Can Yayınları: 1515

© Can Sanat Yayınları Ltd. Şti., 2005 Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2005, İstanbul 2. basım: Kasım 2009, İstanbul E-kitap 1. sürüm Kasım 2015, İstanbul Kasım 2009 tarihli 2. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Faruk Duman

Kapak tasarımı: Erkal Yavi Kapak düzeni: Semih Özcan

ISBN 978-975-07-1882-3

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

Adnan Binyazar

ŞAİRİN KEDİSİ

ÖYKÜ

Adnan Binyazar’in Can Yayınları’ndaki̇ Diğer Kitapları

MASALINI YİTİREN DEV/ roman

HALK ANLATILARI/ deneme

ÖLÜMÜN GÖLGESİ YOK/ roman

DUYGULARIN ANAKARASI/ deneme

EDEBİYATIN DAR YOLU/ deneme

ŞAH MAHMET/ öykü

çocuk kitabı

ON BEŞ TÜRK MASALI

Adnan Binyazar, 7 Mart 1934'te Diyarbakır'da doğdu. Dicle Köy Enstitüsü'nü bitirdikten sonra Gazi Eğitim Enstitüsü Edebiyat Bölümü'nde okudu. İlköğretmen okulundan üniversiteye, değişik okullarda edebiyat öğretmenliği yaptı. Uzun yıllar kaldığı Berlin'de ders kitapları yazma projelerinde çalıştı. Edebiyata öykü, deneme, eleştiriyle başladı. Deneme ve eleştirilerini Toplum ve Edebiyat, Ağıt Toplumu, Ozanlar Yazarlar Kitaplar, Ayna, Duyguların Anakarası, Edebiyatın Dar Yolu adlı kitaplarında topladı. Halk yazını ile ilgili kitapları ise Dede Korkut, Halk Anlatıları, On Beş Türk Masalı, Elif ile Mahmut, Kerem ile Aslı adlarını taşıyor. Yazdığı ilk öykülerden “Tohum” 1965 yılında ödül almasına karşın, 61 yaşına değin öykü yazmadı. Hayatını anlattığı Masalını Yitiren Dev (anı roman, 2000, 10. Basım 2008) 66 yaşında yayımlandı. Ardından, 2005 yılında Orhan Kemal Roman Armağanı'na değer bulunan Ölümün Gölgesi Yok (2004, 3. Basım 2005) geldi. 2001'den bu yana yazdığı öykülerin yer aldığı Şairin Kedisi 2005 tarihini taşıyor. Şah Mahmet, Binyazar'ın ikinci öykü kitabıdır.

YOL DÜŞLERİ

Otobüs terminalden ne zaman ayrıldı, nasıl ayrıldı; kendimi yollarda buldum. Kulağımda otobüsün tekdüze vınıltısı. Başka ses yok. Görüntü de yok. Kilometrelerce sonra, eskiden küçük bir yer olduğu izlenimi veren kent yıkıntısına varınca sesler duydum, görüntüler gördüm. Söğütler bahar yeşili ipiltilerinden soyunup yaz sıcağının sarı yeşiline çoktan bürünmüş. Kentin ortalarında, türü belirsiz ağaçların yaprakları toz içinde.

Türünü yitirmesi ne kötü, doğanın!

Ağacın ağaçlıktan, hayvanın hayvanlıktan çıkması...

Kanatlının kanatsız, kanatsızın kanatlı olması...

Gözlerin tırnak uçlarında, tırnakların gözbebeklerinde parlaması...

Alanya yollarındasın. Yaz ortasında, yüreğinin besler damarında ipildeyen bahar yeşili seni bekliyor. Yapraklar esen yelde titreşirken Alanya’ya gireceksin...

Kulağını ver, ağaç damarlarında özsuyun akışını duy.

Dal uçlarının parlak yapraklarında gün aydınlığını gör;

ağacın türü tür,

hayvanın boynuzu yerinde,

böceklerin kanatlısı kanatlı, kanatsızı kanatsız...

Gözler tırnak uçlarında, tırnaklar gözbebeklerinde değil...

Mavinin mavisi, nar kırmızısının kırmızısı, yeşilin sonsuzu karşılayacak seni.

Zaman geçirmeden bir taşın üstüne otur; taze dal uçlarından uçuçböceklerinin yumurtadan en yeni çıkmışını tut, elinde gezdir; böcekçiğin saydam, kara benekli kırmızı sırtını okşa; dilek dile, ‘Uç böcek! Uç!’ de, uçurt parmak uçlarından. Göğe mi yükseldiğine, dala mı konduğuna bakma; kara tüyden ayaklarının salınışını gözle! Elini kapama, açık tut, bekle; göreceksin, geniş kalçalarını oynatarak geri dönüp elinin üstüne konacak. ‘Dileğim tuttu! Dileğim tuttu!’ de, bağır! Şairin, ‘Ellerime hanımböcekleri konuyor, / Ne şeker şey onlar. / Uç böcek, uç böcek diyorum, / Uçuyorlar.’1 dizelerini unutma!

Otobüs, içinden geçeceğimiz kasabanın yollarında yavaşlarken arkasında toz bırakıyor. Sineklerin konup kalktığı bir dükkânın önünde çuffff! diye duruyor. Yolcu indirecek, bulabilirse yolcu alacak. Kocaman bir ‘Akçadağ’ adı çarpıyor gözüme kapının üstünde. İnsanı az bu yol kıyısında, Coca-Cola’sıyla, Fruko’suyla, yüz türlü bisküvisiyle, içini dışına taşırmış bir bakkal dükkânının adı olmuş ‘Akçadağ’. Vitrinde bir de küçük bayrak asılı. Yerinden hoşnut olmayanların boynu büküklüğüyle, dalgalanmadan, öyle duruyor.

Coca-Cola kasalarının hemen yanında, uykusunu alamamış, kolları çöpten bir çocuk, yem arayan kuşlara bakıyor. Yem atmıyor, onların anlayacağını sandığı bir dille, önceden atılmış yemin yerini gösteriyor kuşlara. Kuşlar da anlamış gibi, çocuğun ellerini izliyor, buldukları yeme gaga sürtüyorlar. Otobüs durmuş, uzak yerlerden cicili bicili insanlar gelmiş; umurunda değil çocuğun. Yanaklarını saran kıvrık bıyıklarıyla yüzü kapkara bir adam, ellerini dükkân kapısının iki yanına dayamış, ortalarda görünmeyen birine sesleniyor. Sesine ses veren olmuyor. Kısık gözlerini daha da kısıyor. Kaşlarıyla birleşince kısılan gözlerinde ışık sönüyor. Işığı tükenmiş gözleri, parmak kalınlığında simsiyah bir çizgi.

Gözü var; gözsüz bakıyor.

Onu ekmek derdi Akçadağlardan aldı bu ıssız yol kıyısına oturttu diye mi yüzünde gülmenin, hüznün izi kalmamış!.. Yüz değil onunki, keskin dişlerin kart bir sığırın kabasından koparıp kafasının önüne yapıştırdığı lop et parçası. Acı çekme, yaşam belirtisidir. O bile yok. Yolcu gelmiş, alışveriş etmemiş, o da umurunda değil.

Adam, acı içinde acısız.

Çocuk kuşlarıyla, adam, sesini duyuracağı biriyle...

Biri, kim?

Yok, biri diye biri yok!

Ellerini yanında sallandırıp karnını şişirerek dükkâna yaklaşan kadın mı, biri?..

Sesini duyurmak istediği o mu?..

