A bruxa de Portobello, Paulo Coelho © 2006, Paulo Coelho © 2007, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Bu eserin Türkçe yayın hakları Sant Jordi Asociados (Barselona, İspanya)aracılığıyla alınmıştır. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz. www.paulocoelhoblog.com

1. basım: 2007 5. basım: Eylül 2013, İstanbul E-kitap 1. Sürüm Şubat 2014, İstanbul 2013 tarihli 5. Basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design Kapak resmi: © Archivo Idee

ISBN 9789750721342

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com Sertifika No: 10758

PAULO COELHO

Portobello
Cadısı

ROMAN

Çeviri
Celâl Üster

Paulo Coelho’nun Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Simyacı, 1996

Piedra Irmağı’nın Kıyısında Oturdum Ağladım, 1997

Beşinci Dağ, 1998

Veronika Ölmek İstiyor, 2000

Şeytan ve Genç Kadın, 2001

Işığın Savaşçısının Elkitabı, 2003

On Bir Dakika, 2004

Zâhir, 2005

Hac, 2006

Kazanan Yalnızdır, 2009

Brida, 2010

Elif, 2011

Akra’da Bulunan Elyazması, 2012

PAULO COELHO, 1947’de Brezilya’nın Rio de Janeiro kentinde doğdu. Kendini tümüyle edebiyata vermeden önce tiyatro yönetmenliği, oyunculuk, şarkı sözü yazarlığı ve gazetecilik yaptı. 1986’da yayımlanan Hac adlı ilk romanının ardından gelen Simyacı ile dünya çapında üne erişti. Simyacı, XX. yüzyılın en önemli yayıncılık olaylarından biri oldu ve 18 ülkede 30 milyon sattı. Coelho, Brida (1990), Piedra Irmağı’nın Kıyısında Oturdum Ağladım (1994), Beşinci Dağ (1996), Işığın Savaşçısının Elkitabı (1997), Veronika Ölmek İstiyor (1998), Şeytan ve Genç Kadın (2000), On Bir Dakika (2003), Zâhir (2005), Portobello Cadısı (2006), Kazanan Yalnızdır (2008), Elif (2010) ve Akra’da Bulunan Elyazması (2012) gibi yapıtlarıyla sürekli olarak çoksatar listelerinde yer aldı. 150 ülkede, 66 dilde yayımlanan kitaplarının toplam satışı 100 milyona ulaştı. Bugüne kadar pek çok ödül ve nişana değer görülen Coelho, Birleşmiş Milletler Barış Elçisi ve Brezilya Edebiyat Akademisi üyesidir

S.F.X. için,

gittiği her yere ışık saçan, gittiği her yeri ısıtan bir güneş, ufuklarının ötesinde düşünen herkes için örnek biriydi.

Ey, günaha girmeden gebe kalan Meryem, senden yardım isteyenler için dua et.

Âmin

Hiç kimse kandil yakıp onu gizli yere ya da tahıl ölçeğinin altına koymaz. Tersine, içeri girenler ışığı görsünler, diye onu kandilliğe koyar.

LUKA 11:33

Bu sözleri, çalışma masamı terk edip en sonunda onlar için seçtiğim kaderi izlemeden önce alışılmış, kılı kırk yararcasına araştırılmış, gerçek bir hikâye anlatan bir yaşamöyküsünün temeli olarak kullanmayı düşünmüştüm onları. Ama bana yardımcı olacağı düşüncesiyle okuduğum birçok yaşamöyküsünde gördüm ki, yaşamöyküsü yazarının konusuna yaklaşımı, ister istemez araştırmasının sonuçlarını da etkiliyor. Okura kendi düşüncelerimi dayatmak değil de, Portobello Cadısı’nın öyküsünü ana kahramanlarının gözünden anlatmak istediğim için, doğrudan bir yaşamöyküsü yazmaktan hemen vazgeçtim ve en iyisinin insanların bana anlattıklarını kâğıda dökmekle yetinmek olacağına karar verdim.

Heron Ryan, kırk dört yaşında, gazeteci

Kim, lambayı yaktıktan sonra onu kapının ardına gizler ki? Işığın amacı daha çok ışık yaratmak, insanların gözlerini açmak, çevremizdeki mucizeleri aydınlığa çıkarmaktır.

Kim sahip olduğu en önemli şeyi, sevgiyi feda eder ki?

Kim hayallerini, onları yok edebileceklerin ellerine teslim eder ki.

Athena’dan başka hiç kimse.

Athena’nın ölümünden uzun bir süre sonra, eski öğretmeni kendisiyle birlikte İskoçya’nın Prestonpans kasabasına gitmemi istedi. Kasaba yönetimi, ertesi ay kaldırılacak olan bazı eski feodal ayrıcalıklardan yararlanarak, on altıncı ve on yedinci yüzyıllarda büyücülük yaptıkları gerekçesiyle idam edilmiş seksen bir kişiyi –ve kedilerini– bağışlamaya karar vermişti.

Prestoungrange ve Dolphinstoun Baronlar Mahkemesi’nin resmî kadın sözcüsüne göre, “Suçlu bulunan kişilerin çoğu, hayalî ‘kanıt’lara dayanılarak mahkûm edilmişti; başka bir deyişle, aleyhte tanıklık edenler birtakım kötü ruhların varlığını hissettiklerini ya da birtakım cinlerin seslerini duyduklarını açıklamışlardı.”

Şimdi burada, Engizisyon’un vahşetinden, işkence odalarından, göğü tutan kin ve nefret ateşlerinden tüm ayrıntılarıyla söz etmenin bir yararı yok; ama Edda, Prestonpans’e doğru yol aldığımız sırada, kasabanın gösterdiği bu yüce gönüllülükte kabul edilemez bir şey olduğunu söylemişti birkaç kez. Kasaba ile Prestoungrange ve Dolphinstoun On Dördüncü Baronu, vahşice idam edilmiş olan insanları “bağışlıyorlardı”.

“Yirmi birinci yüzyıla geldik, ama o masum insanları öldürmüş olan gerçek canilerin torunları, kendilerinde hâlâ bağışlama hakkı bulabiliyorlar. Ne demek istediğimi anlıyor musun, Heron?”

Anlıyordum. Yeni bir cadı avı başlıyordu sanki. Silah bu kez kızgın demir değil, alaycılık ve baskıydı. Kendinde bir yeti keşfeden ve yetenekleriyle böbürlenip duran kişilere genellikle güvenilmez. Böylelerinin kocaları, karıları, babaları ya da çocukları, herkes, onlarla övünç duymak şöyle dursun, ailelerinin gülünç düşeceği korkusuyla bu konunun hiç açılmaması için ellerinden geleni yaparlar.

Athena’yla tanışmadan, böylesi tüm yetilerin, insanların çaresizliğini onursuzca kötüye kullanmaktan başka bir şey olmadığını sanıyordum. Vampirlerle ilgili bir belgesel çekmek için Transilvanya’ya yaptığım yolculuk da, insanların ne kadar kolay aldatıldıklarını kanıtlamanın bir yoluydu. Bazı boş inançlar, ne kadar saçma görünürlerse görünsünler, insanoğlunun düş gücüne yerleşip kalır ve insanlar tarafından fazla düşünülmeden sık sık kullanılırlar. Dracula’nın, turistlerin kendilerini özel bir yerdeymiş gibi hissetmelerini sağlamak için yeniden düzenlenmiş olan şatosuna gittiğimde, yanıma gelen bir devlet görevlisi, film BBC’de gösterildiği zaman “anlamlı” (onun sözü) bir armağan alacağımı söylemeye çalışmıştı. O görevliye göre, Dracula efsanesinin yayılmasına yardımcı olduğum için cömert bir ödülü hak etmiştim. Rehberlerden biri, ziyaretçi sayısının her yıl arttığını söylemiş, sonra da şatonun adının geçmesinin bile işe yarayacağını, şatonun bütünüyle düzmece, Vlad Dracula’nın da efsaneyle hiçbir ilgisi bulunmayan tarihsel bir kişilik olduğunu, bütün bunları oraları hiç görmemiş hayali geniş bir İrlandalının (Editörün notu: Bram Stoker) uydurduğunu anlatan bir programın bile yararı dokunacağını eklemişti.

İşte o zaman, gerçekler konusunda ne kadar katı olursam olayım, yalana istemeden de olsa katkıda bulunduğumu; senaryomla efsaneyi yıkmayı amaçlasam da, insanların inanmak istediklerine inandıklarını; rehberin haklı olduğunu, eninde sonunda efsanenin biraz daha yaygınlık kazanmasına yardımcı olacağımı anlamıştım.

Yolculuk ve araştırmalarım için epey para harcamış olmama karşın, projemden hemen vazgeçtim.

Yine de Transilvanya yolculuğum, hayatımda derin bir iz bırakacaktı; çünkü Athena’yla orada tanıştım. Annesinin izini bulmaya çalışıyordu. Kader –gizemli, amansız Kader– bizi sıradan bir otelin daha da sıradan lobisinde buluşturdu. Kendisine Edda denmesinden hoşlanan Deidre’yle ilk konuşmasına tanık oldum. Kendi hayatımı seyrediyormuşum, gibi izledim. Yüreğim, benim dünyamdan olmayan bir kadın tarafından baştan çıkarılmamak için boş yere direniyordu. Mantık yenik düştüğünde, boyun eğmekten ve âşık olduğumu kabullenmekten başka çarem kalmamıştı.

O aşk, o güne kadar hayalimden bile geçmemiş şeyleri –ayinler, ruh göçleri, translar– görmemi sağlayacaktı. Aşkın gözümü kör ettiğini düşünerek her şeyden kuşku duydum ama kuşku beni köreltmek şöyle dursun, varlığını bile kabul edemeyeceğim okyanuslara yöneltti. Aynı güç, zor zamanlarda, gazeteci dostlarımın alaycılığına karşı koymamı, Athena ve yaptıkları hakkında yazmamı sağladı. Athena öldü; artık tek istediğim gördüklerimi ve öğrendiklerimi unutmak, ama o aşk ölmediği için o güç de ölmedi. O dünyayı ancak Athena’yla el eleyken gezip keşfedebilirdim.

Oraları onun bahçeleri, onun ırmakları, onun dağlarıydı. Artık o yok ya, her şeyin bir an önce eskisi gibi olmasını istiyorum. Çalışmalarımı daha çok trafik sorunları, İngiltere’nin dış politikası ve vergi konularına yönelteceğim. Artık yeniden büyü âleminin kurnazca bir hile olduğunu, insanların boş inançlara saplandıklarını, bilimin açıklayamadığı hiçbir şeyin var olma hakkı olmadığını düşünmek istiyorum.

Portobello’daki toplantılar çığrından çıkmaya başladığında, yaptıklarını sabahlara kadar tartışıp duruyorduk; ama şimdi düşünüyorum da, beni dinlemediğine memnunum galiba. Çok sevdiğimiz birini yitirdiğimiz zaman duyduğumuz derin acının biricik avuntusu, en iyisinin bu olduğunu umut etmek belki de.

Artık hiç kuşkum yok: Athena’nın, şu yaşadığımız dünyanın cehennemine düşeceğine, çekip gitmesinden daha iyisi olamazdı. Ona “Portobello Cadısı” adının takılmasına yol açan olaylardan sonra asla huzur bulamayacaktı. Geri kalan hayatı, kendi düşleriyle bu dünyanın ortak gerçekliği arasındaki acımasız çatışmalarla geçecekti. Onu tanıdığım kadarıyla, sonuna kadar savaşacak, tüm gücünü ve yaşama sevincini kimsenin, ama hiç kimsenin inanmaya hazır olmadığı bir şeyi boşu boşuna kanıtlamaya çabalayarak tüketecekti.

Kimbilir, onun ölümü arayışı, belki de deniz kazasına uğrayan birinin bir ada aramasına benziyordu. Kimbilir kaç kez, gecenin geç saatlerinde metro istasyonlarında soyguncuların çıkagelmelerini beklemiştir boş yere. Kimbilir kaç kez, Londra’nın en tehlikeli mahallelerinde boş yere bir katil aramış, belki de kendinden çok güçlü adamları boş yere kışkırtmaya çalışmıştır.

Ta ki, kendini vahşice öldürtmeyi başarıncaya kadar. Peki, o zaman, hayatımızdaki en önemli şeylerin bir anda yok olup gittiğini görmenin acısından kaçımız kurtulacağız? Yalnızca bizim için çok önemli olan insanlardan değil, düşüncelerimiz ve düşlerimizden de söz ediyorum. Bir gün, bir hafta, birkaç yıl daha dayanabiliriz, ama eninde sonunda yitirmeye yazgılıyız. Bedenimiz sağ kalır ama ruhumuz er geç ölümcül darbeyi yer. En kusursuz cinayet budur; yaşama sevincimizi kimlerin öldürdüğünü, bunu hangi güdüyle yaptıklarını, suçluların nerede bulunacağını bilemeyiz.

O adsız sansız suçlular yaptıklarının farkında mıdır acaba? Kuşkuluyum, çünkü onlar da –mutsuz, kibirli, düşkün ve güçlü olanlar– kendi yarattıkları gerçekliğin kurbanıdırlar.

Athena’nın dünyasını anlamazlar, anlayabilecek yetileri yoktur. Evet, Athena’nın dünyası, en iyisi bunu böyle düşünmek. Ben gelip geçici biriydim o dünyada, orada bulunmak, bana tanınmış bir ayrıcalıktı; hani kendini olağanüstü güzellikte bir konakta bulursun, orada nefis yemekler yersin, ama bu öylesine bir şölendir, konak bir başkasınındır, yiyecekler bir başkası tarafından satın alınmıştır, en sonunda ışıklar söndürülecek, konağın sahipleri yatıp uyuyacak, uşaklar odalarına dönecekler; sen de kendini yeniden sokakta bulacak, bir taksi ya da otobüse atlayıp gündelik hayatının sıradanlığına geri döneceksindir, bunun farkındasındır; ben de böyle bir konumdaydım işte. Artık yavaş yavaş bunu böyle kabul ediyorum.

Artık yalnızca görebildiğimiz, dokunabildiğimiz ve açıklayabildiğimiz şeylerin bir anlam taşıdığı o dünyaya artık geri dönüyorum; belki de bir parçam geri dönüyor demek daha doğru. Aşırı hız yüzünden kesilen trafik cezalarının, banka veznelerinde tartışan, durmadan havaların ısınmasından ya da soğumasından yakınan insanların dünyasına, korku filmlerine, Formula I yarışlarına geri dönmek istiyorum. Ömrümün geri kalan günlerinde yaşamak zorunda kalacağım evren bu işte. Evlenip çoluk çocuk sahibi olacağım ve geçmiş, uzaklarda kalmış bir anı olacak; o zaman kendi kendime şunu soracağım: Nasıl bu kadar kör olabildim? Nasıl bu kadar saf olabildim?

Yine biliyorum ki, geceleri bir başka yanım, şimdi önümde duran sigara paketi ve cin kadehi kadar gerçek şeylerle bağlantı halinde boşlukta geziniyor olacak. Ruhum, Athena’nın ruhuyla dans edecek; uyurken onunla olacağım; kan ter içinde uyanarak mutfağa gidip bir bardak su içeceğim. Hayaletlerle savaşmak için gerçeklikle en küçük bir ilgisi olmayan silahlar kullanmak gerektiğini anlayacağım. İşte o zaman, ninemin öğüdüne uyarak rüyanın sonunu kesip atmak için başucumdaki konsola açık bir makas bırakacağım.

Ertesi gün, makasa belki de pişmanlıkla bakacağım; ama ya bu dünyada yaşamaya yeniden ayak uyduracağım ya da çıldırmayı göze alacağım.

