© Can Sanat Yayınları Ltd. Şti., 2008

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2009 E-kitap 1. sürüm Kasım 2015, İstanbul Ocak 2009 tarihli 1. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına Hazırlayan: Faruk Duman

Kapak Tasarımı: Erkal Yavi

ISBN 978-975-07-1739-0

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM VE DAĞITIM TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

ADNAN BİNYAZAR

ŞAH
MAHMET

ÖYKÜ

Adnan Binyazar'ın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

MASALINI YİTİREN DEV / roman

ÖLÜMÜN GÖLGESİ YOK / roman

ŞAİRİN KEDİSİ / öykü

EDEBİYATIN DAR YOLU / deneme

HALK ANLATILARI / deneme

DUYGULARIN ANAKARASI / deneme

Adnan Binyazar 7 Mart 1934’te Diyarbakır’da doğdu. Dicle Köy Enstitüsü’nü bitirdikten sonra Gazi Eğitim Enstitüsü Edebiyat Bölümü’nde okudu. İlköğretmen okulundan üniversiteye, değişik okullarda edebiyat öğretmenliği yaptı. Uzun yıllar kaldığı Berlin’de ders kitapları yazma projelerinde çalıştı. Edebiyata öykü, deneme, eleştiriyle başladı. Deneme ve eleştirilerini Toplum ve Edebiyat, Ağıt Toplumu, Ozanlar Yazarlar Kitaplar, Ayna, Duyguların Anakarası, Edebiyatın Dar Yolu adlı kitaplarında topladı. Halk yazını ile ilgili kitapları ise Dede Korkut, Halk Anlatıları, On Beş Türk Masalı, Elif ile Mahmut, Kerem ile Aslı adlarını taşıyor. Yazdığı ilk öykülerden “Tohum” 1965 yılında ödül almasına karşın, 61 yaşına değin öykü yazmadı. Hayatını anlattığı Masalını Yitiren Dev (anı roman, 2000, 10. Basım 2008) 66 yaşında yayımlandı. Ardından, 2005 yılında Orhan Kemal Roman Armağanı’na değer bulunan Ölümün Gölgesi Yok (2004, 3. Basım 2005) geldi. 2001’den bu yana yazdığı öykülerin yer aldığı Şairin Kedisi 2005 tarihini taşıyor. Şah Mahmet, Binyazar’ın ikinci öykü kitabıdır.

ŞAH MAHMET

“... Bir zamanların tarçın gibi tatlı taze dilberi,

Şimdi saçı başı ağarmış,

daracık mezara girmekten korkan,

bağışlanmış iffetsiz sarkık vücutlu biri.”

James Joyce, Ulysses

On beş yaşlarında ayrıldığım Diyarbakır’a döndüğümde otuzumu bulmuştum. O uzun ayrılık günlerinde, içime çöreklenen gurbet sancıları yüreğimi delik deşik ederdi. Neresi olursa olsun, yüzlerce insanın gidip geldiği caddeler, çıplakların doluştuğu deniz kıyıları, orkestra çılgınlıklarının yaşandığı et kalabalığı... Dağkapısı akşamlarının hüzünlü şarkıları aklıma düşmesin, doğum ocağımın hasreti burnumda tüterdi.

Ah, o yaz akşamlarının Dağkapısı!..

Güneş, cami kubbelerinin kurşunlarını eriten kaynar kazanını söndürmüş, Diyarbakır akşamlarının taze tenleri okşayan serinliği Dağkapısı’nda esmektedir. Bir göz odalı evlerinde o saatlere kadar sıcaktan bunalan alnı döğmeli kadınlar, yanlarında sürükledikleri irili ufaklı çocukları, bağırtılı sesleriyle Dağkapısı’nın yolunu tutmuşlardır. İri kalçalarını sinemanın önündeki çimenliğe yayıp semaver kaynatacaklar, biçimli ağızlarıyla sakız çatlatacaklardır. Saçları katmer güllü utangaç kızlar, analarının kartal bakışlarından kaçırabilirlerse, sevdalılarına uzaktan göz süzeceklerdir. Çocuklar çimenler üzerinde itişip kakışırken, elleri darbukalı, utlu, kemanlı, cümbüşlü, tefli, klarnetli fasıl heyeti her zamanki yerini alacak, Diyarbakır’ın dingin göğünün altında sonu gelmez bir incesaz başlayacaktır. Akşamın mor aydınlığında açılıp saçılan kızların yüzüne sevdalı bir ay’ın şavkı vururken, öteden Şarkıcı Şemso’nun kavruk sesi duyulacak, Fiskayası’ndan Dicle’nin uzun vadisine akan bu ses yüreğimi dağlayacaktır...

Bu ne sevgi ah bu ne ıstırap,

Zavallı kalbim ne kadar harap...

Diyarbakır’a gelişimin ertesi günü, güneşin yamaçlarda can çekiştiği saatlerde, o şenlikli günlerin düşleriyle evden çıktım. Bir zamanlar sevdasıyla kavrulduğum Bınevş’lerin sokağına bile uğramadan, Dağkapısı’nın yolunu tuttum. Dörtyol’a gelmiştim ki, hiç aklımda yokken, evlerinde yıllarca kiracı kaldığımız Şah Mahmet sanki karşıma çıktı; “Oğlum, hoş gelmişsen, sefalar getirmişsen, vallah, Atiye Ablan seni evde bekli,” diye gözlerimden öptü, beni Saraykapısı’na yönlendirdi.

Saraykapısı’nın az aşağısında, oluklarından bel kalınlığında suların aktığı Arbedaş çeşmesinin tam karşısına düşen evde, Atiye Abla’nın eline doğmuşum ben. Sabaha karşı, anamın “Geliyor!” demesiyle, eline leğeni alıp koşmuş Atiye Abla. Anam, onun, kanlı ellerinde tuttuğu kıpkızıl et parçasını havaya kaldırıp, “Maşallah, maşallah, oğlun okur inşallah!” sesini duyduğunda her şey olup bitmişmiş. “İşte onca kolay doğurdum seni,” diye anlatırken, yanaklarında yeniaylar ışılardı anamın;

ve eklerdi;

“Sanki doğurmamışım; içinde ağladığını duyduğum leğen, Atiye Abla’nın daha kanı yunmamış ellerinde suyu ılık bir havuz olmuş, acısız sızısız bedenimi o havuzun sularına salmışım...”

Anam öyle söylüyor diye, doğum anama ben de Atiye Abla diyordum. Şah Mahmet’in dışında ona Atiye diyen yoktu zaten. Kendinden yaşlıların bile Atiye Abla’sıydı o. Atiye Abla, düşlemimde topuklara inen kızılkara saçlardı, süslü nalınların avlunun delikli taşlarında bıraktığı şuh tıkırtılardı, sigaradan kalınlaşmış buğulu sesti, yüz güzelliğini dilinin balı eyleyen söz ermişiydi, fal bakmanın umut kurgulayıcısıydı... Öyle güzel görünürdü ki gözüme, yalnızca güzel denilip geçilemezdi ona; Atiye Abla, güzelliğin anlamı idi. Sanırım, avlusuna doluşan kadınları, fal bakmasından, evinde ocağında ne varsa önlerine döküp yedirmesinden çok, bu “anlam” çekerdi.

Kan çanağı gözleri, ağzını tavanına kadar açıp esnediğinde on kat daha parlayan altın dişleri, ciğerinden sökün edip boğazında düğümlenen gevrek gülüşleri, Suriye işi kuşağının arasına soktuğu tabancası, üzerinde eski yazıyla üç dua kazılı uzun kamasını yastığının altına yerleştirmeden yatağa girmemesi, yemeklerden sonra eline bir çöp alıp dişlerini karıştırması, dilini dişlerine dokundurup cıyk cıyk sesler çıkarması... Şah Mahmet’i büyüttükçe büyütürdü gözümde. Kanlı bakışlarından korkup kaçacak delik aradığım Şah Mahmet benim geleceğimdi; büyüyünce benim de onunki gibi kan çanağı gözlerim, güldükçe parlayan altın dişlerim, kuşağımın arasından görünen tabancam, yastığımın altına yerleştirmeden yatağa girmediğim dua işlemeli kamam olacaktı... Ben de çöp sokup dişlerimi karıştıracak, dilimi dişlerime değdirip cıyk cıyk edecektim...

Şah Mahmet’in öyküsü anlatıldıkça içimdeki ona ulaşılmazlık duygusu daha da derinleşiyordu.

Ah, onunki nasıl bir öyküydü öyle...

Şah Mahmet, genelevde tanıdığı Atiye’ye ilk görüşte sevdalanmıştı. Öncesine ilişkin öyküsü olmayacak kadar genç Atiye’nin genelevdeki güneş görmemiş, duvarlarında rutubetten ürküntü veren desenler oluşmuş odasına girer girmez, “Atiye... Atiye... Sen benim helalim olacaksın; kalk gidiyoruz,” demişti. Atiye, genelev kadınlarında alışık olunmayan utangaç yüzünü kaldırıp onun kan çanağı gözlerine bile bakmadan, uzun ince parmaklarını Şah Mahmet’in avuçlarına bırakmıştı. Kimseye haber vermeden genelevin kapısından çıkarlarken, bir-iki kişi önlerine geçip bu ani gidişi önlemeye çalışmışsa da, Şah Mahmet’in belindeki tabancadan, öfke soluyan kanlı bakışlarından ürküp geri durmuşlardı. Şah Mahmet gibi bir aşiret ağasıyla dalaşmayı göze alamayan genelevin patronu Hımhım Ayşo, “Şah Mahmet... Şah Mahmet... Orospuyla evlenmek ölü eti çiğnemektir; ağzında gevelersin, lakin yutamazsın!” diye vecizesini oturtmuş, bir yönden de, pısırık, boynu bükük, odasından kimseyi memnun çıkarmayan Atiye’den kurtulduğuna sevinmişti.