Otobüsten inip, sigaralarından hiç değilse iki nefes daha fazla çekmek isteyen yolcular, şoför yardımcısının, ‘Dışarıda yolcu kalmasın!’ uyarısıyla sigaralarını söndürürken, kadın, kapıda duran kapkara adama bir şeyler söylüyor. Adamın etten yüzünde hiçbir kıpırdanma olmuyor. Çocuk, yem bulacakları yerleri gösterirken kuşlara, yolcular kaçırma telaşıyla otobüse atlıyorlar. Motor sesini duyan kuşlar pırrrr diye dört bir yana uçuşuyor.

Yıllar önce... Alanya’da, eşimle, dibinde çakıl taşlarının parıldadığı suyun gözesindeyiz. İkimiz aynı anda ayaklarımızı suya daldırıyoruz. Suya vuran gün ışığının aydınlattığı çakıl taşlarından ayırt edilemeyecek denli parlak balıklar dolaşıyor parmak uçlarımızda. Az bulunur bir yiyeceğin önlerine konulduğunu sanmış olmalılar. Suda irileşmiş ayaklarımıza dokunup, bir şey koparamadan uzaklaşıyorlar. Acısı duyulmadan yok olup giden her şeyin yerinde durduğunu sanıyoruz; belki de kendilerince ne çok şey koparmışlardır?.. Önce gelenler de, yenileri de, aynı şeyi yapıyorlar; parmak uçlarımıza dokunup dokunup kaçıyorlar... Ayaklarımızın üstünde su kabarcıklarından tüyler bırakıyorlar kaçarlarken. Suyun içindeki ayaklarımız balık olup soluk mu alıyor;

soluk almıyorlarsa, suyun yüzünde yükselip dağılan bu kabarcıklar nerden çıkıyor?..

“Oh, ayaklarım nasıl dinlendi!..” diyor eşim;

su gülüşlü sevgilim!

Suyun yüzünde ışık yalımı gibi dağılıyor sesi. Kirpik uçlarından deniz temizi bakışlar yayılıyor...

Ayaklarını oynatınca, bize yönsüz görünen bir yöne doğru kaçışıyor balıklar. Ellerini suya daldırıyor, gülüşü suyun aydınlığında ışıyor. Suya eğiliyor; balıkları tutmak için değil; kabarcıkları avuçlayacak...

İki eliyle bir havuz oluşturuyor suyun içinde, “Gelin, avuçlarıma dolun!” diyor balıklara. Çağrıyı duymuşçasına, onun sevebileceği küçüklükte, serçe gagası kadar bir balıkçık, avuçtan havuza giriyor. Elini oynatınca fırt kaçıyor. Kaçarken ardında küçük kabarcıklar bırakıyor. Çok sürmüyor, saydamlaşıp sönüyor kabarcıklar. Balıkçık, renkli taşlardan yapılmış sarayında gözden kayboluyor. Çok geçmiyor, bir taşın aralığından saydam burnu görünüyor.

“Yerim seni yerim, küçük balık, yerim seni!” diye seviyor onu, eşim; “Gel dudaklarıma değdir pembe kanatlarını, tırnaklarımı dişle...” diyor.

Bacaklarından pembelikler akıyor suya; pembelik, çakıl taşlarının aydınlığına, balıkların saydam kanatlarına sürünüyor. Balıklar onun pembe rengini alıyor. Pembeliği tutmak geçiyor içimden. Elimi uzatıyorum. Parmaklarım kaygan bacaklarına değiyor.

Nasıl dalgalanıyor yüreğim, ah! nasıl yerinden oynuyor!.. Bacaklarından ellerime bulaşan pembelikler suya karışıyor.

Suya karışıyor da, güzelliğin ellerimdeki o pembe rengi ne?..

Otobüs, ıssız yolda homurtuyla ilerlerken, üstüne dağ boyu domates kasaları yüklenmiş bir kamyon bitiveriyor önümüzde. Biz mi ulaştık ona, o mu bizi solladı?.. Arkasında ‘Güz Gülleri’ yazılı. Çukurlara girip çıktıkça sağa sola yalpalıyor kamyon. Yıkıldı yıkılacak korkusuyla, ellerimi öne uzatıp kamyonu avuçlarımın arasına alıp dengelemeye çalışıyorum.

Kollarım kırılıyor; otobüs kamyonu geçse de domates kasalarını tutmaktan kurtulsam!..

Otobüs tam sollayacakken, yolu daraltıyor kamyon. Şoförler eskiden böyle durumlarda sövüp sayarlardı. Bizimki, genzinden söylediği türküsünü kesmeden, değil sövmek, dudaklarını kıpırdatmıyor. Sigarasını tüttürüp, gaza tekdüze basarken, nasıl oluyorsa, solda bir yol izi yakalıyor, dar bir aralıktan kayarcasına sollayıp geçiyor domates yüklü kamyonu. Arkada kalan kamyon şoförünün yola çakılıp kalan uykulu bakışları çarpıyor gözüme. Ne sollayandan haberli, ne solladığından, o da aynı tekdüzelikle, direksiyon sallıyor...

Önümüz boşalıyor. Omuzlarımdan düşercesine ağırlaşmış kollarımı indiriyorum. Kamyon arkada kalınca ‘Güz Gülleri’nin solmuş yaprakları dökülüyor, arkamızda metal hışırtılarını andıran sallantılı sesler kalıyor.

Ohhh! Sırtımdan dünyanın yükü kalkıyor!

Daha beş yüz metre geçmedi... Bu civciv kamyonu da nerden çıktı!.. Bu kamyonun arkasına da dertli bir ikilik yazmışlar: ‘Felek yazdı fermanımı / Dizden kesti dermanımı.’ Dermanı diz(in)den kesilmiş kamyon, sağa sola yalpalayarak, sözde uzun soluklu atlar gibi şaha kalkıyor önümüzde. Kasalara tıkılmış civcivlere bakarken soluksuz kalıyorum. Öyle bir darlık içindeler ki, canlarını bir an önce kör bıçaklara teslim etmeye çoktan razılar... Canlı civcivlerle cansızlar bir aradalar. Canlı kalanlar kardeşlerinin cansız bedenlerini umursamadan, geniş gagalarını açıp, ciğerlerini dolduracak hava boşluklarına uzatıyorlar boyunlarını. Gagalarından taşan her cik cik, onları ölüme yaklaştırıyor.

Kafaları kasalardan çürük bez parçaları gibi sarkan civcivlerin gözlerinde ak bir noktacık bırakıyor ölüm...

Soluksuzluğun göğüs kafesimde ağırlaştığı bir anda şoförümüz, genzinde aynı türkünün bitmeyen mırıldanışları, civcivli kamyonu da sollayıp geçiyor. Civcivlerin, kirli bez parçalarını andıran görüntüleri gözümün önünden gidince de soluğum daralıyor, içime ölümün derin acısı doluyor. Duygu depreşmeye görsün, acı, görünmez ayaklarıyla gelip buluyor bizi. Dönemeci geçince bildik bir yolda ilerlediğimizi anlıyorum; ölümle yüz yüze geliyorum.

