© 2000, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti.

Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 1997

9. basım: 2000

E-kitap 1. Sürüm Ağustos 2014, İstanbul

2000 tarihli 9. Basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Kapak tasarımı: Ayşe Çelem Design

Kapak resmi: © iStockphoto

ISBN 978 975 0722 96 7

CAN SANAT YAYINLARI

YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ.

Hayriye Caddesi No. 2, 34430 Galatasaray, İstanbul

Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33

www.canyayinlari.com

yayinevi@canyayinlari.com

Sertifika No: 10758

ERDAL ÖZ

SULAR NE GÜZELSE

ÖYKÜ

1998 SAİT FAİK HİKAYE ARMAĞANI

Erdal Öz’ün Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Yaralısın, 1983

Kanayan, 1985

Bir Gün Yine Allı Turnam, 1986

Gülünün Solduğu Akşam, 1986

Havada Kar Sesi Var, 1987

Odalarda, 1995

Cam Kırıkları, 2001

Defterimde Kuş Sesleri, 2003

Yorgunlar, 2009

ERDAL ÖZ, 26 Mart 1935’te Sivas, Yıldızeli’nde doğdu. Tokat Lisesi’ni bitirdikten sonra İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde başladığı yükseköğrenimini Ankara Hukuk Fakültesi’nde tamamladı. İstanbul’da üniversite çevresindeki arkadaşlarıyla birlikte a dergisi’ni çıkardı. İlk öykü kitabı Yorgunlar, 1960’ta a dergisi yayınları arasında çıktı. İlk romanı Odalarda, aynı yıl Varlık Yayınları’nca yayımlandı. 12 Mart Askerî Darbesi’yle başlayan karanlık dönemde siyasal görüşlerinden dolayı üç kez tutuklandı, hapis yattı, ama yargılanma sonucunda aklandı. 12 Mart döneminin baskılarını ve bu baskılara karşı direnişi işlediği Yaralısın adlı romanıyla 1975 Orhan Kemal Roman Armağanı’na değer görüldü. 1975-1981 yılları arasında Cem Yayınevi’nin Arkadaş Kitaplar adlı çocuk edebiyatı dizisini yönettikten sonra 1981’de Can Yayınları’nı kurdu. Sular Ne Güzelse adlı kitabıyla 1998 Sait Faik Hikâye Armağanı’nı, Cam Kırıkları adlı yapıtıyla 2001 Sedat Simavi Öykü Ödülü’nü aldı. Kanayan (1973) adlı öykü kitabında, Deniz Gezmiş Anlatıyor (1976) ve Gülünün Solduğu Akşam (1986) adlı anı-romanlarında, Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idam kararı öncesindeki yaşantılarını ve kendi izlenimlerini dile getirdi. Gülünün Solduğu Akşam’a girmeyen notlar ve izlenimlerini 2003’ te Defterimde Kuş Sesleri’nde topladı. SSCB gezisinin izlenimlerini içeren Allı Turnam (1976), 1998’de Bir Gün Yine Allı Turnam adıyla yeniden yayımlandı. Havada Kar Sesi Var adlı öykü kitabı 1987’de basıldı. Dedem Korkut Öyküleri (1979), Alçacıktan Kar Yağar (1982), Babam Resim Yaptı (2003) adlı üç çocuk kitabı yayımlandı. Erdal Öz’ü 6 Mayıs 2006 günü yitirdik.

BİR KUŞU TANIMAK

Galata köprüsünün parmaklıkları, balık tutmaya çalışan dışarlıklı insanlarla doluydu. Önlerinde küçük naylon kovaları, ellerinde uzun oltalarıyla, hayatında hiç balık tutmamış insanlar, aç gözlü aptal minik istavritleri, izmaritleri, aşağıdaki bulanık denizden çekip çekip çıkarıyorlardı.

Arabalar, köprünün ek yerlerine takırtılarla vurup geçiyorlardı. Birden onu gördüm. Köprünün karşı kaldırımında yürüyordu. Yine sınıfa ilk girdiği günkü gibi upuzun bir soru işaretiydi. Başı sargılıydı. Yönümü değiştirip yola fırladım; attım kendimi arabaların arasına; fren seslerine aldırmadan koşup karşıya geçtim. Kalabalığın üstünden, uzaktaki sargılı başını görüyordum. Eminönü’ne doğru hızlı hızlı yürüyordu. İnsanları ite kaka, ona buna çarpa çarpa koşup yetişmeye çalıştım.

“İlhan Bey!” diye seslendim.

Duymamış olmalıydı.

“Hocam! İlhan Bey!”

Birden hızlandığını gördüm. Yoksa ona benzeyen biri miydi? Yetişip yüzünü görmeliydim. Açtım adımlarımı. Çok hızlı yürüyordu. Yetişip önüne geçtim, yüzünü görmeye çalıştım. Bıyıksızdı, ama oydu. Başı, kirlenmiş bir sargı beziyle sarılıydı.

“İlhan Bey!” dedim, yanına sokulup.

Gördü beni. Başını hızla çevirip daha da açtı adımlarını. Köprünün Eminönü ağzına gelmiştik. Sağa döndü. Unkapanı yönünde yürümeye başladı. Koşuyor gibiydi. Koşup yetiştim yine. Yandan eğilip,

“İlhan Bey! Hocam! Beni tanımadınız mı?” dedim.

Duyabileceğim bir sesle:

“Peşimi bırak!” dedi sertçe.

“Ama neden hocam? Sizinle konuşmalıyım!”

“Git!” dedi; yüzüme bile bakmadı.

Şaşırmıştım. İlhan Bey bu olamazdı. İlhan Bey yapmazdı bunu.

“Hocam, nasıl olur?”

“Bırak peşimi!” dedi yavaş bir sesle, ama sertçe.

“Neden hocam?”

“Peşimde polis var. İzleniyorum. Uzaklaş yanımdan!”

“Sizi bırakmayacağım!” dedim. “Konuşalım biraz!”

“Git!” dedi. “Senin de başın belaya girecek! Bırak beni!”

“Bırakmayacağım hocam!”

“Ne olur bırak beni,” dedi. “Git!”

“Hayır, bırakmayacağım!” dedim.

Koşmaya başladı. Onu ilk kez koşarken görüyordum. O önde, ben arkada koşuyorduk. Yine yetiştim ona. Durdu. Soluk soluğaydı.

Arkasındaydım. İkimiz de öylece duruyorduk. Döndü. Birbirimize bakıyorduk. Yaklaştım. Birden kollarını açtı.

“Gel be!” dedi. “Gel öyleyse!”

Sarıldı bana. Başımı göğsüne dayadı; elini saçlarımda gezdirdi, sıktı beni kollarının arasında.

“Çok özledim sizleri,” dediğini duydum tepemden.

Sesi titremişti.

Kollarımdan tutup uzaklaştırdı beni kendisinden. Eğilmiş, yaşlı gözlerle bana bakıyordu. Islak gözlerinin içi gülüyordu.

“Büyümüşsün,” dedi.

“Sizi gördüğüme çok sevindim,” dedim.

“Polisten korkmuyor musun?” dedi.