Şah Mahmet, kafasında kırk yıllık orospu ile oynak bir kadının günahını terazinin aynı kefesinde tarttığından, genelev yaşamı ancak üç-beş gün süren Atiye’yi günahından arındırmadan koynuna sokmamıştı. Töreye uyarak, yedi gün, er sabahta Karacadağ’ın yolunu tutmuş, oradan tuluklara doldurup sırtında taşıdığı buz gibi suyla Atiye’yi kendi elleriyle yıkayıp, kendince günahsız kılmıştı.

Avluda Şah Mahmet’in öyküsünü duyduğumda, kadınla erkek arasında nelerin geçtiğini sezecek yaşlara gelmiştim. Gözlerine sabun kaçan çocuklarını bağırta bağırta yıkayan haşin anaları gözümün önüne getirir, bu kaba görünüşlü adamın, hem de dağlardan sırtında su taşıyarak, genelevden çıkardığı bir kadını kendi elleriyle yıkayacağını düşleyemezdim.

O yaşlarda, düşü de gerçeği de aşan öykülerin olduğunu nerden bilirdim...

Şah Mahmet’in üçüncü yıkama gecesinde, kimseyi kapısından boş çevirmediğini, onlara bulgur, pestil, kuru üzüm, soğan, tuz, ipek kozası verdiğini bilen mahallenin yobazları, evinin önünde topluca tekbir getirmeye kalkınca, Şah Mahmet pencerede görünmüş, “Günahımın hesabını öte tarafta ben vereceğim. Allah’ın beni bağışlayacağı içime doğmuştur. Hadi, yallah!” diye bağırıp onları kovmuştu. Aklı eksikliğinden dolayı mahallede adı “ermiş”e çıkarılan yobazların başı Topal Hırpo, “Şah Mahmet, kapısından adam kovmuştur; ağalığının asaletine leke sürmüştür!” diye söylenmişse de, sözü, estikçe toz kaldıran rüzgârlar arasında savrulup gitmişti.

Şah Mahmet, her yıkayışta, her gün beş vakit Allah’a açtığı ellerini, derinlerine işleyen kirlerden arındırmak için Atiye’nin en mahrem yerlerinde yedi kez gezdirmiş, dedesi zamanından kalma dualı altın tası uzatıp, “Atiye... Atiye... İşte atalarımdan bize kalan tek yadigâr! Rüyamda görmüşem, bu tası yedi kez suyla doldurup, yedi kez başından aşağı dökersen, Rabbim seni günahlarından arındıracaktır,” demişti. Atiye, gözlerinin arınık bakışıyla, altın tası buz gibi suyla doldurup yedi kez başından aşağı dökmüştü. Şah Mahmet, suyun Atiye’nin bedenini her yalayıp geçişinde çıkardığı iç okşayıcı sesi, sevgisinin onda yarattığı iç erince yormuştu.

Atiye ise, yedi gece, yıkanma boyunca; on dört-on beş yaş güzelliği, kenarında oturup iş işlediği durgun sularda dalgalanırken, gölgeliklerde beliren bir masal perisinin onu anadan üryan edip, başından aşağı berrak sular döktüğünü, suyun ışığında yüzlerce zar kanatlının oynaştığını anımsamıştı. Peri’nin döktüğü sularda güneşin yedi rengi böceklerin zar kanatlarından yansırken; gündüz gözü, güleç bir ay’ın, ağaçlar arasından, çıplaklığına baktığını görmüş, o günden sonra, her yıkanışta o da, ay’ın parıltılı gözleriyle, bedeninde gün gün irileşen memelerine, dizlerinin saydam derisine, omuzlarından düzgün inen şimşir kayganı kollarına, mercan tırnaklı küçük ayaklarına bakmıştı. Artık nerde yıkanırsa yıkansın, izbe bir bodrumda, ya da ağaçsız bir gün ortası düzlüğünde, ay’ın güleç bakışı gözlerinde toplanıyor, baktıkça derinliğini gördüğü çıplaklığının büyüsüne kapılıyordu.

Bunun itkisiyle, Atiye, Şah Mahmet’in elleri üzerinde dolaştıkça bedensel arınmaya uğradığını duyumsasa da, her yıkanışında gözünün önüne genç kızlığının güleç yüzlü ay’ı geliyor, o sırada kasıklarında duyduğu tatlı sızı onu kendinden geçiriyordu.

Şah Mahmet, arınma gecelerinden sonra yüzüne yaratanın şefkatiyle baktığı Atiye’deki bu tatlı sızıyı hiçbir zaman sezememişti. Olagelenler onun sezgi dünyasının dışındaydı çünkü. Atiye yıkanmasını bitirip, bohçasında oradan oraya taşıdığı temiz giysilerini çıplaklığını daha da çıplaklaştıracak bir edayla giyerken, Şah Mahmet, onun üryan bedenine, bedenini daha da dirileştiren memelerine, bacaklarının arasına sıkışmış cinselliğine istekle bakmıştı. Bir an, Atiye’nin arınık bedeninin gizliliğine öyle bakmanın günahı beyninde zonklamış, onun hazdan eriyen dişiliğinin, beyninden içinin derinliklerine aktığı yanılgısına düşmüştü. Hayat denen şu anlamsız oyunda, güzelliğin de, sevilme duygusunun da bir yanılgı olduğunun bilincine ermemişti henüz Şah Mahmet. Atiye’nin içini erince boğan dişilik soluğuna bedeninde bir mekân ararken, o, pencerede yine ay’ı görmüş, bedensel hazları zehre çeviren bir korkuyla ürpermişti. Nasıl bir duyguydu ki bu, ay’ı öyle parlak görünce ürperiyor, görmeyince hüzünleniyordu. Artık biliyordu ki, ay, onun çıplaklığının sahibiydi. Bir gün, bedenini de, ruhunu da sevgisel hazların sardığını duyumsadığı bir anda, ay’ın ışıktan varlığı içine dolmuştu Atiye’nin. Bunu Şah Mahmet’ten saklamış, “Şah Mahmet... Şah Mahmet... Kendine mukayyet ol, ben, senin gözünün elifine yazılı kaderini görmüşüm!” sözleri dökülmüştü içinin ağzından. Ay’a sevdalanmanın esrikliğiyle öylesine kendinden geçmişti ki, Atiye dayanamamış, canını surların üstüne atıp, uzaktan çağıltısını duyduğu Dicle’nin uzun karanlığına seslenmişti:

Şah Mahmet... Şah Mahmet... Sen beni yıkarken, geceyi gündüz eyleyen parlak bir ay doğmuş, gözünü çıplaklığıma dikmiştir...

Şah Mahmet... Şah Mahmet... Ay, ışığını bedenimin sana açılan çukuruna düşürmüştür...

Şah Mahmet... Şah Mahmet... Ay’ın güzelliğine kapılmış, bacak aralarımın akışkan ıslaklığını duymuşumdur...

Şah Mahmet... Şah Mahmet... Başımdan aşağı onca su dökmüşsün, lakin tek damlası bedenime değmemiştir...

Şah Mahmet... Şah Mahmet... Gündüz gibi bir gecenin ortasında, benim kız oğlan kızlığımı ay tatmıştır...

Şah Mahmet... Şah Mahmet... Dişilik soluğuma bedeninde mekân arama, dişiliğim, ay’ın aydınlığına akmıştır...

Şah Mahmet, Atiye’nin Dicle’nin karanlığına karışan bu iç sesini duymamıştı. Duyamazdı. Sonsuza dek de duyamayacaktı. Üç kardeşinin, yıkanma boyunca, oluklarından bel kalınlığında sular atan Arbedaş çeşmesinin başında yedi gün yedi gece beklediğini, yedinci gecenin şafak kızıllığında, Atiye’nin tüylerini diken diken eden, “Şah Mahmet... Şah Mahmet... Gerdeğin mübarek olsun!” diye ulurcasına bağırdıklarını, ses gelmeyince, onların, yeni nallanmış atlarını sürüp karanlığa karıştıklarını da duymamıştı. Yalnız o da değil, Kör Haco’nun, “Dört karıdan kazanmadığın zürriyeti kerhane karısından mı kazanacaksın ey gafil Şah Mahmet?” diye aşiretten aşirete dolaşıp öyküler anlattığını da duymamıştı.

Sevda, dilini lal, yüreğini kör etmişti Şah Mahmet’in.

Yedinci gecenin sabahında, yanık yüzlere güneşin ilk ışığı vururken, Şah Mahmet, töre gereği, aşiretine gelin gelen kızlara armağan edilen altın işlemeli mor kaftanı Atiye’ye giydirmiş, onun ay âşığı yüzünü daha da güzelleştiren kofisini “Reşat”larla, “Cumhuriyet”lerle bezemişti. Onu, dizi dizi altınlı bileğinden tutup, evinin önüne çıkarmış, ağzını Saraykapısı surlarının koca sessizliğine verip, “Atiye arınmış, kız oğlan kız olmuştur; o benim helalimdir, haaaa...” diye bağırmıştı.

Şah Mahmet, evinin kapısını çekip Kapalıçarşı’daki işine giderken, avlunun ortasında yapayalnız kalan Atiye gözyaşlarına boğulmuştu. Onu telli duvaklı, yalnız başına görmek o sırada Atiye’ye ne var ne yok diye uğrayan Fato’ya çok dokunmuş, çeşmenin başında çul çaput yıkayan kadınlara, “Hadi, yüz görümlülüğüdür, gelin, gelini görün!” diye seslenmişti. Elinden tokacı bırakan, yoğurdukları hamuru bileklerinden sıyıran, süpürgeyi bir yana atan kadınlar dılililili dılililili dılililili çekerek avluya doluşmuşlar, duvağı açılınca ay parçası yüzü ortaya çıkan Atiye’yi o günden sonra, genelevden alınmış bir kadın gibi görmemiş, içlerinden biri saymışlardı. Öyle ki, mahallenin bütün kadınları onun geçmişini bilmesine karşın, o günden sonra kimse bunu ima edici bir davranışta bulunmamış, kimsenin ağzından Atiye’yi incitici bir söz çıkmamıştı. Bir gün, mahalleye köyden yeni gelin gelen on beşinde bir kadın, genelev günlerini anıştırarak, “Orada mı tatlı, burada mı?” diye ona densizce bir şaka yapmak istemiş de, şamarı yiyince, dev yapılı Haco’nun beş parmağının izi günlerce yüzünde kalmıştı. Atiye ise, hiçbir şey olmamışçasına, bunu kadının cahilliğine vermiş, ertesi gün falına baktığında, ona yakında yüklü kalacağını muştulamıştı.

