I Thought My Father Was God, Paul Auster © 2001, Paul Auster © 2015, Can Sanat Yayınları Ltd. Şti. Bu eserin Türkçe yayın hakları Akcalı Telif Hakları Ajansı aracılığıyla alınmıştır. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: Ocak 2015, İstanbul E-kitap 1. sürüm Ocak 2015, İstanbul Ocak 2015 tarihli 1. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Yayına hazırlayan: Seçkin Selvi

Düzelti: Ebru Aydın, Aylin Samancı Mizanpaj: Bahar Kuru Yerek

Kapak tasarımı: Utku Lomlu / Lom Tasarım (www.lom.com.tr)

ISBN 978-975-07-2501-2

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com

BABAMIN TANRI
OLDUĞUNU SANDIM RADYO HİKÂYELERİ

Editör Paul Auster

ÖYKÜ

İngilizce aslından çeviren Sinem Yazıcıoğlu

Editörün Notu

Yardımları ve destekleri için aşağıdaki kişilere minnettarım: Daniel Zwerdling, Jacki Lyden, Rebecca Davis, Davar Ardalan, Walter Ray Watson, Kitty Eisele, Marta Haywood ve Hannah Misol (bütün Weekend All Things Considered ekibi), ayrıca Carol Mann, Jennifer Barth ve (önce, en son ve her zaman) Siri Hustvedt.

P.A.

SUNUŞ

Bunu yapmak gibi bir niyetim yoktu. “Ulusal Hikâye Projesi” fikri kazara oluştu; on altı ay önce bir akşam yemeğinde karımın verdiği fikir olmasa bu kitaptaki parçaların çoğu yazılmamış olacaktı. 1999 yılının Mayıs ayında, belki de Haziran’da, Ulusal Radyo’ya en yeni romanım hakkında bir röportaj verdim. Sohbetimizi bitirdiğimizde Weekend All Things Considered programının sunucusu Daniel Zwerdling, programa düzenli olarak katılmak isteyip istemeyeceğimi sormuştu. Soruyu sorduğunda yüzünü göremiyordum bile. Ben New York’ta İkinci Cadde’deki radyo stüdyosundaydım, o ise Washington, D.C.’de; geçen yirmi ya da otuz dakika boyunca birbirimizle mikrofonlar ve kulaklıklar aracılığıyla, fiber optik olarak bilinen sihirli teknolojinin desteğiyle konuşmuştuk. Aklında ne olduğunu sordum, o da emin olmadığını söyledi. Belki ayda bir ya da iki kez yayına katılıp hikâyeler anlatırdım.

Hiç ilgilenmedim. Kendi işim zaten yeterince zordu; beni ısmarlama hikâyeler yazmaya zorlayacak bir iş, ihtiyacım olan en son şeydi. Ancak, ona nezaket gereği eve gidip düşüneceğimi söyledim.

Teklife yeni bir biçim veren kişi, karım Siri oldu. O gece, ona Ulusal Radyo’nun tuhaf teklifinden söz ettiğimde hemen düşüncelerimin yönünü tersine çeviren bir fikir ortaya attı. Otuz saniye içinde hayır yanıtımın yerini evet almıştı. Hikâyeleri kendin yazmak zorunda değilsin, dedi Siri. İnsanları oturtup kendi hikâyelerini yazdır. Onları sana gönderebilirler, sen de radyoda en iyilerini okursun. Yeterli sayıda dinleyici yazarsa bu sıra dışı bir şey haline gelir.

“Ulusal Hikâye Projesi” böyle doğdu. Bu Siri’nin fikriydi, sonra ben onu benimsedim ve onunla birlikte koşmaya başladım.

Eylül ayının sonlarına doğru Zwerdling, Brooklyn’ deki evime Weekend All Things Considered programının yapımcılarından biri olan Rebecca Davis’le birlikte geldi; böylelikle projenin anafikrini başka bir röportaj biçiminde tanıttık. Dinleyicilere hikâyeler aradığımı söyledim. Hikâyeler gerçek olmalıydı; kısa da olmalılardı, ama konu ya da üslup sınırlaması olmayacaktı. Beni en çok ilgilendiren şey, dedim, dünya hakkında beklentilerimize meydan okuyan hikâyeler, hayatlarımızda, ailelerimizin tarihinde, zihinlerimiz ve bedenlerimizde, ruhlarımızda etkin olan gizemli ve bilinemeyecek güçlerin sırrını açığa çıkaran kısa hikâyeler. Başka bir deyişle, kulağa kurmaca gibi gelen gerçek hikâyeler. Büyük olaylar ve küçük olaylardı sözünü ettiğim, feci olaylar ve komik olaylar, kâğıda dökülecek kadar önemli olduğu hissedilen herhangi bir deneyim. Hiç hikâye yazmadıysanız endişelenmeyin, dedim. Herkes bir-iki iyi hikâye bilir; yeterince dinleyici, katılım çağrısına yanıt verirse, eninde sonunda kendimiz ve birbirimiz hakkında şaşırtıcı şeyler öğrenmeye başlayabiliriz. İnsanlar kendi hayatlarını ve deneyimlerini keşfe çıkacaklar; ama aynı zamanda kolektif bir çabanın, kendilerinden daha fazlasının parçası olabileceklerdi. Onların yardımıyla, dedim, bir gerçekler arşivi, bir Amerikan gerçekliği müzesi oluşturmayı umuyorum.

Röportaj ekim ayının ilk cumartesi günü, tam bir yıl önce bugün yayınlandı. O zamandan beri dört binden fazla hikâye aldım. Bu sayı beklediğimden çok daha büyüktü, geçen on iki ay boyunca da gittikçe genişleyen bir kâğıt denizinde çılgınca yüzerek hikâye taslaklarına boğuldum. Bazı hikâyeler elle yazılmıştı; diğerleri daktilo edilmişti; bazılarının da e-posta mesajlarından çıktıları alınmıştı. Her ay en iyilerinden beş ya da altısını seçmeye uğraşıp Weekend All Things Considered programında yayınlanmak üzere yirmi dakikalık bölümler haline getiriyordum. Bu en tatmin edici çalışmam, üstlendiğim en ilham verici görevlerden biri olmuştu. Ama zor anları da vardı. Birçok kez bu hikâyelere tamamen gömüldüğümde, bir oturuşta altmış ya da yetmiş hikâye okudum; her seferinde sandalyeden un ufak olmuş, enerjim tamamıyla tükenmiş bir halde kalktım. Başa çıkılacak birçok duygu, oturma odasına yerleşen birçok yabancı, birçok farklı yönden bana gelen birçok ses. O akşamlarda, iki ya da üç saat içerisinde, Amerika’nın nüfusunun tamamının evime girdiğini hissettim. Duyduğum, Amerika’nın şarkı söyleyişi değildi. Amerika’nın hikâyeler anlatışını duydum.

Evet, bazı meczuplar tarafından birkaç taşlama ve eleştiri yazısı gönderilmişti, ama beklediğimden çok daha az sayıda. Kennedy suikastıyla ilgili sarsıcı açıklamalara maruz kaldım, güncel olayları İncil’den ayetlere bağlayan karmaşık yorumlarla karşılaştım ve altı şirket ve devlet kuruluşunun aleyhindeki davalarla ilgili gizli bilgileri öğrendim. Bazı kişiler beni sinirlendirecek ve midemi kaldıracak kadar sınırı aştı. Daha geçen hafta, “Kerberos” imzasını kullanan ve adresini “Yeraltı 66666” olarak gösteren bir adamdan bir hikâye teslim aldım. Adam hikâyede Vietnam’da deniz piyadesi olduğu günlerden söz ediyor ve bölüğündeki adamlarla birlikte çalıntı bir Vietnamlı bebeği kamp ateşi etrafında nasıl pişirip yediklerini anlatarak bitiriyordu. Yapmış olduklarından gurur duyuyormuş gibi yazmıştı. Kim bilir, belki hikâye gerçekti. Ama bu, hikâyeyi radyoda sunmaya meraklı olduğum anlamına gelmiyor.

Diğer taraftan, huzursuz kişilerin yazdığı parçalardan bazıları, ürkütücü ve dikkat çekici bölümler içeriyordu. Geçen sonbahar, proje yolunda giderken bunlardan biri, başka bir Vietnam askerinden, orta Batı bölgesinde bir cezaevinde, cinayet suçundan aldığı müebbet hapis cezasını çeken bir adamdan geldi. Adam, elyazısıyla suçunu nasıl işlediğini dağınık bir biçimde anlattığı bir yazılı ifade göndermiş ve belgenin son cümlesini şöyle bitirmişti: “Hiçbir zaman kusursuz olmadım, ama ben gerçeğim.” Bir anlamda, o ifade “Ulusal Hikâye Projesi”nin anafikri, kitabı oluşturan ilke olarak sayılabilirdi. Hiçbir zaman kusursuz olmadık, ama biz gerçeğiz.

Okuduğum dört bin hikâyenin çoğu, son sözcüğüne kadar beni yakalayacak ilginçlikteydi. Çoğu basit, anlaşılır görüşlerle yazılmıştı; çoğu onları gönderen kişileri onurlandırıyordu. Hepimizin görünenden derin yaşamları var. Hepimiz bu dünyanın parçası olduğumuzu, ama ondan sürgün edildiğimizi hissediyoruz. Hepimiz kendi varlığımızın alevlerinde kavruluyoruz. İçimizdekileri anlatmak için sözcükler gerekli; katılımcılar da, onlara kendi hikâyelerini anlatma fırsatı verdiğim, “insanlara seslerini duyurma olanağı sağladığım” için bana tekrar tekrar teşekkür ettiler. İnsanların söyledikleri çoğu zaman hayret verici oldu. Çoğumuzun kendi içimizde ne kadar derin ve tutkulu yaşadığımızı her zamankinden daha çok takdir ettim. Bağlanma duygularımız çok şiddetli. Aşklarımız bizi mahvediyor, bizi tanımlıyor; kendimiz ve diğerleri arasındaki sınırları aşındırıyor. Okuduğum hikâyelerin üçte biri ailelerle, yani ebeveynler ve çocuklar, çocuklar ve ebeveynler, karıkoca ilişkileri, erkek ve kız kardeşler, büyükanneler ve büyükbabalarla ilgili. Çoğumuz için dünyamızı dolduranlar bu insanlar; birbirini izleyen hikâyelerde, karanlık olduğu kadar komik olanlarda da, o ilişkilerin ne kadar berrak ve güçlü bir biçimde ifade edilmiş olmalarından çok etkilendim.

Birkaç lise öğrencisi beyzbol maçında sayı turu yapmaları ve atletizm yarışlarında madalya almaları hakkında hikâyeler gönderdi; ama kendi başarılarıyla övünme fırsatını değerlendiren kişi, bir yetişkindi. Komik gaflar, yürek burkan rastlantılar, ölümden dönme deneyimleri, mucizevi karşılaşmalar, beklenmedik ironiler, önseziler, üzüntüler, acılar, düşler... Katılımcıların yazmayı yeğledikleri konular bunlardı. Dünyayı anladıkça dünyanın daha güç tanımlanabilir ve kafa karıştırıcı olduğuna yönelik inancımda yalnız olmadığımı öğrendim. İlk katılımcılardan birinin etkili bir biçimde ifade ettiği gibi, “Gerçekliğin yeterli bir tanımından yoksun kaldım.” Olaylardan emin değilseniz, zihniniz hâlâ gördüklerinizi sorgulayacak kadar açıksa dünyaya büyük bir dikkatle bakma eğiliminde olursunuz; bu dikkatten de daha önce hiç kimsenin görmediklerini görme olasılığı doğar. Bütün yanıtlara sahip olmadığınızı kabullenmeyi istemeniz gerekir. Yanıtlara sahip olduğunuzu düşünüyorsanız hiçbir zaman söyleyeceğiniz önemli bir şey olmaz.

İnanılmaz olay örgüleri, beklenmedik dönüm anları, sağduyuya itaati reddeden olaylar. Çoğunlukla yaşamlarımız on sekizinci yüzyıl romanlarının içeriğine benzer. Daha bugün Ulusal Radyo’dan bana başka bir yığın e-posta mesajı geldi; yeni gelenler arasında, California eyaletinin San Diego kentinde yaşayan bir kadından gene buna benzer hikâye vardı. Alışılmadık olduğu için değil, yalnızca elimdeki en yeni kanıt olduğu için alıntılıyorum:

Sekiz aylıkken bir yetimhaneden evlat edinildim. Bir yıldan daha az bir süre sonra beni evlat edinen babam aniden öldü. Benden büyük üç evlatlık erkek kardeşle birlikte dul annem tarafından büyütüldüm. Evlatlık olduğunuzda öz ailenizi tanımaya doğal bir merak duyarsınız. Evlendiğim ve yirmili yaşlarımın sonuna geldiğim zaman onları aramaya başlamaya karar verdim.

Iowa’da büyüdüm ve elbette, iki yıllık bir aramadan sonra öz annemin Des Moines’da olduğunu tespit ettim. Buluşup yemeğe gittik. Ona öz babamın kim olduğunu sordum, o da bana babamın adını verdi. Onun nerede yaşadığını sordum; annem de, son beş yıldır yaşadığım yer olan, “San Diego,” dedi. San Diego’ya tek bir kişiyi bile tanımadan, yalnızca orada olmak istediğimden emin olarak taşınmıştım.

Sonunda anlaşıldı ki babamın çalıştığı yerin hemen yanındaki binada çalışıyormuşum. Sık sık aynı restoranda yemek yedik. Yaşamını altüst etmeyi hiç istemediğim için karısına varlığımdan asla söz etmedik. Ancak hep bir serseri tarafı olmuş ve karısının yanı sıra hep sevgilisi olmuştu. O ve son kız arkadaşı on beş yılı aşkın bir süredir “birlikteydi”; o kadın, babam hakkındaki bilgimin tek kaynağı olarak kaldı.

Beş yıl önce öz annem Iowa’da kanserden ölmek üzereydi. Aynı anda babamın sevgilisinden, onun kalp komplikasyonları nedeniyle hayatını kaybettiğini haber veren bir telefon aldım. Iowa’daki hastanede yatan öz annemi aradım ve babamın öldüğünü haber verdim. Annem o gece öldü. Her ikisinin de cenazesinin o cumartesi günü aynı saatte olduğu bilgisini aldım; babamınki California’da cumartesi günü saat sabah 11’de, anneminki Iowa’da öğlen 1’de.

Üç ya da dört ay sonra, projenin hakkını vermek için bir kitabın gerekli olacağını sezdim. Çok sayıda iyi hikâye geliyordu; kayda değer hikâyelerin ufak bir bölümünden fazlasını radyoda sunmam olanaksızdı. Bunlardan birçoğu belirlediğimiz formattan çok daha uzundu; radyo yayınlarının kısa süreli doğası da (yalnız, bedensiz bir ses her ay on sekiz ya da yirmi dakika boyunca Amerikan radyo kanallarında uçuşur) beni en akılda kalıcı olanları toplamaya ve onları yazılı olarak saklamaya itti. Radyo güçlü bir araç; Ulusal Radyo da ülkenin neredeyse her köşesine ulaşıyor; ama sözcükleri ellerinizle tutamazsınız. Kitap elle tutulur bir şey ve elinizden bıraksanız bile yeniden bıraktığınız yere dönüp devam edebilirsiniz.

Bu antoloji, geçen yıl içerisinde gelen yaklaşık dört bin yazının en iyileri olarak değerlendirdiğim 179 parçayı içeriyor. Ama bu ayrıca bütün “Ulusal Hikâye Projesi”nin temsil edici bir seçkisi, minyatür bir örneği. Bu sayfalarda bulunabilecek her bir rüya, hayvan ya da kayıp eşya hikâyesi için, teslim edilmiş olan onlarcası, seçilmiş olabilecek diğer onlarcası vardı. Kitap bir tavuk hakkında altı cümlelik bir hikâyeyle (geçen kasım ayında radyoda okuduğum ilk hikâye) başlıyor ve radyonun yaşamlarımızdaki yeri üzerine hüzünlü bir görüşle bitiyor. Son parçanın yazarı Ameni Rozsa, “Ulusal Hikâye Projesi” yayınlarından birini dinlerken duygulanarak hikâyesini yazmış. Amerikan gerçekliğinin küçük parçalarını yakalamayı umuyordum; ama projenin ta kendisinin de bu gerçekliğin parçası olabileceğini hiç düşünmemiştim.

Bu kitap her yaştan ve her yaşam biçiminden insan tarafından yazıldı. Bunların arasında bir postacı, ticaret gemisinde çalışan bir denizci, bir troleybüs sürücüsü, bir sayaç okuyucusu, bir otomatik piyano tamircisi, bir olay yeri temizleyicisi, bir müzisyen, bir işadamı, iki rahip, eyalet hapishanesinde yatan bir mahkûm ve çeşitli ev kadınları, çiftçiler ve eski askerler var. En genç katılımcı hemen hemen yirmisinde; en yaşlısı doksan yaşına yakın. Yazarların yarısı kadın; diğer yarısı erkek. Yazarlar kentlerde, banliyölerde ve kırsal alanlarda yaşıyor ve kırk iki farklı eyaletten geliyorlar. Seçimimi yaparken demografik bir denge oluşturmayı bir kez bile düşünmedim. Hikâyeleri yalnızca değerlerini temel alarak insanca tutumları, hakikatleri, ilgi çekicilikleri için seçtim. Toplam sayı böyle denk geldi, sonuçlar da tamamen rastlantısal olarak belirlendi.

Bu ses karmaşasına ve çelişen üsluplara bir düzen verme çabasıyla hikâyeleri on farklı kategoriye ayırdım. Bölümlerin başlıkları kendini anlatıyor; ama bütünüyle komik hikâyelerden oluşan “Kaba Komedi” adlı dördüncü bölüm dışında, her bir kategorinin içinde büyük bir çeşitlilik var. Bunların içeriği farstan tragedyaya uzanan bir çeşitliliktedir ve içlerinde karşılaşılan her bir gaddarlık ve şiddet eylemi karşılığında nazik, cömert ya da sevgi dolu bir davranış görülüyor. Hikâyeler ileri ve geri, yukarı ve aşağı, içeri ve dışarı hareket ediyor; bir süre sonra da başınız dönmeye başlıyor. Bir katılımcıdan diğerine sayfayı çevirdiğinizde tamamen farklı bir kişiyle, tamamen farklı koşullarla ve tamamen farklı bir dünya görüşüyle karşılaşırsınız. Ama bu kitap zaten farklılıklar hakkında. İçinde bazı iyi ve üst düzeyde yazılar var, ama çalakalem ve tuhaf yazılmış hikâye de çok. Yalnızca ufak bir kısmı “edebiyat” olarak adlandırılabilecek bir şeye benziyor. Bu kitap başka türlü, saf ve fazlaca kişisel; yazarlarda eksik olan beceriler ne olursa olsun, yazılanların çoğu unutulmaz hikâyeler. İnsanların kitabı bir damla gözyaşı dökmeden, bir kez bile olsun kahkaha atmadan baştan sona okuyabilecek olmalarını hayal etmek benim için çok güç.