Ne yanıt vereceğimi bilemedim. Başımı salladım.

“Gel gidelim öyleyse,” dedi.

İki dost gibi yürümeye başladık.

“Nasılsınız hocam?” dedim.

“Gördüğün gibi işte.”

“Ne zaman çıktınız?”

“Bir hafta oldu.”

“O günden beri içeride miydiniz?”

Başını salladı gülerek. Oldukça acı bir gülümsemeydi bu.

“Bırak şimdi bunları,” dedi. “Hangi fakülteye girdin sen?”

“Hukuka.”

“Çok iyi.”

“Hocam nereye gidiyoruz?”

“Evime.”

“Ne güzel,” dedim.

“Ne güzel bir ev göreceksin şimdi,” dedi.

İki yıl önce okulun bahçesinde birlikte yürüyüşümüzü hatırladım. O gün okul bahçesinde, onca öğrencinin gözü önünde, İlhan Beyin yanında, içimde büyüyen bir öfkeyle, benim için ne kadar onur kırıcı bir yürüyüştü o. Ben o gün İlhan Beyin dersinden onuru kırılmış bir öğrenci olarak bahçeye çıkmış, kendimi duvarın dibine atmıştım. Çökmüş kalmıştım oracığa. Ellerimle yüzümü kapatmıştım. İçimden ağlıyordum. Birden bir gölge belirmişti önümde. Adımla seslenmişti bana. Parmaklarımı aralayınca karşımda onu bulmuştum.

“Kalk, biraz konuşalım.”

Yüzümü açtığımda, tepemde, güler yüzle bana bakıyordu. Az önce sınıfta, onca arkadaşımın yanında bana sıfır veren, beni oturduğum arka sıradan ön sıraya alan İlhan Bey bu olamazdı. İstemeyerek kalktım yerimden.

“Gel yürüyelim.”

Büyük bahçenin ortasında yan yana yürümeye başladık. Upuzun boyuna uygun olarak öylesine geniş adımlarla yürüyordu ki, belinin ancak biraz yukarısına gelen boyumla ona yetişmek için koşar adım yürümek zorunda kalıyordum. Sorduğu sorulara yanıt vermek için başımı kaldırıp bakınca yüzünün ne kadar tepemde olduğunu görüyordum. Sanırım bütün öğrenciler bize bakıyordu. Ben kimselere bakamıyordum. Öğretmenlerin gözüne girmek için teneffüslerde bile onların yanından ayrılmayan o yağcı öğrenciler gibi görünmekten nefret ederek yürüyordum yanında. Öbür arkadaşlar şimdi kimbilir neler düşünüyordu benim için. İlhan Bey o gün, belki bilerek, belki bilmeyerek, onurumu bir kere daha kırmış oluyordu böylece.

“Bugün derste kimseye not vermedim,” dedi. “Yalnızca sizleri denemek istedim. Beğeninizi ölçmek istedim. Sizleri tanımak istedim. Korkma, sıfır almadın.”

Sıfır almadığımı öğrenince gizlice sevinmiştim.

“Bugün okuduğun şiiri çok mu beğenerek seçtin?” dedi.

“Evet efendim.”

“Sen hiç Orhan Veli okudun mu?”

“Hayır efendim.”

“Okumalısın.”

“Peki efendim.”

Bir an önce ders zilinin çalmasını, bu onur kırıcı görüntüden bir an önce kurtulmayı istiyordum.

“Bugün eve giderken Orhan Veli’nin şiir kitabını al,” dedi. “Kitabevinde var; dün gördüm. Bir hafta sonra o kitap hakkında seninle konuşacağız, tamam mı?”

“Peki efendim.”

O sırada zil çaldı. Ayrıldık. İlhan Bey uzaklaştıktan sonra başımı kaldırıp çevreme bakındım. Kimsenin bana baktığı yoktu. Herkes sınıflarına girmek için giriş kapısına yürüyordu.

O akşam eve giderken küçük kitabevine uğrayıp Orhan Veli’nin kitabını sordum. Aldım. Yolda yokuşu tırmanırken, açılmamış sayfaları atlayarak, rastgele göz gezdirdim kitaba. Garip şiirlerdi. Alışık olmadığım türde yazılmış matrak, hafif şiirlerdi. Sınıfta kalkıp ezbere okuduğum Faruk Nafiz’in şiirine hiç benzemiyorlardı. Sanki şiir değil gibiydiler. Gülümseyerek eve kadar beş on sayfasını okuduğumu hatırlıyorum.

Fatih’in ara sokaklarından birinde kötü yapılmış üç katlı beton bir evin kapısında durduk. İlhan Bey dönüp geldiğimiz yola baktı. İzlenip izlenmediğimizi anlamak ister gibiydi.

Aralık duran demir kapıyı itip girdik. Merdivenlerden döne döne iki kat aşağı indik. Bir tahta kapının önünde durduk. İlhan Bey anahtarını çevirip açtı kapıyı. İçerisi karanlıktı. Düğmeyi bulup ışığı yaktı. Küçücük bir odaydı. Penceresi yoktu. Duvar dibinde bir basık karyola vardı. Dağınık incecik bir yatak. Yatağın üzerindeki battaniyeyi düzeltti.

“Gel, otur,” dedi.

Yanda bir küçük tahta masa, önünde de tahta eski bir iskemle vardı. Masanın üzerinde yarısına kadar içilmiş bir su şişesi, bir de boş bardak. Odada başka da hiçbir şey yoktu.

İlhan Bey eğilip yatağın altından küçük tahta bavulu çekerken ayağa kalktım. Bavulu yatağın üzerine çıkardı, açtı; içinde defterler, kitaplar, bir sürü de yazılı kâğıt vardı. Kâğıtları karıştırıp birkaç sayfayı ayırdı. Bavulu kapatıp yine yerine koydu. Masanın başındaki gıcırtılı iskemleye oturdu.

“Nasıl beğendin mi evimi?”

Güldüm. O da güldü.

“Odanızın hapishaneden pek farkı yok hocam,” dedim.

“Ama burası evim benim,” dedi. “Yine de hapishaneden iyidir. Ev her zaman iyidir.”

“Başınıza ne oldu hocam?”

“Boşver; önemli değil.”

“Hocam, çok mu kötülük yaptılar size?”

“Boşver,” dedi. “Bak, sana hapishanede yazdığım birkaç şiir okuyacağım. Okumamı ister misin?”

“İstemez olur muyum hocam?”

“Belki bu şiirler sana birşeyler anlatır.”

Okumaya başladı. İlhan Bey çok güzel şiir okurdu. Bana şiiri o sevdirmişti. O özlediğim sese kavuşmuştum yine. Hiç sesini yükseltmeden, yalın, konuşma sesiyle ne güzel şiirler okuyordu karşımda.

“Güzel bir şiir yüksek sesle okunmaz,” demişti bir gün sınıfta. “Şiir güzelse, onun kendi sesi vardır zaten.”

Böyle demişti.

“Dergilerde şiirlerini yayınlamaya başladığını gördüm,” dedi. “Güzel şiirler yazacaksın sen. Hele ‘Tramvaycının Türküsü’nü çok sevmiştim.”