Saraykapısı’nın önüne gelip sağa kıvrılan sokağa sapınca, doğduğum evi uzaktan gördüm. Atiye Abla, topuklarına inen gün kızılı saçları, uyumlu narin bedeniyle kapısının önünde oturan bir resimdi belleğimde. Geçen yılları hiç hesaba katmadan, onu kapının önünde göreceğimi umup görmeyince, sanki belleğime çığ düştü. Oysa evin karşısına düşen çeşmede her şey o gün bıraktığım gibiydi. Su yine oluklardan patır patır atıyor, kadınlar bağıra çağıra kurnada kilim, çul çaput, yün yıkıyorlardı. Çocuklar ellerine tutuşturulmuş bir parça ekmek, analarının ıslak bacakları arasında mızırdanıyorlardı.

Kapıya yürüdüm. Menteşe aralıklarındaki örümcek ağlarından, el biçimindeki paslı tokmaktan, kapının pek sık açılıp kapanmadığı anlaşılıyordu. Tokmağı umutsuzca tıklattım. Bir, bir daha, bir daha... Bir an, kapının sonsuza dek öyle kalacağını düşünüyordum ki, çeşmenin yanındaki yunak taşında kilim tokaçlayan bir kadın, “Sert vur, sert vur! Biri sağırdır, öbürü zaten ölüdür...” diye seslendi. Kadının dediğine uyup tokmağı elimden bırakmadan, üst üste vurdum. Nice sonra içerden, çürük ağaç gövdesinden oyulmuş hantal bir takunya sesi geldi. Kapı gıcırdadı. Karşıma beti benzi solmuş, beli eğrilmiş bir kadın çıktı. Gözleri yuvarlarına kaçmış, kofisinin süsü üstünde kurumuştu. Rastık çekile çekile yolunmuş kaşları onu daha da yaşlı gösteriyordu. Gözlerinde bir an beni dışlamayan, kim olduğumu çıkarmaya çalışan bakış gidiş gelişleri oldu. Şaşkınlıktan mı, konuşmayı unuttuğundan mı, ben sormazsam ağzını açıp tek söz etmeyecekmiş gibi duruyordu.

“Ben, Atiye Abla’yı görmeye geldim,” dedim.

Eprimiş çaputa dönmüş dudakları kıpırdadı.

“Neyini göreceksin Atiye Abla’nın?”

“Yabancısı sayılmam. Bir zamanlar onların kiracısıydık. Bu evde onun eline doğmuşum ben.”

Ölgün sesine birden can geldi, içine kaçmış gözleri yuvarlarından fırlayıp büyüdü.

“O olmayasın sen; Pakize Abla’nın oğlu olmayasın, he?..”

“He,” dedim, “o’yum.”

Sevinçten uçtu.

“Ben Zello, ha! Zello, Zello... Hani, akrep tutmaya gidiyorduk surların dibine... O Zello! Bir defa akrep sokmuştu seni de çok ağlamıştın...”

Zaman, belleğin düşmanıdır; yıpranmış yüzüne, çarpılmış bedenine nice baksam, Zello’yu tanıyamazdım. Göz, kulaktan tez unutuyor; onu sesinden anımsadım.

Zello, Zello, evlerinin önü tahta daraba...

Zello, Zello, gülüp söylerim de gönlüm haraba...

Yoksulluğun şu ettiğine bak; irikıyım yapısından dolayı “Deve” lakabını taktıkları o dallı budaklı Zello, şimdi karşımda iki büklüm, tüyü dökülmüş yaşlı farelere dönmüş. Bir zamanlar, ona göz koyan delikanlılar sokaktan geçerken, “Evlerinin önü de Zello tahta daraba/Gülüp söylerim de gönlüm haraba.../Zello Zello, gönlüm haraba...” türküsüyle laf atarlar; o da kızgınlığını işvelendirerek, bir sıkışta suyunu çıkaracağı bu ufarak adamların yüzüne kapıyı çarparken, “Daraba başınıza yıkılsın da parça parça olun, kıbraklar!” diye bağırırdı.

Atiye Abla yalnız kalmasın diye Şah Mahmet köyden getirmişti Zello’yu. Hem ev işlerini görüyor, hem ona yoldaş oluyordu. O yıllar, kadınlar bir yere giderken yanlarına bir oğlan çocuğu takmadan sokağa çıkmazlardı. Şah Mahmetlerin çocuğu yoktu. Kardeşim küçüktü. Zello’nun yanına hep beni katarlardı. Benden beş-altı yaş büyüktü Zello. Beni kucağına alıp başımı yumuşak memelerine bastırması hoşuma giderdi. Pek sokağa çıkmazdı. Yalnızca sur dibinin çöplüklerinde akrep toplamaya gider, beni de yanında götürürdü. Beş-altı yaşındaki bir oğlanı erkekten saymadığından, surların ıssızlığında, içinde kor ateşe dönmüş hüznünü şarkılara dökerdi: “Derya kenarında bir ev yapmışam/Kerpicim tükenmiş naçar kalmışam/Bir yâr için terk-i diyar olmuşam...”ı söylerken hıçkıra hıçkıra ağlardı. O ağlayınca ben de ağlardım. Dilinden düşürmediği şarkı ise, “Yeşil yaprak arasında kırmızı gül goncası/Nerelerde mesken tuttu gönlümün eğlencesi...” idi. Nedense, “gönlümün eğlencesi” derken yüzü kıpkırmızı kesilirdi. Duygu tecavüzüne uğramışçasına irkilir, “Bak, kimseye, ‘Zello şarkı söylüyor,’ demek yok haaa; söylediğini duyarsam dilini koparıram!” derdi. Ardından neyin geleceğini bildiğimden, “Olur, söylemem!” derdim. Gösteri yaptırdığı yunus balığının ağzına becerisinden dolayı arada bir uskumru atan hayvan terbiyecisi gibi, o da, sır tutmamın ödülü olarak, teninin kokusu sinmiş bir peynirşekerini kuşağının arasından çıkarır ağzıma tıkardı. Şeker ağzımda erirken, Zello’nun, küçük çukurların dibinden maşayla avuç iriliğinde akrepler çıkarması beni şaşırtırdı. Zello, o sırada bir savaş kahramanı olurdu gözümde. Sattığı akreplerin parasıyla bohçacı kadınlardan aldığı çulu çaputu elleriyle güzelce ütüler, tahtası kurt yenikli çeyiz sandığına koyardı.

Gözümü, duygularımın anısal Zello’sundan aldım, karşımdaki yaşlı Zello’ya çevirdim.

“Atiye Abla nerde, Şah Mahmet evde yok mu?” diye sordum.

Yanıtlamasına kalmadan, içerden iniltiler duyuldu. Zello kapıyı ardına kadar açtı.

“Gir,” dedi, “dışarıda erkek sesi duyduğunda, inlese de sesini keserdi, vallah, Atiye Abla seni tanıdı!” dedi.

Kapıdan uçarak girdim. Çocuk oyuncağından biraz büyükçe, tahtadan bir arabanın içinde cılız ördek yavrusu kadar kalmış bir Atiye Abla görünce içim yandı. Öylesine küçülmüştü ki, öncesini bilmeyip onu şimdi gören, “bir zamanların tarçın gibi tatlı o taze dilberi”ni beşiğe yatırılmış bezden bir bebek sanırdı. Arabada öne arkaya sallanan Atiye Abla’ya baktım; sabahtan akşama küçücük evinin önünde oturup, çeşmede kilim tokaçlayan kadınlarla uzaktan uzağa söyleşen “resim”in renkleri solmuş, ondaki güzellik evreninin bütün yıldızları kaymıştı. Eğimli kaşlarından, değirmi yüzünden hiçbir iz kalmamıştı. Kirpikleri yolunmuş, yanaklarının pembe gülleri pörsümüştü. Ne elinde kahvesi kalmıştı, ne dudaklarında sigarası...

Atiye Abla’nın elini öpmeye kalkıyordum ki, Zello önümü kesti.

“Sakın ona dokunma; Şah Mahmet’ten maada erkek eli değmemiştir ona, onun eli de bir erkeğe değmemiştir... Yalnız Dengbej Möho’ya elini öptürür, Möho da, zaten sütkardeşidir,” dedi.

Olduğum yerde kaldım. İçimin sıkıntısı başıma vurmuştu.

“N’oldu, Allahaşkına anlat, Şah Mahmet nerede?..” diye sordum.

Bedeninin üstünde dik tutmaya çalıştığı başı bir yana düştü Zello’nun, bakışları çürüdü. O sırada Atiye Abla da inlemeye başladı.

“Şah Mahmet” diye mırıldandı, ne diyeceğini bilemeden, ellerini önünde bağladı.

Bir kadın, ellerini önünde bağlayıp durdu mu, kötü!..

“Şah Mahmet’i kardeşleri vurdular. Ebe Meyro, Atiye Abla’nın bebeğini haznesinde parça parça etti; kafasını, kolunu, bacağını ayrı ayrı çıkardı. Bebeğinin bedenini bacaklarının arasında parça parça görünce Atiye Abla böyle kaldı, bir daha konuşamadı. Ya böyle inliyor, ya anlaşılmaz şeyler mırıldanıyor. Kimi, dertten oldu, dedi; kimi dili tutuldu, dedi. Kim geldiyse tek söz söyletemedi. Peygamber mekânı görmüştür, deyip, Kâbe’den yeni dönen Sarı Hoca’yı çağırdık. O da, ‘Kerhanede bulunmuştur, büyük günah işlemiştir; bu kadının dili kıyamet gününe kadar açılmayacaktır!’ diye fetva verdi gitti. İşte, hep böyle, hıııı... hıııı... hıııı...” dedi.

Bir an düşündü durdu.