Bu hikâyelerin ne olduğunu tanımlamam gerekseydi onlara kişisel deneyimlerin ön saflarından telgraf yazışmaları, raporlar derdim. Onlar Amerikalı bireylerin özel dünyaları hakkında; ama üzerlerindeki kaçınılmaz tarih izleri, bireylerin kaderlerinin geniş anlamda toplum tarafından biçimlendirildiği çetrefilli yollar tekrar tekrar görülebilir. Çocukluklarından ve gençliklerinden olaylara dönüp bakan bazı yaşlı katılımcılar ister istemez Büyük Buhran ve İkinci Dünya Savaşı hakkında yazıyor. Yüzyılın ortasında doğmuş olan diğer katılımcılar Vietnam’ın etkilerini hâlâ akıllarından çıkaramıyor. O çatışma yirmi beş yıl önce bitti; ama içimizde yinelenen bir kâbus gibi ulusun ruhunda derin bir yara olarak yaşıyor. Birçok farklı kuşaklardan gelen başka katılımcılar da, Amerika’daki ırkçılık hastalığıyla ilgili hikâyeler yazdı. Bu felaket 350 yıldan uzun süredir yanı başımızda; içimizden silmek için ne kadar mücadele etsek de, hâlâ bir deva bulunmuş değil.

Diğer hikâyeler AIDS, alkolizm, uyuşturucu kullanımı, pornografi ve silahlardan söz ediyor. Toplumsal güçler bu insanların yaşamlarına sürekli müdahale ediyor, ama hikâyelerinden hiçbiri toplumu tek başına belgelemeye kalkışmıyor. Janet Zupan’ın babasının 1967’de Vietnam’da bir esir kampında öldüğünü biliyoruz, ama hikâyesinin konusu bu değil. Yazar, görsel ayrıntıları yakalayan dikkate değer bir gözle, babasının Mojave Çölü’nde inatçı ve aksi atının peşinden koşturduğu tek bir öğleden sonranın izini sürüyor; babasına topu topu iki yıl sonra ne olacağını bilerek, hikâyesini onun anısına söylenen sözler olarak okuyoruz. Savaştan bir kez bile söz edilmiyor; ama ima yoluyla ve yazarın karşısında duran âna tıpkı bir ressam gibi odaklanışıyla, Amerika’nın tarihinden bir dönemin bütününün gözlerimizin önünden geçmekte olduğunu hissediyoruz.

Stan Benkoski’nin babasının kahkahası. Carol Sherman-Jones’un yüzüne bir tokat. Küçük Mary Grace Dembeck’in Brooklyn sokakları boyunca bir Noel ağacını sürükleyişi. John Keith’in annesinin kayıp alyansı. John Flannelly’nin sıcak hava veren paslanmaz çelik ızgaranın deliklerine sıkışan parmakları. Mel Singer kendi paltosuyla mücadele ediyor. Anna Thorsen ahır dansında. Edith Riemer’ın bisikleti. Marie Johnson küçük bir kızken yaşadığı evde çekilmiş bir film izliyor. Ludlow Perry’nin bacakları olmayan adamla karşılaşması. Catherine Austin Alexander’ın, Batı Yetmiş Dördüncü Sokak’taki penceresinden dışarı bakması. Juliana C. Nash’in karda yürüyüşü. Dede Ryan’ın felsefi martinisi. Carolyn Brasher’ın pişmanlıkları. Mary McCallum’un babasının rüyası. Earl Roberts’ın yaka düğmesi. Teker teker bütün hikâyeler zihninizde kalıcı bir iz bırakıyor. 180’e yakın hikâyenin hepsini okuduktan sonra bile onlar sizi bırakmıyor; onları ikna edici bir kıssa ya da iyi bir şakayı hatırlar gibi hatırladığımızı fark ediyoruz. İmgeler berrak, yoğun, ama her nasılsa ağırlıkları yok. Ve her biri cebimize girecek kadar küçük. Yanımızda taşıdığımız aile fotoğrafları gibi.

PAUL AUSTER3 Ekim 2000

HAYVANLAR

TAVUK

Bir pazar sabahı erken saatlerde Stanton Sokağı’nda yürürken birkaç metre önümde bir tavuk gördüm. Tavuktan daha hızlı yürüyordum, böylece zamanla ona yetiştim. On Sekizinci Cadde’ye yaklaştığımızda onun hemen arkasındaydım. Tavuk caddeden güneye döndü. Yolun üzerindeki dördüncü eve varınca kaldırımda yürümeyi bıraktı, girişteki basamaklara doğru zıpladı ve gagasıyla metal rüzgârlığa sertçe vurdu. Bir an sonra kapı açıldı ve tavuk içeri girdi.

LINDA ELEGANTPortland, Oregon

SERSERİ

Ku Klux Klan’ın 1920’lerdeki yeniden dirilişi hiç kimsenin tam olarak açıklamadığı bir olguydu. Birdenbire orta Batı kasabaları, zencileri ve Yahudileri toplumdan silmeyi amaçlayan bu gizli örgütün kıskacına kaptırdılar kendilerini. İki zenci ve bir Yahudi ailenin yaşadığı Nebraska’daki Broken Bow gibi kasabalar için hedef Katoliklerdi. Klancılar, papanın Amerika’yı ele geçirmeye hazırlandığını, kilisenin bodrum katlarının cephanelik olduğunu, rahiplerin ve rahibelerin ayinden sonra âlem yaptıklarını fısıldıyordu. Artık Birinci Dünya Savaşı bitmiş ve Hunlar1 bozguna uğramış olduğundan, nefret edecekleri birilerine ihtiyaç duyan insanların yeni bir ilgi odağı vardı. Şaşırtıcı olan bu insanların çokluğuydu.

Broken Bow ve Custer County’de kitleler, erkekler arasında evrensel sayılabilecek bir “biz ve onlar” dürtüsüne seslenen bu gizli, erkek egemen örgütün gizemli öğretilerine kapıldı. Onlara karşı duran iki kişi de kasabanın bankacılarıydı: John Richardson ve babam, Y. B. Huffman. Klan’dan gelen bir telefon, onları Katolikleri boykot etmeleri yönünde uyardığında buna karşı çıktılar. Her iki banka da direndikçe Klan’ın çabaları sonuçsuz kaldı ama annem Martha, okul yönetimi seçimlerinde bunun bedelini ödedi. Kasabanın tanınmış eczacısıyla ilişkisi olduğu yolunda bir iftirayla seçimlerde hezimete uğradı.

Ku Klux Klan’ın kasaba meydanı çevresinde her yıl yaptığı yürüyüşün tarihi gelip çatmıştı. Yürüyüş için her zaman yaz mevsiminde kasabanın çiftlik sahipleri ve çiftçilerle dolu olduğu bir cumartesi gününü seçerlerdi. Beyaz cüppeler giymiş ve göz delikleri olan koni biçimli başlıklar takmış bir kılıkta, kasabalılara kendi gururlarını ve güçlerini hatırlatmak için güçlü ama ismi saklı liderin peşinden yürüdüler. Kaldırımın ucunda, yürüyüşçüler hakkında tahminler yapan ve birbirlerine onların gizemli güçlerini fısıldayan bir insan zinciri oluşmuştu.

Sonra bir ara sokaktan hoplaya zıplaya çıkan siyah benekli beyaz bir köpek göründü. Bu arada, Broken Bow sakinleri nasıl kasabadaki herkesi tanırsa köpekleri de tanırlardı, en azından nam salmış olanları. Bizim Alman kurdumuz Hidda ve Art Melville’in av köpeği ünlü şahsiyetlerdi.

Benekli köpek Klan liderine doğru neşeyle koştu ve güzelim eliyle başını okşaması için bağırarak adamın üstüne atladı. “Serseri,” sözü dolaşıyordu etrafta. “Bu Doktor Jensen’ın köpeği, Serseri.” Bu sırada heybetli lider, kendisinin olduğu ortaya çıkan köpekten kurtulmak için uzun bacaklarını cüppeye çarptırıyordu. “Eve git, Serseri, eve git!”

Artık bu sözcük kaldırımda, yürüyen kitleden daha hızlı ilerliyordu. İnsanlar fısıldamıyor, işin aslını anladıklarını göstermek için yüksek sesle konuşuyorlardı. Dirsekler, yürüyüşü izleyenleri dürtüyor, kıs kıs gülüşler maceracı ve ani bir rüzgârdan önce hışırdayan yapraklar gibi kaldırım boyunca yayılıyordu. Sonra Doktor Jensen’ın oğlu belirdi ve köpeğe seslendi. “Buraya Serseri! Buraya Serseri!”

Böylece gerilim sona erdi. Biri çıkıp, “Buraya Serseri!” diye bağırdı. Kıs kıs gülüşlerin kaba kahkahalara dönüştüğü an buydu; çok büyük bir kahkaha fırtınası kasaba meydanını kapladı. Doktor Jensen köpeğini iteklemeyi bıraktı ve asaletli yürüyüşüne kaldığı yerden devam etti, ama izleyenlerin umurunda değildi bu. “Buraya Serseri! Buraya Serseri!”

İşte Ku Klux Klan’ın Broken Bow’daki sonu buydu. Doktor Jensen orta karar bir büyükbaş hayvan veterineriydi ve çiftlik sahipleriyle çiftçiler arasında iyi bir isim yapmıştı. Belki de komşularıyla sohbet etmiş olmak için onu aramaktan hoşlanıyorlardı, ama bazıları da onunla dalga geçiyordu. Ara sıra baş belası bir çocuk Doktor Jensen’ı araba kullanırken görür ve, “Buraya Serseri!” diye bağırırdı.

Siyah benekli küçük köpek de bu olaydan sonra evin kapısından uzaklaştırılmadı.

YALE HUFFMANDenver, Colorado

1. Hunlar terimi Birinci Dünya Savaşı’nda Almanya’nın önderliğindeki ittifak devletleri için kullanılan bir terim. (Y.N.)

SARI KELEBEK

Filipinler’deki gelenek, kutsal komünyon ayinlerine ilkokul ikinci sınıfta başlamaktı. Her cumartesi, nasıl yürüneceğini, nasıl mum taşınacağını, nereye oturulacağını, nasıl dizüstü çökeceğimizi ve takdis edilmiş ekmek yemek için nasıl dil çıkaracağımızı prova etmek üzere okula gitmek zorundaydık.

Bir cumartesi günü annem ve dayım beni provadan sarı bir Volkswagen Beetle ile aldılar. Arka koltuğa doğru kayarken dayım arabayı çalıştırmak için bir hamle yaptı. Araba kuru kuru öksürdü ve sonra motor durdu. Dayım sessiz bir öfke içinde oturduğu yerde kaldı, annem de dönüp bana ne yapmamız gerektiğini sordu. Sekiz yaşındaydım ve duraksamadan ona, sarı bir kelebek arabaya konana kadar beklemek zorunda olduğumuzu, yoksa arabanın çalışmayacağını söyledim. Annem yalnızca gülümseyip sonra ne yapacaklarını tartışmak için dayıma döndü. Dayım arabadan çıktı ve ona yardım için en yakın benzin istasyonuna gideceğini söyledi. Uyukluyordum, ama dayım benzin istasyonundan döndüğünde uyanıktım. Onun elinde bir şişe benzin taşıdığını, arabaya benzin doldurduğunu, arabanın çalışmadığını, sonra onun biraz daha benzin koyduğunu ve arabanın yine çalışmadığını hatırlıyorum. Bunun üzerine annem arabadan inip bir taksi çağırdı. Sarı bir taksi durdu. Şoför bizi eve bırakmak yerine bizim çaresizliğimize baktı ve dayıma motorun üzerine biraz benzin fışkırtmasını önerdi. Belli ki bu numara işe yaramıştı; bu merhametli adama teşekkür ettikten sonra dayım motoru yeniden çalıştırdı ve araba hemen o anda hareket etti.

Yine uyuklamaya başladım. Yarım blok sonra annem beni uyandırdı. Çok heyecanlıydı ve sesi şaşkınlıkla doluydu. Gözlerimi açtığımda bana işaret ettiği yöne döndüm. Dikiz aynasının etrafında küçük sarı bir kelebek uçuşuyordu.

SIMONETTE JACKSONCanoga Park, California

PİTON

Vic, pitonu rehabilitasyon merkezinde geçirdiği berbat bir haftanın sonunda aldı. Müşterileri kaçışıyordu. Çakırkeyif Marty sokakta satılan uyuşturuculardan getirdi, ama bunlar da asla olmazdı. Sonra Cüce deliye döndü, üniversiteli hanım evladı gönüllülerden birini yakaladı ve iki saat boyunca alıkoydu. Cüce, üniversiteli kızı boğmak üzereyken Vic ona çelme taktı ve hastaneye götürdü. Aygır ancak Vic, Müdür ve Koca Hemşire sayesinde durdu; omuzlarına bela üstüne bela çullanmıştı.

Daha da kötüsü basın, özel akıl sağlığı kurumlarına karşı savaş başlatıyordu. Akşam haberlerinde Vic, şirketin rehabilitasyon evlerine karşı fırsatçı yaklaşımını savundu. Özel evlerin gri tuğlalı kurumlar karşısında büyük bir ilerleme olduğuna, hastaların demir parmaklıklı pencerelerin arkasına kapatılmak yerine bir topluluk içinde daha iyi yaşadığına inanıyordu. Bütün bu iyiliğe neden olan insanlar neden kâr etmeyecekti ki? Çenesini kapadıktan sonra Vic rahatlayıp kafasını dağıtmak için güçlü bir ihtiyaç duydu.

Karısı Carrie yılanlara katlanamayacağını söylemişti; ama gündüz öğretmenlik yapıp gece barlarda saksofon çaldığı için hep dışarıdaydı. Ayrıca Vic, eve iguanaları getirdiğinde karısı ve kızları ona gerçekten bayılmışlardı. Gümüş renkli olan Zoloft bütün gün yemek odasının ortasındaki yerden tavana kadar cam kafesinde poz verdi. Akşam yemeğinde Vic onun kırpıştırdığı sarı gözleriyle huzur buldu. Pembe olan Prozac’ın çocukların odasında kendi kontrplak kutusu vardı. Dört yaşındaki kızları Sherry, Prozac’ın mağarasına lahana yaprakları itmek için ellerinin üzerinde çömeldiğinde, Vic onu dikkatle izledi. İguanaların keskin pençeleri vardı ve kendisi de zamanında fena yaralanmıştı.

Vic, ev hayvanı terapisi ve köpeklerle kedilerin yaşlılar üzerindeki sakinleştirici etkisi hakkında çok kaynak okudu. Yılan kendi terapi çeşidi olduğu halde, işle ilgili bir harcama olduğunu öne sürebilirdi. Belki bu Carrie’yi ikna ederdi. Kızları alıp yılan alışverişine çıktı; sonra onları piton kampanyasına kattı.

“Anne, çok havalı bu,” diye yalvardı büyük kızı Ella.

“Prozac’a arkadaşlık eder,” dedi Sherry.

“Ne yer bu?” diye sordu Carrie merakla. Vic onun yumuşadığını görebiliyordu.

“Sorun değil,” dedi Vic. “Fare ve tavşan yer, ama onları sürüngen malzemeleri dükkânından temin edebilirim. Bakmak zorunda kalmazsınız.”

“Ne olur anne,” dedi kızlar bir ağızdan.

Carrie onay verdi; biraz mesafeliydi. Vic onun konserlerinden hiç şikâyet etmezdi. Neden onun hobisi karısını rahatsız etsindi ki? Pitonun ne kadar güzel olduğunu, o karo desenli kalın, sert derisini görene kadar beklemek gerek. Karısı, onun sahip oldukları en iyi sanat eseri olduğunu kabul edecekti.

Vic, pitona Jung adını verdi. Ona Freud demeyi düşündü, ama bu biraz iddialı olurdu. Jung’u kafesinden ilk çıkarışında ve yağlı yılanı boynuna dolayıp sallandırışında Carrie ve kızlar dehşete düştü. Onların sert, pürüzlü derisine dokunmalarına izin verdi. Küçük dilini izlemeye bayıldılar; ince bir alev gibi titrek ışıltısı adeta bir serap gibi hızlı hareket ediyordu. Vic yılanın gücünü ve tehlikesini hissetti, ama yılan onu kontrol edemezdi. Şizofrenlerle dolu bir evle karşılaştırıldığında piton çocuk oyuncağıydı.

Jung’u kendi kafesinden çıkarıp taşıma kafesine yerleştirmenin zor iş olduğunu biliyordu, ama işyerinde değişikliğe ihtiyacı vardı. Rehabilitasyon evinde Vic, Jung’u omuzlarında dikkatlice dengeledi. Sekiz şizofren donakalmış bir halde otururken gürültülü salona sessizlik çöktü. Vic ağır ağır dolaştı, yeterince cesareti olan herkesin pitonun derisine dokunmasına izin verdi. Çakırkeyif Marty’nin sırıtışı Cüce’nin basık yüzüne kadar yayılmış gibiydi. Uyuşturucudan daha iyiydi, grup terapisinden daha iyiydi; dikkatleri hiç dağılmamıştı. Vic güçlü hayvanın kendisini boynuna daha da sıkıca doladığını hissetti. Jung’un çözülmesine izin vererek kollarını iki yana açtı. Pulları parlayan piton, Vic’in performansından çok memnun görünüyordu. Sahibinin omuzlarından kayarak geniş göğsüne dolandı. Deliler büyülenmiş bir sessizlik içinde olan biteni izlerken Jung, Vic’in gövdesine doğru indi, dehşet verici bir kucaklamayla onu sarmaladı.

JUDITH BETH COHENNorth Weymouth, Massachusetts

POOH

Otuz yıl önceki hippilik günlerimde, Colorado eyaletinin Aspen kentinde hayvanların alınmadığı bir apartman dairesine taşınan evli bir çiftin bırakmak zorunda kaldığı mat beyaz renkli bir Alman çoban köpeğini sahiplendim. Ben ise üç bin metre yükseklikteki dağın tepesinde zorlu bir maden kasabası olan Leadville’de yaşıyordum.

İki kişiydim, maaşla çalışan birçok hippi gibi. İçimden biri Leadville’in merkezindeki bir evde ücretsiz bakıcılık yaparak yaşıyor ve hastanede güvenilir bir biçimde tıbbi deşifre işlemleri yaparak çalışıyordu. Diğer ben, Pooh ve atkuyruğu şeklinde toplanmış uzun siyah saçlı bir Hollanda-Kore melezi olan Jak’la eve dönüştürülmüş iki katlı bir garajı paylaşarak sonsuz çam ormanlarında yaşıyordu. Maaşla çalışan Jak, bir uzay mekiğinde kullanılacak parçaların birleştirilmesi için başkanlıktan tavsiye mektubuna sahip güvenilir bir mekanikçiydi.

Kasabanın dışında yaşayan birçok evcil hayvan gibi, Pooh ormanda özgürce dolaşıyor ve kış bitip de mevsim bahara döndüğünde eve daha da seyrek uğruyordu. Hamile olduğunu fark ettik, ama sonra gözden kayboldu. Ardından komşularımızdan, Pooh’nun karavanlarının altında yavruladığına dair bir şikâyet aldık. On üç yavru! Köpekleri eve geri getirdik. Soluk renkli küçük Pooh çok güzel bir anne olmuştu.

Bir sabah hastanedeki işime başlayacakken kasabanın şerifi aradı. Pooh yavrularını komşunun karavanının altına geri taşımıştı; onlar da hayvan kontrol merkezini aramışlar ve lütfen, şerifin ofisine gelip köpeklerimi alıkondukları sığınaktan çıkarmak için gerekli evrak işlerini halledebilir miymişim? Yapılı bir Oklahoma’lı olan Lahoma adındaki anaç patronum, genellikle sorun çıkarmayan bir kız olduğum için kahve molası iznimi daha erken verdi. Kent merkezini birbirine kattım. Beni dehşete düşüren, köpek başına serbest kalma ücretinin on dolar olmasıydı. Yüz kırk dolar! Bin dolar bile olabilirdi. Bağırdım, çağırdım, ama ne fayda!

