© 2001, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 2001 8. basım: Nisan 2013 E-kitap 1. sürüm Ağustos 2014, İstanbul Nisan 2013 tarihli 8. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Faruk Duman

Kapak tasarımı: Act creative Kapak resmi: Özgün Yılancıoğlu

ISBN 9789750722776

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com Sertifika No: 10758

ERDAL ÖZ

CAM
KIRIKLARI

ÖYKÜ

2001 SEDAT SİMAVİ EDEBİYAT ÖDÜLÜ

Erdal Öz’ün Can Yayınları’ndaki diğer kitapları:

Yaralısın, 1983

Kanayan, 1985

Gülünün Solduğu Akşam, 1986

Havada Kar Sesi Var, 1987

Odalarda, 1995

Sular Ne Güzelse, 1997

Bir Gün Yine Allı Turnam, 1998

Defterimde Kuş Sesleri, 2003

Yorgunlar, 2009

ERDAL ÖZ, 26 Mart 1935’te Sivas, Yıldızeli’nde doğdu. Tokat Lisesi’ni bitirdikten sonra İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde başladığı yükseköğrenimini Ankara Hukuk Fakültesi’nde tamamladı. İstanbul’da üniversite çevresindeki arkadaşlarıyla birlikte a dergisi’ni çıkardı. İlk öykü kitabı Yorgunlar, 1960’ta a dergisi yayınları arasında çıktı. İlk romanı Odalarda, aynı yıl Varlık Yayınları’nca yayımlandı. 12 Mart Askerî Darbesi’yle başlayan karanlık dönemde siyasal görüşlerinden dolayı üç kez tutuklandı, hapis yattı, ama yargılanma sonucunda aklandı. 12 Mart döneminin baskılarını ve bu baskılara karşı direnişi işlediği Yaralısın adlı romanıyla 1975 Orhan Kemal Roman Armağanı’na değer görüldü. 1975-1981 yılları arasında Cem Yayınevi’nin Arkadaş Kitaplar adlı çocuk edebiyatı dizisini yönettikten sonra 1981’de Can Yayınları’nı kurdu. Sular Ne Güzelse adlı kitabıyla 1998 Sait Faik Hikâye Armağanı’nı, Cam Kırıkları adlı yapıtıyla 2001 Sedat Simavi Edebiyat Ödülü’nü aldı. Kanayan (1973) adlı öykü kitabında, Deniz Gezmiş Anlatıyor (1976) ve Gülünün Solduğu Akşam (1986) adlı anı-romanlarında, Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idam kararı öncesindeki yaşantılarını ve kendi izlenimlerini dile getirdi. Gülünün Solduğu Akşam’a girmeyen notlar ve izlenimlerini 2003’ te Defterimde Kuş Sesleri’nde topladı. SSCB gezisinin izlenimlerini içeren Allı Turnam (1976), 1998’de Bir Gün Yine Allı Turnam adıyla yeniden yayımlandı. Havada Kar Sesi Var adlı öykü kitabı 1987’de basıldı. Dedem Korkut Öyküleri (1979), Alçacıktan Kar Yağar (1982), Babam Resim Yaptı (2003) adlı üç çocuk kitabı yayımlandı. Erdal Öz’ü 6 Mayıs 2006 günü yitirdik.

CAM KIRIKLARI

Yeşil ceketlisi anlatıyor, mavi gömleklisi dinliyor. Dinliyor mu, belli değil. Ben masanın bir ucundayım. Masanın öbür ucunda iki kişi daha. Uzunca bir masa. Benim karşım boş. Dumandan gözlerim yanıyor.

Yeşil ceketlisi durmadan anlatıyor. Hem içiyor, hem anlatıyor. Kulağıma yapışıp kalan saçma sapan şeyler: bir gecede bilmem şu kadar para harcadığı; “Küçük Bilmemne Kulüp”te aşka gelip nara attığı, silah çektiği, sonra da kapı dışarı edildiği; beş parasızlıktan parkta gecelediği, –böyle şeyler işte– sonra emekli bir albayın paltosunu bozdurup kendine ceket yaptırdığı...

Sonra bardağını alıp geliyor, karşıma oturuyor. Başlıyor anlatmaya:

“Bakın bu anlatacağım olay çok ilginçtir.”

“Bana mı söylüyorsunuz?”

“Dinle,” diyor. “Savcıydım o zamanlar.”

“Siz mi?” diyorum.

“Dinle,” diyor. “Genç, yakışıklı bir savcıydım, bilmem anlatabildim mi. Bir tiyatro topluluğu gelmişti kasabaya.”

Kasabaya bir tiyatro topluluğu gelmiş. Savcıymış bizimki. Tiyatrodaki kızlardan ikisi çok güzelmiş.

“Taze badem gibiydiler,” diyor.

Geğiriyor. Uzanıp rakısından bir yudum alıyor, elinin tersiyle ağzını siliyor. Tiyatroculara haber salmış: “İşiniz bitince hepinizi Şehir Kulübü’nde bekliyorum. Hepiniz davetlimsiniz,” diye.

“Savcıydım; bilmem anlatabildim mi,” diyor.

Bir sigara yakıyor.

“Şehir Kulübü’nde masaları donattım, nasıl ama, görmeliydiniz. Bütün adliyeciler oradayız. Sonra kasabanın ileri gelenleri: emniyet müdürü, cezaevi müdürü, kaymakam, jandarma komutanı, mal müdürü. Kasabanın eşrafı da orada. Herkes canım. İçiyoruz...”

Gece yarısı, saat bire doğru gelmiş tiyatrocular.

“Geldiler. Aaa, bir baktım, yanlarında iki kaknem karı.”

Bakmış. “Baktık” demiyor, “baktım” diyor.

“Al birini vur öbürüne. Kemirilmiş iki pirzola kemiği.”