“Hocam, kendi şiirlerinizi okuyun lütfen. Benim yazdıklarım bunların yanında hiç kalır.”

“Öyle deme. İstersen okurum daha. Ama senin daha güzel şeyler yazacağına inanıyorum.”

Bavulunu açıp aldığı başka kâğıtlardan iki şiir daha seçip okudu.

Acı dolu şiirlerdi. Yaşanmış acıların sesleriyle yüklüydü hepsi. Sıkıldığını anladım.

“Yeter bu kadar,” dedi. “Şimdi anlat bakalım: 154 Rengin Engin ne yaptı? 138 Necmettin nasıl? 141 İren hangi fakülteye gidiyor? Ya 122 Gülten? O senin sevdiğin kız?”

“Biliyor muydunuz?” dedim.

“Bilmeyen var mıydı ki?” dedi.

Bir bir sordu sınıf arkadaşlarımı. Ben anlattıkça gözleri dolu dolu oluyordu.

“O gün beni uğurlamak için otobüse gelişinizi hiç unutamadım,” dedi. “İki yıl boyunca, o karanlık koğuşlarda beni ayakta tutan, beni yaşatan, o gün gösterdiğiniz dayanışmaydı. O sahne hiç gitmedi gözümün önünden. Ne güzel çocuklardınız. Nasıl özledim hepinizi, bilemezsin.”

O sabah ilk dersin ortasında birden kapı açılmış, okul müdürü, arkasında iki karanlık adamla sınıfa girmişti.

İlhan Bey, Divan edebiyatından bir beyit yazmıştı karatahtaya.

Bu dünyayı seninle sevmişim ben.

Benim sensiz bu dünya nemdir ey dost.

Bu beyitteki incelikleri, güzellikleri anlatmaya çalışıyordu bize.

Müdür, İlhan Beyin kulağına eğilip birşeyler söylemiş, İlhan Beyin yüzü bir anda kül gibi olmuştu.

“Derse ara veriyoruz çocuklar,” deyip iki karanlık adamın arasında sınıftan çıkmıştı.

Haber, teneffüste bomba gibi patlamıştı.

Bütün sınıf toplandık. Müdüre çıktık. Müdür, çok telâşlıydı. Soru yağmuruna tuttuk. Sonunda bize haberi doğruladı: Siyasal görüşleri yüzünden İlhan Beyi tutuklamışlar. İlk otobüsle Ankara’ya götüreceklermiş.

Sınıfa dönünce, akşamüstü gidecek ilk otobüsün saatini öğrenip sevgili öğretmenimizi topluca yolcu etmeye karar verdik.

Akşamüstü otobüs garajında, ne yazık ki, koca sınıftan ancak sekiz kişi vardık.

Otobüsün kalkma saatine yakın İlhan Beyi bir arabayla getirdiler. Bileklerinde kelepçe vardı. Bizi görünce çok şaşırdı. Utandı. Yüzünün kızardığını, ama sevindiğini gördük. Yanına koştuk. Sınıfa gelip onu alıp götüren iki kişi, hemen arkasındaydılar. Gösterdiğimiz sevgiye ses çıkarmadılar. Sarılıp öptük onu. Ağladık. O da ağladı.

“Üzülmeyin. Yakında dönerim,” diyordu.

Onu kollarımızdan çekip otobüse bindirdiler. Cam kenarına oturttular. Gözleri yaş doluydu. Ellerimizi sallayarak onu yolcu ettik.

Bir daha dönmedi İlhan Bey.

“Hatırlıyor musun, ilk mi, ikinci gün müydü neydi, o gün sınıfta okuduğun Faruk Nafiz’in şiirini hatırlıyor musun?” dedi birden.

İkimiz de kahkahayı patlattık.

“Hatırlamaz olur muyum hocam,” dedim. “Hayatımın dönüm noktasıdır o şiir. Sıfır vermeyeceğinizi bilsem, şimdi bile size ilk üç dizesini okuyabilirim.”

“Gerçekten mi?”

“Okuyabilirim. Ama yalnızca ilk üç dizesini.”

“Oku hadi,” dedi

Sevinmişti.

O upuzun şiirin bir türlü aklımdan çıkmayan ilk üç dizesini, o ilk dersteki okuyuşuma benzetmeye çalışarak, ayaklarımı yere vurarak, kollarımı sallayarak, aşağılık bir tonlamayla, yüksek sesle okumaya başladım:

Bir kuş tanıyordum ki baharda

Salkımlar açan bahçemin üstünde uçar da

Akşamların ürperdiği bir sesle öterdi.

O yıl Orhan Veli’den sonra bana Sait Faik’in, Orhan Kemal’in kitaplarını da aldırtıp okutmuştu. Gerçi bir ara gizlice Peyami Safa’nın Server Bedi imzasıyla yazdığı polisiye fasiküllere de dadanmıştım, bayılmıştım Cingöz Recai’nin serüvenlerine, ama Reşat Nuri’leri, Refik Halit’leri, Halide Edip’leri, Yakup Kadri’leri okuduğumu göremedi İlhan Bey. Steinbeck’leri, Hemingway’leri, İstrati’leri, Dostoyevski’leri, Tolstoy’ları, Çehov’ları, Stendhal’leri, Balzac’ları okuduğumu hiç göremedi.

Ben bu aydınlanmanın içindeyken, İlhan Bey, o karanlık hücrelerde, acıların içinden kendince güzellikler bulup çıkarmaya çalışıyormuş.

Yılın ortasında bir gün sınıfa upuzun bir öğretmen girmişti. Upuzun bir soru işareti gibiydi.

“Ben yeni edebiyat öğretmeninizim,” demişti. “Aynı zamanda da sınıf öğretmeninizim.”

Ben yaşça da, boyca da sınıfın en küçüğüydüm. Ama sınıfın arka sırasında otururdum.

“Bu ilk dersimizde sizlerle tanışmak istiyorum. Şimdi sırayla kendinizi bana tanıtacaksınız. Kimsiniz? Adınız ne? Anneniz, babanız ne iş yapar? Nelerden hoşlanırsınız?”

Ön sıradan başlayarak hepimiz bir bir ayağa kalkıp kendimizi kısaca tanıtmaya çalışmıştık. O gün ders öyle geçmişti. Zil çalınca sınıftan çıkmadan önce,

“Bu gece herkes en beğendiği bir şiiri seçip ezberleyecek. Yarın hepinizi bir bir kaldırıp okutacağım. Hepinize not atacağım,” demişti.

İlk tepkiyi o gün almıştı. Sınıfta anlaşılmaz bir uğultu olmuştu. Ama bu, ilk ve son tepki oldu. Daha sonra onu çok sevdik. Geldiğinin ilk günü bize ödev veren, ertesi gün sınav yapıp not atacağını söyleyen bu yeni öğretmeni doğrusu yadırgamıştık.

