KLASİKLER 67 Can Yayınları 1744 Fort comme la mort, Guy de Maupassant © 2008, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2008, İstanbul 2. basım: Haziran 2012, İstanbul E-kitap 1. sürüm Eylül 2015, İstanbul Haziran 2012 tarihli 2. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Ayça Sezen

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design

ISBN 978-975-07-2719-1

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

GUY DE MAUPASSANT

ÖLÜMDEN
ACI

ROMAN

Fransızca aslından çeviren Tahsin Yücel

Guy de Maupassant’ın Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Ay Işığı, 2007

GUY DE MAUPASSANT, 1850’de Dieppe yakınlarında doğdu. İlk eğitimini kilisede aldı, on üç yaşında bir ilahiyat okuluna gönderildi, ancak kurallara aykırı davranarak kendini okuldan kovdurdu. Öğrenimini La Hayre’daki bir lisede sürdürdü, 1869’da Paris’te hukuk okumaya başladı. Fransız-Alman Savaşı’nın çıkması üzerine öğrenimine ara vererek gönüllü olarak savaşa katıldı. Terhis olduktan sonra hukuk öğrenimine devam etti. Yağ Tulumu adlı öyküsüyle elde ettiği başarının ardından, dönemin önemli haftalık yayınları Le Gaulois ve Gil Blas’da makaleler yazdı. Fransız toplumunun zengin bir panoramasını çıkardığı öykülerinin gücü, tüm karakterlerini ironik bir kaçınılmazlığın kurbanları olarak sunmasından kaynaklanır. Romanları ve şiirleri de bulunan yazar 1893’te öldü.

TAHSİN YÜCEL, 1933’te doğdu. Galatasaray Lisesi ve İÜ Edebiyat Fakültesi Fransız Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi. Öğrencilik yıllarında Varlık Yayınları’nda çevirmen ve daha sonra yazı işleri müdürlüğü yaptı. Mezun olduğu bölümden 2000’de profesör olarak emekliye ayrıldı. Öykü derlemeleri, romanları, bilimsel araştırmaları ve kurumsal yazılarının yanı sıra Balzac, Flaubert, Daudet, Gide, Simenon, Colette, Jean Giraudoux, Proust, Camus, Sartre, Malraux, Saint-Exupéry gibi yazarların eserlerini dilimize kazandıran Yücel, 1984’te Azra Erhat Çeviri Üstün Hizmet Ödülü’ne değer görüldü, 1997’de Fransız hükümeti tarafından Palmes Académiques Nişanı, Commandeur derecesi verildi.

Önsöz

Maupassant’ı birkaç sözcükle, bize hemen özgün bir dünyanın kapılarını açan öykülerinden tanıyanlar Ölümden Acı’yı okurken aynı şeylere dönüp dönüp yeniden geliyormuş gibi bir duyguya kapılarak şaşırabilirler. Ama ayrım yüzeydedir. Bize çok ilginç gelen bu aşk serüvenini; yaşlılığın eşiğine gelmiş bir ressamın, sevgilisinin kızına yönelen aşkının gelişimini bu ayrıntı bolluğu içinde anlatır. Ama, yakından bakılırsa, yineleme yoktur gerçekte. Yinelenen olgular, duygulardır. Maupassant, her seferinde bu aşkın yeni bir ayrıntısını verir. Bize gününü doldurmuş bir roman görünmesi de her şeyi büyük ölçüde kişilerin kendi açısından anlatmasıdır.

TAHSİN YÜCEL

Birinci bölüm

I

Tavandaki açık pencereden gün ışığı düşüyordu atölyeye. Kocaman bir ışık dörtgeniydi bu; parlak, mavi, gökyüzünün uzak sonsuzluğu üzerinde aydınlık bir oyuktu, uçan kuş gölgeleri hızla geçiyordu içinden.

Ama duvarları kaplamalı, yüksek, süssüz püssüz odaya girer girmez, gökyüzünün şen aydınlığı azalıyor, yumuşuyor, kumaşlar üzerinde uyukluyor, gidip kapı perdelerinde ölüyor, loş köşeleri zor aydınlatıyor ama yaldızlı çerçeveleri alevler gibi tutuşturuyordu. Huzurla uyku hapsedilmişti sanki buraya, içlerinde, insan ruhu çalışmış sanatçı evlerinin huzuru. Düşüncenin barındığı, zorlu çabalar içinde çırpındığı, kendini yiyip bitirdiği bu duvarlar üzerinde, düşünce yatışır yatışmaz, her şey bitkin, her şey yorgun görünür. Her şey ölü görünür bu yaşam bunalımlarından sonra ve her şey; mobilyalar, kumaşlar, tuvaller üzerindeki tamamlanmamış kişiler, kısacası tüm ev, ustanın her gün yeniden başlayan savaşına katılmış da onun yorgunluğunun acısını çekmiş, onunla birlikte çaba harcamış gibi dinlenir durur. Uyuşukluk veren, belirsiz bir resim, terebentin ve tütün kokusu dalgalanıyordu odanın içinde, halılara, sedirlere sinmişti; camlı tavanın üzerinden geçen kırlangıçların tiz ve kesik çığlıkları, Paris’in çatıları üzerinden güçlükle duyulan, uzun, bulanık uğultusu bir yana bırakılırsa, hiçbir şeyin bu ağır sessizliği bulandırmadığı söylenebilirdi. Sedirinin üzerine uzanmış olan Olivier Bertin’in dudakları arasından ağır ağır bıraktığı her sigara soluğunda, tavana doğru yükselen, ufak, mavi bir duman bulutunun aralıklı yükselişlerinden başka kımıltı da yoktu.

Olivier Bertin, bakışları uzak gökyüzünde yitip gitmiş, yeni bir resim konusu aramaktaydı. Ne yapacaktı? Bildiği yoktu şimdilik. Pek öyle kendinden emin, kararlı bir sanatçı değildi o, kaygılının biriydi, kararsız esini sanatın türlü biçimleri arasında gider gelirdi durmadan. Zengindi, ünlüydü, tüm onurları kazanmıştı, gene de, ömrünün sonuna doğru bile, hangi ülküye doğru yürümüş olduğunu açık açık bilemeyen bir sanatçı olarak kalıyordu. Roma Ödülü’nü kazanmıştı, geleneklerin savunuculuğunu yapmıştı, başka birçoğundan sonra o da tarihin büyük olaylarını canlandırmıştı; sonra, eğilimlerini yenileştirmiş, klasik anılara dayanarak canlı insanların resimlerini yapmıştı. Zeki, coşkun yaradılışlıydı, düşleri durmadan değişen ama çalışmaktan yılmayan bir ressamdı, çok iyi bildiği sanatına tutkundu; böylece, aklının inceliğinin desteğiyle, ilginç teknik nitelikleri, bir de bir bakıma duralamalarıyla her tür üzerindeki denemelerinden doğmuş, büyük bir yetenek çevikliği elde etmişti. İnce, seçkin, kusursuz yapıtları karşısında kitlenin birdenbire doğan büyük hayranlığı da yaradılışına etkimiş, böylece asıl gideceği yolda ilerlemesini önlemişti belki de. İlk başlarda kazandığı başarıdan beri, hep beğenilme arzusu, kendisi hiç ayrımına varmasa bile kafasını karıştırıyor, yolunu gizliden gizliye düzenliyor, düşüncelerini sınırlandırıyordu. Ayrıca onda türlü biçimleriyle belirirdi bu beğenilme isteği, başarıya ulaşmasında da çok yardımı olmuştu.

Tavırlarının hoşluğu, yaşamındaki tüm alışkanlıklar, o eski güçlülük ve beceriklilik ünü, kılıç kullanma, at binme ünü de gittikçe büyüyen ününün çevresinde ufak tefek bir sürü üstünlük oluşturmuştu. Üne ermesini sağlayan Kleopatra’dan sonra, Paris birden ona tutulmuş, onu kendine mal edip göklere çıkarmış, o da böylece, birdenbire, koruda sık sık karşınıza çıkan, salonlarca paylaşılamayan, genç yaşta Enstitü’ye seçilen şu parlak kibar çevre ressamlarından biri oluvermişti. Bütün kentin hayranlığıyla, bir fatih gibi girmişti bu ortama.

Yazgı onu nazlayıp okşayarak yaşlılığın eşiğine kadar getirmişti.

Her neyse... Dışarıda açılıp saçılmış olduğunu sezdiği güzel günün etkisi altında, şiirli bir konu arıyordu. Öte yandan, sigarayla öğle yemeği biraz gevşetmişti onu; bakışları havada düşler kuruyor, gökyüzünde hızlı biçimler, korunun ağaçlarla çevrili bir yolunda ya da bir sokağın kaldırımlarında zarif kadınlar, su kıyılarında sevgililer, kısacası, düşünceye haz veren bir çapkınlık ve düş ülkesi çiziyordu kafasında. Değişken resimler çiziliyordu göğe, gökyüzünün renkli imge oyunlarında belirsiz ve oynaktılar. Fırlayan okların sonu gelmez uçuşuyla uzayı çizgi çizgi eden kırlangıçlar, bunları kalem çizgileri gibi tarayarak karalamak ister gibiydi.

Hiçbir şey bulamıyordu. Gözlerinin önüne gelen tüm biçimler, daha önce yapılmış bir şeye benziyorlardı, beliren tüm kadınlar, sanatçı imgelemlerinin eskiden doğurduklarının kızları ya da kız kardeşleriydiler; ve bir yıldır yakasını bırakmayan bulanık korku, içinin boşalmış, konularının gününü doldurmuş, esinini tüketmiş olmak korkusu, yapıtlarını böyle gözden geçirince, yeni bir şey düşlemekte, bilinmeyen bir şey bulmakta güçlük çekince, daha bir belirginleşiyordu.

Yarıda bırakılmış taslaklar arasında, düşünce uyandırabilecek bir şeyler bulmak amacıyla gevşek gevşek kalktı, gidip taslaklarını karıştırdı.

Bir yandan sigarasını tüttürürken bir yandan da eski, büyük bir dolapta sakladığı taslakları, krokileri, desenleri karıştırmaya başladı; sonra, bu boş araştırmalardan çabucak bıkmış, aklı yorgunlukla berelenmiş bir durumda sigarasını attı, moda bir havayı çaldı ıslıkla, sonra eğildi, bir iskemlenin altında duran ağır bir halteri eline aldı.

Öbür eliyle de pozların doğruluğunu denetlemeye, perspektifleri ölçmeye, gerçeği denemeye yarayan bir aynanın üzerindeki örtüyü kaldırıp önüne geçti, kendi kendini seyrederek halter kaldırmaya başladı.

Atölyelerde gücü, kibar çevrelerde de yakışıklılığıyla ün kazanmıştı. Şimdi, omzuna yaşlılık çöküyor, onu ağırlaştırıyordu. İri, geniş omuzlu, çıkık göğüslüydü ama her gün kılıç alıştırması yapmasına, sürekli olarak at binmesine karşılık, eski bir güreşçi gibi göbeklenmişti. Başı ilginç görünüşünü yitirmemişti, farklı olsa bile eskisi kadar güzeldi. Ak saçları sık ve kısaydı, kırlaşmış kaşlar altındaki kara gözlerine bir canlılık veriyorlardı. Koca bıyığı eski bir asker bıyığıydı, neredeyse kara kalmıştı, yüzüne az görülür bir güç ve gurur havası katıyordu.

Aynanın karşısında ayaktaydı, topukları bitişik, bedeni dimdikti, iri kaslı kolunun ucundaki iki dökme topa düzenli deviniler yaptırıyor, kolunun dingin ve güçlü çabasını hoşnut bir bakışla seyrediyordu.

Ama birden bütün atölyeyi yansıtan aynada, kapı perdesinin oynadığını gördü, sonra bir kadın başı belirdi, bakan bir baş yalnızca.

Arkasında bir ses sordu:

“Evde miyiz?”

“Evet,” diye yanıtladı. Geriye döndü. Sonra halterini halının üzerine atıp biraz zorlama bir çeviklikle kapıya doğru koştu.

Açık renk giyinmiş bir kadın girdi içeriye. El sıkıştılar.

“Alıştırma mı yapıyordunuz?” dedi kadın.

“Evet,” dedi Bertin, “hindi gibi kabarıyordum, yakalandım.”

Kadın güldü.

“Kapıcınızın odası boştu,” dedi, “ben de bu saatte her zaman yalnız olduğunuzu bildiğim için, haber yollamadan girdim.”

Ressam ona bakıyordu.

“Vay canına! Ne kadar güzelsiniz,” dedi. “Bu ne şıklık!”

“Evet, giysim yeni. Beğendiniz mi?”

“Çok güzel, uyumuna diyecek yok. Bugün incelikler duygusuna erdiğiniz söylenebilir.”

Çevresinde dönüyor, kumaşı yokluyor, parmaklarının ucuyla kıvrımları düzeltiyordu, terziler gibi bilen bir erkek gözüyle yapıyordu bunu; öyle ya, yaşamı boyunca sanatçı düşüncelerini de, atlet kaslarını da, fırçaların ince sakalıyla değişken ve zarif modaları anlatmak ile kadifeden, ipekten zırhlar altında, dantellerin karı altında gizlenmiş, tutsak edilmiş kadın güzelliğini ortaya çıkarma yolunda kullanmıştı.

“Çok güzel olmuş,” dedi en sonunda. “Size çok yakışmış.”

Kadın çok genç değildi ama hâlâ güzeldi, fazla iri değildi, biraz tombuldu ama kırk yaşın tene bir olgunluk tadı verdiği şu parıltıyla tazeydi; fazlasıyla çiçeklenen, bir saat içinde dağılıp dökülünceye kadar alabildiğine açılan gülleri andırıyordu.

Sarı saçlarının altında, kolay kolay azalmayan şaşırtıcı bir yaşam gücü, tükenmez bir direnç azığı saklayan, yirmi yıl boyunca olduğu gibi, yıkılmaz, yenilmez kalan, her şeyden önce bedenlerinin üzerine titreyip sağlıklarını harcamayan Parisli kadınların canlı ve genç güzelliğini sürdürmekteydi.

Tülünü kaldırdı.

“Ne o, beni öpmek yok mu?” diye mırıldandı.

“Sigara içtim,” dedi Bertin.

“Pöh,” dedi kadın. Sonra dudaklarını uzattı: “Adam sen de!”

Dudakları birleşti.

Bertin, kadının geniş şapkasını, baharlık ceketini çıkardı, bu işe alışmış görünüyordu, devinileri hızlı ve güvenliydi. Sonra, kadın sedire otururken Bertin ilgiyle sordu:

“Kocanız nasıl, iyi mi?”

“Çok iyi, belki de şu dakikada Meclis’te konuşuyordur.”

“Ya! Ne hakkında?”

“Ya pancar ya da kolza yağı hakkında herhalde, her zamanki gibi.”

Kocası, Eure Milletvekili ve Guilleroy Kontu, tarım sorunlarını bir uzmanlık durumuna getirmişti.

