© 2005, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında
yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2011 5. basım: Eylül 2013, İstanbul Suzan Defter, daha önce Taş-Kâğıt-Makas (1. basım: YKY, 2003; Can Yayınları’nda 1. basım: 2005) adlı kitabın içinde yer almıştır. E-kitap 1. sürüm Ekim 2014, İstanbul Eylül 2013 tarihli 5. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design Kapak resmi: © iStockphoto.com

ISBN 978-975-07-1997-4

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

AYFER TUNÇ

SUZAN
DEFTER

ROMAN

Ayfer Tunç’un Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Bir Mâniniz Yoksa Annemler Size Gelecek, 2005

Kapak Kızı, 2005

Aziz Bey Hadisesi, 2006

Evvelotel, 2006

Mağara Arkadaşları, 2006

“Ömür Diyorlar Buna”, 2007

Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi, 2009

Yeşil Peri Gecesi, 2010

AYFER TUNÇ, 1964’te Adapazarı’nda doğdu. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni bitirdi. Üniversite yıllarında çeşitli edebiyat ve kültür dergilerine yazılar yazmaya başladı. 1989’da Cumhuriyet gazetesinin düzenlediği Yunus Nadi Öykü Armağanı’na katıldı, Saklı adlı yapıtıyla birincilik ödülü aldı. 1999-2004 arasında Yapı Kredi Yayınları’nda yayın yönetmeni olarak görev yaptı. 2001’de yayımlanan ve okurdan büyük bir ilgi gören Bir Mâniniz Yoksa Annemler Size Gelecek 70’li Yıllarda Hayatımız adlı yapıtı, 2003’te yedi Balkan ülkesinin katılımıyla düzenlenen Uluslararası Balkanika Ödülü’nü kazandı ve altı Balkan diline çevrildi. Tunç’un 2003’te Sait Faik’in öykülerinden hareketle yazdığı Havada Bulut adlı senaryosu filme çekildi ve TRT’de gösterildi. Tunç’un ayrıca Mağara Arkadaşları ve Evvelotel adlı öyküleriyle, “Ömür Diyorlar Buna” adlı bir yaşantı kitabı, Harflere Bölünmüş Zaman adlı bir e-kitabı, İkiyüzlü Cinsellik adlı (Oya Ayman’la birlikte yazdığı) bir inceleme kitabı; Kapak Kızı, Bir Deliler Evinin Yalan Yanlış Anlatılan Kısa Tarihi, Yeşil Peri Gecesi ve Suzan Defter adlı romanları vardır.

Ayfer Tunç’un internet adresi:

www.ayfertunc.com

16 kasım cuma

Ölüm, seninle bir anlaşma yapalım. Şu lanet olası defter dolduğunda bana gel. Bak kalan ömrüme ömür biçerek kafa tutuyorum sana – sen ki en tabii korkusun.

Bu defter dolduğunda unutacak olursam seni; görün, uykuma gir, gülümse bana, hatırlayayım verdiğim sözü.

Uzun favorili tezgâhtar delikanlıya sormadım: kaç yaprak bu defter diye; genç bir kadının uzattığı mürekkep şişesinin sıkışmış kapağını açmaya uğraşıyordu, öteki tezgâhtar –kız– uzattığım parayı gözünü delikanlıdan ayırmadan aldı, üstünü versin diye bekleyemedim, çıktım.

Defterin kaç yaprak olduğunu merak ettimse de, kim uğraşacak şimdi gereksiz sorularla?

Yani ölüm, ben de bilmiyorum kalan ömrüme ne kadar ömür biçtiğimi.

Her gün kaç sayfa yazarım, kaç anlamlı cümle çıkar bu sayıklamalardan? Belki şu yazdığım satırlara ekleyecek tek kelime bulamam, boş beyaz kâğıtlara bakarak adamakıllı yaşlanırım veya yazı alır beni sana götürür.

Ölümümden sonra kimin eline geçeceği hiç belli olmayan, spiralli, beyaz kâğıtları kareli, kapağında parlak kırmızı bir elma (HAYAT) ve uçları sipsivri açılmış bir yığın kurşunkalem (ÖLÜM) resmi bulunan, adi, adi, adi bu deftere adımı açıkça yazmayacağım. Sahaf tezgâhına düşecek veya yoklara karışacak bir hayatın sahibinin adı belli olsun istemiyorum.

Belki bir gün bu defteri eline geçirecek meçhul kişi: Sanma ki, aklı, suyu çekilmiş bir kafatasının içinde bir avuç kar gibi hızla eriyen bir adamın defterini okumaktasın. Kafatasımın suyunun çekildiği doğru. Islanmış da kurumuş, kuruyup çekmiş bir tahta parçasını andırıyor kafatasım, ama içinde kurşun kadar ağır bir şey var.

Adımın bir öneminin olmadığını ben de biliyorum. Ama şu satırları yazan ele sahip vücut bir ad taşıyor. Ad vücudu var kılar.

Gerçek bir hayat hikâyesi olarak değil, gülüp geçtiğin basit romanlar gibi oku beni.

Bir iz kalsın ardımda, ama okunduğu anda unutulacak bir iz.

Unutulmayacak bir iz bırakan adamlardan değilim.

16 kasım cuma

‘Bir kadın birdenbire günlük tutmaya başlamışsa, ya âşık olmuştur ya terkedilmiştir’ demişti Suzan. Defterler evinde dağ gibi yığılmıştı. Hepsi abimi unutmak için. İçimden yak bunları Suzan demek geçti. Deli deli gülüyordu defterlerini gösterirken. Her birinde birkaç sayfa karalanmış. Ne kısa aşklar. Ağlayacak sandım.

İnsan ya kendi kendine konuşur, ya kendi kendine yazar. Kendi kendine konuşmayı makbul saymazlar. Oysa ne fark var ki arada?

Benim yine günlük tutmaya başlamam hiç hayra alamet değil.

İlk defa Kıbrıs savaşı sırasında günlük tuttum. İlkokuldaydım. Babaannem radyonun başından ayrılmıyordu. Camları mavi kâğıtla kaplamıştık. Savaş bitmeden günlük tutmayı bıraktım. Ne saçma şeyler yazmıştım günlüğüme: Sevgili günlük! Bugün komandolarımız Kıbrıs’a çıktı. Yavru vatan Kıbrıs ülkemizin güneyinde, Akdeniz’de bulunan büyük bir adamızdır. Bir de haritasını çizmiştim Kıbrıs’ın, üstünde Türk bayrağı dalgalanıyor. Yurdumun Akdeniz’de bir sevinci var! Unutmuşum bir köşede günlüğümü. Abimin eline geçti bir gün. ‘Bula bula bunu mu buldun saklayacak?’ diyerek duvara fırlattı.

Ama o zamanlar ilkokuldaydım abicim!

Sonra 12 eylülün ertesinde günlük tutmaya başladım. Ünlem üstüne ünlem koyarak. İki ana tema: Bir, Sevgili günlük! Tarihi günler yaşıyoruz!! Katil oligarşi yönetime el koydu!! İki, abimle Suzan yine benden gizli buluşacaklar. Yunus’taki evde, biliyorum.

Bir kalın do, bir ince do, gamlı defterim benim; ince do sevgili günlük, kalın do katil oligarşi.

Banker Kastelli’nin kaçtığı gün abim hapse girdi. Hapis! Ne ürpertici bir kelime. Yine günlük tutmaya başladım. Bu defa sevgili günlük demeden: Bugün abimi görmeye gittim. Çok zayıflamış. Eve dönünce saatlerce ağladım.

Aynı şeyleri yazmaktan sıkılıp bıraktım.