Sanırım sınıfta buna en çok sevinen ben olmuştum. Çünkü karnemde ilk dönem edebiyat notum 2’ydi. Ayrılan edebiyat öğretmeni hanımla yıldızımız bir türlü barışmamıştı. Onu hiç sevmemiştim. O da beni hiç sevmemişti. Ama o gece müthiş bir şiir bulacak, hem de upuzun bir şiir, sabaha kadar oturup ezberleyecek, yarın da kalkıp yeni öğretmenimden 10 üzerinden 11 almaya çalışacaktım.

Son dersten sonra doğruca eve gitmiştim.

Evde Faruk Nafiz Çamlıbel’in şiir kitabı vardı. Babamın en sevdiği şairdi.

Sen bir ahû gibi dağdan dağa kaçsan da yine

Seni aşkım canavarlar gibi takip edecek.

Bazı akşamlar oturur, birlikte Faruk Nafiz’in kitabından şiirler okurduk.

Yağız atlar kişnedi, meşin kırbaç şakladı

Bir dakika araba yerinde durakladı

Neden sonra sarsıldı altımda çelik yaylar,

Gözlerimin önünden geçti kervansaraylar...

‘Han Duvarları’ adlı bu uzun şiiri babam da, ben de pek severdik. Faruk Nafiz’in şiir kitabını aradım; yoktu. Aramadığım yer kalmadı. Evde dört dönüyor, ama kitabı bulamıyordum. Öfke içinde annemin gelmesini bekledim. Annem akşamüstü geldi. Kitabı birlikte aradık. ‘Nedim Divanı’ vardı, ‘Fuzuli Divanı’ vardı, Karacaoğlan’ın şiirleri vardı, ama Faruk Nafiz’in şiir kitabı yoktu. Deliye dönmüştüm.

O gece babam çok geç geldi. Kafası iyiydi. Şehir Kulübünde yine poker oynamış. Şansı iyi gitmiş. Pek keyifliydi. Hemen kitabı sordum. Hatırlamaya çalıştı. Sonra yatak odasına gitti, yastığının altından kitabı çıkarıp getirdi. Pek sevinmiştim. Olayı babama anlattım. Oturup kitabı birlikte karıştırmaya başladık. Çok bilinen bir şiir olmamasını istiyordum. Babam ‘Han Duvarları’nda ısrar ediyordu. Sonunda aradığım şiiri buldum. Babam da beğenmişti şiiri.

Bir kuş tanıyordum ki baharda...

Odama çekildim. Şiiri ezberlemeye çalıştım. Gerçekten oldukça uzun bir şiirdi. Bütününü ezbere okuyabildiğimde gün ağarmaya başlamıştı. Keyifle uzandım yatağıma. Uyumak yerine, yattığım yerde, keyifle, şiiri sesli okumayı sürdürdüm. Kaç kez okudum bilemem. Son okuduğumda annem uyanmış, sesimi duymuş, odama girmişti. Sonra gidip çayı demledi. Ben de kalktım. Ben kahvaltı ederken annem pantolonumu ütüledi. Kravat bile taktım o gün. Sonra okula yollandım.

O gün İlhan Beyin dersini sabırsızlıkla bekledim. Kafam durmuş gibiydi derse girerken. Şiiri yer yer unutmuş gibiydim. Durmadan kitabı açıyor, unutmuş gibi olduğum yeri bulup yeniden okuyordum.

İlhan Bey, ders boyunca ayakta durup pencereden bahçeye, bahçenin ötesinden geçen anacaddeye bakıyordu. Herkese yüksek notlar atıyordu. En küçük notu 7’ydi; 8’lerden, 9’lardan geçilmiyordu. Dersin bitmesine kısa bir süre kalmıştı. Sıra bana geldi. Kalktım, karatahtanın önüne geçtim. Çok heyecanlıydım. Edebiyat dersinde ilk kez bu kadar iddialıydım.

Hangi şiiri seçtiğimi sordu. Söyledim. Bana arkasını dönüp pencereden bakmaya başladı yine. Sırtının inip kalkmasından, iç çektiğini anladım. Ben büyük bir inançla, yüksek sesle, elimi kolumu sallayarak, ayağımı yere vura vura şiiri okumaya başladım. İlhan Bey, iki elini, arkasında, belinin biraz altında kavuşturmuş, parmaklarını birbirine kenetlemişti. Ben daha şiirin ortasına bile gelmeden zil çaldı. Okumamı sürdürüyordum. Çocukların sabrı tükenmişti; görüyordum. Ama asıl sabrı tükenenin İlhan Bey olduğunu anladığımda çok geç kalmıştım. İlhan Beyin iki eli, arkasında birbirine kenetliydi hâlâ; başparmaklarını birbirine değdirmeden çevirip duruyordu. Ben okudukça başparmakların dönüşünün hızlandığını görüyordum.

Sonunda şiir bitti.

“Bitti mi?” dedi.

“Bitti efendim,” dedim.

“Niye bu şiiri seçtin? Ne buldun bu şiirde?” dedi.

“Efendim bu şiir beni başka bir âleme götürdü,” dedim.

Öfkeyle döndüğünü hatırlıyorum.

“Yalan atıyorsun!” dedi öfkeli bir sesle. “Bu şiirin seni başka bir âleme götürdüğü falan yok! Bak, olduğun yerdesin; şiiri okumaya başladığın yerdesin! Otur! Sıfır!”

Yıkılmıştım. Böyle bir öfkeyi beklemiyordum. Arkadaşlarımın önünde aşağılanmıştım. Sürüklenir gibi arka sıradaki yerime gittim, oturdum.

“Ön sıraya geçeceksin!” dedi. Bana söylüyordu. “Ön sıradaki şu arkadaşınla yer değiştireceksin! Hem sınıfın en ufağısın, hem de en arkada oturuyorsun. İkiniz yer değiştirin!”

Bu, daha da onur kırıcı geldi bana. Göze girmek için ön sırada oturan, durmadan parmak kaldıran biri olmak istemiyordum. Ağlamamak için kendimi güç tutuyordum. Kitaplarımı defterlerimi çantama koyup istemeye istemeye ön sıraya, yeni yerime geçtim. Haksızlıktı bu.

İlhan Bey sınıftan çıkınca sınıf gürültüyle bir anda boşaldı. Bahçeye çıkmak istemiyordum. Ama özellikle yarım saatlik büyük teneffüste sınıfta oturmak yasaktı. Nöbetçi öğretmen az sonra bütün sınıfları dolaşırdı. Güneşli bir gün vardı dışarıda. Çıkıp bir duvarın dibine çöktüm. Başımı ellerimin arasına aldım.

Fatih’teki o karanlık küçücük odadan çıkınca sokakta akşamı bulduk.

Artık yalnızca öğretmenim değil, yakın dostumdu İlhan Bey. Koluma girmişti. Haliç boyunca yürüyorduk.

“Biliyor musun, seni görmek, denizi görmek kadar güzel,” dedi.

Deniz kıyısındaki bir parka girdik, boyaları yer yer dökülmüş bir kanepeye oturduk. İçeride geçen günlerinden seçtiği güzellikleri anlatmaya başladı. Sanki cezaevini, karanlık hücreleri, yapılan işkenceleri değil de, bir eğlence merkezinde yaşanmış doyumsuz günleri anlatıyordu.

