, rüyada konuşur gibi bir sesle devam etti:

“Evet, Nagao-Sama, bu dünyadan, şimdiki yaşamımızdan söz ediyorum. Tabii, sen de istiyorsan... Ancak, bunun olabilmesi için yeniden bir kız olarak dünyaya gelmem, kadınlığa ulaşıncaya kadar büyümem gerek. Yani epeyce bekleyeceksin. On beş-on altı yıl kadar. Bu da uzunca bir süre. Ama sevgili sözlüm, sen henüz on dokuz yaşındasın...”

Ölüm döşeğindeki genç kızı rahatlatmak isteyen genç adam nazik bir yanıt verdi:

“Sevgili sözlüm, seni beklemek görevden çok bir zevk olacaktır benim için. Birbirimize yedi yaşam boyunca birlikte olmak için söz vermedik mi zaten?”

Genç kız onu dikkatle süzerek, “Ama bu dünyaya yeniden geleceğimden kuşkun var mı?” diye sordu.

Genç adam ise, “Ah, sevgilim!” diye yanıtladı, “yalnızca, eğer bana bir işaret vermezsen, başka bir bedene bürünmüşken, başka bir adla seni tanıyacağımdan kuşkuluyum...”

Genç kız, “Bunu yapamam,” dedi. “Nerede, nasıl karşılaşacağımızı tanrılar ve Buddhalardan başka kimse bilemez. Oysa eminim, hem de çok eminim ki, beni kabul etmemek dileğinde değilsen, sana geri dönmem mümkün olacak. Bu sözlerimi de hep hatırla.”

Genç kız artık konuşmadı; gözleri kapandı. Ölmüştü.

O-Tei’ye içtenlikle bağlanmıştı Nagao; bu yüzden de acısı çok derindi. Bir mezar taşı yaptırdı, genç kızın zokumyo’sunu11 üstüne yazdırıp bu taşı kendi butsudan’ına12 yerleştirdi ve bu taşın önüne her gün adaklar koydu. Ölümünden önce O-Tei’nin ona söylediği tuhaf şeyleri, genç kızın ruhunu rahatlatmayı umarak, başka bir bedende dönebilirse onunla evleneceğine ilişkin verdiği sözü uzun uzun düşündü. Verdiği sözü bir kâğıda yazmıştı, bu kâğıdı mühürleyip O-Tei’nin mezar taşının bulunduğu butsudan’a koydu.

Yine de, evin tek erkek çocuğu olan Nagao’nun evlenmesi gerekiyordu. Kısa bir süre sonra ailesinin arzularına boyun eğerek, babasının seçtiği bir eşi kabul etmek zorunda hissetti kendini. Evlendikten sonra O-Tei’nin taşı önüne adaklar koyarken onu şefkatle anımsamayı da ihmal etmedi; ama zaman geçtikçe belleğinde genç kızın hayali giderek solgunlaşmaya başlamış, zorlukla anımsanan bir rüyaya dönüşmüştü. Böylece yıllar geçti.

Bu yıllar boyunca başına bir sürü talihsiz olay geldi. Önce anne ve babasının kaybıyla sarsıldı, ardından da karısı ve biricik evladı öldü. Böylece kendini bu dünyada yapayalnız buluverdi. Issızlaşan evini terk ederek, dertlerini unutmak umuduyla uzun bir yolculuğa çıktı.

Bir gün, seyahatinin duraklarından birinde, kaplıcalarıyla ve çevresindeki güzel manzaralarla ünlü bir dağ köyü olan İkao’ya ulaştı. Konaklamak üzere köyün hanına girdiğinde onu bir genç kız karşıladı. Genç kızın yüzüne bakar bakmaz, kalbi daha önce hiç olmadığı kadar hızla çarpmaya başladı. Kız O-Tei’ye öyle tuhaf bir biçimde benziyordu ki, adam rüyada olmadığına inanmak için kendini çimdiklemek zorunda kaldı. Yakacak, yiyecek bir şeyler getirmek ya da konuk odasını hazırlamak için girip çıktıkça genç kızın her tavrı, her hareketi, adama gençliğinde sözlendiği kızı anımsatıyordu. Genç kızla konuştu; o da eski günlerin hüznünü anımsatarak yeni hüzünlere yol açan yumuşak, duru sesiyle yanıtlar verdi.