Yaşasın devrim! Kuzu postunda kurttum artık! Hemen “kasabadaki evime” koştum, zarar verici aletler topladım ve büyük bir çamaşır sepeti alıp köpek sığınağına doğru yola çıktım. Şaşırtıcı bir biçimde, sabahın onunda kafesler kilitsiz ve korumasızdı. Yavruları sepete koydum, Pooh’yu üstlerine yerleştirdim ve arabayı dağ geçidine doğru son hızla sürdüm. Kasabanın bir buçuk kilometre dışına hepsini nehrin kenarında bıraktım ve işe geri döndüm.

Yaklaşık bir saat sonra telefon çaldı. Arayan Jak’dı. Yavrular ve Pooh kayıptı! Şerifin ofisi şaşkınlık içindeydi! Köpek hırsızları için bütün bölgede acil durum uyarısı yapılmıştı!

Öğle yemeğinde hayvan sığınağında emniyet güçleri ve Jak’la buluştum. Jak yeterince sinirliydi, o kadar ki bir linç kalabalığı toplamaya kalkışmadan onu bir kenara çekip sakinleştirdim. Rol yeteneği pek yoktu, bu yüzden onu gelişmeler hakkında karanlıkta bırakıp şerif ve yardımcılarıyla masum içki arkadaşlığı ilişkisini koruması için benim bir süre kasabada yaşamama karar verdik. Benimle gurur duyduğu için değil. Ama artık suç işlemiştim, bunu da kendi başıma yapmıştım.

İşten sonra arabayla komşu kasabaya gidip bir paket Purina marka köpek maması aldım. Soğuk gecede, kocaman bir ayın altında, Pooh için nehrin kenarına yiyecek götürdüm. Ve her gece köpek ailesini ziyaret ettim. Beyaz bir kurda benzeyen gururlu Pooh karşımda belirirdi. Ondan sonra da, ay ışığında bana doğru akar gibi, söğüt ağacının köklerine takılıp duran, okşanmaya hevesli on üç güzel, gürbüz köpek yavrusu çıkagelirdi. Bu, hayatımın en büyülü anlarından biriydi.

Sonra bir gece benimle buluşmaya hiç kimse gelmedi. Köpekler gitmişti. Araştırmam mümkün değildi, yapabileceğim tek şey kasabadaki söylentileri beklemekti.

Pooh’nun yavruları şerifin ofisinden evlatlık olarak verildiğinde hiç kimsenin bizi arayıp onların bulunduklarını haber vermemesi tuhaf değil mi?

Birkaç hafta sonra Jak, şerif yardımcılarından biri köpek yavrularını deli gibi koruyarak onu yaklaştırmayan beyaz bir şıllığı nasıl vurduğunu böbürlenerek anlatınca bir bar kavgasına karıştı.

PATRICIA L. LAMBERTEugene, Oregon

NEW YORK KAÇKINI

Kocamın ölümünün ardından yaşadığım kederli anlardan birinde, geceyi tiyatroda geçirmenin iyi geleceği umuduyla bir oyuna gitmeye karar verdim. East Village’da yaşıyordum ve tiyatro Otuz Dördüncü Sokak’taydı. Yürümeye karar verdim. Beş dakika içinde melez bir köpek beni takip etmeye başladı. Köpek, normalde sahibine yapacağı şeyleri yapıyordu, merakla belli bir uzaklıkta dolaştıktan sonra koşarak eşlikçisini kontrol ediyordu. Köpek ilgimi çekti ve onu sevmek için eğildim, ama benden kaçtı. Yoldan geçen birkaç kişi de köpekle meşguldü ve onlar gelmesi için ikna etmeye çalıştı ama köpek onları umursamadı. Bir külah dondurma aldım ve birazını köpeğe ikram ettim, ama o hâlâ yanıma yaklaşmıyordu. Tiyatroya yaklaştıkça köpeğe ne olacağını düşündüm. Kapıdan girmeden önce bana son bir kez yaklaştı ve yüzüme baktı; onda kocamın merhametli gözlerini gördüm.

EDITH S. MARKSNew York, New York

DOMUZ PİRZOLASI

Olay yeri temizlikçiliği kariyerimin ilk zamanlarında Indiana eyaletinin, yaşadığım yere iki saat uzaklıkta olan Crown Point kentinde oturan bir kadının evine gönderildim.

Eve vardığımda Mrs. Everson kapıyı açtı; o anda evden yükselen kanın ve diğer dokuların kokusunu hissedebildim. Bu durum bana içeride ciddi bir kargaşa olduğunu gösterdi. Büyükçe bir Alman çoban köpeği Mrs. Everson nereye giderse peşinden onu takip ediyordu.

Mrs. Everson bana, yaşını almış ve epey hasta olan kayınpederinin orada yaşamasına karşın, eve vardığında evi ne kadar sessiz bulduğunu anlattı. Alman çoban köpeği beni büyük bir etoburun sıkça gösterdiği merakla kokladı.

Bodrum katının ışıkları açıkmış, bu yüzden kadın kayınpederinin orada olduğunu tahmin etmiş. Onu bir sandalyede çökmüş bir şekilde otururken bulmuş. Ağzına iki milimetrelik bir tabanca dayayıp tetiği çekmiş, bu da kafasının büyük bölümünü dağıtmış ve yeni tadilat geçirmiş bodrum katının tamamına beyin, kemik parçaları ve kan sıçratmıştı.

Hızla göz atmak için oraya indim ve sızdırmaz iş tulumu giymem gerekeceğini anladım. Kanda olabilecek herhangi bir şeye karşı korunmak için değil, kıyafetlerime kan bulaşmasın diye.

“Of, ne karışıklık!” diye düşündüm. Bütün çabalarıma karşın kısa zamanda baştan aşağı kana bulandım. Bu işi ne kadar uzun süredir yapsam da, bunu hâlâ iğrenç ve tiksinç buluyorum. Sanırım bu iyi bir işaret.

Bodrumdan çıkardığım tavan kaplamaları, tuhaf giysi parçaları, yaşlı adamın oturmuş olduğu sandalyenin parçaları gibi kirlenmiş malzemelerle birçok kez kamyonetime gidip geldim. Meraklı köpeğin artan bir ilgiyle beni her yerde izlediğini fark ettim.

Zamanla öğrendim ki biri yas tutarken gerçekten acayip bir şey söylemektense hiçbir şey söylememek çoğu zaman daha iyidir. Ama bu kadın mutfak masasında başını eğmiş oturuyor, hayatında hiç ağlamamış gibi hıçkırıyordu. Gerilimi azaltmak için bir şey söylemek zorunda olduğumu hissettim. Köpeği, çalıştığım sırada hâlâ beni izliyordu, bu yüzden buzları eritmek için bunu kullanabileceğimi düşündüm. Dedim ki, “Biliyor musunuz Mrs. Everson? Bu, muhtemelen gördüğüm en sıcakkanlı köpek.”

Birdenbire, Mrs. Everson başından aşağıya bir bardak soğuk su dökülmüş gibi dikeldi, beni aptal yerine koyar gibi baktı ve dedi ki, “Öyle mi?.. Sen de domuz pirzolası gibi kokuyorsun!”

ERIC WYNNWarsaw, Indiana

B

On beş yaşında bir kızken, cinsi bu ülkede pek nadir bulunan bir köpekle tanıştırıldım. Aramızda kayda değer bir elektriklenme oldu. Güçlü bir kişiliği ve buna yaraşır bir adı vardı, B harfiyle başlayan tek bir hece. Her gün okuldan sonra B’yi ziyaret ettim. Üniversiteye başlayıp onu arkamda bıraktığımda deli gibi özledim. On yıl sonra bir yetiştiriciyle iletişime geçtim ve B gibi bir köpek yavrusu hakkında bilgi almak istedim. Bana böyle bir köpek yavrusu için New York City’de tek bakıcılı bir evin uygun olmadığı söylendi. Bana bir yavru satmayı reddettiler.

SPCA’ya2 üye oldum ve ertesi gün başka bir ülkeye iş gezisi için evden ayrıldım. Orada bir arkadaşım, hafta sonunu geçirmek üzere beni annesinin kır evine götürdü. Annesi benimle tanışmak istemişti. Yemek vakti ona ayrılmış bir yer vardı hep, ama kadın hiç görünmedi. Pazar günü, şehre geri dönmek için arabayla ağaçlı yoldan giderken, hayatımda gördüğüm en büyük, en sakin iki av köpeğinin eşlik ettiği çok uzun boylu, ciddi görünümlü bir kadına rastladık. Arkadaşım bana annesini tanıştırdı. Arabadan çıkmadım, kadın da benimle yalnızca bir-iki kelime etti. Onun dikkat çekici yokluğu için hiçbir gerekçe sunmadan konuşmasını izlerken içimde B ile geçirdiğim okul günlerimden beri hissetmediğim bir duygu uyandı. Kadın ve yanında duran iki köpek arasında aynı açıklanması güç bağlılık vardı. Birbirimizle kısaca vedalaştık ve yola devam ettik.

New York’a döndüğümde, yaklaşık iki hafta sonra bir sabah SPCA’dan bir telefon geldi. Sahiplenmek için uygun bir büyük cins köpek yavrusu vardı. Ülkeden ayrı olduğum sırada yaptıkları aramalara yanıt vermediğim için beni aramaktan vazgeçmişler. Bu arama, veritabanındaki bir hatanın sonucuymuş. Ama köpek yavrusu gerçekten vardı; işi arayıp hasta olduğumu söyledim, bir taksi çağırdım ve dosdoğru East River’ın yakınındaki Doksan İkinci Sokak’ta bulunan SPCA’ya gittim. Üç katlı köpek kulübelerinin çevrelediği devasa bir labirente benzeyen küçük bir odada küçük bir kafese götürüldüm. Alt katta halsiz bir biçimde yatan siyah bir köpek yavrusu vardı. Bir deri bir kemik olmasının dışında aynı B’ye benziyordu. Kapıyı açtım, yere çömeldim ve köpeğin bana gelmesi için elimden gelen her şeyi yaptım. Katı, duygusuz görevli benim bu yavruyu istemeyeceğimde diretti. Çok kararlı görünüyordu. Ayağa kalktım ve gitmek için arkamı döndüm. Ama sonra, nedendir bilinmez, “Ben” adı geldi aklıma. O adı sesli olarak söyledim ve gittiğim yönde durdum. Arkamı döndüğümde yavru kafesinden fırladı, zıpladı, patilerini boynuma attı, yüzümü yaladı ve üstüme başıma işedi. Görevlinin itirazlarına karşın Ben adındaki bu av köpeğini sahiplendim. O gece geç saatlerde daireme geldiğimizde her ikimiz de yorgunluktan tükenmiştik. Kapıyı açtığımda eşikte, muhtemelen yanlış teslim edilmiş, uçak postasıyla gelmiş mavi bir zarf vardı. Köpek donakaldı, gözlerini zarfa dikti ve ben zarfı yerden alana dek daireye girmedi. Mektubu okurken oturdu ve bana baktı. Mektup, arkadaşımın yurtdışında yaşayan annesinden gelmişti. Pek tanışmamamız nedeniyle, bana mektup yazdığı için özür diliyordu. Adresimi oğlundan almıştı. Bir nedenle, diye yazıyordu, ağaçlıklı yolda gördüğüm köpeği Ben’in aniden öldüğünü bana haber vermenin önemli olacağını hissetmiş. Yalnızca haberim olsun istemiş. Mektubu bitirirken, aradığım köpek yavrusunu bulup bulmadığımı soruyordu.

SUZANNE STROHMiddleburg, Virginia

2. Hayvanlara Karşı Şiddeti Önleme Derneği. (Ç.N.)

İKİ AŞK

1977 yılının Ekim ayında on iki yaşındaydım ve hem beyzbola hem Colby’ye (kasıntı, çokbilmiş kara kedimiz) deli oluyordum. Bir öğleden sonra bu iki aşk ürkütücü bir biçimde kesişti.

Garaj yolunun sonundaki duvarda tenis topu sektirmekten yorulduğum için beyzbol sopamı havaya kaldırıp avluda dört-beş vuruş yaptım. Her bir top yaşlı bir armut ağacının dallarına takıldı. Sonunda elimde tek bir tenis topu kaldı; o da diğerleriyle aynı kaderi paylaştı. O anda umutsuzluğa kapıldım. O ağaca tırmanmayı beceremeyeceğimi biliyordum. Jim O’Toole3 model eldivenimi toplara atmaya başladım. Eldiven ağaca takıldı. Uyduruk beyzbol sopamı toplara fırlatarak attıklarımı geri almayı denedim. Sopam ağaca takıldı. Spor ayakkabılarımı da kaybetme riskini yaşamadan önce Colby salınarak olay yerine geldi. Kısa süreliğine oturdu, kafasını kaldırıp çaresizliğimi inceledi. Hemen ardından kahramanım kararlılıkla ağaca tırmandı, rehin düşen her bir spor malzemesinin yerini saptayıp üstlerine isabetli pati hamleleriyle vurmak için ustalıkla en uzak noktalarına ulaştı. Dakikalar sonra, olan bitene inanmakta zorlanan aklımın karşısında en sonuncusu da dosdoğru aşağı düştü.

WILL COFFEYNorth Riverside, Illinois

3. Amerikalı eski bir beyzbol oyuncusu. (Ç.N.)

TAVŞAN HİKÂYESİ

Birkaç yıl önce, birlikte dinlemekten hoşlanacağımızı düşündüğüm yeni bir CD alıp bir arkadaşımı ziyarete gittim. Çok daha rahat olan koltukta uzanan kediyle göz temasından dikkatle kaçınarak oturma odasındaki bir ahşap sandalyeye tünedim.

Müzik bir süre çaldıktan sonra gözümün ucuyla ikinci bir kedinin merdivenlerden indiğini fark ettim. Alerjisi olan birinden beklenecek bir biçimde, hafifçe yüzümü ekşittim.

“Ama bu bir kedi değil ki,” diye beni uyardı arkadaşım. “Bu kızımın tavşanı.”

Daha önce duymuş olduğum bir şeyi hatırladım. Arkadaşıma sordum, “Tavşanlar evde serbestçe dolaşmalarına izin verirsen elektrik kablolarını kemirmezler mi, sonra da...”

“Evet,” dedi. “Dikkatli olmak gerek.”

Ufak şakamı o anda yaptım. Tavşanı yorgunluktan sızarsa hemen beni aramasını söyledim. Ona uğrayıp tavşanı alır, akşam yemeği için pişirirdim. Buna kahkahalarla güldük.

Tavşan uzaklaştı. Kısa süre sonra arkadaşım bir kurşunkalem aramak için odadan ayrıldı. Dakikalar sonra yüzünde bembeyaz bir ifadeyle geri geldi. Ne olduğunu sordum, o da bana tavşanın az önce ayaklı lambanın kablosunu ısırıp elektriğe kapıldığını söyledi, tıpkı tam ona tarif ettiğim gibi. Olay yerine tam da tavşanın bacakları titreyerek öldüğünü görebileceği anda varmıştı.

Kanıtı gözlerimle görmek için yandaki odaya koştum. Cansız hayvan orada yatıyordu, iki ön dişi hâlâ kahverengi kabloya saplıydı. Dişleri her saniye ufak bir elektrik akımıyla çizgi halinde birleşiyordu.

Arkadaşım ve ben birbirimize baktık; biraz sersemlemiş ve şaşkına dönmüştük. Bu olay karşısında gülüşelim mi gerginleşelim mi bilemiyorduk. Nihayet bir şey yapmak gerektiğinde bir süpürge kaptım ve ağır ağır pişen tavşanı kablodan uzağa ittim.

Ardından bir süre orada öylece durduk ve cesede alık alık baktık. Sonra arkadaşım konuşmaya başladı. Aklına bir şey gelmişti.

“Farkında mısın,” dedi, “herhangi bir şey dileyebilirdin.”

“Ne demek istiyorsun?” diye sordum.

“Tavşanı eve götürüp akşam yemeği yapmaktan bahsettiğinde,” dedi, “bu olasılığı ima ettiğinde. Aynı rahatlıkla bir milyon dolar dileyebilirdin ya da istediğin herhangi bir şeyi. İstediğini de elde ederdin. Bu böyle bir andı, dilediğin her şeyin sana sunulacağı bir an.”

Hiçbir zaman onun tamamen haklı olduğundan kuşku duymadım.

BARRY FOYSeattle, Washington

CAROLINA

Honduras’ın kırsal kesiminde Barış Gücü gönüllüsü olarak çalıştığım sırada hükümet, elektrik hattı döşemek için en iyi güzergâhın haritasını çıkarması amacıyla köyüme bir araştırma grubu gönderdi. Adamlardan biri, Pablo, gönlünü bana kaptırmıştı. Onu ne zaman görsem acınacak halde sarhoş olması yüzünden, duygularımız karşılıklı değildi. Her yerde peşimden geliyor, kapımı yumrukluyor ve beni bulamadığında komşulara beyaz hatunun nerede olduğunu soruyordu. Pablo daha sonra iyimser düşüncesinin sınırlarını zorlamaya karar verdi. Pazar günü evleneceğimizi duyurdu ve o bölgede kimsenin görmediği kadar iyi yiyecekler hazırlayıp herkesi düğünümüze davet etti. Ne yazık ki büyük eğlenceye hiç kimse gelmedi, gelin bile.

Pablo sonra, otladığı çayıra ne zaman gitsem koşarak beni görmeye gelen katırım Carolina’yla dertleştiğimi fark etti. Kocaman, sevimli kulaklarına sıkıntılarımı aktarırken o da burnuyla bana sokulurdu. Pablo, katırı araç olarak kullanıp kalbimi kazanmaya karar verdi.

Taktiğindeki sorun, Carolina’nın sarhoşlardan hiç hoşlanmamasıydı. Ne zaman alkol kokusu alsa ayaklarını yere vurur ve homurdanırdı. Pablo bu tüyoyu anlamayacak kadar sarhoştu. Pablo ona yaklaştığında katır ondan uzaklaşmaya çalıştı. Onu yakaladığı andaysa katır Pablo’yu tekmeledi ve yere serdi. Pablo ayağa kalktı, katıra doğru sendeleyerek yürüdü ve yine yere yuvarlandı. Tepeden tırnağa yaralanana kadar vazgeçmedi.

Ertesi gün Pablo, Carolina’nın mutlulukla çimen yediği çayırın karşısında dururken bile onun öldüğü sanrısına kapıldı. Yoldan geçen herkesi katırın defnine yardım için küreklerini getirmeye çağırdı; zira ben ölümüyle yalnız başa çıkamayacak kadar perişandım. Yardımı reddeden herkese söylendi, onlara tembel ve bana karşı merhametsiz olduklarını söyledi, özellikle de ben bölgenin çocuklarına yardım için bu kadar çok çalışıyorken.

Eş dost bunun ardından Carolina’nın ölümüne ilişkin dedikodunun epey abartıldığını haber vermek için evime geldi. Katır, Pablo’nun söylediklerinin tersine sağlıklı ve huzurlu görünüyordu. Katıra zarar vermemesi ya da şu âna kadar olduğundan daha fazla yararlanmaması için hayvanı başka bir otlağa taşımaya karar verdim. Oraya gittiğimde sızıp yere serilmişti ve katırı aldığımı hiç fark etmedi.