Yaşadığı onca çirkinliğin içinden bulup çıkardığı güzel görüntülerle beni yüreklendirmeye çalışıyor gibiydi.

“Hazır ol, sen de yaşayacaksın bu güzellikleri,” dedi. “Hiçbirini kaçırma sakın! Öylesine az ki. Onlar olmasa dayanamayız. Bak ben yeniden başlıyorum hayata; sıfırdan başlıyorum. Ve bütün güzelliklere açığım.”

O günden sonra bir daha görmedim İlhan Beyi.

Temmuz l997, Şile

BİR UÇURTMA GİBİ

Bu güzel Akdeniz kasabasına yeni gelmiştik. Tanıdığım kimse yoktu. Her caddenin, her sokağın, her evin, herkesin yabancısıydım; denizin bile.

Okul açılalı iki hafta olmuştu. Kitaplarımızı, defterlerimizi kaplamış, kenarları mavi çizgili etiketlerimize numaramızı, adımızı soyadımızı, sınıfımızı, okulumuzu yazmıştık.

Sınıfa kitapsız, deftersiz gelen tek çocuk İrfan’dı. Köşede, arka sırada tek başına oturuyordu. Kitaplarını, defterlerini, parası olmadığı için alamadığını anlayınca o akşam babama durumu anlattım; verdiği parayla gidip kitapları defterleri aldım, hepsini bir güzel kapladım, ertesi gün götürüp İrfan’ın sırasına bıraktım. Şaşırmıştı.

“Ne bunlar?” dedi.

“Senin kitapların, defterlerin,” dedim. “Bak etiketlerde adın yazılı.”

Anlayınca yüzünün kızardığını gördüm. Hoşlanmamış gibiydi.

Öğretmen sınıfa girmişti. Yerime geçtim.

Ders çıkışında, öğretmene, onun sırasına geçmek, onun yanında oturmak istediğimi söyledim. Önce düşündü, sonra kabul etti.

İrfan’la arkadaşlığımız böyle başladı.

İrfan’ın babası emekli polismiş. Bir gün, uzaktan göstermişti bana: koca göbekli, bodur, başı kabak biriydi. Daha sonra, ramazanda, fırından taze pide alabilmek için kuyrukta beklerken, çok yakınımdan geçmişti. Yüzünün neredeyse yarısını kaplayan kırçıl posbıyıklı biriydi. Bıyığının ağırlığını taşıyamıyormuş, onun ağırlığına yetişmeye çalışıyormuş gibi, kocaman göbeğinin altındaki kısa, ayrık bacaklarıyla hızlı hızlı yürüyordu. Bitişik kaşları, gözlerinin üzerine yapıştırılmış bir kedi kuyruğu gibiydi. Görünüşünden hiç ama hiç hoşlanmamıştım.

İrfan’ın kendinden dört yaş büyük bir de ablası vardı. İrfan, çok severdi onu. Ortaokulu ‘pekiyi’yle bitirince kızı liseye göndermemiş babası, okutmamış. Bir gün okul çıkışında onu da yakından görmüştüm. Büyük kapının karşısındaki karabiber ağacının dibinde İrfan’ı bekliyordu. Hüzünlü, incecik, ne güzel bir yüzü vardı. Koyu kumral saçlarını iki örgü yapmış, boynunun iki yanından öne sarkıtmıştı. Üzerindeki çiçekli basma entarinin kırmızıları solmuştu. Üçümüz birlikte yürümüştük. Bir bacağının sakat olduğunu o zaman anlamıştım. Sonra İrfan’ın kulağına birşeyler söyleyip kaldırım bitince bizden ayrılmıştı. Aksayan hüzünlü adımlarla uzaklaşıp gidişini izlemiştim.

Kuru, çizgili bir yüzü vardı İrfan’ın. O çizgiler yakışırdı ona. Sağ yanağının ortasında da bir şark çıbanı izi. Tepesinde, uzunca bembeyaz bir yarık, kısa saçlarının arasından bir çizgi gibi görünürdü; bir bıçak yarasıydı sanki.

İrfan, babasının kocaman, altı delik, eski çizmelerini giyerdi. İrfan benden büyüktü; ayakları da büyüktü. Babamın ayakları iki üç numara daha büyük olsaydı, İrfan’ı o kocaman eski çizmelerden kurtarabilirdim.

Bir gün okul dönüşü bize getirmiştim onu. Daha sonra sık sık geldi bize. Bahçeye iner, oynardık. Bir keresinde, duvarın dibindeki muz ağacının gövdesine taş saplama oyunu oynamıştık. Belli bir uzaklıktan ağacın yemyeşil gövdesine taşlar fırlatıyor, saplamaya çalışıyorduk. Fırlattığımız taşlar, yerini bulursa, muz ağacının yumuşak bedenine gömülüp kalıyor, taşın gömüldüğü yerden sular sızıyordu. Ben, bilerek, attığım taşı ağaca tutturamıyordum; kıyamıyordum ağaca. Ama İrfan’ın keyfini kaçırmamak için sesimi çıkarmamıştım o gün. O da attığı taşları önce pek tutturamıyordu, ama sonra alışınca attığı her taş muz ağacının su dolu gövdesine saplanıp kalıyor, İrfan sevinçle ellerini çırpıyordu. Muz ağacı ağlamıştı o gün. Sonra üzerindeki büyük muz salkımlarıyla birlikte on gün içinde sararıp solmuştu zavallı ağaç; üzerindeki muz salkımları boyunlarını büküp sarkmışlar, sonra da buruşup gitmişlerdi. Çok üzülmüştüm. Ama kuruyan muzun hemen dibinde yavruları vardı; hızla büyüdüler, boy attılar, ertesi yıl da bir sürü sapsarı muz verdiler.

Oyunlarda İrfan’a yenilmek hiç hoşuma gitmiyordu. O gün muz ağacı oyununda bilerek yenilmiştim, ama başka oyunlarda onu yenmeye çok çalışmıştım. Hele misket oyununda istesem de yenemiyordum onu. Başparmağıyla işaretparmağı arasına açtığı çukura yerleştirdiği çelik bilyesini, nişan alıp, öylesine ustalıkla atardı ki misketlere, her istediğini vururdu; ne kadar uzaktan atarsa atsın. Ben bir türlü beceremezdim.

Bir gün bizim evde kocaman bir uçurtma yapmıştık. Marangoza kestirdiğimiz incecik çıtaların uzunluğu bir metrenin üstündeydi. Uçurtmayı İrfan yapacaktı, ben de ona yardım edecektim. Bayılırdım havada gelin gibi süzülen uçurtmalara; imrenirdim o uçurtmaların gergin iplerini ellerinde tutan çocuklara.

Önce üç tane çıtayı yerde üst üste koyup tam ortasından bağladı, birbiri üstünden kaydırarak açtı çıtaları, uçlarını birbirinden eşit olarak ayırdı; sonra çıtalar arasındaki karşılıklı eşit açıları koruyarak hepsini ortadan yeniden bağlayıp sıkıştırdı. Çıtaların uçlarında daha önce bıçakla açtığı yuvalara sicimi sıkıca bir kere dolayıp, bir çıtadan öbür çıtaya geçerek, uçurtmanın çevresini sicimle çevirdi. Hayranlıkla izliyordum onu. Sicimle bağlama işi bittiğinde ortaya tam bir uçurtma iskeleti çıkmıştı. Çıtalar oynamıyordu bile.