“Hani kızlar ulan?” demiş, üstüne yürümüş “keltoş” toparlak tiyatrocunun. “Bir elim de havada,” diyor. “İndireceğim Osmanlı tokadını herifin suratına; bilmem anlatabildim mi.”

“Hastalandılar Savcı Bey,” demiş keltoş toparlak tiyatrocu.

“‘Ulan, orospu çocuğu!’ dedim yürüdüm üzerine, geri kaçtı,” diyor.

Bunu derken gözlerimin içine bakıyor. Sanki bana sövüyor gibi canlandırıyor anlattığı sahneyi. Çevreme çekinerek göz atıyorum, bana sövdüğünü sanmasınlar diye ister istemez gülümsüyorum. Gözlerini gözlerime dikmiş, bir eli havada. Az sonra Osmanlı tokadını suratımda patlatacak sanki. Çevredekilere aldırmamaya, biraz da duyurmaya çalışarak, yüksek sesle, “Hak etmiş ama,” diyorum. “Vursaydınız suratının ortasına.”

Oysa bana ne.

“Vurmadım,” diyor. “Vuramadım.”

Gözlerimi gözlerinden kurtaramıyorum. Bir de ağır ki gözleri.

“Öyle olsun,” demiş.

Rakısına uzanırken gözlerini çekiyor üzerimden. Eğilip bakıyorum masanın öbür ucuna, mavi gömleklinin gözleri üzerimizde. Gülümsüyor. Bardağını kaldırıyor. Bardağımda kalan rakıyı başıma dikiyorum. Cacıktan bir kaşık alıyorum. Yüzüne bakmamak için bir kaşık, bir kaşık daha.

Savcı bozuntusu anlatıyor:

“Masadaki arkadaşlara rezil oldum,” diyor.

Saat ikiye doğru hesabı ödeyip çıkmış.

“İki adamım da dışarıda, köşe başında beni bekliyorlar; bilmem anlatabildim mi?” Kollarını açıyor, “İrikıyım ikisi de,” diyor. “İkisi de Siirtli. ‘Gidin temizleyin şunları’ desem, ikisi de o anda...”

Bana bakmadığını sezdiğim anda başımı kaldırıyorum. Gözlerini ovalıyor.

“Gidin ulan şu iki tiyatrocu kızı alıp getirin otelden,” demiş.

“Çeyrek saat geçti, geçmedi,” diyor, –elimde olmadan bakıyorum, gözlerinde müthiş bir güven duygusu– “iki kızı da battaniyelere sarıp getirmişler.”

Gülüyor. Keyifle gülüyoruz.

“Ama nasıl?”

Elimde olmadan, “Nasıl?” diyorum.

Yine gözleri gözlerimde, bana anlatıyor:

“İkisi de incecik gecelikleriyle. İkisinde de kısacık iki pembe kombinezon. ‘Kombinezon’ derler o dantelli incecik zımbırtıya, değil mi?”

Masada birkaç ağızdan “evet” çıkıyor. Belli ki bütün masa bizimkini dinliyor.

“Uykudan uyandırmışlar kızları, battaniyelere sarıp atmışlar omuzlarına, getirdiler,” diyor.

Bir sessizlik oluyor. Bardağına rakı koyuyorum. Kendi bardağıma da. Sessizlik uzuyor. Neden sonra, öteden biri, “Eee?” diyor.

“Esmerini Kaymakam Bey’e gönderdim. Sarışını ben aldım. Adı Günay mıydı, Sunay mıydı neydi. Sabaha kadar... Hem içtik, hem...”

Elini, yumruk yaptığı öbür elinin dibine vuruyor.

“Ben öyle karı görmedim. Bir de civelek....”

Hıyar gibiymiş memeleri.

“Dipdiri uzun uzun şeylerdi. Taze hıyar gibi, anlatabildim mi?” diyor.

Belli ki atıyor. Atsa ne olur, atmasa ne olur. Bakınıyorum; boş bir masa olsa kalkacağım. Her yer tıklım tıklım. Garsondan kavun istiyorum. Sigara yakıyorum. Önümdeki rakı bardağı terlemiş. İskemlemi geriye itip arkalığına dayanıyorum.

Köşedeki masanın üstündeki radyodan gelen müziği tanıyorum birden. Charlie Chaplin’in Sahne Işıkları filminde kullandığı müzik. Kendi bestesi. Birden bir boşlukta gerilere çekiliyorum.

“Sahne Işıkları’nı gördün mü?” diyor. Bu soruyu sorduğuna çok seviniyorum. Öyle tatlı ki sesi. “Gördüm,” diyorum. “Nasıldı ama?” diyor sevgilim. “Sen o yürüyemeyen kızdan çok daha güzelsin,” diyorum. Gülüyor. “Nasıldı ama kızın yürüyüşü?” diyor, pembemsi sesiyle. “I am walking! I am walking!” Gözlerinin içine bakıyorum. İki koyu kahverengi gözün bebeğinde görüntümü görmek sevindiriyor beni. Geceyi onunla geçirecek olmanın gerilimi içinde uzanıp öpmek istiyorum dudaklarını, geri atıyor kendini. Küçücük ellerini avuçlarımın içine alıp sıkıyorum. Yumuşak, kaygan, kemiksiz gibiler. Gece yurda dönmeyecek. İzin almış. Odamda şarap içeceğiz. Şiirler okuyacağız...

“Tabii canım, dururlar mı? Keltoşla arkadaşları doğruca karakola gitmişler.”

Emniyet müdürü oyalamış onları.

“Ulan Cumhuriyet’in savcısına bu numara yapılır mı?” diyor. “Kızlar şikâyetçi olmadılar. ‘Savcı Bey de, Kaymakam Bey de çok kibardılar. Ağırladılar bizleri. İçkiler içip şarkılar söyledik birlikte. Hepsi bu,’ dediler. Kasabadan ayrılırken çiçeklerle uğurlattım onları.”