Bu defa olağandışı bir şey yok hayatımda. Hatta her şey fazla olağan.

Belki yine hep aynı şeyleri yazarım:

Bugün hiçbir şey olmadı.

Bugün de hiçbir şey olmadı.

Bugün de.

Sonraki sayfalara da (“ ”) işareti koyarım.

17 kasım cumartesi

Babamın babası doksan iki yaşında öldü. İntiharı aklına getiremeyecek kadar tembel olduğunu düşünürdüm. Yüksük iriliğinde dişleri vardı, pek yemek yemezdi. Çocukken tanrının ona neden bu kadar büyük dişler verdiğini merak ederdim – madem yemiyor... Bir gün ansızın merdivenden attı kendini, düştü dediler. İnanmadım, çünkü hastanede sonunun yakın olmasından çok memnun görünüyordu. Kalçası kırıldı, bir daha da kaynamadı. Hayatı uzun sürmüş bir sıkıntıdan ibaretti. Boş, içeriksiz bir sıkıntı. Neden hayatım bir sıkıntıdan ibaret diye soramayacak kadar tembel yaratılışlı olmalıydı ki, ölmek daha kolay geldi.

Hayatımın, bir saman çöpü ne kadar canlı ve anlamlı ise o kadar canlı ve anlamlı olduğu, bu satırları okuyanlar tarafından hemen anlaşılsın istemem. Hayatım ancak bir saman çöpü kadar canlı ve anlamlı olsa bile, dilerim, yazıya hürmeten satırların sonu gelir. Bu satırları kaleme alarak kimseye hitap ediyor değilim. Kendimi meşgul etmeye çalışıyorum sadece. Bugün büromu kapatalı tam altı ay oldu. Kızımı en son ne zaman gördüğümü hatırlamıyorum. Öyle koptum ki zamandan, bu sabah büroma gitmek üzere evden çıktım. Tam radyoevinin önüne geldiğimde birdenbire önce günlerden cumartesi olduğunu, ardından büromu altı ay evvel kapattığımı hatırladım.

Bunayacak kadar yaşlı değilim. Hayatın döngüsünün dışında kalmayı istiyorum, ama içimde bir şey beni tekrar döngüye sokmayı deniyor. Beyhude!

Radyoevinin önünde durmadım. Sanki önemli bir işim varmış gibi ilk ışıklara kadar hızlı hızlı yürüyüp karşıya geçtim. Aynı caddeyi bir de karşı taraftan yürüdüm. Evime döndüm. Pencerenin önündeki koltuğuma oturarak hayatımın küçük çapta –amaçsız– bir döngüsünü tamamlamış oldum.

Altı ay geçti, hâlâ büroma gitmeye kalkıyorum. Halim bu.

17 kasım cumartesi

Gün boyunca yattım kanepede. Boş boş televizyona baktım. Kitap okumaya çalıştım biraz. Ama bir tek sayfanın bile sonunu getiremedim. Zihnimden düşüncenin kırıntısı geçmedi. Akşam olurken pencereden sokağı seyrettim. Perdeler çekilmiş, evlerin ışıkları yanmış, hava soğuk... Sokakta, her biri bir köşede titreşen kedilerin ve köpeklerin yalnızlığı içime dokundu.

Hayvanların yalnızlığı içime dokununca salak dedim kendime. Bu onların doğası, sen kendine bak.

İnsanınkine kader diyoruz ama.

Çok günlük tuttum diyemem, ama çok defter doldurdum. Düzensizce. Aklıma estiği gibi. Sonra hepsini yaktım. Yenilerini doldurdum. Yine yaktım.

Arada bir kendi kendime çıldırdığım oldu, çıt çıkarmadan. Kimseye duyurmadan. Abime sezdirmeden. Babaannemin bakır helva tenceresinde defterlerimi yakarak, ateşi hep canlı tutarak, defter doldurmaktan ve doldurduğum defterleri yakmaktan bitkin düşünce uyuyakalarak yıllar geçti.

Yıllar geçmiş.

Bakır helva tenceresinde hiç ölü helvası kavurmadı babaannem. Babamın ardından bile. Ama ben kavurdum.

Suzan defter tutmuş.

Kendimi kapadım yazdığım defterlere. İçimi açmaktan çok korktum.

Artık yazdıklarımın bir anlamı olsun istiyorum. Bir şey söylüyor olayım. Bu ne bu, bu satırlar ne anlama geliyor? diye bir soran olursa, sanki olabilirmiş gibi, diyeyim ki: bu bir hikâye, ama biraz karışık.

18 kasım pazar

Herhangi bir günü pazar kılan her şeyden uzak olduğum halde, uyanır uyanmaz günlerden pazar olduğunu hatırladım.

Oysa ne pazar kahvaltısı var hayatımda artık ne pazar gazeteleri ne aile ziyaretleri.

Umurumda mı günlerin adı?

Ben de Fahim Bey ve Biz’i okudum tekrar. Kendine olmayanlardan bir dünya yaratan, olmayanların dünyasında varmış gibi yapabilen Fahim Bey, evden her gün çıkan, düzenli.

Fahim Bey’in aksine, evden çıkmamanın bir yolunu bulmalı.

Kendime zamanın ipini koparma diyorum. Ama bu hiç kolay değil. İnsan uyuyakalıyor, uyanınca aradan aylar geçmiş gibi oluyor. Zamanı nerede bıraktığını hatırlamak çok güç.

Bilge telefon etti bugün, sesi yine soğuktu, annesi yanındaydı muhakkak. Babanı ara demiştir. Babanı ara derken, neyi satmış-neyi satmamış-ne kalmış elinde avcunda-sor-kurcala-öğren demek istemiştir.

(Niye Bilge koydum ki adını? Zararsız bir çiçek adı koysaydım keşke: Nergis, Çiğdem, Fulya, hatta Gül.)

Uyuklamak parça parça ölmek, uyumaksa yekpare ölüm. Bu aralar hep uyukluyorum. Vücudumdan büyük parçalar kaybetmişim gibi hissediyorum kendimi. Gece olduğunda kayıp parçalarım karanlığa karışıyor.

Akşamüstü gökyüzü simsiyah oldu, kar atıştırdı, ama adamakıllı yağmadı.

Saatlerce pencerenin önünde oturdum, karanlığın şehre inişini seyrettim. Pazar gecesi başladı.

18 kasım pazar

Günlüğüme, ‘bugün hiçbir şey olmadı’dan fazla ne yazabilirim? Hayatımı, dünü. Herkesinki gibi, benim hayatım da roman. Hep, ne olduğunu bilmediğim büyük eksiğinin yakında tamamlanacağını umduğum bir roman.

Ailemi yazabilirim. Abim, babaannem ve babam. Abimi sayfalarca yazabilirim. Büyük aşkım. Hayatıma giren tek erkek. Ruhuma en çok sokulan erkek. Hayallerimi yıkan kahraman. Birbirimizi tümüyle terk etmiş olduğumuzu kabullenmemek için çoktandır rol yaptığım, giderek daha az tahammül edebildiğim, yaşlanan, değişen, bana her gün biraz daha yabancılaşan adam.

Ama her şeye rağmen, şu kahrolası dünya üzerinde benim kimim var? diye kendime sorduğumda aklıma gelen tek isim: abim. Şu kahrolası dünya üzerinde ben en çok kimi sevdim? diye sorduğumda da.

Babam. Arada bir geceleri eve gelip gittiğini, günlerce ortadan kaybolduğunu hatırladığım; abimle duvar gibi küs; bizden gizlediği nikâhsız bir karısı, bizden gizlediği sümüklü bir oğlu, bizden gizlediği bir evde terlikleri, pijaması ve silahı olduğunu ölümünden sonra öğrendiğimiz; hayatımıza sadece misafir olmuş, hayatımızdan çıktıktan sonra ardında çok ses bırakmış olan yakın-yabancı.