Kadın bir köşede, bilmediği bir taslak gördü, atölyenin bir başından bir başına yürüdü.

“Bu da ne?” diye sordu.

“Yeni başladığım bir pastel, Pontève Prensesi’nin portresi.”

Kadın ciddi ciddi, “Biliyor musunuz,” dedi, “böyle kadın portreleri yapmaya başlarsanız atölyenizi kapatırım. Bu işin insanı nerelere götürdüğünü iyi bilirim ben.”

“Yok!” dedi Bertin, “Bir Any portresi iki kez yapılmaz.”

“Umarım öyle olur.”

Sanat sorunlarını yakından bilen bir kadın olarak inceliyordu pasteli. Uzaklaştı, yaklaştı, elini ışığın önüne tuttu, taslağın en iyi göründüğü yeri aradı, sonra hoşnut bir tavırla, “Çok güzel,” dedi. “Bu pastelde çok başarılı olacaksınız.”

Bertin’in koltukları kabarmıştı.

“Öyle mi dersiniz?” diye mırıldandı.

“Evet, fazlasıyla seçkinlik isteyen, ince bir sanat bu. Resim de, duvarcılara göre bir iş değildir.”

Bu kadın, on iki yıldan beri, onun seçkin sanata doğru eğilimini destekliyor, basit gerçeğe dönmeleriyle savaşıyor, seçkin çevrenin incelik anlayışıyla, sevecenlikle biraz cafcaflı ve yapmacık bir güzellik ülküsüne doğru itiyordu.

“Prenses nasıl?” diye sordu.

Bertin ona binlerce ayrıntı, tuvalet düzlemindeki izlenimlerden kafa düzlemindeki düşüncelere varıncaya kadar, kadınların kıskanç ve yüce meraklarına haz veren bir sürü ince ayrıntı anlattı.

Sonra kadın birdenbire, “Sizinle flört mü ediyor?” diye sordu.

Bertin güldü, böyle olmadığına yemin etti.

Kadın o zaman ellerini ressamın omuzlarına koydu, ona baktı. Sorudaki ateşlilik, mürekkep lekeleri gibi fark edilmez, kara noktalarla benekli mavi gözünün ortasında, yuvarlak gözbebeğini titretiyordu.

Gene mırıldandı:

“Doğru mu, yosmalık etmiyor mu?”

“Elbette doğru.”

“Hem benim içim rahat,” diye ekledi kadın. “Yalnız beni seveceksiniz artık. Bitti, başkaları bitti. Çok geç artık, zavallı dostum.”

Tüm olgun erkeklerin yaşlarından söz edilince kapıldıkları şu çetin, şu hafif titreyişi duydu, mırıldandı:

“Yaşamımda yalnız siz vardınız, yalnız siz olacaksınız Any, dün de, bugün de, yarın da.”

Kadın kolunu tuttu o zaman, koltuğa döndü, onu yanına oturttu.

“Ne düşünüyordunuz?”

“Bir tablo konusu arıyorum da.”

“Neymiş bu konu?”

“Hâlâ aradığıma göre, bilmiyorum.”

“Neler yaptınız bugünlerde?”

Evine gelip gidenleri, akşam yemeklerini, gece toplantılarını, konuşmaları, dedikoduları anlatmak zorunda kaldı. Seçkin çevre yaşamının bu önemsiz ve alışılmış şeyleriyle her ikisi de ilgilenirdi. Küçük rekabetler, bilinen ya da varlığından kuşku duyulan ilişkiler, aynı insanlar, aynı olaylar, aynı düşünceler üzerindeki kalıplaşmış, bin kez yinelenmiş yargılar, düşüncelerini Paris yaşamı denen bu bulanık ve çalkantılı nehir içinde alıp götürür, boğardı. Seçkin çevrenin her katında, herkesi tanırlardı; biri, önünde bütün kapılar açılmış bir sanatçı, öbürü muhafazakâr bir milletvekilinin zarif karısı olarak, ince, beylik, hoş bir biçimde kötü niyetli, yararsız bir biçimde zeki, bayağı bir biçimde seçkin olan, dilleri bu yerici gevezelikte ustalaşmışlara ayrı ve kıskanılan bir ün sağlayan Fransız söyleşisinin bu sporuna alışmışlardı.

“Ne zaman yemeğe geleceksiniz?” diye sordu kadın birden.

“Ne zaman isterseniz. Bana gününü söyleyin.”

“Cumaya. Mortemain Düşesi, Corbelle’ler, bir de Musadieu olacak, kızımın gelişini kutlamak için. Bu akşam gelecek. Ama kimseye söylemeyin. Gizli.”

“Ya!.. Peki, kabul ediyorum. Annette’i yeniden görmek çok sevindirecek beni. Üç yıldır görmedim.”

“Sahi! Üç yıldır!”

Annette Paris’te, anne babasının yanında büyütülmüş, sonra da tüm yılını, Eure’de, damadının malikânesinde, Roncières Şatosu’nda geçiren, aşağı yukarı kör olan büyükannesi Madam Paradin’nin son ve tutkulu aşkı olmuştu. Yaşlı kadın, çocuğu yanında gittikçe daha fazla tutmaya başlamış, Guilleroy’lar da yaşamlarının hemen hemen yarısını, tarım ya da seçimle ilgili çıkarları yüzünden burada geçirdiklerinden, serbest ve devingen yaşamı kapalı kent yaşamından üstün tutan küçük kızı Paris’e hiç getirmez olmuşlardı.

Kontes de seçkin çevreye girmesi için kararlaştırılmış günden önce onda yeni bir zevk uyanmasını istemiyor, bu çevreden tümüyle uzak kalmasını daha uygun buluyordu, bu yüzden kız, üç yıldan beri bir kez bile Paris’e gelmemişti. Madam de Guilleroy, yüksek diplomalı iki öğretmen kadın tutmuştu ona, annesiyle kızını görmeye daha sık gidiyordu. Öte yandan, yaşlı kadının durumu yüzünden, Annette’in şatoda kalması neredeyse zorunlu olmuştu.

Eskiden, Olivier Bertin, bir buçuk-iki ay kalmak üzere her yıl Roncières’e giderdi; ama üç yıldır, romatizması yüzünden, uzak kaplıca kentlerine yollanmak zorunda kalmıştı, bunlar da Paris’e beslediği aşkı öyle bir ateşlendirmişlerdi ki, Paris’e bir döndü mü bir daha ayrılamıyordu.

Genç kızın ancak sonbaharda gelmesi gerekiyordu aslında ama babası birdenbire bir evlilik tasarlamıştı onun için, kendisine nişanlısı olarak seçtiği adamla, yani Farandal Markisi’yle hemen karşılaşsın diye Paris’e çağırıyordu onu. Ama tasarı çok gizli tutuluyordu, Madam de Guilleroy’nın bu gizini öğrenen tek insan Olivier Bertin’di.

“Kocanızın kararı kesin demek?” diye sordu.

“Evet ama bence de çok yerinde bir karar.”

Sonra başka şeylerden söz ettiler.

Madam de Guilleroy resim konusuna döndü, onu bir İsa resmi yapmaya razı etmek istedi. O, dünyada yeterince İsa resmi bulunduğu düşüncesiyle direniyordu; ama kadın dayatıyor, inat ediyor, kızıyordu.

“Ah! Ben resim yapmasını bilseydim, o zaman gösterirdim size düşündüğümü; çok yeni, çok güzel olurdu. İsa’yı çarmıhtan indiriyorlar, kollarını çözen adam bedeninin üst yanını bırakıyor. O düşüyor, kendisini tutmak, bağrına basmak isteyen kalabalığın üzerine devriliyor. Anlıyor musunuz?”

Evet, anlıyordu; hatta çok özgün buluyordu bu düşünceyi ama bir yenilik isteğiyle doluydu içi. Dostu sedire uzanmış, incecik bir ayakkabı giymiş, ayağını aşağıya sarkıtmıştı, ayağı neredeyse şeffaf çorabın dışından da bir ten duygusu uyandırıyordu gözde, Olivier haykırıverdi:

“Bakın, bakın, işte resmi yapılması gereken şey, işte yaşam: bir giysi ucunda bir kadın ayağı! Neler konulmaz ki bunun içine; gerçek, arzu, şiir. Kadın ayağı bir şeyden zarif, her şeyden güzeldir, hem de ne gizem: kumaşın üstünden belli olan gizli, yitik bir bacak!..”

Bağdaş kurup yere oturmuştu, ayakkabıyı tutup çıkardı; ayak da, meşin kınından çıkınca, serbest bırakılışına şaşmış, ufak, oynak bir hayvan gibi çırpındı.

Bertin yineleyip duruyordu:

“İnce, seçkin, canlı, elden daha canlı. Elinizi gösterin Any!”

Dirseğine kadar çıkan uzun eldivenleri vardı. Birini çıkarmak için, yukarı ucundan tuttu, soyulan bir yılan derisi gibi çevirdi, hızla kaydırdı. Kol belirdi, solgun, tombul, yuvarlaktı, öyle çabuk soyulmuştu ki, hem tam hem de çok hoş bir çıplaklık duygusu uyandırdı.

Any bileğinin ucunda sarkıtarak elini uzattı. Ak parmaklarında yüzükler parlıyordu; incecik, pembe tırnakları, bu minicik kadın elceğizinin ucunda gelişmiş tutkun pençeler gibiydi.

Olivier Bertin, usul usul, hayranlıkla dokunuyordu ona. Parmakları, etten çocuk oyuncakları gibi oynatıyordu.

“Ne garip nesne! Ne garip nesne!” diyordu. “Ne cici insan parçası, hem zeki hem becerikli her isteneni yapar; kitap, dantel, ev, ehram, lokomotif, pasta... En iyi işi de okşamak...”

Yüzükleri birer birer çıkarıyordu; sonra alyans, o altın tel de düşerken gülümseyerek mırıldandı:

“Yasa. Selamlayalım.”

“Budala!” dedi kadın, azıcık gücenmiş gibiydi.

Hep böyle alaycıydı Bertin, Fransızların en ciddi duygulara bile alay karıştırma eğilimi onda da vardı, istemeden de olsa kendi deyimiyle, kutsal bölgelerin sınırını sık sık aşar, sevgilisini üzerdi. Sevgilisini en çok üzen de, on dokuzuncu yüzyılın en güzel aşkı olduğunu söylediği uzun ilişkilerinden bir palavra havasıyla söz etmesiydi. Bir zaman sustuktan sonra sordu:

“Annette ile beni serginin açılışına götürecek misiniz?”

“Herhalde.”

Bunun üzerine kadın, on beş güne kadar açılacak olan “Salon” sergisindeki en iyi tuvaller üzerine sorular sordu ona.

Ama birden unutulmuş bir işi anımsadı.

“Hadi, ayakkabımı verin,” dedi. “Gidiyorum.”

Olivier Bertin düşler içinde, hafif ayakkabıyı dalgın ellerinde çevirip duruyor, onunla oynuyordu.

Eğildi, giysiyle halı arasında, boşluktaymış gibi duran, artık kımıldamayan, havada birazcık soğumuş olan ayağı öptü, sonra ayakkabıyı giydirdi; Madam de Guilleroy kalkıp masaya doğru gitti; masanın üstünde, mürekkebi iyice kurumuş bir mürekkep hokkasının yanında, eski, yeni, açık mektuplar vardı. Meraklı bir gözle bakıyor, kâğıtlara dokunuyor, altlarındakini görmek için kaldırıyordu.

Olivier Bertin ona yaklaştı.

“Dağınıklığımı bozacaksınız,” dedi.

Kadın, bu sözüne yanıt vermeden, “Yıkanan Kadınlar’ı satın almak isteyen bu adam kim?” diye sordu.

“Tanımadığım bir Amerikalı.”

“Sokak Şarkıcısı’nı satmaya razı oldunuz mu?”

“Evet. On bine.”

“İyi etmişsiniz. Hoştu ama olağanüstü de değildi. Hoşça kalın dostum.”

Yanağını uzattı, o da hafifçe öptü; sonra kadın, alçak sesle, “Cumaya, saat sekizde. Beni götürmenizi istemiyorum. Bunu iyi biliyorsunuz. Hoşça kalın,” dedi, kapı perdesinin ardında gözden silindi.

O gidince, Olivier Bertin ilkin bir sigara yaktı, sonra atölyesinin içinde ağır adımlarla dolaşmaya başladı. Bu ilişkinin tüm geçmişi gözlerinin önünden geçiyordu. Uzak, silinmiş ayrıntıları anımsıyor, bunları birbirine bağlayarak yeniden araştırıyor, bu anı avıyla tek başına eğleniyordu.

Paris’in sanat ufkunda bir yıldız gibi doğduğu, ressamların halkın bütün saygısını kazanarak birkaç fırça vuruşuyla kazanılmış güzel köşklerden koca bir mahalle doldurdukları sıralardaydı.

Bertin, 1864 yılında, Roma’dan döndükten sonra, birkaç yıl başarısız olmuş ve ün kazanamamış, sonra 1868’de, Kleopatra’sını sergilediği zaman, halk da, eleştirmenler de onu birdenbire göklere çıkarmıştı.

1872’de, savaştan sonra Henri Regnault’nun ölümü tüm meslektaşları için üne, şana doğru bir tür yükseliş aracı olduktan sonra, bir İokaste, hoş bir konu, Bertin’i pervasızlar arasına yerleştirdi, oysa bilgece bir özdenliği olan tekniği kendisini akademililerin de beğenmesini sağlıyordu. 1873’te, bir Afrika yolculuğu sonunda yarattığı Cezayir Yahudisi’yle kazandığı ilk madalya, herkesin üstüne çıkardı onu; 1874’te, Salia Prensesi’nin bir portresi de onu kibarlar dünyasında çağının en iyi portrecisi olarak tanıttı. O günden sonra, Parisli kadınların sevgili ressamı, güzelliklerinin, tavırlarının, yaradılışlarının en becerikli, en usta çevirmeni oldu. Birkaç ay içinde Paris’in tüm gözde kadınları, resimlerini yapma yüceliğini göstermesini istediler ondan. O da ağırdan aldı, emeğini çok pahalıya ödetti.

İşte böyle, günün ressamı iken, herhangi bir salon adamı gibi değişik evlere konuk olurken bir gün, Mortemain Düşesi’nin evinde, büyük yas içinde bir kadın gördü, kendisi girdiği sırada genç kadın dışarıya çıkıyordu, güzelliğiyle, inceliğiyle gözlerini kamaştırdı.

Adını sordu, Guilleroy Kontesi olduğunu öğrendi, tarımcı bir milletvekili olan Normandiyalı bir taşra soylusunun karısıydı, kayınpederinin yasını tutmaktaydı, zekiydi, çok beğenilir, çok aranırdı.

Bertin, sanatçı gözünü pek çekmiş olan bu belirtinin coşkusu içindeydi hâlâ.