Arabamızın olduğu yıllar. Arabayı sürerken eşimin sıyrılmış ak kollarında güneşten parlayan ayva tüylerine dalıp gitmişim. Dönemecin başında önüme alacalı bir dana çıkıyor. Usta bir sürücü değildim. Arabaya takla attırmamıştım ama, güzel gözlü dananın önümde yarım metre kadar sürüklenmesini önleyememiştim. Her canlı, önce gözünden ölüyor. Dananın iri gözlerinin kayıp aklaştığını gördüğümde dünyam kararmıştı. Karanlığım uzun sürmemişti ama. Dana, üç-beş dakika içinde, kayan gözlerini toparlamış, kalkıp yürümüştü. Nasıl sevinmiştim! Ardından koşup dananın gerdanını okşamış, iri kara gözlerini öpmüştüm.

Bencil insanoğlu! O anda, dananın ölümünden çok, sahibine neler söyleyip kendimi haklı çıkaracağımı, olayı nasıl örtbas edeceğimi düşünmüştüm.

Şoförümüz dönemeci tez geçiyor da, dananın belleğime yerleşmiş ayrık gözlerinin ölümsü aklığından kurtuluyorum.

Aradan yıllar geçti... Alanya’da bir öğle sonrası... Eşimin sağlıklı günleri. Kızılkule’nin çevresini dolaşmıştık. Kulenin duvarlarında kayıp giden ‘zaman’ın izini aramıştık. Üzerinden yüzyıllar geçmesine karşın duvarlar dün örülmüş gibiydi. Eşimin eli elimde, kaleden içeriye yürümüştük. Geçmişte kalan duyguların dudaklarımda bıraktığı türkü kırıntılarını duyulmaz bir sesle mırıldanıp durmuştum. Tarih, bir duygu esintisi gibi, geçmişin gölgeleri arasında dolaşıyordu orada. Eski bir yapıya girince, çevremde güzelliğin gölgeleri dolaşır, yüreğimi hüznün karanlığı sarardı. Yıllar önce Emirgân’daki ‘Şerifler Yalısı’nda geçirdiğim erken bir sabahı, şimdi bir öğle sonrasının Kızılkule’sinde yaşıyordum. O anda, tarih, benim için, ak badanalı yalıda deniz kokulu güzellerin gezi yeriydi. Odadan odaya geçerken o güzellerin başına duygudan taçlar takmıştım. Her güzellikte eşimin yüzünü arardım. Kır çiçeklerinden en güzel tacı ona yapmıştım. Bir gün, düşlediğim o güzeller gibi, onun yüzünün de geçmişte kalacağı duygusu, içimi karanlık gecelerin kara düşleri gibi sarmış, ellerini avuçlarımda sıkmıştım. Akşamüstlerinin süzülmüş ışığı kaleye vururken, parmaklarından yüreğime akan kanın sesini duymuştum. Yitireceğim korkusuyla, kollarımın arasına almıştım onu. İçimi tedirginlikler sarmıştı. Gölge miyim, gerçek mi kuşkusuna kapılmış, kendimi yokluğun dar kapılarına atmıştım.

Ah, insanı karanlıklara boğan o yitirme korkusu...

O gün de öyle, denizden çıkmış, yıkanıp arındıktan sonra, ağır kokan zakkumların çevrelediği dar yolu geçerek kıyıda kumların üstüne oturmuştuk. Gün akşam olmuştu. Güneş, ortasından yarılmış nar kızıllığında batıyordu. Eşim, gün akşam olurken içine serinlikler dolduğunu söylerdi. Kuşlar gibi hafifler, yüzüne dinginlik yayılırdı. Kolu nemden ıslanırdı. Dudaklarımı tuzlu neme değdirir, dünyanın bütün denizlerinin tadını alırdım. Sevginin ateşi bu saatlerde yanardı parmak uçlarında. O akşamüzeri Alanya’da, ufkun güneşten kalan kızarıklığına dalmış,

“Belki de bize öyle geliyor; zamanı ardından sürükleyen güneş her akşam yitip gidiyor. Sabahleyin yine ışığını yayacak dağlara, ince sulu ırmaklara, yeşilliklere... İnsan yitti mi, görüntüsünden iz bırakmadan, tam yitiyor,” demişti.

Güneşin nar kırmızılığında batışı, evrenin can çekişmesi gibi gelmişti o akşamüzeri bana. Maviliklerde ölümün soğuk soluğu dolaşırken, elimi düşsel güzellerin kaygan bedenlerinden çekmiştim.

Otobüs hızla yol alıyor. Arka sırada çekirdek yiyen iki kadın çekirdeklerini bitiriyorlar sonunda. Çıtlamalar uzun sürseydi deli olurdum. Çekirdek çıtlatmadıkları kısa aralarda da susmamışlar, her şeylerini anlatmışlardı birbirlerine. Armağan diye götürdükleri pazar malı çocuk oyuncaklarının, geniş kalçalarını daralttığına inandıkları korselerin, yüzlerini pamuk gibi yumuşatan uydurma kremlerin, onları büyük bir dertten kurtaran petlerin sözünü etmişlerdi. Kendilerini bunaltan yaşamlarının en olmadık ayrıntılarını dile getirirken edepsizleşip seslerini yükseltmeden edememişlerdi. Yaşlarını başlarını almış olmalarına karşın, bir ortaoyuncu ustalığıyla, akrabalarıyla karşılaştıklarında takınacakları tavrın provasını yapmışlardı. Kime ne denecek, nerede denecek, hangi laf vurulacak, Allah razı olsun deyip yeni sırlar verilecek... Her şeylerini bir bir ortaya dökmüşlerdi. Sonunda da, yeni gelinin foyalarını söyleyip söylemeyeceklerini, hangisinin daha uygun olacağını tartışmışlardı.

Başımı sağa çevirince, tepenin üstünde, yeşili solmuş türbeyi görüyorum. Oradan belki yüz kez geçmiş, türbede kimin yattığını merak etmemiştim. Bu geçişte sorular sıralanıyordu dilimin ucunda: Ermişliği olanları derinlere gömerler; bu türbe niye bir dağ başının esintili yalnızlıklarına kondurulmuş?.. Yaşadığında baş üstünde tutulacak biri oluşundan mı göğe yakın kurmuşlar türbesinin çatısını; türlü kötülükleri görüp kendi mi esintilere bırakmış ölü bedenini?.. ‘Öldükten sonra, mahşer kalabalığında olsan ne, dağ başında kurtların kuşların ağzında parçalansan ne!..’ diyorum kendi kendime. Derdine derman arayan dilekçiler, tepeye tırmanırken kim bilir içlerinden neler geçirmişlerdir! Eziyetini sevaba dönüştürüp mutlu olanlar, dizlerinin dermansızlığına katlanamayıp yakınanlar neler söylemişlerdir?.. Uzaklaştıkça noktalaşan türbenin içime doldurduğu ölüm duygusu karanlıkla örtüşünce oturduğum koltukta büzüşüp susuyorum. Otobüsün fos fos sesiyle bir yere yanaştığını anlayıp öbür yolcular gibi ben de aşağıya iniyorum.

Filmde sahne değişimine benzer bir hızla geçilen yollarda kaptığını çabuk unutuyor göz. Otobüs ‘yemek ve ihtiyaç’ molası verdiğinde, et parçası yüzlü adam da, domates kasaları da, civcivlerin kirli bez parçaları gibi sallanan boyunları da, türbenin dağ başı yalnızlığı da silinip gidiyor gözümden. Yine de göz, resimsiz kalmıyor; görmese de art alanında kendiliğinden yaratıyor resmini. O resimle öyküler de kuruyor. Şimdi, elinden tuttuğu bir çocukla otobüsün arka kapısından inen bir yaşlı adam yerleşiyor göz çevrenime. Adamın sırtındaki kambur sevimli bir kedi yumağına benziyor. Yürürken o yana bu yana sallanıyor ‘yumak’. Kambur, adamı yere yapışık yürütüyor. Soluğu uzaktan duyuluyor. Çocuğun, ‘Dede, McDonald’s!’ demesine aldırmadan, su ve sidik sesinin birbirine karıştığı tuvalete yetişmeye çalışıyor adam. O içeriye girip çocuk dışarıda kalınca resim yarım kalıyor. Az sonra, lokantada, dedenin elinde bir kâse yoğurt, çocuğunkinde yarım somun, gelip tam karşıma oturuyorlar.