Babaannem her şeyi biliyormuş meğer. Bize söylemedi. Ketumdu, sert kadındı, dalgın, huzursuz, mağrur, öfkeli, ama iyi kadındı.

Annemi hatırlayamamak çok acı veriyor.

Dayım ölmüş. Oğlu abimi arayıp haber vermiş. ‘Cenazesine gidecek misin?’ dedim. ‘Ne gidecem!’ dedi. ‘Yunus’taki evin üstüne yatmak için yaptıklarını unuttun galiba!’

Nasıl unuturum abicim? Her bilgi yalnızlığımı artırıyor. Yunus’taki evi yazabilirim. Doğduğum evi. Ev gibi evdi. Pencereleri dışa açılırdı. Yerleri tahtaydı. Bahçesinde bir kayısı ağacı, çiçek açar, meyve vermez.

19 kasım pazartesi

Babamın babası ölünce malları babama ve iki amcama kaldı; babam ölünce büyük ağabeyim N.A.’ya, küçük ağabeyim Z.A.’ya ve bana. Büyük ağabeyim N.A. hiç evlenmediği için o ölünce onun malları da bana ve küçük ağabeyim Z.A.’ya kaldı. Ben ölmedim, karımdan ayrıldım. Ayrılabilmek için karıma çok mal verdim. Babamın babasının Hadımköy’de arazisi varmış, mübadeleyle geldiğinde ona verilen arazilerin ucu bucağı yokmuş, babamın babası hiç çalışmamış. Payımı sattım. Aramıza deniz girsin diye karıma Suadiye’deki daireyi verdim, orada oturuyor, böylece denizaşırı oluyor.

Büyük ağabeyim N. emekli olunca uzun süre kendine uygun bir kahvehane aradı, mesken tutmak için. ‘Neden evinde oturmuyorsun?’ diye sorduydum da, ‘niye oturayım deli miyim ben?’ dediydi. Sonunda Bahçelievler’de bir kahvehane buldu, sandalyeleri kumaş kaplı, masaları ahşapmış, eşya sesleri emiyormuş, tatlı bir uğultu kalıyormuş içerde. Ölene kadar, pazar hariç, her gün Valideçeşme’den Bahçelievler’e, kahveye gitti. Pazarları hamama gider, maç dinler, spor toto kuponlarıyla meşgul olurdu.

Valideçeşme’deki ev bana kaldı, benden de Bilge’ye – ölmeden. Bilge bir eskici, bir de sahaf çağırmış. Sahaf, kızmış köpürmüş, ‘bunun için mi çağırdınız beni?’ demiş, ‘ben kiloyla kâğıt alacak birine benziyor muyum?’ Eskici hiç sesini çıkarmamış ama, kamyona yükleyip götürmüş ağabeyimin evini.

Eskiciyi gördüm geçen gün, kendini antikacı zannediyor, Tavukçufethi sokağında dükkânı var, bodrum katta. Dizlerimin altında kalan vitrine bakmaya çekiniyorum, kendimi tutamayıp göz ucuyla baktığımda, gaddar bir tacirin elinde esir düşmüş canlı eşyalar görüyorum çünkü, kurtar bizi diye bağrışıyorlar.

Eskici beni süzdü, ömrüme ömür biçti.

Küçük ağabeyim Z.’nin hayatı işgal altında. Karısı, kızları, damatları, torunları var.

İnsanın parası ve telefonu olursa evden çıkması gerekmiyor. Bankaya gittim bugün, epeyce para çektim, evde bulunsun; otomatik ödeme talimatı verdim; marketin, manavın, eczanenin telefonunu aldım; kapıcıyı tembihledim, sabah akşam uğra diye, karısı da her gün gelsin, evi silsin süpürsün, yemek pişirsin. Dışarıda ne işim olabilir ki? Belki berbere gitmem gerekir arada, hâlâ epeyce saçım var.

İlanı telefonla verdim, parasını almaya bir çocuk gönderdiler, on altı on yedi yaşlarında, Doğulu. Tuhaf bir çocuktu, sanki içinde biri daha varmış da onu bir yerlere sürüklüyormuş gibiydi hareketleri. Pencereden baktım ardından, kalabalığın içindeyken suda yüzen bir ağaç kütüğünü andırıyordu.

Şu şehir insanı ne tuhaf hale getiriyor.

19 kasım pazartesi

Elektrikle doğalgaz faturası aynı anda geldi. Korkunç. Daha kışın başındayız üstelik. Telefon da yarın öbür gün gelir. Bir işe girmem şart. Aldığım kiralar yetmiyor.

Abim yine tutturdu, Yunus’taki evi satalım, zaten boş duruyor, yıkıldı yıkılacak diye. Geçenlerde gitmiş bakmış. Serseriler camı kırıp içeri girmişler. Muslukları, kapı kollarını filan götürmüşler. ‘Yetti artık senin inadın’ diyor, ‘ev eridi, bitti, satalım, sen de rahat et, ben de.’ Paraya ihtiyacın var değil mi abicim? Ama söylemiyorsun. Söyle. Bırak şu mağrur, cakalı tavrını. Lime lime kanatlarını üstüme geriyormuş gibi yapma artık. Zaten hiç geremedin ki. Gerdiğini sandın. Ben hep yalnızdım. Bir başıma. De ki bana: Derya, şu kriz piyasayı mahvetti, çok sıkışığım. Satalım şu evi kardeşim. De, hemen satalım. Ama demiyorsun.

Nadiren de olsa baş başa kalmışsak, yüzünde garip bir acı okuyorum. Abimin dudakları incecik bir çizgi oluyor, teninin rengi kararıyor. Bu haliyle daha genç, daha zayıf, ama çok daha hüzünlü görünüyor.

Daha önce olmazdı. Onu görmeye cezaevine gittiğimde, işkenceden kolu bacağı tutmazken bile, gülümserdi, talimat verirdi bana. ‘Dik dur Derya, dik dur!’

Kırkını geçtiğine göre ‘muhasebe’ yapıyor olmalı. Yaş dönümü zamanı. Kırktan geriye baktığında ümit dolu, inançlı yıllar. Onurlu. Dimdik bakmaktan korkmazdık hiç. Plak çalıp kitap okurduk. O, ben, Suzan.

Hem çok yumuşak, hem çok sert bir şey vardı içimizde.

Kırktan sonrasına baktığında: ne oldu bizim kemiklerimize? Pelteye döndük. Boynumuzu dik tutamıyoruz. Böyle mi yaşlanacağız biz?

Suzan da yok artık hayatımızda.

O Suzan ki, abim için cezaevi kapısında yattığını bilirim.

Saçları bembeyaz oldu abimin. Çok kısa kestiriyor artık. Ne zaman görsem yüzünden yorgunluk akıyor.

Oysa Suzan’la birlikteyken nasıl da yakışıklıydı. Dal gibiydi. Parlak siyah saçları, siyah sakalları vardı. Kemik çerçeveli gözlük takardı. Bütün kız arkadaşlarım âşıktı ona. Çok güzel gülerdi, ağırbaşlı, biraz mahcup.

Şimdi daha çok gülüyor. Ama içimi acıtan bir şey var artık kısa ve keskin, yara gibi gülüşlerinde.

Suzan, abimi seven kadınlar arasında benim tek sevdiğimdi. Şimdi abimin sapladığı bıçağı sırtında gezdiren kadın olmuş. Her aşkın başında ve sonunda defter tutuyormuş. Dağ gibi yığıldıkça defterler, geçmiş geri gelmiyor.