O sırada annem gelmişti yanımıza. Getirdiği kalaylı parlak bir kâsenin içindeki, suyla nişastadan yaptığı bulamacı yapıştırıcı olarak kullanacaktık. Ben, ortasından tuttuğum uçurtma iskeletini, odanın çevresinde, uçan bir uçurtma gibi havada dolaştırırken, İrfan, renk renk kaplama kâğıtlarını ölçüp biçerek kesiyor, yerde yan yana getirip nişasta bulamacıyla birbirine yapıştırıyordu. Sonra elimdeki uçurtma iskeletini aldı, kâğıdın üzerine yatırdı. Çıtaları çevreleyen sicimin dışında kalan kâğıtları düzgünce sicimin üzerinden geçirip katladı, bir bir yapıştırdı. Uçurtmanın gövdesi tamamlanınca annem gidip kıpkırmızı çaylar getirdi bize. Müthiş bir uçurtma oluyordu.

Yapıştırılan yerlerin kurumasını bekliyorduk. O ara annem, genç kızken uçurtma yaptığını anlattı bize. Babası yüzbaşıymış. Mustafa Kemal şapka devrimini yaptığı zaman, babası, genç kız olan annemin başörtüsünü çıkartıp şapka giydirmiş ona. Annem şapkasıyla atlarmış babasının atına, Kırşehir’in içinden geçip, bir erkek gibi, Dinekbağı’na kadar at sürermiş. O zamanlar uçurtma da yaparmış annem; yaşıtı olan delikanlılarla evlerinin karşısındaki tepeye çıkar, uçurtma uçururmuş. Biliyordu uçurtma yapmasını annem. Ama bana nedense hiç yapmamıştı.

Sıra uçurtmanın kuyruğuna gelmişti. Annem, renkli kâğıtları katlayıp makasla uzun uzun kesmeye başladı. İrfan da, uzun bir sicimin üzerinde, birer karış arayla açtığı düğümlerin boşluğuna annemin kestiği kuyruk kâğıtlarını uçlarından top top sokup düğümü sıkıştırıyordu. Ortaya dört beş adam boyunda upuzun bir kuyruk çıkmıştı. İrfan, kuyruğu da bağladı uçurtmaya. Annem, uçurtmanın iki yanına, kuyruk kâğıtlarına benzer iki de uzun küpe taktırdı. Uçurtmamız tamamdı.

İrfan, uçurtmanın kuyruğuna jilet takmamız gerektiğini söyleyince çok şaşırmıştık. Bize uçurtma savaşını anlattı kısaca, havadaki uçurtmaların dövüşmesini. Savaşı kaybeden uçurtma ya gökyüzünde döne döne kaybolur gidermiş, ya da kazanan, koşup yetişirse, o uçurtmaya el koyarmış. Biz yapmasak bile başkaları yaparmış bunu. Uçurtmamızı korumak için bizim de hazırlıklı olmamız gerekirmiş. Buymuş uçurtma savaşı.

Annem, babamın kullanılmış jiletlerinden birkaç tane bulup getirdi. İrfan, jiletleri eliyle uzunlamasına ortadan ikiye kırdı, sonra yarım jiletleri, belli aralıklarla uçurtmanın kuyruğuna bağladı. Artık uçurtmamız savaşa da hazırdı. İrfan, upuzun kuyruğu, uçurtmanın alt çıtalarının uçlarına özenle sardı, götürüp duvara dayadı. Geçti uçurtmanın önüne, ortadan çıkardığı iple, üst iki çıtaya bağladığı ipleri, ölçüp biçerek birbirine düğümledi.

Sonra annemden balmumu istedi. Annemde her şey bulunurdu. Her şeyi saklardı annem. Gitti. Bir yerleri karıştırdı, az sonra kocaman bir balmumu topağıyla geldi. İrfan’la birlikte bahçeye indik. Bütün sicimi, sabırla, balmumu topağının üstünden geçirdik.

“Uçurtma savaşında bunu yapmazsak kaybederiz,” dedi.

Balmumuyla sıvanmış ipimizi özenle, çapraz kıvırtmalar yaparak elindeki büyük çubuğa sardı.

Hava kararmıştı. Annemin elini öptü; kapı içinde duran kocaman, altı delik çizmelerini giydi, taşlara sürte sürte karanlığa karıştı gitti İrfan.

Yarın, öğleden sonra o kocaman uçurtmamızı alıp çıkacak, deniz kıyısındaki büyük yeşil alanda uçuracaktık.

Ertesi gün okul çıkışı koşa koşa bizim eve geldik. Uçurtmamızı alıp fırladık sokağa. Herkes dönüp dönüp bize bakıyordu. Koca bir sopaya sardığımız sicim yumağını ben taşıyordum. Uçurtmayı İrfan sırtında götürüyordu. Yetişip uçurtmamızı yakından görmek isteyen birkaç küçük çocuk uzun süre arkamız sıra geldiler.

Büyük yeşil alana girdiğimizde havada kırmızı bir uçurtma vardı. İpin ucunda da bizim yaşlarımızda üç çocuk.

“Bunlar Giritliler,” dedi İrfan. “Uzak duralım onlardan.”

Yeşilliğin öbür başına gittik. Sabırsızlanıyordum. İrfan, elimdeki yumağı aldı, sicimin ucunu uçurtmanın ortasındaki kısa sicime sıkıca düğümledi.

Bulunduğumuz yerde küçük çalılar vardı.

“Şu topraklı yere gidelim,” dedi.

Gittik. Kuyruğun ucunu bana tutturdu.

“Yavaş yavaş uzaklaş,” dedi.

Havada tuttuğu uçurtmayı oynata oynata kuyruğun açılmasına yardımcı oluyordu; ben de kuyruğu havada tutarak geri geri yürüyordum.

Giritliler bize bakıyorlardı.

“Şuraya, rüzgârın estiği yöne git,” dedi.

Dediği yere gittim. Ben gittikçe upuzun kuyruk renkli bir yılan gibi önüm sıra kıvrıla kıvrıla geliyordu.

“Tamam! Dur orada! Kaldır şimdi uçurtmayı!”

Arkasındaki çıtalardan tutup kaldırdım. İrfan’ın gerdiği ip, önümde havaya kaldırdığım uçurtmanın göbeğinde garip, gergin sesler çıkarıyordu.

“Bırak deyince bırak!”

İpi iyice germişti.

“Bırak!” diye bağırdı.

Bıraktım. Uçurtma hışımla elimden sıyrılıp havalandı, sonra havada bir tur atıp az ötede küt diye yere çakıldı. İkimiz de koştuk uçurtmamıza.

“Kırıldı mı?” dedim korkuyla.

İrfan uçurtmayı yerden kaldırdı.

“Korkma, bir şey olmadı,” dedi.

Uçurtmanın üstündeki iplerin üçgen bağlanışını gözden geçirdi.

“Terazisi bozulmuş,” dedi.