Andrea McCain, otuz iki yaşında, tiyatro oyuncusu

“Kimse kimseyi yönlendiremez. Bütün ilişkilerde iki taraf da ne yaptığını bilir, sonradan taraflardan biri kullanıldığından yakınsa bile.”

Athena hep böyle derdi, ama kendisi hiçbir zaman öyle davranmadı, çünkü duygularımı biraz olsun göz önüne almadan kullandı ve yönlendirdi beni. Şu anda büyüden konuşuyor olmamız, bu suçlamayı daha da ciddi kılıyor; ne de olsa öğretmenimdi, kutsal sırları aktarmayı, aslında hepimizde var olan o bilinmeyen gücü uyandırmayı üstlenmişti. O yabancı denize atıldığımızda, bize yol gösterenlere körü körüne güveniriz; çünkü bizden daha fazla bildiklerine inanırız.

İnanırız da, bizden daha fazla bilmediklerine kalıbımı basarım. Ne Athena, ne Edda, ne de onlar aracılığıyla tanıdığım insanlar. Öğretirken öğrendiğini söylemişti bana; ilk başta inanmadım ama sonradan, belki de doğrudur, dedim kendi kendime. Bizi korunmasız bırakmak ve çekiciliğine teslim olmamızı sağlamak için başvurduğu yollardan biri olduğunu fark ettim.

Ruhsal bir serüvene atılmış olan insanlar düşünmez, yalnızca sonuç isterler. Kendilerini, adsız sansız yığınlardan güçlü ve üstün hissetmek isterler. Özel olmak isterler.

Athena, başkalarının duygularıyla tehlikeli bir biçimde oynuyordu. Anladığım kadarıyla, bir ara Lisieux’lü Azize Thérèse’e1 derin bir hayranlık duymuştu. Katolik inancıyla bir ilgim olduğu söylenemez ama duyduğum kadarıyla Thérèse’in Tanrı’yla mistik ve fiziksel bir birlik yaşadığına inanılıyordu. Athena bir keresinde, kendisinin de benzer bir kaderi paylaşmak istediğini söylemişti. Eh, bu durumda, bir manastıra kapanması, hayatını Tanrı’ya ibadete ya da yoksullara hizmete adaması gerekirdi. Böylesi, hem bu dünya için çok daha hayırlı olurdu, hem de insanları müzik ve ritüellerle kendilerinden geçirterek en iyi ve en kötü halleriyle yüz yüze getirmesinden çok daha az tehlikeli.

Gerçi ilk karşılaşmamızda pek bir şey söylemedim ama hayatımın anlamını aradığım sıralar buldum onu. Athena’nın böyle konularla pek ilgilenmediğini daha en başta anlamalıydım; o yaşamak, dans etmek, sevişmek, gezmek, herkesi çevresine toplayarak ne kadar akıllı, ne kadar hünerli olduğunu göstermek, komşularını kışkırtmak –tüm bunlara her zaman ruhani bir perdah çekmeye çalışsa da–, içimizde cismani olan ne varsa ortaya dökmek istiyordu.

Ne zaman buluşsak ister bir büyü töreni düzenleyelim ister yalnızca bir içki içelim, onun gücünün farkındaydım. Nerdeyse dokunabileceğim kadar somut bir güçtü bu. İlk başlarda, ondan büyüleniyor, onun gibi olmak istiyordum. Ama bir gün bir barda otururken cinsellikle ilgili “Üçüncü Ayin”den söz açtı. Hem de sevgilimin önünde. Gerekçe olarak da, bana bir şey öğrettiğini ileri sürdü. Ama bana sorarsanız, gerçek amacı sevdiğim adamı baştan çıkarmaktı.

Ve çıkardı da.

Gerçi bu dünyadan öte dünyaya göç etmiş insanlar hakkında kötü konuşmamalı, ne var ki Athena bana değil, kendi yararına kullandığı, insanlığın iyiliğine yönlendirmesi gerekirken kendi ruh aydınlanması için yararlandığı tüm güçlere hesap vermeli.

En kötüsü de, onun o karşı koyamadığı teşhirciliği olmasaydı, birlikte başladığımız her şey gerçekten yolunda gidebilirdi. Aklını başına toplasaydı, bize verilen görevi yerine getiriyor olacaktık şimdi. Ama kendini kontrol edemedi; gerçeği parmağında oynatabileceğini, karşısına çıkan tüm engelleri ayartıcı güçlerini kullanarak alt edebileceğini sandı.

Sonuç? Yalnız başıma kaldım. Gel gör ki, işi yarım bırakamam; zaman zaman kendimi çok güçsüz, çoğu zaman da çok kötü hissetsem de sonuna kadar sürdürmek zorundayım.

Hayatının böyle sona ermiş olması beni şaşırtmadı, çünkü Athena her zaman tehlikeyle oynaştı. Dışadönük kişilerin içedönük kişilerden daha mutsuz oldukları, bunu gidermek için de sürekli olarak ne kadar mutlu, hayatla ne kadar barışık olduklarını kendilerine kanıtlamaya çalıştıkları söylenir. Bu, en azından Athena için tamamen doğru.

Athena, herkesi mıknatıs gibi kendine çektiğinin farkındaydı; kendisini seven herkese acı çektirdi.

Ben dahil.

1. Asıl adı Marie-Françoise-Thérèse Martin olan Azize Thérèse (1873-1897), Karmelit tarikatına bağlı bir Fransız rahibeydi. Kendi yazılarından derlenen Histoire d’une âme’ın (Bir Ruhun Öyküsü) 1898’de yayımlanması, Thérèse’e ölümünden sonra ün kazandırdı. Lisieux’de gömüldüğü yer bir hac merkezi haline geldi ve adına aynı yerde bir bazilika inşa edildi. (Ç.N.)

Deidre O’Neill, otuz yedi yaşında, Doktor Edda, diye biliniyor

Bir gün tanımadığımız bir erkek telefon ederse pek az konuşmasına, pek bir şey dememesine, özel bir şey söylememesine karşın ender rastladığımız bir ilgi gösterirse, o gece onunla pekâlâ yatağa girebilir, hatta âşık olduğumuzu bile sanabiliriz. Biz kadınlar böyleyizdir, bir terslik yok bunda; kendini sevgiye kolayca açmak kadının doğasında vardır.

Beni, on dokuz yaşındayken Yüce Ana’yla ilk kez yüz yüze getiren de böyle bir sevgiydi. Athena, dans ederken ilk kez vecde geldiğinde aynı yaştaydı. Ama tek ortak yanımız da buydu: ergin olma yaşımız.

Öteki yönlerimiz birbirinden tamamıyla çok farklıydı; özellikle başkalarına davranışımız açısından apayrı, bambaşka insanlardık. Öğretmeni olarak derinlerdeki ruhunu arayışında ona yardımcı olmak için her zaman elimden geleni yaptım. Arkadaşı olarak da –gerçi arkadaşlık duygularımızın karşılıklı olduğundan o kadar emin değilim– dünyanın onun harekete geçirmek istediği türden dönüşümlere hiç de hazır olmadığı konusunda uyarmaya çalıştım onu. Alabildiğine özgür davranmasına ve yüreğinin isteklerinin ardından gitmesine izin vermeye razı oluncaya kadar kaç gece sabahlara kadar uyumadığımı hatırlıyorum.

Onun en büyük sorunu, yirmi birinci yüzyılda yaşayan bir yirmi ikinci yüzyıl kadını olması ve bu gerçeği hiç gizlememesiydi. Bir bedel ödedi mi? Kuşkusuz, ödedi. Ama coşkuyla taşan gerçek benliğini bastırmaya kalksaydı, çok daha büyük bir bedel ödeyecekti. Durmadan, “Başkaları ne der,” diye kaygılanan, sürekli olarak, “Şu işleri bir halledeyim, ondan sonra kendimi bütünüyle hayallerime adayacağım,” deyip duran, ama bir yandan da, “Koşullar bir türlü elvermiyor,” diye yakınan kırgın ve mutsuz biri olacaktı.

Herkes en yetkin öğretmeni arar ama öğrettikleri ne kadar yüce olursa olsun öğretmenler de bizim gibi insan. Birçokları bunu kolay kolay kabullenemiyor. Öğretmeni dersle; ritüeli vecdle; simgeyi aktaranı, simgenin kendisiyle karıştırmamalı. Gelenek, bizim yaşam güçleriyle karşılaşmamızla bağıntılıdır, karşılaşmamızı sağlayanlarla değil. Ama bizler zayıfız. Yüce Ana’dan bize yol göstericiler göndermesini bekleriz; o ise izlememiz gereken yolun işaretlerini gönderir yalnızca.

Özgürlüğün özlemini çekecekleri yerde, kendilerine bir çoban arayanlara acımak gerekir! Herkes üstün güçle karşılaşabilir ama üstün güç, sorumluluğu başkalarına bırakanlara uzak düşer. Bu dünyada geçirdiğimiz zaman kutsaldır, her ânı bir şölen gibi yaşamamız gerekir.

Bunun önemi tümden unutuldu. Artık dinsel bayramlar bile plaja, parka ya da kayak yapmaya gitmenin bir vesilesi oldu çıktı. Artık ritüeller yok. Sıradan işler, en küçük bir kutsallık edinemiyor. Yaptığımız yemeğe sevgimizi katmamız gerekirken yemek yaparken kaybettiğimiz zamana yanıyoruz. İş yaparken becerilerimizi zevk almak ve Yüce Ana’nın gücünü yaygınlaştırmak için kullanmamız gerekirken çalışmanın, Tanrı’nın bir laneti olduğunu düşünüyoruz.

Athena, insanların kendi güçlerini kabullenmeye henüz hazır olmadıklarını fark etmeksizin, hepimizin ruhundaki olağanüstü zengin dünyayı su yüzüne çıkardı.

Biz kadınlar, hayatımıza ve bilgi yoluna bir anlam ararken kendimizi hep dört klasik arketipten biriyle özdeşleriz.

Bakire’nin (elbette cinsel bakirelikten söz etmiyorum) arayışı, bütünüyle bağımsız oluşundan kaynaklanır ve öğrendiği her şey, karşısına dikilen güçlüklere tek başına karşı koyabilme yeteneğinin meyvesidir.

Şehit, kendini tanımanın yolunu acıyla, teslimiyetle, çileyle bulur.

Azize, yaşamanın gerçek nedenini koşulsuz sevgide ve karşılığında hiçbir şey istemeden verme yeteneğinde bulur.

Ve son olarak Cadı, varlığını eksiksiz ve sınırsız hazzın peşine düşerek doğrular.

Kadınlar genellikle bu geleneksel dişi arketiplerinden birini seçmek zorundadır; ama Athena bunların dördü birdendi.

Hiç kuşkusuz, onun davranışlarını, vecde gelen ya da cezbeye tutulan herkesin gerçeklikle olan bağlarını kopardığını ileri sürerek haklı göstermeye kalkabiliriz. Oysa bu doğru değildir. Cismani dünya ile ruhsal dünya aynı şeydir. Tanrısal olanı, her bir toz zerresinde görebiliriz; bu onu ıslak bir süngerle silmemize engel değildir. Tanrısal olan yok olmaz; temiz bir yüzeye dönüşür.

Athena daha dikkatli olmalıydı. Öğrencimin hayatını ve ölümünü düşünüyorum da, kendi davranışlarımı da değiştirmeliydim, diyorum kendi kendime.

Lella Zeyneb, altmış dört yaşında, nümerolog

Athena mı? Ne kadar ilginç bir ad! Bir bakalım... Maksimum sayısı dokuz. İyimser, arkadaş canlısı ve hoşsohbet, topluluk içinde hemen ilgi çeken biri. Anlayış, sevecenlik, cömertlik arayanlar ona yönelebilir ama tam da bu yüzden çok dikkatli olunmalı; çünkü herkesten böylesine ilgi görmek akıl çelebilir, sonunda kazançlı çıkacakken zararlı çıkılabilir. Ha, bir de dilini tutmayı öğrenmeli, gereğinden çok konuşmayı seviyor.

Minimum sayısının on bir olması, bence önderliği çok istediğini gösteriyor. Gizemsel konulara ilgi duyuyor ve böyle konular aracılığıyla çevresindekileri uyumlu kılmaya çalışıyor.

Gel gör ki bu, doğum günü, ayı ve yılının toplamının tek bir rakama indirgenmesi olan dokuz sayısıyla doğrudan çatışıyor. Her zaman kıskanılacak, üzülecek, içine kapanacak, düşünmeden, ani kararlar verecek. Aşırı hırs, hoşgörüsüzlük, gücünü kötüye kullanma, aşırılık gibi olumsuz titreşimlerden etkilenmemeye bakmalı.

Bu çatışmadan dolayı, insanlarla duygusal bağlar kurmayı gerektirmeyen, bilgisayar uzmanlığı ya da mühendislik gibi bir meslek seçmesini öneririm.

Ne! Öldü mü? Ah, çok yazık! Peki, ne yaptı ki?

Athena ne mi yaptı? Her şeyden biraz yaptı ama onun hayatını özetlemem gerekseydi şöyle derdim: Doğanın güçlerini anlayan bir rahibeydi. Ya da kaybedeceği ya da hayattan beklediği pek az şey olduğu için başkalarından daha büyük riskleri göze aldı ve sonunda egemen olduğunu sandığı güçlere dönüştü.

Süpermarket kasiyerliği, banka memureliği, emlakçılık yaptı ve bütün bu işlerde, içindeki rahibeyi her zaman açığa vurdu. Onunla sekiz yıl birlikte yaşadım; şimdi ona, belleğini ve kimliğini geri getirmeyi borçluyum.

Bütün bu açıklamaları alırken en büyük güçlüğü insanları gerçek adlarını kullanmam için ikna etmekte çektim. Bazıları böyle bir hikâyeye karıştırılmak istemediklerini söylediler bazıları duygu ve düşüncelerini gizlemeye çalıştılar. Gerçek amacımın bu olayla ilgili herkesin onu daha iyi anlamasına yardımcı olmak olduğunu ve adı belirsiz kişilerin açıklamalarına hiçbir okurun inanmayacağını söylemeye çalıştım.

En sonunda bana katıldılar, çünkü hepsi de her ne kadar önemsiz de olsa her olayın tek ve eksiksiz açıklamasını bildiklerine inanıyorlardı. Anlattıklarını kayda alırken hiçbir şeyin kesin olmadığını, her birinin nasıl algıladığına bağlı olduğunu gördüm. Kim olduğumuzu anlamanın en iyi yolu, çoğu zaman başkalarının bizi nasıl gördüğünü öğrenmektir.

Bu, başkalarının bizden yapmamızı beklediklerini yapmamız gerektiği anlamına gelmez; ama kendimizi daha iyi anlamamıza yardımcı olur. Athena’ya, onun öyküsünü geri getirmeyi, onun efsanesini yazmayı borçluydum.

Samira R. Halil, elli yedi yaşında, Ev kadını, Athena’nın annesi

Rica ederim, ona Athena demeyin. Onun gerçek adı Şirin’dir. Kocamın da benim de çok sevdiğimiz, çok istediğimiz, keşke biz dünyaya getirmiş olsaydık, dediğimiz kızımız Şirin Halil.

Oysa hayat karşımıza bambaşka şeyler çıkaracaktı; kaderin bize çok cömert davrandığı zamanlarda, her zaman hayallerimizi yıkabilecek bir engel çıkar.