Sızı duruyor durduğu yerde.

20 kasım salı

Yazı masamı temizledim bu sabah. Çekmeceleri ters çevirip silkeledim, ıslak bezle adamakıllı sildim içlerini. Temiz, düzenli bir masa istiyorum, her şey yerli yerinde olsun.

Babam yazı masasına ‘sekreter’ derdi ve ‘sekreterin yeri yazıhanedir’ ve ‘evle işi sakın karıştırma.’

Karım evde bir masam olmasını istemiyordu, kitaplığım olmasını da.

Karım aslında evde ‘ben’ olmasını istemiyordu, uysal bir bukalemun olayım istiyordu sadece ya da kabın şeklini alan zararsız bir sıvı, arada bir sulanan yaşlı bir saksı çiçeği, ortak hayatımızın durgun hücresi olayım.

Bir tomar beyaz kâğıt koydum masama, siyah mürekkepli dolmakalem. Mürekkepli kalem kullanmaya yeni başladım, (eskiden tükenmez kalem kullanırdım, daktiloyla yazdırdığım usanık cümlelerimin altını imzalamak için) kalemi aldığım gün ne yazacağımı bilemedim, adımı yazdım boyuna, adımı, adımı, adımı, imzamı attım pek çok defa.

İlk beş ayı doldurulmuş ajandayı koydum masaya, çayımı koydum, telefon çaldı. Saat dokuz buçuğa geliyordu.

Bir emlakçı aradı. İlanı görmüş, eve bakmak istiyormuş, hazır müşterisi varmış, gayrimenkul piyasası durgunmuş aslında... İçimi bir sıkıntı bastı adam konuşurken, telefonu yüzüne kapatıverdim.

Arayan erkeklerin hepsini atlattım, satıldı beyefendi... geç kaldınız... az önce verdik... dedim. Daha sabahın körü filan demeye kalktılar, bir tanesi ‘kaça verdiniz?’ diye tutturdu, ‘sana ne kardeşim?’ dedim, ‘kaça verdimse verdim.’

Sadece kadınlarla konuştum; onların da sesleri ahenkli, sözleri güzel olanlarıyla.

Erkeklerle bir arada olmaktan hoşlanmam, iyi vakit geçirmeyi bilmezler.

Sabahları kendime ayırdığım için, hep öğleden sonraya randevu verdim, kadınlara.

On dört Lale hanım, zararsız bir çiçek adı.

On beş otuz Itır hanım, tınısını sevmem bu çiçek adının.

On yedi Keriman hanım, adı yaşlı bir kadını çağrıştırıyordu, ama sesi gençti, ışıklıydı.

Tünel Geçidi işhanının dördüncü katında, avukatlık stajımı bitirdikten sonra açtığım; insanı para için yalvartmaktan zevk alan babamın beni şaşırtarak yazdığı çekle bir masa, bir daktilo, bir koltuk alarak döşediğim; zamanla, bir masa daha, bir koltuk daha, bir kitaplık daha derken tıklım tıklım dolan ve yirmi yedi sene boyunca hafta içi her gün gittiğim büromda, yanımda dört yıl çalışmış olan sekreterim Mukaddes’in sesini hatırlattı bana Keriman hanımın sesi.

Mukaddes öğle yemeğini yedikten sonra çenesini avcuna dayayıp uyurdu, uyuması bir şey değil, horlardı, duruşmadan geliyorsam sesini ta koridordan duyardım. Portmantoya fortmanta derdi; ‘fortmanta değil Mukaddes portmanto,’ ‘eee, ben ne diyorum E. Bey?’ Kaba, vahşi bir güzelliği vardı Mukaddes’in, fısıldayarak konuştuğu zaman meşe ormanı uğulduyor sanırdım. Ama teni is kokardı, sanki bacada yaşıyor, ne zaman kucağıma alsam, bir öksürük tutardı beni, boğulacak gibi olurdum, bu yüzden öpemezdim zehirli mantarı andıran iri dudaklarını. Evlendikten sonra yazıhaneye birkaç kere geldi. Yerine gelen dalgın bakışlı, silik ama hüzünlü sekreterimin önünden edalı edalı geçerken kızcağıza küçümseyerek baktı hep. Karşımdaki koltukta kaykılarak oturdu, iri parmaklarına yakışmayan sigaralar yakıp dumanı yüzüme üflerken aşırı gülümsüyordu, evlendim, artık her şey daha kolay E. bey der gibi. Baktım, dokunsam ellerime yapışacak, yüz vermedim, ‘duruşmaya gidiyorum Mukaddes’ dedim her gelişinde, ‘başka zaman gel,’ şaşırdı, üzüldü, gelmez oldu.

Lale hanım ikiyi yirmi geçe geldiği için hakkını kaybetti. Kapıyı açar açmaz ‘geç kaldınız’ dedim. ‘Malum İstanbul trafiği...’ filan dedi, yüzünde sahtekâr bir gülümseyiş. İfadesi sinirime dokundu, ‘hakkınızı kaybettiniz’ dedim soğukça, kapıyı küt diye kapattım. Gözetleme dürbününden baktım, kapının yüzüne kapandığına inanamıyor gibi bir hali vardı. Deli olduğumu düşünmüştür (pek de haksız sayılmaz).

Güzel kadındı ama, gençti, petekli balı hatırlattı bana.

On beş otuz Itır hanım beş dakika erken geldi. Bilge’yi andırıyordu, fazla şirin, sahte olduğunu düşündürecek kadar. İçeri girer girmez konuşmaya başladı. Jinekologmuş, nişanlısı göz doktoruymuş, ihtisaslarını yeni bitirmişler, kayınpederi ile babası para koymuşlarmış çocuklar bir daire alsınlar da muayenehane yapsınlar diye, ama benim daire eskiymiş, tadilat gerekiyormuş, fiyat yüksekmiş, son kaça verirmişim. Nemrutluğum tuttu, ‘beş kuruş inmem’ dedim, ‘işte kapı.’ Patlak gözleri sulandı birden, tam ağlayacakken diklenmeye kalktı, kapıyı ardına kadar açtım. ‘Güle güle.’

Güzel bir kız değildi, loğusa şerbeti gibiydi, fazla kırmızı, fazla baharlı.

On yedi Keriman hanım tam zamanında geldi, nazikti ama çok silikti, soluk araba farları gibi, griler giymiş. Salonun kapısında durdu, ‘caddenin sesi olduğu gibi içerde’ dedi. (Biliyorum hanfendi, ömrüm bu dairede geçti.) Tatlı bir söz etmeye üşenen, bezgin, mutsuz bir hali vardı. Sadece mutsuz olsaydı, ilgilenebilirdim. Sesinin ışığı silik görüntüsünün içinde soldu, yok olup gitti.

On yedi sıfır beşte kalakaldım.

Hava karardı. Caddenin gürültüsü arttı.

Amaçsızca evi dolaştım. Odalara baktım, mutfağa, banyoya, sandık odasına. Ağzına kadar eşyayla dolu bir ev. Kapılara elimi sürdüm. Parkelerin döşenişine, yerdeki mozaiklerin desenlerine gözümü diktim, artık böyle zevkli şeyler yapmıyorlar diye mırıldandım.

Pencerenin önündeki koltukta babamın babasını görür gibi oldum.

Meşguliyet, hepsi bu.

20 kasım salı

Her gün evden çıkmak için bir neden bulmalıyım. İşe gitmek gibi mesela. Yoksa yine dışarı çıkma korkusuna yakalanacağım, babaannemin ölümünde olduğu gibi.