İpleri aynı üçgen içinde gerdi, sıkıştırdı.

“Oldu. Şimdi tamam,” dedi. “Hadi tut.”

Koşarak sicim yumağına doğru uzaklaştı. Ben yine uçurtmayı arkasından, tam ortasından tutup havaya kaldırdım.

“Bırak!”

Uçurtma büyük bir hışırtıyla yükseldi. Sevinçle İrfan’ın yanına koştum. Uçurtma yükseldikçe ip İrfan’ın avuçlarından sürtünerek kayıyor, sopaya sarılı yumak yerde küçülerek zıplayıp duruyordu. İrfan, avcunun içinden kayan ipi parmaklarıyla sıkıştırıp tutunca uçurtma birden güneşli açık mavinin önünde dikilip yükseliyor, parmaklarını gevşetince, şaşırmış gibi alçalarak uzaklaşıp küçülüyordu.

“Gel sen tut,” dedi İrfan; ipi bana uzattı. “Ama sıkı tut.”

Çok heyecanlıydım. Kâğıttan yapılmış şeytan uçurtmalarım olmuştu ama, böylesine kocaman bir uçurtmayı ilk kez uçuruyordum. Uçurtmanın ipe bu kadar yükleneceğini ummazdım. Gergin ipi işaretparmağımın ortasına oturttum. Uçurtma beni öne doğru çekiyordu.

İrfan, yumağı eline almıştı.

“İpi biraz daha salmamızı ister misin?”

“Salalım,” dedim. “Sonuna kadar salıverelim ipi.”

Parmaklarımı gevşetince ip yakarak avcumun içinden akmaya başladı. Uçurtma, başı dönmüş gibi savrulup dağıldı gökyüzünde. İrfan’ın iki ucundan tuttuğu yumak avuçlarının içinde fır dönerek küçülüyordu.

“Tamam,” dedi İrfan.

Baktım: elindeki sopa boşalmıştı. Uçurtmamız gökyüzünde, tepede tek renkli küçücük bir çiçeğe dönüşmüştü.

Yere oturduk. Yanımdaki otların arasında mavi bir çiçek gördüm. Kopardım.

“Bakar mısın,” dedim “bu bile bizim uçurtmamızdan büyük.”

Güldü İrfan.

Çok mutluydum. İrfan da mutluydu sanıyorum.

“Uçurtmayı evine götür,” dedim. “Senin uçurtman bu.”

“Benim değil, bizim uçurtmamız,” dedi.

“Sen götür giderken,” dedim. “Bir uçurtma daha yaparız.”

Sesini çıkarmadı.

Çok az konuşurdu İrfan.

Birden Giritli çocukların bize oldukça yaklaşmış olduklarını fark ettik. İrfan fırladı kalktı ayağa.

“Sen ipi toplamaya başla!” dedi.

Ben ipi çekiyor, yere bırakıyordum, o da elindeki çubuğu çapraz çevirerek hızla sarıyordu.

“Uçurtma savaşı mı?” dedim heyecanla. Korkmuştum.

“Uçurtması uzakta olan savaşı kaybeder,” dedi.

Hızla toplamaya başladım sicimi. İp, ayaklarımın arasına yığılıyordu.

“O kadar hızlı toplama, sakin ol,” dedi İrfan. “İpi sarmam gerek. Yetişemiyorum.”

Uçurtmamız tam tepemize gelmişti. Kuyruğunun hışırtısı duyuluyordu.

Kırmızı uçurtma bize oldukça yaklaşmıştı.

“Yeter. Ver bana şimdi.”

İpi ona bıraktım. Giritlilerin sokulmasını bekliyordu. Yaklaştılar. Uçurtmalar havada birbirine değecek gibiydiler. Bizimki, onlarınkinin yanında gerçekten çok güzeldi.

İlk saldırıyı onlar yaptı. Birden uçurtmalarını uçurtmamızın yanına yaklaştırıp ipimize kuyruk dokundurması yaptılar. O anda İrfan ustaca ipe asılıp uçurtmamızı tepeye çıkarıverdi.

“Onların önünde olmalıyız,” dedi. Elindeki yumağı yere attı. “Sen yerde biriken ipi sarmaya çalış.”

Yumağı aldım. Ama onun kadar güzel saramıyordum.

Kırmızı uçurtma birden önümüze geçti, kuyruğu bizim ipe takılır gibi oldu, baş aşağı döndü. Giritli çocuklar asıldılar iplerine. İrfan, avcundaki ipi gevşetti. Uçurtmamız sendeleyip geriledi, düşecek gibi oldu. Kırmızı uçurtmanın kuyruğundan kurtulmuştuk. Düşman uçurtması tepe üstü hızla düşmeye başladı. Yere yaklaşınca toparlandı, bir yarım daire çizerek yeniden yükseldi.

İrfan, asıldı ipe. Kulaç kulaç çekmeye başladı.

Ben biriken ipleri sarmaya çalışıyordum.

“Bırak sarmayı. Yere bırak yumağı,” dedi.

Uçurtmamızı hızla kırmızı uçurtmaya yaklaştırdı, birden asıldı ipe; bizimkinin kuyruğu Giritlilerin ipine takılmış, bu kez bizim uçurtmamız tepetaklak olmuştu havada. Asıldı ipe İrfan, uçurtmamızın kuyruğu kırmızı uçurtmanın ipi boyunca kaydı, kaydı; işte o sırada birden iplerinin koptuğunu gördüm. İrfan’ın kuyruğa bağladığı jiletlerden biri görevini yapmıştı. Kırmızı uçurtma, dağılmış, döne döne uzaklaşıp gidiyordu havada.

İpi toparladı İrfan. Uçurtmamız havada bir yay çizerek yeniden hışırtıyla yükseldi. Biz kazanmıştık. Bağırarak ellerimi çırptım.

“Şimdi kırmızı uçurtma bizim mi oldu?” dedim sevinçle.

“Boşver. Onlara kalsın,” dedi İrfan.

Giritliler havada savrularak uzaklaşan uçurtmalarının gittiği yönde koşmaya başladılar. Üçü de sanki rüzgâra kapılmış birer uçurtmaydılar.

“Kazandık. Şimdi uçurtmamıza selâm verdirmeliyiz,” dedi.

Kollarını açarak ipi beş altı kulaç kadar çekti, sonra da topladığı ipleri birden bıraktı. Uçurtma neye uğradığını anlamadan havada dağıldı gitti; ipin gerilimini bulunca birden havada öne eğilip selâm verdi, sonra da hışırtıyla yükseldi.

“Artık rahatça uçurabiliriz uçurtmamızı,” dedi İrfan.

İpi bana bıraktı. Elimde tuttuğum gergin ipi yavaş yavaş bırakarak zafer kazanmış uçurtmamızı büyük bir gururla uçurmaya başladım.

İrfan, yere arka üstü uzanmış, iki elini başının altına koymuş, gökyüzünde gittikçe küçülen uçurtmamıza bakıyordu.

Ertesi gün okula gelmedi İrfan. Meraktan ölmüştüm. Hasta olabilirdi.