“Ah! İşte portresini seve seve yapabileceğim bir kadın!” dedi hemen.

Bu söz genç kadına hemen ertesi gün iletildi, Bertin daha o akşam, hafiften soldan sağa doğru yükselen, düzgün, ince bir yazısı olan, açık mavi, hafiften kokulandırılmış bir küçük mektup aldı, şöyle diyordu:

Beyefendi,

Düşes de Mortemain şimdi beni bıraktı, söylediğine göre, başyapıtlarınızdan birini de benim zavallı yüzümle oluşturmaya hazırmışsınız. Bu sözü iş olsun diye söylemediğinizden, bende tuvale geçirilip yüceltilebilecek bir şeyler bulduğunuzdan emin olsaydım, bu yüzü seve seve buyruğunuza verirdim.

En saygılı duygularıma inanmanızı dilerim efendim.

Anne de Guilleroy

Bertin kendisiyle ne zaman tanışabileceğini sordu Kontes’e, bunun üzerine çok yakın bir biçimde, gelecek pazartesi akşamı için yemeğe çağrıldı.

Malesherbes Bulvarı’nda, büyük, lüks, modern bir evin ilk katında oturuyorlardı. Tahta çerçeveli mavi ipekle kaplanmış, ak ve altın rengi geniş bir salondan geçirdikten sonra, bir tür dinlenme odasına aldılar ressamı, son yüzyılın açık renk ve şuh duvar kaplamaları vardı bu odada, aşk düşüne dalmış işçilerin elinden çıkmışa benzeyen, Watteau işi kaplamalardı bunlar, inceliklerle doluydular, konuları güzel şeylerdi.

Kontes göründüğü zaman, o daha yeni oturmuştu. Kadın öyle hafif yürüyordu ki, yandaki odadan geçtiğini duymamıştı bile, onu görünce şaşırdı. Kadın samimiyetle elini uzattı ona.

“Portremi yapmak istediğiniz doğru demek?” dedi.

“Bu beni çok sevindirecek efendim.”

Kara ve dar giysi onu çok inceltiyor, ona gencecik bir hava, sarı saçlarıyla apaydınlık olmuş güleç başının her şeye karşın yalanladığı, ciddi bir görünüş veriyordu. Kont da geldi, altı yaşında bir kız çocuğunun elinden tutmaktaydı.

Madam de Guilleroy onu tanıttı:

“Kocam.”

Kısa boylu, bıyıksızdı, kazınmış sakalı derinin altından gölgelendiriyordu yüzünü.

Bir papaz ya da bir oyuncu havasıyla geriye taranmış uzun saçları; ağzının çevresinde, yanaklarından çenesine doğru inen, kalabalık içinde konuşa konuşa oyulmuş duygusu uyandıran, halka biçiminde iki büyük kıvrım vardı. Kibar tavırlıydı.

Söylevciliğini gösteren bir söz bolluğuyla teşekkür etti ressama. Uzun zamandır, karısının portresini yaptırma düşüncesindeydi, seçeceği ressam da, geri çevrilmekten korkmasa, elbette ki Mösyö Olivier Bertin olacaktı, çünkü istekler altında ne kadar ezildiğini biliyordu.

Böylece, karşılıklı nezaket sözleriyle, Kontes’in hemen ertesi gün atölyeye gelmesi kararlaştırıldı. Kontes, tuttuğu yas nedeniyle, beklemenin daha doğru olup olmadığını düşünüyordu; buna karşılık ressam, duyduğu ilk heyecanı, altın rengi saçlar altında ışık ışık olan bu öyle canlı, öyle ince yüzle giysinin ağırbaşlı karalığı arasındaki zıtlığı belirtmek istediğini söyledi.

Kontes ertesi gün kocasıyla, sonraki günlerde de kızıyla geldi, küçük kızı resimli kitaplarla dolu bir masanın başına oturtuyorlardı.

Olivier Bertin, alışkanlığı gereğince, çok sessiz görünüyordu. Seçkin çevre kadınlarına pek o kadar aldırmazdı, çünkü pek tanımazdı onları. İlkesiz ve budala, ikiyüzlü ve tehlikeli, hafif ve rahatsız edici bulurdu bu kadınları. Ününün, şen düşüncesinin, ince atletik yapısının, güçlü, esmer yüzünün yardımıyla, kibar yosmalar arasında hızlı serüvenleri olmuştu. Onları yeğlerdi, atölye ve kulislerin kolay, tuhaf, şen yaşayışına alıştığından, onlar karşısında bildiği gibi davranıp serbestçe konuşmayı severdi. Seçkin çevreye gönlü istediği için değil, ünü için gider, kutlamalarla, siparişlerle gurur duyup keyiflenir, kendisini pohpohlayan kadınlara kur yapmaz, koltuklarını kabartmakla yetinirdi. Onların yanında gözüpek şakalara, açık saçık sözlere hiç yanaşmadığından, bu kadınları ağırbaşlı bulur, uyumlu bir adam olarak tanınırdı. Bu kadınlardan birinin atölyesine poz vermeye geldiği her seferde, kadının beğenilmek için attığı adımlara karşın, sanat insanlarıyla seçkin çevre insanlarının, karışmalarını değilse de bir olmalarını önleyen şu ırk aykırılığını duymuştu. Gülümseyişlerin ardında, kadınlarda her zaman biraz yapmacık olan hayranlığın ardında, kendini üstün bulan yaratığın karanlık ölçülülüğünü sezerdi. Bu yüzden, ufak bir gurur hoplayışı, daha saygılı ve neredeyse gururlu tavırlar, prenslerden, prenseslerden eşit davranış gören, amacına ulaşmış bir kişinin gizli kendini beğenmişliği yanında, başkalarına doğuştan verilmiş olanla eşit durumunu aklına borçlu olan insanın gururu vardı onda. Hafif bir şaşkınlıkla, “Son derece görgülü bir adam!” derlerdi. Koltuklarını kabartan bu şaşkınlık onu incitirdi de, çünkü sınırları belirtirdi.

Ressamın bilinçli ve biçimci ciddiliği Madam de Guilleroy’yı biraz rahatsız ediyor, nükteci diye bilinen bu alabildiğine soğuk adama söyleyecek hiçbir şey bulamıyordu.

Küçük kızını oturttuktan sonra geliyor, taslağın yanındaki koltuğa yerleşiyor, ressamın uyarılarına göre, yüzüne bir anlam vermeye çalışıyordu.

Dördüncü seansın ortalarına doğru, ressam birdenbire fırçasını bırakıp sordu:

“Sizi eğlendiren, en çok eğlendiren şey nedir?”

Kadın ne diyeceğini bilemedi.

“Bilmem ki... Bu soru da nerden çıktı?”

“Bu gözlerde mutlu bir düşünce istiyorum ama hâlâ göremedim bu düşünceyi.”

“Öyleyse beni konuşturmaya çalışın, konuşmayı çok severim.”

“Neşeli misiniz?”

“Çok.”

“Konuşalım efendim.”

Çok ciddi bir sesle, “Konuşalım efendim,” demişti, sonra yeniden başladı resme, kafalarının birleşebileceği bir nokta bulabilmek için onunla birkaç konu denedi. İlkin, tanıdıkları insanlar üzerindeki gözlemlerini söylediler birbirlerine, sonra kendilerinden söz ettiler, yani söyleşilerin her zaman için en tatlısı, en bağlayıcısına giriştiler.

Ertesi gün, karşı karşıya gelince, daha rahat buldular kendilerini. Bertin de beğenildiğini, eğlendirdiğini görünce sanatçı yaşamının ayrıntılarını anlatmaya başladı, kendine özgü, eğlenceli zekâ oyunlarıyla anılarını kapıp koyuverdi.

Madam de Guilleroy, salon yazarlarının düzenli konuşmalarına alışmıştı, her şeyi içtenlikle, alayla aydınlatarak söyleyen bu biraz çılgın coşkunluğa şaştı, hemen sonra kendisi de aynı biçimde, ince ve usta bir tatlılıkla karşılık verdi.

Bu neşe, bu içtenlik ve bu sadelikle sekiz gün içinde fethetti onu. Bertin seçkin çevre kadınları üzerindeki önyargılarını tümden unutmuştu, şimdi yalnız onların çekici, sürükleyici olduklarını rahatlıkla söyleyebilirdi. Bir yandan tuvalinin önünde, ayakta resim yaparken, çarpışan adam devinimleriyle ilerleyip gerilerken, bir yandan da içten düşüncelerini akışına bırakıyordu; kendisini dinleyip gülen, ikide bir pozunu bozacak derecede canlı bir biçimde neşeyle yanıt veren, karalar giymiş, sarışın, güzel kadını, güneş ve yastan oluşan kadını çoktandır tanıyordu sanki.

Bazı bazı uzaklaşıyor, bir gözünü yumuyor, modelini bütünüyle görmek için eğiliyor, bazı bazı da yüzünün en ufak özelliklerini, en uçucu anlamlarını görmek, bir kadın yüzünde gözün gördüğünden fazlasını, şu ülküsel güzellik havasını, bilinmez bir şeyin yansımasını, kadını ötekinin değil de berikinin çılgınca sevmesine yol açan, herkeste kendine özgü olan, içten ve korkulur güzelliği kavrayıp verebilmek için iyice yaklaşıyordu.

Bir öğle sonu, küçük kız geldi, büyük bir çocuk ciddiliğiyle tuvalin önüne dikildi.

“Bu annem, değil mi?” diye sordu.

Yapıtının aslına benzerliği karşısında bu safça övgü ressamın koltuklarını kabarttı, onu kollarına alıp öptü.

Başka bir gün, çok sakin göründüğü bir sırada, birdenbire hafif, kederli sesi yükseldi:

“Anne, canım sıkılıyor.”

Bu ilk yakınma ressamı öyle duygulandırdı ki, ertesi gün atölyeye bir sürü oyuncak getirtti.

Küçük Annette şaşkın, hoşnut, her zamanki gibi düşünceli havasıyla, bunları anlık arzularına göre, birbiri ardına almak üzere, büyük bir özenle sıraya koydu. Bu armağandan sonra ressamı sevdi, çocuklar nasıl severlerse öyle, kendilerini öyle cici, öyle bağlayıcı yapan şu okşayıcı, şu hayvansı sevgiyle.

Madam de Guilleroy seanslardan zevk alıyordu. O kış yaslı olduğundan boştu; seçkin çevreyi, şenlikleri kaçırıyordu, yaşamının tüm kaygısını bu atölyeye kapattı.

Ölümünün üzerinden yıllar geçmiş, çok zengin ve konuksever Parisli bir tüccar ile sağlık durumu yüzünden on iki ayın altısını yatakta geçiren, her zaman hasta bir kadının kızıydı; daha çok küçük bir yaşta, gülümsemesini, konuşmasını, insanları ağırlamasını, ayırmasını, herkese söylenecek şeyi seçmesini bilen, yaşam içinde çabucak rahat, açık görüşlü, çevik oluveren bir ev hanımı olmuştu. Guilleroy Kontu kendisine nişanlı olarak gösterilince, onunla evlenmenin sağlayacağı yararları hemen anlayıvermiş, düşünceli bir kız olarak hiçbir güçlük çıkarmadan kabul etmişti, her şeye sahip olunamayacağını, her durumda iyiyle kötünün dökümünü yapmak gerektiğini çok iyi bilirdi.

Seçkin çevreye atılınca, her şeyden önce güzelliği ve zekâsı nedeniyle aranan bir kadın oldu, birçok adamın kendisine kur yaptığını gördü ama kafası gibi, mantıklı yüreğinin sakinliği de bir kez bile bulanmadı.

Biraz beğenilme meraklısıydı, ama hiçbir zaman çizmeden yukarı çıkmayan, ölçülü bir meraktı bu. Övgüden hoşlanır, uyanan arzular içini okşardı, yeter ki bunları bilmezlikten gelebilsindi. Bir salonda bütün bir akşam övgülere boğulduktan sonra, yeryüzündeki görevini yapmış bir kadın olarak rahat rahat uyurdu. Seçkin çevrenin o sonu gelmez canlılığına hayran olduğu için, yedi yıldır kendini yormadan, tekdüze görünmeden süren bu yaşam, bazı bazı başka şeyleri de arzu ettirmiyor değildi. Çevresindeki insanlar, avukatlar, politikacılar, maliyeciler ya da işsiz güçsüz kulüp müdavimleri, onu oyuncular gibi eğlendiriyorlardı biraz; işlerine, mevkilerine, unvanlarına değer veriyordu, ama pek de ciddiye almıyordu onları.

Ressamı, kendisi için yeni olan yanlarıyla beğendi ilkin. Atölyede çok eğleniyor, tüm gönlüyle gülüyor, zeki, nükteci olduğunu seziyor, seanslardan aldığı zevkten dolayı ressama minnet duyuyordu. Yakışıklı, güçlü, ünlü olduğu için de beğeniyordu onu; ne derlerse desinler, beden güzelliği ile ün karşısında hiçbir kadın ilgisiz kalamazdı. Bu, ustanın dikkatini çektiği için koltukları kabarmıştı, kendisi de onun hakkında çok iyi yargılar vermeye hazırdı; onda canlı, bilgili bir düşünce, incelik, düş gücü, gerçek bir zekâ büyüsü, anlattığı şeyi aydınlatır gibi olan, renkli bir konuşma bulmuştu.

Çabucak bir dostluk doğdu aralarında, Kontes içeriye girdiği zamanki el sıkışmalarına yürekleri her gün biraz daha fazla bir şeyler katar gibiydi.

O zaman Kontes, hiçbir hesap yapmadan, düşünüp hiçbir karara varmadan, içinde onu baştan çıkarma yönünde bir istek büyüdüğünü duydu, arzusuna boyun eğdi. Hiçbir şeyi önceden kurmamış, ayarlamamıştı; başkalarından daha fazla beğendiği erkeğe karşı içgüdüyle yosmaca davranan her kadın gibi o da çapkın davranmıştı yalnız, daha çok incelik göstermişti. Onun karşısında bütün tavırlarına, bakışlarına, gülümsemelerine, içinde sevilmek arzusu uyanan kadınların çevrelerine yaydıkları şu baştan çıkarma öfkesini sermişti.

“Sizi çok beğeniyorum efendim,” anlamına gelen koltuk kabartıcı şeyler söylüyordu ona, sözlerini dikkatle dinleyip kendisinde ne kadar ilgi uyandırdığını göstermek için uzun uzun konuşturuyordu onu. O da resmi bırakıp yanına oturuyor, beğenilme sarhoşluğunun uyandırdığı zihinsel coşku içinde, gününe göre ozanlık, gününe göre tuhaflık, filozofluk bunalımlarına tutuluyordu.