Yeniden dolduruyorlar bardağımı. Beyaz buğulu bardak gidip gidip gelmeye başlıyor önümde. Elimi uzatsam tutamayacakmışım gibi. Durmadan terliyor bardak. Bardağın hemen ötesinde mavi çizgili masa örtüsünün son üç mavi çizgisi... Son çizginin üzerinde sevgilimin çıplak ayağı.

Eli kadar güzeldir ayakları sevgilimin. Az öpüp okşamadım onları. Ayağından çekip çıkardığı ayakkabısını havada sallayıp içindeki kumları döküyor. Dönüp denize bakıyor. “Deniz ne güzel.” O söyleyince deniz daha da güzel. İçimden geçenleri ona söyleyemiyorum. Gülüyor. Anlıyor. “Çok tatlısın,” diyorum. Ayağını önümüze sokulup kumlara yayılan denize uzatıyor. Tam ayağının ucundan geri çekiliyor deniz, hışırtıyla...

“... Her akşam o ıslık sesi. Hep o saatte. Uyuyamıyorum. Yavaşça kalkıp birden açıveriyorum pencereyi. Kimsecikler yok, ay aydınlığında görünür hiçbir kıpırtı yok.”

Mavi gömleklisi anlatıyor bu kez masanın öbür ucundan.

“Vay anasını!” diyor karşısındaki.

“Dinle,” diyor, mavi gömleklisi.

Garson getirdiği bir dilim kavunu masanın ortasına bırakıyor. Uzanıp kavunu önüme çekiyorum.

Laleli’ye inen yokuştayız. Aksaray’dan sağa dönüp yukarı çıkıyoruz. Çevremiz çiçeklerle dolu, geyiklerle. Çiçekler olanca sessizlikleriyle bir bir açılıveriyorlar. Geyikler papatyaları ezmemeye çalışarak, uzun atlayışlarla, müthiş bir hızla, su gibi akıp gidiyorlar önümüzden, yanımızdan. Elini avucumda döndürüyor. O büyük su kemerinin altından geçiyoruz. “Bu kemerin adını biliyor musun?” diyor. “Bilmiyorum,” diyorum gözlerine bakarak. “Bozdoğan Kemeri,” diyor. “Bozdoğan Kemeri,” diye yineliyorum. “Dün de geçmiştik buradan,” diyor. “Hiç farkında değilim,” diyorum. Dönüp saçlarımı okşuyor. Kaldırımın kıyısına çekiyorum onu. Yüzünü iki avucumun içine alıyorum. Dudaklarını uzatıyor. Üstdudağını dişlerimin arasına alıp hafifçe ısırıyorum. “Bize gidelim mi?” diye fısıldıyorum. “Saat kaç?” diyor. Bakıp söylüyorum. “Allah kahretsin! Yurda dönmeliyim. Geç kaldım,” diyor. Dönüyoruz. Bu kez hızlı yürüyoruz. “Bu yaz İzmir’e gelecek misin?” diyor. “Gelmemek olmaz,” diyorum. Gidemeyeceğimi biliyorum oysa. “Ne zaman gelirsin?” diyor. “Fuar zamanı,” diyorum. İçime birden bir avuç cam kırığı atılıyor, binlerce cam kırığı. İçim kıpkırmızı kan. “Seninle Kadifekale’ye çıkarız,” diyor. “Çıkarız sevgilim,” diyorum. Bir geyik alıp onu Kadifekale’ye çıkarıyor. Ben arkalarda kalıyorum. “Kadifekale’den bütün İzmir’i seyrederiz,” diyor. “İmbat mı eser İzmir’de?” diyorum. “Nereden biliyorsun imbatı?” diyor. “İzmir’de daha önce hiç bulundun mu?” “Hayır,” diyorum. “Duydum.” İmbat esiyor. İzmir soluk alıyor. Akşamüstü. Kadifekale’deyiz. Eli yine elimde. Avucumun içinde küçücük yumruğunu döndürüp duruyor. Bacaklarımız birbirine yapışık. Bir alacakaranlık duvarın üzerindeyiz. Karşıyaka ışıklar içinde. Benim içimdeyse cam kırıkları. İzmir’e gidemeyecek olmanın anlatılmaz sıkıntısı. Eli sıcacık. Dudaklarını ağzımda hafifçe çiğneyip dilimi ağzında dolaştırırken, tam göğsünü avucumda sıkarken...

“... İçsene!”

Bir zamanlar savcı olan, çok konuşan yeşil ceketlinin yarı kapanık gözlerini gözlerimde buluyorum.

“Hadi bakalım,” diyor, bardağını bardağıma vuruyor.

Yarımlanmış bardağımı ağzıma götürüyorum, ama içmiyorum.

“Ya, böyle işte,” diyor. “Sonunda beş parasız evlendim o kızla.”

Hangi kızla? Bana bakarak söylüyor. Anlattıklarını kaçırmışım. Anlamış gibi başımı sallıyorum.

Mavi gömleklisi atılıyor öteden:

“Olsun,” diyor, “yaşamışsın ya, sen ona bak.”

Eğilip bana soruyor mavi gömlekli:

“Sen ne dersin bu işe? Haksız mıyım?”

Eğilip bakıyorum: Mavi gömlekli bir uzaklaşıp bir yakınlaşıyor. Niye bana soruyor bunu? Bana ne?

“Yoo, haklısın,” diyorum. “Haklısın.”

“Gördün mü, arkadaş da hak verdi,” diyor mavi gömlekli.

“Olsun,” diyorum karşımdakine, –bu kez gözleri üzerimde mi, değil mi, fark edemiyorum– “yaşamışsın ya, sen ona bak.”

