Die Elixiere des Teufels, E.T.A. Hoffmann

© 2014, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Şubat 2014, İstanbul

E-kitap 1. Sürüm Ağustos 2014, İstanbul

2014 tarihli 1. Basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Ayça Sabuncuoğlu, Şebnem Sunar

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Tasarım (www.lom.com.tr)

ISBN 978 975 0723 19 3

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ.

Hayriye Caddesi No. 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

www.canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 10758

E.T.A. HOFFMANN

ŞEYTANIN
İKSİRLERİ

ROMAN

Almanca aslından çeviren

Zehra Kurttekin

E.T.A. Hoffmann’ın Can Yayınları’ndaki diğer kitabı:

Gece Tabloları, 2012

ERNST THEODOR AMADEUS HOFFMANN, 1776’da Königsberg’ de (bugünkü Kaliningrad) doğdu. Asıl adı Ernst Theodor Wilhelm Hoffmann’dır. Hukuk öğrenimi gördükten sonra 1800’de devlet memurluğuna atandı ve Prusya’nın işgali altında bulunan Polonya’da çalışmaya başladı. 1806’da Prusya’nın Napoléon güçleri tarafından yenilgiye uğratılmasına kadar bu görevinde kaldı. Hoffmann, 1814’e kadar müzik eleştirmenliği ve tiyatrolarda müzik yönetmenliği yaptı. 1811’de Arlequin adlı bir bale besteledi. Alman Romantizminin ilk yazarlarından olan dostu Friedrich de la Motte Fouqué’nin Undine adlı masalını operalaştırması da bu döneme rastlar. Hoffmann, 1814’ten itibaren edebiyata yöneldi. 1814-1815 tarihli Phantasiestücke in Callots Manier adlı öykü kitabı, yazar olarak ün kazanmasını sağladı. 1816’da yeniden devlet hizmetine girerek Berlin Temyiz Mahkemesi’nde yargıçlık yapmaya başladı. Şeytan’ın İksirleri (1815-1816) ve Lebensansichten des Katers Murr nebst fragmentarischer Biographie des Kapellmeister Johannes Kreisler (1820-1822) adlı romanları, Gece Tabloları (1816-1818) ve Die Serapionsbrüder (1819-1821) adlı öykü derlemeleri büyük ilgi gördü. Hoffmann’ın peri masallarından doğaüstü felaket öykülerine kadar eşsiz hayal gücünü sergilediği eserleri, Çaykovski’nin bale süiti Fındıkkıran da dahil olmak üzere pek çok opera bestesine esin kaynağı oldu. Eserleriyle Honoré de Balzac, George Sand ve Théophile Gautier gibi isimlerin saygısını kazandı; Victor Hugo, Charles Baudelaire, Guy de Maupassant, Aleksandr Puşkin, Fyodor Dostoyevski ve Edgar Allan Poe’yu etkiledi. E.T.A. Hoffmann, 1822’de Berlin’de öldü.

ZEHRA KURTTEKİN, Sankt Georg Avusturya Kız Lisesi’ni bitirdikten sonra, Ankara Üniversitesi DTCF Alman Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde öğrenim gördü. TRT İstanbul Radyosu’nda, sonra TRT İstanbul Televizyonu’nda sanat, kültür, edebiyat ve belgesel programları prodüktörü olarak görev yaptı. H.K. Laxness’ın Atom Durağı, Bertolt Brecht’in III. Reich’ın Korku ve Sefaleti, Friedrich de la Motte Fouqué’nin Undine, Zeruya Şalev’in Ve Yeniden Başlar Hayat ve Thomas Mann’ın Doktor Faustus adlı eserlerini Türkçeye çevirdi.

Yayımcının önsözü

Birader Medardus’un ilginç hikâyesini ilk kez okumuş olduğum o koyu gölgeli çınarların altına götürmek isterdim seni, güzide okur. Benim oturduğum, güzel kokulu fundalıkların, rengârenk çiçeklerin arasına yarı yarıya gömülü o taş sıraya oturur, ağaçlıklı yolun sonunda açılan güneşli vadinin ardında yükselen harikulade mor dağları sen de benim gibi özlemle seyrederdin. Arkana bakınca, yirmi adım kadar ötemizde, giriş kapısı heykellerle zengin şekilde bezenmiş gotik bir bina görürdün. Çınarların gölgeli dalları arasından parlak ve hayat dolu gözleriyle azizler bakar sana; kalın duvarlara yapılmış canlı fresklerdir bunlar. Dağların üzerinde kor kırmızı bir güneş durur, akşam rüzgârı çıkar, her yerde canlılık, hareket vardır. Çalılıkların, ağaçların arasında fısıltılar, hışırtılar, şaşılası sesler dolaşır; yükselir, yükselir, çok uzaklardan gelen şarkılara, org seslerine dönüşür sanki. Bahçenin ağaçlıklı yollarında suskun, inançlı bakışları yukarılara çevrili, bol dökümlü elbiseler içinde ciddi tavırlı adamlar gezinirler. Azizlerin resimleri canlanmış da kapının yüksek kornişlerinden aşağıya inmiştir adeta. Oralara resmedilmiş olağanüstü söylencelerin, menkıbelerin yarattığı gizemli bir ürpertiye kapılırsın; her şey gözünün önünde cereyan etmektedir sanki ve sen, buna yürekten inanmaya hazırsındır. Medardus’un hikâyesini de işte böyle bir ruh hali içinde okumalısın ve keşişin tuhaf hayallerine, tahrik olmuş bir hayal gücünün kural tanımaz oyunlarından daha fazla itibar etmelisin.

Azizlerin heykellerini, manastırı ve keşişleri gördükten sonra, güzide okurum, seni götürdüğüm yerin, B.deki Kapuçin manastırının o harikulade bahçeleri olduğunu eklememe gerek yoktur sanırım.

Bir zamanlar, bu manastırda birkaç gün kalmıştım. O sıralar manastırın saygıdeğer başrahibi bana ilginç bir şey olarak, Rahip Medardus’un, arşivde muhafaza ettikleri evrakını göstermişti; onları benimle paylaşma konusunda gösterdiği tereddüdü güçbela giderebilmiştim. Aslında yaşlı adam bu kâğıtların çoktan yakılmış olması gerektiği kanaatindeydi. İşte bu kâğıtlardan oluşturduğum kitabı sana teslim ettiğimde, güzide okur, korkarım ki sen de başrahiple aynı kanıya varabilirsin. Ama eğer Medardus’la birlikte o gölgeli revaklarda, hücrelerde, rengârenk dünyalarda onun sadık yol arkadaşıymış gibi gezinmeye, onun hayatının ürkünç, dehşet verici, çılgınca ya da gülünç yanlarına tahammül etmeye karar verirsen, camera obscura’dan gözlerine yansıyacak envaı çeşit görüntünün keyfini çıkaracaksın. Anlamsız olduğunu düşündüğün bazı şeylerin, dikkatle bakıldığında, bariz bir bütünlük ve hayatiyet kazandığını göreceksin. Karanlık bir uğursuzluktan doğan esrarlı tohumun bir bitkiye dönüşüp nasıl gümrahça yeşerdiğine, gitgide nasıl bin bir dal budak sardığına, en sonunda meyveye dönüşen çiçeklerinden birinin, onun can suyunun tamamını çekip nasıl öldürdüğüne tanık olacaksın.

Kapuçin Medardus’a ait evrakı, rahmetli pek küçük, okunaksız bir keşiş elyazısıyla kaleme aldığı için büyük bir gayret sarf ederek, epeyce zorlanarak bitirdiğim vakit, tümüne birden kısaca rüya ya da tahayyül dediğimiz bazı şeyler, bana da, hayatımızı baştan sona belirleyen, içindeki bütün durumları birbirine bağlayan gizli bir ipliğe dair sembolik ipuçları olabilirmiş gibi geldi. Ancak, bunun idrakiyle o ipliği zorlayarak koparabilecek gücü kazandığını sananlar, bize hâkim olan karanlık güçle beraber buna kalkışanlar, daha işin başında yitik sayılmalıdır.

Belki sana da, bana olduğu gibi olur, güzide okurum; önemli sebeplerden ötürü bunun böyle olmasını yürekten diliyorum.

BİRİNCİ CİLT

1

Çocukluk yılları ve
manastır hayatı

Babam hayattayken hangi şartlarda yaşadığından annem hiç söz etmezdi; ama ilk gençlik yıllarımda ona dair anlattıklarından hatırlayabildiğim kadarıyla, babamın derin bilgilerle donanımlı, hayat bilgesi bir adam olduğunu sanıyorum. Bu hikâyelerden ve annemin eski yaşantılarına dair ancak çok sonraları anlayabildiğim bazı ifadelerinden, onların, varlık ve zenginlik içinde rahat bir hayat sürdürürken, çok ağır ve acılarla dolu bir sefalete düştüklerini biliyorum. Babam bir zamanlar, şeytana uyup ahlaksızca bir isyankârlığa kapılmış ve çok ağır bir günah işlemiş; sonraki yıllarda Tanrı’nın inayetiyle aydınlanarak, tövbe etme niyetiyle çok uzaklara, soğuk Prusya’daki Heilige Linde’ye1 hacca gitmek istemiş. Bu meşakkatli yolculuk sırasında annem birkaç yıllık evliliklerinin, babamın korktuğu gibi çocuksuz kalmayacağını fark etmiş, babam da, onca yoksulluğuna aldırmaksızın buna çok sevinmiş. Zira bir oğlan çocuğun dünyaya gelmesi, Aziz Bernard’ın şefaatini esirgemediğinin ve günahlarının bağışlanacağının teminatı anlamına geliyor, hayallerinin gerçekleşeceğini gösteriyormuş. Heilige Linde’de babam hastalanmış. Güçsüz düşmesine rağmen, salık verilen yorucu ibadetlerini sürdürmekte direniyor, sürdürdükçe durumu daha da kötüleşiyormuş. Tam benim doğduğum esnada, günahlarından arınmış ve huzura kavuşmuş bir şekilde vefat etmiş. Aklımın erdiği ilk yaşlardan kalan anılarla birlikte, Heilige Linde Manastırı’nın ve muhteşem kilisesinin o sevilesi hayalleri canlanıyor gözümde. Etrafımı hâlâ o karanlık ormanın hışırtıları, beşiğim olan o gümrah otların, renkli çiçeklerin kokuları sarıyor. Meryem Ana’ya adanmış bu tapınakta, ne zehirli bir hayvan ne de zararlı bir böcek yuva yapar; içinden tütsü kokularının yayıldığı altın buhurdanlıklarını sallayarak hacılarla birlikte uzun kafileler halinde yürüyen rahiplerin inanç dolu ilahilerine, ne bir sinek vızıltısı ne de bir ağustosböceğinin cırıltısı karışır. Kilisenin orta yerinde duran, meleklerin Meryem Ana’nın mucizeler yaratırkenki resmini kondurdukları ıhlamur ağacının gümüş kaplamalı gövdesi hâlâ gözümün önündedir. Meleklerin, azizlerin renkli suretleri kilisenin duvarlarından, tavanlarından gülümser gibidir hâlâ. Derin acılarına rahmet dolu teselliler bulduğu bu harikulade manastıra dair anlattıkları öylesine içime işlemiş ki, annemin o kutsal yerden bir buçuk yıl sonra ayrılmış olduğunu, benim anılarımın ise o denli eskilere uzanamayacağını bile bile, her şeyi kendim görmüşüm, kendim yaşamışım hissine kapılırım. Tenha kilisede, kadim zamanlarda, daha inşaat halindeyken ortaya çıkan, sanatkârane dokunuşlarıyla kiliseyi kısa zamanda en güzel biçimde resimlendiren ama işi biter bitmez yeniden kaybolan, dilinden kimsenin anlayamadığı yabancı ressama ait olduğu sanılan, o çok ciddi görünüşlü adamın resmini de kendi gözlerimle görmüşüm gibi gelir hep. Bir de yaşlı, alışılmadık kıyafetler içinde, uzun boylu, kır sakallı bir hacının beni kucağında dolaştırdığını, envaı çeşit renkli otlar, taşlar topladığını ve benimle oynadığını hatırlarım; oysa içimde böylesine canlı bir resim yaratan şeyin sadece annemin betimlemeleri olduğundan eminim. Bir seferinde hacı, benim yaşıtım olan bir oğlan çocuğu getirmişti yanında. Birbirimize sarılarak, öpüşerek çimenlerin üstünde oynuyorduk; renkli taşlarımın tümünü ona vermiştim; o da onları yerde türlü şekiller çizecek gibi diziyor, ama çizdiği şekiller önünde sonunda hep kutsal haç biçimine dönüşüyordu. Annem yanı başımızda taş bir bankta oturuyor, ihtiyar da onun arkasında durmuş, şefkatli bir dikkatle bizim çocuksu oyunlarımızı seyrediyordu. O sırada çalılıkların arasından birkaç delikanlı çıktı. Kılıklarından, her hallerinden Heilige Linde’ye salt tecessüs ve merak nedeniyle gelmiş oldukları anlaşılıyordu. Bizi fark edince içlerinden biri bağırdı: “Bakın! Burada kutsal bir aile var. Bu tablo tam da benim resim dosyama uygun.” Gerçekten de kâğıdını kalemini çıkarıp bizim resmimizi çizmeye koyuldu. Bunun üzerine yaşlı hacı, başını kaldırdı ve öfkeyle bağırdı: “Seni sefil alaycı, sözde sanatçı olacaksın. Ne gezer; inancın ve sevginin ateşi hiç yanmamış ki senin içinde; eserlerin de tıpkı kendin gibi ölü ve donuk kalacaklar. Sen de dışlanmış biri olarak ıssız boşlukta ümitsizlik içinde, kendi sefaletinde gömülüp kalacaksın.” Delikanlılar, şaşkın, alelacele kaçtılar. Yaşlı hacı, anneme şöyle dedi: “Size bugün, oğlunuzda sevginin kıvılcımını ateşlesin diye harikulade bir çocuk getirdim; ama onu sizden alıp götüreceğim yeniden. Beni de bir daha görmeyeceksiniz. Oğlunuz pek çok yetenekle mükemmel bir şekilde donatılmış; ama kanında hâlâ babasının günahları kaynayıp mayalanmakta. Yine de, inanç yolunda kahraman bir mücahit olarak yetiştirilebilir. Bırakın din adamı olsun!” Annem, hacının sözlerinin, üzerinde nasıl silinmez bir etki bırakmış olduğunu anlata anlata bitiremezdi; ama yine de benim tercihlerim üzerinde herhangi bir zorlamada bulunmadı, bana kendisinin verebileceğinden daha yüksek bir eğitim imkânına sahip olmamı aklına bile getirmeksizin, kaderin neler göstereceğini, beni nereye yönlendireceğini sükûnetle beklemeye karar verdi. Kendi yaşadıklarımla ilgili hatıralarım, dönüş yolunda annemin Cistercium2 Rahibe Manastırı’nı ziyaret ettiği andan başlayarak netlik kazanır. Manastırın, prenses unvanı taşıyan başrahibesi, babamı önceden tanıdığı için annemi nazik bir şekilde kabul etti. Annemin, ressam ile yaşlı hacı arasında geçen konuşmayla tamamladığı, yaşlı hacıyla ilgili aklımda kalan o son olaydan itibaren beni başrahibeye götürdüğü âna kadar geçen süre, benim açımdan tam bir boşluk oluşturuyor; buna dair hatırımda hiçbir şey kalmamış. Yeniden hatırlayabildiklerim, annemin giysilerimi mümkün olduğu kadarıyla yenileyip düzeltmesiyle başlıyor. Şehirden yeni kurdeleler almış, vahşice uzamış saçlarımı kesmiş, beni büyük bir özenle süslemiş, bu arada başrahibenin karşısında uslu ve terbiyeli davranmamı tembihlemişti sıkıca. Sonunda annemin elinden tutarak geniş taş merdivenden yukarı tırmanmış, prensesin bulunduğu yüksek tavanlı, duvarları aziz resimleriyle bezeli salona girmiştim. Uzun boylu, azametli, güzel bir kadındı; tarikat kıyafeti saygı telkin eden bir vakar veriyordu ona. Beni sert, iliklerime işleyen bir bakışla süzdü ve sordu: “Bu mu oğlunuz?” Sesinin tonundan, bütün görünüşünden, çevrenin yabancılığından, tavanın yüksekliğinden, duvarlardaki resimlerden öylesine etkilenmiştim ki, derin bir korku hissine kapılıp yana yakıla ağlamaya başladım. Bunun üzerine prenses, “Ne oldu sana, küçüğüm, korktun mu benden?” diye daha yumuşak ve daha anlayışlı bir tavırla konuştu. “Oğlunuzun adı neydi, sevgili hanımefendi?” “Franz,” diye karşılık verdi annem. Bunun üzerine prenses derin bir üzüntü içinde, “Franz’çık!” diye seslendi; beni havaya kaldırıp sıkıca göğsüne bastırdı. Ama o esnada boynumda hissettiğim ani bir acıyla öylesine güçlü bir çığlık attım ki, prenses ürkerek beni yere bıraktı. Annem bu davranışıma fena halde şaşırmıştı, beni uzaklaştırmak üzere derhal üstüme atıldı. Prenses buna izin vermedi; derken anlaşıldı ki, bana öyle sıkıca sarıldığı anda, göğsünde taşıdığı pırlanta haç, boynumu tahriş etmiş, battığı yer kıpkırmızı olmuş, kan oturmuş. “Zavallı Franz,” dedi prenses. “Canını acıtmışım meğer ama biz yine de iyi dost olacağız seninle.” Rahibelerden biri şekerleme ve tatlı şarap getirdi, ben de yüreklenerek daha fazla nazlanmadım; yerine oturup beni kucağına alan zarif kadının kendi eliyle yedirdiği tatlıları, ısrara mahal bırakmaksızın cesaretle atıştırmaya başladım. O zamana kadar hiç tatmamış olduğum tatlı içkiden birkaç damla aldıktan sonra, annemin ifadesine göre, çocukluğumun ilk yıllarından beri bana özgü olan o neşeli ruh halim ve olağanüstü canlılığım geri dönmüş. Başrahibe ile odada kalan rahibeyi çok eğlendiriyor, kahkahalar atıyor, gevezelik ediyordum. Bana hâlâ açıklanamaz gelen şey, nasıl olup da annemin aklına, doğduğum yerin güzelliklerini ve olağanüstü yanlarını anlatmamı isteme fikrinin geldiği, benim de tanımadığım o yabancı ressamın resimlerini, yüce bir güç tarafından ilham gelmiş gibi bütün ruhumla kavramışçasına, olanca canlılığıyla tasvir ettiğimdir. O sırada, sanki kilisedeki bütün yazıları çoktandır tanıyor, biliyormuş gibi, azizlerin harikulade hikâyelerine daldım. Prenses, hatta annem, beni hayretle seyrediyorlardı; bense konuştukça coşuyordum. Sonunda prenses sordu: “Söyle, sevgili çocuğum, bütün bunları nereden biliyorsun sen?” Bir an bile duraksamadan yanıtladım; yabancı hacının beraberinde getirdiği o güzel, o olağanüstü çocuğun, kilisedeki bütün resimleri bana tek tek anlattığını, kendisinin renkli taşlarla çizdiği bazı resimlerin anlamlarını açıkladığını, bununla da kalmayıp daha başka pek çok kutsal hikâye naklettiğini söyledim.

İkindi çanı çaldı, rahibe kesekâğıdına sarılı bir sürü şekerleme getirip verdi, ben de büyük bir memnuniyetle aldım. Başrahibe ayağa kalktı, anneme şöyle dedi: “Oğlunuzu yatılı öğrencim olarak kabul ediyorum, sevgili hanımefendi. Bundan böyle onunla ben ilgileneceğim.” Annem heyecanından konuşamaz olmuştu. Sıcak yaşlar dökerek prensesin ellerini öptü. Tam kapıdan çıkmak üzereydik ki prenses, arkamızdan geldi, beni bir kez daha havaya kaldırdı, bu kez haçını özenle yana doğru çekerek sımsıkı sarıldı; şiddetle ağlıyor, sıcak gözyaşları alnıma damlıyordu. “Franz’çığım!” diye haykırdı. “Hep böyle inançlı ve iyi kal!” Derinden etkilenmiştim; neden olduğunu pek bilmeden, ben de ağladım.

Manastırın yakınlarındaki küçük bir mandırada yaşayan annemin ev hayatı, başrahibenin desteğiyle daha iyi bir hale gelmişti. Sefaletimiz sona ermiş, ben de daha iyi giyinir olmuştum. Papazdan eğitim alıyor, bunun yanı sıra onun, manastırın kilisesinde ayin yaptığı günlerde koro çocuğu olarak görev yapıyordum.

Gençliğimin bu mutlu günlerinin anıları nasıl da kutlu bir rüya gibi kucaklıyor beni! Yurdum, mutluluğun, o çocuksu, o rahat duyguların, o üzerine gölge düşmemiş sevinçlerin mekân tuttuğu, harikulade bir ülke olarak uzaklarda, çok uzaklarda kaldı; geriye dönüp baktığımda, beni ondan sonsuza dek ayıran uçurumun, sonuna kadar açılmış ağzını görüyorum. Yakıcı bir hasretin pençesinde, karşı tarafta, şafağın kızıl ışıkları arasında gezinen sevdiklerimi seçebilmek için gitgide daha fazla gayret sarf ediyor, onları gördüğüme, tatlı seslerini işittiğime vehmediyorum. Ah! Sevginin güçlü kanatlarının aşamayacağı bir uçurum var mıdır? Aşk için mekân ve zaman nedir ki! O, hayallerde yaşamaz mı zaten; hayallerin sınırı var mıdır? Fakat, karanlık gölgeler belirmekte etrafımda; gitgide daha yoğunlaşıyor, beni sıkıştırıyorlar, gitgide daha sıkı sararak görüşümü kapatıyorlar; aklımı, yaşadığım ânın azabıyla tutsak ediyor, tarif edilemez, zevk veren bir ıstırapla içime dolan hasretimi, iflah olmaz, öldürücü bir işkenceye dönüştürüyorlar!