Birkaç gün sonra Carolina’nın sırtında bir dağ yolundan geçerken, görece ayık ama şaşkın görünen Pablo’ yla karşılaştım. Ona seslendim: “Mire! Se resucitó!” (Bak, ölümden döndü!)

Pablo hayalet görmüş gibi bembeyaz kesildi ve şöyle dedi, “Dios mií!” (Aman Tanrı’m!) Arkasına döndü, bütün hızıyla koştu ve bir daha geri dönmedi.

KELLY O’NEILLLock Haven, Pennsylvania

ANDY VE YILAN

Andy hayvanlara deli olurdu. Bize her gün yılanları, köpekleri ve kedileri anlatırdı. Bir hayvan hakları eylemcisinin tutkusuyla ve dürüst olmak gerekirse, bir avcının karmaşık sevgisiyle konuşurdu.

Bana günlüğünden bir hikâye okudu. Dediğine göre kendi geçmişinden gerçek bir hikâyeydi bu. Teksas’ta yakın zamana kadar kırsal alan olan ve neredeyse vahşi hayat denilebilecek yeni bir mahallede yaşamaktaydı. On dört yaşlarındaydı ve küçük erkek kardeşinden başka arkadaşı yoktu; o da serbestçe tekmelenebilecek bir kum torbasından farksızdı. Andy’yle yaşayıp onun hikâyelerini dinlemeye alışık olduğum için, Andy ne zaman yaklaşsa kardeşinin ondan kaçtığına eminim. Bu, uyuşturucu bağımlısı olmadan önceydi ve kardeşi ilgisini çekip sıkıntısını dağıtmak için onun yanında değildi. Andy bu yeni mahallede yürüyüşe çıkıp yaban ortamından geriye kalan alana varmıştı.

Burası, yerin ince bir çamur katmanıyla kaplı olduğu bir alandı. Çizmenizin burnuyla üstteki toprağı sıyırabilirdiniz. Hemen altı kayalıktı. Çamur da pek bir şeyin yetişmesi için uygun değildi, ama bu çalılıkların umurunda değildi. Çalılar toprağın üstünü ve altını sarmıştı. Bu bölgede, mahallenin yakınındaki geniş bir yeraltı borusunun içine doğru yönlendirilmiş bir dere akıyordu. Derenin yatağı derindi ve yağmur yağdığında dere güçlü ve tehlikeli bir nehre dönüşüyordu. Andy’ye ve mahalleli çocuklara her gün bu bölgeden uzak durmaları öğütleniyordu. Canı sıkıldığı için Andy dosdoğru oraya gitti. Yolu üzerinde, muhtemelen en az iki metre uzunluğunda koca bir yılan gördü. Yılan derenin yatağında, otların içinden geçerek sürünüyordu. Güneş ışıkları, üzerine vurduğunda ışıldıyor ve parlıyordu. Pulları, bütün renkleri bir araya getiren ve o renkleri, ışık hızıyla ama her seferinde sadece birini yansıtan bir zırh gibiydi. Andy ondan gözlerini alamadı. Yılanın, Tanrı’nın kendisine verdiği özel bir armağan olduğunu düşündü. Dere yatağından aşağı doğru inene dek onu izledi. Yatak taşlı, tortulu ve tehlikeliydi. Üzerinde yer yer derin çukurlar ve mağaralar vardı. Her iki yanında ot öbekleri türemişti. Andy orada dikildi ve yılanı izledi. Yılan durmuştu. Artık daha da ağır bir şekilde ışıldıyor, alevler saçıyor ve parlıyordu.

Andy kendinden geçmişti; doğru miktarlarda LSD’ yi kokainle karıştırıp damarına enjekte etmeye başlayana kadar da bir daha o hale gelmeyecekti. Arkasından gelen arabaları duymadı. Bir kaya parçası ona çarpana dek hareketsiz kaldı.

“Hop!” dedi, “Ne bok yemeye attın taşı?” Arkasına döndü ve tahminen beş erkek ve üç kızdan oluşan bir topluluk gördü, hiçbiri yirmi yaşının üstünde görünmüyordu. İçlerinden bazılarını okuldan tanıdığını sandı.

“Bok diyen kim?” dedi kendisi de sıkkın görünen oğlanlardan biri. Andy bu oğlanın da kana susamış olduğunu hissedebiliyordu, ama temkinli davrandı. “Ben dedim,” dedi Andy. Hemen ardından, “Orada öyle büyük bir yılan var ki bahse girerim elini süremezsin,” dedi. Herkes o anda yılanın bulunduğu yere baktı. Oğlan, “Ne bok yemeye konuşuyorsun? Onu öldürmem için dokunmama gerek yok,” dedi. Sonra bir arabaya yöneldi ve küçük bir tabancayla döndü. Nişan aldı ve yılanı vurdu. Hedefi ıskaladı, ama taş parçaları her yere saçılmıştı. Yılan dere yatağının kenarında sürünerek bir mağaraya girdi.

“Ne yılanı?” dedi oğlan ve hâlâ elinde tuttuğu tabancayla dönüp Andy’ye baktı. “Vuracağım başka bir yılan var mı?” diye sordu. Andy, “Hayır. Ama senin için o yılanı çıkarabilirim,” dedi. Bütün oğlanlar gülerek ona isim takmaya başladı. Hiç kimse dere yatağına inemezdi, bir tek yılan dışında. Andy, “Oraya inip yılanı çıkarırsam bana silahını vereceksin,” dedi. Oğlan da, “Olmaz arkadaş,” diye yanıtladı. Andy, “Yapabileceğimden mi korkuyorsun?” diye sordu. Arkadaş grubunun önünde bozuntuya vermek istemeyen oğlan, “Tamam. Dene. Yılanı çıkarıp buraya kadar getir, o zaman silahı alabilirsin,” dedi.

Andy’nin hiç korkusu yoktu. Ya da korkusu varsa bile böyle bir durumda kendisini engellemesine asla izin vermezdi. Dere yatağının ucuna doğru yürüdü ve yılanın girdiğini gördüğü deliğe uzandı. Açı o kadar dardı ki dere yatağındaki oğlanlar ve kızlar onu zar zor görebiliyordu. “Aptal,” “Bok suratlı,” “Tavuk,” diye bağırıyorlardı ona. Andy hiçbir şey söylemedi. Onu tanıyan biri olarak eminim yüzünde şu gergin, ölüme meydan okuyan gülümseme olmalıydı.

Andy mağaraya vardığında yavaşladı. Dikkatlice çevresinde dolaştı. Sonra dere yatağında uzandı ve ağır ağır girişe doğru süründü. Mağara devasaydı. Güneş doğuyor olmasaydı, bırakın içini, mağaranın kendisini bile kimse fark edemezdi. Ama Andy içerisini görebiliyordu. Tam girişin gerisinde yılanı gördü. Onu mağaranın görünmeyen duvarlarının oluşturduğu zeminin önünde, güneşte ışıldayıp parlarken gördü. Yılanın ağzını esnercesine hareket ettirdiğini gördü. Yeşil gözlerinin boşluğa baktığını gördü. Onu gördü ve yakalayıp başını mağaranın kaya zemininde ezerek öldürdü.

Yolda duran çocukların bağırışlarını duymaz olmuştu, ama şimdi yine duymaya başlamıştı. Israrla, “Baksana!” diyen bir ses geliyordu. Andy, “Geliyorum,” diye yanıtladı. Yeni sorularla bağırıyorlardı ona, “Yılanı çıkardın mı?” sorusuna yine diğerleri cevap veriyordu, “Yok, olmaz! O yılanı çıkarmış olamaz!” Silahlı oğlan, “Zaten aptal tavuğun teki,” dedi. Andy dere yatağından yukarı sürünerek çıkarken hiçbir şey söylemedi. Her iki eline de ihtiyacı vardı, bu yüzden kayaların üzerinde avuçlarını ve dizkapaklarını keserek sürünürken ölü yılanı boynuna doladı. Terlemeye başladı ve kanlı ellerinden önce biri sonra diğeriyle alnındaki teri sildi. Dere yatağının üzerindeki asılı kayaya varınca durdu. Onu hiç kimse göremiyordu. Nefesini tuttu ve kayanın üzerine bir bacağını alıp diğeriyle kendisini yukarıya itti.

Oğlanlar ve kızlar şaşkınlık içindeydi. Hiç kimse hiçbir şey söylemedi, ama Andy sırıtıyordu. Silahlı çocuk hâlâ silahını elinde tutuyordu, ama onun da ağzı açık kaldı. Kızların hepsi ona çekici bir serseriden daha fazlasıymış gibi bakıyordu. Silahlı çocuk, “Hımm, iyiymiş, ama silahımı alamazsın!” dedi. Andy, “Söz vermiştin,” dedi. “Delilere verilen sözler sayılmaz.” Andy çocuğun üzerine yürüdü ve, “Tutamayacağın sözler verme,” dedi. Oğlan geriye bir-iki adım atıp silahını kaldırmaya başladı. “Benden uzak dur!” Andy hiçbir şey söylemedi, aksine ona doğru yürümeye devam etti. Yürürken de artık rengi solmuş ama hâlâ çok büyük olan yılanı boynundan sıyırdı ve silahlı çocuğa fırlattı. Silahlı çocuk yılanı kendinden uzak tutmak için ellerini kaldırdı ve üzerindeki yılanla birlikte sırtüstü düştü. Andy onun üzerine eğildi, silahı aldı ve, “Yılan sende kalabilir. Artık bir işe yaramaz zaten,” dedi. Öteki oğlanlar ve kızlar güldüler. Silahlı oğlan ayağa kalktı ve, “Silahımı geri ver,” dedi. Andy, “Benim silahım. Senin yılanın var. Onunla vur,” dedi. Silahlı oğlan kavga çıkarmaya hazırdı; ama Andy’nin yüzünde kardeşinin ondan kaçmasına neden olan aynı ifade vardı. Başka bir oğlan, yapılı biri, “Ağır ol! Karşılığında silahını vaat ettin, o da yılanı getirdi,” dedi. Sonra Andy’ye baktı ve, “Görüşürüz,” dedi. Hepsi arabalarına binip ayrıldı. Kızlardan biri dikiz aynasından baktı. Gülümsedi ve el salladı. Andy eve elindeki silahla yürüdü, yüzünde hâlâ aynı tebessüm vardı.

RON FABIANParma, Michigan

MAVİ GÖKYÜZÜ

1956’da Arizona eyaletinin Phoenix kenti uçsuz bucaksız mavi bir gökyüzü olan bir kentti. Bir gün parmağımda kız kardeşim Kathy’nin yeni papağanıyla evin çevresinde yürürken papağan Perky’ye gökyüzünün neye benzediğini göstermeye niyetlendim. Belki de orada küçük bir kuş arkadaş edinebilirdi. Ona arka bahçeye bakmasını söyledim ve dehşete düşmüş bakışlarımın arasında Perky kanatlanıp uçtu. Muazzam, acımasız gökyüzü kız kardeşimin mavi hazinesini yuttu ve kuş birdenbire kanatlarını çırpıp gitti.

Kathy beni bağışlayabilirdi. Sahte bir iyimserlikle beni Perky’nin yeni bir ev bulacağına ikna etmeye bile çalıştı. Ama böyle bir şeyin olasılığına inanmak için gereğinden fazla açıkgözlüydüm. Bir türlü teselli bulamıyordum. Zaman akıp gitti. Sonunda büyük vicdan azabım hayattaki daha önemli konuların arasında mütevazı bir yer edindi ve hepimiz büyüdük.

Onlarca yıl sonra kendi çocuklarımın büyümesine tanıklık ettim. Onların etkinliklerinde yer aldık, cumartesileri futbol oyunlarını çocukların arkadaşlarının anne babaları Kissell’larla katlanır sandalyeler üzerinde geçirdik. İki aile birlikte Arizona çevresinde kamp yaptık. Sinemaya gitmek için kamyona doluştuk. Çok iyi ahbap olduk. Bir akşam oynadığımız oyun en iyi evcil hayvan hikâyeleri anlatmaktı. Bir kişi, yaşayan en yaşlı kırmızı balığa sahip olduğunu iddia etti. Bir başkasının medyum köpeği vardı. Sonra diğer ailenin babası Barny sahneyi kaptı ve tüm zamanların en iyi evcil hayvanının mavi papağanı Tatlı Turta olduğunu ilan etti.

“Tatlı Turta’yla ilgili en iyi şey,” dedi, “onu edinme biçimimizdi. Bir gün sekiz yaşındayken, açık mavi gökyüzünden küçük mavi bir papağan süzülerek indi ve parmağıma kondu.”

Nihayet konuşabilecek duruma geldiğimde bu inanılmaz kanıtı inceledik. Tarihler, yerler ve kuşun fotoğrafları uyuşuyordu. Belli ki bu iki ailenin daha tanışmadan çok önce birbiriyle bağlantısı vardı. Kırk yıl sonra kız kardeşime gittim ve şöyle dedim, “Haklıymışsın! Perky hayatta kalmış!”

CORKI STEWARTTempe, Arizona

ORTADA KALMA

Kız kardeşim ve ben patikadan ağır ağır yürüyerek okuldan eve dönüyorduk. Havada yaz sıcağı vardı ve sanırım ikimiz de yaz olmasını istiyorduk, oysa sonbahardı. Kavak ağaçları yapraklarını dökmüştü. Geyik avcıları çoktan gitmişti. Dağ vadisi yine sessizdi.

Öğretmenimizin bir bomba düşerse yapmamız gerekenleri anlatışı kafamı kurcalıyordu. Söylediklerine göre dışarı çıkmalı, suyolunun içinde sürünmeli ve yolun altında kendimizi emniyete almalıydık. Birçok kez suyolunu incelemiştim ve bana güvenli görünmüştü; ama asla içinde sürünmek istemezdim. Öğretmenimiz pisliğin, radyasyonu engelleyeceğini söylemişti.

Eve giden yolda kız kardeşime bir bombanın düşüp düşmeyeceği hakkında ne düşündüğünü sordum. “Buraya değil, ama muhtemelen ta uzaktaki Kore’ye,” dedi.

Öğretmenimizin her sabah duvardaki Kore haritasına işaret ederek savaş hatlarının yerini anlatışını düşündüm. Sanırım Durango Radyo İstasyonu’nu dinleyip okula öyle geliyordu ve bize duyduklarını anlatıyordu.

Eve vardığımızda babamız bütün yaz, yemlerle beslediğimiz öküzü kesmeye hazırlanıyordu. Yardım etmek isteyip istemediğimizi sordu. Kız kardeşim, hayır, dedi, ama ben, elbette, dedim. Galiba kız kardeşim öküzle arkadaş olmuştu.

Babam tüfeğini duvardaki yuvasından aldı, mutfak çekmecesinden bir avuç mermi kaptı ve öküzün tek başına durduğu ahıra doğru yürüdük. Kapıyı açtık, öküzün olduğu ahıra girdik ve kaçmaması için kapıyı kapadık. Tüfeğini doldururken babam bana, en son hayvan kestiğimizde yaptığı gibi, öküzün kulaklarından kendi gözlerine doğru farazi hatlar çekip ardından bu hatların kesişme noktasında öküzü vurmak gerektiğini anlattı. “Beynin en kritik yeri buradadır; kendilerine neyin çarptığını anlamadan, o anda ölürler,” dedi.

Öküz bize bakıyordu ve ne olacağını bilmediği için mutluydum.

Babam dikkatle nişan aldı ve silahı ateşledi. Öküzün yalnızca kıpırdamış olması beni şaşırttı. Galiba babam benden de çok şaşırmıştı. “Iskalamam imkânsızdı,” dedi ve öküz hareket etmeden hızla yeniden ateş etti. Ama öküz kafasını salladı. Babam, “Kahretsin!” dedi ve ateş etti. Öküz yine kafasını salladı; ama sonra burnundan koyu bir kan aktığını gördüm ve kafasını yere kadar indirdi. Bunu babam da gördü. Çık kızgın görünüyordu, cebinden bir avuç mermi çıkarıp inceledi ve, “Bunlar nereden çıktı?” diye bağırdı. Avucunun içine baktım; bu mermi kovanlarının saçmayla dolu olduğunu ve başıboş köpekleri korkutmak için kullanıldığını söyledi, bana tüfeği verdi ve beni ahırın ortasında, öküzle baş başa bırakırken doğru mermileri almaya gitti.

Babam gittiğinde öküz bir süre burun deliklerinden kan ve sümük sızarken bana baktı. Sonra kafasını biraz daha salladı ve ahırın çitlerinin çevresinde koşmaya başladı. Gözlerimi üzerine diktim ve o koştukça dönüp durduğum için çok geçmeden başımın döndüğünü hissettim. Nihayet babam geri geldi ve tüfeği benden alıp içine bir mermi kovanı koydu, tüfeği omzuna yerleştirdi, öküz koştukça dönerek nişan aldı ve sonra yüksek sesle, “Hey!” diye bağırdı. Öküz koşmayı bıraktı ve biz de beklemeye başladık. Ardından öküz, kafasını ağır ağır bize döndürdü. Burnu çamurdan yalnızca birkaç santim yukarıdaydı. Beyaz yüzü kanla kaplıydı ve artık ne olacağını biliyor gibiydi.

MICHAEL OPPENHEIMERLummi Island, Washington

VERTİGO

Ben on yaşındayken ailem California High Çölü’ nde küçük bir yerleşim olan Apple Vadisi’ne taşındı. Babam 1964 yazından beri George Hava Kuvvetleri Üssü’nde görevli bir test pilotuydu. Yerleştiğimiz hardal renkli evin bulunduğu mahalleyi kapsayan beş kilometrelik alanda başka birkaç ev, bin kadar kreozot çalısı, Joshua ağaçları ve kaynanadilleri her yöne yayılmıştı, bir istisna dışında: Mojave Nehri, çölün bir buçuk kilometre aşağısından bize göz kırpıyordu. Babam iki metre boyundaydı ve inanılmaz, fırça gibi kaşları vardı. Öyle bir kahkahası vardı ki sesinin titreşimini midemde hissedebilirdim. At kişnemesini tanıdığım herkesten daha iyi taklit edebilirdi. Bir Tayvan lehçesi ve akıcı görünecek kadar Almanca konuşurdu. Yaşadığımız yörelerde tek kişilik hava gösterileri yapardı ve yerel kahraman sayıldığı kasabasında bir benzin istasyonunda resmi asılıydı. Kırk bir yaşındayken 1967’de Kuzey Vietnam’daki bir esir kampında öldü.

Düşününce, babamın anısına güçlü yönleri nedeniyle sahip çıktığımı anlıyorum. Riskler almak için cesur girişimlerde bulunurdu ve dipsiz kuyu gibi bir iyimserliğe sahipti. Tayvan’da yaşarken her gün otobüsle, oralı bir marangozla birlikte bir Lightning4 yaptığı Taipei’ye giderdi. Yelkenliyi Amerika’ya götürdük ve Chesapeake Körfezi’nde girdiğimiz her tekne yarışında sonuncu geldik. Babam her zaman yeni şeyler denemeye, hayatlarımıza eğlence katmaya hevesliydi. Bazen aramızdan biri çekimser ya da ürkek davranırdı, ama o, şansımızı denememiz için bizi cesaretlendirecek bir yol bulurdu. Şimdi, kırk dört yıllık gözlerimin bakış açısından babamı düşününce, onun en çok sevdiğim yanının kırılganlığı olduğunu ve bunu sezdiğim için onu koruma arzusu duyduğumu anlıyorum. Sanırım ailemdeki herkes aynısını hissediyordu. Babamın coşkusu bizi hayrete düşürür ama aynı zamanda onun için korkardık. Belki de öyle büyük bir umut taşıyordu ki, umudunun kırıldığını, hayallerinin yıkıldığını ya da incindiğini görmenin bizim için ne kadar zor olacağını anlamıştık.