Ressam neşeli olduğu zaman o da eğleniyor, ressam derin şeylere dalınca da, her zaman başaramasa bile, geliştirdiği düşünceleri izlemeye çalışıyordu. Başka şeyler düşündüğü zamanlarda bile onu çok iyi anlamış, düşüncelerinden çok tat almışçasına dinler gibi görünüyor; ressam da içine düşüncenin bir tohum gibi düştüğü, açık, yumuşak başlı, ince mi ince bir ruh bulduğu için duygulanıyor, onun kendisini dinleyişine bakarak coşuyordu.

Portre ilerliyor, çok güzel olacağa benziyordu, ressam da modelinin tüm niteliklerini bulmak, bunları gerçek sanatçıların esini olan inanmış ateşlilikle belirtmek için gerekli coşkunluğa erişmişti.

Ona doğru eğilip yüzünün tüm devinimlerini, teninin tüm renklerini, cildinin tüm gölgelerini, gözlerinin tüm anlamlarını, saydamlıklarını, yüzünün tüm gizlerini inceleye inceleye suyla şişmiş bir sünger gibi onunla dolmuştu; bakışında toplanıp da bir su gibi düşüncesinden fırçasına akan şu coşku verici güzellik dalgasını tuvaline aktarırken, kadının güzelliğinden içmişçesine şaşkın, sarhoş kalıyordu.

Kontes onun kendisine tutulduğunu sezinliyor, bu oyundan, gittikçe kesinleşen bu yengiden zevk alıyor, bununla kendisi de coşuyordu.

Yeni bir şey yaşamına yeni bir tat veriyor, onda gizemli bir sevinç uyandırıyordu. Ondan söz edildiğini duydu mu, yüreği biraz daha hızlı çarpıyordu, bir arzu doğuyordu içinde, hiçbir zaman dudaklara kadar gelmeyen arzulardan biri, “O bana tutkun!” deme arzusu. Yeteneğini övdükleri, hele onu yakışıklı buldukları zaman memnun oluyordu. Tek başına, rahatını kaçıracak kimseler yokken onu düşünüyor, hep böyle dostça bir el sıkışmayla yetinecek bir dost edindiğini düşlüyordu.

Ressam, seans ortalarında ikide bir paletini birdenbire arkalıksız iskemlenin üzerine bırakıyor, gidip küçük Annette’i kollarına alıyor, “Sizsiniz böyle öptüğüm, çocuk değil,” dercesine annesine bakarak gözlerini ya da saçlarını sevgiyle öpüyordu.

Madam de Guilleroy kimi zaman kızını getirmiyordu artık, yalnız geliyordu. Böyle günlerde pek çalışılmıyor, daha çok konuşuluyordu.

II

Bir öğle sonu, gecikti. Hava soğuktu. Şubat sonlarıydı. Olivier erkenden gelmişti, onun geleceği her seferde böyle yapıyordu, çünkü hep vaktinden önce geleceğini umuyordu. Beklerken bir aşağı bir yukarı dolaşıp sigara tüttürüyor, bir yandan da, aynı soruyu tam sekiz gündür, yüz kez soruşuna şaşırmış bir durumda, “Acaba âşık mıyım?” diyordu kendi kendine. O zamana kadar gerçekten âşık olmadığı için, hiçbir şey bilmiyordu. Çok ateşli, hatta oldukça uzun süren hevesleri olmuştu ya, hiçbir zaman aşktan saymamıştı bunları. Bugün, içinde duydukları onu şaşırtıyordu.

Onu seviyor muydu? Onu elde etmeyi pek olanaklı bulmadığı için, pek o kadar arzulamıyordu da kuşkusuz. O zamana kadar, bir kadından hoşlanır hoşlanmaz arzuyla dolmuştu içi, kadının yokluğu ya da varlığı kafasını derinden derine bulandırmamıştı, ama elleri bir meyveyi koparmak istercesine ona doğru uzanmıştı.

Bu kadının arzusu şöyle bir dokunuvermişti ona, şimdilik karanlık, uykulu, ama daha güçlü olan başka bir duygunun ardında büzülüp saklanmış gibiydi. Olivier aşkın düşlerle, şiirli coşkularla başladığına inanmıştı. Kendi duyduklarıysa, tam tersine, ruhsal olmaktan çok bedensel bir coşkunluktan, anlatılmaz bir coşkunluktan gelir gibiydi. İçimizde bir hastalığın yeşermeye başladığı zamanlardaki gibi sinirli, telaşlı, kaygılıydı. Ama bulaşma yoluyla düşüncelerini de karıştıran bu kan sıtmasına acılı hiçbir şey karışmıyordu. Bu kargaşalığın Madam de Guilleroy’dan, onun bıraktığı anıdan, onun beklenişinden geldiğini bilmiyor değildi. Bütün varlığıyla ona doğru atıldığını duymuyordu ya, onu hep içinde buluyordu, sanki hiç bırakmamıştı kendisini: Giderken kendinden bir şey bırakıyordu Olivier’ye, yüce, anlatılmaz bir şey. Neydi bu? Aşk mı? Görmek için, anlamak için, kendi yüreğine iniyordu şimdi. Çok hoş buluyordu onu, ama bu kadın kendi kör umudunun yaratmış olduğu ülküsel kadın örneğine pek benzemiyordu. Aşkı çağıran herkes, kendisini çekecek kadının ruh üstünlüklerini, bedensel niteliklerini önceden kestirmiştir; Madam de Guilleroy son derece hoşuna gidiyorsa da, bu kadın o değil gibiydi.

Ama onu böylesine başkalarından daha farklı, daha fazla, sürekli olarak uğraştırması nedendi?

Yoksa uzun zamandır sezip anladığı ağa, yosmalığının gerdiği ağa mı düşmüştü yalnızca, manevralarına kapılmıştı da kadınların beğenilme isteğinden aldıkları şu özel büyülemenin etkisine mi uğruyordu?

Yürüyor, oturuyor, gene kalkıyor, sigara yakıyor, hemen sonra atıyordu; ağır ve değişmez bir biçimde her zamanki saate doğru giden ibreye bakıyordu ikide bir.

Eskiden de birçok kez, bombeli camı iki altın okun üzerinden tırnağıyla kaldırıp büyüğünü parmağının ucuyla, öylesine tembelce ulaştığı rakama doğru itmekle itmemek arasında duralamıştı.

Kapının birdenbire açılması, beklenenin bu kurnazlıkla aldatılıp çağrılarak belirivermesi için bu kadarı yetermiş gibi duygu vardı içinde. Sonra sonra bu çocuksu, bu inatçı ve mantıksız istek onu gülümsetmeye başlamıştı.

En sonunda şu soruyu sordu kendi kendine: “Sevgilisi olabilir miyim?” Garip buldu düşünceyi, gerçekleştirilmesi güçtü, pek o kadar ardına düşülecek bir şey de değildi, yaşamını altüst edebilirdi.

Gene de çok hoşlanıyordu bu kadından. “Ne olursa olsun, garip bir durum içindeyim,” diye sonuca bağladı.

Saat çaldı, gürültüsü onu titretti, ruhundan çok sinirlerini sarstı. Gecikmenin her saniye biraz daha artırdığı sabırsızlıkla bekledi onu. Hep zamanında gelirdi; öyleyse on dakikaya kadar kapıdan girdiğini görecekti. On dakika da geçince, bir kederin yaklaşmasında olduğu gibi huzursuz buldu kendini, sonra bu kadın kendisine zaman kaybettiriyor diye kızdı, sonra birden o gelmeyecek olursa çok acı çekeceğini anladı. Ne yapacaktı? Bekleyecekti! Hayır, sokağa çıkacaktı, fazla gecikecek olursa, atölyeyi boş bulmalıydı.

Çıkacaktı, ama ne zaman? Ne kadar süre verecekti ona? Evde kalması, nazik ve soğuk birkaç sözcükle, boşu boşuna bekletilenlerden olmadığını belirtmesi daha iyi olmaz mıydı? Ya bir de gelmezse? O zaman bir telgraf, bir kart, bir uşak ya da bir haberci gelmez miydi? O da olmazsa ne yapacaktı? Harcanmış bir gündü bu: Çalışamazdı artık. Öyleyse?.. Öyleyse gidip haber sorardı, çünkü onu görmek gereksinimindeydi.

Doğru, onu görmek gereksinimindeydi, derin, ezici, yiyip bitirici bir gereksinim duyuyordu. Neydi bu? Aşk mı? Ama o bugün gelmezse çok acı çekeceğini görürken, ne düşüncesinde bir coşkunluk, ne duygularında bir kızgınlık, ne de ruhunda bir düş eğilimi buluyordu.

Küçük köşkün zili çınladı, Olivier Bertin soluğunun kesildiğini duydu birden, sonra öylesine keyiflendi ki, sigarasını havaya atarak kendi çevresinde döndü.

Madam de Guilleroy içeri girdi; yalnızdı.

Olivier büyük bir gözüpeklik gösterdi birdenbire, “Sizi beklerken ne düşünüyordum, biliyor musunuz?” dedi.

“Hayır, bilmiyorum.”

“Size âşık olup olmadığımı düşünüyordum.”

“Bana âşık olmak mı! Aklınızı kaçırıyorsunuz galiba!”

Ama gülümsüyordu, gülümsemesi de, “Çok hoş bir şey bu, çok memnunum,” der gibiydi.

“Bana bakın, hiç de ciddi konuşmuyorsunuz,” dedi sonra, “niçin yapıyorsunuz bu şakayı?”

“Tam tersine, çok ciddiyim,” diye yanıtladı Olivier. “Size âşık olduğumu söylemiyorum, ama âşık mı oluyorum, diye düşünüyorum.”

“Sizi böyle düşündürten ne?”

“Burada olmadığınız zamanki heyecanım, geldiğiniz zamanki mutluluğum.”

Madam de Guilleroy oturdu.

“Bu kadarcık bir şey için kaygılanmayın,” dedi. “İyi uyuduğunuz, yemeklerinizi iştahla yediğiniz sürece tehlike yok demektir.”

Olivier gülmeye başladı.

“Ya uykudan ve yemekten kesilirsem?”

“Bana haber verin.”

“Ne olacak o zaman?”

“Huzur içinde iyileşmeye bırakırım sizi.”

“Teşekkürler.”

Tüm öğle sonunu, bu aşk konusu üzerinde âşıklar gibi gevezelik etmekle geçirdiler. Sonraki günlerde de böyle oldu.

Kontes bunu hoş ve önemsiz bir tuhaflık sayıyor, kapıdan girerken keyifle soruyordu:

“Aşkınız ne durumda bugün?”

Bertin de, ciddi ve hafif bir havayla, hastalığın tüm ilerlemelerini, doğan, büyüyen sevginin tüm o içten, sürekli, derin gelişimini anlatıyordu. Onun önünde, dünkü ayrılıştan beri düştüğü durumları inceden inceye, saati saatine, ders veren bir profesörün alaycı tavrıyla gözden geçiriyordu; kadın da kahramanının kendisi olduğu bir kitabı andıran bu öyküyle kafası karışmış bir durumda, ilgiyle dinleyip duygulanıyordu. Olivier, çapkın ve ilgisiz bir tavırla, ağına düştüğü sıkıntıları sıraladıktan sonra, bir sözcükle, bir vurguyla yüreğinin sızılarını anlatırken, sesi titrekleşiveriyordu bazı bazı.

O ise, gözleri ressamın üzerinde, kulakları bu işitilmesi tatsız, dinlenmesi çok hoş şeylere doymaz bir durumda, meraktan titreyerek, durmadan soruyordu.

Olivier bazı bazı pozu düzeltmek için Kontes’in yanına gelince elini tutup öpmeye çalışıyordu. Kontes sert bir devinimle parmaklarını çekiyor, hafiften kaşlarını çatıp, “Hadi, çalışın bakalım!” diyordu.

Gene çalışmaya başlıyordu Olivier, ama beş dakika bile geçmeden, Kontes gene ustalıklı bir soru soruyor, onu gene akıllarından çıkmayan biricik konuya getiriyordu.

Şimdi yüreğinde korkular doğduğunu sezinliyordu. Sevilmek istiyordu, ama çok fazla da değil. Kendisi akıntıya kapılmadığından emindi ya, onu yüreklendirir gibi göründükten sonra, umudunu kırmak zorunda kalıp da çok ileri gitmesine yol açmaktan, onu yitirmekten korkuyordu. Ama bu sevecen, bu aşk dolu dostluktan, bu akıp giden, bu kumları altın dolu bir ırmak gibi aşk parçacıkları taşıyan söyleşiden vazgeçmek gerekseydi büyük bir keder duyardı, keskin mi keskin bir keder.

Ressamın atölyesine gitmek üzere evinden çıktığı zaman, canlı, sıcacık bir sevinç kaplıyordu içini, neşeleniyor, hafifleşiyordu. Elini Olivier’nin köşkünün çıngırağına götürdüğü zaman yüreği sabırsızlıkla çarpıyordu, merdivenin halısı, ayaklarının bastığı en yumuşak halıydı.

Bertin bu arada düşünceli, biraz sinirli oluyor, sık sık kızıyordu.

Sık sık taşkınlıklar yapıyor, ama hemen bastırıyordu.

Bir gün, Madam de Guilleroy içeri girince Olivier resme başlayacak yerde, onun yanına oturdu.

“Şimdi bunun bir şaka olmadığını bilmiyor olamazsınız hanımefendi,” dedi, “çılgınca seviyorum sizi.”

Bu giriş Kontes’i kaygılandırdı, korktuğu bunalımın geldiğini gördü, onu durdurmak istedi, ama o dinlemiyordu artık. Heyecanı yüreğinden taşıyordu, Kontes solgun, titrek, sıkıntı içinde, dinlemek zorunda kaldı. Olivier uzun zaman, hiçbir şey istemeden, sevgiyle, kederle, umutsuz bir boyun eğişle konuştu; Kontes de ellerini tutmasına ses çıkarmadı. Olivier hep avuçlarında tuttu bu elleri. Kontes’in karşı koymasına zaman kalmadan diz çökmüş, büyülenmiş bir bakışla, canını yakmaması için yalvarıyordu! Ne can yakması? Kontes anlamıyor, anlamaya da çalışmıyordu, onun acı çektiğini görmenin amansız kederi içinde uyuşmuştu, bu kederse neredeyse bir mutluluktu. Birdenbire, Olivier’nin gözlerinde yaşlar gördü, o kadar içlendi ki, “Ah!” deyiverdi birden, onu ağlayan çocukları öptüğü gibi öpmeye hazırdı. Olivier yumuşak bir sesle yineliyordu: “Bakın, ne kadar acı çekiyorum, bakın...” Bu acı, bu gözyaşları ona da geçti birdenbire, hıçkırıverdi, sinirleri bozulmuş, kolları titrek, açılmaya hazır...

Birdenbire onun kolları arasında sıkıldığını, dudaklarının tutkuyla öpüldüğünü duyunca bağırmak, çırpınmak, onu itmek istedi, ama yıkılmış buldu kendini, çünkü direnirken boyun eğiyor, “Hayır, hayır. İstemiyorum,” derken ona sarılıyordu.