Beyrut’ta oturuyorduk; o günlerde herkesin gözünde Ortadoğu’nun en güzel şehriydi Beyrut. Kocam başarılı bir sanayiciydi, sevişerek evlenmiştik, her yıl Avrupa’ya gidiyorduk, dostlarımız vardı, bütün önemli toplantılara davet edilirdik, bir keresinde Amerika Birleşik Devletleri başkanı evime gelmişti. Düşünün! Üç unutulmaz gün! Amerikan Gizli Servisi iki gün boyunca evimizin her köşesini aradı (aslında bir aydan fazla bir zamandır bölgedeydiler, stratejik mevzileri tutmuş, apartmanlarda daireler kiralamış, kılık değiştirerek dilenci ya da genç âşıklar gibi ortalıkta dolaşmışlardı). Hepsi bir gün, daha doğrusu parti verdiğimiz iki saat için. Dostlarımızın bakışlarındaki kıskançlığı ve dünyanın en güçlü adamıyla fotoğraf çektirirken duyduğumuz heyecanı hiç unutmayacağım.

Her şeyimiz vardı, en çok istediğimiz tek şey dışında: bir çocuk. O yüzden, hiçbir şeyimiz yoktu da denebilir.

Her şeyi denedik: Adaklar adadık, mucizelerin gerçekleştiği söylenen yerlere gittik, gitmediğimiz doktor, gitmediğimiz büyücü kalmadı, bir sürü hap yuttuk, şifalı sular, okunmuş iksirler içtik. İki kere yapay döllenmeyi denedim ama ikisinde de bebeği kaybettim. İkincisinde sağ yumurtalığımı da kaybedince bir daha hiçbir doktor böyle bir riske girmeyi göze alamadı.

Bunun üzerine, çaresizliğimizden haberdar olan dostlarımızdan biri, tek çözümün evlat edinmek olduğunu söyledi. Romanya’da tanıdıkları varmış, işlemler uzun sürmezmiş.

Bir ay kadar sonra uçağa atlayıp Romanya’ya gittik. Dostumuzun, o sıralar ülkeyi yöneten diktatörle –şimdi adı aklıma gelmiyor– [Editörün notu: Nikolay Çavuşesku] önemli iş ilişkileri olduğu için hiçbir bürokratik engele takılmadan, doğruca Transilvanya’nın Sibiu şehrindeki bir evlat edinme merkezine gittik. Orada bize kahveler, sigaralar, madensuları ikram ettiler; ardından belgeler geldi, imzalar atıldı, mühürler basıldı. Artık bizim tek yapmamız gereken, bir çocuk seçmekti.

Bizi çocukların kaldığı çok soğuk bir binaya götürdüler. İçerisi o kadar soğuktu ki, zavallı çocukları böyle bir yerde nasıl barındırırlar, diye düşünmekten alamadım kendimi. İlk ağızda, çocukların hepsini evlat edinip Lübnan’a götüreyim, dedim; orada hem güneş hem de özgürlük vardı. Ama bu çılgınca bir düşünceydi tabii. Portatif karyolalar arasında dolaştık durduk, ortalık çocuk ağlamalarından geçilmiyordu, vermek üzere olduğumuz kararın büyüklüğü bizi ürkütüyordu.

Kocam da, ben de, bir saatten fazla bir zaman hiç konuşmadık. Dışarı çıktık, birer kahve ve sigara içtikten sonra yeniden içeri girdik. Sonra birkaç kez daha. Bir süre sonra, evlat edinme merkezinin başındaki kadının gittikçe sabırsızlandığını fark ettim, bir an önce karar vermemizi istiyordu. O anda, garip bir annelik içgüdüsüyle –aslında başka bir kadının rahminde dünyaya gelmiş olan, ama bu enkarnasyonda benim olması gereken bir çocuk bulmuşum gibi– bebeklerden birini işaret ettim.

Kadın bir kere daha düşünmemizi salık verdi. Oysa bir an önce karar vermemiz için ne kadar sabırsızlanmıştı! Ama kararım karardı.

Yine de –Romanya hükümetinde yakınlarımız olduğunu düşündüğü için beni kırmamaya çalışarak– kocamın duymayacağı bir biçimde kulağıma fısıldadı: “Bu sizin işinize yaramaz. Bir Çingene kızı o.”

Kültürün genlerle aktarılan bir şey olmadığını anlattım ona. Bebek daha üç aylık bile değildi; bizim kızımız olacak, bizim âdetlerimize göre yetişecekti. Bizim kiliselerimize gidecek, bizim plajlarımızdan denize girecek, Fransızca kitaplar okuyacak, Beyrut’taki Amerikan Okulu’nda öğrenim görecekti. Kaldı ki, Çingene kültürü hakkında hiçbir şey bilmiyordum; hâlâ da bilmem. Yalnızca oradan oraya dolaştıklarını, pek yıkanmadıklarını, güvenilmez insanlar olduklarını, küpe taktıklarını bilirim. Bir de, çocukları kaçırdıkları, arabalarına atıp götürdükleri söylenir; ama bu durumda tam tersi oluyordu, arkalarında benim için bir çocuk bırakmışlardı.

Kadın beni bir kere daha vazgeçirmeye çalıştıysa da dinlemedim belgeleri önce ben imzaladım, sonra da kocama imzalattım. Uçakla Beyrut’a dönerken dünyaya bambaşka bir gözle bakıyordum. Çaresizlikten ne yapacağımı bilemezken Tanrı yaşamam, çalışmam, mücadele etmem için bir neden vermişti bana. Artık bütün çabalarımızı haklı çıkaracak bir çocuğumuz vardı.

Şirin, akıllı uslu, güzel bir ortamda yetişti. Sanırım bütün anne babalar aynı şeyi söyler, ama gerçekten olağanüstü bir çocuktu. Beş yaşına geldiğinde, bir gün öğleden sonra, erkek kardeşlerimden biri, bir şey söyledi: Şirin, bir gün yurtdışında çalışmak isteyecek olursa adı kökenini ele verecekti; mesela, hiçbir şeyi açığa vurmayan Athena gibi bir ad verilebilirdi. Tabii, artık Athena adının yalnızca Yunanistan’ın başkentini çağrıştırmakla kalmadığını, aynı zamanda Yunan mitolojisinde bilgelik, akıl ve savaş tanrıçasının adı olduğunu biliyorum.

Anladığım kadarıyla, erkek kardeşim bir Arap adının ileride doğurabileceği sorunların da farkındaydı. Çünkü tüm ailemiz gibi o da politikanın çok içindeydi ve yeğenini kendisinin, bir tek kendisinin ufukta görebildiği kara bulutlardan korumak istiyordu. En şaşırtıcısı da, Şirin’in Athena sözcüğünün sesinden çok hoşlanması oldu. Daha o günden başlayarak Athena adını sahiplendi ve onu bundan kimse vazgeçiremedi. Baktık ki çok hoşuna gidiyor, nüfus cüzdanına takma adını da geçirttik. Hevestir geçer, diyorduk.

Bir ad, bir insanın hayatını etkileyebilir mi? Zamanla ad üzerine yapıştı kaldı.

Daha ilk başlarda, çok güçlü bir dinî eğilimi olduğunu keşfettik; bütün vaktini kilisede geçiriyor, İncilleri ezbere biliyordu; bu hem çok iyi hem de çok kötüydü. Gittikçe daha çok din temelinde bölünen bu dünyada, kızımın başının belaya girmesinden korkuyordum. İşte o günlerde, Şirin, sanki dünyada bundan daha doğal bir şey yokmuş gibi, görünmez arkadaşları olduğundan söz etmeye başladı; ailece gittiğimiz kilisede melekler ve azizlerin hayallerini görüyordu. Bütün çocuklar hayal görür ama bir yaştan sonra unuturlar. Ayrıca, oyuncak bebekler ve kaplanlar gibi cansız nesnelere canlıymış gibi davranırlar. Ne var ki, bir gün onu okuldan aldığımda, “Meryem Anamıza benzeyen, beyazlar giymiş bir kadın,” gördüğünü söyleyince gerçekten çok ileri gittiğini fark ettim.

Meleklere tabii ki ben de inanırım. Meleklerin küçük çocuklarla konuştuğuna bile inanırım, ama bir çocuk büyüklerin hayallerini görüyorsa iş değişir. Beyazlı bir kadın gördüklerini ileri süren birtakım çobanlar ve köylülerle ilgili pek çok yazı okumuşumdur; herkes bunların üstüne üşüştüğü, onlardan mucizeler beklediği için sonunda hayatları allak bullak olmuştur. Daha sonra işin içine rahipler girmiş, köyleri hac merkezi olup çıkmış, zavallıcıkların hayatı bir manastır köşesinde son bulmuştur. O yüzden, kızımın anlattıkları beni çok kaygılandırmıştı. Şirin, daha çok makyajla, tırnaklarına oje sürmekle ilgilenecek, televizyondaki sudan dizileri ve çocuk programlarını izleyecek bir yaştaydı. Kızımda bir terslik olduğunu düşünerek bir uzmana danıştım.

“Merak etmeyin,” dedi.

Çocuk psikolojisi dalında uzmanlaşmış bu çocuk doktoruna –ve bu daldaki öteki doktorların çoğuna– göre, görünmez arkadaşlar, bir çocuğun rüyalarının bir izdüşümüydü, çocuğun isteklerini keşfetmesine ve duygularını dile getirmesine yardımcı olmanın güvenli bir yoluydu.

“Tamam da, ya beyazlı kadın hayali?”

Doktor, belki de Şirin’in dünyayı bizim gibi göremediğini ya da açıklayamadığını söyledi. Ona kendisini evlat edindiğimizi söylemenin ortamını yavaş yavaş hazırlamaya başlamamızı önerdi. Çocuk doktoruna bakılırsa gerçeği Şirin’in kendisinin öğrenmesi çok daha kötü olacaktı. O zaman herkesten kuşkulanmaya başlayacak ve ne yapacağını kestirmek çok zorlaşacaktı.

O günden sonra Şirin’le konuşma tarzımızı değiştirdik. Çocuklar yaşadıklarının ne kadarını hatırlarlar, bilmiyorum; ama ona kendisini ne kadar sevdiğimizi ve hayalî bir dünyaya sığınması için bir neden olmadığını göstermeye çalışmaya başladık. Gözle görülür evreninin hiç de kötü bir yer olmadığını, annesiyle babasının onu her türlü tehlikeye karşı koruyacağını, güneşli ve kalabalık plajlarıyla Beyrut’un çok güzel bir şehir olduğunu anlamalıydı. “Beyazlı kadın”dan hiç söz etmeden, kızımla daha çok vakit geçirir oldum; okuldaki arkadaşlarını evimize çağırıyor, onu sevgiyle sarmalamak için en küçük bir fırsatı bile kaçırmıyordum.

Doğru yoldaydık. Kocam sık sık seyahate çıkıyor, Şirin de onu özlüyordu. Kocam, Şirin’e olan sevgisinden, hayatını biraz değiştirmeye karar verdi. Şirin’in kendi kendine konuşmalarının yerini ana, baba ve kızın paylaştığı oyunlar almaya başladı.

Her şey yolunda gidiyordu. Sonra, bir gece, Şirin ağlayarak odamıza geldi; çok korktuğunu, cehennemin yakında olduğunu söylüyordu.

Evde yalnızdım. Şirin’in, kocam yine seyahate çıkmak zorunda kaldığı için üzüntüye kapılmış olabileceğini düşündüm. Ama cehennem de neyin nesiydi? Okulda ya da kilisede çocuklara neler öğretiyorlardı? Ertesi gün okula gidip öğretmeniyle konuşmaya karar verdim.

Ne var ki Şirin’in ağlaması kesilmemişti. Elinden tutup pencerenin önüne götürdüm, dolunayın aydınlattığı Akdeniz sahilini gösterdim. Şeytan falan olmadığını, gökteki yıldızlardan, apartmanımızın önündeki caddede gidip gelen insanlardan başka hiçbir şey olmadığını anlattım. Kaygılanmamasını, korkması için bir neden olmadığını söyledimse de, ağlaması ve titremesi kesilmedi. Yatıştırmak için yarım saat kadar uğraştıktan sonra, bu kez ben kaygılanmaya başladım. Ağlamaması için yalvarıyordum; artık çocuk değildi, koca kız olmuştu. Belki de ilk kez âdet görüyor olabileceği geldi aklıma; çekinerek kan gelip gelmediğini sordum.

“Hem de çok.”

Biraz pamuk aldım ve “yara”sına bakabilmem için uzanmasını istedim. Hiç önemli değildi. Ertesi gün anlatacaktım. Ama çok geçmeden henüz âdet görmediğini fark ettim. Bir süre daha ağladıktan sonra, bitkin düşmüş olmalı ki uykuya daldı.

Ve ertesi sabah, kan geldi.

Dört kişi öldürülmüştü. Benim için, halkımın alışık olduğu, bitmek bilmeyen kabile kavgalarından biriydi bu. Şirin için ise hiçbir anlam taşımıyordu, zaten gördüğü kâbusun sözünü bile etmemişti.

Bu arada, o günden sonra cehennem gittikçe yakınlaştı ve bir daha da uzaklaşmadı. Aynı gün, cinayetlerin intikamı olarak, bir otobüsteki yirmi altı Filistinli öldürüldü. Yirmi dört saat sonra, dört bir yandan gelen kurşunlar yüzünden sokakta yürümek olanaksız duruma geldi. Okullar kapatıldı. Öğretmenlerinden biri Şirin’i telaş içinde eve bıraktı ve durum gitgide kötüledi. Kocam iş gezisini yarıda kesip eve döndü; sabahtan akşama kadar telefonda hükümetteki dostlarıyla konuşuyor, ama hiç kimse doğru dürüst bir şey söylemiyordu. Şirin dışarıdan gelen silah seslerini de, kocamın evdeki bağırtılarını da duyuyor, ama ne tuhaftır ki hiçbir şey söylemiyordu. Ona bütün bunların uzun sürmeyeceğini, yakında yeniden plaja gidebileceğimizi anlatmaya çalışıyordum, ama o ya başını çevirip başka tarafa bakıyor ya da okuyacak bir kitap, dinleyecek bir plak istiyordu. Cehennem ağır ağır köklerini salarken, Şirin kitap okuyor, müzik dinliyordu.

İzin verirseniz, bu konuyu fazla uzatmamayı tercih ederim. Aldığımız tehditleri, kimin haklı, kimin suçlu, kimin masum olduğunu düşünmek istemiyorum. Şu kadarını söyleyeyim: Caddede karşıdan karşıya geçmek istediğinizde, bir tekne bulup Kıbrıs adasına gitmek, oradan bir başka tekneye atlayıp caddenin karşı tarafında karaya çıkmak zorundaydınız.

Nerdeyse bir yıl boyunca, hep durumun düzeleceğini umarak, bunun geçici bir durum olduğunu, hükümetin eninde sonunda denetimi ele geçireceğini düşünerek evden dışarı çıkmadık. Bir sabah, Şirin, küçük portatif pikabında müzik dinlerken dans etmeye ve “Bu iş çok, ama çok uzun sürecek,” gibisinden bir şeyler söylemeye başladı.

Onu susturmaya kalktığımda, kocam kolumdan yakaladı. Şirin’in söylediklerini işittiğini, üstelik çok ciddiye aldığını fark ettim. Nedenini hiçbir zaman anlamadım ve o günden sonra da bir daha hiç sözünü etmedik. Konuşulması yasak bir konu olarak kaldı.

Ertesi gün kocam umulmadık bazı girişimlerde bulunmaya başladı ve iki hafta sonra da kendimizi Londra’ya giden bir gemide bulduk. Sonradan, rakamlar çok güvenilir olmasa da, o içsavaş yıllarında yaklaşık 45 000 kişinin öldüğünü, 180 000 kişinin yaralandığını, binlerce kişinin de evsiz barksız kaldığını öğrenecektim. Savaş türlü nedenlerle sürdü, ülke yabancı birlikler tarafından işgal edildi ve cehennem bugün de sürüyor.