Apple Vadisi’ne taşındıktan sonra çok geçmeden Vertigo adını verdiğimiz bir atı sahiplendik. Vertigo büyük, zeki, inatçı ve açık kestane renkliydi; gösterişli yıllarının ardından bilge ve durgun bir hale bürünen eski bir geçit töreni atıydı. Kardeşlerim adına konuşamam, ama ben Vertigo’dan korkuyordum. O da bir şekilde korkumdan haberdardı ve ne zaman yaklaşsam bir toynağını tehditkâr biçimde kaldırarak ya da kuyruğuyla bana vurarak huzursuzluğumdan ve tereddütlerimden zevk alıyor gibiydi. Buna karşın babam ata binmeye hazırdı ve saatlerini at bakımının taktiklerini ve yöntemlerini öğrenmekle harcadı. 1965 Temmuz’unda bir cumartesi öğleden sonra babam Vertigo’ya bindi ve Mojave Nehri’ne doğru yola çıktı. Hepimiz izlemek için ahıra gittik. Annem bile, evin gölgeliğine tırmanan buz çiçeğini çapalayarak yakınımızda durdu. İlkin babam, Vertigo’nun yelesini ve kuyruğunu tımar etti; babam çalışırken at uzanıp ahırın direğindeki toynak fırçasına vurdu; fırça kurumuş çamura düştü. Babam yılmadan Vertigo’nun toynaklarını kontrol etti. Vertigo inleyip homurdandı ve sonra yuları çitten çözmeye koyuldu. Saniyeler sonra sallanarak yürüdü ve uzaklaştı. Babam sallanan yulara uzanırken Vertigo’ya yumuşak bir sesle, “Rrrrrmmmf,” diyerek kişnedi. Atı yeniden direğe bağladı ve gemi bağlayarak eyeri kaldırıp tokaları ve kolanı sabitleyerek işe koyuldu. Vertigo homurdanıp sallandı. Kafasını öne doğru sallayıp yelesiyle babamın yüzüne vurdu. Babama yalnızca, “Rrrrrmmmf,” demek kaldı. Sonunda hazırlardı. Gün sıcak ve kuruydu. Öğleden sonra üçe geliyor olmalıydı. Yola çıkışlarının görüntüsünü hatırlıyorum, babamın üstü çıplak, kot ve spor ayakkabı giyinmişti, at ise otlanmaya başlayıp karıncalara homurdanırken kafası aşağıdaydı. Babam dizginleri sıkıca çekti, Vertigo kafasını oynattı ve beyaz yelesini havaya savurdu. Bizi ahırın çitlerinde, annemi de çapayla otların başında tutan neydi bilmiyorum, ama hiçbirimizin kılı kıpırdamadı. Onların nehre inişini, Vertigo’nun ağır yürüyüşünü ve sendeleyişini, babamın dizginleri kavrayışını, yelenin huysuzca savruluşunu izledik.

Nihayet çölün sınırını aşıp daha tahammül edilir bir yere, Mojave Nehri’nin serin dünyasına doğru giderek gözden kayboldular. Biz çocuklar o zaman dışarıdan daha serin evimize, kendi tasalarımıza çekilmiştik. Nereye gittiğimi ya da ne yaptığımı hatırlayamıyorum. Yalnızca annemin birkaç saat sonra bizi dışarıya çağırdığını hatırlıyorum. Altı kişilik bir sıra halinde, ellerimizi gözlerimize siper ederek evimiz ve nehir arasındaki çölde arama yaptık. Vertigo’yu başında ve kuyruğunda bir tören gururuyla, yelesi esintiyle taranırken bize doğru bir açıyla sallanarak yürüdüğünü gördüm. Geri dönmek için acelesi yok gibiydi; yalnızca durup otladı. Çok uzaktan gelmemişti ve nehir onun tam yanında parlıyordu. Babamın yaralanmış olabileceğini, attan düşmüş bir halde kaynanadillerinin ya da daha kötüsü, kırmızı karıncaların ve akreplerin arasında tek başına yattığını düşününce mideme bir ağrı saplandı. Ama sonra onu yumuşak kumlarda tuhaf bir biçimde Vertigo’ya doğru koşarken gördüm. At, kafasını salladı ama işe yaramaz otları yemeyi sürdürdü. Eyeri dengesizce bir tarafında asılı kalmıştı.

Babam yaklaştı, onun dizginlere uzandığını gördüm. Vertigo başını savurdu, salınarak dosdoğru eve değil, ama kafası dimdik bir şekilde başka yöne doğru gidiyordu, bizim izlediğimizi biliyor gibi. Bir anda yine durdu ve otları yolmaya başladı. Hâlâ atın bıraktığı yerde duran babam, kollarını indirdi ve bir an için donakaldı. Ardından yine hayvana doğru hamle yaptı. Vertigo yine babam dizginlere erişecek yakınlığa gelene dek bekledi. Bu kez at şaşırmışçasına iki yana zıpladı ve bir kez daha hareketlendi. Sessizlik içinde izliyorduk. Annem çapasına yaslanıp içini çekti.

Vertigo evin önündeki alanda zikzaklar çizerek babamı sinir edip durdu. Babamın, sallanan dizginleri neredeyse yakalayacakken dördüncü kez kaçırdığında kızgın ve öfkeli olduğundan emindim. At koşarken kuyruk sokumuna bir şaplak attı; aramızdaki kısa mesafede bize doğru ağır ağır gelirken ata söven yorgun sesi bana ulaşıyordu.

Annem o noktada içeri girmiş olmalıydı, çölün yamacında duran babam için kaygılandığımızdan hiçbirimiz fark etmedik. Vertigo salınarak ahıra doğru gitti ve kapıda bekledi. Başını dimdik tutuyordu. Burun delikleri genişlemişti ve gözleri parlıyordu. Annemin yine yanımda, ağabeyim ve kız kardeşlerimle birlikte durduğunu hissettim, hepimiz babamın son dönemeçte yürüyüşünü sessizce izliyorduk.

O yaklaştıkça kendimi daha kötü hissettim. Sıcaktan bunalmış ve terlemiş görünüyordu. Omuzları öne doğru düştü ve başı öne eğildi. “Ne oldu baba?” diye sordu ağabeyim. Babam soruyu yanıtlarken yürümesini sürdürdü, ahırın kapısını açtı ve geride durdu. Vertigo yavaşça içeri girdi ve sakin bir biçimde samanları kemirdi. Babam kapıyı kapayıp sürgüledi. Gelip yanımıza yaklaştı. Kaşlarına takılmış boncuk boncuk terler vardı. “Bu epey zeki bir at. Emektar Vertigo’nun hep bir adım önünde olmak gerek.”

Annemin elinde bir şişe buz gibi bira vardı. Babam büyük bir yudum aldığında hiçbirimiz konuşmadık. Hepimiz nehre doğru bakarak, Santa Ana’nın rüzgârı fısıldarken olduğumuz yerde kaldık. Ama eve yürümek için arkamızı döndüğümüzde onun hoşnut homurdanışını duyduk. Bir sonraki cumartesi günü babam yeni atımızı başka bir gezi için tımar edip ona semer vurmak üzere ahıra yine geri dönmüştü.

JANET SCHMIDT ZUPANMissoula, Montana

4. Yelkenli yarışlarında kullanılan bir tür tekne. (Y.N.)

NESNELER

YILDIZ VE ZİNCİR

1961’de Massachusetts eyaletinin Princetown kentine yaptığım bir gezide el yapımı ve kişiye özel bir Davud’un Yıldızı kolyesi aldım. Her zaman takıyordum. 1981’de Atlantic City’den yüzerek okyanusa açıldığımda zincir kırıldı ve sörf yaptığım sırada onu kaybettim. 1991’de, Noel tatilinde on beş yaşındaki oğlum ve ben New York eyaletinin Lake Placid kentinde bir antikacı dükkânında dolaşırken bir takı oğlumun dikkatini çekti. Bakmam için bana seslendi. Bu, on yıl önce okyanusun yuttuğu Davud’un Yıldızı idi.

STEVE LACHEENPhiladelphia, Pennsylvania

RADYO GEZGİNİ

Bu olay başıma radyo gezginliği günlerimde geldi. Mart 1974’te Omaha’da WOW kanalında haber spikeri olarak işe başladım ve ani bir fren yapmak zorunda kaldığım anda Volkswagen böceğimle ailemin Denver’daki evinden ayrılıyordum. Bir tekerlek tepeden aşağıya yuvarlanarak iniyordu ve tam önümden geçti. Şiirsel adalet, diye düşündüm ve yola çıktım.

İki ay sonra Portland’daki KGW’de o çok istediğim iş için ilan çıktı ve Omaha’daki işi bu kadar çabuk bırakıp bırakmamayı düşünürken dairemin penceresinden dışarı baktım ve otoparkta yuvarlanan bir tekerlek gördüm. Tekerlek konuştu, diye düşündüm ve Portland’daki işe başvurdum.

Bir yıl geçiyor, Portland’daki işim yolunda; o kadar ki, Seattle’daki merkez istasyon KING’e terfi teklifi alıyorum. Ama o gece arabamla On Üçüncü Cadde ve West Burnside’ın kesiştiği noktadan geçerken sisin içinden bir tekerlek belirip sokakta yuvarlanıyor.

Ama burada bitmiyor. Başka bir yıl, artık 1976, şirket beni haber müdürü ve sabah haberleri sunucusu olarak Portland’a, KGW’ye geri göndermek istiyor. Bu kez yuvarlanan tekerlek, aslında yalnızca bir tekerlek jantı, Alaska Yolu Viyadükü’nde güneye doğru yol alırken ortaya çıkıyor. Sol şeritte.

77’nin sonu. Yine yoldayım, San Francisco’daki KYA’ ya doğru. Müzik setim, kedim ve bütün eşyalarım eski Volkswagen’ime yüklenmiş ve otobana çıkmak üzereyim. Hiç yuvarlanan tekerlek görmemiştim, ama bu sefer arabanın arkasından bir gıcırdama sesi duyuyorum, kaydığımı ve arabanın yoldan çıktığını düşünüyorum. Korkutucu. Tam da kendi arabamın sağ arka tekerleğinin çıktığını ve yolda yuvarlanıp bir hendeğe oturduğunu göreceğim anda frene asılıyorum. Bir tamirci dingil pimini yerleştirmeyi unutmuş. Yuvarlanan lastik benim lanet olası tekerleğimmiş!

Böylece yuvarlanan tekerlek zinciri kırılmış oldu. Ya da bana öyle geldi, ta ki 1984’e kadar. Yine Seattle’a geri dönmüştüm, artık önemli bir radyo müdürüydüm, ama hâlâ bir iş gezginiydim ve Teksas eyaletinin Houston kentinde çok para veren bir işi kabul ettim. Kent duygularım, artık iki küçük çocuğumun olması ve onları Kuzeybatı Pasifik bölgesinde yetiştirmek isteyişim gibi her içgüdü, bu seçimimin karşısındaydı. Ama önerilen sözleşme ve para, muhakeme gücümü bulandırdı. İşe başlamak için oraya uçtum, karım da arabayla arkamdan geldi. Kuzey Portland’dan çıkıp Interstate 5’e5 vardığı anda bir çatırtı: Karımın Volvo arabasının motor kapağı çevreyolunun üzerinden geçen yoldan gelen bir şeyin çarpmasıyla sarsıldı. Bu şey arabaya çarpıp zıpladı, başka iki arabaya çarptı ve orta şeritte durdu. Sarsılan ama yaralanmayan karım bakınca ne olduğunu gördü: büyük ve iri bir kamyon tekerleği.

Houston’a gittik ama her şey berbattı. Oradaki hayatımız yalnızca bir yıl sürdü, ardından çocuklarımızı yetiştirmek için memnuniyetle Portland’a geri döndük. Huzursuz ayaklara, radyo gezginliğine, yuvarlanan tekerleklere son.

BILL CALMLake Oswego, Oregon

5. ABD’nin Pasifik kıyısı boyunca uzanan otoban. (Ç.N.)

BİR BİSİKLET HİKÂYESİ

1930’larda Almanya’da her çocuğun en büyük umudu bir bisiklete sahip olmaktı. Doğum günlerimde ve Hanuka6 bayramlarında ve ayrıca şaşırtıcı derecede iyi notlarımı ödüllendirmek istedikleri zaman bana verilen paraları yıllarca biriktirdim. Hâlâ hedeflerimden yaklaşık yirmi mark gerideydim. On üçüme bastığım günün sabahı oturma odasının kapısını açtım ve Herr Schmitt’in dükkânının vitrininde ne zamandır hayran olduğum bisikleti görünce şok geçirdim. Bisikletin geniş siyah bir selesi ve pırıl pırıl bir krom iskeleti vardı; geleneksel dar siyah tekerlerin aksine daha fazla çekiş gücü ve daha yumuşak sürüş sağlayan en yeni icatlardan biriydi bu. Onunla bütün kentte yoldan geçenlerin beğenisiyle gururlanarak gezmek için okulun bitişini sabırsızlıkla bekliyordum.

Bisiklet güvendiğim bir eşlikçim olmuştu. Sonra, 1939’da buz gibi bir Ocak sabahı Almanya’dan ve Hitler rejiminden kaçmak zorunda kaldım. Çocukların İngiltere’ye nakledilmesi için hızla örgütlenen sürecin bir parçasıydım. Yalnızca küçük bir bavula iznimiz vardı; ama annem ve babam bisikletimi bana ulaştırmanın bir yolunu bulacaklarına söz verdiler. Bu süre boyunca bisiklet kilerde emniyet altında olacaktı.

Şansıma, yeni arkadaşlarım Middlesex’teki Ashford kentinin metodist kilisesinde faallerdi. Cemaatlerini ailemin bir daire kiralaması için para toplamaya ikna ettiler, bu da resmî onayın ardından onlara Büyük Britanya’da bir sığınak sunacaktı. Bu ilk belgelerle Alman hükümeti annemin ve babamın arkadaşlarıma geniş bir ahşap koli göndermesine izin verdi. Her bir eşya onaylanmalıydı; değerli hiçbir şeye izin yoktu, ama bisikletime itiraz etmediler. Bu arada, annem ve babamın evrakları Britanya İçişleri Bakanlığı’nda hazırdı. Son bir imza dışında her şey yolundaydı. Ardından savaş başladı ve annemle babamın kaderleri mühürlendi. 1942’de kamplarda can verdiler.

1939’un Eylül ayında bütün bunlar hâlâ geleceğe aitti. İnsan savaşın daha erken biteceğine ve ailesiyle yeniden bir araya geleceğine umut besleyebiliyordu. Bir ay sonra çocuk hemşiresi olarak eğitim alacağım bir okula kabul edildim. St. Christopher’s Hastanesi, Londra’dan ve potansiyel bomba tehlikesinden uzaklaşarak İngiltere’nin güneyinde küçük bir köye taşınmıştı. Altı ay sonra bir haftalık tatil için izin aldım. Protokolü izlemek ve yanıma almayacağım bütün eşyalarımı etiketlemek zorundaydım. Bu sorumluluk bilinciyle bisikletimi işaretledim ve park yerindeki olağan konumunda bıraktım.

Birkaç gün sonra müdireden yeni bir kanun çıktığını anlatan bir mektup aldım. Artık bana “Düşman Yabancı” diyorlardı ve ülkeye girişim kıyıdan on beş mil uzaklığına kadar engellenmişti. Yalnızca eğitimim aniden kesilmemiş, aynı zamanda bana yönergelere uymadığım ve hiçbir giysimin bulunamadığı söylenmişti. Bisikletime gelince, var olduğundan bile kuşkuluydular. Böyle inanılmaz yalanlar karşısında öfkeliydim, kızgın ve çaresizdim; ama en çok bana çok iyi arkadaşlık eden bisikletimin yokluğunu hissediyordum.

Gelecek birkaç yıl boyunca, sığınmacıların, yirmi dört saatten uzun bir süre yaşadıkları yerden ayrılacaklarını yerel polise bildirmesini öngören kanuna her zaman uyarak birçok yer değiştirdim. 1945’in sonunda, Londra’ da yaşadığım sırada, üzerinde resmî polis damgası olan bir kartpostal aldım. Bir anda paniğe kapıldım. Kart bir an önce karakola gitmemi emrediyordu. Titrememi engelleyemiyordum. Nerede yanlış yapmıştım? Korku ve belirsizlikle baş etmekte zorlanarak hemen karakolun olduğu tepeye doğru yola çıktım ve görevli komiser yardımcısına kartı gösterdim.

“Baksana Mac. Beklediğin kız burada!”

Başka bir polis daha belirdi. “Hiç bisikletiniz oldu mu?”

“Evet.”

“Ne oldu ona?”

Hikâyeyi anlattım. Bir süre sonra karakolda bulunan neredeyse herkes beni dinliyordu. Bu bana çok garip geldi.

“Neye benziyordu?”

Tarif ettim. Alışılmadık kırmızı balon tekerlerden söz edince rahatlayarak güldüler. Polislerden biri bir bisiklet getirdi.

“Bu mu?”

Paslanmıştı, tekerleri inmişti ve selesinde bir yırtık vardı ama kesinlikle benim bisikletimdi.

“Ne bekliyorsun? Alıp eve götürsene.”

“Teşekkür ederim, çok teşekkür ederim,” dedim. “Peki, ama onu nasıl buldunuz?”

“Terk edilmişti, sonra biri bulmuş. Üzerinde hâlâ isim etiketi olduğu için bulan kişi bize teslim etti.”

Bisikleti sürerek mutlulukla daireme getirdim. Ama ev sahibem beni gördüğünde çok korkmuştu.

“Londra’da buna binmeyeceksin, değil mi?”

“Neden binmeyecekmişim? Biraz onarım istiyor, sonra yeni gibi olur.”

“Ondan değil. Bu geniş tekerler besbelli Alman bisikleti olduğunu gösteriyor. Savaş bitti ama hâlâ o piçlerden ve onları hatırlatan her şeyden nefret ediyoruz.”

Yine de iskeleti boyattım, seleyi ve tekerleri tamir ettirdim; ama mahalledeki tek bir gezinti ev sahibemin haklı olduğunu kabullenmem için yeterliydi. Takdir edici bakışların yerine bağırışlar ve yuhalamalar duydum. İki yıl sonra bisikleti bir savaş dönemi eşyaları koleksiyoncusuna birkaç şilin karşılığında sattım.

EDITH RIEMERSouth Valley, New York

6. İbrani takvimine göre resmî yılın üçüncü ayının 25. gününde başlayıp sekiz gün süren Musevi bayramı. (Y.N.)

BÜYÜKANNEMİN PORSELENLERİ

1949’da annem ve babam küçücük üç çocukları ve bütün ev eşyalarıyla birlikte Illinois eyaletinin Rochford kentinden Güney California’ya taşınarak büyük bir adım attı. Annem, annesinin elde boyanmış dört kutu porselen yemek takımı dahil birçok değerli aile yadigârını sarıp paketlemişti. Büyükannem, bir unutmabeni çiçeği desenini tercih ettiği bu nefis takımı kendi elleriyle boyamıştı.