Derken, şaşkınlık içindeki adam genç kızı sorgulamak için şöyle dedi:

“Ablacığım,13 uzun zaman önce tanımış olduğum birine o kadar benziyorsun ki, şu odaya girdiğin anda şaşkına döndüm. Bu yüzden beni bağışla; doğduğun yeri ve adını sorabilir miyim?”

Genç kız, ölü kızın unutulmayan sesiyle yanıt vermekte hiç gecikmedi:

“Adım O-Tei; sen de Eçigo’da yaşayan Nagao Çosei’ sin, yani kocam olmaya söz veren adam. Ben on yedi yıl önce, Niigata’da öldüm; sen de o zaman, hem de yazılı olarak, bu dünyaya bir kadın bedeninde dönersem benimle evleneceğine söz verdin. Bu sözünü yazdığın kâğıdı mühürledin ve butsudan’da, üstünde benim adım bulunan mezar taşının yanında sakladın. İşte bu yüzden ben de geri geldim.”

Son sözlerini söyler söylemez genç kız kendinden geçip düştü, bayıldı.

Nagao onunla evlendi ve mutlu bir evlilikleri oldu. Fakat sonraları, Nagao’nun sormuş olduğu soruya ne yanıt verdiğini de, daha önceki yaşamında olan bitenleri de asla anımsayamadı. Karşılaştıkları sırada, daha önce dünyaya gelmiş olduğunu nasıl da gizemli bir biçimde anımsamış olduğu sorusuna ise hiçbir yanıt bulunamadı.

9. Büyük saygı göstermek amacıyla isimlere - sama eklenir.

10. Halk arasında cennetin tanımı olarak kullanılan bir Budizm terimi.

11. Bir Budizm terimi olan zokumyo (dünyevi ad) bir kişiye doğduğu zaman verilen addır; kaimyo (ölümden sonraki ad) ya da homyodan (yasal ad) farklıdır. Ölünün gömüldüğü yerdeki mezar taşına ve cemaatin gittiği tapınaktaki ölüm taşına, öldükten sonra verilen ad yazılır.

12. Budist tapınaklarda veya evlerde tapınma köşesi.

13. Japonca’da evli genç kadınlara hitap olarak kullanılır.

UBAZAKURA

Üç yüz yıl önce, İyo eyaletinin Onsengori bölgesinde bulunan Asamimura köyünde Tokubei adında seçkin bir adam yaşardı. Bu Tokubei yalnızca bölgenin en varlıklı adamı değil, aynı zamanda muraosa’ydı, yani köyün reisiydi. Birçok konuda şanslı bir adam sayılsa da, kırk yaşına gelmiş olmasına karşın baba olmanın mutluluğunu tadamamıştı. Bu yüzden de karısıyla birlikte, evlat sahibi olamamalarının acısıyla, Asamimura’da bulunan ünlü Saihoci Tapınağı’nın kutsal efendisi Fudo Myo O’ya dualar edip yakarıyorlardı.

Duaları nihayet duyulmuş olmalı ki, Tokubei’nin karısı bir kız çocuğu doğurdu. Çocuk çok güzeldi ve ona O-Tsuyu adı verildi. Annesinin sütü yetersiz kalınca, küçük kıza O-Sode adında bir sütanne tutuldu.