Şirin, “Bu iş çok, ama çok uzun sürecek,” demişti. Ne yazık ki haklıydı.

Lukás Jessen-Petersen, otuz iki yaşında, mühendis, Athena’nın eski kocası

Athena’yla tanıştığımda, evlat edinildiğini biliyordu. On dokuz yaşındaydı ve Athena’yı İngiliz sandığı için (Athena beyaz tenli, düz saçlıydı, gözleri bazen yeşile, bazen griye çalardı) Ortadoğu’yla ilgili aşağılayıcı sözler söylemek gafletinde bulunmuş bir öğrenciyle üniversitenin kafeteryasında kapışmak üzereydi.

Sömestrin ilk günü olduğu için birbirlerini tanımıyorlardı. Ama Athena yerinden fırladı, öteki kızın yakasına yapıştı ve, “Irkçı!” diye bağırmaya başladı.

Kızın gözlerinin dehşetle yuvalarından fırladığını gördüm. Az sonra olacakları görmek için can atan öteki öğrenciler ise heyecanla izliyorlardı. Ben onlardan bir sınıf büyük olduğum için, böyle bir kavganın nereye varacağını kestirebiliyordum. İkisi de kendilerini dekan yardımcısının karşısında bulacak, disiplin kuruluna verilecek, sonunda büyük olasılıkla üniversiteden atılacaklardı. Belki de ırkçılıktan dolayı polis soruşturması açılacaktı, vesaire, vesaire. Sizin anlayacağınız, bu kavgadan ikisi de zararlı çıkacaktı.

“Kes sesini!” diye bağırdım ama ne dediğimin tam olarak farkında değildim.

Kızların ikisini de tanımıyordum. Gerçi bu dünyayı kurtarmak bana kalmamıştı, dünyanın en dürüst insanı olduğum da söylenemezdi, kaldı ki ara sıra kavga etmek gençlere iyi geliyordu ama yine de kendimi tutamadım işte.

Genç ve güzel kadına, bir kere daha, “Dur!” diye bağırdım. Güzellikte kendisinden hiç aşağı kalmayan öteki kızın gırtlağına sarılmıştı. İlkin, dönüp öfkeyle bana baktı. Sonra birden bir değişiklik oldu. Arkadaşının boğazını bırakmamıştı ama gülümsedi.

“Sanırım ‘Lütfen’ demeyi unuttun,” dedi.

Kafeteryada bir kahkaha koptu.

“Dur,” dedim yeniden. “Lütfen.”

Kızı bırakıp yanıma geldi. Herkes bize bakıyordu.

“Çok kibarsın. Sigaran var mı?”

Sigara paketini uzattım; dışarı çıkıp birer sigara yaktık. Öfkeden kudurmak üzereyken birden şaşırtıcı bir kayıtsızlığa bürünmüştü. Gülüyor, havadan sudan konuşuyor, sevdiğim pop topluluklarını soruyordu. Bana hayatım boyunca işimi yapmam öğretilmişti; ama ders zilinin çaldığını duyduğum halde, uymam gereken bu kuralı çiğneyiverdim. Orada dikilmiş, onunla sohbete dalmıştım; üniversiteyi de, kavgayı da, kafeteryayı da unutmuştum, sanki rüzgâr, soğuk ya da güneş de yoktu artık. En sıkıcı ve sıradan şeyleri söylerken bile beni ömrümün sonuna kadar etkileyeceği belli olan, bu gri gözlü genç kadın vardı bir tek.

İki saat sonra, birlikte öğle yemeği yiyorduk. Yedi saat sonra, bir barda, sınırlı bütçelerimiz elverdiğince yiyip içiyorduk. Sohbetimiz gittikçe koyulaştı ve kısa bir zaman sonra hayatıyla ilgili hemen her şeyi öğrenmiş bulunuyordum. Athena, benim sormama kalmadan, çocukluğu ve ilkgençliğiyle ilgili her şeyi bütün ayrıntılarıyla anlatıyordu. Gerçi sonradan herkese karşı böyle olduğunu fark edecektim, ama o gün kendimi dünyanın en önemli adamı gibi hissettim.

Lübnan’da patlak veren içsavaştan kaçıp Londra’ya gelmişti. Marunî Hıristiyan (Editörün notu: Marunî Hıristiyanlar, Katolik Kilisesi’ne bağlı bir cemaattir, ama Vatikan’ın otoritesini tanımalarına karşın rahiplerin evlenmemeleri zorunlu değildir ve hem Ortadoğu hem de Ortodoks ayin usullerini uygularlar) olan babası, Lübnan hükümeti için çalıştığından ölüm tehditleri almaya başlamış, ama yine de ülkeden ayrılıp sürgüne gidip gitmeme konusunda kararsız kalmıştı. İşte o sıralar, bir telefon konuşmasına kulak misafiri olan Athena, büyüme vaktinin geldiği sonucuna varmış, bir evlat olarak sorumluluklarını yerine getirmeye ve sevdiklerini korumaya karar vermişti.

Evin içinde bir süre dans ettikten sonra vecde gelmiş gibi yapmış (bütün bunları, okulda azizlerin hayatını okurlarken öğrenmişti) ve çeşitli sözler söylemeye başlamıştı. Bir çocuğun, bu söylediklerini yaparak annesiyle babasının kararını nasıl değiştirtebildiğini anlamış değilim; ama Athena’ya bakılırsa aynen böyle olmuştu. Babasının boş inançlara saplantılı bir insan olduğunu söylüyor ve annesi ile babasının hayatını kendisinin kurtardığına gerçekten inanıyordu.

Buraya mülteci olarak gelmiş ama aç kalmamışlar. Lübnanlılar dünyanın dört bir yanına dağılmış olduklarından, babası çok geçmeden işini yeniden düzene koymanın bir yolunu bulmuş ve hayat eskisi gibi devam etmiş. Athena iyi okullarda okumuş, dans dersleri almış –dans onun tutkusuymuş– ve liseyi bitirdikten sonra da mühendislik okumaya karar vermiş.

Londra’ya yerleştikten sonra, bir gün annesiyle babası onu kentin en pahalı lokantalarından birine yemeğe götürmüş ve sözlerine çok dikkat ederek kendisini bebekken evlat edindiklerini açıklamışlar. Athena, çok şaşırmış görünerek ikisini de kucaklamış ve ilişkilerini hiçbir şeyin değiştirmeyeceğini söylemiş.

Oysa bir aile dostları bir öfke ânında ona, “Nankör piç kurusu!” diye bağırmış ve “annesi ile babasının ‘gerçek’ kızları” olmadığı için terbiyesizin teki olduğunu söylemiş meğerse. Athena da adamın kafasına bir küllük fırlatarak yüzünü yaralamış; iki gün boyunca ağlamış ama kendisinin bir evlatlık olduğu düşüncesini de çabucak benimsemiş. Kötü yürekli aile dostları ise, yüzündeki yarayı merak edenlere, sokakta soyguncuların saldırısına uğradığını söylemekle yetinmiş.

Athena’ya ertesi gün benimle çıkıp çıkmayacağını sordum. Bana bakire olduğunu, her pazar kiliseye gittiğini, aşk romanlarına hiç ilgi duymadığını söyledi; daha çok Ortadoğu’daki durumla ilgileniyor, Ortadoğu üstüne yazılmış ne bulursa okuyordu.

Sözün kısası, meşguldü. Çok meşguldü.

“Birçokları bir kadının tek hayalinin evlenmek ve çoluk çocuğa karışmak olduğunu sanır. Sana anlattıklarıma bakarak belki de hayatta çok acı çektiğimi düşünüyorsundur ama öyle değil. Kaldı ki ben oradaydım. Beni bütün o yıkımlara karşı ‘korumak’ isteyen bir sürü erkek tanıdım. Unuttukları bir şey vardı: Eski Yunan’dan bu yana, savaşlara katılan insanlar ya çarpışarak ölmüşler ya da belki yaralarına karşın, belki yaraları sayesinde güçlenerek geri dönmüşlerdir. Böylesi daha iyi. Doğdum doğalı bir savaş alanında yaşadım ve hâlâ hayattayım, kimsenin beni korumasına ihtiyacım yok.”

Sustu.

“Görüyor musun, ne kadar kültürlüyüm?”

“Evet, çook! Ama kendinden zayıf birine saldırırken, korunmaya ihtiyacın varmış gibi görünüyorsun. O anda üniversite hayatını bitirebilirdin.”

“Haklısın. Tamam, davetini kabul ediyorum.”

O günden sonra düzenli olarak görüşmeye başladık. Ona yakınlaştıkça kendi ışığımı daha çok keşfediyordum, çünkü her zaman elimden gelenin en iyisini yapmaya özendiriyordu beni. Büyü ya da Batınilik üstüne hiç kitap okumamıştı. Bunların şeytan işi olduğunu, kurtuluşun ancak Hz. İsa’nın yolundan yürümekle mümkün olabileceğini söyleyerek kestirip atıyordu. Ama Kilise’nin öğretilerine pek uygun düşmeyen şeyler söylediği de oluyordu doğrusu.

“İsa çevresine dilencileri, fahişeleri, vergi toplayıcıları ve balıkçıları toplamıştı. Bana kalırsa böylece kutsal kıvılcımın her ruhta var olduğunu ve hiç sönmediğini göstermek istiyordu. Bazen öylece otururken ya da çok heyecanlandığımda tüm Evren’le birlikte titreştiğimi hissederim. Ve o zaman, bilmediğim şeyleri bilirim, sanki Tanrı bana yol gösterir. Öyle anlar olur ki, bana her şeyin açıklandığını hissederim.”

Sonra da kendi kendini düzeltirdi:

“Ama bu doğru değil tabii.”

Athena her zaman iki dünya arasında yaşardı: doğru olduğunu hissettiği şeyler ve inancının ona öğrettiği şeyler.

Denklemler, hesaplar, yapı incelemeleriyle geçen bir sömestrin ardından, bir gün, üniversiteden ayrılmaya karar verdiğini açıkladı.

“Ama bu konuda bugüne kadar bana hiçbir şey söylemedin!” dedim.

“Bu konuyu kendime bile açmaktan korkuyordum, ama bu sabah kuaförümle konuştum. Sosyoloji okuyan kızının üniversiteyi bitirebilmesi için kaç yıldır sabahtan akşama kadar çalışmış durmuş. Kızı en sonunda mezun olmuş ve aylarca iş aradıktan sonra bir çimento fabrikasında sekreterlik yapmaya başlamış. Kuaförüm, bütün bunları anlattıktan sonra, büyük bir gururla, ‘Bugüne bugün kızım diploma sahibi,’ demesin mi! Annem ile babamın birçok dostu ve onların çocuklarının çoğu da diploma sahibi. Ne var ki, bu istedikleri işi yapmayı başardıkları anlamına gelmiyor. İlgisi yok. Üniversiteye gitmişler, çünkü üniversitelerin çok önemli sayıldığı bir zamanda birisi onlara bu dünyada yükselebilmek için diploma sahibi olmak gerektiğini söylemiş. Ve bu yüzden de dünya bazı olağanüstü bahçıvanlar, fırıncılar, antikacılar, heykeltıraşlar ve yazarlardan yoksun kalmış.”

Böylesine kökten bir adım atmadan önce biraz daha düşünmesini istedim; ama o bana Robert Frost’tan şu dizeleri okudu:

Ormanda iki yol belirdi önümde, ve ben

Daha az yürünmüş olanı seçtim,

Bütün fark buradaydı işte.

Ertesi gün derse gelmedi. Bir sonraki buluşmamızda ne yapmayı düşündüğünü sordum.

“Evlenip çocuk yapacağım.”

Bu bir ültimatom değildi. Ben yirmi yaşındaydım, o da on dokuz; böyle bir işe kalkışmak için çok erken olduğunu düşünüyordum.

Ama Athena çok ciddiydi. Ya aklımı başımdan alan biricik şeyi –o kadına olan aşkımı– kaybedecektim ya da özgürlüğümü ve geleceğin bana sunduğu tüm seçenekleri.

Doğrusunu isterseniz, karar vermek kolay oldu.

Peder Giancarlo Fontana, yetmiş iki yaşında

Evlenmek için kiliseye geldiklerinde çok şaşırdım; ikisi de çok gençti. Lukás Jessen-Petersen’i hiç tanımıyordum, ama aynı gün ailesinin –Danimarkalı aristokrat bir aileymiş– evliliğe kesinlikle karşı olduğunu öğrendim. Yalnızca evliliğe değil, Kilise’ye de karşıymışlar.

Babasına göre –ki açıkça yanıtlanamayacak bazı bilimsel görüşlerden yola çıkıyormuş– bütün bir dinimizin dayandığı Kutsal Kitap aslında yazarlarının gerçek adları da, kim oldukları da bilinmeyen altmış altı ayrı elyazmasının bir kolajıymış. İlk kitabın yazılışı ile ikincisinin yazılışı arasında nerdeyse bin yıl olduğunu, bunun da Kristof Kolomb’un Amerika’yı keşfinden bugüne kadar geçen zamandan çok daha uzun olduğunu söylüyormuş. Üstelik gezegenimizdeki hiçbir canlı varlığın –maymunlardan papağanlara kadar– nasıl davranılacağını öğrenmek için On Emir’e ihtiyacı yokmuş. Dünyanın varlığını uyum içinde sürdürmesi için tek gereken, her varlığın doğa yasalarına uymasıymış.

Kutsal Kitap’ı tabii ki ben de okudum, tarihini de biraz bilirim. Ama Kutsal Kitap’ı yazan insanlar Yüce Tanrı’nın birer aracıydılar; üstelik İsa Efendimiz, On Emir’ den çok daha güçlü bir bağ yaratmıştı ve bu bağın adı sevgiydi. Kuşlar ve maymunlar, hatta Tanrı’nın bütün yaratıkları içgüdüleriyle hareket eder ve yalnızca programlandıkları şeyleri yaparlar. Oysa âdemoğlu çok daha karmaşıktır; sevgiyi ve onun tuzaklarını biliriz.

Hay Allah, görüyor musun evladım, sana Athena ve Lukás’la nasıl tanıştığımı anlatacağıma vaaz vermeye kalkışıyorum. O delikanlıyla konuşurken –konuşurken diyorum, çünkü aynı inancı paylaşmıyoruz, o yüzden de günah çıkarma hücresinin gizliliği söz konusu değil burada– ailesinin Kilise’ye karşı olmakla kalmadığını, bir yabancı olduğu için Athena’yı da pek istemediklerini öğrendim. Kutsal Kitap’tan bir sözü aktarmak isterim; bir inanç açıklaması değil, bir sağduyu çağrısı:

Edomlulardan iğrenmeyeceksiniz. Onlar kardeşinizdir. Mısırlılardan da iğrenmeyeceksiniz. Çünkü onların ülkesinde yabancı olarak yaşadınız.2

Kusuruma bakma, yine Kutsal Kitap’tan sözler aktarıyorum; ama söz veriyorum, bundan sonra kendimi tutmaya çalışacağım. Delikanlıyla konuştuktan sonra iki saat kadar da Şirin’le görüştüm. Aslında belki de Athena demek gerekir, çünkü kendisine Athena denmesini istiyordu.

Athena, hep kafamı karıştırmıştır. Kiliseye gelmeye başladığından beri tek bir amacı olduğunu düşünmüşümdür: bir azize olmak. Gerçi bundan nişanlısının haberi yoktu ama Beyrut’ta içsavaşın patlak vermesinden kısa bir süre önce, Lisieux’lü Azize Thérèse’inkine çok benzer bir şey yaşadığını, sokakları kan revan içinde gördüğünü anlatmıştı bana. Bunu, çocukluğunda ya da ilkgençliğinde yaşadığı bir ruhsal sarsıntıya bağlamak da mümkün; ama aslında bütün yaratıcı insanlar, “cezbeye tutuldu” dediğimiz böyle durumları arada bir yaşarlar. Birden, saniyeden de kısa bir an için, tüm hayatımızın doğrulandığını, günahlarımızın bağışlandığını ve sevginin hâlâ bizi sonsuza kadar dönüştürebilecek en büyük güç olduğunu hissederiz.