Bir iyilik timsali olan papaz, benim uçarı aklımı dizginlemeyi başarıyor, dersini benim keyfime göre şekillendirerek zevk almamı, hızla ilerleme kaydetmemi sağlıyordu. Annemi her şeyden çok seviyor, prensese ise bir azize gibi saygı duyuyordum. Onu görebileceğim günler, bana bayram gibi geliyordu. Her seferinde, edindiğim yeni bilgilerle gözünü kamaştırmaya karar veriyor ama onun gelip de bana sevgiyle hitap ettiği anda tek kelime bile edemiyor, sadece onu seyretmek, ona kulak vermek istiyordum. Her kelimesi, ruhumun derinliklerine işliyordu; eğer onunla konuşmuşsam, gün boyu kendimi şaşılası görkemli bir ruh hali içinde buluyordum; daha sonra, çıktığım gezintilerde ise hayali bana eşlik ediyordu. Ana altarın önünde durmuş, tütsü kabını sallarken, orgun sesleri koro yerinden aşağıya doğru yayılıp köpüren seller misali kabararak beni sürüklerken, ilahinin içinde onun sesini ayırt ediyordum. O sesin parlak bir ışık huzmesi gibi üzerime düşüp içimi o en yüce, en kutsal sezilerle doldurduğu anlarda, adlandırılamaz hislerle nasıl da sarsılıyordum. Ama haftalar öncesinden sevindiğim en olağanüstü, asla içim ürpermeksizin aklıma getiremediğim gün, manastırda büyük bir günah bağışlama töreniyle kutlanan, Cistercium’un azizi Bernard’a adanmış yortuydu. Bir gün öncesinden komşu şehirlerden ve çevredeki diğer yerlerden büyük kalabalıklar halinde insanlar gelir, manastıra bitişik çiçekli çayırlara yerleşirlerdi. Neşeli gürültüler sabahtan akşama kadar dinmezdi. Bernard Günü, ağustosa denk geldiğinden, bu uygun mevsimde hava koşullarının yortu için elverişli olmadığı herhangi bir zaman hatırlamıyorum. İbadet eden, ilahiler okuyarak gezinen hacılarla, süslenmiş kızların peşinde coşku içinde itişip kakışan çiftçi oğlanların sesleri, bir renk cümbüşü içinde birbirine karışırdı. Din adamları inançlı bir saygıyla ellerini huşu içinde kavuşturmuş, bulutlara bakarken, çimenlere yayılan burjuva aileleri tıka basa dolu yemek sepetlerini boşaltır, yemeklerini yerlerdi. Neşeli şarkılar, dinî ilahiler, tövbe edenlerin derinden iç çekişleri, mutluların kahkahaları, ağlamalar, ah çekmeler, coşkulu naralar, şakalaşmalar, dualar, kulakları sağır eden harikulade bir konser şeklinde semaya yükselirdi! Ama manastırın çanı çaldı mı, patırtı bir anda susardı. Göz alabildiğine herkes sıkışık saflar halinde diz çöker, kutsal sessizliği sadece duaların boğuk mırıltısı bozardı. Çanın son vuruşunun sesi erirken renkli kalabalık yeniden hareketlenir, birkaç dakikalığına kesilen coşku yeniden başlardı. Komşu şehirde oturan piskopos, Bernard Günü’nde, maiyetindeki kilise yüksek kurulu üyesi rahiplerle birlikte manastırın kilisesindeki bu görkemli ayini yönetme görevini bizzat üstlenirdi. Orkestrası, ana altarın yanına kurulmuş, nadir ipek dokumalarla bezeli bir tribünde müzik çalardı. O zamanlar yüreğimi titreten o duygular hâlâ ölmedi; çabucak akıp gitmiş o kutlu zamanları aklıma getirdiğimde, gençliğimin bütün tazeliğiyle canlanır içimde. Prensesin, diğerleri içinde bestesini en çok sevdiği, bu yüzden de üst üste birkaç kez icra edilen “Gloria” ilahisini bütün canlılığıyla hatırlıyorum. Bir seferinde piskopos yine “Gloria” ilahisini başlatmış, koronun güçlü sesi gürlemişti: “Gloria in excelsis deo!”3 Ana altarın üzerindeki bulutlar açılır gibi olmuştu sanki. Evet, oraya resmedilmiş olan kerubiler4 ile seraflar5 adeta ilahî bir mucizeyle canlanmış, hareketlenmiş, güçlü kanatlarını çırpıp şarkılar ve lir eşliğinde Tanrı’ya övgüler sunarak havada aşağı yukarı süzülmeye başlamışlardı. İçimde kabaran, beni ışıltılı bulutların arasından aşırıp o uzak, o aşina ülkeye taşıyan, heyecan dolu bir huşu duygusuna kapılmıştım; güzel kokulu bir ormanda meleklerin hoş sedaları yankılanıyordu. Yüksek zambak öbeklerinin arasından karşıma o harikulade oğlan çocuğu çıktı. Bana gülümseyerek sordu: “Neredeydin bunca zamandır, Franz’çık? Bir sürü renkli çiçeğim var benim; eğer benimle kalır, beni ebediyen seversen, onların hepsini sana armağan edeceğim.”

Ayinden sonra rahibeler, elinde gümüş çoban asası, başında mitresi, başrahibenin önderliğinde manastırın ve kilisenin koridorları boyunca görkemli bir geçit töreni yaptılar. O olağanüstü kadının her bakışından, her hareketinden nasıl bir kutsallık, nasıl bir vakar, nasıl dünyaüstü bir yücelik süzülüyordu! Sofu, inançlı halka inayet ve hayırlar vaat eden, her şeyden üstün kilisenin ta kendisiydi sanki. Gözü tesadüfen bana takılacak olsa, o anda kendimi yerlere atabilirdim. İbadet bittikten sonra rahipler, bir de piskoposun orkestrasının üyeleri, manastırın salonunda ağırlandılar. Yemeğe şehir sakinlerinden, kilise dostu bazı memurlar ve tüccarlar da katıldılar. Piskoposun orkestrasının şefi benden hoşlanmıştı, benimle ilgilenmek istediği için yemeğe katılmama izin çıktı. Zihnim daha biraz önce mukaddes bir huşu içinde uhrevi âleme yönelmişken, şimdi beni, canlı renkli görüntülerle kuşatan neşeli bir hayat çıkmıştı karşıma. Konukların gürültülü kahkahaları arasında türlü, eğlenceli hikâyeler anlatılıyor, nükteler, şakalar havada uçuşuyor, bu arada şişeler de hızla boşalıyordu. Akşam olup da arabalar eve dönüş için hazırlanıp beklemeye başlayıncaya kadar bu böyle devam etti.

On altı yaşıma gelmiştim ki, papaz daha yüksek düzeyde bir ilahiyat tahsili için komşu şehirdeki papaz okuluna başlamak üzere yeterince hazırlanmış olduğumu söyledi. Din adamı olmaya kesinlikle kararlıydım. Bu kararım, anneme derin bir mutluluk veriyordu; zira böylece babamın, benim bilmediğim hayallerinin gerçekleşeceğini ve bunlarla belli bir biçimde bağlantılı olduğunu sandığı, hacının esrarlı imalarının da açıklık kazanacağını düşünüyordu. Böylece babamın ruhunun günahlarından arınacağına, ebedi lanetin azabından kurtulmuş olacağına inanıyordu. Artık sadece toplantı odasında görebildiğim prenses de niyetimi gayet iyi karşıladı, saygın bir dinî makama erişinceye kadar gereken her konuda desteğini esirgemeyeceği vaadini yineledi. Şehir, manastırdan bakınca kuleleri görünecek, herhangi zinde bir yayanın manastırın havadar ve hoş bölgesini kendine yürüyüş alanı olarak seçebileceği kadar yakında olduğu halde, sevgili annemden, yürekten saydığım o harikulade başrahibeden, iyi kalpli öğretmenimden ayrılmak oldukça zor geldi. Sevgi çemberinden dışarı bir kez çıkılmaya görsün, aradaki mesafe ne olursa olsun çok uzaklara gitmiş gibi ayrılık acısı çekilir ille de. Prenses fevkalade duygulanmıştı. Nasihat niteliğinde bazı önemli sözler söylerken teessüründen sesi titriyordu. Bana zarif bir tespih ile özenle çizilmiş resimlerle süslü bir dua kitabı hediye etti, sonra da şehirdeki Kapuçin manastırının başrahibine yazılmış bir tavsiye mektubu vererek onu hemen görmemi tembih etti, kendisinden her konuda akıl ve yardım alabileceğimi söyledi.

Şehrin hemen yakınındaki Kapuçin manastırının bulunduğu mevki kadar hoş bir bölgeye kolay kolay rastlanmaz. Manastırın o harikulade bahçesi, dağlara bakıyordu. Ağaçlıklı uzun yollarında gezinirken, gümrah ağaç öbeklerinden herhangi birinin yanında dururdum; her birinden dağlar farklı, ayrı bir güzellikte görünürdü. Başrahibin kendine özgü nazik tavrı, mektubu okuduktan sonra daha da belirginleşti. Geçmiş yıllarda Roma’da tanıştığı o muhteşem kadına dair ilgi çekici o kadar çok şey biliyordu ki, ilk andan başlayarak beni kendisine bağladı. Çevresi biraderlerle doluydu; başrahibin keşişlerle olan ilişkisi, manastırın döşeniş biçimi, oradaki yaşam tarzı üzerindeki etkileri daha ilk bakışta fark ediliyordu. Başrahibin dış görünüşüne bariz biçimde yansıyan, ruhundaki huzur ve ferahlık, bütün biraderlere sirayet etmişti. Çoğunlukla keşişlerin yüzlerinden okunan bezginliğin ya da insanın içini burkan o karamsar içekapanıklığın izine hiçbirinde rastlanmıyordu. Manastır hayatının katı kurallarına rağmen, Başrahip Leonardus için dinî ibadetler, insan doğasının ayrılmaz parçası olan günahlardan arınmak için sofuca tövbe etmekten ziyade, yüzünü göksele çevirmiş bir kafanın duyabileceği bir ihtiyaç anlamını taşıyordu. Biraderlere de ibadetin bu anlamını, yapmak zorunda oldukları her işte, her şeyden önce bu kurala bağlı kalma fikrini aşılamayı başarmıştı; öyle ki, dünyevi sınırlamaların tümünün üzerinden daha ulvi bir varoluşun yarattığı mutluluk ve rahatlık akıyordu. Başrahip Leonardus, dünyayla yakışık alır seviyede belli bir ilişki kurmayı bilmiş, bunun da biraderler üzerinde hayırlı bir etkisi olmuştu. Esasen çok saygın bir yeri olan manastıra her yerden gelen zengin bağışlar, belli günlerde manastırın dostlarını ve hamilerini yemek salonunda ağırlama imkânını veriyordu. Yemek salonunun ortasında uzun bir masa donatılıyor, başında konuklarıyla birlikte başrahip oturuyordu. Konukların sofrası porselenlerle, camlarla özenli ve zarif bir biçimde donatılırken, biraderler kurallar gereği, daha dar olan, duvara paralel masalarda, kendi sade yemek takımlarını kullanıyorlardı. Manastırın aşçısı, özellikle de perhiz yemeklerini konukların damak tadına uyacak şekilde pişirmeyi beceriyordu. Şarapları, konuklar temin ediyordu. Böylece Kapuçin manastırındaki yemek davetleri, dünyevi kimseler ile din adamlarının samimiyet ve rahatlık içinde bir araya gelmelerine ortam sağlıyor, bunun iki tarafın hayatında da küçümsenmeyecek yararlı etkileri oluyordu. Zira dünyevi işlere saplanıp kalmış olanlar, bunun dışına çıkarak, duvarların içinde, kendilerininkinden tamamen başka bir hayat süren din adamlarının yaşayışını öğreniyor, akıllarına düşen bazı kıvılcımlardan etkilenerek huzurun ve mutluluğun, beyinlerine çakılmış olandan daha farklı yolları da bulunabileceğini, ruhun, dünya hallerinin üzerine yükseldikçe, insana daha ulvi bir varoluş imkânı sağlayabileceğini kabul etmek durumunda kalıyorlardı. Buna karşılık duvarların dışındaki renkli dünyada olup bitenlerden haberdar olan rahiplerin de, dirayet ve bilgelik açısından bazı kazanımları oluyor, görüşlerinde farklılıklar oluşuyordu. Dünyevi işlere yanlış anlamlar, değerler yüklemeksizin, insanların diledikleri gibi değişik yaşama biçimlerini seçebileceklerini, dinî ilkelerin böyle bir kırılmaya uğramasının bazen gerekli olabileceğini, aksi halde her şeyin renksiz ve sönük kalacağını teslim ediyorlardı. Başrahip Leonardus, dinî ve bilimsel eğitim açısından herkesten üstün bir konumdaydı. Ayrıca, esas olarak ilahiyat alanında güvenilir bir bilimadamı sayılmasının yanı sıra, en çetin konuları bile büyük bir rahatlıkla enine boyuna tartabiliyordu; bu nedenle de papaz okulunun profesörleri sıklıkla onun danışmanlığına ve yol göstericiliğine başvuruyorlardı; bir manastır rahibinden umulmayacak ölçüde, dünyaya uyum sağlayacak bir anlayışla yetiştirilmişti. İtalyancayı ve Fransızcayı yetkinlikle ve akıcı bir şekilde konuşuyordu; sıradışı maharetinden ötürü daha önceleri de çok önemli görevlerde yararlanılmıştı kendisinden. Onu ilk tanıdığım zamanlarda bile yaşını başını almış biriydi. Ama beyaz saçları yaşını ele verse bile, gözlerinde hâlâ gençliğin ateşi pırıldıyor, dudaklarında dolaşan hoş tebessüm iç huzurunu, sakin tabiatını dışarıya yansıtıyordu. Konuşmalarını süsleyen zarafet, bütün hareketlerine egemendi. Hantal tarikat kıyafetleri bile biçimli bedenine şaşılacak şekilde oturuyordu. Keşişler arasında, kendi ruhsal durumlarının yarattığı bir ihtiyaç sonucu bile olsa, kendi özgür iradesi dışında bir nedenle manastıra gelmiş tek bir kişi bile yoktu. Mahvolup gitmekten kurtulmak amacıyla manastırın kapısına dayanan talihsizleri de Leonardus, ânında teselli ederdi; tövbe etmek onlar için huzura kavuşacakları kısa bir geçiş oluştururdu. Önemsiz şeyleri umursamaktan vazgeçip dünyayla barışır, bir yanda dünyevi hayatlarını sürdürürken, kısa zamanda dünyevi dertlerin üzerine yükselirlerdi. Manastır hayatında pek rastlanmayan bu tür bir yaklaşımı Leonardus, kültür konularının ve genel olarak dinî hayata dair görüşlerin Katolik Almanya’ya oranla daha keyifli bir şekilde ele alındığı İtalya’da edinmişti. Antik biçimlerin kilise binalarında varlığını sürdürdüğü gibi, eski çağların parlak, canlı dönemlerinden kalma bir ışık, Hıristiyanlığın mistik karanlığına sızmış, bir zamanlar tanrıları ve kahramanları ışıttığı o harikulade parlaklığıyla onu da aydınlatırmış gibiydi.

Leonardus bana ısındı. Bana İtalyanca ve Fransızca öğretiyordu. Özellikle, yaptığı konuşmalar ve verdiği kitaplar zihnimi olağanüstü geliştiriyordu. Papaz okulu çalışmalarımdan arta kalan zamanımın neredeyse tümünü Kapuçin manastırında geçiriyordum; oraya girme niyetimin gitgide güçlendiğini hissediyordum. İsteğimi başrahibe de açtım. Beni doğrudan doğruya vazgeçirmeye çalışmaksızın, birkaç yıl daha beklememi, bu arada dünyayı şimdi olduğundan daha iyi tanımaya çalışmamı tavsiye etti. Bu arada, özellikle, bana müzik dersi veren, piskoposluk orkestrasının şefi sayesinde edindiğim tanışıklıklar, başka tanışıklıklar için bir arayışa girmeme gerek bırakmıyordu. Ancak yine de her toplulukta, özellikle de kadınların karşısında, rahatsızlık verecek ölçüde bir tutukluk hissediyordum. Bu durum, zaten içekapanık bir hayata olan eğilimim gibi, manastırı kendime amaç edinme kararımı pekiştirecek gibi görünüyordu.

Bir seferinde başrahip, dünyevi hayata dair çok ilginç şeyler konuştu benimle. Çok kaygan mevzulara girdi ama mutat kıvraklığı ve kendini ifade ederken gösterdiği zarafet sayesinde, en ufak bir şekilde bile olsa itici olma durumuna düşmeksizin doğru vadide kalmayı başardı. Sonunda elimi eline alarak gözlerimin içine dikkatle baktı ve hâlâ masum olup olmadığımı sordu. Ateşler içinde kavrulduğumu hissettim. Zira Leonardus, beni köşeye sıkıştıran bu soruyu sorduğu anda, ne zamandır aklımdan uzaklaştırdığım bir hayal, bütün canlılığıyla ve renkleriyle önüme fırlamıştı. Orkestra şefinin bir kız kardeşi vardı; tam olarak güzel denmeyi hak etmiyordu belki ama yeni yetişme çağında, fevkalade alımlı bir kızdı. Vücudu, son derece ahenkli yapısıyla dikkat çekiyordu. Çok güzel kolları vardı; hem biçimleriyle hem de renkleriyle, görülebilecek en güzel göğüslere sahipti. Bir sabah yine ders almak üzere orkestra şefine gittiğimde, kız kardeşini incecik sabahlığı içinde, göğsü neredeyse çıplak halde yakalamıştım. Aceleyle bir örtüye sarındı ama benim arzulu bakışlarım, göreceğini fazlasıyla görmüş bulunuyordu. Tek kelime bile edemiyordum; içimde hiç tanımadığım duygular şiddetle kabarıyor, kaynayan kanımı damarlarıma sürüyor, nabzım kulakla işitilecek gibi atıyordu. Göğsüm kasılarak sıkışmış, neredeyse çatlamak üzereydi. Derin bir iç çekişle soluk alabildim sonunda. Kızın fütursuzca üzerime gelip elimi tuttuğu, neyim olduğunu sorduğu anda durumum daha da kötüleşti. O sırada orkestra şefinin odaya girmesini ve beni bu işkenceden kurtarmasını büyük bir şans olarak kabul ettim. Hiçbir zaman o günkü kadar yanlış akor basmamış, şarkı söylerken o derece detone olmamıştım. Bütün bu olanları daha sonra şeytanın kötü niyetli bir saldırısı sayacak kadar sofuydum o zamanlar. İnançla ibadet ederek bu kötü düşmanı kısa sürede savaş alanından sürmüş olduğum için kendimi oldukça şanslı sayıyordum. Başrahibin bu tehlikeli sorusuyla birlikte, orkestra şefinin kız kardeşini çıplak göğüsleriyle karşımda görmüş, soluğunun sıcak esintisini, elinin dokunuşunu hissetmiştim sanki. İçimdeki korku anbean tırmanıyordu. Leonardus, beni, tir tir titreten alaycı bir tebessümle süzmekteydi. Bakışlarına dayanamadım ve gözlerimi indirdim. Bunun üzerine başrahip kor gibi yanan yanağıma hafifçe vurdu ve, “Görüyorum ki, oğlum, dediklerimi anladınız,” dedi. “Şimdilik iyi durumdasınız. Tanrı, sizi dünyanın baştan çıkarıcılığından korusun. Dünyanın size sunacağı hazlar kısa ömürlüdür. Hatta üzerlerinde bir lanet olduğu bile düşünülebilir. Zira daha ulvi olan şeylere karşı tarifsiz bir uzaklaşma, tam anlamıyla bir tembellik, bir duyarsızlık yaratırlar, insanın en değerli ilkelerinin çökmesine sebep olurlar.” Başrahibin sözlerini ve onların çağrıştırdığı manzarayı unutmak için ne denli çaba göstersem de başaramıyordum. Kızın bulunduğu ortama bir kez daha düşecek olsam, onu ilk gördüğüm andakinden daha beter olacağımdan korkuyordum; zira onu aklıma getirmek bile içimde bir huzursuzluk, bir tedirginlik yaratmıştı; yabancısı olduğum bu şaşılası özlemin uyandırdığı günahkârca sayılabilecek şehvet, gözüme daha da tehlikeli görünüyordu. Bir akşam, bu kuşkulu durumu açıklığa kavuşturacak bir ortam doğdu. Orkestra şefi, arada bir yaptığı gibi, dostlar arasında düzenlenmiş müzikli bir eğlenceye davet etti beni. Kız kardeşinin dışında birkaç kadın daha vardı. Kız kardeşinin tek başına nefesimi kesmeyi başardığı göz önünde tutulursa, bu durum mahcubiyetimi iyice artırmıştı. Kız çok çekici bir biçimde giyinmişti. Gözüme öncekinden daha da güzel göründü. Karşı konulmaz, görünmez bir güç beni ona doğru çekiyordu sanki. Zira nasıl olduğunu kendim de anlamadan, kendimi her seferinde onun hemen yakınlarında buluyor, her bakışını, her sözünü iştahla izliyordum. Yanına o kadar sokulmuştum ki, geçerken elbisesi sürtünüyor, bu bana daha önce hiç hissetmediğim bir zevk veriyordu. O da bunu fark etmiş ve hoşlanmış gibi görünüyordu; bazen çılgınca bir ihtirasla onu kendime çekecek, şiddetle sarılacak gibi oluyordum. Uzun süre kuyruklu piyanonun yanında oturdu, nihayet kalktı ve eldiveninin tekini sandalyenin üstünde bıraktı. Eldiveni yakaladım, çılgın gibi şiddetle dudaklarıma bastırdım! Kızlardan biri gördü, doğru orkestra şefinin kardeşinin yanına gitti, kulağına bir şeyler fısıldadı; derken ikisi birden bana dönüp kıkırdadılar ve alaycı kahkahalar attılar. Yerin dibine geçmiştim sanki. İçimden buz gibi bir nehir akar gibiydi. Aklım başımdan uçmuş vaziyette kaçıp okuluma, hücreme koştum. Kendimi çılgınca bir yeis içinde yerlere attım, gözlerimden kor gibi sıcak gözyaşları fışkırıyordu. Kıza beddualar ediyordum. Onu da lanetliyordum, kendimi de. Ardından yine dualar ediyor, arada da deliler gibi kahkahalar atıyordum. Etrafımda, her köşeden benimle dalga geçen, benimle alay eden sesler yükseliyordu; kendimi pencereden aşağıya atmaya niyetlendim, şans eseri, demir parmaklıklı olması bunu yapmamı engelledi. Durumum gerçekten dehşet vericiydi. Sabaha karşı ancak sakinleşebildim ve o kızı bir daha asla görmemeye, aslında bu dünyadan vazgeçmeye karar verdim. Münzevi manastır hayatına girme misyonu, her zamankinden daha net, asla caymayacağım şekilde kafama saplanmıştı. Olağan çalışmalardan serbest kaldığım bir anda Kapuçin manastırına, başrahibe koştum ve rahip adaylığına başvurma konusunda ne denli kararlı olduğumu, anneme de, prensese de bunu haber verdiğimi açıkladım. Leonardus, benim bu ani hevesime şaşırmış gibi görünüyordu. Manastır hayatına girme düşüncesine bir anda nasıl gelmiş olduğumu, fazla üstüme varmadan, bir biçimde anlamaya çalışıyordu; zira çok özel bir olayın bana bu ilhamı vermiş olduğunu tahmin edebiliyordu. İçimde hissettiğim ve üstesinden gelemediğim utanç duygusu, ona gerçeği anlatmaktan alıkoyuyordu beni; onun yerine, içimde tutuşan cezbenin ateşiyle, çocukluk yıllarımın benim manastır hayatına yazgılı olduğuma işaret eden olağanüstü olaylarını anlatıyordum. Leonardus, beni sükûnetle dinliyor, hayallerim hakkında kuşkularını dile getirmiyor, bunun yerine, onları pek fazla önemsemiyormuş gibi davranıyordu. Bütün bunların, böyle bir misyonu üstlenme niyetimin gerçek olup olmadığı hakkında fazla bir şey ifade etmediğini, burada bir yanılsamanın söz konusu olabileceğini söylüyordu. Aslında Leonardus aziz hayallerinden de, Hıristiyanlığın ilk havarilerinin mucizelerinden de söz etmeyi pek sevmezdi. Öyle anlar gelirdi ki, onu gizli bir şüpheci sanacak gibi olurdum. Bir keresinde cesaret etmiş, Katolik inancını küçümseyenler, özellikle de safça bir taşkınlığa kapılarak, akıldışı olan her şeyi, acımasız bir küfür sözüyle, batıl inanç diye tanımlayanlar hakkında ne düşündüğünü açıklaması için zorlamıştım. Leonardus hafifçe gülümsemiş, “Oğlum, inançsızlık, batıl inançların en beteridir,” demiş ve bambaşka, tamamen afaki bazı şeyler hakkında konuşmaya başlamıştı. İnancımızın, ulvi varlıklar ile bizim dinî ilkelerimiz arasındaki gizemli ilişkinin daha mistik yönlerine dair o muhteşem fikirlerini ancak çok sonraları öğrenebilecektim ancak kendi kendime teslim etmeliyim ki, Leonardus yüreğinin ta derinlerinden yükselen, ince bir duyarlılık ürünü bu fikirlerini paylaşmayı, öğrencilerinin rahiplik mertebesine erişeceği güne saklamakta haklıydı.