Sonra, yüzü ellerinin içinde, altüst olmuş bir durumda kalakaldı, birden kalktı, halının üstüne düşmüş şapkasını aldı, giydi, eteğinden tutarak yalvarıp duran Olivier’ ye aldırmadan kendini dışarıya attı.

Sokağa çıkınca, kaldırımın üzerine oturmak geldi içinden, kendini öylesine ezilmiş, bacaklarını öylesine dermansız buluyordu. Bir araba geçiyordu, çağırdı. “Yavaş gidin, istediğiniz yerde dolaştırın beni,” dedi arabacıya. Arabaya atladı, kapıyı kapadı, kendini kapalı camlar ardında yalnız, düşünmek için yalnız bularak büzülüp oturdu.

Birkaç dakika, beyninde tekerleklerin gürültüsünden, arabanın sarsıntılarından başka hiçbir şey duymadı. Evlere, yayalara, arabalardaki, omnibüslerdeki insanlara hiçbir şey görmeyen gözlerle bakıyor, hiçbir şey de düşünmüyordu, olanları düşünmeden önce belirli bir süre tanımıştı sanki kendine.

Sonra çabuk kavrayan, hiç mi hiç korkak olmayan bir kafası olduğundan, “İşte, yoldan çıkmış bir kadınım!” dedi kendi kendine. Daha birkaç dakika boyunca, düzeltilmez yıkımın heyecanı, kesinliği altında kaldı, bir çatıdan düşüp bacaklarının kırılmış olduğunu sezen, ama bunu görmek istemediği için kımıldamadan duran biri gibi dehşet içindeydi.

Ama beklediği, başlamasından korktuğu acı altında şaşkına dönecek yerde, bu yıkımın sonunda yüreği sakin ve sessiz kalmıştı; ruhunu altüst eden düşüşten sonra, ağır ağır, usul usul çarpıyor, kafasının şaşkınlığına kapılmışa benziyordu.

“İşte, yoldan çıkmış bir kadınım!” diye yineledi yüksek sesle, sanki bunu işitmek, iyice inanmak istiyordu. Bilincinin bu dert yanışına, teninde hiçbir acı yankısı yanıt vermedi.

Bu amansız durum üzerinde kafa yormayı geriye attı bir zaman, arabanın sarsıntılarıyla uyuşmaya bıraktı kendini. Hayır, acı çekmiyordu. Düşünmekten korkuyordu, o kadar, bilmekten, anlamaktan, kafasını çalıştırmaktan korkuyordu; öte yandan, eğilimlerimizle istemimiz arasındaki sonu gelmez çarpışmanın yarattığı karanlık, gizine ulaşılmaz benlikte, şaşırtıcı bir huzur duyar gibiydi.

Bu garip dinleniş içinde yarım saate yakın bir süre geçirdikten sonra, en sonunda anladı ki çağrılan umutsuzluk gelmeyecekti, uyuşukluğunu silkip attı o zaman. “Tuhaf,” diye mırıldandı, “nerdeyse hiç üzülmüyor gibiyim.”

O zaman kendi kendine serzenişlerde bulunmaya başladı. Körlüğüne, zayıflığına karşı bir öfke yükseliyordu içinde. Nasıl sezmemişti bunu önceden? Bu çarpışma saatinin geleceğini nasıl anlamamıştı? Bu adamdan böyle bayağılaşacak kadar hoşlandığını, en doğru yüreklerde bile arzunun bazı bazı istemi alıp götüren bir yel estirdiğini nasıl düşünmemişti?

Ama kendi kendini sert bir biçimde suçlayıp küçümsedikten sonra, bundan böyle ne olacağını dehşetle düşündü.

İlk tasarısı, ressamla ilgisini kesmek, onu bir daha görmemekti.

Bu kararı verir vermez binlerce engel dikildi karşısına.

Nasıl açıklayacaktı bu bozuşmayı? Kocasına ne diyecekti? Sezilen gerçek kulaktan kulağa fısıldanmaz, her yana yayılmaz mıydı?

Görünüşü kurtarmak için en iyisi Olivier Bertin’e karşı ilgisizlikle unutuşun ikiyüzlü güldürüsünü oynamak, ona bu dakikayı aklından da yaşamından da sildiğini göstermek değil miydi?

Ama bunu yapabilecek miydi? Hiçbir şeyi anımsamaz görünmek, hızlı, keskin heyecanını kendisinin de paylaştığı adama, “Benden ne istiyorsunuz?” diyerek, şaşkınlıkla bakmak yürekliliğini gösterebilecek miydi?

Uzun uzun düşündü, başka türlü bir çözüm göremediği için gene bunda karar kıldı.

Ertesi gün gözüpekçe gidecek, ondan ne istediğini, ne beklediğini hemen gösterecekti. Bu ayıbı hiçbir şey anımsatmamalıydı artık ona; ne bir sözcük, ne dolaylı bir söz, ne de bir bakış...

O da acı çekiyordu, ama bu acıdan sonra, iyi yetişmiş, dürüst bir erkek olarak, payına düşeni yapacak, o zamana kadar ne olmuşsa, ilerde de o olacaktı.

Bu yeni karardan sonra, arabacıya adresini verdi, derin bir bitkinlik içinde, yatma, kimsecikleri görmeme, uyuma, unutma arzusu içinde evine döndü. Odasına kapandı, akşam yemeğine kadar şezlonga uzanıp kaldı, uyuşmuştu, bu tehlike dolu düşünceyle uğraşmak istemiyordu artık.

Tam zamanında aşağıya indi, böylesine sakin oluşuna, kocasını her zamanki yüzüyle bekleyişine şaşıyordu. Kocası geldi, kızını kollarına almıştı; Kontes onun elini sıktı, çocuğu öptü, ruhunu hiçbir sıkıntı bulandırmadı.

Mösyö de Guilleroy neler yaptığını sordu. O da her zamanki gibi poz verdiğini söyledi ilgisizce.

“Portre ne durumda, güzel mi?” dedi kocası.

“Çok güzel oluyor.”

Kocası, yemekte anlatmaktan hoşlandığı işlerinden, Meclis’in oturumundan, hileli besin maddeleri hakkındaki yasa tasarısının tartışmalarından söz etti.

Her zaman rahatlıkla katlandığı bu gevezelik onu sinirlendirdi, bu gibi şeylerle ilgilenen, tümce kurma heveslisi bayağı adama daha bir dikkatle baktı; ama onu dinlerken gülümsüyor, tatlı tatlı yanıt veriyordu, her zamankinden daha hoş, bu beylik şeyler karşısında daha hoşgörülüydü. Kocasına bakarken düşünüyordu: “Onu aldattım. Benim kocam o, bense onu aldattım. Tuhaf değil mi? Hiçbir şey önleyemez artık bunu, hiçbir şey silemez artık! Göz yumdum. Bu adamın öpüşlerine birkaç saniye, yalnız birkaç saniye razı oldum ve artık namuslu bir kadın değilim. Yaşamımda birkaç saniye, bu öylesine ağır, öylesine kısa, düzeltilemez olaya, bir suça, kadın için en utanç verici olguya yol açtı... Bense hiçbir umutsuzluk duymuyorum. Dün söyleseler inanmazdım. Söyleyecek olsalardı, bugün beni yıkacak olan iğrenç pişmanlığı düşünürdüm hemen. Oysa içimde pişmanlık yok, neredeyse hiçbir pişmanlık yok.”

Mösyö de Guilleroy, hemen her gün yaptığı gibi, akşam yemeğinden sonra çıktı.

Küçücük kızını kollarına aldı o zaman kadın, onu öperken ağladı; içten gözyaşlarıyla ağladı, yüreğin değil, bilincin gözyaşlarıyla.

Ama pek uyuyamadı.

Odasının karanlığında, ressamın tutumundan doğabilecek tehlikeleri düşünerek telaşlandı; ertesi günkü görüşme, yüzüne baka baka söyleyeceği şeyler korkuyla doldurdu içini.

Erken kalktı, bütün sabah, korktuğu şeyi, vereceği yanıtları önceden düşünmeye, beklenmedik şeylere hazır olmaya çalıştı.

Yürürken de düşünmek amacıyla erkenden çıktı.

Olivier onu pek beklemiyor, dünden beri ona nasıl davranması gerektiğini düşünüp duruyordu.

O gittikten, karşı duramadığı o kaçıştan sonra yalnız kalmıştı, onun artık çok uzaklarda olmasına karşın, adımlarının, giysisinin, şaşkın bir elle itilip kapatılan kapının sesini dinlemişti uzun uzun.

Ateşli, derin, kaynayan bir sevinçle doluydu, ayaktaydı. Basmıştı onu bağrına, basmıştı! Olmuştu işte! Olur şey miydi? Bu yenginin şaşkınlığından sonra çıkarıyordu tadını, bu tadı daha iyi duymak için, onu elde ettiği sedirin üzerine oturdu, aşağı yukarı yattı.

Uzun zaman kaldı burada. Sevgilisiydi o artık, o kadar arzuladığı bu kadınla kendisi arasında, iki yaratığı gizlice birbirine bağlayan bağ birkaç dakika içinde düğümlenivermişti: Bu düşünceyle doluydu içi. Şimdi bile titreyip duran etinde, dudaklarının buluştuğu yaşamın büyük titreyişiyle, bir arada titremek üzere, bedenlerinin birleşip birbirlerine karıştıkları kısacık ânın keskin anısını hâlâ saklıyordu.

O akşam hiç dışarı çıkmadı, bu düşünceyle oyalanmak niyetindeydi; erken yattı, mutluluk titreşimleriyle doluydu içi.

Ertesi gün, uyanır uyanmaz, “Ne yapmalıyım?” dedi kendi kendine. Bir yosma, bir oyuncu kadın olsa çiçekler yollardı, hatta bir mücevher yollardı; ama bu yeni durum karşısında kararsızlığın acısını çekiyordu.

Yazmak gerekirdi kuşkusuz... Ama ne? Karaladı, çizdi, yırttı, yirmi mektuba baştan başladı, hepsi de kırıcı, iğrenç, gülünç görünüyordu.

Ruhunun minnetini, çılgın sevgi atılışlarını, sonsuz bağlılığını ince, büyüleyici deyimlerle anlatmak isterdi; ama bu tutkulu, bu ince şeyleri söylemek için beylik tümceler bulabiliyordu yalnız, kaba ve çocuksu deyimler bulabiliyordu.

Yazmaktan vazgeçti bu yüzden, seans saati geçer geçmez onu görmeye gitmekte karar kıldı, çünkü geleceğini sanmıyordu.

Atölyeye kapandı o zaman, portrenin karşısında coştu, dudakları onda bir şeyler saklayan resmin üzerine konmak arzusuyla titriyordu. Pencereden sokağa bakıyordu zaman zaman. Uzaktan görünen tüm kadın giysileri bir yürek çarpıntısı veriyordu ona. Belki yirmi kez onu tanır gibi oldu, sonra, gördüğü kadın geçince hayal kırıklığına uğramışçasına üzgün oturuyordu.

Birden onu gördü, dürbünüyle bakıp tanıdı, güçlü bir heyecanla altüst olup oturdu, beklemeye başladı.

Kontes girince Olivier dizleri dibine atıldı, ellerini tutmak istedi. Ama o birdenbire çekti ellerini, Olivier ayakları dibinde dururken büyük bir sıkıntıya kapıldı, gözlerini ona dikti, yüksekten yüksekten, “Ne yapıyorsunuz, beyefendi?” dedi. “Anlayamıyorum bu davranışınızı?”

“Of! Hanımefendi, yalvarırım...” diye kekeledi ressam.

Kontes sertçe sözünü kesti:

“Kalkın, gülünç oluyorsunuz.”

Olivier şaşkın şaşkın kalktı.

“Neyiniz var?” diye mırıldandı. “Bana böyle davranmayın, sizi seviyorum!..”

Bunun üzerine Kontes hızlı ve kuru birkaç sözcükle isteklerini belirtti ona, durumu istediği gibi düzenledi.

“Ne demek istediğinizi anlamıyorum! Hiçbir zaman aşkınızdan söz açmayın, yoksa bir daha gelmemek üzere bırakırım bu atölyeyi. Buraya neden geldiğimi unutursanız, bir daha göremezseniz beni.”

Hiç beklemediği bu sertlik Olivier’yi şaşkına döndürmüştü, ona bakıyordu, sonra anladı.

“Sözünüzü dinleyeceğim hanımefendi,” diye mırıldandı.

“Çok güzel,” diye yanıtladı Kontes, “ben de sizden bunu beklerdim! Şimdi çalışmaya başlayın, portreyi bitirmekte çok ağır davranıyorsunuz.”

Olivier paletini aldı, resme başladı; ama eli titriyordu, bulanık gözleri görmeden bakıyordu; ağlamak geliyordu içinden, yüreğini öylesine ezik buluyordu.

Onunla konuşmaya çalıştı; pek bir yanıt alamadı. Rengi üzerinde çapkınca bir söz söylemeye kalkınca, Kontes onu öyle bir durdurdu ki, sevgiyi kine dönüştüren şu aşk kızgınlıklarından biri uyandı Olivier’nin içinde. Ruhunda da, bedeninde de büyük bir sinir sarsıntısı başladı, düpedüz nefret etti ondan. Evet, evet, kadın dediğin buydu işte! Bu da ötekiler gibiydi, bu da! Neden olmasındı? Bütün kadınlar gibi sahte, değişken, zayıftı. Sonunda hiçbir şey vermemek üzere çıldırtmaya çalışarak, terslemek üzere kışkırtarak, köpeklerden farksız bir duruma getirdikleri adam arzudan soluk soluğa gelmediği sürece soyunmaya hazır görünen bayağı yosmaların tüm kurnazlıklarını kullanarak, kendisini orospu oyunlarıyla çekmiş, baştan çıkarmıştı.

Ama derdine yansındı artık; Olivier ona sahip olmuştu, onu koynuna almıştı. Bedenini süngerden geçirebilir, ona arsızca yanıt verebilirdi, hiçbir şeyi silemeyecekti, ama Olivier unutacaktı. Büyük bir çılgınlık yapmıştı gerçekten, böyle bir metres, sanatçı yaşamını o kaprisli dişleriyle yiyip bitirebilirdi.

Modelleri önünde yaptığı gibi ıslık çalmak geliyordu içinden; ama kızgınlığının büyüdüğünü duyuyor, bir saçmalık yapmaktan korkuyordu, bir randevu bahanesiyle seansı kısa kesti. Ayrılırken selamlaştıkları zaman, Mortemain Düşesi’nin evinde karşılaştıkları günkü kadar uzak buluyorlardı kendilerini birbirlerinden.

Kontes gider gitmez, Olivier şapkasıyla pardösüsünü alıp çıktı. Sisle çevrili mavi gökte soğuk bir güneş, kente solgun, biraz yapay ve hüzünlü bir ışık yolluyordu.