Çocuk kızgın.

“Ben sana McDonald’s al dedim, sen yoğurt aldın!” deyip yüzünü ekşitiyor.

Yaşlı adam susuyor, ağzındakini yemiyor, geveliyor. Çocuk, evirip çevirip bir şeyler söylerken ağzında lokma büyütüyor. Bir yandan da kızgın kızgın, dedesine bakıyor.

Dede,

“Söz! Üç gün sonra ay başı, üç aylığımın sırası; sana hem de üç katlı McDonald’s alacağım!” diyor.

Çocuğun yüzünde beliren anlık sevinç birden kayboluyor. Gözlerini açarak,

“Geçen ay da öyle demiştin, almadın. Bana ne, bana ne; bu ay iki kez alacaksın öyleyse!” diyor.

Önümdeki kuru fasulye tabağını, ekmekkadayıfını peçetelerle gizliyorum.

Biri otobüs görevlisine sorunca öğreniyorum; sabahın dokuzunda varacağız Alanya’ya. Otobüsten inince neler olacağını biliyorum. Terminalden otele gideceğim. Otelin en üst katında, reçine kokulu bir odaya gireceğim. Odaya adımını atar atmaz lavanta kokulu çamaşırları dolaplara yerleştiren eşimin yokluğunu duyumsayınca pencerenin önünde durup, denizin görebileceğim en uzak yerlerine bakacağım. Duygularımın göz eriminde maviden başka renk olmayacak. Baktıkça, mavi, morlaşacak, grileşecek, sonunda kapkara kesilecek... Göz, erimini yitirince renklerde renklik kalmayacak; yokluğun rengi kaplayacak denizin sonsuz yüzeyini... Zaman durmayacak; öğle sıcağında uyku bastırınca, mavinin maviden de mavi olduğu, geçmiş zamanlarda kalan anları düşleyeceğim.

‘Ben mavinin başka bir mavi olduğunu ilk görüyorum; aşk gibi bir mavi bu! Seni sevdiğimi anladığım gün, böyle ipildeyen bir mavi dolmuştu içime,’ diyecek eşim;

o;

bozkır soluklu sevgilim;

çoook uzaklardan, mesafesiz uzaklardan...

‘Sevginin mavisi ipilder,’ deyip gülümseyeceğim.

Sırrını açarcasına kulağıma eğilecek,

‘Gülümseyince, yüzünde sevginin mavisini görüyorum,’ diyecek, kokulu ellerini saçlarımda dolaştıracak.

Ben,

‘Sevginin mavisinden başka mavi yoktur zaten,’ diyecek, dudaklarımı güneşin yaladığı kollarında gezdireceğim...

Kalkacak, tahtaları reçine kokan dolapları silecek, çamaşırları katlayıp yerlerine koyacak...

Düşlerin aldatmasına fazla dayanamayacak, kendimi sokaklara atacağım. Kenarına yüzlerce çiçeğin çit ördüğü yollardan geçeceğim. Güzelliği taçyapraklarında ipileyen çiçeklerin sesini duyacağım. Dilsiz kaldığımı görünce çiçekler boyunlarını büküp renklerini yitirecekler. Gördüklerime dayanamayacak, işi acele olanların telaşıyla kaçacağım çiçeklerden. Yollara düşüp denizin sonsuzluğunda, göz alabildiğine uzayan yeşilliklerde, rüzgârın mahşeri çağrıştıran sesinde onu arayacağım. Oraya, bacaklarımızı suya değdirdiğimiz denizin kaynak suyu gibi berrak olduğu kuytuluğa koşacağım. Suyun dibinde saydamlaşan çakıl taşlarının parlaklığına kapılacağım. Kıyıya oturacak, ayaklarımı suyun gözesine sokup ellerimi suda eriyen pembeliklerde dolaştıracağım. Solungaçlarını aça kapaya, pembe izin kokusuna üşüşecek küçük balıklar. Pembeliği bulamayınca, delice çırpınışlarla kendilerini suyun dışına fırlatacaklar. Kabarcıklar küçük ağızlarında eriyince şaşırıp yine suya dalacaklar. Onlardan umudu kesince, duyuları körkütük yaşlı balıkları bekleyeceğim; yanılırlar, ayaklarımın tırnak uçlarına burun vururlar diye.

Vurmayacaklar!

Gün kavuşup akşam olacak. Ayaklarım suda, derilerinden iç organları görünen saydam balıkların tırnak uçlarıma dokunuşlarından iyice umut keseceğim. Yavru bir yengecin parmağımı yakalayan kıskaçlarından irkilecek, ayaklarımı sudan çekeceğim. Eşimin sudaki izinin ardına düşecek, dalgaların çılgınlığına aldırmadan denize yürüyeceğim; mavinin gök katlarında, su gülüşlü sevgilinin bozkır esintili soluğunu arayacağım...

1 . Behçet Necatigil

ÇUFFF!.. ÇUFFF!..

Enis Batur’a...

Taksim’den Galatasaray’a yürüyordum. Yağmur sonrası ıslaklığının temizliği İstiklal Caddesi’ni ferahlatmıştı. İstanbul benim için, bahar yağmurlarıyla ıslanan bu caddeydi. Üç-beş haftada bir, işlerimi izlemek üzere bilgisayarın başından kalkıyor, takır tukur bir otobüsle Ataköy’den Taksim’e geliyordum. Yolda hep Taksim-Galatasaray arasını yürümenin düşünü kuruyordum. Yüksek kan basıncından da, yüreğimi avuçlayan sıkıntıdan da iz kalmıyordu bu kısa yürüyüşlerde. Ara sokaklardan öfkeyle fırlayan deli şoförlü taksiler yolumu kesse de, beni araba kalabalığından bu cadde kurtarıyordu. Bir yerden bir yere yaya varılan küçük bir kasabada yaşama umudumu yitireli çok olmuştu. Böyle yerler, doktorların, elledikleri her damarından hastalık sinyalleri aldıkları yaşlılar için erken mezarlardır. Kapalı-açık saçık, türbanlı-boyalı saçlı, dişi-erkek, tutucu-anarşist, kara cahil-entelektüel... ne konumda olurlarsa olsunlar, bu caddede herkesin eşit gülüşlere erdiğini görmek, içimde hoş bir toplum özlemi yaratıyordu. Her geçişte, İstiklal Caddesi’nde hayatın, bir ‘zaman’ı yaşamak olduğunu anlıyordum.

O gün, az önce her yer günlük güneşlikken, doğurgan bir bulutun rahminden boşalan yağmur, üç-beş dakika içinde havanın gerilimini almıştı. Sonra bulutlar sıyrıldı, caddeye ışık topu bir güneş düştü. Güneş, yüreğimde katmanlaşan karamsarlığı silip süpürdü, beni ‘yazı’nın ayak basılmamış sokaklarında dolaştırdı. Yazmak, içimizi saran sevincin dilinden anlamak, anlatılanları ‘dil’in malı eylemektir; yazar, çorak duygularını belleğinin mezarına gömüp o güneşi görmeden eline kalem almamalıdır.