Annem, seküler bir din adamlığı konumunun bana yetmeyeceğini, manastır hayatını seçeceğimi çoktandır tahmin etmiş olduğunu yazdı. Aziz Medardus Günü’nde, Heilige Linde’deki yaşlı hacı görünmüş rüyasında yine; üzerinde Kapuçin tarikatının kıyafeti, elimi tutuyormuş. Prenses de bu kararıma tamamen katılıyormuş. Rahip adaylığı süremin ilk yarısında, çok istediğim için izin aldım, cüppe giyme töreninden önce ikisini de ziyaret ettim. Annemin rüyasından etkilenerek manastır ismim olarak “Medardus” adını aldım.

Biraderlerin birbirleriyle olan ilişkileri, ibadet şekillerine uygun iç düzenlemeler, manastırdaki yaşamın tümü, o ilk bakışta gözüme çarptığı haline tamamen uygundu. Her şeye egemen olan rahatlatıcı sükûnet, tıpkı küçük bir çocukken Heilige Linde Manastırı’nda dolaşan semavi huzur gibi ruhuma doluyordu. Resmî cüppe giyme töreni esnasında seyirciler arasında orkestra şefinin kız kardeşini fark ettim; kederli bir hali vardı, gözlerinde yaşlar gördüğümü sandım. Ama baştan çıkma zamanı gerilerde kalmıştı. Bu savaşı zahmetsizce kazanmış olmaktan dolayı asice kabaran gururumdan olacak, gülümsemekten kendimi alamadım. Yanımda yürüyen Birader Cyrillus fark etti, “Neye seviniyorsun bu kadar, birader?” diye sordu. “Aşağılık dünyadan da, onun önemsiz şeylerinden de vazgeçtiğime sevinmeyeyim mi yani?” diye yanıt verdim. Ama bu sözleri söyler söylemez, tekinsiz bir hissin ruhumu derinden sarsarak yalanım yüzünden beni cezalandırdığı inkâr edemem. Yine de bu, beni bekleyen ruhsal sükûnetten önce, dünyevi bencilliğimin son hamlesi olarak kaldı. Ruhumun huzuru beni asla terk etmemeliydi. Fakat, düşmanın kudreti büyüktür! Yeraltının güçleri pusuda beklerken, silahlarının gücüne, uyanıklığına kim güvenebilir ki?

Yaşlanan ve güçten düşen Birader Cyrillus’un, başrahibin emriyle, manastırın, kutsal emanetler odasının bakımı görevini bir başkasına devretmek zorunda kaldığı sırada, manastırda beşinci yılımı doldurmuştum. O odada azizlere ait bazı kemikler, İsa’nın haçından yongalar ve diğer bazı kutsal emanetler, temiz cam dolaplar içinde muhafaza edilir, belirli günlerde itikadını tazelemek üzere halka teşhir edilirdi. Birader Cyrillus orada bulunan her bir parçanın gerçekliğine ve hangi mucizeleri yaratmış olduğuna dair belgeleri gösterdi. Dinî terbiyesi gereği başrahibin gerisinde duruyordu. Bense, o ölçüde düşüncesizce davranıyordum. İçimden gelen, tutamadığım bir ifade kullandım. “Sevgili Birader Cyrillus,” dedim, “bütün bu eşyalar acaba iddia edildiği gibi kesinlikle hakiki midir? Sahtekâr birileri açgözlülükte bulunup azizlerin terekesi diye aralarına başka bir şeyler daha sokuşturmuş olamaz mı? Sözgelimi, ya manastırlardan birinde İsa’nın haçı bütün olarak duruyorsa, yine de her yerde bu kadar çok yonga teşhir ediliyorsa, içimizden birileri çıkıp –elbette günahkâr bir şaka olarak– manastırımızın bütün bir yıl bunlarla ısıtılabileceğini ileri sürse ne olur?” “Bu eşyayı böyle bir incelemeye tabi tutmak yakışık almaz,” diye karşılık verdi Birader Cyrillus. “Açık yüreklilikle itiraf etmeliyim ki, belgeleri dikkate almasak bile, bu eşyanın pek cüzi bir kısmının beyan edilenden farklı olabileceği kanaatindeyim. Bu da bence çok önemli değil. Benim ve başrahibin bu konuda düşündüklerimizi iyi belle, Birader Medardus; dinimizi yeni bir gözle göreceksin. Kilisemizin duyularla algılananlar ile doğaüstü şeyleri birbirine bağlayan gizemli bağları bir arada kapsaması ne muhteşem bir şey, değil mi, Birader Medardus? Dinî ilkeler, dünyevi hayatımızı ve varlığımızı oluşturan organizmaların hareketlerinin, gücü yakıcı bir nefes gibi bütün doğaya işleyen o olağanüstü varlıkla olan derin ilişkisini bariz biçimde ortaya koyar esas itibarıyla; nüvesini içimizde sakladığımız daha ulvi bir hayata dair sezgilerimizi, melek kanatlarıyla savurur gibi savurur. Bu muhteşem bir şey, değil mi? Bir tahta parçasının, bir kemik, bir bez parçasının İsa’nın haçından, bedeninden ya da bir azizin giysisinden koparılmış olması ya da olmaması neyi değiştirir ki? İnanan bir kimse, fazla kurcalamadan ruhunu bunlara yoğunlaştırınca, içine uhrevi bir heyecan dolar ve bu onu, buraya kadar sadece uzaktan sezinlemekle kaldığı o ebedi saadetin ülkesine yaklaştırır. Böylece, azize ait olduğu sadece iddia edilmiş bile olsa, kutsal eşya, uyarıcı işlevi görerek azizin ruhsal açıdan etkisini artırmış olur. İnsanların teselli ve destek bulmak için inançla seslendikleri yüce ruhtan bekledikleri de zaten güç ve kuvvettir. İçlerinde uyanan bu ulvi, uhrevi kudret, bazen onların bedensel acılarını bile yenmelerini sağlayabilir. İşte bu yüzden, kutsal emanetlerin, halk topluluklarının gözlerinin önünde cereyan eden mucizeler yaratması inkâr edilemez vakıalardır.” Başrahibin de bu söylenenlere benzer bazı imalarda bulunmuş olduğunu hatırladım. Bana önceleri dinî oyuncaklar gibi görünen emanetlere artık içten bir saygıyla ve huşu içinde bakmaya başladım. Konuşmasının üzerimde yarattığı bu etki, Birader Cyrillus’un dikkatinden kaçmamıştı. Artan bir hararetle ve gerçekten de ruhuma hitap eden bir samimiyetle, koleksiyonun bütün parçalarını teker teker anlatmaya devam etti. Son olarak, sımsıkı kapatılmış bir dolaptan bir kutu çıkardı. “Bunun içinde, Sevgili Birader Medardus, manastırımızın sahip olduğu en gizemli, en olağanüstü emanet bulunuyor,” dedi. “Manastırda bulunduğum süre içinde başrahiple benden başka kimse bu kutuyu eline almamıştır; ne diğer biraderler ne de yabancılar bu kutunun varlığından haberdardır. Bu kutuya içim ürpermeksizin dokunamam. İçinde sanki kötücül bir büyü var; onu zapt eden, bağlayan şeyi etkisiz hale getirmeyi bir başarırsa, ulaşabildiği her şeyi parçalamaya, mahvetmeye ve onulmaz bir biçimde çöküntüye sürüklemeye kadirmiş gibi geliyor bana. İçindeki şey, insanoğlunun selametine karşı doğrudan, açıkça savaş ilan ettiği günden bu yana hasmı olan şeytana ait.” Birader Cyrillus’a büyük bir şaşkınlıkla baktım. Herhangi bir karşılık vermeme fırsat bırakmadan devam etti: “Ben bu son derece mistik mevzuda herhangi bir fikir beyan etmekten ya da aklımdan geçen herhangi bir hipotezi ortaya atmaktan imtina ederek tamamen geride durmak istiyorum, sevgili Birader Medardus. Sana açık yüreklilikle, bu emanete ait belgelerde neler anlatıldığını aktaracağım. Bu belgeleri o dolaptan çıkarıp kendin de okuyabilirsin. Aziz Antonius’un hayatı hakkında yeterince bilgin var. Dünyaya ait ne varsa el etek çekip ruhunu tamamen Tanrı’ya yöneltme niyetiyle çöle gittiğini, hayatını en katı tövbelere ve iman ibadetlerine adadığını biliyorsun. Düşman onu izlemiş ve sofuca niyetlerinden alıkoymak için sık sık yoluna çıkarak ona görünmüş. Bir seferinde, Aziz Antonius akşam karanlığı çökerken üzerine doğru gelen karanlık bir suret fark etmiş. Yaklaştıkça, hayretler içinde, adamın yırtık pırtık harmanisinin deliklerinden birtakım şişe başları çıktığını görmüş. Bu gelen, düşmanın ta kendisiymiş. Tuhaf kılığı içinde alaycı alaycı gülümsemiş, yanında taşıdığı şişelerdeki iksirlerden tatmak isteyip istemediğini sormuş. Aziz Antonius, düşmanın herhangi bir kavgaya giremeyecek kadar aciz ve güçsüz kaldığını, onun için böyle alaycı konuşmalar yapmakla yetindiğini düşünerek bu saygısızlıktan dolayı canını sıkmamış ve neden bu kadar çok şişeyi böyle tuhaf bir şekilde yanında taşıdığını sormuş. Bunun üzerine düşman yanıt vermiş: ‘Bak, eğer bir insana rastlayacak olursam, bana bakıp şaşıracak ve meraka kapılıp içkilerimi sormaktan, onları tatmaktan kendini alamayacaktır. Bu kadar bol iksirin içinden mutlaka damağına uygun birini bulacak, şişeyi boşaltacak, sarhoş olup bana ve benim krallığıma teslim olacaktır.’ Bu kadarı, bütün menkıbelerde yazılıdır. Elimizde bulunan, Aziz Antonius’un gördükleri hakkındaki bu özel belgeye göre, bunun devamı var. Düşman oradan kaçarken şişelerinden birkaçını çimenlerin üstünde bırakır. Aziz Antonius, bu ıssız yerde yolunu şaşıran bazı kimselerin, hatta belki kendi öğrencilerinden birinin bu dehşetengiz içkileri içerek ebediyen mahvolmasından korkup onları çabucak mağarasına alır ve saklar. Belgede anlatıldığına göre, Aziz Antonius bir keresinde şişelerden birini kazara açar; içinden tuhaf, uyuşturucu bir buhar yükselir ve cehennemden çıkma türlü türlü iğrenç, kafa karıştırıcı suretler azizin etrafını sarararak onu baştan çıkarmaya çalışırlar; aziz, ancak katı bir perhize girip sürekli dualar ederek onları uzaklaştırabilir. Aziz Antonius’un terekesine ait bu kutuda işte böyle bir şeytan iksiri şişesi bulunuyor. Belgeler son derece güvenilir ve kesin; en azından, şişenin gerçekten de Aziz Antonius’un ölümünden sonra kendisinden kalan eşyaların arasında bulunmuş olması hiçbir şüpheye mahal bırakmıyor. Ayrıca sizi temin ederim ki, sevgili Birader Medardus, ne zaman şişeye, hatta sadece içinde durduğu bu kutuya dokunsam, açıklanamaz, derin bir dehşet duyguna kapılıyorum. Çok tuhaf, uyuşturucu ama aynı zamanda ruhumu huzursuz eden, ibadet sırasında bile dikkatimi dağıtan bir koku duyduğuma vehmediyorum. Bununla beraber, düşmanın doğrudan bir etkisi olduğuna inanmasam bile, bariz bir şekilde düşmanca bir güçten kaynaklanan bu kötü ruh haliyle ancak sürekli dua ederek başa çıkabiliyorum. Sevgili Birader Medardus, henüz bu kadar gençken, yabancı bir kudretin harekete geçirebileceği düş gücünün yarattıklarını çok daha parlak ve canlı renkler içinde görebilecek bir yaştayken, kahraman ama deneyimsiz bir savaşçı misali, savaşa karşı donanımlı ama belki de imkânsıza cüret edecek kadar soğukkanlıyken, kendine fazlaca güvenip kutuya asla dokunmamanı ya da onu açmak için en azından birkaç yıl beklemeni, merakının seni buna teşebbüs etmeye zorlamaması için de onu gözünden uzak tutmanı tavsiye ederim sana.”

Birader Cyrillus gizemli kutuyu, durduğu dolaba yeniden kilitledi ve o dolabın anahtarının da takılı olduğu anahtar destesini bana teslim etti. Bütün bu hikâye, üzerimde özel bir etki yaratmıştı. Bu olağanüstü emaneti görme merakım ne denli artarsa artsın, Birader Cyrillus’un uyarısını hatırlayarak kendime o ölçüde yaman bir güçle engel oluyordum. Cyrillus oradan ayrıldıktan sonra, bana emanet edilen kutsal eşyaları bir kez daha gözden geçirdim; sonra da o tehlikeli dolabı açan anahtarı desteden çıkararak yazı masamda, yazılarımın iyice altında bir yere sakladım.

Papaz okulundaki profesörlerin arasında mükemmel bir hatip vardı. O vaaz verirken, kilise dolup taşardı. Sözlerinin yarattığı yangının alevleri, insanın içinde derin bir huşu uyandırarak herkesi karşı durulamaz bir biçimde peşinden sürüklerdi. Onun bu muhteşem, coşku dolu konuşmaları beni de yürekten etkiliyordu. Bu üstün yetenekli adamı, talihli biri olarak değerlendiriyordum; içimde uyanan bir güç beni onu taklit etmeye zorluyordu sanki. Onu dinledikten sonra yalnız başıma odama çekilip kendimi o ânın coşkusuna bırakarak vaaz vermeye koyuluyordum. Sonunda, fikirlerimi ve sözlerimi aklımda tutmayı başararak not almaya başladım. Manastırda vaaz veren birader, gözle görülür şekilde zayıf kalıyordu. Konuşması, önü yarı yarıya tıkanmış bir dere gibi güçlükle ve ruhsuzca akıyordu. Belli bir kavrama bağlı olarak konuşmadığı için, fikirleri de, söyledikleri de yetersiz kalıyor, konuşması görülmemiş ölçüde dağılıyor, bu da söylevini dayanılmayacak kadar uzatıyordu; öyle ki, Amen demeden önce cemaatin büyük bölümü, bir değirmenin tekdüze takırtısını dinlemiş gibi ağırdan uyuklamaya başlıyor ancak orgun sesiyle yeniden uyanabiliyordu. Başrahip Leonardus, çok üstün nitelikli bir hatip olmasına karşın, o sıralar vaaz vermekten kaçınıyordu, zira bu ileri yaşında bunun fazla yorucu olacağını düşünüyordu. Manastırda yetersiz kalan bu biraderin yerini alacak başka kimse de yoktu. Leonardus, kiliseye gelen dindarlardan bazılarının ayağını çekmesine yol açan bu nahoş durumla ilgili olarak benimle konuştu. Yüreklendim ve daha papaz okulunda içimde vaaz vermeye karşı bir eğilim hissettiğimi, hatta bazı dinî konuşmalar kaleme aldığımı söyledim. Onları görmek istedi. O kadar memnun kaldı ki, hemen, bir sonraki kutsal günde vaaz vermeyi denememi istedi. Başarısız olmam mümkün değildi; tabiat, beni iyi bir kürsü hatibinin sahip olması gereken her tür özellikle donatmıştı; etkileyici bir görünümüm, anlamlı bir yüzüm, güçlü ve zengin tınılı bir sesim vardı. Kendimi ifade ederken takınmam gereken terbiyeli tavırları, el kol hareketlerimi doğru kullanmayı öğretme işini Leonardus bizzat üstlendi. Kutsal gün geldi çattı; kilise her zamankinden daha kalabalıktı. İçim ürpererek kürsüye çıktım. İlk dakikalarda, elyazısıyla aldığım notlarıma bağlı kalıyordum. Leonardus’un sonradan söylediğine göre, konuşmanın başında yer alan, huşu ve hüzün dolu düşünceleri dile getirirken, çoğunluğun son derece etkili bir hitabet sanatı olarak kabul edeceği şekilde, titreyen bir sesle konuşmuşum. Ama kısa bir süre sonra, içimde bir kıvılcım çakar gibi, göksel bir coşkunun ışığı yandı sanki. Artık yazılarıma bakma gereğini duymuyordum; kendimi tümüyle ânın esinlenmelerine bıraktım. Kanımın bütün damarlarımda nasıl kaynadığını, nasıl fışkırdığını hissediyordum. Sesimin, kubbelerde nasıl gürlediğini işitiyordum. Havaya kaldırdığım başımın, yukarıya açtığım kollarımın, coşku ışıklarının parıltısıyla yıkandığını görüyordum adeta. Anlattığım bütün kutsal ve olağanüstü şeyleri, bir kez daha, yakıcı bir odak gibi bir özdeyişle toparladıktan sonra konuşmamı bitirdim; tümüyle alışılmadık, tümüyle işitilmemiş etkiler yaratmıştı. Sözlerimi şiddetli ağlamalar, dudaklardan gayriihtiyarı dökülen huşu dolu mutluluk nidaları takip etti. Biraderler büyük bir hayranlıkla alkışladılar; Leonardus boynuma sarılıp manastırın gururu olduğumu söyledi. Ünüm çabucak yayıldı. Birader Medardus’u dinlemek üzere şehir sakinlerinin en ekâbirleri, en eğitimlileri, çan çalmadan daha bir saat önce, manastırın pek de geniş olmayan kilisesine doluşuyorlardı. Hayranlık arttıkça, konuşmalarıma daha ateşli bir akıcılık ve kıvraklık kazandırma gayretim de, sorumluluğum da artıyordu. Dinleyicileri büyülemeyi gitgide daha iyi başarıyordum. Bana duyulan saygı gitgide daha pekişiyor, gittiğim her yerde bir azizin ilahlaştırılmasına benzer bir şekilde tezahür ederek kuvvetle güne damgasını vuruyordu. Şehri bir dindarlık çılgınlığı teslim almıştı. Haftanın sıradan günlerinde bile herhangi bir bahaneyle, herkes akınlar halinde Birader Medardus’u görmeye, onunla konuşmaya manastıra geliyordu. Bunun üzerine içimde, semavi görevler için seçilmiş çok özel biri olduğuma dair düşünceler yeşermeye başladı. Mücrim bir babanın günahlardan arındığı o kutsal yerde doğumum esnasında ortaya çıkan esrarengiz durumlar, çocukluğumun ilk yıllarındaki olağanüstü olaylar, ruhumun dünyevi olan şeylerden daha yükseklerde, semavi dünyayla doğrudan temas halinde olduğuna işaret ediyordu; dünyaya ve insanlara ait değildim, onlara selamet ve teselli dağıtmak içim aralarına karışmıştım. Heilige Linde’deki yaşlı hacının Aziz Yusuf, o olağanüstü oğlan çocuğunun da, bir aziz olarak dünyada dolaşmaya tayin edilmiş olan, beni selamlayan Çocuk İsa’nın ta kendisi olduğundan emindim artık. Bütün bunlar, ruhumda gitgide daha güçlü bir şekilde hayat bulurken çevrem daha bunaltıcı, daha sıkıcı görünüyordu gözüme. Ruhumu saran huzur ve neşe gitgide kayboluyordu. Öyle ki, biraderlerin ferahlatıcı sözleri, başrahibin gösterdiği yakınlık bile, içimde düşmanca bir öfke yaratıyordu. Bendeki, onlardan çok üstün olan aziz’i fark etmeleri gerekiyordu. Kendilerini yerlere atmaları, Tanrı’nın tahtı önünde benden şefaat dilemeleri gerekiyordu. Bu yüzden onları ahlaki açıdan yıkıcı bir katılık içine hapsolmuş gibi görüyordum. Nutuklarımın içine de buna dair imalar serpiştiriyor, söken şafağın kızıl ışıklarının parladığı o olağanüstü anlarda olduğu gibi, Tanrı’nın seçtiği, inançlı cemaate teselli ve selamet getirecek birinin yeryüzünde dolaşmakta olduğuna işaret ediyordum. Kendi tahayyülüm olan iletiyi, kalabalıkların, ne denli az anlarsa garip büyüler olarak o denli etkisinde kalacağı mistik imgelere büründürüyordum. Leonardus gözle görülebilir şekilde soğumaktaydı benden. Yanımızda tanıklar olmadığı zamanlarda benimle konuşmaktan kaçınıyordu. Ama sonunda, bir sefer, manastırın bahçesinde ağaçlıklı yolda yürüyorduk ki, bir ara tesadüfen bütün biraderler yanımızdan ayrıldı; işte o anda patladı: “Bir süredir davranışlarının genel olarak hoşuma gitmediğini senden saklayamam, sevgili Birader Medardus. Ruhuna, seni inancın sadeliğinden uzaklaştıran bir şeyler girdi. Konuşmalarına şeytani bir karanlık egemen oldu. Bu karanlıktan, beni senden ebediyen koparacak nitelikte bir şeyler, en azından şimdilik, ortaya çıkamıyor. Açık konuşmama izin ver. Şu anda sen, zihinsel gücümüz ne zaman önemli bir atılımla yükselmeye, pervasızca uçmaya kalkışsa her an yanılıp içine düşebileceğimiz ahlaki çöküntünün sınırlarını zorlamamıza yol açan, aslında günahkâr kökenimizde saklı olan bir suç işlemektesin. Fazla kafa yormadan, her türlü cazibenin peşine takılabilen dünya insanlarının, kişiyi ilahlaştıran hayranlığı gözlerini kamaştırdı. Şu anda sen, kendini sana ait olmayan bir kişilik içinde görüyorsun. Bu, aldatıcı bir görüntü ve seni tehlikeli bir çöküşe doğru götürüyor. Kendine dön, Medardus. Başını döndüren bu çılgınlıktan vazgeç. O çılgınlığı bildiğimi sanıyorum. Ruhunun huzuru daha şimdiden, sana hayır getirmeyecek şekilde yok oldu. Seni uyarmama izin ver; peşine düşen düşmandan sakın kendini. Bütün kalbimle sevdiğim o iyi niyetli delikanlı ol yeniden!” Bunları söylerken başrahibin gözlerinden yaşlar süzülüyordu, elime sarılmıştı; cevabımı beklemeden beni bırakıp hızla uzaklaştı. Ancak sözleri, düşmanca diye nitelenebilecek bir şekilde içime dokundu. Olağanüstü yeteneklerime borçlu olduğum alkışlardan, derin bir hayranlıktan söz ediyordu; hiç saklamadan açığa vurduğu bu memnuniyetsizliğin basit bir çekememezlikten kaynaklandığı açıkça ortadaydı. Keşişlerle bir arada olduğumuz zamanlarda derin bir kin duygusuna kapılarak ketumlukla içime kapanıyordum. Bu yeni varlığımla, günler ve uykusuz geceler boyu, içimde yeşerenleri muhteşem sözlere dökerek halka nasıl aktaracağımı düşünüyordum. Leonardus ile keşişlerden ne denli koparsam, kalabalıkları kendime o denli sıkı bir şekilde bağlayabiliyordum.