O-Tsuyu büyüyüp çok güzel bir kız olmuştu, ama on beş yaşına geldiğinde hastalanıp yatağa düştü; öyle hastaydı ki, doktorlar öleceğinden korkuyorlardı. Bu sırada, O-Tsuyu’yu bir anne şefkatiyle seven bakıcısı O-Sode, Saihoci Tapınağı’na giderek kızcağızın iyileşmesi için Fudo-Sama’ya hararetle yakarmaya başladı. Yirmi bir gün boyunca, her gün tapınağa gidip dua etti; sonunda O-Tsuyu beklenmedik biçimde, hem de tümüyle iyileşiverdi. Bunun üzerine Tokubei’nin evini büyük bir sevinç dalgası kapladı; adam bu mutlu olayı kutlamak için tüm dostlarını çağırarak büyük bir ziyafet verdi. Fakat ziyafet gecesi bakıcı O-Sode ansızın hastalandı; ertesi sabah ona bakması için çağrılan doktor kadının ölmek üzere olduğunu açıkladı.

Bu durumda büyük bir üzüntüye kapılan aile ona veda etmek için yatağının çevresinde toplandı. Fakat kadın onlara dedi ki:

“Artık size bilmediğiniz bir şeyi açıklamanın zamanı geldi. Dualarım kabul oldu. O-Tsuyu yerine benim ölmeme izin verilmesi için Fudo-Sama’ya yakarmıştım; bu yüce lütuf nihayet bana bağışlandı. Bu yüzdendir ki, ölüyorum diye yas tutmamalısınız. Ama sizden bir dileğim olacak. Şükran adağı olarak ve bu olayın anısına Saihoci’ nin bahçesine bir kiraz ağacı dikeceğime Fudo-Sama’ya söz verdim. Oysa şimdi ağacı oraya kendim dikemeyeceğim. Dolayısıyla, yalvarırım size, bu adağımı yerine getirin. Hoşçakalın, sevgili dostlar; O-Tsuyu uğruna öldüğüm için mutlu olduğumu da sakın unutmayın.”

O-Sode’nin cenazesinden sonra O-Tsuyu’nun annesi ile babası en güzel kiraz ağacı fidanını arayıp bularak Saihoci’nin bahçesine diktiler. Ağaç büyüdü, gelişti ve ertesi yılın ikinci ayının on altıncı gününde, yani O-Sode’ nin ölümünün yıldönümünde, görkemli bir biçimde çiçeklendi. Böylece, iki yüz elli dört yıl boyunca hep ikinci ayın on altıncı gününde çiçek açmayı sürdürdü. Pembe beyaz çiçekleri tıpkı kadınların meme uçlarına benziyordu ve süt verir gibi nemliydi. Bu ağaca Ubazakura, yani “Sütannenin Kiraz Ağacı” adı verildi.

DİPLOMASİ

İnfazın yaşiki14 bahçesinde yapılması emredilmişti. Bu yüzden adamı oraya götürdüler, kumla kaplı, ortasından Japon bahçelerinde sık rastlandığı gibi bir dizi tobi-işi, yani bahçe taşları geçen bir meydancıkta diz çöktürdüler. Elleri arkasından bağlandı. Muhafızlar maşrapalarla su getirdiler, diz çökmüş adamın çevresine içi çakıl dolu pirinç çuvalları dizdiler. Böylece kımıldaması mümkün olmayacaktı. Derken Efendi gelip yapılanları inceledi. Hoşnut kalmış olmalı ki, hiçbir şey demedi.

Ansızın, mahkûm edilen adam ona bakarak bağırdı:

“Saygıdeğer Efendim, işlediğim suçu isteyerek yapmadım. Tek kabahatim, inanılmaz derecede aptal oluşumdur. Aptal doğmuşum ben. Karma’m böyle! Durmadan yanlış yapıyorum, elimde değil. Yine de aptallık yüzünden adam öldürmek çok kötü. Bunun cezasını çekmeliyim. Öte yandan, siz beni öldürdüğünüzde intikam alınmış olacaksa da, öldürülmek yüzünden ortaya çıkan öfke yeni bir intikam nedeni doğuracaktır. Kötülük kötülükle cezalandırılıyorsa, bu böyledir...”