“Orası öyle,” diyor karşımdaki.

Orası öyleymiş.

Sıkıldım. Kalkmak istiyorum. İskemleye yapışmış gibiyim. Biri yardım etse. Şu adamlar sussalar. Şu ışıklar sönse. Şu kendimi sokakta bulsam. Gecenin içinde yürüsem. Eskiden olduğu gibi. Doğruca Bozdoğan Kemeri’nin oralara... Elimde yarım bir sigara. Dudağımda soluk ama benim olan bir ıslık; belki Sahne Işıkları’nın o tatlı ezgisini fısıldayarak, kemerin altından yürüyüp geçeceğim.

“Ne o, kalkıyor musun?” diyor bir ses.

Başımı sallıyorum.

“Yahu bu saatte nereye?”

Bir elim havada, “Bozdoğan Kemeri’ne,” diyorum.

1962-2001

O ESKİ DENİZDE

“Ben Geliboluluyum.”

Uzun, kırçıl sakalının altında genişçe bir yüz. Ağarmış saçları oldukça seyrelmiş. Saç dipleri parlıyor akşam güneşinin pembe ışıltısında. Elli yaşlarında bir Gelibolulu.

“Ben de okuttum çocuklarımı,” diye övünüyor. “Üçünü de okuttum. Üçü de erkek.”

Üçünün de erkek oluşu belli ki onun için çok önemli.

“İkisi zar zor bitirebildi ilkokulu. Ama küçük iyi okudu. Ortaokulu Gelibolu’da okuttum. Hiç sınıfta kalmadı. Akıllı çocuktu. Sonra dükkân açtım ona. Ben onlara baktım. Şimdi de onlar bana bakıyorlar.”

Kırışık, esnemiş alnına akşam güneşi vuruyor. Biraz eğiliyor, kıstığı gözlerini güneşten kaçırıyor. Eskimiş ama sağlam bir yanı var.

“Büyük oğlum Gelibolu-Lapseki arasında motorla yolcu taşır. Ortanca da Edremit’te, Akçay’da kalafat. Tekneler yapıyor, sandallar yapıyor.”

Belli ki hiçbir yanıt beklemiyor artık, belli ki hiçbir sorusu kalmamış. İçi rahat.

“Bu şimdi oturduğumuz yer var ya, buranın altı denizdi,” diyor.

Şaşkınlıkla yüzüne bakıyorum. Şaşkınlığım hoşuna gidiyor.

“Otuz beş-kırk yıl önce buralar böyle değildi. Buralar hep denizdi. Nah şuralara kadar sokulurdu deniz. Motorlarımızın halatlarını oraya, demir halkalara bağlardık...”

Sonra deniz çekilmiş buradan. Deniz çekilir mi?

“Deniz niye çekilsin. Denizi doldurmuşlardır,” diyorum.

Dinlemiyor gibi başını sallıyor.

Hemen ötemizde sıska bir adam denize giriyor. Otuz-kırk yıl öncenin o eski denizi yokmuş artık; Gelibolulu öyle dedi. Sıska adam yeni bir denize giriyor. Gömleğinin uçlarını, ıslanmasın diye belinde düğümlemiş. Altı çıplak. O denize sokuldukça ben oturduğum yerde üşüyorum.

“Bir Mevlit Ağa vardı Samatya’da.”

Bir Mevlit Ağa’yı yıllar öncesinden, Samatya’dan çekip getiriyor Gelibolulu. Sıkışıp yer açıyoruz. Oturuyor. Upuzun bir adam Mevlit Ağa. Sol kolunun dirseğinden ötesi yok.

Gelibolulu ona şarap ısmarlıyor.

Uzaktan, akşamın ortasından, ışıklar içinde geçen büyük bir yolcu gemisi görüyorum. Kıçında tanımadığım bir bayrak. Bacasından çıkan duman, akşamın alacasından daha koyu, kapkara. Dumanı bir kara bulut gibi gemiyle birlikte gidiyor.

İleride demirlemiş “Günaydın” teknesi, onun ötesindeki tekneler, bir anda oldukları yerde inip inip kalkıyorlar, sağa sola itişiyorlar. Islanmasın diye gömleğinin uçlarını belinde bağlamış sıska adam, tepeden tırnağa ıslanmış, koşarak kıyıya çıkıyor. Gülüyoruz. Önünde küçücük kara bir çük sallanıyor. Gülüyorum.

“Açıktan bir gemi geçmiştir,” diyor Gelibolulu.

Geçen geminin dalgası bu. Gülmemi tutamıyorum; gözümün önünden gitmiyor tepeden tırnağa ıslanmış küçük kara çüklü adam.

“Geminin dumanı geminin gittiği yöne gitmez.”

Ak yakalar, kırçıl önlükler. Ellerim hep suluboya. Resim dersindeyiz. Deniz resmi yapıyoruz. Fırçamı durmadan maviye sürüp kâğıdımı boyuyorum. Deniz, o güne dek görmediğim, bilmediğim deniz, biliyorum ki mavi. En azından resimlerde gördüğüm deniz. Ortasında bir gemi. Bacasından kapkara dumanlar çıkaran. Havada beyaz kuşlar, tepede güneş. Sürdüğüm maviler, resimlerden gördüğüm, söyledikleri mavi. Suluboya kutumdaki mavi. Hep maviye sürüyorum fırçamı. Önümdeki resim kâğıdıyla birlikte üstüm başım da denizleniyor.