Aziz Antonius Günü kilise öylesine hıncahınç doluydu ki, akın akın gelen halkın beni kilisenin dışarısından da dinleyebilmesi için kapıları sonuna kadar açık tutmak zorunda kaldılar. Hiçbir zaman bu kadar güçlü, ateşli ve etkileyici bir şekilde konuşmamıştım. Alışıldık olduğu üzere azizin hayatından bazı hikâyeler anlatıyor, bunlara hayatın derinliklerine dair, inanç yüklü fikirler ekliyordum. Şeytanın baştan çıkarıcı niteliğinden, kutsal kitaba göre sahip olduğu, insanı günaha sokma kudretinden dem vuruyordum. Konuşmanın seyri ister istemez, anlamlı bir alegori olarak sunmak istediğim, iksirlerle ilgili menkıbeye gelip dayandı. Bakışlarımla kiliseyi tararken uzun boylu zayıf bir adama gözüm takıldı. Çaprazımdaki bir sıraya çıkmış, köşedeki sütunlardan birine yaslanmıştı. Tuhaf, değişik tarzda, koyu eflatun bir harmaniye bürünmüş, birbiri üzerine kavuşturduğu kollarını harmaninin içine saklamıştı. Yüzü ölü gibi bembeyazdı ama iri, siyah, ifadesiz gözleri kordan birer hançer gibi göğsüme saplandı. Tekinsiz, ürkünç bir hisle sarsıldım; hızla gözlerimi kaçırıp bütün gücümü toplayarak konuşmama devam ettim. Ama tılsımlı bir güçle çekiliyormuş gibi sürekli oraya bakmak zorunda kalıyordum. Adam, hortlaksı bakışı üzerime dikili, donuk ve hareketsiz, öylece duruyordu. Geniş, çizgili alnında acı bir alaycılık, aşağılayan bir nefret vardı, dudakları aşağı sarkıktı. Bütün görünümünde korkunç, dehşet verici bir şeyler saklıydı. Evet, bu adam Heilige Linde’deki meçhul ressamdı. Kendimi acımasız, buz gibi pençeler tarafından yakalanmış gibi hissediyordum. Korkudan alnımda terler birikmişti. Ritmim aksıyor, konuşmalarım gitgide daha saçma sapan bir hal alıyordu. Kilisede fısıltılar yükseldi, bir mırıltı dolaşmaya başladı. Ama ürkünç yabancı hâlâ sütuna dayanmış, donuk bakışları üzerime dikili, kaskatı, kıpırtısız, öylece duruyordu. Cehennemî bir korkuyla, çılgın bir çaresizlik içinde haykırdım: “Hey, seni gidi rezil! Defol git! Zira ben onun ta kendisiyim. Ben Aziz Antonius’um!” Bu sözlerle kendimi kaybetmişim. Tekrar uyandığımda yatağımda yatıyordum. Birader Cyrillus yanımda oturmuş, bana bakıyor, teskin ediyordu. Yabancının korkunç hayali hâlâ bütün canlılığıyla gözlerimin önündeydi. Birader Cyrillus’a her şeyi anlattım. Ama o, bunun hararetli ve etkileyici konuşmamın tahrik ettiği düş gücümün yarattığı bir yanılsama olduğuna beni ikna etmeye uğraşıyordu. Ancak o ne denli uğraşırsa, kürsüdeki davranışımdan dolayı duyduğum acı pişmanlık ve utanç duygusu o denli derinleşiyordu. Dinleyiciler, sonradan öğrendiğime göre, özellikle de son haykırışıma bakıp haklı olarak, cinnet geçirdiğimi düşünmüşler. Pişmanlık içinde ezilmiş, ruhum paramparça olup dağılmıştı. Hücreme kapandım. Küstah bir alaycılık içinde Heilige Linde’deki o inançlı ressamın suretine bürünen, o kutsal mekânda bana görünen baştan çıkarıcıyla savaşma niyetiyle kendimi en katı tövbe ibadetlerine, en yürekten dualara verdim. Oysa eflatun harmanili adamı benden başka gören kimse olmamıştı. Başrahip Leonardus o ünlü iyi niyetiyle, her yerde bütün gayretiyle, vaaz sırasında beni böyle korkunç bir şekilde yakalayıp karmakarışık konuşmama neden olan şeyin sadece ateşli bir hastalık nöbeti olduğunu yayıyordu. Birkaç hafta sonra gündelik manastır hayatına döndüğümde gerçekten de hâlâ güçsüz ve hastaydım. Yine de yeniden kürsüye çıkmayı denedim; fakat peşimdeki o ürkünç, solgun hayaletle, içimdeki korkunun pençesinde, kendimi belagatin ateşine bırakmak şöyle dursun, tutarlı bir biçimde konuşamıyordum bile. Vaazlarım sıradan, donuk, tutuk bir hal almıştı. Dinleyiciler, belagatimi kaybetmiş olmamdan dolayı bana acıyordu. Ağır ağır ortadan kaybolmaya başladılar. Eskiden beri vaaz veren, şimdi ise benden bariz şekilde çok daha başarılı olan yaşlı birader, yeniden yerime geçmişti.

Bir zaman sonra, genç bir kont, birlikte seyahat ettiği özel öğretmeninin refakatinde manastırımızı ve içinde bulunan çok sayıda ilginç şeyi görmeye geldi. Onlar için, kutsal emanetlerin bulunduğu odayı açmam gerekiyordu. İçeriye girdik. Koro yerini ve kiliseyi bizimle birlikte gezmiş olan başrahip, bir şey için çağrılıp gidince, yabancılarla baş başa kaldım. Her bir parçayı onlara göstererek açıklamalarda bulundum. O esnada, içinde iksir kutusunun bulunduğu, eski Alman tarzı zarif oymalarla bezeli dolap kontun gözüne takıldı. Dolabın içinde ne bulunduğunu söylemek istemedim önce. Ama kont da öğretmeni de, ikisi birden o kadar ısrar ettiler ki, sonunda Aziz Antonius’a ve kalleş şeytana dair menkıbeyi anlattım; Birader Cyrillus’un tembihlerine tümüyle uyarak, emanet olarak saklanan şişeden uzak durdum; hatta kutunun açılması, şişenin gösterilmesi halinde ortaya çıkacak tehlikelerle ilgili uyarıları da sözlerime ekledim. Kont da, öğretmeni de dinimize bağlı kimseler olmalarına rağmen, kutsal menkıbelere pek önem vermiyor gibiydiler. İkisi de kendilerini esprili dokundurmalara kaptırmış, şişelerini yırtık harmanisinde taşıyan, baştan çıkarıcı, gülünç şeytana dair nükteler döktürüyorlardı. Sonunda öğretmen ciddi bir yüz ifadesi takınarak konuşmaya başladı: “Bizi duyarsız dünya insanları olarak görüp kızmayın, saygıdeğer beyefendi! Emin olun, ben de, kontum da azizleri, dinen hayranlık duyulacak, ruhlarının selameti, insanlığın selameti uğruna kendilerini feda etmiş çok muazzam insanlar olarak saygıyla karşılıyoruz. Ama az önce anlattığınız hikâyeye gelince; sanırım aziz tarafından akıllıca düşünülmüş bir alegorinin, yanlış anlama neticesinde gerçekten olmuş bir vaka gibi hayata geçirilmesinden başka bir şey değil.”

Bu sözlerle öğretmen, kutunun sürgüsünü hızla kaldırdı, siyah, tuhaf şekilli şişeyi dışarıya çıkardı. Gerçekten de Birader Cyrillus’un bana söylediği gibi güçlü bir koku yükseldi; ama uyuşturucu olmaktan çok, hoş ve iyi gelen bir etkisi vardı. “Bakın!” diye haykırdı kont. “Bahse girerim ki, şeytanın iksiri, muhteşem, hakiki bir Siracusa şarabı.” “Kesinlikle öyle,” diye karşılık verdi öğretmeni. “Eğer şişe gerçekten Aziz Antonius’un terekesine aitse, saygıdeğer beyefendi, şarapları mantarlamak yerine üzerine yağ dökerek muhafaza etmeye kalkışan Romalıların münasebetsizliği yüzünden eski şarapların tadına bakma zevkinden mahrum kalan Napoli Kralı’ndan çok daha iyi bir durumdasınız demektir. Bu şarap onlar kadar eski olmasa bile, mevcutların en eskisi olduğundan şüphe yok. Onun için bu emanetin hakkını verin ve çekinmeden bir tadına bakın.” “Elbette,” diye atıldı kont. “Bu kadim Siracusa şarabı damarlarınıza yeni bir güç katacak, görünüşe göre sizi perişan eden hastalık halini geçirecektir, saygıdeğer beyefendi.” Öğretmen çantasından çelik bir tirbuşon çıkararak itirazlarıma kulak asmaksızın şişeyi açtı. Mantarın çıkmasıyla birlikte mavi bir alev yükselip hızla yeniden kaybolmuş gibi geldi bana. Şişeden yükselen koku gitgide daha güçleniyor, odanın içine yayılıyordu. Önce öğretmen tadına baktı ve hararetle haykırdı: “Harikulade, harikulade bir Siracusa! Aziz Antonius’un şarap mahzeni hiç fena sayılmazmış. Eğer şarap sorumlusu şeytansa, azize karşı hiç de sanıldığı kadar kötü niyetler beslemiyormuş. Siz de bir tadın, kontum.” Kont da tattı ve öğretmeninin söylediklerini onayladı. İkisi birden bariz biçimde bütün koleksiyonun en güzel parçası olarak gördükleri bu emanet hakkında, kendilerine böylesi emanetlerle dolu bütün bir mahzen diledikleri yollu şakalar yaptılar. Bütün bunları suskun, başım öne eğik, gözlerim yere dikili bir vaziyette dinliyordum; yabancıların neşesi, o durgun halimde bana işkence gibi geliyordu; Aziz Antonius’un şarabının tadına bakmam için ısrar ettilerse de, ben kararlılıkla reddettim. Şişeyi kapatıp iyice sıkıştırarak yeniden muhafazasına koydum.

Yabancılar manastırdan ayrıldılar. Ama ben, hücremde tek başıma kaldığımda, belirli bir iç rahatlığı, ruhumda canlı bir hareketlenme hissettiğimi inkâr edemem. Şarabın rayihasının bana güç vermiş olduğu apaçıktı. Cyrillus’un söz ettiği o kötü etkilerden eser bile hissetmiyordum. Tersine, dikkat çekici bir şekilde yararlı etkiler gösteriyordu kendini. Aziz Antonius menkıbesini hatırlayınca, öğretmenin açıklamalarının doğru olduğuna kanaat getirdim iyiden iyiye. Şeytani bir yanılsamanın vaazımı öylesine yıkıcı bir şekilde yarım bıraktığı o talihsiz günde, benim de menkıbeyi azizle aynı şekilde, zekice ve öğretici bir alegori olarak anlatma niyetinde olduğum düşüncesi kafamda şimşek gibi çaktı. Buna, beni baştan aşağı kavrayan, diğer her şeyi gölgede bırakan başka bir fikir daha bağlandı. Nasıl oluyor da, diye düşündüm, o olağanüstü içki seni ruhani bir kudretle güçlendiriyor, hatta sönmekte olan ateşini yeni bir hayatiyetle parlayacak şekilde yeniden tutuşturabiliyor? Ruhunun şarapta saklı doğa güçleriyle olan esrarengiz yakınlığı, nasıl oluyor da bu şekilde tezahür ediyor; güçsüz Cyrillus’u sarhoş eden aynı koku nasıl oluyor da sana iyi geliyor? Ama yabancının tavsiyesine uymaya karar verip harekete geçmek istediğimde, içimden gelen, açıklanamaz nitelikte bir direnç beni durdurdu. Tam dolabı açmaya niyetlenirken oymalarının arasında ansızın ressamın o korkunç yüzünü, delici, canlı ama ölü donukluğunda bakan gözlerini gördüm. Tüyler ürpertici bir dehşete kapılarak, münasebetsizliğimden ötürü kutsal bir yerde nedamet getirmek üzere uçarcasına kaçtım kutsal emanetler odasından. Fakat, o olağanüstü şaraptan içmenin zihnimi besleyeceği ve güçlendireceği fikri peşimi bırakmıyordu. Bana bir akıl hastasıymışım gibi iyi niyetle ama baskıcı bir korumacılıkla davranan başrahibin ve keşişlerin tutumları, Leonardus’un, kuvvetimi tam olarak toplayabilmem için beni toplu ibadetlerden muaf tutması karşısında ümitsizliğe kapılmıştım. Uykusuz geçirdiğim bir gece, derin bir yeisin pençesinde kıvranırken, ölümü göze alarak, yitirdiğim zihin gücümü yeniden kazanmaya ya da tümüyle göçüp gitmeye karar verdim.

Yatağımdan kalktım, elimde manastırın koridorundaki Meryem Ana resminin önünde yaktığım bir lamba, kilisenin içinden hortlak gibi geçerek kutsal emanetler odasına süzüldüm. Kilisedeki kutsal resimler, lambanın titrek ışığıyla aydınlandıkça hareketlenmiş de bana acıyarak bakıyormuş gibi geldi. Kırılmış camlardan sızıp koro yerine doğru esen rüzgârın boğuk uğultusunda, ağlayarak uyaran sesler işitir gibi oluyordum. Sanki annem uzaklardan sesleniyordu: “Medardus, oğlum, ne yapıyorsun, bu tehlikeli girişimden vazgeç!” Kutsal emanetler odasına girdiğimde, her şey sessiz ve sakindi. Dolabı açtım, kutuyu yakaladım, şişeyi açtım ve hemen büyük bir yudum aldım! Damarlarımdan ateş aktı sanki. İçimi tarif edilemez bir iyilik hissi doldurdu. Bir yudum daha içtim; içimde yeni, muhteşem bir hayatın sevinci uyandı! Boş kutuyu aceleyle dolaba kapattım, şifalı şişeyle birlikte hızla hücreme koştum, şişeyi yazı masama koydum. O anda, kendimi olası herhangi bir denemeden uzak tutmak için anahtar destesinden ayırdığım küçük anahtar elime geldi. Yabancılar buradayken de, şimdi de, o olmaksızın nasıl açabilmiştim ki dolabı? Anahtar destemi gözden geçirdim, o zaman da, şimdi de dolabı açmayı başarabildiğim tanımadığım bir anahtar gördüm. Diğerlerinin arasında dalgınlıkla fark etmemiştim. Gayriihtiyarı ürperdim. Ancak, derin bir uykudan uyanmış olan zihnimde rengârenk hayaller birbirini izliyordu. Gün ışıyıncaya, neşe içinde doğup dağların ardından ateşler içinde yanarak yükselen güneşin ışıklarıyla yıkanmak üzere aşağıya, manastırın bahçesine ininceye kadar dur durak bilemedim. Leonardus da, biraderler de bendeki değişikliği fark etmişlerdi; her zaman içime kapanıp tek söz bile etmezken, şimdi sevinçle ve hayat doluydum. Cemaatin önünde konuşuyormuş gibi, kendime özgü ateşli belagatimle konuşuyordum. Leonardus’la baş başa kaldığımız esnada, içimi okumak ister gibi uzun uzun süzdü beni; sonra da yüzünde sessiz, alaycı bir tebessüm uçuştu. “Birader Medardus’a rüyalarından birinde yukarılardan taze bir kudret, yeni bir hayat mı indi acaba?” dedi. Mahcubiyetimden kızardığımı hissettim, zira o anda bir yudum eski şarabın yarattığı coşkunluk gözüme hayli değersiz ve zavallı göründü. Gözlerimi indirip başımı eğdim, öylece durdum. Leonardus, beni düşüncelerimle baş başa bıraktı. İçtiğim şarabın bende yarattığı heyecanın kısa sürmesinden, şanssızlık eseri, beni eskisinden daha büyük bir aciz içine sürüklemesinden ziyadesiyle endişe duyuyordum ama öyle olmadı. Aksine, yeniden kazandığım kuvvetim ve tazelenen cesaretimle, durup dinlenmek bilmeyen gayretimle, manastırın bana sağladığı faaliyet alanına geri döndüm. Gelecek kutsal günde yeniden vaaz vermek için ısrar ettim, izin verildi. Kürsüye çıkmadan hemen önce o olağanüstü şaraptan içtim; hiç bu kadar ateşli, gösterişli ve içe işleyen bir konuşma yapmamıştım. Baştan aşağı yeniden doğmuş olmamın şöhreti hızla yayıldı. Kilise yine eskiden olduğu gibi dolmaya başladı. Ama ben kalabalığın alkışlarına mazhar oldukça Leonardus ciddileşiyor, kendini geri çekiyordu. Dar görüşlü bir kıskançlığa, keşiş kibrine yenik düştüğü sanısıyla ondan bütün kalbimle nefret etmeye başladım.

Bernard Günü gelip çattı; ışığımı prensesin gözlerinin önünde parlatmanın hevesiyle yanıp tutuşuyordum; başrahipten, o gün Cistercium Manastırı’nda vaaz vermemi sağlamasını rica ettim. Ricam, Leonardus’u garip bir şekilde şaşırtmış gibiydi. Açıkça teslim etti ki, tam da o gün kendisi vaaz vermeyi aklına koymuş, bunun için de gerekenleri yapmış. Yine de bir hastalığı mazeret göstererek affını istemesi, kendi yerine beni göndereceğini bildirmesi, böylece ricamı yerine getirmesi pek de zor olmadı.

Bu, gerçekten oldu! Bir gece öncesinden annemi ve prensesi ziyaret ettim; aklım, belagat sanatının doruklarına erişmesi gereken konuşmamla öylesine doluydu ki, onları yeniden görmek üzerimde pek önemli bir etki yaratmadı. Şehirde, Leonardus’un hastalandığı, onun yerine benim vaaz vereceğim haberi yayılmıştı. Bu haber muhtemelen eğitimli dinleyicilerin büyük bölümünü cezp etmişti. En ufak bir not bile almaksızın, konuşmamı aklımda bölümler halinde düzenlemiştim: Ayinin görkeminin, huşu içinde toplanan halkın, hatta muhteşem, yüksek kubbeli kilisenin kendisinin içimde yaratacağı heyecana güveniyordum. Gerçekten de yanılmamıştım. Aziz Bernard anısına en anlamlı imgeleri, en inanç yüklü fikirleri içeren sözlerim ateşten bir nehir gibi akıyordu; üzerimde toplanan bakışlarda hayret ve hayranlık okuyordum. Prensesin ne diyeceğini nasıl da merak ediyordum, engin memnuniyetini samimiyetle, hararetle ifade etmesini nasıl da bekliyordum; içimde saklı, kendisini daha ben çocukken şaşırtan o yüce kudreti açıkça duyumsadığı anda, beni gayriihtiyarı büyük bir saygıyla kabul edeceğini umuyordum. Onunla görüşmek istediğimde, ansızın rahatsızlandığını, kimseyle, benimle bile konuşamayacağını iletti. Budalaca kibrimle, başrahibenin büyük bir heyecana kapılarak benden gösterişli sözler duymak isteyeceğini sanırken, bu durum çok can sıkıcıydı. Annem de anlaşılmaz şekilde kederlenmiş gibiydi. Sebebini araştırmaya kalkışmadım, zira içimde bunun suçlusunun ben olduğuma dair gizemli, açıkça çözemediğim bir his vardı. Annem, manastırda açmam kaydıyla prensesten gelen küçük bir pusula verdi; hücreme girer girmez şaşkınlıklar içinde şunları okudum:

Sevgili oğlum (sana hâlâ böyle diyorum)

Manastırımızın kilisesinde yaptığın konuşma beni derin kederlere düşürdü. Sözlerin huşu dolu, tamamen semavi bir ruhun sözleri değildi. Heyecanın, kutsal bir vecit içinde göksel krallığı görmek isteyen inançlı kişileri melek kanatlarıyla uçuracak bir heyecan değildi. Ah! Konuşmanın kibirli ihtişamı, dikkat çekici, parlak bir şeyler söylemek için gösterdiğin bariz gayret, bana, cemaati bilgilendirmek, inançlı fikirler uyandırmak yerine, sadece dünyevi değerlere bağlı kalabalıkların alkışlarına, onların değersiz hayranlıklarına önem vermekte olduğunu gösterdi. Kurumlu bir oyuncu gibi, bolca alkış toplamak uğruna, önceden çalışıldığı açıkça belli olan yüz ifadeleriyle, hareketlerle, içinde mevcut olmayan duyguları suni biçimde, varmış gibi gösterdin. İçine aldatmanın ruhu girmiş ve kendine dönüp bu günahından arınmazsan, seni mahvedecek. Bu tutum ve davranışların, özellikle de inanç dolu bir değişimle dünyevi bütün budalalıklara sırt çevirip kendini Tanrı’ya adadığın manastırda, günah, çok daha büyük bir günah oluşturur. Aldatıcı konuşmalarınla böyle onur kırıcı bir şekilde incittiğin Aziz Bernard, göksel hoşgörüsü sayesinde, kötü ruhun ayartmasıyla ayrıldığın doğru yola yeniden dönmen için seni aydınlatsın, bağışlanman ve ruhunun kurtuluşu için şefaat etsin. Kendine mukayyet ol!

Başrahibenin sözleri yüzlerce şimşek çakmış gibi sarsmıştı beni. Öfke içinde içten içe yanıp tutuşuyordum. Zira Leonardus’un benim vaazlarım hakkında türlü imalarda bulunarak prensesin inançlılığını istismar ettiğinden, onu bana ve konuşma yeteneğime karşı kışkırttığından, başka hiçbir şeyden olmadığım kadar emindim. Onu gördüğümde de içten içe hiddetlenmekten kendimi alamıyordum. Onu mahvetmek için aklıma üşüşen fikirlerden kendim bile korkuyordum. Ruhumun en derinlerinde bir yerde başrahibe ile başrahibin ithamlarının haklı olduğunu hissediyordum, o yüzden durumum daha da dayanılmaz bir hale geliyordu; yine de tutumumda ısrar ediyor, gizemli şişeden içtiğim damlalarla güç kazanmayı, vaazlarımı belagat sanatının bütün öğeleriyle süslemeyi, mimik oyunlarımı, el kol hareketlerimi özenle etüt etmeyi sürdürüyordum. Böylece gitgide daha fazla alkış, daha fazla hayranlık topluyordum.

Sabah ışıkları manastırın renkli pencerelerinden içeriye rengârenk süzülüyordu; yalnız başıma ve derin düşüncelere gömülmüş bir halde günah çıkarma hücresinde oturuyordum. Kubbenin altında yalnızca, kilisenin temizliğini yaparak hizmet eden zangoç biraderin ayak sesleri yankılanıyordu. Yakınımda bir yerde bir hışırtı işittim ve gözüme uzun boylu, ince, alışılmadık bir biçimde giyinmiş, yüzü örtülü bir kadın takıldı. Yan kapıdan içeriye girmiş, günah çıkarmak üzere yanıma yaklaşmıştı. Hareketlerinde tarif edilemez bir incelik vardı. Diz çöktü ve göğsünden derin bir iç çekiş yükseldi; yakıcı soluğunu hissettim, o daha konuşmaya başlamadan sarhoş edici bir büyüye yakalanmıştım adeta. Sesinin o kendine özgü, insanın içine işleyen tonunu nasıl tarif ederim bilmem. Her bir kelimesi bağrıma saplanıyordu; yasak bir aşka düştüğünü, bu aşkla uzun süredir boş yere mücadele ettiğini, sevgilisinin kutsal bağlarla ebediyen bağlı olduğunu, bunun da bu aşkı daha da günahkâr kıldığını, bu yüzden ümitsiz bir yeis içinde cinnete kapılarak bu bağlara lanet okuduğunu açıkladı. Kekeliyordu. Sözleri neredeyse bir gözyaşı selinde boğulur gibiyken birden açıldı: “Sensin o. Sen! O anlatılamaz derecede sevdiğim kişinin ta kendisisin sen, Medardus!” Öldürücü bir kramp girmiş gibi bütün sinirlerim kasıldı. Kendimi kaybetmiştim. Hiç tanımadığım bir his, göğsümü parçalamaktaydı. Onu görmek, ona sarılmak istiyordum. Mutluluk ve ıstırap içinde eriyordum; cehennemin ebedi çilesine bedel, kutlu bir andı bu! Susmuştu ama hâlâ derin derin soluk aldığını işitiyordum. Çılgın bir yeis içinde kendimi güçbela topladım, artık ne dediğimi bilmiyordum, onun suskun bir şekilde ayağa kalktığını ve uzaklaştığını fark edebildim ancak. Perdeyi gözlerime sımsıkı bastırıp kaskatı kesilmiş, kendimden geçmiş vaziyette, günah çıkarma hücresinde kalakaldım.

Şans eseri kiliseye başka kimse gelmedi, o nedenle de kimse bir şey fark etmeden hücreme sıvışabildim. Her şey ne denli farklı, bütün gayretlerim ne denli budalaca, ne denli yavan görünüyordu gözüme. Yabancı kadının yüzünü görmemiştim. Ama buna rağmen içimde canlanıyor, koyu mavi, güzel gözleriyle bana bakıyor, inci gibi yaşları, yakıp kavuran bir ateş gibi ruhuma dökülüyordu; orada hiçbir duanın, hiçbir tövbenin söndüremediği bir yangın çıkarmıştı. Zira ebediyen lanetlenme tehlikesinden kurtulmak için, düğümlü iplerle tenimden kan fışkırıncaya kadar cezalandırıyordum kendimi; ama yabancı kadının içime düşürdüğü, o güne kadar hiç tanımadığım, en günahkâr arzularımı uyandıran ateşten, bu arzu dolu işkenceden kaçamıyordum.