Bir gece babaannem aniden öldü. Hık dedi gitti. Abim hapisten çıkmıştı ama yine arandığı için eve gelemiyordu. Bahariye’deki evde oturuyorduk. Kömür sobası yakardık. Sobanın yanındaki minderde otururdum kedi gibi, kitap okurken mayışırdım, yüzüm sıcaktan kıpkırmızı. Babaannem sabahları sobanın üstünde ekmek kızartırdı. Radyoda haberler okunurken, eski korkular yüzünden, elleri titrerdi, yüzü bembeyaz olurdu.

Ne çok severdim Bahariye’deki evi. Bir Bahariye’deki, bir Yunus’taki evi. Tavanları yüksekti. Kartonpiyerleri çok zarifti. Soylu bir ev bu diye düşünürdüm. Biz soylu değiliz. Soylu olsak bu halde mi olurduk? Bu ev soylu ama.

Babam ölünce nikâhsız karısıyla oğlu ortaya çıkmışlardı. Tiksinerek bakmıştım babamın sümüklü oğluna. Bu benim kardeşimmiş! Nereden kardeşim oluyormuş? Benim bir tek kardeşim var, o da abim. Abim de tutturmaz mı, ‘çocuğun bir suçu yok Derya, suçlu babamız’ diye. Onu biliyoruz abicim, tek suçu bu olsa, iyi. Suçunda vuruldu babamız, hesaplaşma, ödeşme, her neyse.

Bu yüzden reddetmedin mi sen babamı abicim? Kaba güç, yeraltı düzeni filan gibi alengirli laflarla. Hoş, babam da seni reddetmişti: Komünist piç! Çürü hapislerde de aklın başına gelsin. Sanki kendisi oraya dönmemek için yeraltında yaşamıyormuş gibi.

Kardeşimizi sevmeliyiz Derya. Meliyiz Derya. Malıyız Derya. Bana ne be! Ben istemiyorum kardeş mardeş. Babam bile olmamışken doğru dürüst, ne kardeşi! Adını Aliahmet koymuş bir de. Büyükbabamın adı. O kadar kıymetliydi babanın adı da niye abime koymadın baba? Gittin gerdanı ekmek hamuru gibi sarkık bir kadından yaptığın sümüklü oğlana koydun. Oğlanın elinde bir simit. Sümüklerine susam yapışmış. Beş yaşında. Altın künyesi var. Pantolon askısı var. Kırmızı bağcıklı botları var. Bön bön bakıyor. Bu senin çocuğun olamaz baba. Bu çocuk aptal bir kere. Bak biz, abim de ben de akıllıyızdır. İkimiz de üniversite bitirdik. Kadın bir de babaannemin elini öpmez mi? Hadi o öpmeye kalktı, babaannem de öptürmez mi? ‘Başımız sağolsun kızım. Allah sana, yavruna uzun ömürler versin’ demez mi? Saçları oksijen sarısı kadın hüngür hüngür ağlamaya başlamaz mı? Babaannemin boynuna sarılı ellerini görmez miyim kadının? Beyaz beyaz. Tombul tombul. Sol elinin yüzükparmağına bir de rüküş alyans takmış utanmadan. ‘Evimin direği yıkıldı anne!’ ANNE demez mi babaanneme? Beni de öpmeye kalkışmaz mı? Ben onu itmez miyim? Orospu demez miyim? Babaannem bana bir tokat atmaz mı kadının önünde? Evinin direği gitmişmiş, bizim neyimiz gitti? Bizim evimizin nesiydi babam? Babaannem kadının oksijenden kuruyup çalıya dönmüş saçlarını okşuyor. ‘Ağlama kızım, ağlama, mukadderat...’ Mukadderat değil babaanne, su testisi diyeceğim ama, bir tokat yedim zaten.

Televizyon açıktı, maç vardı. İngiltere sekiz, Türkiye sıfır. Maç bitti. Bir ses duydum. Hık! Kuvvetli bir hıçkırık gibi. Hemen anladım babaannemin öldüğünü. Geştalt okuyordum. Kitabı fırlattım. Ortalığı ayağa kaldırdım. Başladım bağırmaya kapıyı açıp. Babaannem öldüüü! Babaannem öldüüü! Komşular bir anda doluştular eve. Doktor beyi çağıralım! Kalbine masaj yapalım! Numuneye götürelim! Birkaç saat sonra doktor çarşafı çekti üstüne babaannemin. Gelen giden bana sarılıyor. Üzülme yavrum, Allahın emri. Vadesi dolmuş. Ben ağlıyorum iki gözüm iki çeşme. Severdim babaannemi. O kadına orospu dedim diye bana tokat atsa da severdim. Kadınlar kendi aralarında fısıldaşıyorlar. —Genç kız, ölüyle bir başına kalamaz. —Çocuk değil ya canım. —Dururuz yanında cenaze kalkana kadar. —Ah çok sağolun! Yirmi yaşına gelmiş olabilirim, ama daha önce hiç cenaze kaldırmadım. Annem öldüğünde altı yaşındaymışım. Lütfen bana yardımcı olun. Doktor raporu, defin ruhsatı, mezarlık, imam, helva...

Hani abisi çıkmıştı bunun? Gene mi aranıyor?

Kimseye haber vermedim babaannemin öldüğünü. Yıllardır yüzünü görmediğim halam Kütahya’da oturuyordu. Kocası emniyet müdür muaviniydi. Halam babaannemin öldüğünü öğrenince geldi. Açmadım kapıyı. Yoruluncaya kadar yumrukladı. Kapının önüne oturup ağladı. Açmadım. Neredeydin bunca yıl hala? Abim hapisteyken, gidişi gidiş değil, nadim olsun da eniştesi yakasını örgütten kurtarmasına yardım etsin diyerek, ta Kütahyalardan akıl fikir yetiştireceğine, önce bir görmeye gelseydin.

Abim bir gece yarısı geldi. Yüzünü gri bir atkıyla örtmüş. Gölge gibi süzüldü eve. Babaannemin nasıl öldüğünü anlattırdı. Anlattım. Kısaca. Kur’an okumaya kalkıştılar mı diye sordu komşularımız için. A salak abicim dedim içimden. Hangi komşumuzun umurundaydı acaba babaannemin arkasından okunacak Kur’an?

Sonra gitmeliyim dedi. Sanki bir görev için gelmiş de, işini bitirmiş, dönmesi gerekiyor. Biraz daha kal, kor-kuyorum bile diyemedim. Oysa kalmalıydın abicim. Hiç değilse o gece. Beni yalnız bırakıp gittin.

Merdivenin otomatiğini yakmadı. Ayaklarının ucuna basarak indi. Karanlıkta kayboldu. Komşularımızı hiç sevmezdi. İhbarcı küçük burjuvalar.

Evde bir boşluk oldu. Birkaç gün sonra bütün ayaklar çekildi. Bende dışarıya çıkma korkusu başladı. Yirmi gün dışarı adım atmadım. Bakkala bile gitmedim. On iki kilo verdim. İğne ipliğe döndüm. Beni evden Suzan çıkardı. ‘Abine gidiyoruz’ dedi bir gün. Kıpırdamadım. Abin seni görmek istiyor Derya dedi. O zaman çıktım evden. Korkum geçti.

21 kasım çarşamba

Sabah çok güzel bir kar fırtınası vardı, defalarca çalan telefonu açmak için bile kalkmadım yerimden. Vaktim çok boldu, ama silik kadınlarla harcamak istemedim. Pencerenin önünde oturdum. Bir ara tipiden karşıdaki dükkânlar bile görünmez oldu. Bir ev nedir? diye düşündüm: kardan yağmurdan korur insanı, penceresi vardır, dışarıya bakarsın, ama dışarıda değilsin, hem hayata aitsin, hem kendi fanusundasın.