Annem bana kâğıttan kayık yapmayı öğretmişti. Kâğıdı katlar, katlar, iki ucundan tutup iki yana şöyle bir çekince, ortaya bir kayık çıkardı. Üçgenlerden oluşmuş bir kayık. Gemi dedikleri de kayığın büyüğü olsa gerekti. Kâğıdın ortasına gemiyi üçgenlerle çiziyorum. Üçgenin iç açıları toplamının yüz seksen derece olduğunu bilerek çiziyorum. Demek ki bir geminin de iç açılarını toplasak yüz seksen derece edecek. Çiziyorum; gemi oluyor. Geminin üstüne, tam ortaya kalınca bir boru oturtuyorum. Bu da gemimin bacası. Gemim sarı olacak. Gemimi sarıya boyuyorum. Sarılar, çizgilerin dışına taşıyor, beyazlara, mavilere karışıyor. Sonra suluboya kutumda kara boyaya sürüyorum fırçamı. O yuvarlak kara boyada ne kadar gemi dumanı varsa hepsini alıp gemimin bacasının biraz üzerine koyuyorum. O sarışın öğretmen, gelip başıma dikiliyor. Gülüyor. Ellerini görüyorum sıramın üzerinde. Şişko beyaz eller. Tırnakları koyu kırmızı. Yüzüne bakamıyorum.

“Bu gemi, değil mi?” diyor.

Başımı sallıyorum.

“Peki ama geminin dumanı neden bu yana gidiyor?”

Susuyorum. Ne bileyim ben?

“Geminin dumanı geminin gittiği yöne gitmez, bilmez misin?”

Bilmiyorum. Nerden bileyim? Hem, dumanı geminin gittiği yönde gitse ne olur ki?

“Yavrucuğum, gemi gider, dumanı arkada kalır,” diyor öğretmen.

Gülüyor.

Kızardığımı biliyorum. Fırçamın ucundaki karaları sürüp duruyorum resmin her yerine.

Uzaklaşan yolcu gemisine bakıyorum. Gittikçe küçülüyor. Dumanı hâlâ tepesinde, gemiyle aynı yöne gidiyor.

“Mevlit Ağa’ya hep kömür getirirdim,” diyor Gelibolulu.

Mevlit Ağa, upuzun gövdesini şarapla doldurmaya çalışıyor.

“Söyle Mevlit Ağam, getirdiğim kömürden hiç taş çıkar mıydı? Çıkmazdı. Niye çıksın ki?”

Gülüyor.

“Yok. Bir keresinde getirdiğim kömürden taş çıkmıştı da, hatırlamıyor musun Mevlit Ağa?..” –Mevlit Ağa söylediğimiz sade kahvesini yudumluyor. Hatırlamıyormuş gibi davranıyor, ama belli ki hatırlıyor– “Kömürü aldığım madenden bir daha kömür almamıştım. Ondan sonra sana her kömür getirişimde ne derdin bana, unuttun mu Mevlit Ağa?” –“Unutmadım” dercesine başını geri atıyor Mevlit Ağa– “Her kömür getirişimde bana ne derdi bu koca adam, biliyor musun?”

“Ne derdi?” diyorum.

“Kömürün taşlıysa alırım Gelibolulu,” derdi.

Kahkahayı patlatıyoruz.

“Senin kömüründen çıkan taşlarla Samatya’nın kaldırımlarını döşeteceğim, derdi rahmetli.”

Dönüp bakıyorum: Mevlit Ağa yok.

Sigara dumanı, giderek gemi dumanı gibi sarıyor küçük alanı. Kapıyı açık bırakıyorlar. Şimdi dışarı çıksam, beyaz bir dumanın kapıdan temiz havaya bulut gibi akışını görürüm. Dumanlı havayla dışarıdaki temiz hava hızla yer değiştiriyor. Üşür gibi oluyorum.

Gelibolulu durmadan şarap söylüyor. Durmadan içiyor. İçmek ona yakışıyor. Ben ikinci kupamla yetiniyorum.

“Bir de Osman Ağa vardı,” diyor.

Benim dedemin adı da Osman’dı. Bunu ona söylemiyorum. İçimden geçiriyorum.

“Kumkapı’da...” duraksıyor, “Kumkapı’da demişim, Ahırkapı’da bir ardiyesi vardı Osman Ağa’nın. İki ardiyesi vardı. Biri Ahırkapı’da, biri Ayastefanos’ta. Ona da karpuz, odun taşırdım.”

Neler yapmamış, teknesiyle neler taşımamış ki bu adam. Bu yaşına kadar çok çalıştığı belli. Şimdi de keyfini sürüyor. Onu gözümde canlandırmaya çalışıyorum. Eski zaman korsanlarının cirit attığı o açık denizlerde, günlerden birinde, karpuz, odun ve kömür yüklü büyük teknesiyle düşünüyorum onu. O zaman sakalları böyle akçıl değil. Belinde kılıcı, ayaklarında yumuşak gemici çizmeleriyle, yelkenlerin arasında, fıçıları tekmeleyip devirerek, basamaklara çıkıp bir geri bir ileri, korsanlarla şakır şukur kılıcıyla dövüşürken düşünüyorum onu. Teknenin üstü tam bir ana baba günü. Korsanlar doluşmuşlar güverteye. Bizimkilerin hepsi de Gelibolulu. Başlarına sarılı birörnek kırmızı mendilleriyle, bir dans topluluğu gibi, korsanları bir bir şişe geçiriyorlar. Son korsan da denize düşürülünce Gelibolulu güverteye çıkıyor, kırmızılarını bir sarılı halata silip temizliyor, kılıcını kınına sokuyor. Teknesine yeni bir rota veriyor. Durup onları bekleyen açık denizin dalgasız düzlüğünde bütün yelkenlerini fora edip bir martı gibi süzülerek Osman Ağa’nın iskelesine doğru yol alışını canlandırıyorum kafamda.

“Buralarda bir karantina olacaktı,” diyor.

Gözlerimi, açıkta bir nokta gibi kalan yolcu gemisinden koparıp yüzüne çeviriyorum: Yine eskimiş yüzüyle şarabını yudumluyor.

“Buralarda bir yerdeydi,” diyor. “Karantina,” diyor.