Kilisemizin altarlarından biri Azize Rosalia’ya adanmış, oraya inancı uğruna şehit olduğu ânı temsil eden harika bir resim asılmıştı. Benim sevgilim oydu. Onu tanımıştım, hatta üzerindeki kıyafet bile tümüyle o yabancı kadının giysisine benziyordu. Kahredici bir cinnete kapılmışçasına kendimi altarın basamaklarına atıyor, orada saatlerce yatıp kalıyor, çaresizlikten, ulur gibi dehşet verici sesler çıkarıyordum. Rahipler, benim bu halimden endişe duyuyor, ürkerek kaçıyorlardı. Daha sakin anlarımda manastırın bahçesinde bir aşağı bir yukarı yürüyor, uzaklarda güzel kokular içinde onun gezindiğini görüyordum. Fundalıkların arasından çıkıyor, kaynaklardan yükseliyor, çiçekli çayırların üzerinde süzülüyordu. Her yerde yalnızca o vardı. Yalnızca o! İşte o zaman yeminime de, kendi varlığıma da lanet ediyordum. Dünyaya açılmak, onu bulmak, ruhumun selameti pahasına da olsa, onu elde etmeden önce rahata ermemek istiyordum. Sonunda, biraderlerin ve başrahibin açıklanamaz saydıkları cinnet nöbetlerim esnasında kendimi denetlemeyi başardım. Artık daha sakin görünüyordum. Ama o yok edici alev, içimi gitgide daha derinden kavuruyordu. Ne uyku ne huzur! Onun hayali peşimi bırakmıyordu; katı döşeğimde dönenip duruyor, azizleri yardıma çağırıyordum; ama beni saran bu baştan çıkarıcı yanılsamadan kurtarsınlar, ruhumu ebediyen lanetlenmekten esirgesinler diye değil, bana o kadını versinler, yeminimi bozsunlar, dinden günahkârca kopmam için bana özgürlük armağan etsinler diye.

Sonunda, manastırdan kaçarak, çektiğim azaba bir son verme fikri yerleşti ruhuma. Zira sevdiğim kadını kollarıma almak, içimde yanan arzuları tatmin etmek için önce manastıra olan bağlılık yemininden kurtulmam gerekiyordu. Kimse tanımasın diye sakalımı kesip dünyevi kıyafetler giymeye, onu buluncaya kadar şehirde dolaşmaya karar verdim. Duvarların dışında, parasız pulsuz bir gün bile geçirmenin muhtemelen çok zor, hatta imkânsız olabileceğini aklıma bile getirmiyordum.

Manastırda geçireceğim son gün nihayet gelip çatmıştı. Şans eseri elime düzgün birkaç takım sivil kıyafet geçmişti. Manastırı hemen o gece, bir daha asla geri dönmemek üzere terk edecektim. Akşam olmuştu ki, başrahip hiç beklenmedik şekilde beni çağırttı; korkudan ürperdim, zira gizli niyetlerimi fark etmiş olduğundan hiç şüphem yoktu. Leonardus beni pek alışılmadık bir ciddiyetle, buyurgan bir vakarla kabul etti; gayriihtiyarı titredim. “Birader Medardus,” diye başladı söze. “Uzunca bir süredir, muhtemelen tam anlamıyla kasıtlı olmadan takındığın, ruhsal bunalımının güçlü bir tezahürü olarak kabul ettiğim münasebetsiz hal ve tavırların, ortak hayatımızın huzurunu bozuyor; biraderler arasında şimdiye kadar sürdürdüğümüz sakin ve inançlı hayatın neticesi olan neşe ve gönül ferahlığı ortamı üzerinde yıkıcı etkileri oluyor. Bunun suçlusu belki de, başına gelen şeytani bir vakadır. Bana baba gibi bir dost olarak güvenip her şeyi açıklayabilir, bende teselli bulabilirdin. Ama sen hep sustun. Ben de senin sırrının, bu ilerlemiş yaşımda her şeyden fazla değer verdiğim huzurumu, kısmen de olsa, kaçırabileceği düşüncesiyle pek ısrarcı olmadım. Çoğu kez, özellikle de Azize Rosalia altarında, cinnete kapılmış gibi ağzından dökülen, dehşet verici, edepsizce konuşmalarınla sadece biraderleri değil, tesadüfen orada, kilisede bulunan dostları da fena halde öfkelendirdin. Seni manastır disiplininin gereği, sert bir biçimde cezalandırabilirdim. Ama bunu yapmak istemiyorum. Zira bu sapkınlığının suçlusu, yeterince direnemediğin kötü bir güç, hatta belki düşmanın ta kendisi olabilir. Tövbe ve dualarında dürüst olmanı söylüyorum sana. Ruhunun derinliklerine bakıyorum ve görüyorum ki, sen özgür olmak istiyorsun!”

Leonardus, keskin gözlerle süzüyordu beni; bakışlarına dayanamıyordum. Kötü niyetimin bilincine vararak hıçkırıklar içinde kendimi yere attım. “Seni anlıyorum,” diye devam etti Leonardus. “Bu sapkınlığından kurtulman için, inançlı kalmak kaydıyla dünyaya açılmanın, sana manastırın yalnızlığından daha iyi geleceğini düşünüyorum. Manastırımızın, biraderlerden birinin Roma’ya gönderilmesini gerektiren bir meselesi var. Bunun için seni tayin ettim. Gerekli yetkileri ve talimatı alarak hemen yarın sabah yola çıkabilirsin. Bu vazifeyi yerine getirmek için gayet uygunsun. Gençsin, kuvvetlisin, ticaret işlerinde beceriklisin ve İtalyancaya tümüyle vâkıfsın. Şimdi hücrene dön, bütün kalbinle ruhunun selameti için dua et; ben de öyle yapacağım. Seni güçsüz düşürecek, yolculuğunu zora sokacak kuruntularının tümünü geride bırak. Gün doğarken seni bu odada bekliyorum.”

Saygıdeğer Leonardus’un sözleri, cennetten çıkmış bir ışık gibi aydınlatmıştı beni. Ondan nasıl olmuş da nefret etmiştim; şimdi, beni her zaman ona bağlamış olan sevgim, mutluluk veren bir sızı gibi içime doluyordu. Kızgın gözyaşları döküyor, ellerini dudaklarıma bastırıyordum. Bana sarıldı, bir an, sanki en gizli niyetlerimi biliyormuş da, özgürlüğümü, başımda dolaşan, bir anlık mutluluk uğruna beni ebediyen yıkıma sürükleyecek olan belaya teslim olmam için veriyormuş gibi geldi.

Artık kaçmama gerek kalmamıştı; manastırdan ayrılabilirdim ve onu, ona kavuşmadan ne huzura ne selamete ereceğim kadını buluncaya kadar durup dinlenmeden arayabilirdim. Roma seyahati, seyahatin gerekçeleri, Leonardus’un beni uygun bir biçimde manastırdan azat etmek için icat ettiği bahaneler gibi geliyordu.

Geceyi dua ederek ve yolculuğa hazırlanarak geçirdim. Gizemli şaraptan artakalanı güvenilir, etkili bir ilaç olarak bir mataraya doldurdum, iksir şişesini de yeniden kutuya yerleştirdim.

Başrahibin geniş kapsamlı talimatını öğrenince epeyce şaşırdım. Roma’ya gönderilmemin gerçekten önemli sebepleri vardı; durum, orada tam yetkili bir biraderin bulunmasını gerektirecek kadar anlamlı ve önemliydi. Manastırdan dışarıya atacağım ilk adımdan itibaren hemen özgür kalmama imkân verilmediği fikriyle kalbime bir ağırlık çöktü önce ama onu düşünmek beni yeniden yüreklendirdi. Planlarıma sadık kalmaya karar verdim.

Biraderler toplanmışlardı; onlardan, özellikle de Peder Leonardus’tan ayrılmak içimi derin bir hüzünle doldurdu. Sonunda manastırın büyük kapısı arkamdan kapandı; özgürlüğe doğru uzun yolculuğuma hazırdım artık.

1 . Prusya’da, (şimdi Polonya sınırları içinde bulunan) Mazur Göller Bölgesi’nde, Heiliger Lindersee ile Wirbelsee arasında bulunan yerleşim yeri. Meryem Ana’ya adanmış, hac yeri olarak bilinen bazilikasıyla ünlüdür. Kitapta Almanca adıyla geçen yerin, manastırın ve bazilikanın orijinal adı, Święta Lipka’dır. (Ç.N.)

2 . 1098’de Burgonya’da Dijon yakınlarındaki Cistercium’da (bugün Cîteaux) Molesmel’i Aziz Robert’in önderliğinde, bir grup Benedikten keşişin kurduğu bir Katolik manastır tarikatı. (Ç.N.)

3 . (Lat.) Yüce Tanrı’ya övgü. (Ç.N.)

4 . Yahudi, Hıristiyan ve İslam geleneklerinde insan, hayvan ya da kuş özellikleri taşıyan dört kanatlı göksel yaratıkla ve arşın (Tanrı’nın tahtı) taşıyıcıları. (Y.N.)

5 . Musevilik ve Hıristiyanlıkta, Tanrı’nın tahtını koruduğuna inanılan altı kanatlı göksel varlıklar. (Y.N.)

2

Dünyaya giriş

Manastır aşağıda, vadide mavi sislere bürünmüş halde uzanıyordu; taze bir sabah rüzgârı esiyor, havalardan süzerek biraderlerin ilahilerini bana, yukarıya taşıyordu. Gayriihtiyarı ben de birlikte söylemeye başladım. Güneş şehrin arkasından ateşten bir kor gibi doğuyor, altın kıvılcımları ağaçlarda ışıldıyor, çiy damlaları parıldayan elmaslar gibi sevinçli hışırtılarla damlıyor, rengârenk binlerce böcek vızıldayarak, öterek havalanıyordu. Kuşlar uyanıyor, şarkılar söyleyerek, coşkun çığlıklar atarak, şen heveslerle oynaşarak ormanın üzerinde kanat çırpıyordu. Çiftçi gençlerden ve şenlik havasında süslenmiş köylü kızlardan oluşan bir kafile dağa tırmanıyordu. “İsa’ya selam olsun!” diye seslendiler bana, yanımdan geçerlerken. “Sonsuza kadar!” diye karşılık verdim. Benim için neşeyle, özgürlükle, hoş olaylarla dolu yepyeni bir hayat başlıyor gibiydi. Kendimi hiç böyle hissetmemiştim. Farklı biri gibiydim sanki. Tazelenmiş gücümle, heyecan içinde hızla ormandan geçip dağdan aşağı inmeye koyuldum. Yoluma çıkan bir çiftçiden, yol üzerinde geceyi geçirebileceğim en yakın yeri tarif etmesini istedim; yakınlarda, anayoldan biraz sapınca dimdik dağların arasındaki bir yeri, tam olarak tarif etti. Meçhul kadın ve onu arayacağıma dair fantastik planım yeniden aklıma düştüğünde, tek başıma adamakıllı bir mesafe kat etmiş bulunuyordum. Ama kadının hayali, yabancı, meçhul bir güç tarafından silinmişti sanki. Solgun yüzünün silik hatlarını ancak güçlükle hatırlayabiliyordum. Görüntüsü, aklıma getirmek için gayret ettikçe sisler içinde daha da çok dağılıyordu. Gözlerimin önünde canlı kalan, sadece manastırda o esrarengiz olaydan sonraki taşkın davranışlarımdı. Şu anda, başrahibin her şeye nasıl bir sabırla dayandığını, cezalandırılmayı fazlasıyla hak ettiğim halde nasıl olup da beni dışarıya, dış dünyaya yollamış olduğunu aklım almıyordu. Kısa sürede, meçhul kadının görüntüsünün aşırı yorgunluktan kaynaklanan bir yanılsamadan ibaret olduğuna kanaat getirdim; normal olarak, bu baştan çıkarıcı, kötücül sureti, düşmanın ısrarlı baskılarına yormam gerekirken sinirlerimin ayaklanmış olmasına bağlamaya çalışıyordum büyük bir gayretle. Yabancı kadının tamamıyla Azize Rosalia gibi giyinmiş olması keyfiyetindeyse, büyük ölçüde, günah çıkarma hücresinin bulunduğu mesafeden ve o açıdan bakılınca azizenin, altardaki renkli resminin görünmesinin büyük payı olmalıydı. İyileşmem için en isabetli ilacı seçen başrahibin ferasetine derin bir hayranlık duydum; zira manastırın duvarları içinde sürekli aynı eşyaların arasında kalıp kuruntular içinde içimi kemirmeye devam etseydim, yalnızlığımın etkisiyle daha küstahça, daha cırtlak renkler kazanan o hayal, beni cinnete sürükleyebilirdi. Yalnızca hayal görmüş olduğum fikrine iyice aklım yatmıştı. Kendimi gülmekten alamıyordum. Pek de alışık olmadığım bir hafiflik içinde bir azizenin bana âşık olabileceğine inandığım, hatta kendimi Aziz Antonius sandığım için kendi kendimle alay ediyordum içten içe.

Birkaç gündür dağlarda dolaşıyordum; dimdik yükselen, ürkünç kayalıklar arasından, altında ormandan gelen coşkun derelerin aktığı tahta köprülerden geçiyordum; yol gitgide daha ıssızlaşıyor, daha çetinleşiyordu. Öğle olmuştu, güneş açık başımın tepesinde kaynıyordu, susuzluktan ağzım kurumuştu ama yakınlarda bir kaynak yoktu; varmam gereken köye hâlâ ulaşamamıştım. Tamamen tükenmiş bir vaziyette bir kayanın üstüne oturdum. O garip içkimi mümkün olduğunca saklamak istiyordum ama o durumda mataramdan bir yudum almaktan kendimi alıkoyamadım. Damarlarıma yeniden kuvvet doldu. Zindeleşmiş ve güç kazanmış olarak, pek de uzakta olmaması gereken hedefime ulaşmak üzere yürümeye devam ettim. Çam ormanı gitgide daha sıklaşıyordu. Çalılıkların en sık olduğu yerde bir an bir hışırtı oldu, hemen sonra da, oraya bağlı bir at kişnedi. Birkaç adım yürüdüm ve korkudan neredeyse kaskatı kesildim; zira dibinde, gök gürültüsünü andıran sesini ta uzaktan duyabildiğim, yalçın, sarp kayaların arasından ıslıklar çalarak, gümbürdeyerek akan bir ırmak bulunan, dimdik, dehşetengiz bir uçurumun kenarında bulmuştum kendimi. Uçurumun hemen kenarında, başında tüylü bir şapka, üniformalı genç bir adam oturuyordu; yanında bir kılıç ve bir evrak çantası vardı. Vücudu tümüyle uçuruma doğru kaykılmış vaziyette uykuya dalmış gibiydi ve gitgide daha fazla eğiliyor gibi görünüyordu. Düşmesi kaçınılmazdı. Cesaret edip sokuldum, elimle yakalayıp geri çekmek isterken bir yandan da haykırdım: “İsa aşkına, beyefendi, uyanın! İsa aşkına!” Dokunur dokunmaz derin uykusundan uyandı ama aynı anda dengesini kaybederek uçurumdan aşağıya yuvarlandı; sivri kayaların birinden diğerine savruluyor, uzuvları çatırtıyla parçalanıyor, keskin çığlıkları bu ölçülemez derinliklerde boğuk bir inilti gibi yankılanıyordu; sonunda o da kesildi. Korku ve dehşet içinde donup kalmıştım. Sonunda şapkayı, kılıcı ve evrak çantasını aldım; bu uğursuz yerden hızla uzaklaşmak istiyordum. O anda çam ormanından doğru genç bir adam çıktı karşıma. Askerî yaverler gibi giyinmişti; yüzüme dik dik baktı ve taşkın bir şekilde gülmeye başladı. Buz gibi bir ürpertiyle sarsıldım.

“Eh, Saygıdeğer Kont Hazretleri,” diye konuştu genç adam nihayet. “Kılığınız gerçekten de mükemmel, şahane! Saygıdeğer hanımefendinin önceden haberi olmasa, bütün kalbiyle sevdiği kişiyi tanıyamazdı gerçekten. Üniformanızı ne yaptınız, saygıdeğer beyefendi?” “Aşağıya, uçuruma attım,” diye kof ve donuk bir cevap verdim; zira gayriihtiyarı dudaklarımdan dökülen bu sözleri söyleyen ben değildim. İçime kapanmış, gözlerimi uçurumdan aşağı dikmiş, kontun kanlı cesedi, tehditler savurarak ayağa kalkacak mı, diye öylece bekliyordum. Onu ben öldürmüşüm gibi geliyordu. Kılıcını, şapkasını ve evrak çantasını hâlâ sımsıkı elimde tutuyordum. O esnada genç adam konuşmasına devam etti: “Evet, saygıdeğer efendim, şimdi ben atı alıp yoldan aşağı, küçük şehre doğru gideceğim; orada büyük giriş kapısının hemen solundaki evde saklanacağım. Siz de hemen aşağıya inip saraya gitmelisiniz; sizi bekliyor olmalılar. Şapkanızla kılıcınızı ben alayım.” İkisini de verdim. “Şimdi, hoşça kalın Kont Hazretleri. Sarayda talihiniz açık olsun,” diye seslendi genç adam ve şarkılar söyleyip ıslık çalarak fundalıklarda kayboldu. Orada bağlı duran atı çözüp götürdüğünü işittim. Sersemliğim geçip de olayın tümünü gözden geçirince, bir dokunuşla beni son derece olağandışı koşullara sürükleyen kaderin oyununa teslim olmam gerektiğini itiraf ettim kendi kendime. Yüz hatlarımın ve vücudumun talihsiz kontla büyük bir benzerlik göstermesi belli ki yaverini bile yanıltmıştı; kont yakındaki sarayda nasıl bir macera yaşayacaksa, bunun için Kapuçin kıyafetine girmeyi tercih etmiş olmalıydı. Ecel onu erken yakalamış, bu tuhaf olay bir anda beni onun yerini almaya itmişti. Bu talihsizliğin işaret ettiğini düşündüğüm, kont rolüne devam etme fikri, üzerimde karşı konulmaz bir baskı yaratıyordu; içimden yükselen, beni cinayet işlemekle ve pervasızca bir isyankârlıkla suçlayan sesleri bastırıyor, bütün tereddütlerime meydan okuyordu. Elimde kalan evrak çantasını açtım; birtakım mektuplar ve çok sayıda senet döküldü önüme. Kontun içinde bulunduğu durumu öğrenebilmek için kâğıtları teker teker gözden geçirmek isterdim, ama içimdeki büyük huzursuzluk, kafamda uçuşan binlerce düşünce buna izin vermiyordu.

Birkaç adım attıktan sonra yine durdum, bir kayanın üstüne oturdum, biraz daha sakinleşmek istiyordum. Böyle yabancı kişilerle dolu bir çevreye büsbütün hazırlıksız girmeye cesaret etmenin ne denli tehlikeli olabileceğinin farkındaydım. O esnada ormandan neşeli boru sesleri geldi. Naralar, coşkulu çığlıklar atan birileri gitgide yaklaşıyordu. Kalbim hızla atıyor, nefesim tıkanıyordu. O anda yepyeni bir dünya, yepyeni bir hayat açılıyordu önümde. Dik yamaçtan aşağıya doğru inen dar bir patikaya saptım; çalıların arasından çıktığım anda, vadinin tabanında karşıma büyük, çok güzel inşa edilmiş bir saray çıktı. Kontun macera yaşamayı aklına koyduğu yer burası olmalıydı. Cesaretle ilerledim. Çok geçmeden, sarayı çevreleyen parkın yollarında buldum kendimi. Loş, ağaçlıklı bir yan yolda gezinen iki adam gördüm. Bunlardan biri, din görevlisi kıyafeti giymişti. Bana doğru yaklaştılar ama konuşmaya dalmış oldukları için fark etmeden geçip gittiler. Din adamı kıyafetli olanı, genç bir adamdı; güzel yüzü, derinden derine içini kemiren bir kederin etkisiyle ölü gibi solgundu. Diğeri, sade ama düzgün giyimli biriydi. Yaşı hayli ilerlemiş görünüyordu. Sırtları bana dönük olarak taş bir banka oturdular. Konuştukları her kelimeyi anlayabiliyordum. “Hermogen!” dedi ihtiyar. “Bu inatçı suskunluğunuzla ailenizi üzüyorsunuz, ürkütücü efkârınız günden güne koyulaşıyor. Gençliğinizin verdiği güç kırıldı, çiçeğiniz soluyor. Din adamı olma kararınız babanızın bütün ümitlerini, bütün hayallerini yıkıyor. Sizi bu genç yaşınızda böyle bir karara iten, eğer ta başından beri gerçekten içinizden gelen bir misyon, karşı durulmaz bir inziva tutkusu olsa, buna karşı çıkmaya kalkışmaz, kaderin tecellisi olarak görüp hayallerinden seve seve vazgeçerdi. Her halinize yansıyan bu ani değişim açıkça gösteriyor ki inatla sakladığınız bir olay, iç dünyanızı korkunç bir şekilde sarsmış ve sizi yıkmaya devam etmekte. Siz aslında neşeli, rahat, yaşama sevinci dolu bir delikanlıydınız. Sizi, hasta ruhunuza bir insanın göğsünde teselli bulmaktan korkutacak kadar insanlara yabancılaştıran şey ne olabilir? Neden susuyorsunuz? Neden gözünüzü dikip öylece önünüze bakıyorsunuz, içinizi çekiyorsunuz? Hermogen, siz aslında babanızı az rastlanır bir içtenlikle severdiniz. Oysa şimdi, ona yüreğinizi açmanız artık imkânsız bir hale gelmiş görünüyor. Hiç olmazsa korkunç kararınızın nişanesi olan bu kıyafetle dolaşarak ona işkence etmeyin. Size yalvarıyorum, bu nefret edilesi giysileri çıkarıp atın. İnanın bana, dış görünüşle ilgili bazı eşyalarda, siz beğenseniz de, gizemli güçler saklı olabilir. Beni gayet iyi anladığınızı sanıyorum. Şu an elbette biraz yadırgatıcı bulabilirsiniz ama benim aklıma, bir kostüme bürünerek o yabancı ruhtan esinlendiklerini hisseden, böylece canlandıracakları karakterin içine daha kolay giren tiyatro oyuncuları geliyor. Bırakın, mizacıma uygun olarak, normalde yakışık aldığından daha da açık konuşayım. Bu uzun elbisenin adımlarınızı korkunç bir ağırlıkla engellediğini, o olmasa yine eskisi gibi süratle ve neşeyle yürüyebileceğinizi, hatta koşup zıplayabileceğinizi düşünmüyor musunuz? Omuzlarınıza takılı apoletlerin göz kamaştırıcı pırıltılarının bu solgun yanaklara yeniden gençlik ateşi vereceğini, şıkırdayan mahmuzlarınızın sesinin, sizi her zaman kişneyerek, neşeyle karşılayan, sevinçle dans ederek sevgili sahibine boynunu uzatan keyifli atınıza güzel bir müzik gibi geleceğini düşünmüyor musunuz? Tamam, baron! Size yakışmayan bu kara giysiyi çıkarın artık. Friedrich, üniformanızı hazırlasın mı?”