Eğer biri intikam duyguları içinde öldürülürse, ruhunun kendisini öldürenden mutlaka intikam alacağına inanılır. Samuray bunu iyi biliyordu. Bu yüzden de gayet yumuşak bir sesle, neredeyse şefkatli bir tavırla yanıt verdi:

“Öldükten sonra bizi istediğin kadar korkutmana izin vereceğiz. Ama söylediklerine inanmak doğrusu pek zor. Söyle bakalım, kafan kesildikten sonra intikam duygularını kanıtlamak için bize bir işaret verebilir misin?”

“Elbette veririm,” diye yanıtladı adam.

“İyi o zaman,” dedi samuray ve uzun kılıcını çekti. “Birazdan kelleni uçuracağım. Tam önünde bir bahçe taşı var. Kafan kesildikten sonra o taşı ısırmaya çalış. Öfkeli ruhun bunu yapmana yardım edebilirse, içimizden bazıları fena halde korkacaktır. Taşı ısırmayı deneyecek misin?”

“Isıracağım!” diye haykırdı öfkeli adam. “Elbette ısıracağım! Mutlaka ısıracağım!”

Sonra kılıç şimşek hızıyla hareket etti, ıslık çalarak indi ve tok bir ses duyuldu: Pirinç çuvallarının üstüne yığılmış olan gövdenin boynundan kan fışkırıyordu. Kafa ise kumların üstünde yuvarlandı, yuvarlandı, birden sıçrayarak taşın üst kısmını dişleri arasına alıp hırsla ısırdı. Bir an öylece kaldı, sonra hareketsizleşti.

Kimseden çıt çıkmadı; ama muhafızlar dehşet içinde efendilerine bakıyorlardı. O ise aldırmıyor gibiydi. Soğukkanlı bir biçimde kılıcını en yakındaki muhafıza uzattı; o da tahta bir kova içindeki suyu kılıca dökerek kanları temizledi, ardından da yumuşak bir kâğıtla kılıcı kuruladı. Böylece olayın törensel kısmı sona ermişti.

Bu olaydan sonra muhafızlarla hizmetkârlar aylar boyunca kesintisiz bir hayalet korkusu içinde yaşadılar. Aralarında hortlağın intikam alacağından kuşku duyan tek bir kişi bile yoktu; bitmeyen korkuları yüzünden de olmadık hayaller görüyorlardı. Bambuları sertçe sallayan rüzgâr, hatta bahçedeki gölgeler bile dehşete kapılmalarına yol açıyordu. Sonunda, bir araya gelip efendilerine başvurmaya, intikam peşindeki ruhun yatıştırılması için bir Segaki ayini15 istemeye karar verdiler.

Başmuhafız ortak dileklerini ilettiğinde, “Hiç gerek yok,” dedi samuray. “Ölmüş adamın intikam arzusunun sizi ürküttüğünü biliyorum. Ama bu vakada korkulacak bir şey görmüyorum.”

Muhafız, efendisine merak dolu bakışlarla bakıyor, ama neden bu denli kendinden emin konuştuğunu sormaya cesaret edemiyordu.

Dile getirilemeyen kuşkuyu sezinleyen samuray, “Nedeni çok basit,” diye açıkladı. “Bu adamın ölmeden önceki niyeti gerçekten tehlikeli olabilirdi. Ondan bir işaret vermesini istediğimde, zihnini yalnızca o işarete yoğunlaştırmasını sağladım. Ölürken, o taşı ısırabilmekten başka bir şey istemiyordu, bu arzusunu da yerine getirdi. Geri kalan her şeyi unuttu. Dolayısıyla, bu konuda korkulacak bir şey kalmadı.”

Gerçekten de ölü adam onları asla rahatsız etmedi. Hiçbir şey olmadı.