Ama aynı zamanda korkuya da kapılırız. İster insan olsun, ister Tanrı, sevgiye tümüyle teslim olmak, kendi rahatımız ve karar verme yeteneğimiz de dahil, her şeyden vazgeçmek demektir. Sözcüğün en derin anlamında sevmek demektir bu. İşin aslına bakarsan, bizler Tanrı’ nın seçtiği biçimde kurtarılmak istemeyiz; attığımız her adımı denetim altında tutmak, her kararımızı bilinçli olarak vermek, neye bağlılık duyacağımızı seçebilmek isteriz.

Sevgide böyle olmaz; sevgi gelir, yerleşir ve her şeyi yönetmeye başlar. Ancak çok güçlü kişilikler kapılıp gitmeye açıktır; Athena da güçlü bir kişilikti. O kadar güçlüydü ki, saatler boyunca derin düşüncelere dalabilirdi. Müzik konusunda özel bir yeteneği vardı; çok iyi dans ettiğini de söylüyorlar, ama kilise dans için uygun bir yer olmadığından, her sabah gitarını alıp gelir, derse gitmeden önce Meryem Anamıza bir süre şarkı söylerdi.

Onu ilk dinleyişimi hâlâ hatırlarım. Bir kış sabahı erkenden kalkıp kiliseye gelebilen birkaç üyemizle sabah ayinini yeni tamamlamıştım ki, bağış kutusuna bırakılan paraları almayı unuttuğumu fark ettim. İçeri gittiğimde, her şeyi bambaşka görmemi sağlayan bir müzik duydum; sanki her şeye bir meleğin eli değmişti. Yirmilerinde görünen genç bir kadın, bir köşeye oturmuş, gözlerini Meryem Anamızın heykelinden ayırmaksızın, cezbeye tutulmuşçasına gitarını çalıyor, ilahiler söylüyordu.

Bağış kutusunun başına gittiğimde beni fark edip duraksadı ama başımla devam etmesini işaret ettim. Sonra da sıralardan birine oturdum, gözlerimi kapadım ve dinlemeye başladım.

Sanki o anda, cennet gökyüzünden yeryüzüne indi; içim içime sığmadı, sanki “cezbeye tutulmuştum”. Genç kadın, yüreğimde olup biteni anlamış gibi, müzik ile sessizliği harmanlamaya başladı. O çalmayı bırakınca ben bir dua okuyordum. Sonra müzik yeniden başlıyordu.

Unutulmaz bir şey yaşadığımın farkındaydım ancak geçip gittikten sonra farkına vardığımız o büyülü anlardan biriydi. Ne geçmişte, ne gelecekte, tümüyle şimdideydim; sabahın, müziğin, güzelliğin, beklenmedik duanın içinde kaybolup gitmiştim. Tapınırcasına cezbeye tutulmuştum, bu dünyada olduğuma şükrediyor, ailemin karşı çıkmasına karşın bu mesleği seçtiğim için mutluluk duyuyordum. Küçük kilisenin yalınlığında, o genç kadının sesinde, her şeyi sarıp sarmalayan sabah ışığında, Tanrı’nın yüceliğinin kendini basit şeylerde açığa vurduğunu bir kez daha anladım.

Genç kadın çalmayı bıraktığında, epeyce gözyaşı dökmüştüm, aradan geçen zaman bana sonsuzmuş gibi gelmişti. Başımı çevirip bakınca onun cemaatimden biri olduğunu fark ettim. O günden sonra dost olduk, müzik yoluyla tapınmayı her fırsatta paylaştık.

Yine de, evlenmeyi düşünmesi beni çok şaşırtmıştı. Birbirimizi iyi tanıdığımız için, kocasının ailesinin nasıl tepki göstereceğini sordum.

“Kötü, çok kötü.”

Sözcükleri elimden geldiğince dikkatli seçerek şu ya da bu nedenle evlenmek zorunda kalıp kalmadığını sordum.

“Hayır, hâlâ bakireyim. Gebe değilim.”

Bu sefer de, kendi ailesine söyleyip söylemediğini sordum. Evet, söylemişti ve dehşete kapılmışlardı. Annesi gözyaşlarına boğulmuş, babası ise tehditler yağdırmıştı.

“Buraya Meryem Ana’ya müziğimle övgüler sunmaya geldiğim zaman, başkalarının ne düşüneceğini hiç dert etmiyorum. Meryem Ana’yla duygularımı paylaşıyorum, hepsi bu. Kendi başıma düşünecek yaşa geldiğimden beri de hep böyle oldu. İlahî Güç’ün kendini gösterebileceği bir aracım ben. Ve o güç şimdi benden çocuk doğurmamı istiyor; öz annemin bana asla vermediğini ona vereyim diye: koruma ve güvenlik.”

“Bu dünyada hiç kimse güvende değil,” diye karşılık verdim. Önünde hâlâ uzun bir gelecek vardı; yaradılış mucizesinin meydana gelmesi için çok zaman vardı. Gel gör ki, Athena kararlıydı:

“Azize Thérèse, yakalandığı hastalığa isyan etmedi; tam tersine, hastalığını Tanrı’nın yüceliğinin bir belirtisi olarak gördü. Manastıra kapanmaya karar verdiğinde henüz on beş yaşındaydı, benden çok daha küçüktü. Manastıra girmesi yasaklanınca da diretti. Gidip Papa’yla konuşmaya karar verdi, düşünebiliyor musun? Papa’yla konuşmak! Ve istediğini elde etti. Şimdi o Yüce Tanrı benden çok daha basit, çok daha cömert bir istekte bulunuyor, anne olmamı istiyor. Uzun süre beklersem çocuğuma arkadaşlık edemem, yaş farkı çok büyük olunca aynı ilgi alanlarını paylaşamayız.”

Böyle çok örnek olduğunu söyledim.

Ama Athena dinlemiyor gibiydi, devam etti:

“Ancak Tanrı’nın var olduğunu ve beni dinlediğini düşündüğüm zaman mutlu oluyorum; ama başka hiçbir şeyin anlamı yokken, bu kadarı yaşamayı sürdürmek için yeterli değil. Mutluymuşum gibi yapıyorum; beni sevenleri, bana önem verenleri üzmemek için mutsuzluğumu gizliyorum. Geçenlerde intihar etmeyi bile düşündüm. Geceleri, yatmadan önce, kendimle uzun uzun konuşuyorum, intihar düşüncesi kafamdan çıkıp gitsin, diye dua ediyorum; canıma kıyarsam, nankörlük etmiş, bir kaçışa sığınmış, dünyaya hüzün ve acı saçmış olurum. Sabahları buraya gelip Azize Thérèse’le konuşuyor, geceleri konuştuğum şeytanlardan beni kurtarmasını istiyorum. Bugüne kadar işe yaradı, ama gittikçe zayıf düşüyorum. Uzun süredir reddettiğim bir görevim olduğunu biliyorum, ama artık kabul etmeliyim. Görevim, anne olmak. Bu görevi yerine getirmeliyim, yoksa çıldıracağım. Hayatın içimde büyüdüğünü hissetmezsem, dışımdaki hayatı hiçbir zaman kabullenemeyeceğim.”

2. Kutsal Kitap, Yasa’nın Tekrarı, 23:7. (Ç.N.)

Lukás Jessen-Petersen, Athena’nın eski kocası

Viorel dünyaya geldiğinde, yirmi ikime yeni basmıştım; artık aynı üniversiteden bir öğrenciyle yeni evlenmiş bir öğrenci değildim, ailesini geçindirme sorumluluğunu üstlenmiş, omuzlarına çok ağır bir yük binmiş yetişkin biriydim. Annem ve babam, düğüne gelmedikleri gibi, Athena’dan ayrılıp çocuğun velayetini almazsam en küçük bir parasal destek vermeyeceklerini bildirmişlerdi (daha doğrusu babam böyle demişti, yoksa annem sürekli telefonla arıyor, hem gözyaşları içinde delirmiş olmam gerektiğini, hem de torununu kucağına almak için yanıp tutuştuğunu söylüyordu). Athena’ya ne kadar âşık olduğumu, ondan ayrılmamak için her şeyi göze alabileceğimi gördüklerinde inatlarının yavaş yavaş kırılacağını umuyordum.

Ama öyle olmadı. Artık karım ve çocuğumun geçimini sağlamak bütünüyle bana kalmıştı. Mühendislik fakültesini bırakmıştım. Tam o sıra, babamdan bir telefon geldi; bana karşı tam anlamıyla bir havuç ve sopa politikası izlemeye karar vermişti. Böyle giderse beni mirasından yoksun bırakacaktı ama üniversiteye dönersem bana kendi deyişiyle “şartlı olarak” yardım etmeyi düşünecekti. Reddettim. Gençliğin romantikliğiyle hep çok katı tutumlar takınırız. Sorunlarımın kendi başıma üstesinden gelebileceğimi söyledim.

Viorel doğmadan önceki dönemde Athena, kendimi daha iyi tanımama yardımcı olmaya başladı. Ama bu, cinsellik yoluyla değil –itiraf etmem gerekir ki, cinsel ilişkimiz çok sınırlıydı– müzik yoluyla oldu.

Sonradan, müziğin insanlık kadar eski olduğunu öğrenecektim. Mağara mağara dolaşan atalarımız, yanlarında çok fazla şey taşıyamıyorlarmış ama modern arkeoloji, yanlarında yiyeceğin yanı sıra mutlaka bir müzik aleti de bulundurduklarını gösteriyor. Genellikle bir davul. Müzik yalnızca bizi rahatlatan ya da alıp götüren bir şey değil, bundan öte bir şey, bir ideoloji. Bir insanın ne tür müzik dinlediğine bak, nasıl biri olduğunu anlarsın.

Athena’yı gebeyken dans ederken seyrede seyrede, bebeği sakinleştirmek ve ona sevildiğini hissettirmek için gitar çalarken dinleye dinleye, onun o kendine özgü dünyaya bakışının benim hayatımı da etkilemeye başladığını fark ettim ve hiç karşı koymadım. Viorel doğduğunda, onu eve getirir getirmez Albinoni’nin Adagio’sunu çaldık. Tartıştığımızda –gerçi ikisi arasında hippice bir yaklaşım dışında mantıklı bir bağ göremiyorum ama– müziğin gücü anlaşmazlıkların üstesinden gelmemizi sağlıyordu.

Ne var ki, bütün bu romantizm para getirmiyordu. Ben bir barda eşlik edecek kadar bile müzik aleti çalamadığım için, sonunda bir mimarlık şirketinde geçici bir iş buldum; yapı hesapları yapıyordum. Saat başına çok düşük bir ücret verdiklerinden, sabahları çok erken çıkıp akşamları çok geç dönüyordum. O sırada uyuyor olduğu için oğlumu göremediğim gibi, yorgunluktan karımla ne konuşabiliyor, ne de sevişebiliyordum. Her gece kendi kendime şunu soruyordum: “İki yakamız ne zaman bir araya gelecek, ne zaman adam gibi bir hayat yaşayacağız?” Athena mühendislik (hukuk ya da tıp da olabilir) diploması almanın anlamsızlığından söz ederken ona büyük ölçüde katılıyordum, ama insanların hayatını tehlikeye atmamamız için gerekli olan bazı temel teknik bilgileri de edinmek zorundaydık. Oysa ben seçtiğim mesleğin eğitimini yarıda bırakmak zorunda kalmıştım, benim için büyük önem taşıyan bir hayali terk etmiştim.

Kavgalar başladı. Athena, bebeğe yeterince ilgi göstermediğimden, bebeğin bir babaya ihtiyacı olduğundan yakınıyordu. Yalnızca bir çocuk istemiş olsaymış bunu kendi başına da yaparmış, o zaman benim başıma da bu kadar iş açmamış olurmuş. Birkaç kez, beni hiç anlamadığını söyleyerek kapıyı vurup gittim. En küçük bir güvencemiz yokken, yirmi yaşında çocuk sahibi olmayı kabul etmek için “delirmiş” olmalıydım. Zamanla, birbirimizden o kadar yorulduk ve bıktık ki, hiç sevişmez olduk.

Sevdiğim kadın tarafından enayi yerine konduğumu ve kullanıldığımı düşünerek depresyona girmeye başladım. Athena, akıl sağlığımın gittikçe bozulduğunun farkındaydı ama bana yardımcı olacağına kendini tümüyle Viorel’e ve müziğe veriyordu. Sorunlardan kaçmak için işe sığınıyordum. Arada sırada bizimkilerle konuştuğumda, hep aynı lafları tekrarlıyor, Athena’nın sırf onunla evlenmem için çocuk yaptığını söylüyorlardı.

Bu arada Athena gittikçe daha da dindar oluyordu. Oğlumuzun, kendisinin seçtiği Viorel adıyla vaftiz edilmesinde diretiyordu. Viorel, Rumen adıydı. İngiltere’de Viorel adında başka kimse olduğunu hiç sanmıyorum, belki de birkaç göçmen vardır. Ama çocuğumuza bu adı koymasını Athena’nın engin düş gücüne veriyordum; hiç bilmediği geçmişiyle, Sibiu’daki yetimhanede geçirdiği günler arasında tuhaf bir bağ kurmaya çalıştığının farkındaydım.

Uysal davranmaya, sesimi çıkarmamaya çalışıyordum, ama çocuk yüzünden Athena’yı kaybetmekte olduğumu hissediyordum. Ağız dalaşlarımız gittikçe sıklaşıyor, Athena ikide bir çekip gideceğini söyleyerek bana gözdağı veriyordu. Viorel’in, kavgalarımızdan “negatif enerji” almasından korkuyormuş. Bir gece yine böyle bir tehdit savurduğunda, çekip giden ben oldum. Ama biraz yatıştıktan sonra geri dönmeyi düşünüyordum.

Seçtiğim hayata, doğmasına razı olduğum çocuğa, artık benimle zerre kadar ilgilenmeyen karıma lanet okuyarak Londra sokaklarında amaçsızca dolaşmaya başladım. Bir metro istasyonunun yakınlarında rastladığım ilk bara girdim, dört kadeh viski yuvarladım. Bar on birde kapanınca çıkıp sabaha kadar açık dükkânlardan birinden bir şişe viski aldım, meydandaki bir sıraya oturup içmeye devam ettim. O sırada yanıma gelen bazı gençler şişeyi kendilerine vermemi istediler; ben reddedince de üstüme saldırdılar. Çok geçmeden polisler geldi ve hepimizi karakola götürdüler.

İfade verdikten sonra serbest bırakıldım. Kimseden davacı olmadım, aptalca bir anlaşmazlık olduğunu söyleyerek işi geçiştirdim. Saldırıya uğramış biri olarak aylarca mahkemeye gidip gelmek istememiştim. Ama hâlâ o kadar sarhoştum ki, tam odadan çıkarken tökezlenip düştüm, komiserin masasının önüne yığılıverdim. Komiser fena halde öfkelendiyse de, polis memuruna hakaretten falan tutuklamaya kalkışmadı, beni dışarı atmakla yetindi.

Dışarıda, bana saldıranlardan birini karşımda buldum. Şikâyetçi olmadığım için teşekkür ediyordu. Söylediğine bakılırsa üstüm başım çamura batmış, kanlar içinde kalmıştım, eve gitmeden üstümü değiştirsem iyi olacaktı. Çekip gideceğime, bana bir iyilik yapmasını, beni dinlemesini istedim; birisiyle konuşmaya korkunç ihtiyacım vardı.