Bilmediğimi söylüyorum. Kaşları gözlerini örtüyor. Başını eğiyor, uzun süre öyle kalıyor. Sonra yavaşça kaldırıyor başını.

“Karantinayı bulmak zorundayız,” diyor.

Masaya doğru eğiliyor, başını bana yaklaştırıyor.

“Sokul, bir şey söyleyeceğim,” diyor.

Masanın üzerine eğiliyorum.

“Buralarda bir yerde bir karantina olacaktı,” diyor. “Şu garsonu çağırıp sorsak, bilir mi ki?”

Dönüp garsona bakıyorum. Elimle işaret edip çağırıyorum.

“Buralarda bir karantina olacakmış. Nerede o?” diyorum.

Aptal aptal gülüyor garson.

“Eskiden,” diyor Gelibolulu, “bir karantina vardı buralarda. Sarı taş bir bina.”

“Ne demek karantina ağbi?” diyor garson.

“Git bir de patronuna sor bakalım,” diyorum. “Belki o bilir.”

Pek bir şey anlamadan gidiyor garson.

“Neredeymiş?” diye soran gözleriyle bekliyor Gelibolulu. Şarabına yumuluyor.

“Bu kere giyimlerimizi karantinaya sokmayacaklar mı?” diyor.

“Öyle bir yer kalmamış,” diyorum.

Öfkeleniyor. Şarap istiyor.

“Hiç olur mu öyle şey?” derken boynunu kaşıyor. “Her gelişimizde bizi alırlar, giyimlerimizden soyarlardı. Giyimlerimizi tütsüden geçirirlerdi. Şimdi kim soyacak bizi, giyimlerimizi kim tütsüleyecek?” diyor. “Teknede yirmi kadar adamım haber bekliyor. Öğren bana çocuk. Karantinanın yerini öğren.”

Garson çekinerek sokuluyor yanımıza. Gelibolulu umutlanıyor.

“Sordum patrona ağbi,” diyor garson.

Gelibolulu heyecanla, sabırsızca başını sallayarak olumlu bir yanıt bekliyor.

“O da bilmiyormuş,” diyor garson. “Buralarda öyle bir yer yokmuş.”

“Ben Geliboluluyum,” diyor garsona, görünmez gözlerle.

“Tamam,” diyor garson.

Garsonun gözlerinin içine bakıyorum. Hafife almamalı Gelibolulu dostumu.

“Tamam kardeşim, tamam,” diyorum, sert bir sesle. “Gelirken bir kupa da şarap getir.”

“Buralarda bir Osman Ağa olacaktı,” diyor Gelibolulu, garsona. “Git bul onu, ona sor. O bilir,” diyor.

Garson, yüzünün yarısıyla bana bakarak, “Osman Ağa diye de kimse yok burada,” diyor.

“Ardiyesi vardı bu yakınlarda,” diyor Gelibolulu.

“Öyle biri yok,” diyor garson.

“Bir tane de Ayastefanos’ta vardı ardiyesi,” diyor Gelibolulu.

“Öyle biri yok buralarda amca,” diyor garson.

“Hadi, tamam,” diyorum. “Sen şimdi bir kupa şarap daha getir. Hadi.”

Şaşkın bir yüzle uzaklaşıyor garson.

Bu kez, karantinaya giremeden, teknesindeki karpuzları, odunları, kömürleri boşaltamadan, kaşıntılar içinde, gerisingeri Gelibolu’ya yollanıyor Gelibolulu dostum.

Deniz köpürüyor önümde. Motorun dumanlı, mazot kokulu sesi denizin köpüklerine girip çıkıyor. Belki de son görüşüm bu güzel şehri. Gittikçe uzaklaşan, gittikçe anılarıma yerleşecek olan dağılmış sur duvarlarını, kurşun kubbeleri, dal gibi minareleri görüyorum uzaktan; soluk bir güneş ışığı altında. Bu güzel şehre ilk gelişimde de böyle olmuştu. İlk denizden, denizin ortasından görmüştüm onu. Korkmuştum. O güne kadar gördüğüm kalın, kırmızı, bodur minarelere, alçak damlı camilere benzemeyen, kocaman, kurşun kubbeli, fabrika bacalarını andıran ince uzun minareleriyle, uzayıp giden yarısı yıkık surları, garip damlı kocaman yapıları, kiliseleriyle bir dev gibi geriniyordu karşımda koca şehir. Sonra birden bir gümüşten köprü çıkmıştı karşıma. Zamanla alışmıştım o güzel köprüye. O köprüyü hep ikinci mevki yeşil vagonlu tramvaylarla geçmiştim. Köprünün parmaklıklarına dayanıp balık tutanları gözlemiş, bir gün ben de bir olta edinip ucuna midyeler, deniz kestaneleri takıp balıklar tutmuştum.

Geceleri, alışamadığım bir büyük masmavi sıkıntı içinde oltamın ucunda çırpınan gümüş renkli balıklar sıçrıyor düşlerime şimdi. Oltama takılan balıkların ağızlarını yırtmadan dikkatle çıkarıyorum iğneyi, sanki özür diler gibi yeniden atıyorum onları masmavi sulara.

1960-2001

KARANLIKTA SULARA BATA ÇIKA

Karanlıkta masanın üzerindeki su kabının donuk ışıltısını gördüm yalnızca. Gözlerimi yeniden yumdum.