Ne yazık ki taşınırken bir şey oldu. Bir porselen kutusu taşınmayı başaramadı. Yeni evimize hiç ulaşmadı. Bu yüzden annemin elinde takımın yalnızca dörtte üçü kaldı; farklı boylarda tabaklar ve bazı servis parçaları vardı; ama fincanlar, fincan tabakları ve kâseler eksikti. Çoğu zaman aile toplantılarında ya da Şükran Günü ya da Noel yemeği için hep birlikte sofraya oturduğumuzda annem eksik porselenler için birkaç kelime eder, yolculuktan sağlam çıkmalarını ne kadar arzu etmiş olduğunu söylerdi.

Annem 1983’te vefat ettiğinde büyükannemin porselen takımı bana kaldı. Ben de onları özel günlerde kullandım ve ben de kayıp kutuya ne olduğunu düşünüp durdum.

Rehinci dükkânlarında ve bitpazarlarında gezmeyi ve değerli nesneler aramayı çok severim. Günün erken saatlerinde tezgâhların arasında, satıcıların mallarını yere serişini izleyerek ileri geri yürümek çok eğlencelidir.

Bir yılı aşkın süredir bitpazarına uğramamıştım, 1993’te bir pazar günü canım gitmeyi çok istedi. Bu yüzden saat sabahın 5’inde yataktan sürünerek çıktım ve şafak sökmeden önceki karanlıkta bir saat boyunca Pasadena’daki büyük Rose Bowl Bitpazarı’na doğru direksiyon salladım. Dış mekândaki tezgâhların arasında ileri geri yürüdüm, birkaç saat sonra artık gitmeyi düşünüyordum. Son köşeyi dönüp aynı hat üzerinde birkaç adım atmıştım ki, yola serilmiş birkaç porselen gözüme çarptı. Gördüğüm kadarıyla elde boyanmış porselenlerdi bunlar... Unutmabeni çiçeği desenli! Yakından bakmak için hızla bir hamle yaptım ve temkinli bir biçimde bir fincana ve tabağa uzandım... Unutmabeni çiçekleri! Tıpkı büyükannemin porselenleri gibi aynı narin fırça darbeleri ve ağız kısmında aynı simli çizgiyle. Parçaların geri kalanına baktım. İşte fincanlar! Fincan tabakları! Kâseler! Büyükannemin porselenleriydi bunlar!

Antikacı heyecanımı fark etti, yanıma geldiğinde de ona kayıp kutunun hikâyesini anlattım. Porselenlerin Pasadena’da, çocukken yaşadığımız Arcadia’dan hemen sonraki kasabada bir konut satışının ardından geldiğini söyledi. Evin içindekileri gözden geçirirken bahçe dolabının içinde eski ve açılmamış bir karton kutu bulmuş, porselenler de onun içindeymiş. Mirasçılara porselenleri sormuş ve onlar da hiç bilgileri olmadığını, dolaptaki kutunun “hep” orada olduğunu söylemişler.

O gün Rose Bowl Bitpazarı’ndan kollarım inanılmaz hazinemle dolu olarak ayrıldım. Şimdi hâlâ, altı yıl sonra, “evrenin bütün parçalarının” bu eksik porselenleri bulmama ışık tutsun diye toplanmış olmasına hayret ediyorum. Ya uyumaya devam etsem ne olacaktı? Tam da o gün Rose Bowl’a gitmeye beni iten şey neydi? Ya oradan ayrılıp ağrıyan ayaklarımı dinlendirmek için o son köşeyi dönmekten vazgeçmiş olsaydım?

Geçen hafta on beş arkadaşım için bir akşam yemeği partisi verdim. Büyükannemin porselenlerini kullandım. Bu kadar uzun zamandır kayıp olan bu güzelim fincan takımlarında misafirlerime gururla kahve ikram ettim.

KRISTINE LUNDQUISTCamarillo, California

BASGİTAR

Kariyerimin ikinci ya da üçüncü düzenli sahne programında, haftada altı gün olmak üzere Ohio eyaletinin Toledo kentinde bir otelin lobisinde çalıyordum. Gençtim, müzik yaptığım ve bundan gayet iyi para kazandığım için gururluydum. Bir öğrenci modeli olan eski Epiphone marka caz kasa basgitarım, benim gibi bir profesyonel için besbelli yetersiz kalıyordu.

Ron’un Müzik Dükkânı’nın duvarında asılı duran bir Fender Precision’a vurulmuştum. Doğal sarışındı, dişbudak gövdesi mükemmel bir parlaklıkta cilalanmıştı, krem renginde bir pena koruyucusu ve doğal bir akçaağaç sapı vardı. Ama bu muhteşem enstrümanın asıl göze çarpan özelliği perdesiz olmasıydı. Klavyesi bile yoktu; normal bir basgitarda perdelerin yerinde olması beklenecek ince bir parça abanoz ya da pelesenk, sapının önüne eklenmemişti. Tipik bir şekilde sedef noktalarla, çizgilerle ya da yıldızlarla işlenmiş bir pozisyon göstergesi bile yoktu; yalnızca önünde duran dört telin engellediği, temiz akçaağaç gövdenin sihirli bir biçimde damarlı yüzeyi vardı. Güzel olduğunu düşündüm, onu çalabileceğimi de biliyordum. Dükkândaki bir amplifikatörle denediğimde bu basgitara sahip olmam gerektiğini anladım.

Perdesiz bir elektro basgitarın tellerinin tınısı harika bir şeydir. Modern bir elektronik enstrüman ve geleneksel, ahşap akustik telli enstrümanın tınılarının baş döndürücü bir karışımıdır. Tel titreştikçe ve gitarın sapına, tel ahşaba hafifçe dokundukça notalar tatminkâr bir vızıltıyla sonlanır. Perdeli bir basgitarda imkânsız olan çeşitli ifadeler, parmakların dokunuşundaki nüanslarla elde edilebilir.

Fiyatı günümüz ölçütlerine göre epey düşük olan bu basgitar için 1974’te her halükârda açılmam gerekiyordu; ama biraz açıldım, borçlanarak rüyalarımın enstrümanını satın aldım.

Babam açık kalp ameliyatının ardından hastanede yatıyordu; ben de onu ziyarete gittim. Yeni basgitarımı hastaneye götürdüm, onu babama göstermek için hemşirelerin meraklı ve temkinli gözlerinin önünden hacimli kasasının içinde taşıdım. O kadar gurur duyuyordum işte.

Toledo’daki Hospitality New York Motor Inn Oteli’nde çalıyorduk. Haftada altı gün lobi müziği: pop, rock, swing ve funk. Sinatra’dan Stevie Wonder’a kadar her şey. Konserden sonra her gece gitarist ve ben enstrümanlarımızı (çok havalıydık, onlara “baltalar” derdik) açık resepsiyona bırakır ve kafede oturmaya gider, domuz pastırması ve yumurta yiyip kahve içerdik, ta ki sabah üçe ya da dörde kadar. Basgitarı resepsiyona bırakmanın yanlış olduğunu tahmin etmeliydim. Daha önce arabama hırsız girdiğinde suçla tanışmıştım. Ama toydum, aptaldım, genelde insanlara güvenirdim ve saftım.

Bir gece arkadaşımla kafeden çıktığımızda enstrümanlarımızın gittiğini anladık. Bu şekilde suiistimal edilmemizin şaşkınlığıyla bütün binayı iki kez aradık. Birinin işinin parçası, geçim kaynağı... İnsan nasıl bunları bilerek elimden alacak kadar kötü olabilir? Görkemli yeni basgitarım gitmişti.

İki yıl sonra, yalnızca bir tanıdık olarak gördüğüm bir davulcu beni bir kulüpte kenara çekti ve başka müzisyenlerle doğaçlama yaparken benim basgitarımı gördüğünü söyledi. Basgitar muhtemelen Toledo’da hâlâ benzersizdi ve kentteki her müzisyen onu kaybettiğimden haberdardı. Davulcunun onu fark etmesi zor olmamıştı. Bana basgitarımı sahiplenen adamın adresini verdi.

Tek olasılık, Fender Precision model basgitarımı ele geçiren adamın “çalıntı” bir mal almış olmasıydı; çalıntı olduğunu biliyordu ya da bizzat kendisi çalmıştı. Öyle ya da böyle, onu bulmaya hakkım olduğuna karar verdim.

Marek adında, uzun boylu, kaslı bir eski boksör ve trompetçi, yeni bir yetenek avcısı arkadaşım vardı. Planımı ona anlattıktan sonra cesaretimi toplarken, derdimi anlatırken ve belki de dövüşürken bana destek olması için benimle gelmesini rica ettim.

Bakımsız bir bahçesi olan küçük bir çiftlik evinin önünde durduk, arabadan indik, zili çaldık. Gergindim ve bunu yapmanın hata olduğunu düşünmeye başladım. Genç bir kadın kapıyı açtı. Kendimizi tanıttık, neden orada olduğumuzu açıkladık. Marek içeri girmek için izin istedi. Kadın duraksamış ve kafası karışmış gibiydi. Bize kocasının evde olmadığını söyledi. Ardından bizi eve aldı.

Oturma odasında tam karşımızda bir gitar standında duran işte benim perdesiz basgitarımdı. Donakalmıştım. İki yıl sonra işte şimdi tam karşımdaydı!

Marek, genç kadına sakince basgitarımın belirgin özellikleri olduğunu, bu nedenle kolayca tanınabileceğini söyledi. Kocasının bu basgitara sahip olabileceği tek yolun yasadışı bir yol olduğunu bildiğimizi anlattı. Polisi aramak ya da dava açmak istemiyoruz, dedi, tek istediğimiz basgitar.

Kadın her geçen dakika daha da huzursuzlanıyordu ve ne yapacağını bilmediği çok açıktı. Bize yine kocasının evde olmadığını söyledi, basgitarla ilgili herhangi bir kararı, onun yokluğunda vermekten tedirgindi.

O sırada, kirli çıkı olduğumdan, bütün belgeleri sakladığım için çok memnun oldum. Ve Fender ürettiği her enstrümana seri numarası eklediği için. Cüzdanımı elime aldım ve içinden Ron’un Müzik Dükkânı’ndan aldığım, üzerinde basgitarın seri numarasının da olduğu orijinal makbuzu çıkardım. Katlamış olduğum makbuzu açtım, ona gösterdim ve, “Bakabilir miyim?” dedim. Dokunmanın bile birçok duyguyu hatırlattığını düşünerek, bu enstrümanın benim için bir atılım noktası gibi, bedenimin iyi şeyler yaptırabileceğim bir parçası olduğunu bilerek basgitarı kavradım. Yavaşça arkasını çevirdim ve ince sapın doğal sarışın dişbudak gövdeyle birleştiği ve sap vidalarını örten alana işlenmiş seri numarasına baktım. Rakamlar tutuyordu.

Basgitarı kadının sayıyı görmesi için elimle havaya kaldırdım. Ona vermiş olduğum makbuzu inceledi, sayının eşleştiğini gördü ve yine bana baktı. Çok huzursuz bir bakış.

Marek ona, “Basgitarı alıyoruz,” dedi. Basgitarımı yeniden kaldırdım ve kadını ne yapması gerektiğine dair muğlak bir fikri dahi olmayan bir halde dikilmiş dururken bırakıp kapıdan dışarı çıktık. O anda kadın için üzüldüm, ama aynı zamanda doğru olanı yaptığımı biliyordum.

Basgitarımı geri almıştım. Onu bir daha görmem için önümde büyük engeller olmasına karşın geri almıştım. O basgitarı sonra uzun yıllar birçok otel lobisinde, gece kulübünde ve konser sahnesinde çaldım. Bu arada, başka basgitarlar aldım ve kendim de üç tane yaptım.

Yıllar önce Fender Precision model perdesiz basgitarımı ödediğimden epey yüksek bir fiyata sattım. Paraya ihtiyacım vardı, ama onu sattığım için bugüne kadar pişmanlık duydum. Müzisyen olarak gelişimimde büyük bir yere sahipti ve uzun yıllar çok işime yaradı.

MARK SNYDERMilton, Massachusetts

ANNEMİN SAATİ

On yedi aşınma önleyici taşı olan, Elgin marka bir madalyon saatti ve annem onu evlendiği 1916 yılının Eylül ayından önce satın almıştı. Zamanının tipik bir saatiydi, işlevsel ama dekoratifti; dönemin kadını için pahalı bir mücevherdi. Kurma koluna bastığınızda kapağı, saatin yüzeyini gösterecek biçimde açılırdı. Saat bana on üç ya da on dört yaşımda verilmişti, ben de onu bir kol saatine çevirmiştim. Benim için sahip olduğum eşyalardan yalnızca biriydi. 1941 Nisan’ında orduya yazıldığımda onu da yanıma aldım.

Bölüğüm Filipin Adaları’na yönlendirilmişti. Gemide, Pasifik’i geçerken, saati duş alırken bağladığım su borusunda dikkatsizce unutarak az daha kaybediyordum. Şükürler olsun, dürüst bir komando onu buldu ve bana geri getirdi. Saat hâlâ bana pek özel gelmiyordu. Yalnızca işe yarar eşyalarımdan biriydi.

Pearl Harbor’un bombalanmasından sonra Bataan Yarımadası’na çekilmiştik. Artık saatim için biraz endişelenmeye başlamıştım. Düşman bu kadar yakınken annemin bana verdiği bir şeyi yanımda getirdiğim için kendimi aptal gibi hissediyordum. Japonlara teslim olmamız emredildiğinde saatimin onlar için bir hatıra olacağını biliyordum. Onu balta girmemiş ormana atmaya elim varmadı, ama düşmana da kaptırmak istemedim. Beni esir alanları zekâmla püskürtmek için elimden geleni yaptım. Saati sol ayak bileğime taktım ve çorabımı üstüne çektim. Daha fazla koruma için külotlu çorap giydim. Otuz dört ay sürecek bir “saati saklama” oyununa başlamak üzere olduğum aklımın ucundan geçmemişti.

Bölüğüm teslim oldu ve sonra, artık kötü ünüyle bilinen Bataan Ölüm Yürüyüşü’ne çıkarıldık. Saati lastikle sardım ve pantolonumun küçük saat cebine sıkıştırdım. Bir gün, Kuzey Luzon’da açık alanda çalışırken, yerinden hiç ayrılmayan Japon askerlerinden birinin koruduğu bir kamyonun kasasında duruyordum. Askerin gözleri tam da küçük cebimdeki kabartıyı fark edebileceği seviyedeydi. Eldivenli eliyle uzanarak o noktaya dokundu. Dondum, değerli saydığım eşyamı artık kaybetmek üzere olmanın korkusuyla nefesimi tuttum. Şaşırtıcı bir biçimde, muhafız cebimde ne olduğunu soracak kadar meraklı çıkmadı, böylece saat bir süre için yeniden güvendeydi. Sonra yeni bir parça güderi bulmayı başardım ve saati onunla sararak gömleğimin cebinde sakladım. Ne kadar terlersem terleyeyim saat güvenli ve kuru kaldı.

Çalışma müfrezesi yetmiş gün sürdü. Ondan sonra yine başka bir ölüm yürüyüşü oldu, bu kez iki buçuk yıl kaldığım Cabanatuan esir kampına. Orada saati lastikten sıyırdım ve üstünü gazlı bezle ve bantla sardım. Küçük, gizlemesi kolay bir paket haline gelmişti. Nihayet kampım özgürlüğüne kavuşunca saat ve ben eve doğru yola koyulduk. Kapıdan içeri girdiğimde annemin öldüğünü öğrendim. Hayata tutunuşumun anısına dönüşen saat, artık onun da hayatının anısıydı.

Saate orijinal kapağından bir tane daha yaptırdım ve orijinaliyle eş, bir zincir taktırdım. Annemin saati yeniden zarif bir hanımefendinin madalyon saati olmuştu. Onu karıma verdim. Sonra saatin orijinal zincirinin hâlâ ağabeyimde olduğunu öğrendim. O da saati eski haline getirttiğimi öğrenince zinciri bana verdi. Şimdi annemin satın almasından seksen dört yıl sonra saati kızım takıyor. Hâlâ çalışır durumda.

RAYMOND BARRYSaginaw, Michigan

KAPANMIŞ DAVA

1950’lerde ergenlik çağında bir çocukken Illinois eyaletinin Bloomington kentindeki kuzenlerimi ziyarete gittim. Bir gün birlikte yürürken popüler bir şarkının sözlerini tartışıyorduk. Şarkıda, “An Indian named Standing Bear,”7 dediklerini söyledim. Kuzenim, “Standing There”8 olduğunu söyledi. Yürümeye devam ederken kaldırımda bir kâğıt parçasına rastladım. Eğilip onu aldım, tam da bahsettiğimiz şarkının nota kâğıdıydı. Daha fazla tartışmadık. Tabii ki haklıydım.

JERRY HOKETorrance, California

7. (İng.) Ayakta duran ayı adında bir Kızılderili. (Ç.N.)

8. (İng.) Orada dikilip duran bir Kızılderili. (Ç.N.)

FOTOĞRAF

Bir gece geç saatlerde çalışma odamda çalışıyordum. Gözucuyla bir fotoğrafın yere süzülerek indiğini gördüm. Nereden düştüğünü görmek için baktım; başımın üstünde yalnızca tavan olduğunu, oradan da düşemeyeceğini çok iyi bildiğim için sonra kendime güldüm.

Üzerinde çalıştığım işi bitirdikten sonra yüzüstü düşmüş olan fotoğrafı yerinden kaldırdım, tersine çevirip baktım. Bu fotoğrafı daha önce hiç görmemiştim; fotoğraftaki her biri Silahşor Fare9 kulakları takmış adamı; küçük kızı ve gençten oğlanı da tanımadım. Baktıkça kafam karıştı, yine fotoğrafın gelmiş olabileceği yere bakındım ve sonra bir ipucu bulmaya çalışamayacak kadar yorgun olduğuma karar verdim. Yatmaya gittim ve fotoğraf aklımdan çıktı.

Ertesi gün yolun karşısında yaşayan genç kadın arka bahçesinde evlendi. Tören çok güzeldi ve birçok insanla ilk kez tanıştım. Nedime bana benim evimde büyümüş olduğunu söyledi ama on sekiz yaşındayken taşınmış; bu da yaklaşık on yıl önce olmalıydı tahminimce. Teyzesi de nedimenin birkaç kuzeni de nikâhtaydı. Bir gün uğrayıp evi görmek ve akrabalarına nerede büyüdüğünü göstermek istediğini söyledi. Orada hepsini davet ettim ve yolun karşısına geçip eve girdik.

Nedimeye, Jane’e, onu daha tanımadan önce mutfak tezgâhının üstüne kazımış olduğu adını bildiğimi söyleyerek takıldım. Dosdoğru oraya gitti ve yazıyı akrabalarına gösterdi. Erkek kardeşiyle birlikte arka merdivenlerden nasıl kaydıklarına ve inişte duvara nasıl çarptıklarına gülerken birdenbire çok hüzünlendi. Burada yaşadığı yıllara dair birçok üzücü anısı da olduğunu söyledi, annesi Nancy bu evde ölmüştü çünkü.