Yine de bir ev nedir?

Neden büyük ağabeyim N. niye oturayım evde, deli miyim ben demişti?

Okyanusun içinde kendi soluğunu tüketerek kaybolan bir denizaltıdır ev, canlılar geçer pencerenin önünden, su götürür yeryüzünü.

Derken hiç yağmamış gibi açıldı hava. Pencerenin önünde biriken kar eriyiverdi.

Karım uzun zamandır aramıyor, iyi.

Ayrılmak bir solucanın ikiye bölünmesi gibidir, her iki parça ayrı ayrı yaşamaya devam eder, bir zamanlar tek parça değilmiş gibi, tanımaz birbirini parçalar.

Kızım doğduğunda karım çok sevinçliydi, hayatına gökten bir gaye inmişti. ‘Defter tutacağım, her anını yazacağım’ diyordu, tutmuş. Annesinin kızı, anneannesinin torunu, teyzelerinin biriciği defteri: Bilge bugün aşı oldu-ilk dişini çıkardı-güldü-şunu yaptı-bunu yaptı. Altı yedi ay boyunca basmakalıp cümleler karalamış süslü püslü, küçük, pembe kaplı deftere. Bir gün tesadüfen elime geçti. Karım benim adımı hiç anmamış. Üç kere okudum. Anneannesi var, teyzeleri var, doğumunu yaptıran ebenin adı bile var, ben yokum. Yutkunarak sordum, ‘neden bu defterde benim adım yok?’ diye. ‘Senin defterin değil ki, Bilge’nin’ dedi. Yürüdü gitti.

Solucan ikiye bölünmüş çoktan, haberim yok.

Tam midemin üstünde yumruk kadar bir yer, o defteri her hatırlayışımda kasılır. Böylece zaten kuru olan içim cevapsız bir soruyla büsbütün kurur: Ben mi gayret etmedim acaba, kurulan düzene katılmaya?

Şu dünya üzerinde adımın geçtiği tek yer mahkeme ve noter evrakıymış meğer – ne korkunç. Kısa hukuk tarihim bile çıkmaz bundan. (Safradan ibaret davaların) Vekili: E.A. hepsi bu, kurcalamaya değmez.

Yaşamak her şeye rağmen bir iz bırakmaktır yeryüzünde. –Ben de yaşadım, sizin kadar!–

Kim bir defterde benim adımı geçirmek lüzumunu hisseder ki?

21 kasım çarşamba

Çalışmam lazım diyorum ama, daha ilanlara bakarken vazgeçtim. Aniden karar verip hemen caymak tam bana göre. En uzun yaptığım iş öğretmenlik oldu, üç sene. Sevmiştim aslında, okul iflas etmeseydi devam ederdim. Abuk sabuk şirketlerde çalıştım yıllarca.

Nerdeydin o zamanlar abicim? Sen Türkmenistan’da inşaat yapıp altın dişli Türkmen karılarıyla kırıştırırken ben yeni kaplanmış halı kokan ofislerde çalışıyor, öğle tatillerinde Suzan’ın gözyaşlarını siliyordum.

‘Böyle saçma sapan işler sana göre değil’ diye akıl vermeyi biliyordun. Ben de biliyordum bana göre olmadığını. Ama hayatımın şakülü bozuktu bir kere. Düzeltemedim. Sen de elimden tutmadın.

Yunus’taki evi satsak mı hakikaten... Gözümün ucuyla baktım satılık emlak ilanlarına.

Ne geçer elimize? Neyi değiştirir hayatımızda para? Seninle beni eski günlerimize götürür mü örneğin? Abi-kardeş olur muyuz tekrar, Suzan sızar mı hayatımıza?

‘Kayısı yine çiçeklendi babaanne.’ ‘İnşallah meyveye durur bu sene kızım.’ Durmadı. Evimizin çevresinde ev yoktu o zamanlar, hatırlıyor musun abicim? Yapayalnızdık. Babam akşamları eve gelirdi. Daha kaçaklık hayatına adım atmamıştı. Çimento fabrikasının zehrinden kaçmak için Bahariye’deki eve taşındığımıza inandırdınız beni. Oysa babam kalabalığa karışalım istemişti. Ailesini böyle koruyordu düşmanlarından.

‘Bahariye’deki evi çok seveceksin’ demiştin bana. Sevmiştim. Babamın sümüklü oğlunun anasına verilen o evi. Ne safmışım. Babaannem ne ağzı sıkı kadınmış. Ve sen abicim, ne salakmışsın. Bizim sandığımız evin bizim olmadığını, başka bir evde yastığının altında silahıyla uyuyan babamızın evi o kadına verdiğini babaannem biliyormuş. Ama biz bilmiyormuşuz. Babaannem ne güzel idare etmiş her şeyi. Ancak o öldükten ve Suzan beni elimden tutup hayata çıkardıktan sonra, sümüklü oğlanın anasının erkek kardeşi, manda kasa mercedesli bıyıklı ayı eve gelip de hadi yallah deyince ve tapuyu gözümüze sokunca anlamışız. Uyuyormuşuz.

22 kasım perşembe

Verimsiz bir gündü. On dört Gaye hanım gelmedi. Keyfi bilir. İkinci randevu on beş otuz Nedret hanım. (Bu ad bana tarçını hatırlatır. İlkokuldayken bir kıza âşıktım, Nedret’ti adı, tarçın kokardı, babası bozacıydı. Adam bir gün okula geldi; iriyarı, bıyıklı, açık mavi gözlü biri. Öğretmenle konuşurken hark diye tükürdü bahçeye, içim kalktı. O gün Nedret’ten de bozadan da tiksindim.) Nedret hanımı beklerken genç bir adam göründü kapıda, (yerine bu yarmayı göndermiş) zili çaldı, açmadım. Gelen de fazla ısrar etmedi, gitti. Canım konuşmak istemiyordu, işime geldi. Ama bütün gün evin kapısı açık kalmış gibi bir tedirginlik hissettim.

Büyük ağabeyim N.’nin evinde hep bir eksiklik duygusu vardı. Yalnız yaşayıp yaşlanmış bir adamın garip bir düzen içindeki evi. İnsan eşya almayı sevmese de boşluklar zamanla doluyor, sonra bir bakıyor, teslim etmiş kendini, eşyalara. Ağabeyim de farkında olmadan boşlukları doldurdu. ‘Mutlu ailenin tarifi üç aşağı beş yukarı aynıdır’ derdi, ‘ama bir de mutsuz ailelere bak, hiçbiri diğerine benzemez.’

Büyük ağabeyim N.’nin kendine gidecek bir kahvehane bulması çok uzun sürdü. Önce civarı dolaştı, her kahveye girdi çıktı, bulamayınca uzak semtlere uzandı. Sonunda uygun bir yer buldu. Bir akşam telefon etti, ‘beni ararsan gündüzleri bu kahvedeyim artık’ dedi, ‘kâğıt oynuyoruz arkadaşlarla, gevezelik ediyoruz.’ Yarım kulak dinliyordum ağabeyimi, Bilge’nin şekilsizliğini aniden farketmiştim, ergenlik çağındaydı, burnu ve parmakları gözüme batacak kadar irileşmişti, çirkindi doğrusu. Annesiyle yan yana oturmuşlar, televizyon seyrediyorlardı. Onlara baktığımda mutsuzluğumu görmüştüm şişmiş, semirmiş yüzlerinde. Televizyonda seyredilen her ne ise çok meraklı bir şeydi ki, ikisinden de çıt çıkmıyordu, meyve soyup yiyorlardı, soyup yiyorlardı, her şeyi yediklerini düşünmüştüm o an, beni, benliğimi, iştahla.