“Bugün nedir? Cuma. Aha, Dengbej Möho şimdi kapıdan girer. Her cuma gün batana doğru gelir, Atiye Abla’nın ağzından, Şah Mahmet’in vuruluşunu, Meyro’nun bebeği nasıl parçaladığını anlatır...” dedi.

Atiye Abla, Möho adını duyunca, daha hızlı sallandı inledi, sallandı inledi, bir şeyler söylemeye çabaladı. Söyledikleri söz değildi, sanki çalına çalına yivleri derinleşmiş bir plağın düzensiz cızırtılarıydı. Konuşmaya yeni başlayan çocukların söz diye yuvarladıkları seslemleri annelerinin anlaması gibi, Zello da, geliştirdiği bir inleme diliyle, Atiye Abla’nın ne demek istediğini anlıyordu. Belki de, olmayacağı olduruyor, onun kıpırdamayan dudaklarını okuyordu... Atiye Abla inliyor, Zello söylüyordu...

Hıııı... hıııı... hıııı...

Şah Mahmedin mezari Dicle’ye karşi

Kanli yaş akıtti Kapaliçarşi...

Hıııı... hıııı... hıııı...

Şah Mahmedi kara sala1 koydilar

Ak bedenin(i) deryalara saldilar...

Zello’nun ağıtsı sesi beni avlunun eski günlerine götürdü.

Atiye Abla’yla anam, perşembe öğle sonraları, avlunun bir köşesine kondurulmuş tandırda ekmek pişirirdi. Çeşmenin başında tokaç vuran kadınlar, sokaklara yayılan ekmek kokusundan, tandır yakıldığını anlarlar, ellerindeki işi olduğu gibi bırakır, bir koltuğunun altına çocuğunu, öbürüne hamur leğenini sıkıştırarak avluya doluşurlardı. Gün kararıp Şah Mahmet eve gelinceye kadar, artık avlu değildi orası, bir kırlangıç cıvıldamasıydı. Pişen ekmeği ilk tadan çocuklar olurdu. Elime tutuşturdukları ekmekten parçalar koparır, fare deliklerinin önüne koyardım.

Bu ekmekli günlerde, kadınlarla, çocuklarla, hele o gün bohçacılar da uğramışlarsa avlu tam bir gürültü şenliği yaşardı. O zamanlar radyo yok, televizyon yok; onların işini kapı kapı dolaşıp entarilik kumaş, masa örtüsü, yatak çarşafı satan bohçacı kadınlar yapardı. Ellerindeki naftalin kokulu ipeklileri hışırtıyla açan bal ağızlı bohçacıların o kadından bu kadına taşıdıkları dedikoduları dinlerken, deliklerinden çıkmalarını beklediğim fareleri bile unuturdum.

İçten içe söylendim: “Bir zamanlar kadın sesiyle çınlayan şu avlunun haline bak!.. Şimdi geriye kalan, yalnızca Atiye Abla’nın duyulur duyulmaz inlemeleri... Zello’nun, kendini onun inleyişine uydurup ağıt yakması...”

Yas mı, tören mi; Atiye Abla sallanıyor, inliyor; ölü benizli Zello söylüyordu...

Hıııı... hıııı... hıııı...

Üç kardaşi bir araya geldiler

Tüfeklerin(i) sıra sıra dizdiler...

Hıııı... hıııı... hıııı...

Bir gözünden, bir kalbinden vurdilar

Edep yerin(i) köpeklere attilar...

Hııı... hıııı... hıııı...

Şah Mahmedi vurdilar kapi ögünde

Kardaşlari oynar kanli dügünde...

Biraz sonra Dengbej Möho geldi. Selam verdi, eğilip Atiye Abla’nın elini öptü, karşısında diz çöküp oturdu, ağzında duayı andıran sözler gevelemeye başladı. Bir karış bacakları, uzun gövdesiyle bir meczuba benziyordu Möho. Gözü hep yerdeydi. Beni ilk görmesine karşın, başını kaldırıp yüzüme bakmıyordu.

Atiye Abla’nın inleme tınısından Zello ne dediğini anladı, dip odaya girdi, elinde bir kaftan, kofi, temiz bir tülbentle döndü. Bir törene hazırlarcasına, Zello kirlisini aldı, başına temiz tülbent doladı Atiye Abla’nın; onun üstüne kofisini yerleştirdi, sırtına altın işlemeli mor kaftanını giydirdi. Yıldız kayarken nasıl ışık saçar, öyle oldu, Atiye Abla birden canlandı. Gözleri açılıp büyüdü. Sanki çocukluk düşlerinin masal perisi yanına sokulmuş, ona ödünç “can” bağışlamıştı.

Möho, Atiye Abla’nın derdinin dili olmuştu. Önce lo lo lo diye başlayan uzun havalar söyledi, oradan öyküye geçti.

Pencerede parlak bir ay! Yatağa uzandık. Şah Mahmet bir iki hırıldadı uyudu. Gece boyu, kirpiklerimi kırpmadım, ay’a baktım ben. Dışardan biri seslendi: “Şah Mahmet... Şah Mahmet... Düğünün mübarek olsun! Biz senin üç kardaşın, hediyemizi getirdik!” Gecenin sessizliğinde içime korku saldı bu çağrı. Şah Mahmet’in üç kardeşi olduğunu duymuşum, lakin bugüne kadar hiçbirinin yüzünü görmemişim. Şah Mahmet uykuda, sanki kaygısız soluk alıp veren bir çocuk! “Şah Mahmet, kardeşlerin gelmiş, kalk!” dedim. Gözlerini açtı, yüzünü pencereye döndü. “Atiye, Allah vekil, rüyamda aynen bu ay’ı görmişem,” dedi. Ay’la zina etmişçesine irkildim, gözümü ay’dan kaçırdım. Ay ışıktır, yüreğimin gizli kapısından tekrar girdi. “Rüya işte,” dedi Şah Mahmet, “sözde ay sarmalamış, ışığında eritmiş seni...” Çağrı bir daha geldi. “Şah Mahmet... Şah Mahmet... Düğünün mübarek olsun! Hediyemizi getirdik!” Şimdi nerden çıktı bu kardeşler demedim; iyi ki ağalarını unutmayıp aradılar dedim. Altın işlemeli mor kaftanımı giydim, kofimi başıma taktım, ocağa aş sürdüm, sofraya ekmek koydum. Şafak söktü sökecek... Kapıyı açıp, “Hoş gelmişsiniz, sefalar getirmişsiniz,” demesiyle, Şah Mahmet’e mermi yağdı. Şah Mahmet kapının önüne yığıldı. Koştum, üstüne kapandım. Biri ağzına sıkmıştı mermiyi, biri yüreğine nişan almıştı, biri edep yerini parçalamıştı. Şah Mahmet’in köydeki dört karısı kapının önüne geldiler, dılilililili dılilililili dılililililili çektiler. Yedi gün yedi gece Arbedaş’ın sokaklarından kan aktı. Yedi gün yedi gece, ay, kan gölünün üstüne doğdu... Yedi gün sonra kardeşleri gelip kapının önünde durdular. Önce en büyükleri, “Şah Mahmet... Şah Mahmet... Soyumuzda kerhaneden karı çıkaran olmamıştır. Sen zürriyetimize leke sürmüşsün! Töre öyledir; öldün! Atiye’yi koynuna sokmuşsun, Atiye bizim namusumuz olmuştur...” Karılarına yönelip, ortanca kardeş konuştu: “İşte Atiye, işte siz... Sözüm şudur ki, bizi mahpushanede aç koyun, lakin Atiye’yi namerde muhtaç etmeyin!” dedi. En küçükleri, “Kerhane karısı döl tutmaz dediler, bakarsın tutar... Atiye doğurursa, bilin ki, yedi dağın ardına kaçırsa, dölünü de, kendisini de bulur parça parça ederim!” dedi. Böyle dediler, karılarını yanlarına aldılar, gittiler. Aylarca aradılar, hiçbirinin izine rastlamadılar. Aradan epey zaman geçti. Karnım burnumda köye gittim. Kardeşlerinin ayağına kapandım. “Aha, bu dört karı döl tutmadı, ben tuttum. Şah Mahmet içimde yaşıyor; onu öldürdünüz, beni de öldürün!” dedim. Öldürmediler. Ölümden beter ettiler. “Ağamızın dölü bizimdir!” dediler, “Meyro’dan büyük ebe yoktur; Meryem anamız dünyaya bir daha gelse, İsa’ya yüklü kalsa, kasıklarını Meyro’ya açar! Ey, ağamızın helali! Başka kimseye görünmeyeceksin; seni Meyro doğurtacak,” dediler. Gün geldi, Meyro onların dediğine uydu; bebeği parça parça aldı içimden...

Meyro... Meyro... canımdan can kopardın... Meyro... Meyro... bana döl kokusu aldırmadın... Meyro... Meyro... hiçbir intikam hayatın intikamından acı olamaz... Meyro... Meyro... benden hayatın intikamını aldın!..

Öykü bitince kofisi önüne düştü Atiye Abla’nın, kaftanının altın işlemeleri soldu. İnlemesi de, sallanması da durdu. Möho eğildi, onun elini öptü, tez yürüyüşlü ayaklarıyla kapıdan çıkıp sokağın kör ışığında kayboldu. Acıların ortasında biz üçümüz kaldık. Atiye Abla’nın oturtulduğu tahta arabanın önüne diz çöküp, kofisine yüz sürdüm. Avlunun duvarına kuru bir ağustosböceği gibi yapışıp kalmış Zello’yu kucaklayıp, gençliğini acılara kemirtmiş yaşlı kızın buruşuk teninin kokusunu içime çektim. Başım döndü. Elimi sağa sola sallayarak avluda tutunacak bir yer aradım, bulamayınca kendimi sokağa attım.

Dışarıda, başını o pencereden bu pencereye çarpan kör bir ay dolaşıyordu. Atiye Abla’nın kızıl karası saçları Dicle olmuş akıyordu. Dağkapısı’ndan kopup gelen şarkıcı Şemso’nun sesi, Dicle vadisinin kör karanlığına karışıyordu.