... Tarlalar, tarlalar... Sarı, kahverengi, kızıl, boz tarlalar... Eğri büğrü telefon direkleri. Yanık yağ kokusu, benzin kokusu, toz kokusu, insan kokusu. Arkamda oturan allı yeşilli köylü kadının kapalı kalmışlık kokusu; kucağında cırlayan ağzı burnu sümüklü, sinekli bebeğin kurumuş çiş kokusu. Otobüsün camının dışında telefon direkleri yine; iki direk arasında uzadıkça aşağılara inen, inen, inen, sonra yükselip yükselip yükselip, yeni bir eğri büğrü direğin tepesindeki beyaz kırık fincanlarla buluşup yeniden alçalan, alçalan, alçalan telefon telleri. Tellere konmuş tepelikli ibibik kuşları. Arkalarda engin bir açık mavi, bulutsuz bir gökyüzü. Su kaynatan motorun kulaklarımda uğuldayan, esneyince başımın içinde gümleyen uğultuları. Otobüsün içinde dolaşan yanık yağ kokusu, birikip eskimiş sigara dumanı. Öksürükler, yüksek sesle konuşmalar, gülüşmeler. Şoförün kel kesik ensesi, sarkık kulak memeleri, kalın boynu, dikiz aynasında kalın siyah bıyığın üzerinde, sık sık bir parmağın girip dolaştığı geniş, karanlık burun delikleri...

Gözlerimi açıp doğruldum yatağımda. Yine karanlıkta bir tek masanın üzerindeki su kabının donuk ışıltısı.

“Mum yok mu?” diye seslendim.

“Kalmamış,” dedi annem.

“Hep kesilir mi bu elektrikler böyle?”

“Bu ara sık sık kesiliyor,” dedi annem, karanlıkta, sedirin köşesinde oturduğu yerden. “Yarın gaz alalım.”

Bir tahtakurdu, kapının bir yerlerini incecik cızırtılarla kemirmeye koyuldu.

“Ben gidip bakkaldan birkaç mum alayım,” dedim.

Kalktım. Karanlıkta pantolonumu bulup giyindim. Çıktım. Apartmanın duvarına dokunarak indim üç katı da. Sokağa çıktım. Yağmur yağıyordu. Az ötedeki Sadık Amca’nın bakkal dükkânı ışıklıydı. Koşarak geçtim yolu, girdim içeri. İki lüks lambası hışır hışır yanıyordu tepede. İçerisi, peynir, yağ ve sucuk kokuyordu.

“Hoş gelmişsin yeğenim,” dedi.

“Hoş bulduk Sadık Amca.”

Ayağında yine o altı kalın tahtadan, üstü kalın ham köseleden yapılmış takunyalar vardı. Yeni yapıldıkları belliydi.

“Sadık Amca, takunyaları yenilemişsin,” dedim.

“Yeniledim yeğenim,” dedi. “Ne var ne yok? Bitti mi askerlik?”

“Bitti be Sadık Amca. Bitti sonunda.”

“Nerdeydin sen? Amasya’da mı?”

“Amasya’yı da nereden çıkardın be Sadık Amca, Ardahan’daydım. Askerliğimin yarısı Oltu’da, yarısı Ardahan’da geçti.”

“Ne işin vardı oralarda be çocuk?”

“Keşif bölüğünde tank subayıydım Sadık Amca.”

“Tank subayı ha! Vay Vay.”

“Öyle, Sadık Amca.”

“Bugün ikindide gelmişsin ha?” dedi.

“Nerden bildin?”

Güldü. Ne de çirkin güler bu güzel adam. Gülünce yüzü dört köşe olur. Gözleri bozarır sanki. Acı çeker gibi olur. Gülmesini hiç istemem.

“O söyledi,” dedi.

Sustum. Bir şey demedim.

“Az önce çıktı. Buradaydı,” dedi.

İçim bir hoş oldu.

“Geldiğini camdan görmüş.”

İyi ki kimse yoktu dükkânda.

“Yarın saat beşte, postanenin önünde bekleyecek seni,” dedi. “Bekletme kızı. Günahtır. Okuldan çıkar çıkmaz postanenin önüne gelecek. Saat tam beşte.”

“Tamam, tamam. Mum almaya geldim Sadık Amca,” dedim. “Dört-beş tane mum versene.”

Tam bunu derken, içeri biri girdi.

Elli yaşlarında, kırçıl, şişko, şık biri. Şapkasını çıkarıp dizine vurdu, sular sıçrattı dört bir yana. Bıyıkları ıslaktı, soğuktu. Gözlerinin içine kadar su içindeydi. Tanıdım onu. Sokağın başındaki büyük apartmanın beşinci katında oturan o sarışın güzel kadının kocası. On dört daireli o koca apartmanın da sahibi.

“Viski var mı?” dedi.

“Yok efendim. Bizde bulunmaz.”

Adam yüzünü buruşturdu.

“Gelirken almayı unuttum. Demek viski bulunmaz sizde. Şarap?”

“Şarap var,” dedi Sadık Amca, eliyle köşedeki rafı gösterdi.

Adam, yaklaşıp rafta duran şarap şişelerine baktı. Beğenmedi.

“Bira?”

“Vardı, ama kalmadı,” dedi Sadık Amca.

Adamın iyice canı sıkılmıştı.

“Şu likörü versene,” dedi.

Sadık Amca, tabureye çıkıp, tepedeki rafta duran, kim bilir nicedir satılmayan likör şişesine uzandı. İnince, sarı bir bezle şişenin tozunu sildi. Ahududu likörüydü.

Adam, cüzdanından büyükçe bir para çekip tezgâhın üzerine attı.

“Bozuğunuz yok muydu beyefendi?”

“Yok,” dedi adam.

“Bozamayacağım efendim.”

“Peki, ne olacak?”

“Efendim, bir şey olmayacak, yarın verirsiniz,” dedi Sadık Amca.

“Teşekkür ederim,” dedi adam. “Yarın sabah gönderirim.”

“Olur beyefendi. İyi geceler efendim,” dedi Sadık Amca.

Adam çıktıktan sonra bana döndü:

“Hep seni sorardı,” dedi.

“Sadık Amca, kapat şu konuyu.”