14. Bir daimyo’nun malikânesi veya arazisi.

15. Gaki ya da aç ruhların acısını dindirmeyi amaçlayan Budist ayinidir.

BİR AYNA VE BİR ÇAN HAKKINDA

Bundan sekiz yüz yıl önce, Totomi eyaletindeki Mugenyama rahipleri tapınaklarını büyük bir çanla süslemek istiyorlardı. Bu amaçla, çanın malzemesini toplamak için, çevredeki kadınlardan eski bronz aynalarını bağışlamalarını dilediler.

(Günümüzde bile bazı Japon tapınaklarının avlularında, aynı amaçla bağışlanmış eski bronz ayna yığınları görebilirsiniz. Bu türden gördüğüm en büyük koleksiyon, Kyuşu’nun Hakata köyündeki Codo mezhebi tapınağının avlusundaydı; bağışlanan aynalar kullanılarak Amida’nın on metrelik bronz bir heykeli yapılmıştı.)

O sıralarda Mugenyama’daki bir çiftçinin karısı olan genç bir kadın da, çana malzeme olsun diye aynasını tapınağa bağışlamıştı. Fakat sonra yaptığına pişman oldu. Annesinin aynayla ilgili söyledikleri aklına gelmişti. Aynanın sadece annesine değil, onun da annesine ve büyükannesine ait olduğunu hatırlamış, yansıttığı mutlu gülümsemeleri düşünmüştü. İstese, aynanın yerine rahiplere bir miktar para verir, aile mirasını geri alabilirdi. Fakat o kadar parası yoktu. Ne zaman tapınağa gitse, avludaki parmaklıkların arkasından bakıyor, yığılmış duran diğer yüzlerce ayna arasında kendi aynasını da görüyordu. Aynasını arkasındaki Şo-Çiku-Bai kabartmalarından tanıyordu. Çam, bambu ve erik çiçeği kabartmalarıydı bunlar ve daha minicik bir kızken annesi aynayı ona ilk kez gösterdiğinde, gözlerini nasıl da şenlendirdiğini dün gibi hatırlıyordu. Aynayı çalıp saklamak için fırsat kollamaya başladı. Böylece onu sonsuza kadar kendi hazinesi olarak muhafaza edebilirdi. Ama bu fırsatı bir türlü yakalayamayınca pek mutsuz oldu, hayatının bir parçasını başkalarına kaptırdığı için kendini aptal gibi hissediyordu. Eski bir deyiş gelmişti aklına: “Ayna kadının ruhudur.” (Çince’de ruhu simgeleyen bir işaretle anlatılan bu gizemli deyiş birçok bronz aynanın arkasında yazılıdır.) Bu eski deyişin, zannettiğinden daha da farklı bir gerçeklik taşıdığı fikri onu pek korkuttu. Yine de üzüntüsünü kimseyle paylaşmaya cesaret edemiyordu.

Mugenyama çanının yapılmasına yetecek kadar ayna toplandığında, hepsi birden dökümhaneye gönderildi. Ama döküm işçileri aynalardan birinin erimediğini fark ettiler. Tekrar tekrar eritmeyi denedilerse de, tüm çabalarına karşın, ayna erimemekte direniyordu. Anlaşılan, aynayı tapınağa bağışlayan kadın onu verdiğine pişman olmuştu. Kadının bağışını bütün gönlüyle yapmaması yüzünden bencil ruhu aynaya bağlı kalmıştı; işte bu ruh aynayı kaynar ateşin ortasında sert ve soğuk tutabiliyordu.

Tabii ki bu olanlar herkesin kulağına gitmişti. Çok geçmeden, bir türlü eritilemeyen aynanın kime ait olduğu anlaşıldı. Zavallı kadın sırrının herkes tarafından öğrenildiğini anlayınca hem çok utandı, hem de içi öfkeyle doldu. Sonunda bu utanca dayanamadı ve bir veda mektubu yazdıktan sonra kendini suya atarak öldü. Mektupta şunlar yazılıydı:

Ben öldükten sonra aynayı eritip çana katmak zor olmayacaktır. Ama o çanı çalarak kıran kişiye benim ruhum bir servet sunacaktır.