Cadde boyunca, insanın yazmaktan başka kurtuluşunun olmadığını düşünerek yürüdüm. Yapı Kredi’nin önündeki yükseltiyi görünce, düşüncem orada sergilenen lokomotife yöneldi. “Demir Yol / Tren Çağı” başlıklı çağrı kartını daha önce almış, doğrusu eski bir lokomotifin getirilip bir yükseltide sergilenebileceğini aklımın ucundan geçirmemiştim. Yükseltideki lokomotifin bacasında duman tütmese de, bu eski buhar kazanı, bir zamanlar yaşadığının kanıtı olarak arada ‘çufff çufff’ ediyordu. Sergi düzenleyicileri, lokomotifi ölü bir demir yığını olmaktan bu ‘çuf çuf’larla kurtarmayı başarmışlardı. Çocukluğumda, yanına yaklaşınca üzerime püskürteceği kaynar buharıyla yüzümü gözümü haşlayacağından korktuğum lokomotif o günkü haliyle karşımdaydı! Pistonuna, tekerleklerine elimi sürüyordum, merdivenlerinden çıkıp kömür atılan haznesinin derinliklerine bakıyor, bacasının bir insan gövdesi sığacak çapta olduğunu ilk görüyordum... Geçmiş bir tren çağının ‘çağ’ olduğunun bilincine bu eski lokomotifin ayrıntılarını görerek varıyordum.

O gün, İstiklal Caddesi düşlemlerime orasını burasını ellediğim lokomotif de girmiş oldu. Kirinden pasından arındırılıp konulduğu görkemli yükseltide çuf çuf etmesi lokomotifin mutlu günlerini çağrıştırsa da, ben bu çuf çuf’larda, onun yıllarca arkasında sürüklediği vagonlardan ayrılışına gözyaşı döktüğünü de algılamıştım. Gözü yaşlı lokomotif, örümcek ağı bağlamış belleğimin gölgeleri arasında çuf çuf ederken, hüznün kör tüneline sokmuştu beni.

İlk oyuncağım, babamın tıraş makinesinin üzeri Çin desenli kabıydı. Onu otomobil yaptığımda vuuu vuuu diye virajlar döner, tren yerine koyduğumda çuf çuf eder, bir tünelden çıkar, öbürüne girerdim. Beni getir götür işlerinde bir yere gönderdiklerinde, gövdemin direksiyonunun başına geçer; yokuşları tırmanırken inler, inişlerde motorumun sesini keserdim. Şoförlüğüme öyle dalmış olurdum ki, taşlara çarpan ayak tırnaklarımın kan içinde kalışını fark etmezdim. Eve döndüğümde ayaklarımın kanadığını gören anam, etimi büküp bacaklarımda mor izler bırakır, kanayan yerlere kolonya dökerdi.

Tırnakların dibi de nasıl acırdı!..

Tren olduğumda tırnaklarım kopmaz, evden nasıl çıkmışsam, varış yerine öyle dönerdim. Ayaklarımın altında ray olduğunu varsayar, cilalı demirde yağ gibi kayardım.

Çocukluk, hayatımızın sezgi dönemidir. Beş yaşlarında olmalıydım. Babamın, anamı iki çocuğuyla yüzüstü bırakıp gittiğinin akşamı, depremi önceden sezen sokak köpekleri gibi, onun bir daha dönmeyeceği içime doğmuştu. ‘Felaket’i sezmiş olmalıyım ki, anam, kardeşim, ben, bir faytonda istasyona babamı uğurlamaya giderken, bedenimin şoförlüğünü de makinistliğini de unutmuş, yol boyunca durmadan ağlamıştım. Lokomotif kalkış düdüğünü öttürürken, babamın kumral yüzü trenin penceresinde yitip gitmiş, o gün, hayatımdan ‘baba’ kavramı da çıkmıştı. Makinistler, ayrılış anlamına gelen hüzünlü düdüğünü istasyondan iki yüz-üç yüz metre uzaklaşınca öttürürdü. Büyüğü küçüğü hüzne boğup ağlatan bu ‘uzak’ düdüktü. O ötüş, kavuşma duygusunu yok eden bir ses olarak hayatım boyunca kulağımdan gitmemiştir.

Ayrılış gecesinden, bacasının duman yerine kurum püskürttüğü eski bir lokomotifin, babamı alıp götüren çuf çuf’ları kaldı;

bir de, gözüme kaçan kömür parçalarının tırnak acısından da beter acısı...

Dicle Köy Enstitüsü’nün beş yüz öğrencisi vardı. Çoğu bekâr, kadınlı erkekli, otuza yakın da öğretmen. Evli olanların eş ve çocukları ile görevliler de katılırsa, enstitüde çok çok altı yüz kişiydik. Çalışma günlerinde enstitünün dışına çıkmak yasaktı. Yalnız cumartesi öğleden sonraları Ergani’ye, pazar sabahları da istasyona gitmeye izin vardı. Pazar sabahları bütün öğrenciler, şenlik alayı gibi, okulca istasyona akar, gelen trenlere bakardık. İnen-binen yirmi kişiyi bulmazken, öğrenciler trenin çevresini sarardı. İstasyonun değişmez kişileri, kör kavalcıyla kızı idi. İstasyona bir kez uğramış olan bile bir tür sanatçı sayılan kavalcıyı, yanında kızıyla görmüştür. Adam kavalıyla acıklı ezgiler çalarken, kızı bir eliyle onu ceketinin eteğinden tutup yürütür, bir eliyle de verilen küçük paraları toplardı. Onlara kompartıman pencerelerinden para atan da olurdu, ama, asıl para kaynakları yolcu uğurlayanlar, karşılayanlar, trenlere bakmaya gelen Dicleli öğrencilerdi. Baba-kız, gece-gündüz, hiçbir treni kaçırmaz, istasyonun bir başından bir başına yürüyüp dilenirlerdi. Enstitüde okuduğum altı yıl boyunca, kör kavalcı yanık havalar çalmış, yüzüne değişmez bir duygu maskesi geçirmiş olan kızı onu elinden tutmuş, öğrenciler trenlere koşmuş, bu böyle sürüp gitmişti. Dicle’nin birer sevgi dilencisi olan bizler, biraz kör kavalcı, biraz da onun, yüzünün gülüp gülmediği belli olmayan, bakışı tek anlatımlı kızıydık. Yalnız, kızın ‘tek anlatımlı’ yüzünün soylu görünümüne karşın, arsızlıkta bizim üstümüze yoktu.

İzinli sayılmakla yetinmiyor, ara günlerde, akşamları istasyona kaçtığımız da oluyordu. Büyük kaçışlar ise Ergani’ye kadar uzardı. Oraya gelen bar kızlarını izlemek için okuldan bir hafta uzaklaştırılma, sicilimize disiplin suçu yazılması bizim için hiçti. Yatılı okul öğrencilerine bireysel girişimlerinden çok güdüleri egemen olduğundan, onların böyle şeyleri göze almaları doğal karşılanmalıydı. Bar kızlarının parfüm kokusunu alınca, gerdeğe hazırlanan damatlar gibi kendimizden geçerdik. Yüzlerce erkek öğrencinin yaşadığı Hoşot Ovası’nın kırında, bedenimizin tek besini bu ‘kendinden geçmeler’di. Bizi her şeyi göze almaya iten bu duyguydu.