Ağabeyim hastalık hastasıydı, her sene tepeden tırnağa kontrol ettirirdi kendini, ama yine de öldü işte. Ağabeyimi çok mutsuz sanıyordum. Onu çok mutsuz sandıkça kendi mutsuzluğumu unutuyordum, hatta bana ben mutsuzmuşum gibi gelmiyordu.

Bir gün Bahçelievler’de işim vardı. Buralarda bir yerde olmalı ağabeyimin gittiği kahve dedim, bir uğrayayım. Şehrin içine işledim diye bağıran, çirkin apartmanlarla dolu bir sokakta, elimle koymuş gibi buldum kahveyi. Basık, yarı bodrum bir yer, sandalyelerin döşemesi kadife, masalarda yeşil çuha örtüler, duvarlar aşınmış bir lambriyle kaplı, penceredeki kalın naylon tüller sapsarı olmuş, tırnakları uzun bir adam esrar içiyor çekinmeden, tek başına oturuyor bir masada, ağızları sigaralı adamlar gözlerini kısmış kumar oynuyorlar, bordo önlüklü zayıf gençten biri çay dağıtıyor, televizyon kendi kendine çalıyor, bir köşede boş bir kuş kafesi. Ağabeyim de kumar oynuyordu. Yüzünde daha önce rastlamadığım bir ciddiyet. Keyfi yerindeydi, ama beni görünce şaşırdı, olmayacak bir durumda oğluna yakalanmış baba gibi, –babam olacak yaştaydı– hemen topladı kendini. Oyun durdu, masasındaki adamlar beni baştan aşağıya süzdüler. Gelip tam önümde dikildi, arkadaki manzarayı göstermek istemiyor, belli. ‘Nasıl buldun burayı?’ dedi, ‘adresi verdin ya’ dedim. Kapının ağzında konuştuk biraz. İyiymiş, vakit geçiriyormuş işte.

Kurgusunu bitirmeye çalışan bir saatti, zaman dolsun da çekip gideyim artık diyen. Yüzü de tuhaftı, sanki kabuğu kırılmış bir kaplumbağa, dokunsam canı yanacak. Baktım ki oralı olmuş; etrafında dişleri çürük, gözleri kısık, parmakları sert adamlar. Senelerce şehir şehir gezip bir yurt bulamayan ağabeyim.

22 kasım perşembe

Suzan ‘aşk acı sevmeye benziyor’ demişti, ‘yakıyor, biliyorsun, ama yine de gidip âşık oluyorsun.’

Oysa hep aynı acı ağzındaki Suzan’ın. Abim acısı.

Abim çok acı.

Abimden umudunu kesene kadar saçlarını kestirmemişti. Umudunu kesmiş. Eskiden ayna gibi parlak, siyah, hatta füme rengi olan saçları kısacıktı. İçinde alevden damarlar olan kızıla dönmüş. Koyu bir kan damlıyor uçlarından. Yüzüne boya sürmeyen Suzan hüzünlü bir makyaj yapmış. Gözlerinde keder işareti gibi, kalın kalın sürmeler...

Gülüşü kurgulanmış gibiydi. Mahcubiyetin izi kaybolmuş. Yıllar ve acılar biz buradayız diyor dudaklarının çevresinde belirmiş çizgilerde.

Sadece saçlarının rengi, şekli değil diye düşündüm, Suzan’ı Suzan olmaktan çıkaran: büyük bir boşluğun boşlukla doldurulması.

Sinemanın kapısında burun buruna geldik. Aklından bir an beni görmezlikten gelmek geçtiğini yüzünden okudum. Kucaklaştık. Kendimizi tutamayıp ağladık. Neden sonra birbirimize baktığımızda, yine aklından geçeni okudum Suzan’ın:

Bu acıyı tazelemenin ne âlemi var? Unutmaya çalışırken bunca yıldır...

Ama biz aynı erkeği seven iki kadındık. Aşkımız ve acımız birdi.

Suzan’ın evinin geniş penceresinden Sarayburnu görünüyordu. Sarayburnu’ndan kıpkırmızı bir güneş batıyordu. Suzan, elinde kadeh, sanki hayatına abim hiç girmemiş gibi, aşktan aşka koştuğunu anlatıyordu.

Sözü abime hiç getirmedi.

Cesaretini toplayıp bana beni soracaktı ki, sızdı. Anıları kovmak için yeni bir semtte yeni eşyalarla kurduğu evinin kanepesinde devrildi. Yerde aşk defterleri, boş.

Abim bana kalamazdı biliyordum. Ama onu benim kadar sevemeyecek bir kadının olmasını da istemiyordum. Suzan onu benim kadar sevebiliyordu.

Abimi göremeyeceğini bildiği halde, her görüş günü beni sokağın başında bekliyor olurdu. Gözleri kan çanağı. Belli ki yine sabaha kadar uyumamış. Yüzünde bir limon sarılığı. Üflesem uçacak. Ama ümit ve aşk çakardı gözlerinde. Cebinde dokundukça büyüyen yeni bir mektup.

Dokundukça elleri yanardı.

Nasıl da gençti, sanki çocuktu.

Kıpkırmızı güneş Sarayburnu’nda battı. Laciverde döndü gökyüzü. Yıldızlar belirdi tek tük.

Suzan’ın yanaklarında gözyaşlarının çizdiği siyah yollar. Yüzünü saklıyor benden, ağladığını. Omuzlarında belli belirsiz bir titreme. Üstüne hırkasını örttüm. Kapıyı yavaşça çekip çıktım. İçim müthiş sızlıyordu.

Sızdığından emin değildim. Rol yapmaktan tükenmiş gibi geldi bana. Ardımdan rahatça ağlamıştır.

Bu karşılaşma üç sene önce oldu.

Bir daha hiç karşılaşmadık.

23 kasım cuma

On dört Feryal ve on beş otuz Ayşegül hanımlar yalnız gelmiş olsalardı, her ikisini de içeri buyur ederdim, evimi gezdirir, el işlemeli camları, cilası hâlâ taş gibi duran parkeleri, ayaklı küveti, avludaki manolya ağacını gösterirdim. Konuşurduk, kahve içerdik, incelikli sözler ederdik. Böylece gün nazikçe geçerdi.

Ama birinin yanında sıkıntısı kaşlarına oturmuş, sabırsız, boynu kalın biri vardı, diğerinin yanında kirli sakallarını sıvazlayan, deri montlu, tükürüğü dudağının ucunda, gergin bir adam. Gözetleme dürbününden baktım. Biri anahtarlığıyla alnını kaşıdı, ötekisi sigarasını bitirip izmaritini fiskeyle merdivenlere attı. Kapı bir türlü açılmayınca söylenerek gittiler ayrı vakitlerde. Pencereden baktım arkalarından, hızla insan denizine karıştılar, sanki kapımın önünde çok vakit kaybetmişler.

Büyük ağabeyim N. kumar oynayarak vakit geçirdi, babamın babası senelerce pencerenin önünde oturarak. Babamın böyle bir derdi yoktu, karşı kutbunu bulamayan aşkını gizleyen yığınla meşguliyetin içinde çırpındı. İki amcamdan biri çareyi kiracılarını mahkemeye vermekte buldu, bütün gün o çıktı, bu oturdu uğraşır dururdu; diğeri terasta kuş beslemeye kalktı, bir kuşun peşinden gideyim derken çatıdan düştü. Uçmayı mı denedi, kimbilir?