Tam bir saat, hiçbir şey demeden yakınmalarımı dinledi. Aslında onunla değil, kendimle konuşuyordum. Önümde daha koskoca bir hayat varken, büyük olasılıkla parlak bir gelecek beni beklerken –üstelik ailemin ilişkileri bana birçok kapıyı açabilecekken– bu genç yaşımda dilenci gibi sürünüyordum; sarhoş, bitkin, canından bezmiş ve beş parasız. Hem de bana azıcık sevgi göstermeyen bir kadın yüzünden.

Hikâyemi bitirdiğimde, durumumu daha açık seçik görebiliyordum artık: İki gönül bir olunca samanlık seyran olur, diye düşünerek seçtiğim bir hayat! Ne gezer! Aşk bazen insanı uçuruma sürükler; işin kötüsü, sevdiklerimizi de yıkıma götürür. Evet, yalnız kendi hayatımı değil, Athena ve Viorel’in hayatlarını mahvetmek üzereydim.

O anda, bir kez daha, ana kuzusu küçük bir oğlan değil, koskoca bir adam olduğumu, o güne kadar karşıma dikilen tüm zorlukları ağırbaşlılıkla karşıladığımı düşündüm. Athena, bebeği de koynuna almış, uyuyordu. Banyoya girip yıkandım, sonra dışarı çıkıp kirli giysilerimi çöp tenekesine attım; yatağa uzandığımda, tuhaf ama ayılmıştım.

Ertesi gün Athena’ya boşanmak istediğimi söylediğimde nedenini sordu.

“Çünkü seni seviyorum. Çünkü Viorel’i seviyorum. Çünkü, mühendis olma hayalimden vazgeçmek zorunda kaldığım için sizi suçlamaktan başka bir şey yapmadım. Biraz bekleseydik durum farklı olabilirdi ama senin kafanda yalnızca kendi planların vardı, planlarına beni katmayı unuttun.”

Athena, sanki bunu bekliyormuşçasına ya da böyle bir tepkiyi bilinçsizce de olsa kışkırtmışçasına, hiçbir şey söylemedi.

Yüreğim kan ağlıyordu, çünkü kalmam için yalvaracağını sanmıştım. Oysa Athena’nın sakin ve soğukkanlı bir hali vardı, yalnızca bebeğin konuşmalarımızı duyup uyanmasından korkuyor gibiydi. İşte o anda, beni hiçbir zaman sevmediğinden emin oldum; on dokuz yaşında çocuk sahibi olmak gibi çılgınca bir hayali gerçekleştirmek için beni kullanmıştı, hepsi o kadar.

Ev ve eşyaların ona kalabileceğini söyledim ama kabul etmedi. Bir süre ailesinin yanında kalmayı, sonra da bir iş bulup ev tutmayı düşünüyordu. Viorel’in giderlerine katılıp katılamayacağımı sordu, ben de hemen kabul ettim.

Kalkıp onu son bir kez uzun uzun öptüm ve evi bırakmaması için ısrar ettim. Ama kararı kesindi, eşyalarını toplar toplamaz ailesinin evine geçecekti. Ben de ucuz bir otelde kalmaya başladım; her gece, telefon edip geri dönmemi istemesini, yeni bir hayata başlamayı önermesini bekliyordum. Doğrusu, gerekirse eski hayatımızı sürdürmeye de razıydım, çünkü onlardan ayrı kalınca dünyada karım ve çocuğumdan daha önemli hiçbir şeyin, hiç kimsenin olmadığını fark etmiştim.

Bir hafta sonra telefon geldi. Tüm eşyalarını topladığını, ailesine de geri dönmeyeceğini söylüyordu, o kadar. İki hafta sonra, Basset Road’da küçük bir çatı katı tuttuğunu, her gün kucağında bebekle üç kat tırmandığını öğrendim. Birkaç ay sonra boşanmayla ilgili son belgeleri imzaladık.

Gerçek ailem, beni tümden terk etmişti. Beni dünyaya getiren aile ise sevgiyle kucak açtı bana.

Athena’dan ayrıldıktan ve büyük acılar çektikten sonra, gençliğinde bir sürü aşk öyküsü okuyan, Romeo ve Juliet hikâyesinin kendi hayatında da tekrarlanması için deli olan birçok insanın yaptığı gibi, kötü ve sorumsuzca bir karar verip vermediğimi düşündüm. Acım hafiflediğinde –acının tek ilacı zaman– hayatın âşık olabileceğim biricik kadını karşıma çıkarmış olduğunu gördüm. Onunla birlikte olduğum her an yaşanmaya değerdi; tüm olup bitene karşın, imkân olsa aynı şeyi yeniden yapardım.

Ama tüm yaraları iyileştiren zaman, bana tuhaf bir şey de öğretti: Hayatta birden fazla insanı sevmenin mümkün olduğunu. Yeniden evlendim. Yeni karımla çok mutluyum, onsuz bir hayatı düşünemiyorum bile. Ama bu, geçmişte yaşadıklarımı yadsımak zorunda olduğum anlamına gelmiyor tabii; kaldı ki, iki hayatımı kıyaslamamaya özen gösteriyorum. Aşkın büyüklüğünü, bir yolun uzunluğunu ya da bir binanın yüksekliğini ölçer gibi ölçemezsiniz.

Athena’yla ilişkimden geriye çok önemli bir şey kaldı: bir oğul. Evlenmeye karar vermemizden önce derin bir içtenlikle sözünü ettiği o büyük hayali. İkinci karımdan da bir çocuğum oldu ve şimdi babalığın zorluklarına da, güzelliklerine de on iki yıl öncekinden daha hazırlıklıyım.

Bir keresinde, hafta sonunu benimle geçirmesi için Viorel’i almaya gittiğimde, ayrılmak istediğimi söylediğim zaman neden hiç sesini çıkarmadığını, nasıl o kadar sakin kaldığını sordum Athena’ya.

“Çünkü hayatım boyunca sessizce acı çekmeyi öğrendim,” diye yanıtladı.

İşte o zaman, kollarını boynuma doladı ve o gün dökmek isteyip de dökemediği gözyaşları bir anda boşandı gözlerinden.

Peder Giancarlo Fontana

Onu, her zamanki gibi kucağında bebeğiyle pazar ayinine geldiğinde gördüm. Lukás’la sorunlar yaşadığından haberim vardı ama o haftaya kadar bunun bütün çiftler arasında yaşanan anlaşmazlıklardan biri olduğunu sanıyordum. İkisi de çevrelerine iyilik saçan insanlardan olduklarından, aralarındaki anlaşmazlıkları eninde sonunda çözeceklerini umuyordum.

Kilisede sabahleyin son gitar çalışının, Meryem Anamıza ilahiler söyleşinin üstünden nerdeyse bir yıl geçmişti. Kendini Viorel’e adamıştı. Viorel’in vaftiz ayinini ben yapmıştım ama itiraf etmem gerekir ki hayatımda Viorel adında bir aziz duymadım. Athena yine de hiçbir pazar ayinini kaçırmıyordu, herkes gittikten sonra oturup konuşuyorduk. Tek dostunun ben olduğumu söylüyordu. Bir zamanlar Tanrı’ya ibadeti paylaşmıştık, oysa artık kendi dünyevi sorunlarını paylaşmaya ihtiyacı vardı.

Lukás’ı, tanıdığı bütün erkeklerden daha çok seviyordu; Lukás, oğlunun babası, tüm hayatı birlikte yaşamak için seçtiği adam, her şeyden vazgeçip bir aile kurma cesaretini göstermiş biriydi. Sorunlar başgösterdiğinde, Lukás’ı bunun geçici bir dönem olduğuna ikna etmeye çalışmıştı. Kendini bütünüyle oğullarına vermek zorundaydı, ama Viorel’i şımarık bir çocuk olarak yetiştirmek gibi bir niyeti yoktu. Yakında hayatın zorluklarını tek başına göğüslemesini sağlayacaktı. Ondan sonra yeniden Lukás’ın tanıdığı kadın olacaktı, hem de çok daha fazla. Çünkü artık yaptığı seçimin getirdiği görev ve sorumlulukları daha iyi kavrıyordu. Lukás ise kendini hâlâ dışlanmış hissediyordu; o ise kendini umarsızca kocasıyla çocuğu arasında paylaştırmaya çalışıyor, ama eninde sonunda bir seçim yapması gerektiğinde hiç duraksamadan Viorel’i seçiyordu.

Psikolojiden pek anlamamakla birlikte, bu hikâyeyi ilk kez duymadığımı, erkeklerin böyle durumlarda kendilerini gerçekten de dışlanmış hissettiklerini, ama bunun uzun sürmeyeceğini söyledim. Cemaatimden başka insanlarla yaptığım sohbetlerde de benzer sorunlarla karşılaşmıştım. Athena, bir konuşmamızda, belki de fazla aceleci davrandığını söylemişti; genç yaşta anne olmak o kadar çekici gelmişti ki, çocuğun doğumundan sonra ortaya çıkan gerçek güçlükleri kestirememişti. Ama üzülüp durmanın bir yararı yoktu artık.

Athena, belki Tanrı’ya inanmadığı, belki de pazar sabahlarını oğluyla geçirmeyi tercih ettiği için kiliseye hiç gelmeyen Lukás’la konuşup konuşamayacağımı sordu. Lukás isterse elbette konuşabilirdim. İşte tam Athena ondan böyle bir fedakârlık isteyeceği sırada, büyük fırtına koptu ve Lukás, Athena ile Viorel’i terk etti.

Athena’ya sabırlı olmasını öğütledimse de, çok derinden yaralanmıştı. Daha önce çocukluğunda da terk edildiği için, öz annesine duyduğu tüm nefret bu kez Lukás’a yönelmişti. Gerçi sonradan, anladığım kadarıyla, yeniden dost oldular. Aile bağlarını koparmak, Athena’nın gözünde, sanırım bir insanın işleyebileceği en büyük günahtı.

Pazarları kiliseye gelmeye devam ediyor ama hemen eve dönüyordu. Oğlu ayin sırasında huysuzlanıp ağlıyor, herkesin dikkatini dağıtıyordu ama bırakacak kimsesi yoktu. Artık pek ender yapabildiğimiz konuşmalardan birinde, bir bankada çalıştığını, bir ev tuttuğunu, kendisini merak etmememi söyledi. Viorel’in babası (artık kocasının adını ağzına almıyordu) parasal yükümlülüklerini yerine getiriyordu.

Sonra o uğursuz pazar çıkageldi.

Olup biteni hafta içinde öğrenmiştim, kiliseye gelenlerden biri anlatmıştı. Geceler boyunca bir meleğin bana esin vermesi ve Kilise’ye mi, yoksa etten kemikten insanlara mı bağlı kalmam gerektiğini söylemesi için dua ettim durdum. Melek falan görünmeyince de üstüme danışmaya karar verdim. O da, Kilise’nin varlığını sürdürmesinin tek nedeninin dogma konusundaki katılığını her zaman koruması olduğunu, istisnalar yapılmaya başlanırsa Ortaçağ’a geri döneceğimizi söyledi. Neler olacağını çok iyi biliyordum. Athena’ya telefon etmeyi düşündüm, ama yeni numarasını vermemişti.

O sabah, okunmuş ekmeği kaldırıp kutsarken ellerim titriyordu. Bin yılın ötesinden gelen sözleri, on iki havariden beri kuşaktan kuşağa aktarılan güçle söylemeye çalışıyordum. İşte tam o sırada, her zamanki gibi kucağında çocuğuyla sıraya giren genç kadını gördüm; kendini terk ediliş ve yalnızlıkta gösteren annelik ve sevgi mucizesini, Meryem Anamızı andırıyordu. Sıraya girmiş, kutsanmak için ağır ağır yaklaşıyordu.

Sanırım kilisedekilerin çoğu olup biteni biliyordu. Herkes bana dönmüş, ne tepki göstereceğimi bekliyordu. Sanki çevremi iyiler, günahkârlar, Ferisiler,3 Sanedrin üyeleri,4 havariler, tilmizler, iyi niyetli ve kötü niyetli insanlar almıştı.

Athena önümde durdu ve her zamanki gibi gözlerini kapadı ve Hz. İsa’nın bedenini almak için ağzını açtı.

Hz. İsa’nın bedeni elimde kaldı.

Gözlerini açıp bana baktı; neler olduğunu anlayamamıştı.

“Sonra konuşuruz,” diye fısıldadım.

Ama yerinden kımıldamadı.

“Arkanda bekleyenler var. Sonra konuşuruz.”

Sırada bekleyen herkesin duyabileceği bir sesle, “Neler oluyor?” diye sordu.

“Sonra konuşuruz.”

“Neden beni kutsamıyorsun? Herkesin içinde aşağılıyorsun beni, farkında değil misin? Çektiğim bunca acı yetmez mi?”

“Athena, Kilise boşanmış insanların kutsanmasını yasaklar. Bu hafta boşanma belgelerinizi imzalamışsın. Sonra konuşuruz.”

Yine yerinden kımıldamayınca arkasındakine öne gelmesini işaret ettim ve sıradaki herkesi kutsayarak Komünyon ayinini tamamladım. Tam mihraba dönecekken, o sesi duydum.

Bu ses, artık Meryem Anamıza ilahiler okuyan, planlarından söz eden, azizlerin hayatları hakkında öğrendiklerini benimle paylaşırken kendinden geçen ve bana evlilik sorunlarını anlatırken gözleri yaşaran kızın sesi değildi. Yaralanmış, aşağılanmış, yüreği nefretle dolmuş bir hayvanın sesiydi.

“Lanet olsun bu yere!” dedi ses. “İsa’nın sözlerine hiç kulak asmayan ve onun mesajını taştan bir binaya çevirenlere lanet olsun! İsa ne demişti: ‘Ey bütün yorgunlar ve yükü ağır olanlar! Bana gelin, ben size rahat veririm.’ Evet, benim yüküm ağır, ama İsa’ya gitmeme izin vermiyorlar. Bugün anladım ki, Kilise o sözleri şöyle değiştirmiş: ‘Ey, bizim kurallarımıza uyanlar, hepiniz bana gelin, yükü ağır olanlar ise yüreğine taş bassın!’”

Ön sırada oturan kadınlardan birinin ona susmasını söylediğini duydum. Ama ben dinlemek istiyordum, dinlemeden edemezdim. Ona döndüm, başımı önüme eğdim tek yapabildiğim buydu.

“Yemin ederim, bir daha hiçbir kiliseye ayak basmayacağım. Bir kez daha bir aile tarafından terk edildim, üstelik bu kez bunun parasal sorunlarla ya da çok genç evlenenlerin toyluğuyla bir ilgisi yok. Bir anne ile çocuğunun yüzüne kapıyı çarpanlara lanet olsun! Kutsal Aile’nin yüzüne kapıyı kapatanlardan, bir dosta en çok ihtiyaç duyduğu zaman İsa’yı geri çevirenlerden ne farkınız var sizin!”

Böyle dedi ve kucağında bebeği, gözyaşlarına boğularak çıktı gitti. Duayı bitirdim, son kutsamayı yaptım ve doğruca ayin eşyası odasına girdim; o pazar inanç sahipleriyle kaynaşıp kucaklaşma da olmayacaktı, boş konuşmalar da... O pazar felsefi bir ikilemle karşı karşıya geldim: Kurumun dayandığı sözlere değil, kurumun kendisine saygılı davranmayı seçmiştim.