Öfke içinde ölen ya da intihar eden kişinin son dileğinin ya da sözünün doğaüstü bir güce sahip olduğuna inanılır. Ölen kadının aynası eritilip çan yapıldıktan sonra insanlar o mektuptaki sözleri hatırladılar. Mektubu yazan kişinin ruhunun çanı kıran kişiye bir servet sunacağına hemen inandıklarından, çan tapınağın avlusuna konur konmaz onu çalmak için akın ettiler. Bütün güçleriyle çanı salladılarsa da, çan pek sağlam çıkarak bu saldırılara kahramanca göğüs gerdi. Ne var ki, insanlar kolay vazgeçmiyorlardı. Rahiplerin azarlamalarına kulak asmadan, günün her saatinde çanı öfkeyle çalmaya devam ettiler. Artık bu çalma meselesi bir salgın haline gelince, dayanamayan rahipler çanı söktükleri gibi tepeden aşağı, bir bataklığın içine yuvarladılar. Bataklık öyle derindi ki çanı yuttu. Bu da çanın sonu demekti zaten. Geriye yalnızca efsanesi kaldı. İşte o efsanede bu çan Mugen-Kane ya da Mugen’in Çanı olarak anılır.

Eski Japon inançları arasında, nazoraeru fiiliyle ifade edilen ve açıklanması mümkün olmasa da ruhsal eylemlerin gücüne karşı duyulan garip bir güven vardır. Hem taklitçilik büyüsüyle ilgili birçok konuda hem de birçok dinsel eylemle bağlantılı kullanıldığından, bu sözcüğün dilimizde tam karşılığı yoktur. Sözlüklere bakarsak “taklit etmek”, “karşılaştırmak”, “benzetmek” gibi karşılıklar bulabiliriz; oysa bu sözcüğün gizli anlamı “insanın, bir cismi ya da eylemi, sihirli ya da mucizevi sonuçlar doğurması amacıyla, hayalinde bir başka cismin ya da eylemin yerine koyması” diye açıklanabilir.

Örneğin, bir Budist tapınağı yaptırmaya paranız yetmiyor, diyelim. Paranız olsaydı yaptıracağınız tapınağın yerine, aynı dinsel duygularla davranarak Buddha heykelinin önüne bir çakıl taşı koyabilirsiniz. Böylece çakıl taşının sunumu, tapınak yaptırmanın anlamına neredeyse eşdeğer bir anlam kazanmış olur. Altı bin yedi yüz yetmiş bir cilt süren Budist metinlerini okuyamazsınız; fakat onun yerine, içinde tüm ciltleri taşıyabilen döner bir kitaplık yaptırıp ciltleri baştan sona okuma şevkini yaşayarak onu döndürürseniz, onları okumuş olmanın size vereceği keyfe ve değere ulaşabilirsiniz... Nazoraeru sözcüğünün dinsel anlamlarını açıklamak için bu kadar örnek yeterlidir sanırım.

Sihirle ve büyüyle ilgili kavramlar birçok örnek vermeden kolay kolay anlatılmaz; ama şimdi vereceğim örnek belki de başlangıç olarak yeterli olacaktır. Diyelim ki, samandan bir adamcık yaptınız, tıpkı Rahibe Helen’ in yaptığı balmumu adam gibi ve bunu 12-13 santimi geçmeyen çivilerle, Öküz Saati’nde16 bir tapınak korusundaki bir ağacın üstüne çaktınız; derken, hayalinizde saman adamcığın temsil ettiği kişi bir süre sonra acılar ve öfke içinde ölüp gitti. İşte bu bir nazoraeru belirtisidir. Ya da farz edelim, gece yarısı evinize hırsız girip tüm değerli şeylerinizi çaldı. Eğer bahçenizde o hırsızın ayak izlerini bulursanız ve hiç vakit kaybetmeden her birinin içinde büyük bir moxa17 yakarsanız, hırsızın tabanları sürekli yanacak, bu acı bahçeye dönene, yani kendini insafınıza teslim edene kadar geçmeyecektir. Bu da taklitçilik büyüsüne ilişkin bir nazoraeru örneğidir. Bir üçüncü tür de Mugen-Kane’yle ilgili çeşitli efsanelerde anlatılır.