Üst kattaydık ve teyzesine banyodaki güzel karoyu gösteriyordu ki Jane, bana çalışma odamdan seslendi, “Aman Tanrı’m! Bu resmi nereden buldun? Bunlar babam, erkek kardeşim ve ben!” Fotoğrafın gece yere düştüğünü söyledim ama daha önce hiç görmediğim için nereden geldiğini pek açıklayamadım. Daha fazla gözyaşı...

Jane’e fotoğrafı almasını söyledim. Fotoğrafın onun olması gerektiğini söyledim.

Artık bazen evden çıktığımda sesleniyorum, “Hoşça kal, Nancy. Ben geri dönene dek eve göz kulak ol, olur mu?”

BEVERLY PETERSONUniontown, Pennsylvania

9. 1950’li yıllarda Miki Fare’nin televizyon şovu yayına girmeden önce sergilenen Miki Fare gösterilerinde fare kulakları takan çocuk oyuncular. (Ç.N.)

TAVAN ARASINDA BULUNAN ELYAZMASI

1970’lerin ortasında Des Moines’daki Register dergisinde bir işe kabul edildim. Babama Des Moines’a taşınacağımı söyleyince bana orada tek bir kez bulunduğu zamandan bahsetti. Bunun 1930’da, Dallas’da Southern Methodist Üniversitesi’nin edebiyat dergisi Southern Review’un işletme müdürlüğünü yaptığı dönem olduğunu söyledi. Daha sonra tanınmış bir Teksaslı yazar olan arkadaşı Lon Tinkle, derginin editörüydü. Lon aynı zamanda üniversitede edebiyat dersi veriyordu ve sınıfında sırtında ciddi bir deformasyon olan bir öğrenci vardı. Büyük Buhran dönemiydi ve genç kadın sorununu düzeltecek bir ameliyatı karşılayamayacak kadar yoksul bir ailedendi.

Galveston’da bir pansiyon işleten annesi, bir gün tavan arasını temizliyordu ki eski ve tozlu bir elyazmasına rastladı. Üstüne çalakalem yazılmış sözcüklerde, “O. Henry tarafından,” diyordu. Hoş bir hikâyeydi; onu üniversitedeki kızına gönderdi, o da Lon’a gösterdi. Lon daha önce bu hikâyeyi görmemişti; ama O. Henry’nin üslubuna benziyordu, O. Henry’ye özgü bir olay örgüsü vardı ve O. Henry adıyla da bilinen William Sydney Porter’ın bir ara Houston’da yaşamış olduğunu biliyordu. Bu yüzden ünlü yazarın kumsala gitmiş, Galveston’daki pansiyonda kalmış, bu hikâyeyi oradayken yazmış ve müsveddeyi yanlışlıkla orada bırakmış olabileceği kuvvetle muhtemeldi. Lon, elyazmasını babama gösterdi, o da New York’taki Columbia Üniversitesi’nden bir O. Henry uzmanıyla bağlantıya geçti. Uzman, babama elyazmasını görmek istediğini söyledi, bunun üzerine babam bir trene atladı ve bulunan hikâyeyi ona götürdü.

Uzman, hikâyenin O. Henry’ye ait olduğunu doğruladı ve babam onu satmak için kolları sıvadı. Nihayet, Des Moines’ın Register dergisinin başeditörü Gardner Cowles’la görüşmek üzere Des Moines’a vardı. Cowles hikâyeye bayıldı ve ânında satın aldı. Babam aldığı parayı Lon Tinkle’ın sınıfındaki genç kadına götürdü. Onun şiddetle ihtiyaç duyduğu ameliyatı olması ve bildiğimiz kadarıyla, hayatının sonuna kadar mutluluk içinde yaşaması için yeterliydi bu para.

Babam O. Henry hikâyesinin konusunu bana hiç anlatmadı. Ama onun, babamın hikâyesinden yani özgürlüğünü araştırdığı O. Henry hikâyesinden daha iyi olduğundan kuşkuluyum.

MARCUS ROSENBAUMWashington, D.C.

TEMPO PRIMO

Arabayla baş başa birkaç dakikaya ihtiyacım vardı. “Yaşlı Güvenilmez”e elveda demenin üzücü olması beni de şaşırtmıştı.

O araba benim ilk büyük alışverişimdi, boşanma sonrasındaki özgürlüğümün bir simgesiydi. Ayrıcalıklı evlilik sözleşmemizin somut örneği olan ayrıcalıklı bir Honda Accord değildi; Tempo marka bir arabaydı; nabzın atmayı sürdürmesi, hayatın akışını yakalamak için bir şanstı. Belki Ford’dan alacağım daha iyi bir fikir, önümdeki yol için bana daha iyi bir fikir verecekti. Belki tamircimizin beklenmedik cömert indirimi (boşanma fiyatı) iyi şansın habercisiydi. Batıl inançlarımın bu kadar mekanik olduğunu bilmiyordum; ama Tempo’nun kapısını geniş bir teneke şans kurabiyesini açar gibi açtım.

İlk zamanlarda Tempo bir harikaydı. Çocukları okula götürüyor, beni işe götürüyor ve hepimizi Jones Plajı’na taşıyordu. İçinde kovalar, kürekler, erimiş mum boya parçaları bitiyordu. Onun içinde uyudum, ağladım, öpüştüm ve sarıldım, karnımı doyurdum, kustum. O yapay deri koltuklar epey işe yaramıştı. “İçinde yaşanmış” görüntüsü oluşturmuştu ve aslında onun içinde yaşamak zorunda kalmak artık olasılıklar arasında değildi... Sinir krizleri olmuyor, çarpışmalar yaşanmıyordu. Bizim tempomuz ve Tempo’nun düzenli bir ilişkisi vardı.

Ancak ikinci yıla girdiğimizde şans kurabiyesi teorisi çökmeye başladı. İşin gerçeği, rikşa kullansam daha iyi olabilirdi. Amerikan Otomobil Derneği bana çekici kullanma limitimi aştığımı söyledi ve buna kamyonetin beni Triborough Köprüsü’nde arkamdan ittiği gün dahil değildi (çocuğun, “Nasıl hayatta kaldın anne?” diye sormasına neden olan olayın hikâyesi). Çocuklarımdan çok tamircime zaman ve para ayırıyordum. Tempo’nun gitmesi gerekiyordu. Şarkının son bölümüne kesinlikle ulaşmıştık.

Bu arabayı, parçalarına ayırmadan dürüst yollarla satamazdım. İçinde elbette birçok yepyeni parça olsa da, onu parçaları için alacak hiç kimse bulamadım. İhtiyacın olduğunda nerede bu lanet olası çalıntı araba dükkânları? Oto hırsızları arabanın tamamını elli dolara satıp eve taksiyle mi dönüyor? Arabayı hayır için bağışladım.

Ama çekici “Yaşlı Güvenilmez”i son istirahat yerine taşımak için geldiğinde, sigorta ya da park ücreti ödemek zorunda kalmayacağım için çelik gibi keskin bir rahatlama yerine üzgün hissettim. Eninde sonunda o arabada güzel günlerimiz olmuştu. Elveda, elveda demekti, cansız bir nesne için olsa bile, hele de o cansız nesne bizi hem yollarda hem de hayatımızın köşe taşlarına taşımışsa. Arabaya onu bıraktığım için üzgün olduğumu, kendisine ihtiyacı olan insanlara yardım edeceğini söyledim. Sonra, elimde direksiyon kilidiyle, yüzümden gözyaşları süzülürken eve yürüdüm. E insanlar demiryolları için şarkılar, saksılar için şiirler, ağaçlar için oyunlar, beyzbol sahaları için filmler yapmış. Arabam için ağlarken kendimi yalnız hissetmiyorum.

LAUREN SHAPIROBronx, New York

ALINMAMIŞ DERS

Her şeyi kaybettim. Yani, ya kaybedecektim ya mahvedecektim. Takılar. Oyuncaklar. Oyunlar. Elime ne geçse paramparça ettim, tanınmayacak hale getirene kadar ezdim; ya da zamansız ölümünün hükmünü verdim. Kâğıt yedim ve bir keresinde bütün bir kitabı böyle bitirdim. Kitaptaki zavallı Meraklı George yanımdayken merakını uzun süre koruyamadı. Mideme indi. Annem ve babam benim cansız varlıklar için “ani felaket” olduğumu söylerdi. Çok dağınık olduğum için de beni yemek masasında bir daha davet etmeyi düşünmedikleri konukların yanında oturturlardı.

Bir gün ikinci sınıftayken okuldan eve yürüdüm ve ön kapıdan girerken hayretler içerisindeki annem bana bakakaldı. “Carol,” dedi yüzünde sakin ama karmaşık bir ifadeyle, “elbisen nerede?” Kafamı eğip baktım ve tokalı rugan ayakkabılarımı gördüm, bir de dizleri yırtık beyaz tayt ve beyaz (ama kirli) pamuklu balıkçı yaka tişört. Annem tam giyinik olmadığımı gösterene kadar fark etmemiştim. Onun kadar şaşkındım; çünkü ikimiz de o sabah elbise giymiş olduğumu hatırlıyorduk. Annem ve ben okula kadar yolda yürüdük; kaldırımlara, okulun bahçesine ve koridorlara baktık, ama ortalıkta ekose bir elbise yoktu.

Ertesi kış annem ve babam bana suni kürkten kahverengi palto ve ona uyumlu bir şapka aldılar. Yeni paltomu ve şapkamı çok sevdim; kollarının ağzına sabitlenen eldivenleri olmadığı için paltoyu giyerken kendimi koca abla gibi hissediyordum. Huyumu bildikleri için bana kapüşonlu bir palto almayı planlamışlardı; ama yalvardım ve dikkatli olup şapkamı kaybetmeyeceğime söz verdim. Hele hele şapkanın kordonlarındaki kocaman kürk ponponlara bayılmıştım.

Bir gün babam işten geldi ve beni odamdan aşağıya çağırdı. Eğilip beni kucakladı ve yeni paltomla şapkamı giyip ona defile yapmamı istedi. Babama defile yapacak olmanın heyecanıyla basamakları ikişer ikişer çıkarak üst kata fırladım. Hemen üzerime paltoyu geçirdim, ama şapkayı bulamadım. Sinirli bir şekilde yatağımın altına ve dolaba baktım ama şapka hiçbir yerde yoktu. Belki de babam şapkayı takmadığımı fark etmezdi.

Aşağıya uçarak indim ve pistteymişim gibi kıvıra kıvıra yürüdüm; poz verip gülümsüyor, dikkatini bana veren ve ne kadar güzel göründüğümü söyleyen babama paltomla defile yapıyordum. Sonra babam şapkayı da takmamı istedi. “Hayır, babacım sana yalnızca paltoyu göstermek istiyorum. Bir tek üzerimdeki paltoya bak,” dedim; hâlâ koridorda süzülerek yürürken kayıp şapka konusunu unutturmaya çalışıyordum. Şapkanın tarihe karıştığını biliyordum. Babam kıkırdıyordu; gülerek benimle oynadığı için çok güzel olduğumu ve sevildiğimi düşünüyordum. Birkaç kez şapka konusuna döndük ve babam kahkahasının tam ortasında bana bir tokat attı. Yüzüme okkalı bir tokat attı ve neden olduğunu anlamadım. Yüzümdeki elinin keskin sesinin ardından annem, “Mike! Ne yapıyorsun! Ne yapıyorsun!” diye bağırdı. Annem nefesini tutmuş ve donakalmıştı. Babamın öfkesi hem annemi hem de beni yaralamıştı. Elimle yanan yanağımı tutarak ve ağlayarak orada öylece durdum. Sonra babam kendi paltosunun cebinden yeni şapkamı çıkardı. Onu sokakta bulmuş ve gözlüklerinin üstünden bana bakarak, “Belki artık dikkatsiz olmamayı ve eşyalarını kaybetmemeyi öğrenirsin,” dedi.

Artık yetişkin bir kadınım ve hâlâ kaybettiğim şeyler oluyor. Hâlâ dikkatsizim. Ama o gün babamın bana öğrettiği şey bir sorumluluk dersi değildi. Onun kahkahasına güvenmemeyi öğrendim. Çünkü kahkahası bile canımı yakıyor.

CAROL SHERMAN-JONESCovington, Kentucky

AİLE ARASINDA BİR NOEL

Bu hikâyeyi bana babam anlatmıştı. Olay 1920’lerin başında Seattle’da, ben daha doğmadan yaşanmış. Babam bazıları evden ayrılmış olan altı erkek, bir kız kardeşin en büyüğüydü.

Ailenin gelir kaynakları ciddi bir darbe almıştı. Babam iflas etmişti, ortada neredeyse bulunacak bir iş yoktu ve ülke adeta buhrandaydı. O yıl bir Noel ağacımız vardı, ama hediyelerimiz yoktu. Hediye alacak durumumuz yoktu. Noel arifesinde hepimiz moral bozukluğuyla yatmaya gittik. İnanılmaz ama yılbaşı sabahı uyandığımızda ağacın altında tepe gibi yığılmış hediyeler vardı. Kahvaltı sırasında kendimize hâkim olmaya çalıştık ama tabağımızdaki yiyecekleri rekor hızda bitirdik.

Ardından eğlence başladı. İlk önce annem gitti. Onun çevresini heyecanlı bir beklentiyle sardık ve paketini açtığında hediyesinin aylar önce “nereye koyduğunu unuttuğu” eski bir şal olduğunu anladık. Babam hediye olarak kırık saplı eski bir balta almıştı. Kız kardeşim eski terliklerini almıştı. Oğlanlardan biri yamalı ve buruşuk bir pantolon almıştı. Ben bir şapka almıştım, kasım ayında bir lokantada unuttuğumu sandığım şapkanın aynısı.

Her bir eski, terk edilmiş eşya, büyük bir sürpriz olarak geri döndü. Çok geçmeden, o kadar çok kahkaha atıyorduk ki son paketin iplerini güçlükle çözebildik. Ama bu cömertlik nereden çıkmıştı? Erkek kardeşim Morris’ti bu. Aylar boyunca yokluğunu fark etmeyeceğimiz eski eşyalarımızı saklıyormuş. Sonra yılbaşı arifesinde, hepimiz yatmaya gittiğimizde hediyeleri sessizce paketlemiş ve ağacın altına yerleştirmiş.

Bunu yaşadığımız en güzel Noellerden biri olarak hatırlarım.

DON GRAVESAnchorage, Alaska

SALINCAKLI SANDALYEM

1944’ün yazında sekiz yaşındaydım. Hareketli bir çocuktum, New Jersey’in kuzeyindeki evimizi çevreleyen ormanda keşfe çıkmaya bayılırdım. Bu maceralardan birinde, eski bir evin arazisine rastladım. Ev yıkık ve haraptı ama yerde, evde daha önce yaşandığını gösteren izler saçılmıştı. Bu parçaların bazılarını topladım ve sert bir akçaağaç ve meyve ağacından yapılmış küçük bir salıncaklı sandalyeye ait neredeyse bütün parçaların elimde olduğunu anladım. Ormanda birçok kış geçirip sağlam kalmış görünüyordu.

Parçaları eve, anneme götürdüm (babam Pasifik’te donanmayla birlikte denizaşırı bir ülkedeydi). Annem antika eşyaları severdi ve özellikle Amerika’nın koloni dönemi mobilyalarından hoşlanırdı. Parçaları Trenton yakınlarından tanıdığı bir tamirciye götürdü. Adam birkaç eksik çubuğu yerine takarak sandalyeyi yeniden kurdu.

Sandalye, koloni döneminden bir çocuk sandalyesinin tatlı bir örneği haline geldi. Bütün çocukluğum boyunca onu odamda tuttum. Bir noktada bir kahvaltılık gevrek kutusundan kuş çıkartmaları kesip sandalyenin sırtına yapıştırdım. Onarılmış sandalye tamamen bana ait ilk mobilyaydı. En sonunda üniversiteden mezun olduğumda benimle Batı Yakası’na geldi. Apartman dairelerinden kiralık müstakil evlere ve sonunda ailem içim kurduğum evlere kadar birçok taşınmadan tek parça çıktı. Sandalye 1977’de kiralık bir evden halen Puget Sound’daki bir adada yaşadığım eve taşınırken kayboldu. Belli ki adanın başka bir yerinden mobilya taşıyan bir kamyondan düşmüştü. Bu kayıp içimi acıttı. Dönem dönem sandalyeyi hatırlar ve taşınma sırasında daha dikkatli olmadığım için kendimi azarlardım.

On yıl sonra adanın anayolunda (ada yaklaşık otuz kilometre uzunluğundaydı) arabamla giderken yerel bir antikacı dükkânının sundurmasında benzer bir çocuk sandalyesi gördüm. Benim sandalyem değildi, ama bana kaybettiğim sandalyeyi hatırlattı. Durdum ve arkadaşım olan dükkân sahibine balkondaki sandalye için ne kadar istediğini sordum. Konuşma sırasında ona ayrıntılı bir biçimde anlattığım kayıp sandalyemin hikâyesinden bahsettim. Bana çok tuhaf bakmaya başladı, sonra da dedi ki, “Bu benim yakın zaman önce California’dan bir antikacıya sattığım sandalyeye benziyor. Aslında üst kattaki depoda. Yarın antikacıya gönderilecek.” Ona sandalyenin sırtında bir ördek resmi olduğunu söyledim. Bunu üzerine dükkân sahibi sandalyeyi incelemek için yukarı çıktı. Resim tam söylediğim yerdeydi, bu da ona gereken tek kanıttı. Doğal olarak sandalyeyi geri aldım. Artık çocukluğumdan kalan eşyalarla dolu özel bir odada duruyor. O benim için bir “gül goncası”.10

DICK BAINVashon Island, Washington

10.Orson Welles’in Yurttaş Kane filminde Kane karakterinin ölmeden önce söylediği son söz ve çocukluğuna duyduğu özlemin simgesi olan kızağın takma adı. (Ç.N.)

TEKTEKER11

1978’de otomatik piyano tamircisi olarak isim yapmak için uğraşıp didindikten sonra kendimi işe boğulmuş ve uzun zamandır birlikte olduğum güzel kız arkadaşımın sevgisini kaybederken buldum. Müşterilerimin tamamlanmamış bir yığın siparişinin yanı sıra satın almış olduğum koca bir yığın tamir edilmemiş enstrümanı araya sıkıştırıyor ve ona hak ettiği ilgiyi göstermiyordum. Nişanlıma onun benim için piyanolardan daha değerli olduğunu göstermek için son çare olarak piyanoların hepsini koleksiyoncular için özel bir ilan dergisine reklam vererek satışa çıkardım. Hepsini, ilk arayana, Pasifik kıyısında yaşayan bir adama sattım.

İşe yaramadı. Kız arkadaşım savaştan çekildi ve alıcının önerisiyle piyanoların onarımında ona yardım etmek üzere Tacoma’ya taşındım.

Batı kıyısını sevmedim. Doğu’dan çok farklıydı ve ilk kez sevdiğim birinden yoksundum. Alıcıyla çalışmayı bıraktım. Ardından kamyonumda sorunlar çıktı ve param suyunu çekti. Gitmeye can attığım için zar zor kamyonu çalıştırdım, havaalanına kadar sürdüm, orada bıraktım ve bilet gişesine gittim. Erkek kardeşim Chicago yakınlarında yaşıyordu. Oraya uçmanın ne kadar tutacağını sordum, sonra elimi cebime attım ve geri kalan bütün parayı çıkardım. Bilet fiyatını ucu ucuna karşılıyordu.