Yolunu değiştirmemek için gelip geçenlere çarparak, hızlı ve sinirli adımlarla bir zaman yürüdükten sonra, büyük öfkesi kederler ve pişmanlıklar biçiminde dağılıp parçalandı. Ona yönelttiği tüm serzenişleri kendi kendine yineledikten sonra başka kadınlar gördü, onun ne kadar güzel, ne kadar çekici olduğunu anımsadı. İçindekileri hiçbir zaman söylemeden hep olanaksız karşılaşmayı bekleyen birçoğu gibi o da imgesi yürekler üstünde dolaşan ender, eşsiz, şiirsi ve tutkulu sevgiliyi bekleyip durmuştu. Bulmasına ramak kalmamış mıydı? Neredeyse olanaksız bu mutluluğu verecek olan da o değil miydi? Ne diye hiçbir şey gerçekleşmezdi sanki? Neden kovaladığımızı hiçbir zaman yakalayamazdık ya da yalnızca bu hayal kırıklıkları avını daha da acılı yapan parçalara erişirdik, neden?

Genç kadına kızmıyordu artık, yaşamın kendisine kızıyordu. Şimdi, düşünmeye başladıktan sonra, ona nasıl kızabilirdi? Neyle suçlayabilirdi onu? Sevimli, iyi, hoş davranmasını mı? Ama kötü bir adam gibi davrandığı için pekâlâ kendi kendini suçlu bulabilirdi.

Kederler içinde döndü. Ondan özür dilemek isterdi, kendini ona adamak, unutturmak isterdi. Bundan böyle, ölünceye kadar, tüm isteklerine boyun eğeceğini anlaması için neler yapabileceğini araştırdı.

Ertesi gün Kontes kızıyla geldi, öyle donuk bir gülümsemesi, öyle kederli bir havası vardı ki, ressam o zamana kadar öylesine neşeli olan bu zavallı, mavi gözlerde, kadın yüreğinin tüm acısını, tüm pişmanlığını, tüm umutsuzluğunu görür gibi oldu. Acımayla sarsıldı, her inceliği, her özeni gösterdi unutabilsin diye. O da tatlılıkla, iyilikle, acı çeken bir kadının yorgun ve kırgın tutumuyla karşılık verdi.

Gene çılgınca bir sevme ve sevilme düşüncesi doğmuştu ressamın içinde, aralarında bu anı varken onun nasıl olup da kızgınlık göstermediğini, hâlâ gelebildiğini, kendisini dinleyip yanıtlayabildiğini merak ediyordu.

Kendisini gene görebildiğine, sesini işitebildiğine, içinden atması gereken biricik düşünceye katlanabildiğine göre, bu düşünce onun için pek de dayanılmaz bir şey olmamış demekti. Bir kadın kendisine saldıran erkekten nefret etti mi nefretini göstermeden duramaz onun yanında. Bu adama ilgisiz de kalamaz. Ya ondan nefret etmesi ya da onu bağışlaması gerekir. Bağışlayınca da sevmekten uzak değil demektir.

Ağır ağır resim yaparken, ufak ama açık, duru, kesin kanıtlarla yargılara varıyordu: Açık görüşlü, güçlü olduğunu, şimdi olayları istediği gibi yönlendirebileceğini seziyordu.

Düşünceli, sabırlı, bağlı olması yeterdi, eninde sonunda kesinlikle elde edecekti onu.

Beklemesini bildi. Ona güven vermek, onu yeniden fethetmek için kendisi de kurnazlıklar yaptı, dışta kalan pişmanlıklar, duralamalı özenler, ilgisiz tutumlar altında gizlenen bir sevgi gösterdi. Gelecekteki mutluluğa güveniyordu, sakindi, biraz önce olmuş, biraz sonra olmuş, ne önemi vardı! Hatta hiç acele etmemekte, onu kollamakta, hep çocuğuyla geldiğini gördükçe içinden, “Korkuyor!” demekte garip ve ince bir tat buluyordu.

Aralarında ağır bir yakınlaşma olduğunu, Kontes’in bakışlarında tuhaf, zorlama, acılı ama tatlı bir şeylerin, savaşan bir ruhun, gücünü yitiren, “Zorlasanıza beni!” der gibi olan bir istemin çağrısının belirdiğini seziyordu.

Bir zaman sonra, ressamın ölçülülüğüne bakarak güvene kavuştu, yalnız geldi. Ressam da o zaman dostça, arkadaşça davrandı ona, bir erkek kardeşle konuşur gibi yaşamından, tasarılarından, sanatından söz etti.

Ressamın boyun eğişi hoşuna gitti Kontes’in, kadınların şu öğütçü rolünü sevinçle benimsedi, ressamın kendisini başka kadınlardan ayırması koltuklarını kabartmış, bu kafa dostluğuyla onun yeteneğinin daha bir incelik kazanacağına inanmıştı. Ama ressam, akıl danışıp saygı göstere göstere öğütçülüğünü esin periliği durumuna getirdi. Kontes de büyük adamı böylesine etkilemekten çok hoşlandı, yapıtlarının esini olduğuna göre, onun kendisini bir sanatçı olarak sevmesine de aşağı yukarı razı oldu.

Bir akşam, ünlü ressamların sevgilileri üzerinde uzun bir söyleşiden sonra, kendini onun kollarına bıraktı. Bu kez kaldı da bu kollarda, kaçmaya çalışmadı, öpüşlerine karşılık verdi.

Pişmanlık duymadı artık, belirsiz bir alçalış duydu yalnız, mantığının serzenişlerini susturmak için yazgıya inandı. El değmemiş yüreğiyle, boş kalmış ruhuyla ona doğru sürüklenmiş, okşayışların ağır egemenliği etini fethetmişti, ilk kez seven şefkatli kadınlar gibi, yavaş yavaş bağlandı.

Ressamda keskin, şehvetli, şiirli bir aşk bunalımı oldu bu. Bazı bazı ona öyle geliyordu ki bir gün havalanıverip ellerini uzatmış, hep umutlarımız üstünde dönen, o çok güzel, o kanatlı düşü bağrına basmıştı.

Kontes’in portresini bitirmişti, yaptığı portrelerin en iyisiydi kuşkusuz, çünkü bir ressamın hemen hiçbir zaman ortaya çıkaramadığı bir şeyleri, şu yansımayı, gizlemi, yüzler üzerinden yakalanmadan geçen ruh yüzünü görebilmiş, tuvale geçirebilmişti.

Sonra aylar, sonra yıllar geçti, ama Guilleroy Kontesi’yle ressam Olivier Bertin’i birbirine bağlayan bağı hiçbir zaman gevşetemedi. İlk günlerin coşkunluğu yoktu artık, ama durulmuş derin bir sevgi, alışkanlık olmuş, sevdalı bir dostluk hep sürüyordu.

Buna karşılık, Kontes’in içinde, kendilerini bir erkeğe tümüyle her zaman için veren kadınların tutkulu, inatçı bağlılıkları büyüdü. Bu kadınlar evlilikte dürüst olabilecekleri gibi evliliğe ihanette de dürüst ve namusludurlar, hiçbir gücün uzaklaştıramayacağı biricik sevgiye adarlar kendilerini. Sevgililerini sevmekle kalmazlar yalnız, sevmek isterler onu, gözleri yalnız onun üzerindedir, yürekleri onun düşüncesiyle öylesine doludur ki başka hiçbir şey giremez içlerine. Bir köprüden suya atılmak isteyen, yüzme bilen, ama ölmek istediği için ellerini bağlayan bir insan gibi kararlılıkla bağlamışlardır yaşamlarını.

Ama Kontes kendisini böylesine verdikten sonra, Olivier Bertin’in aşkının sürekliliği üzerinde korkularla kuşatılmış buldu kendini. Erkeklik isteminden, hevesinden, daha önce de birçoğuyla karşılaştığı gibi bir gün karşılaştığı kadına duyduğu geçici hoşlanmadan başka hiçbir şeyin önemi yoktu. Ressamı, tüm erkekler gibi görevden, alışkanlıktan, kaygıdan uzak olan bu adamı öyle serbest, öyle uysal buluyordu ki! Yakışıklı adamdı, ünlüydü, çok aranırdı, çabucak uyanıveren arzuların eli altında, utanç duygusu alabildiğine zayıf olan tüm seçkin çevre kadınları, onun gibilere sevgilerini cömertçe veren tüm yatak kadınları, tiyatro kadınları vardı. Bunlardan biri bir gece, yemekten sonra arkasına düşebilir, kendini sevdirebilirdi, onu alabilir, alıkoyabilirdi.

Onu yitirmenin dehşetini içinde, davranışlarını inceleyerek, en ufak bir sözcükle altüst olarak, o başka bir kadına hayran oldu mu, bir yüzün ya da bir bedenin güzelliğini övdü mü içi sıkıntıya gömülerek yaşadı. Ressamın yaşamı konusunda bilmediği her şey onu titretiyor, bildiği her şey tüylerini ürpertiyordu. Tüm buluşmalarında ustaca sorular soruyordu ona hep; ona hiç sezdirmeden, gördüğü insanlar, yemek yediği evler üzerinde, en ufak izlenimleri üzerinde düşüncelerini söyletmek istiyordu. Birinin onda bir etki uyandırabileceğine inanır inanmaz, şaşkınlık verici bir kurnazlıkla, sayısız kaynaklardan yararlanarak çarpışmaya girişiyordu.

Ah! Her gözde sanatçının yaşamında yeri olan, kökleri derinlere inmeyen, sekiz-on günden fazla sürmeyen bu kısa dolapları çok önceden seziyordu.

Bir tehlike sezgisi vardı onda, bir çapkınlık hevesiyle baştan çıkmış erkeklerin yüzündeki, gözlerindeki sevinç parıltısının yardımıyla, Olivier’de yeni bir arzunun uyanışını görmeden önce de seziyordu tehlikeyi.

O zaman acı çekmeye başlıyordu; kuşku işkenceleriyle bulanmış uykular uyuyordu yalnız. Onu yakalamak için, haber vermeden evine geliyor, saf görünen sorular soruyordu, gizli hastalığını anlamak istediğimiz yaratığı nasıl koklar, nasıl dinlersek öyle.

Sonra yalnız kalır kalmaz, onu bu kez elinden alacaklarından, tüm istemiyle, tüm sevgi gücüyle, tüm umutlarını, tüm düşlerini içine yerleştirdiği, bu yüzden de çok bağlandığı aşkı kendisinden çalacaklarına inanarak ağlıyordu.

Bu nedenle, bu hızlı uzaklaşmalardan sonra gene kendisine döndüğünü sezdi mi onu gene bağrına basmaktan, yitirilip de bulunmuş bir şey gibi ona yeniden sahip olmaktan sessiz, derin bir mutluluk duyuyor, bu mutluluk da bazı bazı bir kilisenin önünden geçerken, Tanrı’ya teşekkür etsin diye onu içeriye çekiyordu.

Kendini ona her zaman, herkesten daha çok beğendirmek, herkese karşı onu alıkoymak kaygısı, tüm yaşamını sonu gelmez bir yosmalık savaşına dönüştürmüştü. Onun karşısında, onun için, hiç durmadan, incelikle, güzellikle çarpışmıştı. Onun kendisinden konuşulduğunu duyacağı her yerde, güzelliği, zevki, aklı, tuvaletleri övülsün istiyordu. Onun için başkalarının da hoşuna gitmek, o kendinden dolayı gurur ve kıskançlık duysun diye başkalarını da baştan çıkarmak istiyordu. Ona azıcık acı çektirip de kıskançlığını gördüğü her seferde, gururunu kışkırtıp aşkını canlandıran bir yengi sağlıyordu.

Sonra, kibar çevrede bir erkeğin yeni olduğu için bedensel çekiciliği kendisininkinden daha güçlü görünebilecek bir kadına her an rastlayabileceğini düşünerek başka yollara başvurdu: Ona dalkavukluk etti, onu şımarttı.

Saygılı ve sürekli bir biçimde övdü durdu onu; başka yerlerde dostluğu, sevgiyi biraz soğuk, eksik bulsun diye, onu başkaları da severlerse, hiçbir kadının onu kendisi kadar anlayamadığını görsün diye hayranlıkla sarmaladı, övgülerle çevreledi.

Evini, onun pek sık girip çıktığı iki salonunu, erkeklik yüreği kadar sanatçılık gururunu da çeken bir yer, tüm istekleri toptan karşılandığı için Paris’te gelmekten en çok hoşlandığı yer durumuna getirdi.

Evinde bu isteklerini doyurup yeri hiçbir şeyle doldurulamayacak bir huzur duygusu verebilmek için tüm zevklerini keşfetmeyi öğrenmekle kalmadı, onda yeni zevkler doğurmasını, her maddeyle ya da duyguyla ilgili her türden oburluklar, ufak özenler, sevgi, hayranlık, dalkavukluk alışkanlıkları yaratmasını da bildi! Gözlerini güzel giysilerle, burnunu kokularla, kulağını övgülerle, ağzını yiyeceklerle çekmeye çalıştı.

Ama onun bencil, haz düşkünü bekâr ruhuna ve bedenine bir sürü ufak, zorba gereksinimler yerleştirdikten sonra, onu yaşamın ufak tefek hazlarıyla sımsıkı bağlamak için hiçbir sevgilinin bu gereksinimlere göz kulak olmakta, bunları sürdürmekte kendisi kadar kaygı duymayacağından iyice emin olduktan sonra, birdenbire korktu, yaşadığı evden bıktığını, hep yalnız yaşamaktan dert yandığını, kendi evine de toplumun koyduğu kurallara uymadan gelemediğinden, yalnızlığın acısını kulüpte gidermeye çalıştığını, bu nedenle her yola başvurduğunu görünce, evlenmeyi düşünmesinden korktu.

Kimi günler, bu kaygılar onu öylesine üzüyordu ki, bu sıkıntıdan kurtulmak, soğumuş, dingin bir sevgide dinlenmek için yaşlılığı arzuladığı oluyordu.

Bununla birlikte, yıllar onları ayırmadan geçti. Bağladığı zincir sağlamdı, yıpranan halkaları da yeniliyordu. Ama hep kaygılıydı, arabalarla dolu bir sokaktan geçen bir çocukmuş gibi göz kulak oluyordu ressamın gönlüne, korkusu üzerimizde asılı duran, bilinmedik olaydan hâlâ çekinmekteydi.

Kont, kuşkudan da kıskançlıktan da uzaktı, her yerde büyük bir saygı gören ünlü sanatçıyla karısı arasındaki bu içli dışlılığı doğal buluyordu. İki adam, karşılaşa karşılaşa birbirlerine alışmışlar, en sonunda birbirlerini sevmişlerdi.

III

Cuma akşamı Bertin, Annette de Guilleroy’nın dönüşünü kutlamak, akşam yemeğinde bulunmak üzere dostunun evine girince XV. Louis biçemi küçük salonda, Mösyö de Musadieu’yü yalnız buldu, o da yeni gelmişti.