Bende hicran yarasından da derin bir yara var...

Berlin, 07 Mart 2005 –13 Mart 2006

1. Sal: Tabut.

UYKU GÜZELİ

“Kamaştı gözümün nuru

Onun hüsn ü cemâlinden”

Ellerimde poşetlerle marketin kapısından çıkarken dizlerimin sızısı beynimde zonkluyordu. Bir zamanlar merdivenleri üçer beşer atlayan bacaklarım gövdemin altında iki kütük parçasıydı. Dizlerimi körelmiş diş matkabı ağzıyla kemiren sızılarla eve nasıl varacağımı düşünüyordum ki, “opal” taşı gibi yanıp sönen bir çift gözün bana baktığını gördüm. Kolları önünde bağlı, sırtını beton molozlardan birine dayamış, öyle duruyordu. Bir şey soracakmışçasına, bana doğru yürüdü. Gözlerinde lacivertten maviye renkler menevişlendi. On altı - on yedi yaşlarında, öğrenci bir kız görünümündeydi. Ruju dudaklarının kenarında çürümüş, çıkık elmacıkkemiklerinde allık tortuları birikmişti.

Gülümseyerek,

“Al beni götür,” dedi, “nereye istersen gelirim.”

Ne söyleyeceğimi bilemedim.

“Götüreyim de, ne işin var benimle?” diye sordum.

“Sen götür, görürsün ne işimin olduğunu...”

Duruşunun balerin inceliğine aldanıp, mahallenin uzun evlerinde oturan bir Rus kadınının yeniyetme kızı sandım. “Al beni götür,” derken sözcükleri yabancılara özgü dil sürçmeleriyle söylemesi de beni yanıltmış olmalıydı. Gözünü ayırmadan yanıtımı bekliyordu. Öyle bir bakışla baktı ki, kısık gözlerinin laciverdi, ona yakıştırdığım Rusluğu silip süpürdü. Gür kaşlarıyla Doğu Anadolulu, süzük ince yüzüyle Rumelili idi. Çıplak omuzlarından inen ak kolları, yuvarlak kalçasıyla uyumlu düzgün bacakları aklımı başımdan aldı. Hani, kırlara bardaktan boşanırcasına yağmur yağar da, dağdan dağa gökkuşakları oluşur, ardından puslu ovalara gün ışığı vurur; öyle bir duyguyla, onu alıp götürürsem, zindan karanlığı gecelerime ay doğacağı umuduna kapıldım. Ne işim olur onunla, demedim,

“Olur,” dedim, “hadi gidelim!”

Balerin duruşunu bozdu, kadınsı sekişlerle önüm sıra yürüdü. Geliyor muyum diye dönüp dönüp ardına bakıyordu. Evin o yönde olduğunu başımla işaret ediyor, gövdemin altında ağırlaşan adımlarla ona yetişmeye çalışıyordum.

Kızın ardından gidişim, akşamüzerleri sokağın köşesinde çiçek satan pörtlek bakışlı esmer kadının gözünden kaçmadı. Dudaklarına yerleştirdiği yadırgayıcı bükümlerle yüzünü çevirdi, her zaman selam veren kadın bu kez selamımı almadı. Merdiven başında kapıcıyla karşılaştım. Kuşkulu bakışlarla bize yol verirken bıyık altından güldü. Kapıcının aklına gelen her olasılığı hiçe saydım, merdivenlere yöneldim. Dışarıda ses duyunca kapının aralığından başını uzatıp olanı biteni anlamaya çalışan kapı komşum kart baykuşun ekşi bakışlarına da aldırmadım.

Çekingen adımlarla kapıdan içeriye girdi. Ben söylemeden, ayakkabılarını çıkarıp terlik istedi.

“Ayyyy!.. Ne güzel ev burası!” dedi, salonda bir koltuğun kenarına ilişti. Kadın sesi evde her şeyi değiştiriyor. Salona girince; sanki içimin kara bulutlarının arasından güneş göründü, gün ışığı, yedi rengiyle gelip kızın lacivert gözlerini buldu, duvardaki resimler ışıktan çıldırdı, biblolar beyazken daha da beyazlaştı...

Poşetleri mutfağa götürmeye koyulunca ayağa fırladı. Elimdekileri alacak sandım. Almadı, resimlere baktı.

“Bunları sen mi yaptın?” diye sordu.

Sorusuna gülüp geçtiğimi görünce,

“Hıııı, anladım; sen ressamsın!”

“Herkesin bu resimleri yapması öyle kolay mı sanıyorsun?”

“Niyeymiş, kolay tabii! Fırçayı boyaya daldırıp kâğıda sürersin, oldu sana resim! Biliyor musun, ilkokulda benim en iyi dersim resimdi. Her derste, yaptığım resimleri tahtaya asıyordu öğretmen. Beni bir tabureye oturtup, elinde fırça saatlerce yüzüme bakıyordu. Okusaydım belki ben de ressam olurdum...”

Elleriyle yanaklarımı tuttu.

“Ha, olur muydum?..”

“Olurdun tabii, ressamları da bir ana doğuruyor...”

Benim içimde açan çiçek onda da açmıştı. Yerinde duramıyordu; odadan odaya koştu, kuştüyü yastıkları göğsüne bastırdı, vazodaki çiçekleri kokladı, tül perdelerin desenlerini okşadı...

Mutfağa geçti, poşetleri yokladı. Kesekâğıdını açtı, içinden kiraz aldı, çift olanını kulağına taktı, öbürünü ağzına attı...

“Kiraz değil bunlar, erik vallahi!” dedi.

“Aç mısın?”

“Değilim, biraz önce simit yedim. Kirazı çok severim de ondan aldım.”

Poşetten bir elma çıkardım.

“Elmayı da seveceksin; şimdi bunu ye, sonra da yemek yeriz,” dedim.

Kız ağızlarının kışkırtıcı kütürtüsüyle kırmızı yerinden ısırdı elmayı.

Sormanın sırası geldi diye düşündüm. Yarı şaka, yarı ciddi,

“Gel, şöyle karşıma otur, benimle ne işinin olduğunu söyle bakalım şimdi...” dedim.

Yüzü genç kızlık renkleriyle pembeleşti. Gözlerini yere indirdi. Elmanın kütürtüsü dişlerinde dondu. Bir daha ısırmadı, masanın üstüne koydu ısırıklı elmayı.

“Seninle ne işimin olduğunu anlamadın mı?..”

“Anladım anlamasına da, niye beni seçtiğini anlamadım...”

“Niye seçtim?.. Hiç düşünmedim... Sen iyi bir adama benziyorsun, belki ondan... Sonraaaa?.. Önümden geçenler bana kötü kötü bakarlar. Sen öyle yapmadın, gülümsedin...”

Gözleri yine menevişlendi.

“Ne bileyim, seçtim işte! Eh, tabii, yaşlılar iyi para veriyorlar. Bir de, insanı örselemiyorlar... Onlar hep güzel yerlerde oturuyorlar. Ne izbeliklerde süründüğümü biliyor musun sen, benim!..” dedi.

Yüzü karardı, sesi buğulandı.

“İki gün önce, uzun boylu, yakışıklı bir çocuk yanıma yaklaştı. ‘Al beni götür,’ demeden, o, ‘Gidelim mi?’ dedi. Bakışları sıcaktı. Görünce içim kaynamış, inanmıştım ona. ‘Olur,’ dedim. Külüstür bir taksiye attı beni. O öne oturdu, şoförün kulağına bir şeyler fısıldadı. Sur dibinde arabadan indik. Arkamızda bir taksi daha durdu. Çocukla yürüdük, yürüdük... Mağaramsı bir delikten içeriye girdik. İçerde göz gözü görmüyor. Uzaklardan, üzerinde tozların uçuştuğu ince bir ışık görünüyor, o kadar. Tepemizde yarasalar uçuşuyor. Oğlan beni kucağına aldı. Karanlık... Yarasalar... Korkudan, mankende can var bende yok! ‘Ne soğuk nevalesin ulan sen!’ dedi, beni tekmeleyip uzaktaki ışığa yürüdü. Dışarıda birilerine seslendiğini duydum. Aralarında yüz lira, elli lira sözleri geçiyordu. Beş-on dakika sonra, yanında ayı yarması üç adamla geri döndü. Onlara, ‘Alın şu soğuk kaltağı bi güzel ısıtın!’ dedi, çıktı mağaradan. O üç adam, sırayla, yapacaklarını yaptılar, gittiler. Oğlan yine ortaya çıktı. ‘Nasıl olsa yine işi düşecek, bana para verecek,’ dedim kendi kendime. Bir kuruş vermedi. ‘Hadi, siktir git buradan, bir daha da gözüme görünme; Allah kahretsin, ben de yüzüne bakıp seni iyi bir parça sandım da aldım buralara getirdim!’ dedi, gözden kayboldu. İyi ki o ışık vardı, ışık olmasa yolu bulup dışarıya çıkamazdım...”

Anlatırken yüzü sarardı. Korkulu bir rüyadan uyanmışçasına irileşti gözleri, menevişlendi. Çıkışırcasına,

“Hadi, ne duruyorsun, yaşlı, genç, nasıl olsa hepiniz aynı işi yapıyorsunuz!..” diye bağırdı; birden memelerini açtı, eteğini beline kadar sıyırdı. Ha var ha yok külotunu sıyırıp koltuğun üstüne attı. Külottaki kan lekelerine bakamayıp arkamı döndüm. Kalbimin atışı kulaklarıma vurdu. Çenem kilitlendi. Ağzımı açıp bir şey diyemedim. İçimde düğümlenen derin suskunluğu sezince yatıştı. Karşımda bir beden satıcısı değil de, görücüye çıkarılmış çekingen bir kız vardı şimdi. Balerin duruşlu bacaklarını birbirine yapıştırmıştı. Beline dolanan eteğini dizlerinin altına çekiştiriyordu. Gözüm dizlerine kaydı. Dizlerindeki deri kıvrımlarında kir katmanları oluşmuştu. Göz göze gelince utandı. Ne denli çekiştirse, dizlerini mini eteğiyle gizleyemiyordu. Çantasını önüne tutması da bir işe yaramadı.