Eve kapanmadan birkaç hafta önce, yolda bir arkadaşıma rastladım, bir duruşmadan çıkmış, kan ter içinde diğerine gidiyordu. Ayaküstü anlattı, büyük bir arazi davası almış, kazanırsa arazinin yüzde yirmisi onun olacakmış, bir müteahhitle de anlaşmış, inşaat yapacakmış; ‘artık büyük oyna oğlum’ dedi bana, ‘bırak şu kıytırık tahliye davalarını.’ ‘Büromu kapattım’ dedim, ‘kafa bulma benimle’ dedi, ‘genç adamsın, evde mi oturacaksın bu yaşta, deli misin nesin?’

Pencere bana dar geliyor, dışarının gürültüsüne ise bir türlü anlam veremiyorum.

Evde oturarak dışarıdan gelecek hikâyeleri beklediğimi, artık hatırlamaktan usandığım kendi hikâyemi ancak başkalarının hikâyeleriyle yan yana gelince yeniden okuyabileceğimi; böylece kıyaslayıp anlayabileceğimi (mutsuz muyum, şanslı mıyım, kederli miyim, değersiz miyim, beyhude miyim, anlamlı mıyım) ve yeryüzünden çekip gitmeme daha varken, kalan vaktimin buna ancak yeteceğini, belki de yetmeyeceğini arkadaşıma anlatmadım. Anlamazdı.

O anlayabilecek, ben anlatabilecek olsaydım, benim gibi adamların cenneti olurdu dünya.

Buğulu sesli bir kadın aradı bugün, Suzan hanım, “Evi görebilir miyim?” dedi.

“Hay hay,” dedim, “bugün saat on yedi uygun mu?”

“Mümkünse öğleden önce olsun,” dedi, “yarın sabah on bir mesela.”

Sabahlar benim diyecektim ama, nedense “Peki,” dedim. Adını sevdim kadının, belki ondan.

Oysa sabah vakit daha kolay geçer, müzik dinleyip kitap okurum, öğleden sonra hiçlik başlar, akşama doğru pekişir, güneş battığında kitaplar, müzik ve yeryüzü düşmandır artık bana. Gecenin olgunluğu yeniden insan kılığına sokar, çoğu insan gibi gece yarısından sonra uyurum. Ya da sızarım.

23 kasım cuma

Sabah iş ilanlarına baktım yine. Bir şey bulamadım. Ne aradığımı da bilmiyorum ya. Çalışmaya gönlüm yok da ondan. İşyerlerinde boğuluyorum. Abimin ofisinde bile yarım saat zor oturuyorum. Hemen kaçmak istiyorum. Telefonlar çalmıyor mu arka arkaya? İçime fenalık geliyor. Ama böyle giderse olan Yunus’taki eve olacak. Tülay telefon etti sabah sabah. İlla akşama yemeğe gel diye tutturdu. Abim biraz ilgi göster demiştir, soğuk durma. Böylece beni yumuşatacaklar. Yunus’taki ev satılacak.

Tanıdığım ve tanımadığım bütün insanlardan sıkılıyorum. Abimden bile. Hiçbir arkadaşımı aramıyorum. Artık onlar da beni aramaz oldular. Aramasınlar. Böylesi daha iyi. Konuşacak hiçbir şeyimiz kalmamış. Hep aynı şeyleri tekrarlıyoruz: Ne güzel günlerdi! – Nesi güzeldi? Güzel olsa hatırlamaz mıydık? Hatırlayıp avunmaz mıydık?

Sabahları mutlaka evden çıkmalıyım, çıkmazsam depresif oluyorum. Yarı ölü gibi dolaşıyorum evin içinde. Bir boşluğa düşmüşüm gibi oradan oraya bırakıyorum kendimi. Zaman ikiye katlanıyor. Aydınlıkta bir türlü kesintisiz uyuyamıyorum. Bütün gün uyukluyorum. Gün böyle geçince gece gözüme uyku girmiyor. Tuhaf sesler duyar gibi oluyorum. Karanlıkta gözlerim açık yatarken içimde sebepsiz bir korku büyüyor. Ulaşabilsem, uykumda beni kendi körlüğüm bekliyor. Acınası halimi hiç değilse gözlerimden gizleyen körlüğümü istiyorum, ki böylece sabah olunca bir yaşama sevinci kıpırdasın içimde.

Kurslara baktım, gider oyalanırım diye. Resim, seramik, İspanyolca, Japonca, bilgisayar, şarap tatma, bilmem ne –ne işime yarayacaksa!– Ama hepsi çok pahalı. Kursa verecek param yok. Abime kiralar yetmiyor demedim, demem. Kendi anlasın.

Telefon bedavaymış gibi, tuttum bir sürü satılık ev ilanını aradım bugün. Uzun uzun konuştum bir de ciddi ciddi. Kaç oda, kaçıncı kat? Temiz mi? Kombili mi? Manzarası var mı? Vade olur mu? Sanki alacağım. Evlerden biri sahibindendi. Epeyce sohbet ettik sahibiyle. “Bugün gelin,” dedi, “yok, yarın sabah geleyim,” dedim.

Böylece sabah dışarı çıkmış olurum. Evi görürüm, çarşıda dolanırım biraz. Vakit geçer.

(İki kelimeli korkunç bir cümle bu: Vakit geçer!)

Bu amaçsızlık, boşluk, başıboşluk, içi boşalmışlık ve bozgun üstüne düşünmek istemiyorum. Bana iyi gelmiyor. Yarın sabah o eve bakmaya gideceğim. Kendi eşyalarımla döşemeye kalksam nasıl olur diye hayal edeceğim. Evin sabahını, öğleden sonrasını, gecesini düşüneceğim. Tatil dönüşü eşyaların duruşu nasıldır? Kar yağarken, yazın en sıcak günlerinde nasıldır? Ev denen şeyin ne çok yüzü var.

Evleneceğimiz zaman Cihan’la ne çok ev bakmıştık. İşten izin almaktan kovulacaktım nerdeyse. Her akşamüstü Osmanbey durağında buluşuruz, sokak sokak yürürüz kılıksız bir emlakçının peşinde. Ben her eve bayılırım. Ay çok beğendim Cihan, bunu tutalım derim. Cihan kızar, pazarlık edecektik, edemedik senin yüzünden diye. Sonunda çok şirin bir ev bulmuştuk ama. Nohut oda bakla sofa, Saint Michel’in bahçesine bakıyordu. Cıvıl cıvıl öğrenciler.

Aklıma esti, Cihan’ı aradım. Evleniyormuş. Hayırlı olsun dedim. Bu kaçıncı be Cihan? Ne zaman arasam evleniyorsun.

24 kasım cumartesi

Diyelim ki geldi, istediğim kadın. Lar hatta. Ne istiyorum bir kadından ben? Bunu çok düşündüm.

Aşk aramıyorum artık, çok aradım vaktiyle. Dinlemeye değer bir kadının anlatacakları, hayatın melankolik bir toplam olduğunu göstersin bana, yeter. Fazlasını kaldıramam. Ne gelir elimizden insan olmaktan başka.

Büyük ağabeyim yanılıyor, deli değilim, bilerek içe döndüm, eve, ev rahimdir.

Ama derinimdeki doğruyu söylemek gerekirse, hayatım acı bile vermeyen upuzun bir sıkıntıdan ibaret. Babamın babasınınki gibi. Sıkıntıyı dağıtmanın basit bir yolu bu: uygun bir arkadaş arıyorum.

Suzan hanım on birde geldi. Otuzlu yaşlarının son evresinde, güzel denemeyecek bir kadındı. Ama zengin bir yüzü vardı, hayatın iz bıraktığı yüzleri severim. İçeri geçerken kararsız hatta tedirgin olduğunu sezdim, tokalaşırken buz gibi olan eli belli belirsiz titredi. Salonun iç tarafındaki koltuğu işaret ettim oturması için. Havadan sudan konuşmaya başladığımızda, aslında