Yaşlı bir düşünce adamıydı bu, belki de değerli bir adam olabilirdi, olamadığı için bir türlü avuntu bulamazdı.

Eskiden imparatorluk müzeleri müdürüydü, cumhuriyet döneminde de kendini güzel sanatlar denetmenliğine getirtmenin bir yolunu bulmuştu ama bu her şeyden önce prenslerin, Avrupa aristokrasisinin bütün prens, prenses ve düşeslerinin dostu, her türlü sanatçının yeminli koruyucusu olmasını engellemiyordu. Her şeyi sezebilecek güçte uyanık bir zekâsı, en bayağı şeyleri bile hoş bir biçimde söylemesini sağlayan büyük bir konuşma rahatlığı, kendisini her yerde rahat ettirten bir düşünce çevikliği, insanlar hakkında ilk görüşte yargıya varmasını sağlayan bir diplomat sezgisi vardı; aydınlık, yararsız, geveze canlılığını günler, geceler boyunca salon salon dolaştırırdı.

Her şey gelirdi elinden, öyle görünürdü, her şeyden bağlayıcı bir ustalıkla, basit bir açıklıkla söz eder, seçkin çevre kadınlarına gezgin bir bilgi pazarı hizmeti verir, onlarca pek beğenilirdi. Gerçekten de çok şey bilirdi, oysa yalnız en gerekli kitapları okumuştu. Ama beş akademiyle tüm bilginlerle, tüm yazarlarla, tüm tarih uzmanlarıyla canciğerdi, dikkatle dinlerdi onları. İlişkilerine yararı dokunmayan fazla teknik açıklamaları hemen unutur, ötekileri iyice aklında tutardı. Böylece derlediği bilgilere daha rahat, açık, çekici bir hava verir, bu da onların eski bilim öyküleri gibi kolay anlaşılmalarını sağlardı. Bir fikir deposuymuş, içlerinde hiçbir zaman ender nesnelere rastlamayan, ama ev araçlarından eğlendirici, bayağı fizik araçlarına, evde yapılan cerrahi müdahaleye varıncaya kadar her türden, her kaynaktan, ucuz mu ucuz öteberilerle dolup taşan şu geniş ardiyelerden biriymiş gibi bir duygu uyandırırdı insanda.

İşleri dolayısıyla sürekli olarak ilişkide bulunduğu ressamlar hem onu alaya alır, hem de ondan çekinirlerdi. Öte yandan Musadieu onlara hizmette bulunur, tablolarını sattırır, onları seçkin çevreyle ilişkiye geçirirdi; onları takdim etmekten, korumaktan, tanıtmaktan hoşlanırdı; kendini seçkin çevre insanlarıyla sanatçılar arasında bir kaynaşma yaratma işine adamış görünür, berikileri yakından tanımayı, ötekilerin evine teklifsizce girmeyi, şöyle bir Paris’e uğramış Galler prensiyle öğle yemeği yedikten sonra hemen o akşam Paul Adelmans, Olivier Bertin, Amaury Maldant’la aynı sofraya oturmayı bir onur sayardı.

Bertin onu yeterince sever, hakkında da, “Eşek derisiyle ciltlenmiş Jules Verne ansiklopedisi!” derdi.

İki adam el sıkıştılar, politikadan, savaş söylentilerinden söz etmeye başladılar, Musadieu kaygı verici buluyordu bu söylentileri, ortada açık nedenler vardı, bunları çok iyi açıklıyordu. Almanya bizi ezmekte, Bismarck’ın on sekiz yıldır beklediği bu ânı çabuklaştırmakta yarar görüyordu. Ama Olivier Bertin de çürütülmez kanıtlarla bu korkuların düşten doğduklarını kanıtlıyordu, Almanya kuşkulu bir serüvenle şanına gölge düşürecek kadar çılgın, Şansölye de yaşamının son yıllarında yapıtını, ününü, şanını, tehlikeye atacak kadar düşüncesiz olamazdı.

Ama Mösyö de Musadieu söylemek istemediği şeyler bilir gibiydi. Öyle ya, o gün bir bakanı görmüş, dün akşam Cannes’dan dönen Grandük Vladimir’e rastlamıştı.

Ressam direniyor, en bilgili insanların uzmanlığını sakin bir alaycılıkla yadsıyordu. Tüm bu söylentilerin ardında borsa oyunları hazırlanmaktaydı! Bu konuda kesin bir görüşü olan tek kişi de Mösyö de Bismarck’tı belki.

Mösyö de Guilleroy geldi, onları yalnız bıraktığından dolayı parlak tümcelerle özür diledi, coşkuyla ellerini sıktı.

“Ya siz, sayın milletvekili, bu savaş söylentileri hakkında siz ne düşünüyorsunuz?” diye sordu ressam.

Mösyö de Guilleroy hemen konuşmaya başladı. Bir Meclis üyesi olarak, herkesten daha çok şey biliyordu bu konuda, bununla birlikte çoğu meslektaşlarıyla aynı düşüncede değildi. Hayır, yakında bir kavga çıkabileceğine inanmıyordu; Fransız şamatacılığı, konfederasyonun sözde yurtseverlerinin yiğitlik taslamalarına neden olursa, ona bir diyeceği yoktu. Sonra kalın çizgilerle, Mösyö de Bismarck’ın bir portresini yaptı, Saint-Simon işi bir portre. Bu adamı anlamak istemiyorlardı, çünkü insanlar başkaları da kendileri gibi düşünürler, onların yerinde olunca kendileri ne yapacaklarsa onlar da aynı şeyi yapar sanırlardı. Mösyö de Bismarck hilebaz, yalancı bir diplomat değildi, sert ve içten bir adamdı, her zaman gerçeği haykırır, niyetlerini söylerdi. “Barış istiyorum,” demişti. Doğruydu, barış istiyordu, yalnız barıştı istediği, on sekiz yıldır da her şey gözleri kör edecek derecede bunu kanıtlıyordu, silahlanmalarına kadar, antlaşmalarına kadar, bizim sertliğimize karşı birleşmiş halklar topluluğuna kadar her şey. Mösyö de Guilleroy derin, inanmış bir tavırla sonuca bağladı sözlerini: “Büyük bir adam o, çok büyük bir adam, huzur istiyor, ama bu huzuru sağlamak için yalnız tehditlere, sert yollara başvuruyor. Kısacası beyler, büyük bir barbar...”

“Sonucu isteyen, ona götüren yolları da ister,” dedi Mösyö de Musadieu. “Barışı sağlamak için her zaman savaşı arzuladığını kabul ederseniz, barışa taptığını ben de kabul ederim. Hem yalnız barışa kavuşmak için savaşılır, tuhaf, ama tartışma götürmez bir gerçek bu.”

Bir uşak haber getirdi: “Mortemain Düşesi.”

Kapının iki kanadı açılınca iri ve sağlam yapılı bir kadın göründü, görkemle salona girdi.

Guilleroy ileriye atılıp parmaklarını öptü.

“Nasılsınız Düşes?” diye sordu.

İki adam seçkin bir yakınlıkla selam verdiler, çünkü Düşes’in candan ve kaba olma tarzları vardı.

General Mortemain Dükü’nden dul kalmıştı. Salia Prensi’yle evlendirdiği kızından başka çocuğu yoktu, büyük soydan gelen, son derece de zengin olan Farandal Markisi’nin kızıydı. Varenne Sokağı’ndaki köşkünde, tüm dünyadan ünlü kişileri ağırlardı; hepsi burada karşılaşır, burada birbirlerine iltifatta bulunurlardı. Hiçbir altes Paris’e uğrayıp da onun sofrasında akşam yemeği yememezlik etmezdi. Bir adam kendinden söz ettirmeye başladı mı, Düşes hemen görmek isterdi onu. Onu görmesi, konuşturması, hakkında bir yazı vermesi gerekirdi. Bu iş onu pek eğlendirir, yaşamına canlılık verir, içinde yanan mağrur ve iyiliksever merak alevini beslerdi.

Daha o oturur oturmaz, uşağın sesi yeniden duyuldu:

“Corbelle Baronu ve Baronesi.”

Gençtiler, Baron dazlak ve şişman, Barones ince, zarif ve çok esmerdi.

Fransız aristokrasisinde özel bir durumu vardı bu çiftin, bu da ilişkilerini inceden inceye seçmelerinden gelirdi yalnız. Ufak, değersiz, akılsız insanlardı; seçkin olana, gerektiği gibi olana ölçüsüz bir aşkları vardı, yalnız prens evlerine girip çıka çıka, kralcı, dindar, son derece dürüst duygularını göstere göstere, saygı gösterilmesi gereken her şeye saygı göstererek, küçümsenmesi gereken her şeyi küçümseyerek, sosyete inançları üzerinde hiçbir zaman yanılmayarak, etiket ayrıntıları üzerinde hiçbir zaman duralamayarak birçoğunun gözünde sosyetenin en ince insanları olarak tanınmayı başarmışlardı. Kanıları bir tür “gerektiği gibi” yasası, bir evde bulunmaları ise kendileri için bir onur belgesi oluştururdu.

Corbelle’ler, Guilleroy Kontu’nun akrabalarıydılar.

“Ee, karınız nerede?” dedi Düşes, şaşkınlık içindeydi.

“Bir saniye, yalnız bir saniye,” dedi Kont. “Bir sürprizimiz var, hemen gelecek.”

Madam de Guilleroy daha bir aylık gelinken seçkin çevreye girdiği zaman, Mortemain Düşesi’ne takdim edilmiş, o da hemen kendisini sevmiş, kanadının altına almıştı.

Yirmi yıldır hiç bozulmamıştı bu dostluk. Düşes, “Yavrum,” dediği zaman, sesinde hâlâ o kendiliğinden ve sürekli bağlılığın heyecanı sezilirdi. Ressamla Kontes de onun evinde karşılaşmışlardı.

Musadieu yaklaşıp sordu:

“Aşırıların sergisini gezdiniz mi Düşes?”

“Hayır, neymiş o?”

“Yeni bir ressam topluluğu, coşku derecesinde izlenim yanlıları. İkisi pek zorlu.”

Büyük hanım horgörüyle mırıldandı:

“Bu beylerin şakalarından hoşlanmıyorum.”

Dediği dedikti, sertti, kendi kanılarından başkasını kabul etmezdi pek, kendi yargısını da toplumsal durumunun bilinci üzerine kurardı yalnız, pek farkında olmasa bile, ona göre sanatçılar ve bilginler, Tanrı’nın seçkin çevre insanlarını eğlendirsin ya da onlara yararlı olsun diye görevlendirdiği zeki askerlerdi, yargılarının temeli de okunan bir kitabın, bir buluşun öyküsünün verdiği şaşkınlık ve içine düşünce girmeyen zevkin derecesiydi.

İri, güçlü, ağırdı, kırmızı yüzlüydü, yüksek sesle konuşurdu, tavırlarının görkemli olduğu söylenirdi, çünkü hiçbir şey onu telaşlandırmaz, her şeyi söylemeyi göze alır, herkesi korurdu, onurlarına şölenler vererek tahttan düşmüş prensleri, kilise adamlarına gösterdiği cömertlik ve Kilise’ye yaptığı yardımlarla Tanrı’yı bile korurdu.

Musadieu gene konuştu:

“Marie Lambourg’un katilini tutuklamış olabilirler, biliyor musunuz, Düşes?”

Düşes birdenbire ilgilendi.

“Hayır,” diye yanıtladı, “anlatsanıza.”

O da ayrıntıları anlattı. Uzun boylu, çok zayıftı, ak bir yelek giymişti, gömlek düğmeleri ufak elmaslardan yapılmıştı, elini kolunu sallamadan, uzmanı olduğu aşırılıkları da söylemesini sağlayan, kusursuz bir tavırla konuşuyordu. Son derece miyoptu, kelebek gözlüğüne karşın hiç kimseyi görmüyor gibiydi, oturduğu zaman, bedeninin kemikleri koltuğun biçimine uyup bükülür gibi oluyordu. Bükülmüş gövdesi küçülüveriyor, belkemiği kauçuklaşmış gibi çöküyordu, üst üste atılmış bacakları, sarılmış iki şerit gibiydi, koltuğun dirsekleri üzerindeki uzun kollarından solgun elleri sarkıyor, parmakları alabildiğine uzanıyordu. Ustaca unutulmuş ak perçemleriyle ustalıklı boyanmış saçları ve bıyıkları, sık sık yinelenen bir şaka konusuydu.

O, Düşes’e öldürülen satılık kadının mücevherlerinin, katil diye gösterilen adam tarafından başka bir hafifmeşrep kadına armağan edildiğini açıklarken, büyük salonun kapısı yeniden, ardına kadar açıldı, ayrı ayrı yaşlarda, biri biraz fazla dolgun, biri biraz fazla ince, iki kız kardeş gibi birbirine benzeyen, ak dantel tuvaletler giymiş iki sarışın kadın göründü, birbirlerinin bellerinden tutarak, gülümseyerek ilerlediler.

Çığlıklar, alkışlar koptu. Annette de Guilleroy’nın döndüğünü Olivier Bertin’den başka hiç kimse bilmiyordu; kadın, biraz uzaktan bakılınca, fazla açılmış, ama parlaklığı gitmemiş bir çiçek olduğundan, kızın ise daha yeni açılmış bir çiçek olarak yeni yeni güzelleşmeye başladığından kendisi kadar taze, hatta daha da güzel görünen annesinin yanında görünmesi, ikisinin de çok sevimli bulunmasını sağladı.

Düşes bayılmıştı buna, el çırparak haykırıyordu:

“Tanrım! Ne kadar hoş, ne kadar sevimli görünüyorlar birbirlerinin yanında! Baksanıza Mösyö de Musadieu, ne kadar benziyorlar birbirlerine!”

Onları karşılaştırmaya başladılar; iki ayrı düşünce oluştu hemen. Musadieu, Corbelle’ler ve Guilleroy Kontu’na göre, Kontes’le kızı birbirlerine yalnızca tenleri, saçları, her şeyden önce de tıpatıp birbirinin aynı olan, maviler üzerine düşmüş ufacık mürekkep lekelerini andıran kara noktacıklarla benekli gözleriyle benziyorlardı. Ama genç kız çok yakında, kadın olduğu zaman, artık annesine benzemeyecekti.

Buna karşılık, Düşes’le Olivier Bertin’e göre, tıpatıp aynıydılar, onları farklı gösteren yalnızca yaş farklarıydı.

“Üç yılda ne kadar değişmiş!” diyordu ressam. “Başka yerde görsem tanıyamazdım, ona ‘sen’ demeyi göze alamam artık.”

Kontes gülmeye başladı.

“Daha neler! Annette’e ‘siz’ deyişinizi görmek isterdim doğrusu!”

İleride belirecek kurumunu çekingence kurnaz davranışlar altında belli eden genç kız, “Asıl ben Mösyö Bertin’e ‘sen’ demeyi göze alamayacağım,” dedi.