Kızın o hali, kaşıntıdan derimi yırttığım o “bitli” günlere götürdü beni.

İkinci Dünya Savaşı yılları. Avrupa’ya ateş yağıyor! Savaş kıvılcımlarının sıçradığı İstanbul sokaklarında yoksulluk kol geziyor, aşsız ekmeksiz çocukların bedeni bit kaynıyor. Bir yanda açlık, bir yanda soğuk, bir yanda çıplaklık... Sırtım, koltuk altlarım, kasıklarım bit içinde. Herhalde, insanda en son, utanç duygusu yok oluyor; kaşıntıdan çıldırıyorum, “bitli” diyecekler diye kimsenin yanında elimi bir yerime götüremiyorum. (...) Boynumda, bacaklarımda kirler katmanlaştıkça, bedenimde bitlerin sayısı artıyor... O zamanlar çocuklar uzun pantolon giymezlerdi. Bir gün dizlerimdeki kir katmanlarını gördüm, bir utanırken bin utandım. Ellerimdeki çatlakları, boynumdaki derin kir çizgilerini, dizlerimin siyahlığını, bende bile iğrenme duygusu yaratan pis kokumu saklamaya çabalıyorum. (...) Çocuk milletinin baş düşmanı yine çocuktur; büyükler görmezden gelirlerdi de, çocuklar birinin üstünde bit görmesinler, “Bitli!.. Bitli!..” diye bağrışıp dünyayı zindan ederlerdi ona. Bununla da kalmazlar, “bitli” dediklerini yanlarına yaklaştırmazlar, oyunlarına katmazlardı. (...) Bitler olmadık yerlerimin kanını emse de, çocukların yanında hiç kaşınamazdım. Kaşınamama duygusu öldürürdü beni; kuytu yerlere sığınır, ağaç duldalarına gizlenir, duvar diplerine oturur, ancak oralarda yırtarcasına kaşırdım derimi. Başparmaklarımın iki tırnağı arasına sıkıştırıp çıttt diye ezdiğim tombul bitlerden akan kan, parmaklarımda kurur, tırnaklarımda kirli desenler oluştururdu. Yok ettiğim her bitle, daha az kaşınacağımı sanırdım. Öyle olmazdı, kaşındıkça kaşınmak isterdim...

İnsan, zamanaşımına uğradığını varsaydığı “geçmiş”te yaşadıklarını bir türlü unutamıyor; kızın dizlerindeki kir katmanlarına dalıp gitmişken, şiddetli bir çağrışımla, çocukluğumun bütün bitleri sırtıma, koltuk altlarıma, kasıklarıma üşüşmüş gibi oldu. Şu “zaman” ın ettiğine bak; dünyada hem acı çekeceksin, hem o acılardan kurtulamayacaksın! Karşımda oturan tavşan ürkeği kızdan da utanıyor, kaşınamıyordum.

Geçmişin yaraları zonklayınca aklın dengesi bozuluyor; ben yılların ötesindeydim, aklım geçmişin bitleriyle didişiyordu... Kızın sesi olmasaydı, bitlerin kan emici ağzında, çöl akbabalarının delik deşik ettiği ceylan kadavrasına dönerdim...

“Seninle ne işimin olduğunu biliyorsun artık; bekletme beni! Giyinik mi istersin, soyunuk mu? Hadi, nasıl istiyorsan söyle de yoluma gideyim!” dedi.

“Boş ver ‘hadi’yi,” dedim; “beklemekle bir şey yitirmeyeceksin; gün boyu ne kazanacaksan onu fazlasıyla ödeyeceğim sana.”

Sevineceğini sanmıştım. Sevinmedi. Öfkelendi.

“Olur mu,” dedi, “bu benim işim, bugün sen verdin, yarın kim verecek?..”

“Bak, yarın yoktur, yarın hayaldir...” dedim, “Öfkelenmen de gereksiz... Şimdi beni dinle, önce sana sallama bir çay yapayım, yanına bir dilim ekmek, küçük bir parça peynir keseyim, ye onları. Sonra banyoya gir...”

Ağlama öncesi çocuk ağzı gibi büzüldü dudakları. Susup kaldı. Ağzını açsa ağlayacaktı. Ekmeği masaya koydum, çayı eline verdim. Küçük lokmalar ısırarak yedi ekmeğini, çayını yudumladı.

“Hadi bakalım, soyun ama başka iş için; şimdi doğru banyoya...”

“Yaşlıların huyu da bu; ille banyoya sokacaklar!..”

“Oyalanma; banyo şart!”

“Dizlerime niye öyle baktın? İğreniyorsun benden değil mi? ‘Banyoya gir,’ dediğine göre, sen de o adam gibisin!”

Garip bir kıskançlıkla sarsıldım.

“Kim o adam?”

“Sevimli bir yaşlıya benziyordu. Evine götürdü beni. Sözde sevişecek benimle... Kolumdan sertçe çekti, ‘Gir bakalım şu banyoya küçük orospu!’ dedi, ‘Bu iş banyoda pek tatlı olur!’ İş dedi, ama iş yapmadı; öptü oramı buramı, sonra bağırıp çağırmaya başladı. Bir ara sakinleşti. Odadan büyük bir banyo... Karşıma geçip bir tabureye oturdu, buyruklar yağdırmaya başladı: ‘Duvara yaslan!’ Yaslandım. ‘Kollarını yukarıya kaldır!’ Kaldırdım. ‘İyice, iyice, tam yukarıya! Kollarını öyle tut!’ Tuttum. ‘Dizlerinin üstüne otur!’ Oturdum. ‘Dizlerin yerde, başını kollarının arasına uzat! Hahhh, işte öyle kal! Kıpırdama, kıpırdama sakın, öyle kal, öyle kal...’ Kaldım. Desenli yer karosunun çıkıntıları iğne gibi batıyor dizlerime. Adam, gözleri baygın, ‘Kıpırdama, öyle kal!’ diye soluyor... Arkama geçti. ‘Nolursun, acı bana, o halini bozma... Ebediyen öyle kal... Başka bir şey istemiyorum senden...’ diye yalvarıyor, ağlıyor... Dizlerimin acısından öleceğim. Karnım omurgama yapışacak! Başım dönüyor... Midem bulanıyor. Ağlamasına aldırmadım, fırlayıp kalktım. ‘Manyak mısın sen! Kendine kadın değil, eşek ara, koca bunak!’ diye bağırdım. Yalvarmasını kesip o da bağırdı. ‘Sana para veriyorum, istediğimi yapmaya mecbursun!’ dedi. Kapıyı açtı. Dışarıya çıkarken, ‘Sabahtan akşama onun bunun altına yatar kalkarsınız, fantezi nedir bilmezsiniz!.. Fantezi bilmezsen neye yararsın sen, ulan kuş beyinli!..’ Çıldırdı çıldıracaktı, nerdeyse gözleri yuvarlarından fırlayacaktı. ‘Ya fantezi yaparsın, ya defolup gidersin!..’ dedi, gece yarısı, beş para vermeden sokağa attı beni.”

Kız bunları anlatırken biçimden biçime, renkten renge giriyor, gülmekle ağlamak arasında gidip geliyordu. Yüzü bir sarardı, bir kızardı, gözleri doldu.

“Sen de öyle mi istiyorsun? Öyle istiyorsan önceden söyle, para da istemem, bırak beni gideyim...” dedi.

Kız, kız olmaktan çıkmıştı. Kesime götürülen süt kuzularının ölümü sezen bakışlarıyla yalvardı. Yerimden kalkıp yanına gittim, elimi gür saçlarında gezdirdim.

“Dedim ya, işi mişi at kafandan! Tut ki çocuksun. Sokakta oynadın, çamurlara bulandın. Annen alışverişten dönerken seni öyle görünce elinden tutup eve getirdi, banyoya soktu... ‘Sırma saçlı kızım,’ diye diye her yerini yıkadı, temiz yataklara yatırdı seni. Uyudun, güzel rüyalar gördün...”

“Nerden biliyorsun annemin bana ‘sırma saçlı kızım’ dediğini?”

Yanıtımı beklemedi.

“Offff, niye annemi anımsattın bana! O melekti, uçtu. Uçunca şeytanlar üşüştü başıma...”

Bluzunu çıkarmaya yeltendi.

“Seni bekliyorum. Soyunayım mı? Hadi bekletme beni, ne yapacaksan yap!..” dedi.

“Banyoya girmezsen hiçbir şey yapmam. Yıkan, söz, ne istersen yaparım, ne anlatırsan dinlerim.”

“Anlatacak ne var ki... kavgalar... küfürler... dayaklar... Anneannem ölmüştü. Bir gün babam ortadan kayboldu. Annem, babamın onu bırakıp gitmesine dayanamadı, bir ay içinde o da öldü. Ben teyzemin eline kaldım... Uydurulmamış hayatım bu... Öteki hayatım, adamına göre her gün değişiyor...”

“Anladım, dertlisin, şimdi dinlemek istemiyorum; önce banyo! Bana gerçek hayatından başkasını anlatmayacağını biliyorum...”

Kendi kendine söylenip durdu: “Niye direniyorum ki, benim işim, kim ne isterse onu yapmak değil mi?”

Çaresiz, banyoya yöneldi. Lifi eline tutuşturdum.

“Başka bir şey gerekirse seslen bana,” dedim, banyonun kapısını çektim.

Elim daha kapının kolunda iken küvetteki sabunun küçüldüğünü anımsayıp içeriye seslendim.

“Oradaki sabunu kullanma, benim vereceğim sabunla yıkanırsan banyo gül kokar...”

Kapıyı araladı, eline uzattığım sabunu alıp burnuna tuttu.

“Hııımmm, gerçekten gül kokuyor...”

Bir şey anımsamışçasına gözlerini açtı.

“Annem, elden sabun alıp vermeyi iyi saymazdı, ama niye iyi saymazdı, bilmiyorum; sen biliyor musun?” dedi.

“Elden kayıverir sabun da ondan... Kaygan yerde sabuna bas da bak ne oluyorsun!..” Lafı değiştirip, “Boş ver öyle şeyleri, yıkanmana bak sen şimdi,” dedim.