Enstitüde dişi namına bayan öğretmenlerle onların yakınlarından başka kimse yoktu. Onlarsa kutsaldı, dokunulmazdı. Ama, cinsel dürtü, kutsallık, dokunulmazlık dinlemiyordu. ‘Erkek gururu’, ‘utanma duygusu’ gibi beylik sözleri de sözlüğümüzden çıkarmıştık. Van kedileri gibi, bir gözü mavi öbürü yeşil olan Efraim, tokadını yediği bir bayan öğretmenin yumuşak ellerini, o ellerin sabun kokusunu en iç gıcıklayıcı sözcüklerle betimleyip, tokadın izini ‘ebedi’ kılmak için günlerce yüzünü yıkamadan güne başlamıştı. Öğretmenin okşar gibi tokatlayan ellerini koklama taklidi yaparak anlatırken nasıl kendinden geçerdi! Öğretmenlerden birinin bacısı ya da baldızı; eniştesini, ablasını ziyarete gelmeye görsün, beş yüz kişi, yüzünü görmeden ona âşık olurdu. Bir gün bizi sınıfça ‘kardeş okul’umuz Elazığ Kız Öğretmen Okulu’na götürmüşlerdi. Daha yol hazırlıkları sürerken, ‘kardeşlerimiz’i düşlerimizin meleği yapmıştık. O gün bizi Elazığ’a götürecek trenin lokomotifi de kız gibi görünmüştü bize. Yıkanıp paklanmıştı. Pistonunun girip çıktığı yuvanın dışı kırmızıya boyanmıştı. Gidiş sabahı, lokomotif, sınıf dolusu sevgiyi taşımanın coşkusuyla kibarca aksırıp öksürmüş, tekerleklerini olduğu yerde birkaç kez döndürdükten sonra soylu atlar gibi şaha kalkmıştı. Bizi bir an önce oraya kavuşturmak için raylarda kayan lokomotifin acele etmekte haklı olduğunu oraya varınca anlamıştık: Bizler yüzümüzü sümüklü mendillerimize, ele alınmaz bezlere, çok sıkışınca kollarımızın yenlerine silerken, ‘kardeşlerimiz’, kurulanalım diye bize sabun kokulu havlular sunmuşlardı.

Ah, gençlik yıllarının içimize dolan sabun kokuları...

Enstitüden kaçıp gece trenlerini görmeye gitmek bizim için şenliğe katılmak gibi bir şeydi. Şenlik, vagonlara girip kompartıman kapılarını sertçe açıp kapadığımızda başlardı. O zamanın trenleri istasyonlarda uzun kalırdı. Vagonlarsa tam bir yolgeçen hanıydı. Gireni-çıkanı denetlemek için vagonların kapısında kondüktörler beklemezdi. Yataklı vagonlarla kuşetliler, birinci mevkiler perdeliydi. Öbür mevkilerin kompartımanlarında perde bulunmazdı. Oturma yerleri tahta sıralardan oluşan üçüncü mevki ise, tarihi boyunca perde yüzü görmemişti. Koridorlardan geçerken kompartımanların içi ayna gibi göründüğünden, marifetlerimizi üçüncü mevki vagonlarda gösterirdik. Gözümüz de zaten üçüncü mevki yolcularına alışıktı. En gözü pek olanımız bile şenliğimize yataklı, kuşetli, birinci mevki yolcularını katmayı göze alamıyordu. Oralarda gidip gelenler ‘böyük adamlar’dı; gücümüz bizden olana yetiyordu. On beş yaşlarımda, başımda delikanlılık rüzgârları eserken gerçeği az çok kavramış, bunu şiire dökme cesareti bile göstermiştim. Şiirimi okuyan kimi öğretmenler, okullarında bir yeteneğin(!) bulunmasının ‘gururunu’ yaşamışlardı. En güzel şiirleri belleğimde tutamazken, nasıl olmuşsa bu dizeleri unutmamışım!

‘Yolcular gelir, yolcular gider, / Kara vagonlarda, yataklı vagonlarda, / Sen ve ben sevgilim, / Üçüncü mevki yolcusu... // Trenler gelir, trenler gider, / Kuzey2 illerine, güney illerine, / Sen ve ben sevgilim, / İstasyon bekçisi...’

Bizim öğrenciliğimiz bir tür istasyon bekçiliği idi.

Dikkat çekmesin diye okuldan kaçarken en çok üç-dört kişi olurduk. Kavgacıları, adı çıkmışları yanımıza yaklaştırmazdık. Onlar, yanarken etraflarındakileri de yakabilirlerdi. Ama, okula dönünce, gördüklerimizi, marifetlerimizi anlatır, onları da güldürürdük. Kent hayatının az çok arsızlaştırdığı birkaç kişi bir araya geliyor, şenliğe başlıyorduk. Trene girer, kompartımanları bir bir tarardık. İçeride güzel bir kız varsa, kompartıman kapısının önünde dizilir, gülünç şeyler anlatarak onu güldürmeye çalışırdık. Kendimize bir yer arıyormuş süsü verir, niteliklerini betimleyerek, kompartımanda ondan başka kimse yokmuş gibi, ‘Şöyle şöyle bir adamı gördünüz mü?’ diye soruyu kıza yöneltirdik. Ya da, yolcuymuşuz gibi boş bir yere oturur, sesi güzel bir arkadaşımız ufaktan türküye başlardı. Türkünün büyüsüne kapıldıklarından, trenin kalkmasına yakın, birden yerimizden fırlayıp dışarıya çıkmamız kompartıman ahalisini şaşırtırdı. Trenden atlar, pencereden bize bakarlarken onların taklidini yapardık.

Trenle bir yere gideceksek, günlerce yanımıza güzel bir kızın düşmesini düşlerdik. Onlarca kompartımanın kapısını açar, o güzel kızı arardık. Yanı boş bırakılmışsa, o ay parçasının yanından başka yere oturmazdık. Yolculuklarda kızlar ana-baba korumasına alındığından bu hiç gerçekleşmezdi. Yanı boş olmasa da, kompartımanda bir ‘güzel’in bulunması şanstı!

Boş düşlerin boşa kürek sallamak olduğunu nice yıllardan sonra anlayacaktık anlamasına, ama iş işten geçmiş olacaktı. ‘Güzel’in tokadını yemeyen, çirkinin değerini bilmiyordu şu dünyada!

Trenin koridorlarında tavuk hırsızı tilkiler gibi dolaşırdık. Kompartıman kapılarını açıp kapamamızdan tedirginlik duyanların zaman zaman bizi terslediği oluyordu. Bir gün, sonunda, koridorlarda gösterişli kızı için dolaştığımızı anlayan bir baba, yerinden fırlayıp bizi dövmeye kalkmış, –eh, serde gençlik var– kavgada bir-iki yumruğumuz da ona nasip olmuştu! Bir kez de, birden hızlanan trenden atlayamamış, hepsini tek tek adlarıyla tanıdığımız kondüktörlerden en canavarının eline düşmüştük. ‘Canavar’ın bıyıkları, kulağında düğümlenecek kadar uzundu, gözleri kan içindeydi. Önce dövmüş, sonra treni ıssız bir yerde durdurtarak bizi tekme tokat aşağı atmıştı. O gece, dağları aşıp çamurlu tarlalardan geçerek, enstitüye ancak gün ağarırken varmıştık. Yine de, tekerlek gibi bir ay’ın altında gençlik hülyalarına dalmış, yolda uzun havalar söylemiştik.