Yaşlı adam ayağa kalktı; tam gidecekken, delikanlı kollarına atıldı. “Bana eziyet ediyorsunuz, iyi kalpli Reinhold!” diye konuştu yorgun bir sesle. “Bana anlatılamaz bir şekilde eziyet ediyorsunuz. Siz içimdeki tellere, eskiden ahenkle tınlayan o tellere dokundukça, kaderin ağır pençelerinin beni nasıl kavradığını, nasıl ezdiğini, içimde kırık bir lavta gibi sadece bet seslerin kaldığını hissediyorum!” “Size öyle geliyor, sevgili baron,” diye atıldı ihtiyar. “Sizi pençesine almış canavarca bir kaderden dem vuruyorsunuz; ama nasıl bir şey olduğunu söylemiyorsunuz. Sizin gibi yürek gücüyle, gençlik ateşiyle donanımlı bir delikanlı, kaderin ağır pençesine karşı kendini savunabilmeli. Tabiatın ilahî ışığıyla, yazgısının üstesinden gelmeli, içinde saklı, yüce varlığı uyandırarak, ateşleyerek bu zavallı hayatın getirdiği azabın üzerine yükselebilmeli. Böyle güçlü bir iradeyi hangi yazgı yıkabilir, bilemiyorum, baron.” Hermogen bir adım geri çekildi, ürkütücü, güçlükle bastırdığı bir öfkeyle yanıp tutuşan, içinde ürkütücü bir şeyler gizli gözlerini ihtiyara dikerek boğuk, ruhsuz bir sesle haykırdı: “Öğren o zaman! Zira beni mahveden kader, bizzat benim, ben kendim. Üzerimde muazzam bir cürmün ağırlığını taşıyorum, utanç verici bir isyankârlığın vebalini, sefillik ve acılar içinde ödüyorum. Onun için, bana merhamet et ve benim duvarların ardına sığınmama izin vermesi için babama yalvar!” “Baron!” diye atıldı yaşlı adam. “Siz tamamen, ruhu paramparça olmuş biri gibi konuşuyorsunuz. Gitmemelisiniz, asla gitmemelisiniz! Şu sıralar Aurelie ile barones gelecekler. Onlarla görüşmelisiniz.” Bunun üzerine delikanlı alayla yüklü korkunç bir kahkaha attı ve içime işleyen bir sesle haykırdı: “Kalmalı mıyım, kalmaya mı mecburum? Evet, elbette ihtiyar, sen haklısın; burada kalayım ki kefaretimi ödemem ıssız duvarların ardında olacağından daha da korkunç bir hal alsın.” Böyle diyerek fundalıkların arasına atladı ve başını eğip ellerinin arasına alan, görünüşe göre tümüyle acılarına teslim olan ihtiyarı yalnız bıraktı. “Yüce İsa’ya selamlar olsun!” diyerek yaklaştım. Ayağa kalktı ve hayretle bana baktı. Görünüşümde kendisine aşina gelen bir şeyler varmış da hatırlamak istermiş gibi konuşmaya başladı: “Ah, hiç kuşkusuz sizsiniz o muhterem beyefendi. Baronesin bir süre önce mateme gömülmüş bu aileye teselli vermek üzere geleceğini haber verdiği beyefendi sizsiniz, değil mi?” Onayladım. Reinhold’un kendisine has olduğu belli olan keyfi hemen o anda yerine geldi. O güzel parkın içinden yürüdük ve nihayet sarayın hemen yanındaki, dağlara bakan muhteşem manzaralı koruluğa geldik. Sarayın kapısından içeriye seslendi, bunun üzerine bir hizmetkâr koşup geldi; derhal mükemmel bir kahvaltı hazırlandı. Dolu kadehlerimizi tokuşturduğumuz esnada Reinhold, bana gitgide daha dikkatle bakıyormuş gibi geldi; yarı silinmiş bir hatırayı gayretle canlandırmaya çalışıyordu sanki. Nihayet atıldı: “Tanrı’m, muhterem beyefendi! Eğer siz ...deki Kapuçin manastırından Peder Medardus değilseniz, ben de hiçbir şey bilmiyorum. Bu nasıl olabilir? Ama oldu işte. Kuşkusuz, sizsiniz o. Söyleyin haydi!” Reinhold’un bu sözleriyle, günlük güneşlik havada yıldırım çarpmış gibi bütün uzuvlarım titredi. Kendimi ifşa olmuş, yakalanmış, cinayetle suçlanmış biri gibi hissettim; ama çaresizlik içinde can havliyle bir anda güçlendim. Bu bir ölüm kalım meselesiydi. “Ben gerçekten de ...deki Kapuçin manastırından Peder Medardus’um,” dedim. “Tam yetkiyle görevli olarak Roma’ya gidiyordum.” Bunları, büyük bir gayretle takınmaya çalıştığım sakin ve rahat bir edayla söylemiştim. “O zaman, yolculuğunuz esnasında, belki de sadece bir tesadüf eseri anayoldan ayrılıp yanlışlıkla buraya gelmiş olmalısınız,” dedi Reinhold. “İyi ama baronesin sizinle tanışması, sizi buraya göndermesi nasıl oldu?” İçimde fısıldayan yabancı sesin söylediklerini, hiç düşünmeden, körlemesine tekrar ettim: “Yolculuk esnasında, baronesin günah çıkardığı pederle ahbap olduk, o bana burada, bu evde söz konusu vazifeyi ifa etmemi tavsiye etti,” dedim. “Doğrudur,” diye atıldı Reinhold. “Barones hanım da mektubunda öyle yazmıştı. Bu evin selameti için sizi bu yola sevk eden Tanrı’ya da, sizin gibi inançlı ve dürüst bir adamın burada bu hayırlı görevi ifa etmek üzere seyahatini ertelemeye razı olmasına da şükürler olsun. Birkaç yıl önce tesadüfen ...deydim. Kürsüde yaptığınız, uhrevi heyecanlarla dolu görkemli konuşmalarınızı dinledim. İnançlılığınıza, hakiki yeteneğinize, yitik ruhların selameti için mücadele ederken gösterdiğiniz gayrete, içten gelen heyecanınıza ve belagatinize güveniyor, hiçbirimizin yapamadığı şeyi başaracağınıza inanıyorum. Baronla konuşmadan önce size rastlamış olmam iyi oldu. Size ailenin içinde bulunduğu koşulları anlatmak, size, Yüce Tanrı’nın teselli getirsin diye cennetten bizzat göndermiş saydığım bu kutsal kişiye, olabildiği kadar açık yürekli davranmak boynumun borcudur. Siz de zaten, doğru istikamette, gerekli tesirleri yaratma gayretinizle, benim şahsen dile getirmek istemediğim bazı şeylere, hiç olmazsa ima yoluyla temas edersiniz nasıl olsa. Her şeyi anlatmak için fazla söze gerek yok. Baron ile ben birlikte büyüdük. Ruhlarımızın benzer yanları bizi kardeş gibi yaptı, doğuştan aramızda bulunan, bizi farklı kılan duvarları ortadan kaldırdı. Onun yanından hiç ayrılmadım. Akademik eğitimimizi tamamladığımız sırada babası ölünce, bu dağlardaki mülkünün sahibi o oldu, buraların sorumluluğunu üstlendi. Ben hep onun en yakın dostu ve kardeşi olarak kaldım. Bu yüzden de ailesinin en mahrem meselelerine bile vâkıf oldum. Babası, dostluğu olan bir aileyle evlilik yoluyla da yakınlık kurmak istiyordu. Baron da kendisi için uygun görülen bu gelinin olağanüstü, doğuştan her bakımdan zengin donanımlı bir kız olduğunu fark edince, karşı konulmaz bir şekilde cazibesine kapıldı ve babasının arzusunu sevinerek yerine getirdi. Babaların iradeleriyle yapılan seçimlerin gerçekten bu denli şanslı bir sonuç verdiği, evlatların söz konusu olabilecek her bakımdan adeta birbirleri için yaratılmış olmaları durumuna nadir rastlanır. Hermogen ile Aurelie işte bu mutlu evliliğin meyveleridir. Kışların büyük bölümünü yakındaki başkentte geçirirdik. Ama Aurelie’nin doğumundan kısa süre sonra barones hastalanmaya başlayıp mutlaka ehliyetli doktorların himayesine ihtiyaç doğunca, o yıl yazı da şehirde geçirdik. Ertesi bahara doğru, tam da iyileşirmiş gibi görünüp barona mutlu ümitler verdiği bir esnada öldü. Biz de buraya, toprağımıza döndük; baronun çektiği derin, yıkıcı ıstırabı ancak zaman dindirebildi. Hermogen fevkalade bir delikanlı olarak yetişiyor, Aurelie de annesine gitgide daha çok benziyordu. Çocukların en özenli şekilde eğitim görmeleri bizim günlük gailemiz ve aynı zamanda sevincimizdi. Hermogen kararlı bir biçimde askerliğe ilgi duyuyordu. Vali, babasının eski arkadaşıydı; onun gözetiminde mesleğine başlayabilmek üzere kendisini başkente göndermesi için babasına ısrar etti. Üç yıl önce baron, hem oğluna –hiç olmazsa bir süreliğine– daha yakın olmak istediğinden hem de dostları onu yeniden aralarında görmek için durmadan ısrar ettiklerinden, uzun zamandan beri ilk kez, Aurelie ve benimle birlikte, bütün kışı eskisi gibi yönetim merkezinde geçirdi. O sıralar, valinin yeğeni olan genç kızın başkente gelmesi genel bir merak uyandırmıştı. Öksüz ve yetim kalan kız, amcasının himayesine sığınmış, bu arada büyük sarayın özel bir kanadına yerleşerek orayı kendi evi haline getirmişti. Orada, adeta dünyanın bütün güzelliklerini etrafında toplama gayretindeydi. Euphemie’yi yakında siz de göreceğiniz için, muhterem beyefendi, uzun boylu tarif etmeye gerek görmüyorum; ancak, size şu kadarını söylemekle yetineceğim ki, yaptığı her şeyde, bütün konuşmalarında tarif edilemez bir letafet vardı. Bu, endamının kusursuz güzelliğine dayanılmaz bir cazibe katıyordu. Bulunduğu her ortama yeni ve olağanüstü bir hayatiyet kazandırırdı; hararetli bir alakayla karşılanır, kendisine büyük teveccüh gösterilirdi; en sıradan, en ruhsuz kimselere bile nüfuz etmeyi bilirdi; onlar bile, vahiy gelmişçesine, içinde bulundukları kifayetsizlikten sıyrılır, daha seçkin bir hayatın, daha önce tatmadıkları zevklerinin keyfine varırlardı. Elbette, ona tapınanların, bir ilahe yerine koyup yalvaranların sayısı pek de az sayılmazdı. Lakin onun bunlardan kimi tercih ettiği hususunda kimse kesin bir şey söyleyemezdi; kimseyi incitmez, daha ziyade, muzipçe takılmalarla baharat gibi etkileyerek herkesi çözülmez bağlarla kendine bağlar, onlar da büyülenmiş gibi onun o tılsımlı çevresinde sevinçle ve hevesle pervane olurlardı. Bu baştan çıkarıcı büyücünün baron üzerinde de olağanüstü bir etkisi olmuştu. Kadın daha ilk görüşmelerinde ona, masum bir saygıdan kaynaklanıyormuş izlenimi veren bir ilgi gösterdi. Her konuşmalarında, çok gelişmiş bir zekâya ve kadınlarda pek rastlanmayan derin hislere sahip olduğunu gösteriyordu. Tarif edilemez bir incelikle Aurelie’nin de dostluğunu kazandı; onunla öylesine sıcak bir ilişki kurdu ki, giyimine ait en küçük bir ihtiyacını bile küçümsemeden, tıpkı bir anne gibi ilgileniyordu. Saf ve deneyimsiz kıza toplum içinde o kadar zarif bir şekilde destek oluyordu ki, bu destek hiç fark edilmiyor, aksine, Aurelie’nin doğasında zaten mevcut bulunan zekânın ve derin sağduyunun kendiliğindenmiş gibi öne çıkmasını sağlıyordu; öyle ki, genç kız kısa zamanda çevresinde büyük bir saygınlık uyandırmayı başardı. Baron her vesileyle Euphemie’ye övgüler yağdırıyordu; o nedenle de hayatta ilk kez, görüşlerimiz birbirinden tamamen ayrıldı. Ben, toplum içindeyken, alışkanlıklarım üzere, heyecanlı haberler vermek ya da sohbete katılmak için doğrudan ortaya atılmıyor, daha ziyade sessiz ve dikkatli bir gözlemci olarak davranıyordum. Kimseyi görmezden gelmemek gibi bir alışkanlığı olan, bu yüzden arada bir benimle de birkaç nazik sözle sohbet eden Euphemie’yi, son derece ilginç bir kişilik olarak yakından inceledim. İtiraf etmeliyim ki, mevcut kadınların en güzeli, en olağanüstüsüydü. Her konuştuğunda sözlerinde zekâ ve duygu ışıldıyordu. Ancak yine de, açıklanamaz bir şekilde itici geliyordu bana; bakışları bana iliştiği zamanlarda ya da benimle konuşurken, bir an için kapıldığım tekinsiz duyguyu bir türlü yenemiyordum. Gözlerinde, kendine özgü bir ateş vardı; kendisi, fark edilmediğini düşündüğü anlarda o ateşten, pırıltılı kıvılcımlar saçılıyordu; içinde, kuvvetle parlamasını güçbela zapt edebildiği kavurucu bir ateş yanıyor gibiydi. Üstelik yumuşak hatlı dudaklarında ekseriya nefret dolu bir alaycılık dolaşıyor, bu da beni çoğunlukla haince bir alayın çiğ ifadesi olarak ta derinden sarsıyordu. Onunla pek az ilgilenen, hatta belki hiç ilgilenmeyen Hermogen’e bu şekilde baktığı anlarda, bu güzel maskenin ardında kimsenin farkına varmadığı bir şeyler saklı olduğundan şüphe etmiyordum. Baronun ölçüsüz övgülerine, yüzümde beliren ifadelerden başka bir şekilde itiraz edemiyordum elbette. O ise bunu hiç umursamıyor, benim Euphemie’ye karşı içten içe beslediğim nefreti son derece dikkat gerektiren bir takıntı olarak karşılıyordu. Bana, Euphemie’nin aileye katılma ihtimalinden, onu ileride Hermogen’le evlendirmek için elinden geleni yapacağından söz etti. Büyük bir ciddiyetle bu keyfiyet hususunda konuştuğumuz, benim Euphemie hakkındaki kanaatlerimi savunmak üzere, olabilecek bütün sebepleri ortaya dökmeye çalıştığım esnada, Hermogen odaya girdi. Her konuda süratle ve açıklıkla hareket etmeyi seven baron, Euphemie’yle ilgili planlarını ve isteklerini derhal ona da açıkladı. Hermogen, baronun bu konuda söylediklerini, büyük bir heyecanla yaptığı, Euphemie’yi över nitelikteki konuşmayı sükûnetle dinledi. Övgü faslı sona erince de, Euphemie’nin kendisi için hiçbir şey ifade etmediğini, onu asla sevemeyeceğini ifade etti, bu nedenle de babasından bu evlilikle ilgili planından tez zamanda vazgeçmesini içtenlikle rica etti. Baron bu çok hoşlandığı planın daha ilk adımda böyle yıkılmış olmasından dolayı çok üzüldü. Bununla birlikte, Euphemie’nin bu konudaki niyetlerini bilmediği için, Hermogen’e daha fazla ısrar etmeye de kalkışmadı. Kendine özgü neşeli hali ve rahatlığıyla, sonuçsuz kalan girişimi için kendi kendisiyle alay etti. Hermogen’in, bu kadar güzel ve ilginç bir kadında böylesine ürkütücü ve itici bir şeyler bulma hususunda muhtemelen benimle aynı takıntıya sahip olduğunu ileri sürdü. Kendisinin Euphemie’yle ilişkisi tabii ki değişmedi; ona o kadar alışmıştı ki, onu görmeden bir gün bile duramıyordu. Sonunda bir gün neşeli ve rahat bir havadayken, kıza, latife olsun diye, çevresinde ona âşık olmayan tek bir kişi bulunduğunu, onun da Hermogen olduğunu söyledi. Kendisi kalpten istediği halde, Hermogen’in onunla evlenmeyi inatla reddettiğini anlattı.

Euphemie, kendisinin böyle bir evliliğe ne diyeceğinin de pek belli olmadığını, baronla yakın bir ilişki içinde olmayı arzu ettiğini, ama bunun kendisine göre çok sert ve aksi mizaçlı Hermogen vasıtasıyla olmaması gerektiğini söyledi. Baronun bana naklettiği bu konuşmadan itibaren Euphemie, barona ve Aurelie’ye karşı gösterdiği ilgiyi iyice artırdı: Barona ima yoluyla usul usul, kendisiyle evlenmesinin mutlu bir evliliğe dair hayallerine tam olarak uygun düşeceği fikrini işliyordu. Aralarındaki yaş farkına ya da başka bazı hususlara dair ileri sürülebilecek her türlü itirazı dokunaklı bir şekilde çürütüyordu. O kadar sessiz, o kadar ince, o kadar maharetli bir şekilde adım adım ilerliyordu ki, baron, Euphemie’nin ağır ağır telkin ettiği bütün bu fikirlerin, bu arzuların, kendi içinden gelmekte olduğu sanısına kapıldı. Güçlü, hayat dolu mizacı dolayısıyla çok geçmeden bir delikanlı gibi yakıcı bir ihtirasa kapıldı. Bu çılgınca gidişi durduramazdım artık. Çok geçti. Kısa bir süre sonra Euphemie bütün başkenti hayretlere düşürerek baronun karısı oldu. Uzaktayken bile beni ürküten bu tehlikeli ve korkunç varlığın doğrudan doğruya hayatıma girmiş olduğunu, bundan böyle uyanık olmam, dostumu ve kendimi özenle korumam gerektiğini düşünüyordum. Hermogen babasının evliliğini soğuk bir kayıtsızlıkla karşıladı. Aurelie, o sevgili, o her şeyden habersiz çocuk ise gözyaşlarına boğuldu.

Evlenmelerinden kısa bir süre sonra Euphemie buraya, dağlara gelmek istedi; biz de geldik. İtiraf edeyim ki, o sevimli tavırları hiç değişmemiş, bende bile gayriihtiyarı bir hayranlık uyandırmıştı. Keyifli, sakin ve sorunsuz iki yıl geçti. İki kışı da başkentte geçirdik; barones oradayken de eşine karşı öylesine sınırsız bir saygı gösteriyor, en önemsiz isteklerini bile öylesine duyarlılıkla karşılıyordu ki, zehirli kıskançlıklara asla mahal bırakmıyordu; baronese rahatça kur yapacak bir ortam buldukları hayaline kapılan genç beylerin hiçbirine, en küçük bir dokundurma için bile izin vermiyordu. Son kış, bir türlü aşamadığım o eski takıntıya kapılarak yeniden şiddetli bir güvensizlik duymaya başladım.

Zaman zaman başkentte bulunan, şeref kıtasında görevli Binbaşı Kont Viktorin genç, yakışıklı bir adamdı ve baronla evlenmesinden önce Euphemie’nin ateşli hayranlarından biriydi; kadının da ekseriya anlık etkilerle gayriihtiyarı çekimine kapıldığı, diğerlerinden daha fazla ilgi gösterdiği tek kişiydi. Hatta bir ara, görünüşe bakarak, onunla Euphemie arasında daha yakın bir ilişki olabileceği mevzuu olmuş ama bu dedikodu, çıktığı kadar sessizce sönmüştü. Kont Viktorin o kış da başkentteydi ve tabii ki Euphemie’nin çevresindeydi; ama onun ilgisini çekmek için en küçük bir çaba göstermiyormuş, daha ziyade, kasıtlı bir şekilde bundan kaçınıyormuş gibi görünüyordu. Buna rağmen, fark edilmediğini sandıkları zamanlarda bakışları buluştuğunda, derin bir özlemle, şehvetli, yakıcı bir arzuyla yanıp tutuştukları hissine kapılıyordum. Valilikte, o akşam çok müstesna bir toplantı vardı; ben perdelerin zengin dökümlü kıvrımlarının kısmen gizleyebileceği şekilde, pencerelerden birinin hemen dibinde duruyordum; Kont Viktorin iki-üç adım önümdeydi. O esnada yanından, her zamankinden de daha alımlı bir şekilde giyinmiş, bütün güzelliğiyle parıldayarak Euphemie geçiyordu; adam benden başka kimsenin göremeyeceği şekilde, ihtiras dolu bir şiddetle kadını kolundan yakaladı. Kadın gözle görülür biçimde titredi, adama tarif edilemez bir bakışla baktı; ateşli bir aşk bakışıydı bu. Zevke susamış şehvetin ta kendisi. Aralarında, anlayamadığım birkaç kelime fısıldadılar; Euphemie beni görmüş olmalı ki, bir anda hızla arkasını döndü. Ama ben, söylediklerini net olarak işitmiştim: “Birileri bizi fark edecek!”

Hayret, dehşet ve acı içinde kaskatı kesilmiştim. Ah, muhterem efendim, size hissiyatımı nasıl anlatayım, bilmem. Barona karşı duyduğum sevgiyi, ona olan sadakatimi, bağlılığımı bir düşünün. Kötü sezgilerim gerçek olmuştu; zira bu birkaç sözcük, barones ile kont arasında gizli bir ilişki bulunduğunu bana bariz olarak göstermişti. Başlangıçta pek konuşmamalıydım bu konuda, ama baronesi büyük bir dikkatle takip etmem gerekiyordu. Suçundan kesinlikle emin olmam durumunda, bahtsız dostuma ördüğü utanç verici ağları çözmem gerekiyordu. Ama şeytani hainliklerle kim başa çıkabilir ki; bütün gayretlerim boşuna, tamamen boşunaydı. Gördüklerimi, duyduklarımı barona anlatmam o aşamada gülünç olurdu. Kurnaz kadın hepsine, beni münasebetsiz, hayalet gören bir budala yerine koyacak yeteri kadar açıklama bulurdu.

Geçen bahar buraya taşındığımızda, dağlarda hâlâ kar vardı. Buna rağmen ben arada bir dağlara doğru yürüyüşler yapıyordum. En yakındaki köyde, hali tavrı biraz yabancı gelen bir çiftçiye rastladım. Başını çevirince Kont Viktorin’i tanıdım ama o, aynı anda evlerin arkasında kayboldu, bir daha da göremedim. Baronesle aralarında anlaşmış olmalarından başka hangi sebeple böyle kılık değiştirmiş olabilirdi ki? Baronesi şehirdeyken ziyaret etmemesine bir anlam verememiştim ama şimdi bile onun buralarda olduğundan eminim; yaverini atla geçerken gördüm. Üç kadar ay önceydi, vali ağır hastalanmış, Euphemie’yi görmek istemişti. Euphemie yanında Aurelie’yle birlikte gitmiş, koşullar uygun olmadığı için baron onlara eşlik edememişti. Bunun hemen akabinde evimizin üzerine talihsizlik ve matem bulutları çöktü. Zira gittikten kısa süre sonra Aurelie, barona, Hermogen’in, ansızın çılgın öfke nöbetleriyle tezahür eden bir melankoliye kapıldığını, yalnız başına ortalarda dolaşıp kaderine lanetler yağdırdığını, dostlarının ve doktorların çabalarının şimdiye kadar yetersiz kaldığını anlatan bir mektup yazdı. Bu haberin baron üzerinde nasıl bir etki yarattığını tahmin edebilirsiniz, muhterem beyefendi. Oğlunu o halde görmek onu çok fazla sarsabilir düşüncesiyle şehre, ben yalnız gittim. Hermogen kullandığı ilaçların yardımıyla hiç olmazsa çılgın cinnet nöbetlerinin sert ataklarından kurtulmuştu ama bu kez de, doktorlara iflah olmazmış gibi gelen sessiz bir melankoli baş göstermişti. Beni görünce derinden duygulandı. Onu içinde bulunduğu duruma hangi talihsiz belanın sürüklediğini asla açıklamayacağını, ruhunun ebediyen lanetlenmesinden ancak bir manastır rahibi olursa kurtulabileceğini anlattı. Sizin de az önce gördüğünüz kıyafetleri çoktan giymişti bile, muhterem efendim. Bütün direnmelerine rağmen sonunda onu buraya getirmeyi başardım. Şimdilerde sakin ama daha önce vardığı karardan dönmüyor. Onu bu hale getiren olayı araştırma gayretlerim sonuçsuz kaldı. Onu iyileştirecek etkili yöntemler için belki de önce bu sırra vâkıf olmak gerekiyor.