Okul çıkışı onu okulun önündeki büyük karabiber ağacının altında beni bekler buldum. Koşarak gittim yanına. Tanımadığım bir yüzdü. Yıpranmış bir İrfan vardı karşımda.

“Seninle konuşmalıyım,” dedi.

“Bize gidelim mi?” dedim.

“Kayalıklara gidelim,” dedi.

Konuşmadan yürüdük. Gözleri şişmişti.

“Hasta mısın?” dedim.

“Yok, hasta değilim,” dedi.

Kayalıklara gelince durduk. Deniz, açık mavi Akdeniz, beyaz köpükleriyle karşımızdaydı. Güneş, karşı tepelerin biraz üstündeydi. Tepeler, açık mavinin önünde gittikçe morlaşacaktı.

“Şu uçtaki kayaya gidip oturalım, sana anlatacaklarım var,” dedi.

İrfan’ın uçtaki kayalığa gitmek istemesi hoşuma gitmedi. Yüksekten bakmak her zaman korku vermiştir bana.

“Korkuyor musun?” dedi.

“Yok, hayır,” dedim, ama korkuyordum.

Çekinerek arkasından yürüdüm. Anladı, elimden tuttu, kayadan kayaya atlamama yardım etti. Uçtaki son kayaya gittik. Ben hemen çöküp oturdum. Aşağılara bakmak bile istemedim. Dalgalar alttaki kayalara vurup duruyordu. Sesi bile ürkütücüydü. Biraz ötemiz uçurumdu. İlerideki kayaların arasından akan kalın su, çağlayana dönüşüp altımızdaki denizi sonu gelmez bir foşurtuyla dövüyordu. İrfan, uca kadar sokulup aşağılara baktı. Ödüm koptu. O, aşağılara bakarken, oturduğum yerde benim bacaklarım uyuşmuştu.

“İrfan! Dikkat et!” diye bağırmışım.

Döndü, yanıma geldi. Oturdu. Bir süre hiç konuşmadan denizin gürültüsünü dinledik.

“Neyin var senin?” dedim.

Başı iki elinin arasındaydı. Ağladığını, sessizce ağladığını ellerini açınca, yüzünü görünce anladım.

“Dün gece çok kötü şeyler oldu,” dedi.

Korkuyla, dün gece olan kötü şeyleri anlatmasını bekledim.

“Senin ne iyi bir annen var,” dedi.

“Annem iyidir,” dedim.

“Biliyor musun, ben annemi hiç tanımadım.”

Hiç söz etmemişti annesinden.

“Ama babamdan, o polis bozuntusu aşağılık şişkodan nefret ediyorum.”

Ben de hiç hoşlanmamıştım babasından.

“Annen öldü mü?” dedim.

“Ölüp ölmediğini bilmiyorum. Ben bir yaşındayken babamı bırakıp kaçmış. Yalnızca babamı değil, ablamla beni de. O heriften kim olsa kaçar. Gebertmeliyim onu.”

“Kimi?”

“Babamı.”

“Saçmalama,” dedim.

Başını iki yana salladığını gördüm.

“Peki, daha sonra anneni hiç görmedin mi?”

“Boşver. Benim annem yok. Geç onu.”

Çok acı çektiğini görüyordum. Ağlamıyordu, ama gözleri hep ıslanıyordu. Sağ yanağındaki şark çıbanının izi gittikçe kızarıyordu. Kupkuru yüzünün çizgileri daha da derinleşmişti. Tepesindeki bıçak yarasına benzer upuzun beyaz yarık bile koyulaşmıştı.

Karşı dağlar, beklediğim gibi, morlaşıyordu. Güneş, dağların ardına iniyordu. Deniz, dümdüz olmuştu; aşağıdaki kayalıklara daha yavaş, daha yumuşak vuruyordu şimdi. İlerideki çağlayanın tekdüze gürültüsü daha da artmıştı. Tepemizde beyaz martılar döneniyordu.

İrfan, ayaktaydı. Birden bana döndü.

“Bak, sana bir şey anlatacağım,” dedi. “Artık bu işin altından tek başıma kalkamayacağım. Gücüm tükendi. Sana anlatmalıyım. Ama, kimseye söylemeyeceğine söz vermelisin.”

Şaşırmıştım.

“Söz veriyor musun? Kimseye söylemeyeceğine söz veriyor musun?”

“Benim senden başka arkadaşım yok ki İrfan.”

“Ama bak, annene bile söylemeyeceksin. Babana da. Kimseye.”

“Kimseye söylemeyeceğim İrfan. Söz.”

“Yemin et.”

Yemin ettim.

Geldi oturdu yanıma. Derin bir iç çekti. Soluk soluğaydı.

Sonra anlattı. Korkunç şeylerdi anlattıkları.

Ayaktaydı İrfan.

“Artık o herifin eski çizmelerine de gerek kalmayacak!” diye bağırdı.

Kocaman eski çizmeleri ayağından çekip çıkardı, kayalığın ucuna gitti, bir bir denize fırlattı.

Korkuyla sinmiştim olduğum yere.

“İrfan,” dedim.

Hiç sesini çıkarmadı.

“İrfan, hadi gel bize gidelim.”

Onu bırakmak istemiyordum.

“Hadi İrfan.”

Başı yine ellerinin arasındaydı.

Artık çağlayanın gürültüsünü de duymak istemiyordum, karşıki dağların iyice moraran görüntüsünü de görmek istemiyordum.

“İrfan, eve dönmeliyim. Geç oldu. Merak ederler,” dedim. “Hadi, gidiyoruz. Bak, istersen, yarın kocaman bir uçurtma daha yaparız. İki uçurtmamız olur. Birini sen uçurursun, birini ben uçururum. Hadi.”

“Sen git,” dedi.

“Ya sen?”

“Ben biraz daha oturacağım burada.”

“Olmaz!” dedim. “Seni yalnız başına bırakamam burada.”

Onu yalnız bırakmamalıydım.

“İrfan, ne olur gel. Bizde kalırsın bu gece.”

Kayalığın ucuna kadar gitti, döndü.

“Kalk hadi,” dedi.

Şaşırmıştım. Sevinerek kalktım. Kayadan kayaya atlarken yine elimden tutup yardım etti bana. Bize gideceğimize seviniyordum. Hiç konuşmadan yürüyorduk. Yolun başında durdu, sarıldı, öptü beni.

“İyi geceler, civciv,” dedi. “Verdiğin sözü unutma.”

“Gelmiyor musun?” diyemedim.

Hızla ayrıldı yanımdan. Çıplak ayaklarıyla alacakaranlıkta uzaklaştı gitti.

Ertesi gün yine okula gelmedi İrfan.

Haberi akşamüstü öğrendik. Kayalıkların dibinde ölüsünü bulmuşlar.

Sanırım, bir uçurtma gibi, önce hışırtıyla yükselmiş gökyüzüne, sonra dönüp, dalgaların vurduğu, aşağıdaki ıslak kara kayalıklara çakılıp kalmış.

İrfan’ın o yüksek kayalıklardan aşağı kendini neden attığını çok iyi biliyorum. Ama anlatamam. Söz verdim İrfan’a; kimseye