Artık yaşlanıyorum, Tanrı beni her an alabilir. Dinime hayatım boyunca bağlı kaldım; bence din, bütün yanlışlarına karşın, dünyayı gerçekten düzeltmeye çalışıyor. Bu belki onlarca yüzlerce yıl, ama bir gün tek önemli şey, sevgi ve Hz. İsa’nın o sözleri olacak: “Ey bütün yorgunlar ve yükü ağır olanlar! Bana gelin, ben size rahat veririm.” Tüm hayatımı rahipliğe adadım ve bu kararımdan bir an bile pişmanlık duymadım. Ama, o pazar günü olduğu gibi, inancımdan değilse de insanlardan kuşku duyduğum zamanlar oldu.

Artık Athena’ya neler olduğunu biliyorum ve merak ediyorum: Her şey orada mı başladı, yoksa ruhunda zaten var mıydı? Boşandıkları için Komünyon ayinine katılamayan tüm Athena’lar ve Lukás’ları düşünüyorum; tek yapabildikleri, çarmıhta acı çeken Hz. İsa’yı düşünmek ve onun, Vatikan yasalarına her zaman uygun düşmeyen sözlerine kulak vermek. Bu insanların pek azı kiliseyi terk ediyor; çoğu, ekmek ve şarabın Hz. İsa’nın eti ve kanına dönüşmesi mucizesinin kendilerine yasaklandığını bildikleri halde, pazar ayinlerine alışkanlıkla gelmeye devam ediyor.

Athena’nın, kiliseyi terk ettiğinde, Hz. İsa’yla karşılaştığını düşlüyorum. Başına geleni aklı almadığı için kendini gözyaşları içinde Hz. İsa’nın kollarına attığını; ona, imzaladığı bir kâğıt parçası yüzünden, ruhsal düzlemde hiçbir anlam taşımayan, yalnızca nüfus ve vergi memurlarını ilgilendiren bir kâğıt parçası yüzünden dışlanmasının nedenini sorduğunu düşünüyorum.

Ve Hz. İsa, Athena’ya bakarak, şu yanıtı verebilirdi: “Yavrucuğum, ben de dışlandım. Beni oraya aldıklarından bu yana çok zaman geçti.”

3. İkinci Tapınak döneminin (MÖ 515 - MS 70) sonlarında Filistin’de Yahudiler arasında ortaya çıkan dinsel bir topluluk. Sözlü geleneğin bağlayıcılığı, Ferisilerin Yahudi ilahiyatına kattığı ve günümüzde de geçerli olan temel ilkelerden biridir. Sıradan halk ve yazıcılar arasından ortaya çıkan Ferisiler, siyasal bir hizip olmaktan çok, din bilginleri ve inananlardan oluşan bir topluluktu. (Ç.N.)

4. Sanedrin, Roma yönetimindeki Filistin’de siyasal, dinsel ve yargısal çeşitli işlevler üstlenen resmî Yahudi kuruludur. Kurul sözcüğünün Yunanca karşılığı synedrion’dan gelen terim, önce çok çeşitli organlar için kullanılmış ama zamanla Kudüs’teki yüksek yasama ve yargı kuruluyla özdeşleşmiştir. (Ç.N.)

Pavel Podbielski, elli yedi yaşında, ev sahibi

Athena’yla tek ortak yanımız, ikimizin de savaş mültecisi olmasıydı; gerçi ben Polonya’dan kaçalı elli yıldan fazla olmuştu, ama ikimiz de daha çocuk yaşta İngiltere’ye gelmiştik. Somut bazı değişikliklere uğramalarına karşın geleneklerimiz sürgünde de varlığını sürdürüyordu, cemaatler yine bir araya geliyordu; dil ve din, varlığını koruyordu ve insanlar her zaman yabancısı olacakları bir yerde bile birbirlerini gözetmekten vazgeçmiyorlardı.

Gelenekler devam eder ama geriye gitme isteği yavaş yavaş kaybolur. Bu istek, kendi kendimizi, bile isteye aldatmaya yarayan bir umut olarak yüreklerimizde yaşar belki; ama hiçbir zaman uygulamaya konulmayacaktır. Ben hiçbir zaman Czestochowa’ya dönmeyeceğim, Athena ve ailesi de hiçbir zaman Beyrut’a dönmeyecekler.

Basset Road’daki evimin üçüncü katını Athena’ya kiraladıysam, bunun nedeni böylesi bir dayanışma duygusuydu; yoksa, genellikle çocuksuz kiracıları tercih ederim. Daha önce çocuklu bir kiracıya ev vermek gibi bir hataya düşmüştüm; sonuçta, gündüzleri ben onların gürültüsünden yakınmıştım, geceleri de onlar benim gürültümden yakınmışlardı. Her iki gürültü de kökenlerinde kutsal öğeler taşıyorlardı: ağlama ve müzik. Ama ikisi de bambaşka iki dünyaya aitti, bir arada olmaları çok zordu.

Athena’yı uyardımsa da, bu işi pek ciddiye almadı ve oğlunu dert etmememi söyledi. Zaten çocuk gündüzleri büyükannesinin evinde kalıyordu, apartman da Athena’nın çalıştığı bankaya yakındı.

Evet, dediğim gibi elimden geldiğince uyardım onu; hakkını da yemeyeyim, ilk günler kahramanca dayandı. Fakat sekizinci gün kapımı çaldı: Kucağında çocuğuyla kapıdaydı.

“Oğlum uyuyamıyor. Şu müziği hiç değilse bir geceliğine susturamaz mısınız?”

İçeridekiler ona baktılar.

“Neler oluyor?”

Çocuğun ağlaması bıçak gibi kesildi. Sanki annesi gibi o da, dansı yarıda kesen insanları görünce şaşırmıştı.

Kasetçaların kapat düğmesine basıp Athena’yı içeri aldıktan sonra, ayini kesmemek için müziği yeniden açtım. Athena bir köşeye oturarak çocuğunu kucağında sallamaya başladı ve çocuğun davullar ve nefeslilerin gürültüsüne karşın uykuya dalışını hayretle izledi. Tören bitinceye kadar orada öylece oturdu ve konuklarla birlikte kalktı gitti. Ama beklediğim gibi, ertesi sabah işe gitmeden kapımı çaldı.

“Dün gece gördüklerimi açıklamanıza gerek yok, insanların gözleri kapalı dans edişlerinin ne anlama geldiğini biliyorum. Sık sık ben de yaparım, gözlerimi kapayıp dans ederken gönlüm ferahlar, huzura kavuşurum. Anne olmadan önce kocam ve arkadaşlarımla gittiğim kulüplerde de gözleri kapalı dans eden insanlara rastlardım. Belli ki bazıları kaygısız görünmek için öyle yapıyorlardı, ama bazıları da kendilerini gerçekten çok daha büyük güce kaptırıyorlardı. Oysa ben kendimi bildim bileli, dansı daha güçlü, benden çok daha güçlü bir şeyle bağ kurmanın bir yolu olarak görmüşümdür. Her neyse, o çalan ne müziğiydi acaba?”

“Bu pazar ne yapıyorsunuz?”

“Özel bir programım yok. Belki Viorel’i alır Regent’s Park’a giderim, temiz hava alırız biraz. İleride kendime ayıracağım çok zamanım olacak; şimdilik bütün vaktimi oğluma ayırıyorum.”

“İsterseniz ben de geleyim.”

Regent’s Park’ta yürüyüşe çıkmadan önceki iki gece, Athena ayini izlemeye geldi. Oğlu birkaç dakika içinde uykuya dalıyor, o da tek bir söz söylemeden çevresinde olup bitenleri izliyordu. Sedirde sesini çıkarmadan oturuyordu ama ruhunun dans ettiğinden emindim.

Pazar günü öğleden sonra parkta yürürken Athena’dan çevresinde gördüğü ve işittiği her şeye dikkat etmesini istedim; rüzgârda kıpırdayan yapraklar, göldeki dalgacıklar, ötüşen kuşlar, havlayan köpekler, ortalıkta koşuşturan çocukların bağırtıları; her şey yetişkinlere anlaşılmaz gelen tuhaf bir mantığa ayak uydurur gibiydi.

“Her şey hareket ediyor ve her şey belirli bir ritimle hareket ediyor. Ve belirli bir ritimle hareket eden her şey bir ses yaratıyor. Şu anda burada ve dünyanın her yerinde de aynı şey oluyor. Soğuktan mağaralara sığınmaya çalıştıkları çağlarda atalarımız da aynı şeyi fark etmişlerdi: Her şey hareket ediyor ve ses çıkarıyordu. İlk insanlar başlangıçta belki bundan korkmuşlardı ama çok geçmeden korkunun yerini huşu aldı. Bunun, bir Üstün Varlık’ın kendileriyle iletişim kurması olduğunu anlamışlardı. Ona yanıt verebilmek için, çevrelerindeki sesleri ve hareketleri taklit etmeye başladılar, dans ve müzik böyle doğdu işte. Birkaç gün önce, dansın senden çok daha güçlü bir şeyle bağ kurmanı sağladığını söylemiştin.”

“Evet, dans ederken özgür bir kadın oluyorum; daha doğrusu, evrende yolculuk edebilen, şimdiyi düşünebilen, geleceği sezebilen ve salt enerjiye dönüşen özgür bir ruh oluyorum. Bu da bana müthiş bir haz veriyor, hayatım boyunca yaşadığım ve yaşayacağım her şeyin çok ötesinde bir sevinç duyuyorum. Bir zamanlar azize olmaya karar vermiştim, Tanrı’ya müzik ve dansla tapınıyordum, ama bu yol sonsuza kadar kapandı bana artık.”

“Hangi yoldan söz ediyorsunuz?”

Bebek arabasındaki oğlunu doğrultup oturttu. Sorumu yanıtlamak istemediğini görünce bir daha sordum. Ağızlar açılmıyorsa, söylenecek önemli bir şey var demektir.

Hayatta ona dayatılan her şeye sessizce katlanmak zorunda kalmışçasına, en küçük bir duygu kıpırtısı göstermeden, kilisede başına gelenleri anlattı. Anladığım kadarıyla tek dostu olan rahip onu kutsamayı reddetmişti. Athena da oradaki herkese lanet okumuş, Katolik Kilisesi’ni geri dönmemek üzere terk etmişti.

“Azizler ve azizeler,” dedim, “hayatlarını vakarla yaşayan kişilerdir. Tek yapmamız gereken, burada olmamızın bir nedeni olduğunu anlamak ve kendimizi buna adamaktır. O zaman, irili ufaklı tüm acılarımıza gülebilir, her adımın bir anlamı olduğunun ayırdına vararak korkusuzca yürüyebiliriz. Kendimizi, Verteks’ten yayılan ışığın yol göstericiliğine bırakabiliriz.”

“Verteks derken neyi kastediyorsunuz? Verteks, matematikte üçgenin tepe açısıdır.”

“Hayatta da en yüksek noktadır, herkes gibi hata yapan, ama en umutsuz anlarında bile yüreklerinden saçılan ışığı hiçbir zaman gözden yitirmeyenlerin ereğidir. Grubumuzda yapmaya çalıştığımız da bu işte. Verteks içimizde gizlidir, onu kabullenir ve ışığını fark edebilirsek ona erişebiliriz.”

Athena’ya, evime geldiği gecelerde seyrettiği, her yaştan insanların yaptığı (o sıralar yaşları on dokuzla altmış beş arasında on kişiydik) o dansa “Verteks Arayışı” adını verdiğimi söylediğimde, bu adı nereden bulduğumu sordu.

İkinci Dünya Savaşı’nın hemen ardından, ailemin bazı üyelerinin Polonya’ya egemen olmaya başlayan komünist rejimden kaçmayı başardıklarını ve İngiltere’ye yerleşmeye karar verdiklerini anlattım ona. Birileri onlara yanlarında sanat yapıtları ve objeleri ile eski kitaplar almalarını öğütlemişti. Böyle şeyler orada çok para ediyormuş.

İngiltere’ye geldiklerinde resimler ve heykeller hemen satılmış, ama kitaplar ellerinde kalmış, zamanla toz tutmuş. Annem, dilimizi öğrenmemi, Polonya dilinde okuyup yazmamı çok istiyordu, o yüzden o kitaplar eğitimimin bir bölümünü oluşturdu. Bir gün, Thomas Malthus’ un5 bir on dokuzuncu yüzyıl baskısında, bir toplama kampında ölmüş olan dedemin iki sayfalık notlarını buldum. Miras işleriyle ilgili bir şey ya da gizli bir sevgiliye gönderilmek üzere yazılmış tutkulu bir mektup olabileceğini düşünerek okumaya başladım. Dedemin Rusya’da bir kadına âşık olduğu söylenirdi.

Anlaşılan, bir gerçek payı da yok değildi bunda. Çünkü o notlarda dedem komünist devrim sırasında Sibirya’ya yaptığı yolculuktan söz ediyordu. Sibirya’nın Diyedov denen ücra bir köyünde bir tiyatro oyuncusuna âşık olmuştu [Editörün notu: Bu köyün yerini haritada saptamak mümkün olmamıştır. Köyün adı bilerek değiştirilmiş ya da Stalin’in gerçekleştirdiği zorunlu göçlerden sonra burası haritadan silinmiş olabilir.]. Dedeme bakılırsa gönlünü kaptırdığı hanım, bütün hastalıkların belirli bir dansla iyileştirilebileceğine inanan bir tarikatın üyesiydi; insanlar o dansı yaparken Verteks’ten yayılan ışıkla bağlantıya geçiyorlardı.

Köy halkı yakında başka bir yere aktarılacağı için geleneğin yok olup gitmesinden korkan tiyatro oyuncusu ve dostları, öğrendiklerini kâğıda dökmesi için dedeme yalvarmışlar. Dedem de hepsini yazmış, ama notlarını bir kitabın içinde bıraktığına bakılırsa pek de ciddiye almamış; notlar ben buluncaya kadar kitabın sayfaları arasında kalmış.

Athena dayanamadı:

“Ama dans yazılarak anlatılan bir şey değildir, dans yapılarak anlatılır.”

“Çok haklısınız. Zaten notlarda da şöyle deniyordu:”

Bir tepeye, kutsal bir dağa tırmanan bir dağcıymışsın gibi, bitkin düşünceye kadar dans edeceksin. Soluk soluğa kalıncaya, soluğun kesilinceye kadar dans edeceksin; öyle ki, sonunda kim olduğunu unutasın, zaman ve mekânla hiçbir bağın kalmasın. Vurmalıların sesine ayak uydurarak dans edecek ve bunu her gün tekrarlayacaksın; bil ki, bir an gelecek gözlerin kendiliğinden kapanacak ve içinden gelen, sorularını yanıtlayan ve gizli kalmış güçlerini geliştiren bir ışık görmeye başlayacaksın.

“Siz özel bir güç geliştirdiniz mi?”

Yanıt vermedim, yalnızca topluluğumuza katılmasını önermekle yetindim. Kaldı ki, oğlu da dansçılarla aynı odada olmaktan en küçük bir rahatsızlık duymuyordu, ziller ve vurmalılar yeri göğü inletirken bile mışıl mışıl uyuyordu. Athena ertesi gün tam saatinde geldi. Üst kattaki komşum olduğunu söyleyerek dostlarımla tanıştırdım. Hiç kimse kim olduğunu söylemedi, ona da kim olduğunu sormadı. Vakti geldiğinde müziği açtım ve dans etmeye başladık.

Athena kucağında oğluyla dans ediyordu, ama çok geçmeden çocuğun uyuduğunu görünce onu sedire yatırdı. Gözlerimi kapatıp transa geçmeden hemen önce, Verteks yoluyla ne demek istediğimi Athena’nın tamı tamına anlamış olduğunu gördüm.

Pazar dışında her gün, çocuğuyla birlikte geldi. Bir-iki hoşbeşten sonra, bir dostumun Rusya steplerinden getirdiği müziği koyuyordum ve hep birlikte dermanımız kesilinceye kadar dans ediyorduk. Bir ay kadar böyle gitti, sonra Athena benden bandın bir kopyasını istedi.