Sizin gelişinizden bir süre önce barones, günah çıkardığı pederin tavsiyesine uyarak, Hermogen’in çılgınlığı bariz bir şekilde dinî bir mahiyet arz ettiğine göre, belki de her şeyden daha yararlı olacağı düşüncesiyle, onunla ilgilensin, teselli ve cesaret verici konuşmalar yapsın diye buraya görevli bir din adamı göndereceğini yazmıştı. Sizin, başkente gidiyorken şanslı bir tesadüf eseri olarak kaşınıza çıkan bu görevi kabul etmiş olmanız beni yürekten sevindiriyor, muhterem efendim. Eğer gayretlerinizi, Tanrı’nın da lütfuyla, iki amaca yöneltirseniz, bu talihsiz aileye, kaybettiği huzuru yeniden verebilirsiniz. Hermogen’in korkunç sırrını araştırın; kutsal günah çıkarma suretiyle bile olsa, sırrını açıklamak yüreğini rahatlatacaktır. Kilise de böylece onu duvarların ardına gömmek yerine, ait olduğu dünyaya, mutlu hayatına geri vermiş olacaktır. Baronese de yaklaşmaya çalışın. Her şeyi biliyorsunuz. Dikkat çektiğim konuların barones hakkında bir suçlamaya zemin oluşturmaya yetecek mahiyette olmadığına siz de katılacaksınız ancak yine de şüphelerimi tamamen yersiz bulmanın da pek mümkün olmadığını göreceksiniz. Euphemie’yi görüp onunla tanışınca benimle tamamen aynı fikre varacaksınız. Euphemie dinî açıdan heyecanını kaybetmiş durumda. Siz olağanüstü belagatinizle belki de onun kalbinin derinliklerine nüfuz etmeyi, onu ikaz ederek iyileştirmeyi başarabilirsiniz; o da arkadaşıma karşı, kendisini Tanrı’nın selametinden ebediyen yoksun bırakacak olan ihanetinden vazgeçer. Ayrıca bir şey daha söyleyeyim, muhterem efendim, bazı anlarda bana baronun yüreğinde, sebebini bana bile açıklamadığı bir derdi varmış gibi geliyor; zira Hermogen’le ilgili endişelerinin ötesinde, bariz bir şekilde peşini bırakmayan başka bir düşünceyle daha mücadele ediyor sanki. Kötü bir tesadüfün ona, baronesin lanet olası kontla arasındaki sorumsuzca ilişkiyi, bana olduğundan daha da açık bir şekilde göstermiş olduğuna dair bir ihtimal geliyor aklıma. Can dostum barondan da, muhterem efendim, ruhani ilginizi esirgememenizi rica ederim sizden.”

Reinhold, bana pek çok yönüyle azap veren, içimde tuhaf çelişkilerin birbiriyle çatışmasına yol açan hikâyesini bu sözlerle tamamladı. Benliğim, oynak kaderin ürkünç oyununa düşmüştü; farklı kişiliklere ayrışmıştım, olayların kabaran dalgalar misali üzerimde patladığı bir denizde yüzüyor gibiydim. Artık kendimi tanıyamaz olmuştum. Belli ki Viktorin, benim iradem dışında, sadece elimden çıkan bir kaza eseri uçurumu boylamıştı. Ben onun yerine geçmiştim. Reinhold ise beni, yani Peder Medardus’u, ...deki Kapuçin manastırının vaizini tanımıştı; bu durumda onun gözünde ben gerçekten bendim. Öte yandan, başımda bir de Viktorin’in baronesle sürdürdüğü ilişki meselesi vardı. O durumda da ben Viktorin oluyordum; yani bir yandan göründüğüm kimseydim ama öte yandan olduğum kişi olarak görünmemem gerekiyordu. Kim olduğumu artık kendim bile bilemiyordum; benliğim adeta ikiye bölünmüştü.

İçimde kopan bu fırtınaya karşın, sakin bir din adamı gibi görünmeyi başarmıştım. Baronun karşısına da böyle çıktım. Yaşını başını almış bir adamdı baron; ancak solgun yüzünün çizgilerinde nadir zenginlikte ve güçte ifadeler geziniyordu hâlâ. Geniş ve açık alnındaki derin çizgilerin, saçlarına düşen akların sebebi yaşı değil, daha çok, derin bir kederdi. Buna rağmen, sarf ettiği her sözde, davranışlarının tamamında, herkesi karşı konulmaz bir şekilde kendisine çeken bir canlılık ve rahatlık vardı. Reinhold beni, baronesin, geleceğini haber verdiği kimse olarak takdim ettiğinde, beni delici bakışlarla şöyle bir süzdü. Reinhold, birkaç yıl önce ...deki Kapuçin manastırında beni vaaz verirken dinlediğini, nadir rastlanan belagatime yakından tanık olduğunu anlatınca, bakışları daha dostane bir hal aldı. Baron açık yüreklilikle elini uzattı, o esnada Reinhold’a dönerek, “Bilmem neden, sevgili Reinhold, bu muhterem beyefendinin yüz hatlarında daha ilk gördüğümde bana aşina gelen bir şeyler var gibi geldi; bir türlü tam ve net olarak canlandıramadığım bir hatırayı uyandırdı,” dedi.

Bunun ardından, “Bu o, Kont Viktorin!” diye atılacakmış gibi geldi; zira ben de, tuhaf bir şekilde gerçekten de Viktorin olduğuma inanıyordum artık. Kanımın daha hızlı aktığını, yükselip yanaklarıma vurduğunu hissediyordum. Bana yalanmış gibi geldiği halde, beni Peder Medardus olarak tanıtan Reinhold’a güveniyordum: Bu karmakarışık olmuş durumumu hiçbir şey çözemezdi.

Baronun isteği üzere Hermogen’le hemen tanışmalıydım. Oysa o, ortalarda yoktu; dağlara doğru gittiğini görmüşlerdi; daha önce de birkaç kez günlerce bu şekilde ortadan kaybolduğu için, kimse endişe etmiyordu. Bütün gün Reinhold ile baronun yanında kaldım. Kendimi gitgide öylesine toplamıştım ki, akşam, beni bekler gibi görünen bütün olağanüstü olayları korkusuzca karşılayacak kadar güç ve cesaret kazanmıştım. Gece yalnız kalınca Kont Viktorin’in evrak çantasını açtım ve parçalanmış olarak uçurumun dibinde yatan kişinin o olduğundan emin oldum. İçindekiler, ona yazılmış ama önemsiz içerikli birtakım mektuplardı. Aralarında, beni onun hayat şartlarının ayrıntılarına götürecek bir tek hece bile yoktu. Daha fazla umursamadım, barones gelip beni gördükten sonra olacaklara, kaderin bana çizeceği yola tamamen boyun eğmeye karar verdim. Hemen ertesi sabah, hiç beklenmedik bir anda Aurelie’yle birlikte barones geldi. İkisinin arabadan indiklerini, baron ile Reinhold’un onları karşıladığını, sarayın büyük giriş kapısından içeriye girdiklerini gördüm. İçimde tuhaf birtakım sezgiler, huzursuz bir şekilde odada bir aşağı bir yukarı dolanıyordum; çok sürmedi, aşağıya çağrıldım. Barones bana doğru ilerledi; en parlak çağında, fevkalade güzel bir kadındı. Beni görünce garip bir şekilde heyecanlandı, sesi titriyor, söyleyecek söz bulamıyordu. Onun bu bariz mahcubiyeti bana cesaret verdi, hiç çekinmeden gözlerinin içine baktım, manastır âdetleri uyarınca hayır duası ettim. Sarardı, bir yerlere oturma ihtiyacı hissetti. Reinhold, yüzünde çok mutlu ve memnun bir gülümsemeyle bakıyordu bana. O anda kapı açıldı ve baron, Aurelie’yle birlikte içeriye girdi.

Aurelie’yi gördüğüm an, göğsüme bir ışık huzmesi düştü sanki; en gizli hislerimi, en arzulu özlemlerimi, derin bir aşkın heyecanını, içimde o zamana kadar sadece çok uzak sezgiler olarak kalmış başka ne varsa hepsini birden tutuşturarak canlandırdı. Evet, benim için hayat bütün renkleriyle ve pırıltısıyla işte o anda başlıyordu; daha önceki her şey, ıssız bir gecede ölmüş ve soğumuş gibi gerilerde kalmıştı. Günah çıkarma hücresindeyken gördüğüm o olağanüstü hayalin ta kendisiydi. Koyu mavi gözlerinin buğulu, masum, inanç dolu bakışları, yumuşak kıvrımlı dudakları, sanki dua etmenin verdiği huşuyla öne eğilmiş duran ensesi, uzun boyu, ince bedeniyle Aurelie değil, Azize Rosalia’nın ta kendisiydi. Hatta koyu kırmızı elbisesinin üzerine atılmış gök mavisi şal bile kıvrımlarının fantastik dökümüyle tamamen resimdeki azizenin, aynı zamanda hayalimdeki o yabancı kadının giysisine benziyordu. Aurelie’nin ilahî çekiciliğinin yanında baronesin dolgun güzelliği ne ifade ederdi ki! Sadece onu görüyordum; etrafımdaki diğer her şey silinmişti. Bu hassasiyetim, etrafımdakilerin dikkatinden kaçmadı. Baron, “Ne oldu size, muhterem beyefendi?” diyerek başladı söze. “Pek fevkalade bir şekilde etkilenmiş görünüyorsunuz.” Bu sözler beni kendime getirdi. O anda içimde insanüstü bir kuvvet hissettim, daha önce hiç duymadığım, her şeyin üstesinden gelebilecekmişim gibi bir cesaret gelmişti; o kız, benim mücadelemin ödülü olacaktı.

“Kendinize saadetler dileyin, Baron Hazretleri!” diye haykırdım, ansızın büyük bir heyecana kapılmışçasına. “Kendinize saadetler dileyin! Bu duvarların arasında, aramızda dolaşan bir azize var. Birazdan kutsal bir berraklıkla gökyüzü açılacak, Azize Rosalia’nın ta kendisi, etrafında kutsal melekleriyle birlikte, iman ve inançla kendisine yalvaran bahtsızlara teselli ve saadet dağıtacak. Azize’yi özleyen, onu davet eden aydınlanmış ruhların ilahilerinin parlak bulutlardan aşağıya doğru süzüldüğünü işitiyorum. Azizenin, semavi bir uyanışın nuruyla ışıyarak, başını ona görünen azizler korosuna doğru kaldırdığını görüyorum! Sancta Rosalia, ora pro nobis!6”

Gözlerim yukarılara dikili, dizlerimin üzerine çöktüm, ellerimi kavuşturarak dua etmeye başladım. Oradaki herkes benim gibi dua etmeye başladı, kimse de başka bir şey sormadı; bu şekilde heyecanlanmamı, ansızın ilham gelmiş olmasına bağladılar, öyle ki baron, sahiden de şehrin en büyük kilisesindeki Azize Rosalia altarında ayin yaptırmaya karar verdi. Böylece kendimi mahcup düşmekten fevkalade bir şekilde kurtarmış oluyordum. Olabilecek her şeyi göze almaya gitgide daha hazır hissediyordum kendimi; zira söz konusu olan şey, Aurelie’ye sahip olmaktı; bunun için canımı feda edebilirdim. Barones epey ilginç bir ruh halinde gibiydi. Gözleriyle beni izliyor ama ben ona hiç çekinmeden bakınca huzursuz oluyor, şaşkınlık içinde gözlerini hemen başka bir yöne kaçırıyordu. Aile başka bir odaya geçti. Bense aşağıya, bahçeye seğirttim ve bu saraydaki hayatımın geleceğine ilişkin bin türlü karar, fikir, plan oluşturarak, kendimle kavgalar ederek yollarda dolaştım. Artık akşam olmuştu ki Reinhold göründü, baronesin benim o inanç dolu heyecanımdan çok etkilenmiş olduğunu, benimle odasında görüşmek istediğini söyledi.

Baronesin odasına girdiğimde, beni birkaç adım öne çıkarak karşıladı, iki kolumdan birden kavradı, bakışlarını gözlerime dikti ve haykırdı: “Mümkün olabilir mi bu? Olabilir mi? Yoksa sen gerçekten Kapuçin Keşişi Medardus musun? Ama ya sesin, ya vücudun, gözlerin, saçların? Konuş, yoksa korkumdan, kuşkumdan öleceğim!” “Viktorinus!” diye fısıldadım usulca. Bunun üzerine dizginlenemez bir arzuyla, ateşli bir şekilde bana sarıldı. Damarlarımın içinde bir ateş seli çağlıyor, kanım kaynıyor, duyularım adlandırılamaz bir haz içinde eriyordu, çılgına dönüp kendimden geçtim. Ancak, günaha girerken gönlümde sadece Aurelie vardı; o anda uğruna yeminimi bozup ruhumun selametini feda ettiğim kişi sadece oydu.

Evet, içimde yaşayan yalnızca Aurelie’ydi; bütün ruhum onunla doluydu. Hemen o akşam, yemekte onu tekrar göreceğimi düşündükçe içimi bir ürperti sarıyordu. O masum bakışlarıyla beni o müthiş günahımdan dolayı suçlayacak, suçum ifşa olacak, yitik bir şekilde utanç içinde yıkıma sürüklenecekmişim gibi geliyordu. Yine aynı şekilde, baronesi de o olanların hemen ardından tekrar görmek konusunda tereddüt ediyordum. Bütün bunlardan dolayı, akşam yemeğe çağırdıklarında, ibadet edeceğimi bahane gösterip odamda kalmayı yeğledim. Bu arada, ürkekliğimi ve çekingenliğimi aşmak için sadece birkaç gün yetti de arttı. Barones şahsen, sevimliliğin ta kendisiydi. İlişkimiz koyulaştıkça, isyankâr zevklerle zenginleştikçe, barona karşı saygısı da katmerleniyordu adeta. Başımdaki tıraş edilmiş bölgenin, doğal sakalımın, artık pek eskisi kadar katı bir biçimde dikkat etmediğim hakiki manastır yürüyüşümün onu başlangıçta çok korkuttuğunu itiraf etti. Hele o ani, o heyecanlı Azize Rosalia yalvarışım esnasında, Viktorin’le birlikte kurdukları o kurnazca planın bir hata sonucu başarısız olduğundan, kaderin şeytani bir oyunla Viktorin’in yerine gerçekten lanet olası bir Kapuçin’i geçirdiğinden şüphesi kalmamış. Tehlikeli bir hata yapmamak için keşişler gibi tepemi tıraş etmem, sakal bırakmam, tavır ve duruşumla rolümü, ona gözümün içine iyice bakma gereğini hissettirecek kadar iyi çalışmış olmam konusunda gösterdiğim özene hayranlık duyuyordu.

Viktorin’in yaveri arada sırada çiftçi kılığına girerek parkın bir köşesine geliyordu. Ben de onunla gizlice konuşmayı, eğer kötü bir tesadüf eseri tehlikeye düşersem, benimle birlikte kaçmak üzere hazır olması için ikaz etmeyi ihmal etmiyordum. Baron ile Reinhold, benden son derece hoşnut görünüyorlardı. Melankoliye kapılmış olan Hermogen’i bütün gücümü kullanarak tedavi etmem için ısrar ediyorlardı. Lakin henüz onunla tek kelime konuşmak bile mümkün olmamıştı; zira görünen o ki, her fırsatta benimle yalnız kalmaktan kaçıyordu. Baron ve Reinhold’la birlikteyken karşılaştığımızda da beni öyle tuhaf bir şekilde süzüyordu ki, gözle görülecek türden bir çekingenliğe kapılmamak için gerçekten de büyük gayret sarf etmek zorunda kalıyordum. Ruhumun derinliklerine kadar nüfuz edip en gizli düşüncelerimi bile okurmuş gibiydi. Beni görür görmez, solgun yüzünde, yenemediği derin bir hoşnutsuzluk, bastırılmış bir kin, ancak güçlükle dizginlenebilen bir hiddet beliriyordu. Bir keresinde, parkta dolaşırken hiç umulmadık bir şekilde karşıma çıktı; bunun uygun zaman olduğunu düşündüm. Onunla, başına gelen felaketin mahiyetini nihayet açığa çıkarabilirdik. Kaçmaya kalkışınca, derhal elinden tutup durdurdum. Belagatim sayesinde o kadar nüfuz edici, o kadar etkileyici bir şekilde konuşuyordum ki, gerçekten de dikkatini çekmeye başlamışım gibi geldi bana. İçindeki duygulanmayı bastıramıyor gibiydi. Saraya giden yollardan birinin sonundaki taş banka oturduk. Konuştukça heyecanlandım, keder içini kemirirken insanın, Kilise’nin ihtiyaç duyanlara vaat ettiği teselliyi ve yardımı küçümsemesinin, bu suretle Tanrı’nın ona bahşettiği hayatın amacına düşmanca isyankârlık etmesinin büyük günah olduğundan söz ettim. Bizzat suçluların bile Tanrı’nın inayetinden şüphe etmemesi gerektiğini, böyle bir şüphenin, onları tövbe ederek, iman ederek günahlarından arınıp rahmet dileme olanağından yoksun bırakacağını anlattım. Hemen orada bana günah çıkarması, Tanrı’nın huzurundaymış gibi içini dökmesi için ikna etmeye çalıştım, işlediği bütün günahlardan arındıracağıma söz verdim: Bunun üzerine ayağa kalktı, kaşlarını çattı; gözleri kızardı, ölü sarısı yüzünü kor gibi bir kızıllık kapladı. Tuhaf, tiz bir sesle haykırdı: “Sen günahtan arınmış mısın ki, tertemizmişsin, o alay ettiğin Tanrı’ymışsın gibi benim kalbime bakma cüretini gösteriyor, günahlarımı bağışlatmayı vaat ediyorsun; sen ki, kendi günahlarından arınmak için, sana ebediyen kapalı olan cennetten rahmet dilenmek için beyhude yere didineceksin. Sefil sahtekâr, yakında intikam saati vuracak ve sen zehirli bir solucan gibi toprağa girecek, utanç verici bir ölümün pençesinde yardım dilenmek için boş yere kıvranacak, ölünceye kadar cinnet ve kederler içinde, tarifsiz azaplar içinde inleyeceksin!” Aceleyle uzaklaştı; darmadağın olmuş, yıkılmıştım; bütün itidalim, cesaretim yok olmuştu. Saray tarafından Euphemie’nin geldiğini gördüm; şalı ve şapkasıyla gezmeye çıkmış gibiydi; sadece ondan medet umabilir, yardım bekleyebilirdim. Ona doğru atıldım. Yıkılmış halimden endişe duymuştu; sebebini sordu. Ben de çılgın Hermogen’le aramızda geçen olayı baştan sona, olduğu gibi anlattım. Ayrıca Hermogen’in bilinmez bir tesadüf eseri, sırrımıza vâkıf olmasından kuşku ve endişe duyduğumu da ekledim. Euphemie bütün bunlardan hiç etkilenmemiş gibiydi. Öyle tuhaf bir şekilde gülümsedi ki, ürperdim. “Parka girelim; zira burada bizi görebilirler. Muhterem Peder Medardus’un benimle böyle hararetle konuşması dikkatlerini çekebilir.” Oldukça uzak bir fundalığa girmiştik ki, Euphemie tutkulu bir hırsla bana sarıldı; kor gibi öpüşleri dudaklarımı yakıyordu. “Sakin ol, Viktorin,” dedi Euphemie. “Seni böyle korkuya ve endişeye düşüren şeyler karşısında sakin ol. Hermogen’le durumun bu surette gelişmesi bence daha iyi oldu; şimdi seninle uzun süredir suskun kaldığım bir konuda konuşabilirim, hatta buna mecburum. Kabul etmelisin ki ben hayatta, etrafımda bulunan her şey üzerinde nadir rastlanır türden zihinsel bir egemenlik kurmayı başarmış bulunuyorum; bu, bir kadın için siz erkeklerden daha kolaydır. Bunun için, tabiatın kadına verdiği, karşı konulmaz derecede cazip bir dış görünüş tek başına elbette ki yeterli değildir; daha fazla bir şeyler gerekir. Cazibeyi aklının gücüyle birleştirip yoğurmak, sonra da ona keyfince hâkim olmak esastır. Bu, kendine özgü, olağanüstü bir kendini aşma durumudur; kendi ben’ine farklı bir noktadan bakabilme imkânını verir; böylece kişi kendini, hayattan elde edebileceğinin en fazlasını amaçlayan, daha yüksek bir iradeye uyum sağlayacak bir araç olarak bulur. Hayatta, hayata hükmedebilmekten, hayatın, kendisine hükmeden kişiye bahşettiği bütün olguları, zengin hazları güçlü bir büyüyleymiş gibi ele geçirmekten daha üstün bir şey var mıdır? Sen, Viktorin, beni tam olarak anlayan çok az kişiden birisin. Sen de kendine nereden bakacağını belirlemişsin. Bu yüzden seni, krallara layık bir eş olarak yüce krallıktaki tahtıma yükseltmekten kaçınmadım. Sır olması, bu ilişkinin cazibesini artırdı. Görünüşteki ayrılığımız, gündelik hayatımızın tali, sıradan ilişkilerini eğlenceli bir şeylere dönüştüren fantastik esinlerimize oyun alanı açmaya yaradı. Şimdiki birlikteliğimiz akıllıca tasarlanmış, alışılagelmiş dar görüşlülüğün acziyle alay eden soğukkanlı bir cesaret örneği değil mi? Senin o çok yadırgatıcı görünümün sadece kıyafetinden kaynaklanmıyor; bende, o kıyafetin gerektirdiği esaslara zihnen de tabi olduğun hissini uyandırıyor; bunun dışa yansıması ise öylesine güçlü ki, maddeten kılık değiştirip başka bir kişiliğe girince, onun gerektirdiği koşullara da tamamen uyum sağlamışsın gibi geliyor. Varlığımın derinliklerinden fışkıran bu fikirlerle alışıldık dar görüşlülüğü nasıl küçümsediğimi, onunla nasıl için için eğlendiğimi görüyorsun. Baron benim için, amacıma hizmet etsin diye kullanmış olduğum, işi bitmiş bir çark sistemi gibi öylece cansız duran, dayanılmaz derecede sıkıcı, iğrenç bir makineye dönüştü. Reinhold, benim saygımı kazanamayaca kadar dar görüşlü. Aurelie ise iyi bir çocuk. Şimdi bizim işimiz Hermogen’le. Sana söylemiştim, onu ilk gördüğümde, üzerimde fevkalade bir izlenim bırakmıştı. Onu katmak istediğim daha seviyeli bir hayata uyum sağlamaya hazır olduğunu sandım. İlk kez olarak yanıldım. Onun içinde, bana karşı dayattığı kararlı ve güçlü bir itiraz, düşmanca bir şeyler vardı. Diğerlerini ellerinde olmadan etkim altına alabildiğim halde, tılsımım onda itici bir etki yaratıyordu. Soğuk, ilgisiz ve ketum tavrını sürdürüyordu. Bana karşı, kendine has olağanüstü bir güçle direnirken, benim hassasiyetlerimle oynuyor, onunla mücadele etme, onu yenik düşürme hevesimi körüklüyordu. Bu mücadeleye, baron bana, Hermogen’le evlenmemi önerdiğinde Hermogen’in koşulsuz olarak reddettiğini anlattığı zaman karar vermiştim. O esnada, birdenbire, baronun kendisiyle evlenme, böylece bir anda bütün o can sıkıcı geleneksel dar kafalı hassasiyetleri yolumdan temizleme fikri, ilahî bir kıvılcım gibi parladı içimde. Seninle bu evlilik konusunda yeterince konuşmuştuk, Viktorin. Senin bu konudaki kuşkularını gerçekten gidermiştim. İhtiyarı birkaç gün içinde hassas, budala bir âşığa çevirmeyi başardım. Ben ne istersem, kendisinin dile getirmeye bir türlü cüret edemediği en içten arzularının ifadesi olarak görüyordu. Oysa benim içimde, arka planda, derin bir yerde, Hermogen’den daha kolay ve daha tatmin edici bir öç alma fikri yatıyordu. Hamlemi, daha isabetli, daha öldürücü bir sonuç almak üzere ertelenmiştim. Seni bu kadar iyi tanımasam, benim fikriyatımın seviyesine erişmek istediğini bilmesem, geçmişte olup bitmiş bu olayı sana anlatmaktan çekinirdim. Hermogen’i tam yüreğinden vurmak için fırsat kolluyordum. Başkentte, suskun, içekapanık biri gibi göründüm. Bu durumum, ordu hizmetlerine ilişkin yoğun işleriyle keyifle ve hevesle meşgul olan Hermogen’le bir çelişki oluşturuyordu. Amcamın hasta olması, pırıltılı çevrelerden, hatta en yakın muhitimin ziyaretlerinden kaçmama olanak sağlıyordu. Hermogen, belki de sadece üvey annesine karşı kendisini borçlu hissettiği bir vazifeyi yerine getirmek üzere bana geldi. Beni çok suskun, derin düşüncelere dalmış halde buldu; göze batan bu değişikliği yadırgayarak ısrarla sebebini sordu. Ben de gözyaşları içinde, baronun sağlık durumunun artık güçlükle saklanacak şekilde kötüye gittiğini, onu yakında kaybetmekten korktuğumu, bu düşüncenin ne denli ürkünç, ne denli dayanılmaz olduğunu anlattım. Sarsılmıştı. Derin bir duyarlılık içinde, baronla evliliğimin mesut yanlarını, taşradaki hayatımızı en ince ayrıntılarına kadar zarif ve çarpıcı bir şekilde gözlerinin önünde canlandırdım; baronun o muhteşem iç dünyasını, kişiliğini anlatırken, ona karşı nasıl sınırsız bir saygı duyduğumu, tamamen onun için yaşadığımı itiraf edermiş gibi görünüyordum. Bana karşı hayranlığı ve hayreti gitgide artıyordu. Kendi kendiyle mücadele ettiği açıkça belliydi oluyordu. Bütün gücümle içine nüfuz etmiştim bir kere ve bana karşı beslediği, hâlâ direnmekte olan bütün o düşmanca fikirlerine üstün geliyordum. Ertesi akşam tekrar geldiğinde, zaferim kesinleşti.