Salona girip gazeteyi elime aldım. Köşe yazılarından birini okumaya başlamıştım ki, içerden “Heeeey!” diye seslendi. Kapısını tıklatıp araladım. Vücudunu kapının arkasına saklamıştı. Islak saçları görünüyordu aradan. Gözlerimi yere indirip bakmamaya çalıştım.

“Adını söylemedin bana. Söylersen bir daha heeeey diye çağırmam seni.”

Güleceğim tuttu.

“Ben adsızım!” dedim.

O da güldü.

“Ben de her gün değiştiriyorum adımı. Bugünkü adım Selda! Gör yarın ne olur? Sen beni Emine diye çağır. Anneannem koymuş, gerçek adım Emine benim. Yok, yok, aklına hangi ad gelirse onu söyle...”

“Bırak adı da bir an önce yıkan çık,” dedim, “bornoz kapının arkasında asılı, havlu da orada. Yeşillerle değil, beyazlarla kurulan sen...”

Ayrılırken kapının aralığından yine başını uzattı.

“Niye çağırdım seni, biliyor musun; ayyy, söylemeye de utanıyorum, arkam nasıl kaşınıyor! Sırtımı lifler misin?”

Banyonun kapısını ardına kadar açtı, küvete girdi. Yüzü bana dönük, bu kez kaçınmadan, öylece duruyordu. Banyonun ağır havası, sabunun gül kokusunu yutmuştu. Çamaşırlarının her biri bir yerdeydi. Kapının koluna astığı sutyen kirden kararmıştı. Rengi belirsiz külotunu koltuğun üstünden almış küvetin kenarına koymuştu. Tişörtü, eteği yerlerde sürünüyordu. Bir köşeye koydum onları.

Liflemeye başlamadan banyodan çıkıp evin bütün pencerelerini açtım. Temiz hava kiri, kokuyu alıp gitti. İçeriden yine seslendi.

“Heyyyy, nereye gittin, niye liflemiyorsun sırtımı... Adını söylemezsen, bak, hep heyyyy diye seslenirim sana!..”

“Adım Hayri.”

“Hayri... Hayri Bey... Öffff, ne eski ad!..”

Küvetin içinde ayaktaydı. Kendini gizleme gereği duymuyordu. Çıplaklığından gözümü alamadım. Sanki bir ressam, yumuk çocuk eli beyazlığındaki memelerine iki pembe böğürtlen kondurmuştu. İnce uzun parmaklarıyla örttüğü önünde, yeniyetme oğlanların seyrek bıyıklarını andıran sarı, kıvrık tüycükler uzanıyordu.

“Böyle güzel miyim?” dedi yutkunarak, “Anneannem söylerdi; annem de çıplakken güzelmiş...”

Önüne baktığımı sezince, tüylü yerini bacaklarının arasında gizledi. Göz kırpıp,

“Eh, gördün göreceğini, sırtımın kaşıntısından öleceğim, artık lifi sürebilirsin,” dedi.

Bakışlarına suçüstü yapılmış göz hırsızları gibi sersemledim.

“Gördüğüm bir şey yok!” dedim, duyulur duyulmaz bir sesle.

Lifi yeniden sabunlayıp elime verdi, arkasını döndü, küvetin kıyısına oturdu. Sağ kalçası mosmordu. Morluğun ortası, ezilmiş böcek ölüleri gibi kabarmıştı. Lifi sürerken elim yaraya değdi.

“Ayyyy!.. Oraya dokunma!.. Çok acıyor, ateş gibi yanıyor...” diye inledi.

“Kim yaptı onu?”

“Kim yapacak, orospunun biri! Bu işi yapanların kendi yerleri vardır. Orada başka kimseyi istemezler. Onunla arkadaş olmuştuk. Birkaç hafta yanında durmama bir şey demedi. Benden beş yaş büyüktü. Yine de arkadaştık işte. ‘İş’ beklerken konuşup vakit geçiriyorduk. Birbirimizden hiç ayrılmazdık, hep yan yana dururduk. Birisi onu alıp götürünce merakla döneceği an’ı beklerdim. Başına neler geldi diye ağlardım geciktiğinde. Beni götürenlerin sayısı artınca iş değişti. Sözde ablalık yapıyordu... ‘Burası ikimizi kaldırmıyor kızım, git buradan!’ dedi. İyilikle söylese giderdim. Ondan bunu beklemiyordum. Niye gideyim; değil mi ama, ondan gencim, güzelim, müşteri tutmuşum... İnat ettim, ‘Gitmem!’ dedim. Her şey o anda oldu. Git, gitmem derken, jartiyerinin arasında sakladığı kamayı çıkardı, kalçama sapladı. İyi ki ona dönük değildim; dönük olsaydım karnımı deşerdi!”

“Vah vah, kama da çok derine saplanmış... Doktora göstermedin mi?” dedim.

“Doktora göster, mahkemelerde sürün dur sonra!”

Lifi yaraya değdirmemeye çalışsam da, aşağılara indikçe, kız acıdan inliyordu.

“Ahhh, elin yine değdi! N’olursun, oraya bir daha dokunma!” dedi, “annem gibi lifle, elini her yerimde gezdir, yalnız yara yerine dokunma! Biliyor musun, annem öleli, kimsenin eli sırtıma değmedi. İlk zamanlarda teyzem bir-iki lifledi. Annemi aratmayacaktı sözde, beni kızı yerine koyacaktı... Uzun tırnakları jilet gibi keserdi sırtımı liflerken. Bir gün, ‘Öyle lifleme, canım yanıyor,’ dedim. Lifi sabunlu sabunlu, suratıma çarptı, ‘Canın yanıyorsa, koca kız oldun, al kendin liflen!’ dedi. Oysa annem öleli üç ay olmamıştı... ‘Koca kız’ dediği on üç yaşındaydı...”

Lifi sırtına sürüp öyküsünü dinlerken, gözümü köpük kapladı. Kızın körpe bedenini de, omuzlarından aşağı ırmak gibi akan saçlarını da göremez oldum. Balerin duruşu, opal taşı parlağı gözleri, “Al beni götür,” derkenki bakışları, çocuksu sözleri gözümü örten köpüklerin arasında eridi. Bakar körler gibi, köpüğe bulanmış ellerimi bedeninde gezdiriyordum. Kalçasındaki morluğa yaklaşan elimin gölgesinden irkilen kızın sesi çıkmıyordu. Hiçbir uzvu onun değildi. Ne bedeni beden, ne cinselliği cinsellik, ne duyguları duygu... Ben de ne yaptığımı bilmiyordum. Sızıdan dizkapaklarım oyuluyor, yine de işimi sürdürüyordum. Ellerimin altındaki bedende “ben” yoktum, “sen” yoktun, “o” yoktu. Her şey ben’in, sen’in, o’nun karmaşasıydı. Gözlerimin önünde dünya parçalanıyor, hayatın akışı duruyordu...

Koltuğunun altından memesinin altına uzanan yarayı gördüğümü sezmiş olmalı ki anlatmaya başladı.

Ruhumu her gün daha da şiddetle kavuran bir yara da, teyzemin keskin tırnak uçlarından kaldı. İki göz odada teyzemlerle yaşıyordum, ama onların hem arasındaydım, hem en uzaklarında. Başıma bir iş gelir diye okula da göndermiyorlardı. Bir hafta, bir ay, üç ay, üç yıl... Karı kocanın ağzından tek sözcük çıkmadı. Dillerini yutmuşlardı. Ne sorarsam susuyorlar, aralarında gizli gözlerle konuşuyorlardı. (...) Hayat acılar içinde geçse de, beden bulunduğu yerde kalmıyor, her gün gelişip serpiliyor. Göğsümde gün gün irileşen memelerimle on beşimi bulmuştum. Aynalarda yüzüme, kaşlarıma, dudaklarımın pembeliğine, kalçamın ovalliğine, bedenimin uyumlu güzelliğine, oramın masum yarığına bakıyor, bu hazinenin kapısını bir gün kimin aralayacağını kuruyordum. Zaman zaman umuda dönüşen bu düşsellik içinde, teyzemle kocasının tutumunu düşününce kara korkulara kapılıyordum. (...) Korkunun da bir ömrü olurmuş; nice sonra anladım bunu. Bastıramadığım bir baba özlemi var içimde; teyzemin kocasının, bilmeden eli değmiş gibi yapıp memelerimi ellemesini, dar koridorlardan geçerken kalçama sürtünmesini bana yakınlığına bağlıyordum. Teyzem bunları görüyor, ses çıkarmıyordu. Ben büzülüp köşelere çekildikçe, alaysamalı bakışlarla gülüyordu. Bir şeyler olacağından kuşkulanıyordum, ama teyzemden böyle bir kötülük geleceğini aklımdan geçirmiyordum. Ahhh, her şeyi o engerek bakışlı teyzemin planladığını, kocasının yaptıklarına göz yumduğunu nerden bilirdim!.. (...) Bir gün bunların dili çözüldü. Önce de dedim ya, “Selda” adı uyduruk; benim gerçek adım Emine. Bir akşam, teyzemin kocası, “Emine,” dedi, “artık seninle bazı şeyleri konuşmanın zamanı geldi...” Sözde teyzemden gizliyormuşçasına, onu salonda koyup, sergisi bezemesi olmayan öteki odaya soktu beni. “Annen öldüğünde biz kendimizi geçindiremiyorduk, bir de sen çıktın. Şimdi de halimiz belli, biz ancak kendi gırtlağımıza yetiyoruz. Tanıdığım ettiğim yok ki seni bir işe sokayım. Yollarımızı ayırmaktan başka çare kalmadı.” Komşumuzun kızı bir Gizem vardı, onu örnek gösterdi. “Bak, Gizem iki yılda altına araba çekti, anasına babasına konaklar döşetti. Bunları nasıl aldığını biliyorsun. Bundan böyle sen de onun yaptığını yapacaksın. Eğer iyilik nedir biliyorsan, senin sayende belki bizim de karnımız doyar. Kaç yıldır biz sana baktık, bundan sonra da bize sen bakacaksın,” dedi. Birden, adamın gözünde zehir yeşili parlamalar oldu. “Bugüne dek seni gözümden uzak tutmadım, namusunu korudum. Bu işin bir ilki vardır. Başkası yaparsa acı çektirir, bunu ben yapacağım,” dedi, kalın bir havluyu ağzıma tıkadı. (...) Ertesi gün, “Hadi bakalım, yolun açıldı, bundan sonra hiç acı duymayacaksın, hatta nice hazlar tadıp bana dua edeceksin; şimdi para da senin, pul da! Şu nasihatimi de unutma: Bu işte öyle ‘Emine’ gibi ilkel adlar işe yaramaz, şimdiden kendine şöyle şatafatlı bir ad bul!” dedi, beni “hayat”a iteledi.