‘Oyun’ da olsa, üst üste yapılan her işten bir süre sonra bıkılıyor. ‘Şenlik’ dediğimiz kız kovalama oyunlarının zararını görüyorduk. Kompartımanlarda kız arayışlarından iyi sonuç alamayınca, bugünkü deyimle, yolcuları şoke etmenin başka yollarını aramaya başlamıştık. Kurguladığımız olaylarda, mevki farkı gözetmeden, yolcuları şaşkına çevirecek, onların şaşkınlığına gülecektik. Bu oyunda, üst mevkidekiler daha iyi bir hedefti. Onlar, üçüncü mevki yolcuları gibi hep birden pencereye yığılmıyorlardı. Pencereden tek tek bakıyorlar, gördüklerinin tadını çıkarıyorlardı. Tadı damağında kalmışları ürkütmenin keyfi de başka oluyordu doğrusu! Geceleri, maden cevheri taşıyan açık yük vagonlarının üstüne çıkıyor, ağzına kadar doldurduğumuz bir kova suyu, istasyondan ayrılıp hıza geçen trende, başını pencereden çıkarıp dışarıyı keyifle seyreden fiyakalı beylerin ya da istasyonda avımızı seçmek üzere gezerken rujlu dudaklarını büzerek, bakışlarını bize bir köpeğin önüne atar gibi fırlatan ‘kart karılar’ın yüzüne boca ediyorduk. Bize ağız büzmenin, trenin penceresinde fiyaka atmanın ne demek olduğunu gösteriyorduk onlara! Yöntemi geliştirince, suya kırmızı toprak karıştırmaya da başlamıştık. Adamlar suyu yiyince kana bulandıklarını sanıp cin çarpmışa dönüyorlar, şaşkın komedya oyuncuları gibi, trenin penceresinde rol yapıyorlardı. Her şeyi onları paniğe uğratmak için yapıyorduk. Fiyakalı bir görünümde iken, adamı ne yapacağını bilmez hale getirmek gülmekten öldürüyordu bizi.

Yapacağımızı yapar, karanlığa karışırdık. Hız kazanmış trenden atlayamıyorlardı ki kovalayıp bizi tutabilsinler! Atlasalar da, bizi o yaşlarda kim tutabilirdi?.. Yardım istedikleri tren görevlileri, görkemli üniformalarının altında ezilip büzülüyorlar, ellerinde gezdirdikleri küçük defterlere bir şeyler yazıp durumu yetkili makamlara bildireceklerini söylemenin dışında bir şey yapamıyorlardı.

Büyük söylememeli; aslan ceylana saldırıyor da, karşısında fili görünce kaçacak delik arıyor! Kendimizi ‘tutulamaz’ sanırken, bir gece, istasyon bekçisine ‘kötü’ yakalanmıştık!

Yüzüne çamurlu suyu yiyip cin çarpmışa dönenlerden biri Diyarbakır’daki Gar Müdürlüğü’ne şikâyet etmiş, şikâyet üzerine müdürlükçe önlem alınmış olmalı ki; tren saatine denk getirip cephanelerimizi istasyona taşırken, pusu kuran istasyon bekçisi, elimizde kovalarla bizi suçüstü yakalamıştı. Saklandığı yerden fırlayıp cep lambasını yüzümüze tuttu, elindeki av tüfeğini üstümüze doğrulttu. Silaha karşı boynumuz kıldan inceydi. Karşısında korkudan tir tir titriyorduk.

“Bu elinizdekilerle ne yapıyorsunuz, ulan?” diye ortaya sordu.

Arsızlıkta en yiğidimiz o ya; kafasında, kimbilir ağaçtan düşüşlerinin kaçıncısından kalma çukurluktan dolayı ‘Delikkafa’ adını taktığımız Niyazi, Hoşot Ovası’nın uçsuz bucaksız tarlalarını göstererek,

“Tarla suluyoruz...” dedi.

Kendisiyle dalga geçildiğini anlayan bekçi, namlunun ucunu Niyazi’nin burnuna dayadı.

“Ben de ananızın a... sulayayım da tarla nasıl sulanırmış görün!” diye bağırdı.

Kurtuluşu kaçmakta bulmuştuk.

Hangi olaydan ibret almıştık ki bundan alalım! Bekçiden kurtulunca karpuz tarlalarına dalmıştık. Ağzımızda karpuz dilimlerinin kütürtüsü, karanlık yollardan okula dönmüştük.

Ertesi gün, sabah sayımında bekçiyi getirmişler, beş yüz kişinin önünden geçiriyorlardı. Bekçi, yüzümüzden çok ayaklarımıza bakıyordu. Gece gördüğü yüzü unuturdu da, tarlanın kırmızı çamurunu ölüm gelse unutturamazdı ona. Biz de enayi değildik; okula girmeden, ayakkabılarımızı derede bir güzel yıkamıştık. Ayakkabılarda kırmızı toprağın izine rastlamayınca, onca insanın arasında, yamuk kafasından anımsadığı Niyazi’nin önünde durmuştu. Niyazi bir yana eğiliyor, ona bakmamaya çalışıyordu. Bekçi ise, derine kaçmış gözlerini sürekli onun üzerinde gezdiriyordu. Niyazi, göğe çıksa, bekçinin av alanından kurtulamayacaktı. Bekçi, avını yutmaya hazır engerek ağzını açmış bekliyordu, ama bir türlü vuruşunu yapmıyordu. Niyazi’ye iyice yaklaşıp kulağına,

“Seni taniyam, kovayla koca tarlaları suladığıni söyleyerek benimle hanek eden3 sensen! Hama göriyem, büyümemişsen, s... kadar kalmışsan! Beni buraya çağıran o zalımın nasıl dögdügini duymişam; vurduğundan kan çıkmadan dayağa doymimiş... Adıni belli edersem, Allah vekil, döger öldürür seni... Adıni demeyacağam; ama bir daha istasyonda tarla suladığıni duyarsam anani s..!” demiş, hiçbirimizin yüzüne bakmadan, kafasını ‘onlar değil’ anlamında kaldırarak gitmişti.

Trenin düdüğünden makinistinin kim olduğunu bilirdik. Makinistin, düdüğüne verdiği eda ile, kime haber saldığını da... Gözleri veremlilerin bezgin rengiyle bakan marşandiz makinistinin düdüğü kendi sesi gibi ölgündü. Onun kimseye salacağı haber yoktu. ‘Haber salardı’ belki, on sekizine varmadan bir sabah yelinin vurgununa uğrayıp onu yalnız koyan sözlüsü toprağın koynuna girmemiş olsaydı... Güvercin uçuşlu o güzelliğe evrenin hangi ‘avazesi’ ulaşırdı ki, düdüğüyle ona haber salsın?.. İstasyona ulaştığında, pencereden başını uzatıp yeşeren otlara bile bakmadan lokomotifinin kara odasında hareket memurunun kalkış düdüğünü beklerdi.

Posta trenleri, istasyondan ayrılmadan bildiğimiz kalkış düdüğünü öttürür, uzaklaşırken de insanda hüzün yaratan uzununa geçerdi. Posta treninin düdüğü, yüreği tavuk kursağı olanları bile ağlatırdı. Asıl öttürüş, Doğu Ekspresi makinistinin öttürüşü idi... Düdüğünün ilk sesleri kısaydı, son sesi ise, lokomotifin soluğu kesilinceye dek uzardı:

Düt-düt-düüüüüüttttt!..