“Yarın...” diye başladı; ağzında bıraktım sözünü:

“Peki, tamam,” dedim. “Yarın saat beşte bulurum onu. Sen birkaç mum ver bana.”

İçeriye şemsiyesinin sularını akıtarak orta yaşlı hoş bir hanım giriyor. Sadık Amca’nın gözlerinin içi parlıyor. Şakalaşıyorlar. Kenara çekiliyorum. Onları baş başa bırakıyorum.

“Merhaba.”

“Merhaba.”

Su gibi. Dupduru. Biraz kızarık. Utangaç. Gözleri gölgeli. Durmadan yere bakıyor. Çok güzel. Koyu kumral saçlarını örüp iki belik yapmış arkasında. Alnı öyle güzel ki.

“Havalar hep yağmurlu gidiyor,” diyorum.

“Öyle,” diyor.

Konuşacak bir şeyler bulmalıyım.

“Bahar bir gelse.”

“Öyle.”

Ne desem “öyle” diyecek, biliyorum.

“Çok güzelsin.”

“Öyle” diyecekken şaşırıyor, seviniyor. Gözlerimin içine bakıp kızararak gülüyor, bakışlarını yine yere çeviriyor.

“Teşekkür ederim.”

“Kaç yaşındasın?”

“On sekiz,” diyor.

“Çok küçüksün.”

“Öyle.”

“Gel bir yere gidip oturalım.”

Yan yana yürüyoruz. Elinden tutmuyorum. Pastaneye götürsem birileri görür, söz olur.

“Bir yere oturmayalım,” diyorum. “Küçük yer. Söz olur. Baban duyarsa...”

“Öyle,” diyor.

Kaleye çıkıyoruz. Taş duvarın üzerine oturuyoruz. Kasaba, kırmızı damlarıyla önümüzde açılıp gidiyor. Uzakta yaşlı kül rengi dağlar. Güneş çıkıyor ara sıra bulutların arasından. Minik bir kertenkele başını kaldırıp şaşkın şaşkın bakıyor, kıvrıla kıvrıla taşların arasına kayıyor.

Ona öğütler vermeye çalışıyorum. Anlamak istemeden dinliyor. Sık sık “Öyle” diyor. Kıvrık, ıslak dudakları nasıl da güzel. Uzanıp öpmek geliyor içimden. Kendimi tutamayıp tam uzanacakken...

Tezgâha tutunuyorum.

“Nerelerdeydin? Daldın gittin,” diyor Sadık Amca.

“Dört mum versene Sadık Amca,” diyorum. “Annem evde mum bekliyor.”

Dört beyaz mumu alıp çıkıyorum yağmura.

“Yarın saat beşte, postanenin önünde! Unutma!” diye sesleniyor ardımdan.

Karşı kaldırıma geçiyorum.

Annem mum bekler şimdi. O karanlık, eşya kokan, eski kokan, yaşanmamışlık kokan o evde, o akıntılı odada, bir başına. Gelmese miydim? Gelmemek olmazdı. Ama daha gelir gelmez bu kopukluk? Ne kadar kopmuşum, ne kadar uzaklaşmışım buralardan, evimden, annemden, her şeyden. Bir buçuk yıl içinde. Beklediği mum değil, benim, biliyorum.

Tek atlı bir araba yavaşça tıkır mıkır geçti önümden. Atın buharları bir bulut gibiydi dükkânın dışarı vuran ışığında. Arabacı suların içinde yaşamaya alışmış gibiydi, bir balıktı sanki; o yağmurun altında avucunda gizlediği sigarasıyla geçti, atıyla, arabasıyla, önümden.

İğdebeli’ndeyiz. Askerî bir kamyonun direksiyonundayım. Kamyon, benzin bidonlarıyla dolu. Tank benzini götürüyoruz. Kara damlayınca masmavi. Ardımda üç yüklü GMC (Ce-Em-Se) daha. Bir çeşmenin başında, bir kağnının yanında duruyoruz. İnip su içenler, ötelere gidip su dökenler var. Uzayıp giden ağrılı gıcırtıların arasında, çullara sarılı, yüzü ölü donukluğunda sapsarı genç kadın inleyip aralıyor kara gözlerini, bizi görüyor mu belli değil, kapatıyor yeniden. Sanki ölüme giden sıska iki öküzün çektiği kağnının gıcırtılarıyla birlikte önümüzden geçiyorlar, geldiğimiz yöne gidiyorlar. Öküzlerin sarkık, delik deşik derileri, yerden güç kaldırdıkları başları, sinekli, sıvık, kaşıntılı gözleri; güçlükle gıcırdattıkları iki kalın tekerleğin üzerindeki sarılı hastayla birlikte geçip gidiyorlar önümüzden. Yanlarında yürüyen, öküzleri dehleyen genç kara yağız bir delikanlı. Yokluğa tırmanan yokuşu tüketmeye çalışırlarken, yüksek oktanlı mavi tank benziniyle dolu bidonlarla yüklü kamyonlarımızı gazlayıp hırıltılarla yola koyuluyoruz.

Elimde dört mum. Hızla yukarı çıkıp kapıyı tıklattım. Mumları kapının önüne bırakıp duvara tutunarak karanlık basamakları inerken kapı açıldı.

“Mumları kapının eşiğine bıraktım. Ben biraz dolaşacağım. Yemeğe bekleme!” deyip fırladım sokağa.

Dinmez sandığım yağmur diner gibi olmuştu. Karanlık sokakta çamurlara bata çıka yürüdüm. Köprüyü geçtim. Sular belli ki kabarıktı, hırçındı. Kale dibindeki yeni yapılan tek katlı dükkânların içinden sular akıyordu sokağa. Karanlık ürperticiydi. Issızlık güvensizdi. Yoldan sigara ateşleri geçiyordu tek tük; arada bir,