Sırtına lifi sürdükçe, avuçlarımın içinde eriyordu kız. Köpüklü ellerimle küçük başını okşadım. Kulaklarının arkasına gizlenmiş kirlere kadar, lifi her yerine sürdüm. Öyküsünü anlatırken, kutsal bir kasıktan doğmuş bebekler kadar arınıktı bedeni. Yanında kimse yokmuşçasına söyleniyordu: “Annemin nazlı kızıydım ben; kızların en sırma saçlısı... Onun elleriyle yıka beni. Ellerini her yerime değdir. Kalçalarıma, orama, ayaklarıma, kulaklarımın içine, tırnaklarımın arasına... İyice köpürt saçlarımı, bol sular dök tepemden aşağı...”

Yüzünü döndü, mutlulukla güldü. Lif gide gele, kalçasındaki “yara” deşilmiş olmalıydı...

“İstersen yarama da değdir elini, acı duymuyorum artık...” dedi.

Dediklerini yaptım. Lifi bir kez daha her yerinde gezdirdim. Ellerimi sırtından alırken,

“Liflemediğim yerin kaldı mı?” diye sordum.

“Hayır,” dedi.

“Durulan çık, öyleyse.”

Elimin köpüğünü yıkamak için musluğun altına eğilince memelerinden teninin kokusunu aldım. Melisa çiçeği kokusuna benzer bir esinti yayıldı teninden. Banyonun kapısını örtüp salona geçtim. Az sonra sırtında ak bornozuyla çıkıp geldi. Girmesiyle salon da melisa çiçeği koktu. Beyaz havlunun çevrelediği yüzünün güzelliğine bakamadım. Rujdu, allıktı, rimeldi; onu yapaylaştıran her şeyden arınmıştı. Yanaklarını öptüm, havludan dışarıya taşan saçlarını karıştırdım...

“Nereye istersen gelirim,” diyen “kız” değildi artık o, tılsımlı göllerin ak kuğusuydu. Yıkanıp ak pak olmasından, sırtıma kuğunun ak kanatları takılmışçasına sevinç duydum. Banyoda çıkardıklarını toplayıp bir poşete tıktım, başının ucuna lavanta kokulu çamaşırlar koydum...

Onları görünce, “Benimkiler nerede?” demedi. Kirpikleri uzadı, gözlerinde sevinçler menevişlendi, kalkık üst dudağından yanaklarına gülüşler yayıldı.

“Sen ne güzelmişsin, kız!” dedim, ışılayan yanaklarını avuçlarımın arasına aldım, hafif çilli burnunun ucunu tuttum.

“Anneannem yıkayıp beni havlulara sararken, ‘Sen konaklara layıksın, sandık elması kokulu yavrum,’ derdi. Her banyodan sonra anneannemin elini öperdim. O da senin yaptığını yapar; yanaklarımı avuçlarına alırdı, burnumun ucunu tutardı.”

Gözleri buğulandı.

“Sandık elması nasıl kokar acaba?” diye sordu.

“Senin koktuğun gibi, melisa çiçeği kokar...” dedim.

Kanepeye oturdu. Uykunun ılık esintisi kirpiklerinde ağırlaştı. Başını kanepenin koluna dayadı.

“Şuraya uzansam bana kızar mısın?” dedi.

“Kızar mıyım hiç, tabii, uzan...”

Çok geçmedi, gözleri kapandı. Soluk aldığında burun kanatları genişleyip daralıyordu. Kalkık üst dudağında çiçeklerin bin bir rengi titreşiyordu. Yüzünün dinginliğinde ne izbe yerler, ne yarasalı mağaralar, ne teyzeler, ne tecavüzler...

Kedi ayaklarıyla yürüdüm. Uzandığı kanepenin karşısına oturdum.

Baktım, baktım, baktım... Uykunun daha da güzelleştirdiği yüzüne...

Gözümün önüne gençlik yıllarımın en kışkırtıcı görünümü serilmişti. O yıllarda isterdim ki, düşlerimin sevgilisi bir yerlere uzansın; karşısına geçip, sıyrılmış ak bacaklarından derinliğine bakayım; ondan, yunmuş saçlarının, ağzının, teninin, memelerinin, ellerinin, rahminin... kokusunu alayım.

Öyleydi kız...

Bornozu sıyrılmış, derinliklerine kadar açılmıştı bacakları.

Kasıklarımdan aşağı sızılı bir ılıklık yürüdü.

Uyur soluğunu içime çektim,

kızın;

örttüm çıplaklığını...

İstanbul, 17 Mayıs – 11 Eylül 2005

ELLER

Ellerini alıyorum sabaha kadar seviyorum

Ellerin beyaz tekrar beyaz tekrar beyaz

Ellerinin bu kadar beyaz olmasından korkuyorum

Cemal Süreya

sabah. akşam. gece.

Ellerimi tuttu. Öptü, öptü...

Dudaklarının ılıklığı damarlarıma aktı.

Gözlerime bakıp daldı.

“Elimi eline ilk aldığında yüreğimin sesi kulaklarıma vurmuştu!” dedi.

Sıktı ellerimi, öptü yine, bir daha, bir daha, bir daha...

Küçük yüzünü avuçlarımın içine aldım.

Soluğum soluğuna karıştı.

Başını omzuma koydu, sokuldu iyice. Yüzüyle, gövdesiyle, elleri ayaklarıyla yavru bir kedi yumağı oldu kollarımda.

“Niye böyle iri, ellerin; niye böyle sıcak?..” dedi, ışıltılı sesiyle.

“Çalışan el irileşiyor,” dedim, “ben köy enstitüsünde okudum. Ağaç dikmek için, kirizma dedikleri derin çukurlar eştirirlerdi bize. Kazma sapları şimdiki gibi kaygan değildi. Köy enstitüsünde okuyordum ama kentte büyümüştüm. Kent çocuğunun eli toprağı tanımaz. Toprak, tanımayana uysal yanını göstermez. Bir iki vuruştan sonra avucum kan içinde kalırdı. Kanaya kanaya sonra böyle sertleşti. Sertleştikten sonra da artık kanamaz oldu.”

Parmaklarımın dip boğumlarındaki nasırları gösterdim.

“Bak,” dedim, “buralar avcumun içinden sert!”

Nasırlı yerlere bastırdı.

“Acıyor mu?”

“Derinin kemiksi halidir nasır; ha kemiğe bastırmışsın, ha nasıra, acımaz. Okşar gibi bastırırsan hiç acımaz...”

Güldü. Yüzünde duygu buğulanmaları oldu.

“Ellerin kanarken kim bilir nasıl acımıştır...”

“Acıdı; cılk yara acımaz mı...” dedim.

“Ellerin kanayınca ağlar mıydın?” diye üsteledi.

“Ağlamazdım; gözyaşımı içime akıtırdım.”

“Neden?.. Gözlerime yaş dolunca kendimi tutamam ben, damlalar yanaklarımdan aşağı süzülüverir...”

Film adını andıran o basmakalıp söz ağzımdan çıkıverdi.

“Erkekler ağlamaz!”

Duygulu anlarında bakışları düzleşir; hafif, yana kayardı gözleri. Hüzünlü gözlere bakamazdım. Sözümün yönünü çevirdim.

“Şaka, şaka... Öyle şey olur mu, duygu kadın için de erkek için de duygu...”

Bakışları eski halini aldı.

“Benim ağlayamayışımın nedeni başka... Bir öğretmenimiz vardı. Babacan, öğrenciye yakın dururdu. Boğazından konuşurdu. Öyle konuşanların sevecen olduklarını sanırdım. Yatılı okullarda öğretmen, biraz ana, biraz babadır. Hüseyin en küçüğümüzdü. On ikisini doldurmamıştı okula yazıldığında... Nasır birden olmaz. Önce parmakların boğum yerlerinde patlaklar oluşur. Patlak, derinin kendini savunmasıdır. Patlakların içindeki sıvı boşalınca, geriye derinin zarı kalır, el kanamaya başlar. Zar cılk yaraya yapıştı mı, acıdan duramazsın! Hüseyin’in elleri patlamış, zar deriye yapışmıştı. Çok acı çekiyordu...”

“Öyle mi acıdı senin ellerin de?”

“Elleri patlayan herkesinki öyle acır...”

Gözlerinde yine o buğulu dalgalanmalar...

“Hüseyin daha bitmedi,” dedim. “Hüseyin, Türkçeyi yarı buçuk konuşurdu, ama matematikte en iyimiz o! Çözemediği problem yok. O gün ellerinin acısına dayanamadı, ağladı. Hiç ummazdık öğretmenden; onu ağlar görünce, ‘Karı mısın ulan! Niye ağlıyorsun!’ diye gürleyip, onu tokatlamakla kalmadı, Hüseyin’in kanlı ellerine kazmanın sapıyla vurdu. Anlatırken bile zarın yaraya yapışan acısı içime işliyor! O zamanlar erkeğe ‘karı’ demek çok ağır kaçardı. Yatılı okul öğrencilerinde gizli bir dayanışma vardır. Belki direnemezler, ama tepkilerini ortak duygularla yansıtmayı bilirler. Hüseyin’in avuçlarındaki kanı görünce gözyaşlarımızı tutamamış, öğretmenden gizleyerek hepimiz ağlamıştık.