Bilen, bu öttürüşün ‘Nebahat’ adını karşıladığını bilirdi:

Ne-ba-haaaaattttt!..

Ya da, söylentisini duyduğumuzdan, biz öyle algılardık.

Makinistin Nebahat’a âşık olduğunu bilmeyen yoktu.

Nebahat’ı gören bir Allahın kulu da yoktu!

Kendisi yok, adı tren düdükleri gibi uzayıp dillere düşen bir yosmanın öyküsüydü ‘Nebahat’...

Yolcu trenlerinin uzun kaldığı üç-beş lojmanlı bu istasyonda aşk, kara duvarlı lojmanın pencere deliğinden ak memelerini sarkıtan kadınla, yollarda türküleri uzayan kurum karası yüzlü makinistin bakışıydı. Makinist, trenin kalkarken yavaş dönen tekerleklerine birden hız kazandırır, beş-on saniye sonra ‘Ne-ba-haaaaattttt’ı ünleyen uzun ötüşlü düdüğüne geçerdi. Yeryüzünün hangi istasyonundan geçerse geçsin, düdüğünü ‘Ne-ba-haaaaattttt’ diye öttürürdü. Gözünün ince damarlarından yüreğine akan ak memeli ‘görüntü’den ayrılışa yaktığı bir ağıttı bu ötüş. Kalkış’ta, lojmanın bulunduğu yerle lokomotifin durduğu yer birbirine denk düşerdi. Kara duvarda bir ressamın tablosu kadar canlı duran ak memeliye doyasıya bakardı makinist. Varış’ta tam tersi olurdu; önceleri lojmanın önünden bir solukta geçiveriyordu lokomotif. Sonraları uyanmış, o ak memeliye daha çok bakmanın bir yolunu bulmuştu. Makinist, kör raylarında bir-iki ölü yük vagonunun bulunduğu bu ıssız istasyonda, sözde çarpışma olasılığını düşünerek durağa yavaş yaklaşıyordu... Sabaha dek yıldız ışığıyla söyleşen gözleri kara duvardaki ak görüntüye saplanıp kaldığında trenin tekerlekleri nerdeyse dönmez oluyordu. Tekerlekler artık tekerlek değil, çeliğin çeliğe sürtünmesinden doğan keskin fren cızırtılarıydı. Kadın, kimbilir hangi sezgiyle, tren daha Deveboynu inişinde iken bu hışırtıyı duyar, ak memelerini sabah aydınlığına okşatarak, lokomotifin kurum yüzlü makinistini penceresinde karşılamaya çıkardı.

Benim gibi, aşkı kitap sayfalarında arayanlar, kendilerini makinistin söylentili aşkının hülyalarına kaptırıyorlardı. On yedi-on sekiz yaşlarındaki öğrencilerden çoğu ise, uzaktan bir nokta gibi gördüklerini sandıkları Nebahat’ın ‘ak’ memelerini avuçlarında sıkarken sabaha dek gökte yıldız sayıyorlardı. Gözüm ‘ak memeler’de değildi, Nebahat’ı görmekte, onun söylentili gözlerine ömür boyu bakmakta idi.

Bir akşamüstü çok bunalmış, karanlığın ovaya indiği saatlerde canımı okul dışına atmıştım. Hava, her zamanki gibi yağmurluydu, tarlalar çamur içindeydi. Çamura batmamak için üstünden atlanacak bütün taşlar ıslak toprağa gömülmüştü. Kulaklarımı raylara dayamış, yakınlarda trenin olmadığını anlayınca, uzayan iki ‘demir yol’un arasına dizilen traverslere basarak yürüyordum. Yalnızlık düşlemlerimin rayları nereye kadar uzarsa oraya gidecektim. Belki orası Nebahat’ı bulacağım yerdi! O güne dek okul kalabalığından, tekdüzeleşmiş kurallardan, üzerine ayışığı düşünce parlaklığı daha da keskinleşen bu raylar kurtarmıştı beni. Hep öyle yapıyordum; rayların arasında saatlerce yürüyerek yalnızlığımın uzun erimine varıyordum. Nebahat da, yalnızlığın o uzun erimli yolunun bilinmez yolcusu değil miydi?..

İçime doğmuştu; zampara bozuntusu öğrencilerin gördük deyip, çamaşırlarına kadar anlattıkları Nebahat’ı ilk gören ben olacaktım!

Yalnızlığın yolunu bilen bendim çünkü.

Pencereden ak memelerini sarkıttığı hikâye idi! Nebahat o değildi; Nebahat düşlerdeydi.

Düşlerin ustası da bendim!

Onca düşün arasında Nebahat’ı ben görmeyecektim de, gözlerinin elifi sönmüş o mart kedisi ağızlı oğlanlar mı görecekti!..

Yürüye yürüye, Nebahat’ın makinist geçerken, pencerede uzaktan ak bir nokta gibi göründüğünü söyledikleri kara duvarın önüne gelmiştim. Orada, tokmağı kırılırcasına vurulsa da bir türlü açılmayan kapılar kadar kara bir duvarla yüz yüzeydim. Pencere deliği de, ak memelerini sarkıtarak makinistin gelişini gözleyen Nebahat da yoktu ortalarda. Duvarı kaplayan ‘gece’, görüntüleri ‘yokluk’ eyleyecek kadar karanlıktı.

Bu ıssız gecede, yokluğun da, yalnızlığın da, karanlığın da adıydı Nebahat.

Nebahat düşlemlerine dalmışken sırtımdan serin ürpertiler geçti. Aynı anda, kınından çekilmiş bir hançerin hışırtısını andıran bir kadın sesi duydum. Hışırtıyı duymamla kendimi çamurlu tarlalara atmam bir oldu. Yokuşu tırmanan lokomotifin arkasındaki son vagon, çengelinden kurtulmuş, hışırtıyla yaklaşmıştı. İçine gömüldüğüm çamurlar arasından boş vagonun geçişine baktım. Vagon, ardında aynı hışırtıyı bıraktı. İstasyonun kaygan rayları üstünden de aynı hışırtıyla geçti. Başıboş vagon istasyondan uzaklaşıp raylardan tekerlek sesi kesilir kesilmez, karanlığın serin soluğu o uğursuz sesi yuttu.

Usul yaklaşan çatal dilli ölümden beni o hançer hışırtılı kadın çığlığı mı kurtarmıştı;

‘Çok şükür! Çok şükür, sağsın!’ diye, elindeki gemici fenerini yüzüme tutup beni çamurdan çıkaran o kadın?..

O kadın;

Nebahat mıydı?

Kalçalarının üstünde toplanan basma entarisinin açıkta bıraktığı dolgun bacaklarında ısırık çürükleri gördüğüm kadın mıydı,

Nebahat o muydu?..

Kapıdan çıkarken üzerine alıverdiği hırkasını iki ucundan tutup birleştirmeye çalışsa da, memeleri göğsüne sığmayan kadın;

Nebahat mıydı?

Elindeki gemici feneriyle karşımda duruyordu. Muradıma ermiştim; ‘Düşlerin ustasına ayan olmuştu Nebahat!’ diye geçirmiştim içimden.

Niye soramıyordum ona;

‘Nebahat sen misin?’;

niye soramıyordum, ‘Kurtarıcım sen misin?’ diye?..

Okula dönünce

2 . Öküzün altında buzağı arandığı yıllardı. Şiiri yazdıktan sonra, ‘kuzey’ sözcüğünden Rusya anlamı çıkarılacak diye çok korkmuştum!

3 . dalga geçen