“Sabahları, Viorel’i annemlere bırakıp işe gitmeden de dans etmek istiyorum.”

Onu bu işten caydırmaya çalıştım.

“Bilemiyorum. Bana sorarsanız, aynı enerjiyle kenetlenmiş bir topluluk, herkesin transa geçmesini sağlayan bir ruh ortamı yaratıyor. Kaldı ki, dansı sabah evden çıkmadan yaparsanız o kadar bitkin düşersiniz ki bütün gün hiçbir iş yapamazsınız, sonunda kapının önüne koyarlar sizi.”

Athena bir an düşündükten sonra şöyle dedi:

“Kolektif enerjiyle ilgili söylediklerinizde çok haklısınız. Mesela, sizin topluluğunuzda dört çift, bir de sizin karınız var. Hepsi de sevgiyi bulmuşlar. O yüzden, öylesine pozitif bir titreşimi benimle paylaşabiliyorlar. Ne var ki, ben kendi başımayım, daha doğrusu oğlumla birlikteyim; ama o sevgisini henüz bizim anlayabileceğimiz bir biçimde gösteremiyor. Ben de, ne yapayım, yalnızlığımı kabullenmeyi tercih ediyorum. Şimdi yalnızlığımdan kaçmaya kalkarsam, bir daha asla birlikte olacak birini bulamam. Yalnızlığımla savaşacağıma onu kabullenirsem durum değişir belki. Yalnızlık, ne kadar bastırmaya çalışırsak o kadar güçleniyor, ama yok sayarsak gücünü yitiriyor, bunu fark ettim.”

“Topluluğumuza sevgiyi bulmak için mi katıldınız?”

“Bence bu kusursuz bir neden olurdu ama öyle değil. Topluluğunuza hayatıma bir anlam aradığım için katıldım. Neden derseniz, şu anda hayatımın tek anlamı oğlum Viorel de ondan. Sonunda ya aşırı ölçüde üstüne düşerek ya da hiçbir zaman gerçekleştiremediğim hayallerimi onun üstüne yıkarak çocuğu mahvedebilirim. Sonra bir gece, dans ederken, iyileştiğimi fark ettim. Fiziksel bir hastalık söz konusu olsaydı buna mucize derdik, oysa beni mutsuz eden ruhsal bir rahatsızlıktı ve aniden yok oldu.”

Ne demek istediğini anlamıştım.

“O müziğe uyarak dans etmeyi bana kimse öğretmedi,” diye devam etti Athena. “Ama içimde öyle bir his var ki, ne yaptığımı biliyorum sanki.”

“Bu öğrenilecek bir şey değil zaten. Parktaki yürüyüşümüzü, orada gördüklerimizi hatırlayın; doğanın kendi ritimlerini yaratışını ve kendini her âna uyarlayışını.”

“Sevmeyi de kimse öğretmedi bana, ama Tanrı’yı sevdim, kocamı sevdim, oğlumu ve ailemi seviyorum. Yine de eksik bir şey var. Dans ederken çok yoruluyorum ama, durduğumda Tanrı’nın bağışına erişmiş gibi hissediyorum kendimi, vecde gelmiş gibi oluyorum. Bu vecd halinin bütün gün sürmesini ve eksikliğini duyduğum şeyi, bir erkeğin aşkını bulmama yardımcı olmasını istiyorum. Dans ederken o erkeğin yüreğini görebiliyorum ama yüzünü göremiyorum. Yakınımda olduğunu sezinliyorum, o yüzden de hep tetikte olmam gerekiyor. Sabahları dans etmeliyim ki, bütün gün çevremde olup bitenlere dikkat edebileyim.”

“Vecde gelmenin ne demek olduğunu biliyorsunuz sanırım. Vecde gelmek, düpedüz ‘kendinden geçmek’ demektir. Bütün gün kendinden geçmiş bir durumda olmak, bedene de, ruha da fazla yüklenmek olmaz mı?”

“Olsun, bence denemeye değer.”

Baktım tartışmanın bir yararı yok, bandın bir kopyasını çıkarıp verdim. O günden sonra, her sabah üst kattan gelen müzik ve dans sesleriyle uyanır oldum. Bir saate yakın bir zaman trans halinde olduktan sonra bankada nasıl çalışabildiğini çok merak ediyordum doğrusu. Bir gün koridorda karşılaştığımızda kahveye çağırdım; kahvesini içerken, elindeki bandı çoğalttığını, artık işteki arkadaşlarının birçoğunun da Verteks’i aramakta olduğunu anlattı.

“Yanlış mı yaptım? Çok mu gizliydi?”

Elbette gizli değildi. Tam tersine, nerdeyse yitip gitmiş bir geleneği korumama yardımcı oluyordu. Dedemin notlarına bakılırsa kadınlardan biri bir gün yöreye gelen bir keşişin onlara atalarımızın da, tüm gelecek kuşakların da her birimizin içinde olduğunu anlattığını söylemişti. Kendimizi özgür kıldığımızda, tüm insanlığı özgür kılıyorduk.

“Öyleyse Sibirya’nın o köyündeki bütün insanlar şimdi buradalar, üstelik çok mutlu olmalılar. Dedenizin sayesinde, dansları bu dünyada yeniden doğuyor. Size bir şey sormak istiyorum: O notları okuduktan sonra nasıl oldu da dans etmeye karar verdiniz? Futbolla ilgili bir şey okumuş olsaydınız, futbolcu olmaya mı karar verecektiniz?”

Böyle bir soruyla ilk kez karşılaşıyordum.

“O sıralar hastaydım. Ender görülen bir eklem iltihabına yakalanmıştım. Doktorlar, otuz beş yaşına geldiğimde kötürüm kalabileceğimi söylemişlerdi. Baktım fazla vaktim yok, kendimi sonradan hiç yapamayacağım bir şeye adamaya karar verdim. Dedemin o küçük sayfalara düştüğü notlarda, Diyedov’da yaşayanların, trans hallerinin iyileştirici güçleri olduğuna inandıkları yazıyordu.”

“Demek haklıymışlar.”

Bir şey demedim ama o kadar da emin değildim. Belki doktorlar yanılmışlardı. Belki, sığınmacı bir aileden geldiğimden, hasta olma lüksüm olmadığı için, farkında olmadan öyle bir baskı uygulamıştım ki kendi kendime, bedenimde doğal bir tepkiyi harekete geçirmiştim. Belki de, dansın bir tedavi olmadığını söyleyen Katolik inancımı altüst eden bir mucize gerçekleşmişti.

Hatırlıyorum, o yeniyetmelik günlerimde, dedemin notlarında sözü edilen müziğin nasıl bir şey olduğu konusunda en küçük bir fikrim yoktu; kafama siyah bir kukuleta geçirir, çevremdeki her şeyin yok olduğunu hayal ederdim. Ruhum Diyedov’a doğru yol alır, oradaki insanların, dedemin ve sevgili tiyatrocusunun yanına göç ederdi. Yakında kötürüm kalacağımı düşünerek, onlardan bana dans etmeyi, sınırlarımın ötesine geçmeyi öğretmelerini isterdim. Bedenim hareket ettikçe yüreğimdeki ışık daha da parlaklaşırdı; kendi kendime mi öğrenirdim, geçmişin hayaletleri mi öğretirdi, bilmiyorum, ama gittikçe daha fazla öğrendiğimi hissederdim. Dahası, ayinlerinde dinledikleri müziği bile hayal ederdim. Yıllar sonra, Sibirya’ya giden bir arkadaşımdan bana bazı plaklar getirmesini istedim. İnanmayacaksınız ama, getirdiği plaklardan birindeki müzik, Diyedov’daki danslarda çaldıklarını hayal ettiğim müziğe çok benziyordu.

En iyisi, Athena’ya bütün bunlardan hiç söz etmemekti; çok kolay etki altında kalıyordu ve bence biraz gelgeç gönüllüydü.

“Belki de sizin yaptığınız doğrudur,” demekle yetindim.

Athena Ortadoğu yolculuğuna çıkmadan bir kere daha görüştük. Mutlu görünüyordu, istediği her şeyi, sevgiyi bulmuş gibiydi.

“İş yerimdeki arkadaşlarım bir topluluk oluşturdular ve kendilerine ‘Verteks Hacıları’ diyorlar. Bunu dedenize borçlular.”

“Aslında size borçlular, dansı siz paylaştınız onlarla. Biliyorum, gidiyorsunuz, ama ben de size bir teşekkür borçluyum; ilgi duyan birkaç kişiye ışığı yaymaya çalışıyorum ama hep ürkek davrandım, hep insanların bütün bunları gülünç bulacaklarından korktum, oysa siz bütün bunlara bambaşka bir boyut kattınız.”

“Peki, benim ne öğrendiğimi biliyor musunuz? Tamam, vecde gelmek esriyip kendinden geçmektir, ama dans da ayaklarını yerden kesmenin, bedeninle bağıntını koparmadan yeni boyutlar keşfetmenin bir yoludur. Dans ederken, ruh dünyası ile gerçek dünya mutlu bir biçimde bir arada var olurlar. Klasik bale yapanlar neden parmaklarının ucunda dans ediyorlar, biliyor musunuz? Aynı anda hem yere değiyorlar, hem de göğe erişiyorlar da ondan.”

Hatırladığım kadarıyla, bana en son bunları söyledi. Coşkuyla teslim olduğumuz bütün danslarda, beyin denetim gücünü yitirir, yürek bedenin dizginlerini ele geçirir. Verteks de işte ancak o anda ortaya çıkar. Tabii inanıyorsak.

5. İngiliz iktisatçı ve nüfusbilimci Thomas Robert Malthus (1766-1834), nüfus artışının sürekli olarak gıda maddelerindeki artışın üstünde gerçekleşeceği ve bu nedenle üremeye önemli sınırlar konmadan insanların yaşam koşullarının iyileştirilemeyeceği yolundaki kuramıyla tanınır. (Ç.N.)

Peter Sherney, kırk yedi yaşında, Londra’daki bir bankanın (bankanın adı verilmemiş) Holland Park şubesi müdürü

Athena’yı işe almamın tek nedeni, ailesinin en önemli müşterilerimizden biri olmasıydı; ne de olsa bu dünya karşılıklı çıkarlar dünyası. Vesveseli birine benziyordu, o yüzden kısa sürede istifa eder umuduyla ona sıkıcı bir kırtasiye işi verdim. Böylece babasına, ona yardımcı olmak için elimden geleni yaptığımı ancak başaramadığımı söyleyebilecektim.

Onca yıllık müdürlük deneyimi, ağızlarını bile açmasalar insanların ruhunu okumayı öğretmişti bana. Katıldığım yöneticilik kurslarından birinde, birinden kurtulmak istiyorsan onu edepsizlik yapmaya kışkırtmak için elinden geleni yapman gerektiğini öğrenmiştik; o zaman onu işten çıkarmak için çok geçerli bir gerekçen olurdu.

Athena’yı başımdan atabilmek için her yolu denedim. Bizden aldığı aylığa muhtaç olmadığı için, ne kadar anlamsız bir iş yaptığını çok geçmeden anlayacaktı. Sabahın köründe kalk, oğlunu annenin evine bırak, akşama kadar tekdüze bir işte köle gibi çalış, oğlunu annenden alıp süpermarkete git, çocuğu uyutuncaya kadar akla karayı seç, ertesi gün yeniden otobüslerde sürün, hem de bir hiç uğruna, çok daha keyifli bir hayat yaşamak varken. Bir süre sonra gittikçe huzursuz olduğunu görünce planımla gurur duymaya başladım. Belli ki istediğim sonucu alacaktım. Oturduğu evden şikâyet etmeye başladı; geceleri ev sahibi müziği sonuna kadar açıyor, sabaha kadar uyutmuyordu.

Sonra birden bir değişiklik oldu. Değişiklik önce yalnız Athena’daydı, ama çok geçmeden bütün şubeye yayıldı.

Değişikliği nasıl mı fark ettim? Bakın, çalışanlar orkestra gibidir, iyi bir yönetici de orkestra şefine benzer; kimin ahengi bozduğunu, kimin gerçekten kendini vererek çaldığını, kimin orkestraya ayak uydurmakla yetindiğini anlar. Athena, çalgısını en küçük bir istek duymadan çalanlardandı; sanki başka yerlerdeydi, özel hayatında yaşadığı sevinç ve üzüntüleri iş arkadaşlarıyla asla paylaşmıyordu; besbelli, işten çıktıktan sonra oğluna bakmaktan başka bir şey yapmıyordu. Dedim ya, sonra birden Athena’ya bir rahatlık, bir konuşkanlık geldi, önüne gelene yeniden gençleşmenin sırrını keşfettiğini söylüyordu.

Yeniden “gençleşme”, hiç kuşkusuz, sihirli bir sözdür. Ama henüz yirmi birinde biri tarafından söylenince biraz gülünç olur. Yine de şube çalışanları Athena’ya inandılar ve ona bu işin sırrını sormaya başladılar.

Athena, iş yükü hiç değişmediği halde, daha verimli çalışmaya başlamıştı. O güne kadar Athena’ya “günaydın” ya da “iyi akşamlar” demekten öteye gitmeyen iş arkadaşları onu öğle yemeğine davet ediyor, yemekten döndüklerinde de çok mutlu görünüyorlardı. Şubenin verimliliğinde büyük bir sıçrama olmuştu.

Âşık olan insanların, bulundukları ortamı da olumlu etkilediklerini bildiğim için, hemen Athena’nın ciddi bir ilişkisi olduğunu düşündüm.

Bunu kendisine sorduğumda beni doğruladı. Daha önce hiçbir müşteriyle çıkmamıştı, ama bu son durumda doğrusu reddedememişti. Müşterilerden biriyle çıkan bir banka çalışanı normalde hemen kapının önüne konurdu. Bankanın kuralları açıktı: Müşterilerle özel ilişki kurmak yasaktı. Ama Athena’nın davranışlarının artık hemen herkesi etkilediğinin farkındaydım. Bazı iş arkadaşları işten sonra onunla bir araya geliyorlardı, yanılmıyorsam birkaçı evine bile gitmişti.

Çok tehlikeli bir durumla karşı karşıyaydım. Hiçbir iş deneyimi olmayan, o güne kadar utangaçlık ile saldırganlık arasında yalpalayıp duran bu genç kadın, çalışanların doğal önderi olup çıkmıştı. Onu işten atsam, herkes kıskandığımı sanacak, bana olan saygısını yitirecekti. İşten atmasam, birkaç ay içinde şubenin denetimi elimden kaçırabilirdim.

Sonunda, kısa bir süre beklemeye karar verdim; ama bu arada, bankanın içindeki “enerji”de gözle görülür bir artış vardı (enerji kelimesinden nefret ederim, çünkü elektrikten söz etmiyorsanız hiçbir anlamı yoktur bu kelimenin). Her neyse, müşterilerimiz çok daha memnun görünüyorlardı, bizi başkalarına da tavsiye etmeye başlamışlardı. Çalışanlar da memnun görünüyorlardı, hem de iş yükleri iki misline çıkmış olmasına rağmen. İşleri o kadar iyi götürüyorlardı ki, yeni eleman almama gerek kalmamıştı.

Bir gün üstlerimden bir mektup aldım. Bir grup toplantısı için Barcelona’ya gitmemi, kendi yönetim tekniklerimi oradakilere anlatmamı istiyorlardı. Onlara göre, harcamaları artırmadan kârı artırmıştım; bütün yöneticileri tek ilgilendiren de budur zaten.

İyi de, hangi yönetim tekniklerini anlatacaktım?

En azından