Annesi gülümsedi.

“Benden sana izin,” dedi, “bu kötü alışkanlığı sürdürebilirsin. Çabuk kurulur eski dostluğunuz.”

Ama Annette başını sallıyordu.

“Hayır, hayır. Rahatım kaçar bu yüzden.”

Düşes onu öpmüş, ilgiyle ve uzman gözlerle inceliyordu.

“Hadi yavrum, gözlerime bak,” dedi. “Evet, bakışların anneninkilerin aynısı; bir zaman sonra, biraz parlayınca, hiç de fena olmayacaksın. Şişmanlaman gerek, çok değil, azıcık; zayıfsın biraz.”

“Yok! Böyle söylemeyin!” diye atıldı Kontes.

“O da neden?”

“İnce olmak öyle hoş ki! Ben de zayıflayacağım.”

Ama Madam de Mortemain kızdı, öfkesinin ateşi içinde, yanında bir genç kız bulunduğunu da unuttu.

“Hep bu! Hep bu!” dedi. “Hâlâ bu kemik modasındasınız, çünkü kemikleri giydirmek eti giydirmekten daha kolay. Ben şişman kadınlar kuşağındanım! Bugünkü kuşak zayıf kadınların kuşağı. Mısır ineklerini düşündürtüyor bana. İskeletlerinize hayran olur gibi görünen erkeklere akıl erdiremiyorum doğrusu. Bizim zamanımızda kemikle yetinmek istemezlerdi.”

Gülümsemeler ortasında sustu, sonra gene sürdürdü konuşmasını.

“Annene bak küçük,” dedi, “o çok iyi, bu noktaya kadar özen ona.”

Yemek odasına geçiliyordu. Sofraya oturulunca, Musadieu tartışmaya yeniden başladı.

“Ben erkekler zayıf olmalı diyorum,” dedi, “çünkü göbekle bağdaşamayan ataklık, çeviklik isteyen edimler için yaratılmışlardır. Kadınların durumu biraz farklı. Siz de böyle düşünmüyor musunuz Corbelle?”

Düşes biraz dolgun, karısı ise fazlasıyla ince olduğu için Corbelle şaşırıp kaldı. Ama Barones kocasının yardımına yetişti, kesin bir biçimde inceliği savundu. Geçen yıl bir tombullaşma başlangıcıyla çarpışmak zorunda kalmış, ama çabucak dizginlemişti.

“Söylesenize, ne yaptınız?” diye sordu Madam de Guilleroy.

Barones de günün tüm ince kadınlarınca uygulanan yöntemi açıkladı. Yemek sırasında bir şey içilmiyordu. Ancak yemekten bir saat sonra, bir bardak sıcak çay içmeye izin vardı. Herkeste de iyi sonuç veriyordu bu yöntem. Üç ay içinde iğne ipliğe dönen şişman kadınları saydı. Düşes öfke içindeydi.

“Tanrım!” diye haykırdı, “Kendi kendine işkence etmek kadar büyük bir budalalık olabilir mi? Hiçbir şeyi sevmiyorsunuz siz, şampanyayı bile. Söyleyin Bertin, siz sanatçısınız, siz ne düşünüyorsunuz bu konuda?”

“Ne diyeyim hanımefendi, ben ressamım, giydiririm, benim için fark etmez! Heykeltıraş olsaydım, yakınırdım.”

“Ama erkeksiniz, hangisini beğenirsiniz?”

“Ben mi?.. Bir... biraz besili bir incelik, benim aşçı kadının ‘kıvamını bulmuş piliç’ dediği türden. Yağlı değildir, dolgun ve incedir.”

Benzetmeye herkes güldü; ama Kontes inanmamıştı, kızına bakıyor, “Hayır,” diye mırıldanıyordu, “zayıflık çok hoştur, zayıf kalan kadın yaşlanmaz.”

Bu nokta da tartışıldı, topluluğu ikiye böldü. Bununla birlikte herkes şu noktada birleşiyordu aşağı yukarı: Fazla şişman bir insan çabuk zayıflamamalıydı.

Bu görüş, seçkin çevrenin ünlü kadınlarının gözden geçirilmesine; incelikleri, şıklıkları, güzellikleri üzerinde yeni görüşler ileri sürülmesine yol açtı. Musadieu sarışın Lochrist Markizi’ni fazlasıyla çekici buluyor, oysa Bertin Madam Mandelière’yi beğeniyordu, esmerdi bu kadın, alnı basık, gözleri koyu renkli, ağzı biraz büyüktü, dişleri ışık saçardı sanki.

Genç kızın yanına oturmuştu, birden ona döndü.

“İyi dinle Nanette,” dedi. “Bütün bu konuştuklarımızın en azından haftada bir kez yinelendiğini göreceksin, hem de yaşlanıncaya kadar. Sekiz gün geçmeden seçkin çevrede politika, kadınlar, tiyatrolar ve gerisi hakkında ne düşünüldüğünü ezbere bileceksin. Zaman zaman insanların ya da yapıtların adını değiştirmen yeter. Her birimizin düşüncelerini dinledikten sonra, bunlar arasında benimsenmesi gerekeni, kendininkini seçeceksin sakin sakin, bundan sonra düşünmeye gereksinimin kalmayacak artık, dinleneceksin.”

Genç kız yanıt vermedi; içinde genç, çevik, şimdilik bağlı, ama yola çıkmaya hazır bir akıl taşıyan, kurnaz bir gözle baktı ona.

Ama hep aynı düşünceleri söylediklerini fark etmeden, düşüncelerle top oynar gibi oynayan Düşes’le Musadieu, insan düşüncesi ve insan etkenliği adına bu sözlere karşı geldiler.

O zaman Bertin, seçkin çevre insanlarının, hatta en bilgililerinin aklının ne kadar değersiz, besinsiz, güçsüz olduğunu, inançlarının ne kadar zayıf temelli, düşünsel nesnelere dikkatlerinin ne kadar düşük, ilgisiz, beğenilerinin ne kadar iğreti ve kuşkulu olduğunu kanıtlamaya çalıştı. Önce güzel konuşma arzusunun baştan çıkardığı, sonra iyi niyet yüzünden karanlıklaşmış, açık yargının birdenbire kışkırtıverdiği şu yarı gerçek, yarı yapmacık öfke nöbetlerinden birine tutulmuştu; yaşamda biricik işleri dost evlerini dolaşmak, dışarıda akşam yemekleri yemek olan insanların, karşı konulmaz bir kaçınılmazlıkla, kaygıların, inançların, yüzeyde kalan iştahların canlandırdığı, hafif, sevimli, ama düzeysiz yaratıklar olduklarını gösterdi.

Onlarda hiçbir şeyin derin, ateşli, içten olmadığını, zekâları sıfır, bilgileri yalnızca bir cila olduğundan, gerçekte kendileriyle hiçbir ilgisi bulunmayan seçkin insanların görüntüsünü canlandıran, onların devinimlerini yineleyen birer manken olarak kaldıklarını gösterdi. İçgüdülerinin incecik kökleri, gerçeklerde değil de konuşmalarda geliştiği için hiçbir şeyi gerçekten sevmediklerini, yaşamlarındaki lüksün bile bedenlerinin ince bir gereksiniminin giderilmesi değil de kendini beğenmişliklerinin doyurulması olduğunu kanıtladı, çünkü fiyatları son derece yüksek olan kötü yemekler yerler, kötü şaraplar içerlerdi.

“Her şeyin yanında yaşarlar, hiçbir şeyi görmez, hiçbir şeyin derinliğine inemezler,” diyordu, “yabancısı oldukları bilimin yanında, bakmasını bilmedikleri doğanın yanında; hiçbir şeyin tadını ateşli bir biçimde çıkaramadıkları için mutluluğun yanında; dünya güzelliğinin, sanat güzelliğinin yanında; bunları görmeden, bunlara inanmadan konuşurlar, çünkü yaşamın, aklın hazlarını tatmanın sarhoşluğunu bilmezler. Bir şeye yalnız onu sevecek kadar bağlanmak, bir şeyle onu anlamak mutluluğuyla aydınlanacak kadar ilgilenmek gücünden yoksundurlar.”

Corbelle Baronu, dostlar çevresinin savunmasını kendi üzerine alması gerektiğini düşündü.

Temelsiz ve yadsınmaz kanıtlarla, hani şu aklın önünde, ateş önünde karlar gibi eriyen bulanık kanıtlarla, Tanrı’nın varlığını kanıtlayan köy papazlarının saçma ve zengin kanıtlarıyla yaptı bunu. En sonunda seçkin çevre insanlarını, gerçekte hiçbir işe yaramayan, ama at türünün yüz akı olan koşu atlarına benzetti.

Bu hasım huzurunu kaçırmıştı Bertin’in, saygılı ve küçümser bir sessizlik içindeydi. Ama birdenbire Baron’un budalalığına sinirlendi, ustalıkla sözünü kesti, iyi yetişmiş bir adamın kalktığı dakikadan yattığı dakikaya kadar neler yaptığını anlattı, hiçbir şeyi de atlamadı.

Ustalıkla yakaladığı ayrıntılar, dayanılmaz derecede gülünç bir görüntü çiziyordu. Uşağın giydirdiği beyefendi görülüyordu, önce sakalını tıraş etmeye berbere birkaç genel kanı söylüyor, sonra, sabah gezintisi sırasında seyislere atların sağlığını soruyor, sonra sırf selam verip selam almak kaygısıyla koruda at koşturuyor, sonra kupasından çıkıp gelmiş karısıyla karşı karşıya öğle yemeğini yiyor, o sabah karşılaştığı kişilerin adlarını sıralıyor, sonra akşama kadar salondan salona dolaşıp benzerleriyle zekâ alışverişinde bulunuyor, akşam yemeğini Avrupa’nın durumunun tartışıldığı bir prens evinde yiyor, sonra gecesini danslı bir yerde ya da operada bitiriyordu.

Alay hiç kimse için kırıcı değildi, portre de öylesine doğruydu ki, sofranın çevresinde bir kahkahadır gidiyordu.

Düşes, şişman bir insanın dizginlenmiş neşesiyle sarsılıyordu, göğsünde ufak, belirsiz titreşimler vardı.

“Gerçekten çok eğlenceli,” dedi. “Sonunda gülmekten öldüreceksiniz beni.”

Bertin iyice coşmuştu, karşı geldi.

“Hayır, hanımefendi,” dedi, “seçkin çevrede gülmekten ölünmez. Zar zor gülünür. Zevk inceliği gereğince, eğlenir gibi, gülüyormuş gibi görünmeye çalışılır yalnızca. Devinime çok iyi öykünülür, ama iş hiçbir zaman yapılmaz. Halk tiyatrolarına gidin, orada görürsünüz gülmeyi. Eğlenen kenterler arasına gidin, boğulasıya gülmeyi görürsünüz. Asker koğuşlarına gidin, bir soytarının maskaralıkları karşısında boğulmuş, gözleri yaşlarla dolmuş, yataklarında çırpınıp duran adamlar görürsünüz. Ama bizim salonlarımızda gülünmez. Diyorum ya, her şeye öykünürüz biz, gülmeye bile.”

Musadieu sözünü kesti.

“Affedersiniz ama, çok sertsiniz,” dedi. “Bana öyle geliyor ki çok güzel alaya aldığınız bu çevreyi siz de her şeye karşın küçümsemiyorsunuz dostum.”

Bertin gülümsedi.

“Ben seçkin çevreyi severim.”

“Öyleyse?”

“Soyu kuşkulu bir melez gibi küçümserim kendimi.”

“Bütün bunlar gösteriş,” dedi Düşes.

Bertin gösteriş yapmadığını anlatmaya çalışırken, Düşes tüm sanatçıların sidik torbalarını fener gibi göstermekten hoşlandıklarını belirterek tartışmayı kapattı.

Konuşma genelleşti o zaman, bayağı ve yumuşak, dostça ve saygılı bir biçimde, her şeye dokundu. Yemek bitmek üzereydi, Kontes önündeki dolu bardakları gösterdi.

“Tamam, tamam, hiçbir şey içmedim, bir damla bile!” diye haykırdı. “Bakalım zayıflayacak mıyım?”

Düşes, öfke içinde, iki yudum madensuyu içmeye zorladı onu; ama çabaları boşunaydı.

“Ah, budala, budala!” diye haykırdı. “Kızına baktıkça başı dönecek. Rica ederim Guilleroy, karınızın bu çılgınlığı yapmasına engel olun.”

Kont, Musadieu’ye Amerika’da bulunmuş, mekanik bir harman makinesinin düzenini açıklamaktaydı, işitmemişti.

“Ne çılgınlığı Düşes?” diye sordu.

“Zayıflama çılgınlığı.”

Kont iyi niyetli ve ilgisiz bir bakışla karısına baktı.

“Ona zıt gitmeye alışkın değilim,” dedi.

Kontes yanındaki adamın koluna girerek kalkmıştı; Kont da kolunu Düşes’e sundu, büyük salona geçtiler, dipteki oda gündüz kabulleri içindi.

Çok geniş, çok aydınlık bir odaydı burası. Dört duvar üzerinde, eski resimleri ak ve altın rengi çerçevelerle kuşatılmış, soluk mavi ipekten, geniş ve güzel panolar; lambaların, avizenin ışığı altında, hoş ve canlı bir ay ışığı rengine bürünüyorlardı. Baş tarafta, Kontes’in Olivier Bertin tarafından yapılmış portresi dairede oturur, ona canlılık verir gibiydi. Burada kendi evindeydi, genç kadın gülümseyişini, bakışının hoşluğunu, sarı saçlarının büyüsünü odanın havasına da karıştırıyordu sanki. Hem önünde durulduğu her seferde, ressamın yapıtı üzerinde modeline övgüde bulunmak, neredeyse bir töre, bir tür saygı kuralı olmuştu, kiliseye girerken istavroz çıkarmak gibi bir şeydi.

Musadieu bunu hiç kaçırmazdı. Devletçe görevlendirilmiş uzman görüşünün yasal bir uzmanlık değeri olduğundan, bu resmin üstünlüğünü sık sık, inançla belirtmeyi bir görev bilirdi.

“Doğrusunu isterseniz, benim bildiğim çağdaş portrelerin en güzeli işte budur,” dedi. “Baş döndürücü bir yaşam var bunun içinde.”

Guilleroy Kontu bu tuvalin övgülerini dinleye dinleye bir başyapıta sahip olduğuna iyice inanmıştı, Musadieu’yü desteklemek için yaklaştı, tablonun görünen ve görünmeyen tüm niteliklerini övmek için beylik ve teknik kalıpları bir bir sıraladı.

Tüm gözler duvara dikilmişti, hayranlıktan sarhoş olmuş gibiydiler, Bertin bu tür övgülere alışmıştı, sokakta karşılaşmada duyduğu selam sabah sözlerinden daha fazla bir önem vermezdi bunlara ama gene de portrenin önüne koyulmuş