Çan bataklığa atıldıktan sonra, birinin çıkıp da onu kıracak kadar güçlü çalması olasılığı doğal olarak ortadan kalkmıştı. Bu şansı değerlendirememiş olmanın hayal kırıklığıyla yaşayan insanlar, çanın yerine simgesel nesnelere vurup onları kırmayı sürdürerek bunca belanın sorumlusu olan ayna sahibinin ruhunu hoşnut etmeye çalıştılar. Bu insanlardan biri de, Heike kabilesinin bir savaşçısı olan Kacivara Kagesue’yle ilişkisi sayesinde Japon efsanelerinde adı geçen Umegae adında bir kadındı. Birlikte seyahat ettikleri günlerden birinde Kacivara beş parasız kaldığını, hemen para bulması gerektiğini fark etti; bunun üzerine Umegae, Mugen’in Çanı’nı hatırlayarak eline çanı temsilen bronz bir leğen aldı ve “Üç yüz altın isterim!” diye bağırıp paramparça edene kadar leğene vurdu. O gece çiftin kaldığı handaki başka bir konuk bu gürültünün ve bağırışların nedenini merak edip olan biteni öğrenince, cebinden üç yüz altın ryo18 çıkarıp Umegae’ye verdi. Bu olayın ardından Umegae’nin bronz leğeni hakkında bir şarkı bestelendi; bu şarkı günümüzde bile dansçı kızların dilindedir.

Umegae no çozubaçi tataite

O-kane ga deru naraba,

Mina San mi-uke vo

Sore tanomimasu.

(“Eğer Umegae’nin leğenine vurarak onurumla para kazanabilseydim, tüm kız yoldaşlarımın özgürlüğü için pazarlığa girişirdim.”)

Bu olaydan sonra Mugen-Kane’nin ünü iyice arttı ve bir sürü insan aynı şansa sahip olma umuduyla Umegae’nin yolunda ilerledi. Bu insanların arasında, Mugenyama yakınlarında, Oigava’nın kıyısında yaşayan hovarda bir çiftçi vardı. Varını yoğun serserilik yaparak harcayıp bitirince, bahçesindeki çamurdan Mugen-Kane’nin bir örneğini yapıp zenginlik dilekleri çığırarak onu kırdı.

Derken, önündeki topraktan, elinde kapalı bir kavanozla, saçları havada uçuşan, beyaz kaftanlı bir kadın çıkıp ona şöyle dedi: “Şevk dolu dualarına yanıt vermeye geldim; çünkü bunu hak ediyorsun. İşte, şu kavanozu al.” Bunu söyledikten sonra kavanozu çiftçiye vererek ortadan kayboldu.

Mutluluktan uçan çiftçi doğruca eve koşup karısına iyi haberi duyurdu. Oldukça ağır olan kavanozu onun önüne koydu ve birlikte açtıklarında bir de baktılar ki, ağzına kadar dolu... Dolmuş da taşıyor. Hem de şeyle...

Ama hayır! Neyle dolu olduğunu size söyleyemem ki...

16. (Jap.) Uşi-no-koku. Sabah 01.00-03.00 arasındaki iki saatlik süre.

17. Çin ve Japonya’da kimi hastalıkların tedavisi için cildin üstüne konarak yakılan bir madde ve bu maddenin elde edildiği bitki.

18. Japonya’da Meici (1852-1912) döneminde kullanılan bir para birimi.