Beni bir önceki günden daha yalnız, daha suskun, daha gergin buldu. Barondan ve ona kavuşmak için duyduğum tarif edilemez özlemden dem vurdum. Hermogen eski Hermogen değildi artık. Bakışlarımın esiri olmuş, gözlerimin tehlikeli ateşi kor gibi düşmüştü içine. Elimi eline aldığı anlarda elleri kasılarak titriyor, göğsünden derin iç çekişler yükseliyordu. Bu şuursuzca cezbe durumunun doruk noktasını doğru hesaplamıştım. Teslim olacağı akşam, çok kullanılan ama etkisi hiç azalmayan bazı maharetler göstermekten kaçınmadım. Başarılı da oldum! Netice, umduğumdan daha da müthişti. Kudretimin bu kadar parlak bir şekilde kanıtlanması, zaferimi daha da değerli kılıyordu. Bana karşı, tuhaf sezgiler biçiminde belirtiler gösteren husumetiyle mücadele etmek için başvurduğum bu müthiş güç, sonunda onun aklını dağıttı; bildiğin gibi, senin de şimdiye kadar esas sebebini öğrenememiş olduğun bir cinnete kapıldı. Bu durum aslında çok kendine özgü bir şeydir. Deliler çoğunlukla ruhlarıyla daha yoğun bir ilişki içinde bulunurlar. Aynı zamanda, kendilerine yabancı ruhsal bazı şeylerden hiç farkında olmadan daha kolay etkilenirler. Çoğu kez içimizde sakladığımız bazı şeyleri görebilirler; bunları öyle tuhaf çağrıştırmalarla ifade ederler ki, ikinci bir ben’in ürkütücü sesini işitmiş gibi tekinsiz bir korkuya kapılırız. Bu nedenle, senin, Hermogen’in ve benim içinde bulunduğumuz durumun, onun gizemli bir şekilde senin içini okuyabilmesinin, bizim ilişkimiz açısından en küçük bir tehlikesi bile yok. Bir düşün: Sana olan düşmanlığı nedeniyle açıktan açığa bir mücadeleye girişecek olsa, bu durumu dile getirse, güvenmeyin bu rahip maskesi takmış adama, dese, kimin aklına bunun cinnet halinin yarattığı bir hezeyandan ibaret olduğundan başka bir şey gelir ki? Üstelik de Reinhold, bir iyilik yapıp seni Peder Medardus olarak teşhis ettikten sonra? Ancak bu arada mutlak bir durum var ki, o da senin, Hermogen’in, benim istediğim ve tasarladığım surette icabına bakman. Ben intikamımı aldım; Hermogen benim için artık fırlatılıp atılmış bir oyuncak kadar gereksiz. Beni görmesinin, muhtemelen tövbe ibadetleri için gerekli olduğuna inanması, bu yüzden de yaşayan ölü bakışlarıyla sürekli beni izlemesi çok can sıkıcı. O buralardan gitmeli. Bu yüzden de senden, onun manastıra gitme fikrini pekiştirmek üzere yararlanabileceğimizi düşünüyorum. Barona ve aynı anda onun akıl hocası Reinhold’a durumu acilmiş gibi gösterir, onları Hermogen’in ruh sağlığı açısından manastıra gereksinim duyduğuna ikna eder, yumuşatırsan, onun bu isteğine razı olmalarını sağlayabilirsin. Hermogen, benim için gerçekten son derece itici; onu görmek beni sarsıyor. O gitmeli! Ona çok farklı bir gözle bakan tek kişi Aurelie, o uysal, masum kız; Hermogen üzerinde sadece onun aracılığıyla etkili olabilirsin. Ben senin kızla daha yakın bir ilişki içine girmeni sağlayabilirim. Şartların müsait olduğu bir fırsat yakalarsan, Reinhold’a ya da barona, Hermogen’in çok ağır bir suç işlediğini sana itiraf etmiş bulunduğunu, tabii ki senin görevin gereği bu sırrı saklamak zorunda olduğunu izah edersin. Hatta daha da fazla bir şeyler bildiğini! Şimdi her şeyi öğrendin, Viktorin. Dediğim gibi davran ve öyle devam et. Benimle birlikte, çevremizde dolaşan bu aptal kuklalar âlemine hâkim ol. Hayat bizi kendi daracık sınırlarına sıkıştıramasın, bize en muhteşem hazlarını bahşetsin.” Uzaktan baronun yaklaşmakta oluğunu fark ettik ve inançlı bir sohbete dalmışız gibi ona doğru ilerledik.

İçimdeki baskın gücü hissetmem, üstün esasların oluşturduğu bir cereyanın iç dünyamı canlandırması için, Euphemie’nin hayata hangi gözle baktığına dair bu açıklamaları yapması gerekliymiş demek ki. Varlığıma ansızın, her şeyi olduğundan başka türlü, başka renklerde gösteren, farklı bir bakış açısı getiren, insanüstü bir şeyler üşüşmüştü adeta. Euphemie’nin o pek övündüğü zekâ gücü, hayatının üzerinde kurduğunu söylediği hâkimiyet, benim gözümde acı bir alaya konu olabilirdi ancak. Acınası kadın, hayatın en tehlikeli bağlantılarıyla oynadığı, düşüncesizce şansa bıraktığı oyununu açıkladığı andan itibaren, kendini kadere ya da benim ellerimle yönettiğim felaketine teslim etmiş bulunuyordu. Onun, benim kendisinin dostu ve müttefiki olduğuma vehmetmesi, aslında, tesadüfen âşığının dış görünüşüne sahip olmamdan kaynaklanıyordu. Gizemli güçler tarafından ateşlenen kudretim, onu şeytani bir gücün pençesi gibi kavrayacak, hiçbir kurtuluş yolu bırakmayacaktı. Euphemie budalaca, bencilce çılgınlığıyla gözümden düşmüştü. Onunla olan ilişkim de son derece itici geliyordu artık. Dünyevi hazzın en yüce doruğu gibi görünen şeyi hâlâ günah olarak değerlendireceksem eğer, işlediğim günahın tek kabahatlisi sadece içimde yaşayan Aurelie’ydi. Sahip olduğum kudretten azami ölçüde yararlanmak üzere sihirli değneği elime almaya, etrafımdaki herkesin benim keyfime göre hareket edeceği bir çember çizmeye karar verdim. Baron ile Reinhold, saraydaki hayatımı kolaylaştırmak için birbiriyle yarışıyorlardı; Euphemie’yle ilişkimize dair en küçük bir şey bile sezinlememişlerdi. Aksine baron, sık sık, gayriihtiyarı içini dökermişçesine, benim sayemde Euphemie’ye yeniden kavuştuğunu ifade ediyordu. Bu da Reinhold’un, baronun tesadüfen Euphemie’nin yasak ilişkilerini sezinlemiş olduğuna dair tahminlerinin doğru olduğuna işaret ediyordu. Hermogen’i nadiren görüyordum. Bariz bir korku ve sıkıntıyla benden kaçıyordu; baron ile Reinhold, bunu benim kutsal ve inançlı kimliğime, onun yıkılmış ruhunu okuyabildiğim ruhani kudretime yoruyorlardı. Aurelie de kasıtlı olarak bakışlarımdan kaçıyor, benden çekiniyordu sanki. Konuşurken o da Hermogen gibi ürkek ve tedirgin davranıyordu. Çılgın Hermogen’in, beni titreten o korkunç sezgilerini Aurelie’yle paylaşmış olduğundan neredeyse hiç şüphem kalmamıştı; ama yine de bu kötü izlenimleri bertaraf etmek elimdeymiş gibi geliyordu. Muhtemelen, beni, Hermogen üzerinde etkili olabilmem için Aurelie’yle yakınlaştırmak isteyen baronesin arzusu üzerine baron, Aurelie’ye dinimizin ulvi sırları hususunda ders vermemi rica etti. Böylece Euphemie, parlak düş gücümün çizdiği binlerce hayal içinden en güzeline erişebilmem için gerekli ortamı sağlamış oluyordu bana. Beni yönlendiren yüce kudretin bana vaat ettiği, sadece ona sahip olursam, içimde kabaran, beni azgın dalgalar üzerindeymişim gibi savuran fırtınanın dineceğini umduğum, kilisede gördüğüm hayalin ta kendisi değil miydi o? Aurelie’yi görmek, onun yakınında olmak, giysilerine temas etmek beni alevlere atıyordu. Damarlarımda akan ateş, hissedilecek derecede yükselerek düşüncelerimin gizemli faaliyet alanına sızıyordu. Bu nedenle de dinin o olağanüstü gizemlerini, aslında ateşli, arzulu bir aşkın şehvetli çılgınlığı şeklinde yorumlanabilecek ateşli imgeler vasıtasıyla anlatıyordum. Konuşmalarımın ateşi böylece Aurelie’nin içine elektrik şokları gibi nüfuz edecek, onun kendini savunma gayretlerini etkisiz kılacaktı. Ruhuna saldığım bu hayaller, o farkına bile varmadan şaşılacak bir biçimde yayılacak, daha parlak, daha ateşli, daha derin anlamlar yüklenerek açılacak, hiç tatmadığı hazların sezgileriyle yüreğini dolduracak, o da özlemin tarifsiz ıstırabına kapılarak kendini benim kollarıma atacaktı. Güya ders saatleri için özene bezene hazırlanıyor, konuşmamın etkisini güçlendirmeye çalışıyordum. İnançlı çocuk, gözleri kapalı dinliyordu beni. Lakin bir kıpırdanma ve küçük bir iç çekişle bile olsun, sözlerimden derinden derine etkilenmiş olduğuna dair bir ipucu vermiyordu. Çabalarım bir yere varmıyordu. İçimdeki kor, Aurelie’yi baştan çıkaracak, onu yakacak ateşi tutuşturacak yerde, daha ziyade bana acı veriyor, beni kavuruyordu. Acıdan ve arzudan çıldırmış vaziyette Aurelie’nin felaketini hazırlayacak planlar kuruyordum; bu arada Euphemie’ye, kendisinden hoşlanır ve haz alırmış gibi görünüyordum ve bu durum, içimi kavuran bir nefretin filizlenmesine yol açmıştı. Baronesle birlikteykenki tuhaf, tutarsız davranışlarım vahşi ve ürkütücü bir hal almıştı; bu da onu korkutuyordu. Kalbimde saklı sırrımın izlerini fark etmekten çok uzaktı. İstemese de, üzerinde kurmuş olduğum egemenliğimi genişletmeme fırsat tanıyordu. Aklıma sık sık, Aurelie’yi yenik düşürmek ve azabıma bir son vermek için iyice ölçüp biçerek zora başvurma fikri geliyordu; ama Aurelie’ye bakınca, sanki yanında bir melek duruyormuş da ona siper oluyor, onu koruyor, ona şeytanın kudretine direnme gücü veriyormuş hissine kapılıyordum. Bedenimde bir ürperti dolaşıyor, kötü niyetimi soğutuyordu. Nihayet aklıma onunla birlikte dua etmek geldi. Zira dua esnasında huşu ateşi daha hararetle akar, duygular gizliden gizliye uyanır, çağlayan dalgalar gibi yükselir, yüreklerden fışkıran o tarifsiz özlem kendisini dindirecek olan meçhulü yakalamak için ahtapot kollarını uzatır. Bundan sonra da dünyevi arzular semaviymiş gibi görünerek pervasızca ortaya çıkar, aşka gelmiş ruhlara coşkularını büyük bir haz vererek bastıracağını vaat eder; tutkular bilinçsizce buna kanar ve kutsala, uhrevi olana ulaşma çabaları, dünyevi ihtirasın hiç bilmediği adsız büyüleri içinde kırılıp kalır. Benden öğrendiği duaları tekrarlamasının hain emellerime hizmet edeceğine inanıyordum. Öyle de oldu. Zira gözlerini göğe çevirmiş, yanımda diz çöküp dualarımı tekrarlarken yanakları kızarıyor, göğsü inip kalkıyordu. Duanın hararetiyleymiş gibi yapıp ellerini tuttum ve göğsüme bastırdım. O kadar yakındım ki, vücudunun sıcaklığını hissediyordum; dağılmış bukleleri omzuma dökülüyordu. Çılgınca bir ihtirasla kendimden geçtim, vahşi bir arzuyla ona sarıldım. Yakıcı öpüşlerim dudaklarında, gerdanında geziniyordu. O anda yırtıcı bir çığlık atarak kollarımdan sıyrıldı; onu tutacak gücüm yoktu; sanki bir yıldırım düşmüş, beni lime lime etmişti! Hızla yandaki odaya kaçtı; o anda kapı açıldı, Hermogen göründü. Durmuş, ürkünç, dehşet verici bakışlarıyla bu çılgınca cinnet durumumu seyrediyordu. Derhal gücümü toplayıp pervasızca üzerine yürüdüm, dik ve buyurgan bir sesle bağırdım: “Ne arıyorsun sen burada? Defol git, deli!” Lakin Hermogen sağ elini bana uzatarak boğuk, tüyler ürpertici bir sesle, “Seninle dövüşmek isterdim ama kılıcım yok,” dedi. “Sen, caninin ta kendisisin. Zira gözlerinden kan damlıyor, sakallarına yapışıyor!”

Kapıyı hırsla çarparak gitti ve beni yalnız bıraktı. Kendimi bir anda kapıp koyuvermiş olduğum için kapıldığım öfkeyle dişlerimi gıcırdatıyordum; beni ele verirse, mahvıma sebep olabilirdi. Kimse ortalarda görünmedi. Cesaretimi toplamak için yeterli zamanım vardı. İçimde saklı ruh, bu kötü girişimimin doğuracağı istenmedik neticelerinden kaçmam için yollar gösteriyordu bana.

Fırsatını bulur bulmaz Euphemie’ye koştum ve fütursuz bir coşku içinde, Aurelie’yle olanları anlattım. Bu konuyu beklediğim kadar hafife alamamış gibiydi. O pek ünlü akıl gücüne, geniş görüşlülüğüne karşın içinde basit bir kıskançlık hissetmiş olabileceğini anladım; üstelik Aurelie’nin beni şikâyet etmesinden, böylece başımdaki kutsallık halesini yitirmemden, bu yüzden de sırrımızın tehlikeye girmesinden korkuyordu. Kendi kendime bile açıklayamadığım bir ürkeklikle, Hermogen’in oraya gelişini, içime işleyen dehşet verici sözlerini aktaramamıştım.

Euphemie birkaç dakika suskun kaldı; beni garip bir biçimde süzerek derin düşüncelere daldı.

“Aklımda ne denli olağanüstü fikirlerin dolaştığını tahmin edemezsin, Viktorin,” dedi sonunda. “Edemesen de, şimdi geçeceğim cüretli uçuşta beni takip edebilmek için kanatlarını hazır tut. Hayatın bütün olgularının üzerinden tam bir hâkimiyetle uçması gereken senin gibi birinin, vasat güzellikte bir kızın yanında ona sarılıp öpmeden diz çökememesine, içinde kabaran arzuya, kızmasam bile, hayret ediyorum. Aurelie, tanıdığım kadarıyla, utanacağı için olay hakkında konuşmayacaktır. Olsa olsa, bir bahane uydurup senin fazla tutkulu derslerinden kaçacaktır. Bu yüzden, senin ihtiyatsızlığının, tutkularını dizginleyememenin doğurabileceği kötü sonuçlardan pek endişe etmiyorum. Bu Aurelie denen kızdan nefret etmesem de, arkasında küçümsenemez ölçüde bir kibrin gizli olduğu iddiasız hali, sakin ve inançlı görüntüsü beni öfkelendiriyor. Güvenini kazanmak için türlü oyunlar oynamaktan çekinmediğim halde, hep çekingen ve ketum kaldı. Bana yaklaşmaktan kaçınması, gururla benden uzak durması, bende çok ters duygular uyandırıyor. Parlak renklerinin bütün ihtişamıyla böylesine böbürlenen bir çiçeği, koparılmış ve solmaya yüz tutmuş halde görmek çok ince bir fikir. Bu ince fikri gerçekleştirme fırsatını tanıyacağım sana. Amaca kolayca ve kesin olarak ulaşman için hiçbir araç eksik kalmamalı. Bu suç, Hermogen’in başına patlamalı ve onu yok etmeli.” Euphemie, planları hakkında daha başka şeyler de anlattı; söylediği her sözle ona olan nefretim artıyordu, zira onda sadece bayağı, cani ruhlu bir kadın görüyordum. Çılgın aşkımın kalbimi parçalayan sonsuz ıstırabından kurtulmak için tek çare olarak Aurelie’nin felaketine susamış olsam da, Euphemie’yle işbirliği yapmak çok adice geliyordu. Bu yüzden, onu bir hayli şaşırtmak pahasına da olsa bu teklifini geri çevirdim. Euphemie’nin bana destek vermek için ısrarlı olduğu bu işi, kendi gücümle gerçekleştirmek için kesin kararlıydım.

Baronesin tahmin ettiği gibi Aurelie, bir mazeret beyan ederek odasına kapandı ve sonraki günlerde derslerime gelmedi. Hermogen alışık olunanın aksine Reinhold ve baronla daha çok muhabbet ediyor, daha az içe dönük ama daha yabani, daha öfkeli gibi görünüyordu. Onlara sık sık yüksek sesle, üstüne basa bir şeyler söylediğini işitiyordum. Yollarımızın kazara kesiştiği anlarda, bastırmaya çalıştığı bir kinle bana baktığını fark ediyordum. Baron ile Reinhold’un davranışları da, birkaç gün içinde çok tuhaf bir şekilde değişti. Görünürde bana saygı ve ilgide hiç kusur etmeseler de, garip bir sezginin etkisiyle, her zaman konuşmalarımıza renk katan o rahat havayı bulamaz gibiydiler. Benimle yaptıkları konuşmalar öylesine zorlama ve öylesine donuktu ki, bazı vehimlere kapılmamak, hiç olmazsa rahatmış gibi görünmek için ciddi bir gayret göstermem gerekiyordu.

Euphemie’nin, anlamını her zaman doğru değerlendirdiğim bakışları, onu çok öfkelendiren bir şeylerin dönmekte olduğunu söylüyordu. Ancak gün boyu kimsenin dikkatini çekmeden konuşmamız mümkün olmadı.

Gece geç vakit, sarayda herkesin çoktan uyumuş olduğu bir saatte, odamda daha önce fark etmediğim gizli bir kapı açıldı ve Euphemie içeriye girdi; daha önce hiç görmediğim, çökmüş bir hali vardı. “Viktorin,” dedi. “Yakalanma tehlikesiyle karşı karşıyayız. Hermogen, o deli Hermogen, tuhaf sezgileriyle izimizi sürmüş, sırrımızı keşfetmiş. Üzerimizde hüküm süren karanlık bir güç gibi, barona türlü imalarla şüphelerini işlemiş; o da açığa vurmaksızın, azap verici bir şekilde beni takip etmekte. Senin kim olduğunu, bu kutsal kıyafetin altında Kont Viktorin’in saklı olduğunu henüz pek anlamamış; buna rağmen üzerimize yağacak olan bütün hainliklerin, kalleşliklerin, felaketlerin senden kaynaklandığını, ruhuna şeytani güçler sızmış bir keşişin, iblisin ta kendisi gibi eve girmiş olduğunu, melun hıyanetler peşinde olduğunu iddia etmekte. Bu böyle devam edemez. Çocuk ruhlu ihtiyarın, hasta edici bir kıskançlıkla, görünüşe göre attığım her adımı kuşkuyla izlemesine, bana uyguladığı bu baskıya dayanamam. Canımı sıkmaya başlayan bu oyuncaktan kurtulmak istiyorum artık ve sen, Viktorin, benim isteğime canla başla uyacaksın. Zira sen de tehlikedesin ve yakalanmamız halinde, zekâmızla yarattığımız bu dâhiyane ilişkinin alelade, bayat bir maskaralığa, yavan bir evlilik hikâyesi durumuna düştüğüne tanık olmak istemezsin herhalde. Müziç ihtiyar yok olmalı. Bunun en iyi nasıl gerçekleşeceği konusunu tartışırız ama sen önce benim fikrimi dinle. Baronun her sabah, Reinhold meşgulken, yalnız başına dışarıya çıkıp dağlara gittiğini, kendince oralarda başını dinlediğini biliyorsun. Bir gün ondan hemen önce sessizce dışarı çık, parkın çıkışında ona rast gelmeye çalış. Buraya yakın bir yerde ürkünç bir kayalık vardır. Tırmandıkça, insanın yanı başında siyah, dipsiz bir uçurum ağzını açarmış gibi olur. İşte orada, uçurumun üzerine doğru uzanan, “Şeytan’ın Koltuğu” denen bir yer vardır. Rivayete göre, uçurumdan zehirli gazlar yükselir, aşağıda neler saklı olduğunu araştırmak için tedbirsizce aşağı bakanları sarhoş eder, iflah olmaz şekilde ölüme sürüklermiş. Baron bu masala gülüp geçer, oradan görünen manzaranın keyfini çıkarmak üzere sık sık, uçurumun üzerine uzanan o kayaya tırmanır. Seni o tehlikeli yere götürmesini sağlamak zor olmayacaktır. Oraya gittiğinizde o, etrafı seyrederken, sen sertçe şöyle bir itsen, bizi bu aciz budaladan ebediyen kurtarmış olursun.” “Hayır, asla!” diye haykırdım

6 . (Lat.) Azize Rosalia, bizim için dua et. (Ç.N.)