Nişanlımla yeniden bir araya gelmek için yararsız girişimlerden ve ülkeyi tren ve otostopla, manastırlarda falan kalarak birkaç yıl boyunca gezdikten sonra kendimi yeniden batı kıyısında buldum. Ve yine beş parasızdım.

Ardından Saint Helens Yanardağı patladı. O sırada Washington Üniversitesi’nin kütüphanesindeydim ve hepimiz ufuktaki patlamayı izlemek için basamakların önüne koştuk. Korkutucuydu, birçok insanın gerilmesine neden oldu.

Ertesi gün aşırı gergin bir adam, arabasını Pike Sokak Pazarı’nın yakınında sürerken kalabalık bir yaya geçidine dalıp dört kişiyi öldürdü. Kaldırıma saçılmış kanlar içinde ve hareketsiz dört cesetle birlikte bütün olan biteni gördüm. O anda kaldırıma çöktüm ve şehre elveda dedim.

O akşam aynı kesişme noktasında tek başıma otururken kollarımı iki yana açarak haykırdım: “Tanrı’m, batı kıyısından nefret ediyorum! Bir tektekerim olsa onunla Connecticut’a kadar giderim.”

Sonra uzaklaştım ve limanın kıyısındaki uyku tulumuma girdim.

Ertesi sabah aynı kesişme noktasında; ama yolun karşısında ve kaldırımda yatar şekilde bir tekteker vardı.

Genellikle hırsızlık yapmam, ama içinde bulunduğum koşullarda biraz minnet göstermem gerektiğini hissettim. Bu yüzden tektekere bindim, yönünü tepeden aşağı doğru çevirdim, “Teşekkürler,” dedim ve yola koyuldum.

Yaklaşık yüz metre sonra ayak bileklerim pedal kollarına çarpmaktan öyle çok kan içinde kalmıştı ki durmak zorunda kaldım. Onu aldığım için de endişe duymaya başlıyordum, bu yüzden tektekeri bulduğum yere bıraktım. Tekteker, nihayet ortadan kaybolana dek orada, şehrin en hareketli kesişme noktalarından birinde üç gün boyunca kaldı.

Onun yerine bir trene atladım.

GORDON LEE STELTERBogart, Georgia

11. Tek tekerlekli, çoğunlukla sirklerde kullanılan bisiklet. (Y.N.)

MOKASENLER

“Sanırım rahip olmak istiyorum,” dedim. Yıl 1953’tü ve sekizinci sınıfın ortalarındaydım. Annem ve babam hiçbir şey söylemedi, konu da bir daha gündeme gelmedi. Yazın bir gün eve geldim ve birinci kaleci eldivenimi yemek odasındaki masaya fırlattım. Annem ütü yapıyordu. Ona dedim ki, “Gerçekten papaz okuluna gitmek istiyorum.”

Ancak o zaman annem ve babamın Rahip McCollow’la çoktan konuşmuş olduğunu öğrendim. Rahip onlara yaşadığımız bölgede lise düzeyinde üç papaz okulu olduğunu anlatmıştı. Kısa süre sonra beni Wisconsin eyaletinin Madison kentindeki Queen of Apostles Kilisesi’ni ziyarete götürdü. Ertesi öğretim yılı için kaydımı yaptırdım.

Babam kararımdan memnundu. Bir gün çalıştığı ayakkabı mağazasına düzenli olarak gelen bir satıcıya kararımdan bahsetti. Satıcı ona Wisconsin eyaletinin Fond du Lac kentinin yakınlarındaki arazisinde bir papaz okulu olduğunu söyledi. Bir sonraki cumartesi annem, babam ve üç erkek kardeşimle birlikte Calvary Dağı’ndaki Saint Lawrence Papaz Okulu’na gittik.

Okul bir tepenin başındaydı. Oraya ahşap gövdeli steyşın arabamızla gittik. Görünürde hiç kimse yoktu, ama Milwaukee Braves takımının beyzbol maçı bütün hoparlör sisteminden yayınlanıyordu. Bir kapı açıldı ve boş koridordan bir ışık huzmesi sızdı. Işıkta kahverengi bir bornoz ve burnu açık ayakkabı giyen bir adam göründü. Gördüğüm ilk Kapuçin Fransiskeni’ydi. O Kapuçin bizi Rahip Gerald ve rektörle tanıştırdı, o da bizi avluda ve binalarda gezdirdi. Rahip Gerald çalışma odasına dönünce bize bir başvuru formu verdi. Steyşın arabamıza geri döndüğümüzde babam, “Eee, ne düşünüyorsun?” diye sordu.

“Tam istediğim yer,” dedim.

Saint Lawrence Papaz Okulu’nda liseye ve bir yıl üniversite eğitimine devam ettim. Üniversitenin ilk yılında Kapuçinlere katılma fikrine ciddi ciddi yakınlık duyduğumu fark ettim. Eylül 1958’de kendi kahverengi bornozumu ve burnu açık ayakkabılarımı edindim. Kapuçin cüppesini giydim. 1965’te Kapuçin rahibi oldum. Ne zaman takdiriilahi üzerine vaaz vermem gerekse, “Tanrı’nın hemen ardından, benim Kapuçin rahibi olmamın en büyük sorumlusu hiç tanımadığım ve adını bile bilmediğim ayakkabı satıcısıdır,” derdim.

1975’te Indiana eyaletinin Huntington kentinde görevlendirildim. Beni sıkça ziyaret eden bir üniversite öğrencisi olan Joe, bana o yaz tatilinde Wisconsin’e gidip gitmeyeceğimi sordu. Gideceğimi söyledim. Eğildi ve sağ ayağından yumuşak tabanlı bir mokasen çıkardı. Topuğu yıpranmıştı. “Bana bundan bir çift bulabilir misin?” dedi. “Bunlardan yalnızca Wisconsin’de satıyorlar.” Kaç numara giydiğini bilmiyordu, bu yüzden mokaseni ayağıma giydim. Bana biraz büyük geldi.

Tatilim süresince “bu mokasenlerden” bir çift arayarak birçok mağazaya uğradım. Ayrıca Saint Lawrence Papaz Okulu’ndaki üniversite yurdunu ziyaret ettim ve öğrencilerin yaratıcı posterlerle ve flamalarla süslediği odalarda gezintiye çıkarıldım. Orada bir öğrencinin yatağının hemen yanında “bu mokasenlerden” bir çift vardı. “Kimin yatağı bu?” diye sordum tur rehberine. “Tom Roportal’ın,” dedi ve bana çocuğun ana binada derste olduğunu söyledi. Tom’u bulduğumda, “Bu mokasenleri nereden buldun?” diye sordum.

“Fond du Lac’ın anacaddesindeki Jahn’ın ayakkabı mağazasından,” dedi.

Arabayla yirmi kilometre uzaklıktaki Fond du Lac’a gittim; mağazanın vitrininde “bu mokasenler” vardı. Mağazaya girdim ve beyefendiye bir çift istediğimi söyledim. “Kaç numara giyiyorsunuz?” diye sordu. “Benim için değil,” dedim, “ama deneyeceğim, biraz büyük gelirse doğru numara demektir.”

Kasiyer gözlerini göğe doğru dikti, ben de dedim ki, “Biliyorum, numarayı anlamanın yolu bu değil. Ayakkabı mağazasında büyüdüm ben.”

“Nerede?” diye sordu.

“Wisconsin eyaletinin Monroe kentinde,” dedim.

“Hangi mağaza?” diye sordu.

“Monroe Ayakkabı Mağazası,” dedim.

“Vern Peterson’un oğlu musunuz?” diye sordu.

“Hayır, Don Clark’ın oğluyum,” dedim.

“Ah, evet!” dedi kasiyer. “Don’un papaz okuluna giden bir oğlu vardı, değil mi?”

“Evet,” dedim. “O çocuk benim. Siz o satıcı mısınız?”

Öyleydi.

KAPUÇİN RAHİBİ KEITH CLARK Mount Cavalry, Wisconsin

ÇİZGİLİ KALEM

İkinci Dünya Savaşı’nın bitişinden bir yıl sonraydı ve Okinawa’daki işgal kuvvetlerinde görev yapıyordum. Geçen birkaç ay içinde üssümüzün avlusunda birçok hırsızlık olmuştu. Pencere karartmaları kesilmiş, dolabımdaki eşyalar kaybolmuştu; ama hırsız, tuhaf bir şekilde, şekerler ve ıvır zıvır gibi hiçbir değeri olmayan şeyler almıştı. Bir keresinde yerde ve tahta masada kurumuş çamurdan ayak izleri görmüştüm. Ufak izlerdi, bir çocuğa ait gibiydiler. Yetim çocuklardan oluşan küçük çetelerin, bulabildikleri şeylerle beslenip çiviyle sabitlenmiş eşyalar dışında her şeyi çalarak adada dolandıkları bilinen bir gerçekti.

Ama sonra Waterman marka pahalı dolmakalemim yok oldu. Artık hırsız fazla ileri gidiyordu.

Bir sabah esir kampından birini aldık. Ona bir çalışma görevi verilmişti. Onu daha önce birkaç kez görmüştüm. Sessizdi, yakışıklıydı, dimdik duruyordu; herkesi dikkatle dinliyordu. Ona bakarken, Japon ordusundaki rütbesi ne olursa olsun (muhtemelen bir subaydı), görevlerini yerine getirdiğini düşündüm. Ve şimdi birdenbire, bu saygın Japon’un gömlek cebine tutturulmuş Waterman marka dolmakalemim tam karşımdaydı.

Onun hırsızlık yapacağına inanamadım. Genellikle iyi bir insan sarrafıyımdır, bu adam da bana güvenilir olduğu izlemini uyandırmıştı. Ama bu kez yanılmış olmalıydım. Ne de olsa dolmakalemim ondaydı ve bizim bölgemizde günlerdir çalışıyordu. Kuşkularımla hareket etmeye ve ona karşı merhametimi görmezden gelmeye karar verdim. Parmağımla dolmakalemi gösterdim ve elimi uzattım.

Şaşkınlıkla geri çekildi.

Dolmakaleme dokundum ve işaret ederek yine onu bana teslim etmesini istedim. Biraz korkmuştu ve çok da samimi görünüyordu. Ama hiç kimsenin beni kandırmasına izin vermeyecektim. Öfkeli bir yüz ifadesiyle ısrarcı oldum.

Sonunda büyük üzüntü ve hayal kırıklığıyla da olsa, dolmakalemi bana verdi. Eninde sonunda, fetheden ordunun bir temsilcisi ona bir emir verdiyse bir esir ne yapabilir ki? Cezalar itaate karşı koyma durumunda uygulanırdı, o da muhtemelen bu cezalara doymuştu.

Ertesi gün geri gelmedi ve onu bir daha hiç görmedim.

Üç hafta sonra dolmakalemimi odamda buldum. Yaptığım gaddarlıktan ötürü dehşete düştüm. Kurban edilmenin acısını, haksızca rütbenizin alınmasının, güvendiğiniz birinin soğukkanlılıkla öldürüldüğünü izlemenin acısını. Böyle bir hatayı nasıl yaptığımı sorguladım. Her ikisi de altın yaldız çizgileri olan yeşil kalemlerdi, ama birindeki çizgiler düzdü; diğerindeki çizgiler dikineydi. Daha da kötüsü, bu adamın bu pahalı Amerikan ürünlerine ulaşmasının benden ne kadar daha güç olduğunu biliyordum.

Şimdi elli yıl sonra her iki kalem de bende değil. Ama özür dilemek için o adamı bulabilmek isterdim.

ROBERT M. ROCKSanta Rosa, California

OYUNCAK BEBEK

Yedi yıl boyunca pek sevmediğim bir işte çalıştığım Los Angeles’ta yaşadım. Bir süre sonra bu benim kendimi pek sevmememe neden oldu. Bu durum benim için yalnızca klima ve bedava kahve için ofise gitme noktasına ulaştı. Ama kahveyi hayatımdan çıkardıktan sonra işe gitmek anlamsız görünmeye başladı. Bir yıla yakın bir süre birikimlerimi hesaplayıp durdum; her sabah işi bırakmak, Kuzey Carolina’ya taşınmak ve ormanda yaşamak için yeterli param olana dek geçecek günlerin çetelesini tuttum.

Geçen ilkbaharda öksürmeye başladım. Öksürmeye ilk kez mayısta başladım ve sonra temmuz boyunca öksürüp durdum. Ağustosa gelince iş arkadaşlarım her türlü doktor ve ilaç tavsiyesinde bulunmuşlardı, ama ben neyin yanlış olduğunu biliyordum. İş yağlı urgan gibi boynumdaydı; yanlış hayat tarafından boğuluyordum. Dört aylık şiddetli öksürüğümden sonra kaburgalarımı kıracağımı ya da bağırsaklarımın ağzıma geleceğini düşünerek nihayet istifa ettim. Emek Günü’nde,12 yapacağımı söylediğim şeyi yapmak üzere arabamla diğer eyalete gittim. Herkes ormanda yaşamaya başlamamın çılgınca olduğunu düşündü. Açıkçası bunun yapılacak en doğru şey olduğuna inansam da, bazen kendi kendimi sorguluyordum.

Los Angeles’tan ayrıldıktan sonraki ilk ayımda bir gece evde hapis kalmaktan bunaldım. Akşam yemeği pişirdim ama nedense yiyemedim. Yerimde oturamıyordum. O eski iş bunalımını ve kaygısını hissediyordum ve kapana kısılmış gibiydim. Günbatımını izlemek için dışarı çıkmak istedim. O kadar huzursuzdum ki, nereye gittiğimi hiç düşünmeden ocağın üstünde yemeğimi bırakıp arabayı çalıştırdım. Bir süre sonra kendimi arabada French Broad Nehri boyunca, ulusal radyo yayınında Los Angeles’ta meydana gelen bir olayın hikâyesini dinlerken buldum. Bilgisayarlar ve Y2K problemiyle ile ilgili bir şey... Aklım bilgisayarlarla çalışan dostum ve eski iş arkadaşım Marcus’a takıldı. Taşındığımdan beri onunla konuşmamış olduğumu fark ettim, ama şimdi birdenbire endişelenmeye başlamıştım. Marcus sıkıntıdaydı ve kendi kendime mümkün olan en kısa zamanda onunla görüşeceğime söz verdim. Bu sırada bir şey beni sağa çekmeye zorladı. Bazen oturduğum ve akan nehri izlediğim bu park vardı, ama orada durmadım. Onun yerine, nehrin hemen yanındaki eski bir postaneye gittim. O kadar güzel bir yerdeydi ki çoğu zaman postacılık sınavına girmeyi düşünmüşümdür. Yaşadığım yere daha yakın bir postane olsa bile, yalnızca korkuluğa dayanıp suyun akışını izlemek için arabamla oraya kadar giderim. Yani genellikle yalnızca orada bakınmak için dururum. Ama o gün bakınmak yeterli değildi; daha da yaklaşmalıydım.

Üç aylık bir kuraklık yaşanmıştı, bu yüzden nehir gördüğüm en düşük seviyedeydi. Hâlâ arkadaşımı düşünerek kayaların üzerinden yürüdüm. Marcus’un yüzemediğini ve bunun gibi bir şeyi yapamayacağını, yani kayaların üzerine basarak nehri geçemeyeceğini hatırladım. Çok huzursuzlandığım için Marcus’u unutmaya çalıştım. Soğuk gecelerde kulübeme gelip benimle bir şişe şarabı paylaşan güzel bir denizkızı hayal etmeye çalıştım; ama onun hayali kaybolurken Marcus’unki beliriyordu. Onu aklımdan çıkaramıyordum. Marcus tıknaz bir zenci adamdır. O kadar zeki ve mantıklıdır ki çoğu zaman mantıksız olur. Duyarlı ve cömert de olabilir ama çoğu zaman insanları tersler. Bir keresinde, taşınınca beni ziyaret edip etmeyeceğini sorduğumda Marcus, Billie Holiday’in söylediği “Strange Fruit”13 şarkısını çalıyordu. Şarkının güneyde zencileri linç eden beyazlar hakkında olduğunu söyledi. Marcus’a, yaşadığım yerde böyle şeyler yapmadıklarını söyledim. İnanmayan biri nasıl sırıtırsa öyle sırıttı.

Kayaların üzerindeyken Marcus’u özlüyordum. Ama daha çok da endişeleniyordum. Bazen çok fazla içer ve çok hızlı araba kullanırdı. Üzüntüsünü maskelemek için işkolik olacak kadar işinden nefret eden tipte bir insandır. Bilgisayarlarla kendini öyle özdeşleştirmiştir ki, bazı yönleriyle bilgisayar olmuştur. Bazen sanki Marcus, dünyanın yükünü boynundaki ara yüz bağlantılarıyla yaşıyor gibidir. Ama bütün bunlara karşın bu kayalar üzerinde yürürken Marcus’un yüzünün bir görüntüsü sürekli aklıma geliyordu: otoparktan ayrılıp Los Angeles’tan uzaklaştığım gün ağlamamak için kendini tutması.

Yarım saat kadar hayatımı nasıl yaşayacağımı düşünerek nehrin ortasında çömeldim. Para çoktan suyunu çekmişti. Dağlarda yalnız hissediyordum ve (Marcus’un tahmin ettiği gibi) hata yapıp yapmadığımı, sessizlik içinde delirip delirmeyeceğimi sorguladım. Kaybolmuş hissediyordum. Nehrin bu noktasına neden geldiğimi bile bilmiyordum. Gerçekten bildiğim tek şey arkadaşımı özlediğim ve iyi olmadığını düşünüp endişelendiğimdi. Sonunda çok uzakta olduğundan ona yardım etmek için yapabileceğim hiçbir şey olmadığını düşünerek eve doğru yola çıktım.

Ve bu olay işte o anda başıma geldi. Nehrin kıyısına doğru, suyun dibindeki iki kayanın arasına sıkışmış bir şey fark ettim. Yaklaştım ve elimi uzattığımda çamura saplanmış bir oyuncak bebek buldum. Tutup çıkardım ve bebeğin tıknaz görünümlü ve şapka takmış küçük bir zenci adam olduğunu gördüm. Kolları teslim olmuşçasına iki yana açılmıştı. İlkin, Marcus’la benzerliğini çok tekinsiz bulduğum için gülümsedim. Birbirlerine o kadar çok benziyorlardı ki kahkaha atmış bile olabilirim.

Ancak bebeği ellerime aldığımda donakaldım. Aniden beni geçici olarak çıldırtan bir dehşetle kuşatıldım. Birileri bebeğin boynuna bir yağlı urgan geçirmişti; asılması için gerekli hazırlıkları yapmış, sonra da nehre atmışlardı. Artık neden buraya getirildiğimi, bütün gün neden Marcus’u düşündüğümü biliyordum. Acı içinde olduğundan emindim. Yardım etmek benim görevimdi. Bu yüzden ince ipi çıkardım, bebeği nehirde temizledim ve onu eve getirdim. Beş bin kilometre uzaktan arkadaşıma yardım ettiğimi biliyordum, ama olanları anlatmak için Marcus’u hiç aramadım. MIT’de14 çalışan, kara büyüye, paralel evrene ya da dünyanın gizemlerine bel bağlamayacak kadar mantıklı (alaycı?) bir bilgisayar dâhisidir o.

Ama o bebeği nehirden kurtardığım günde Marcus’tan kısacık bir e-posta aldım. Bilgisayarın saatinden tam da nehirde olduğum zamanda yazıldığını anlayabiliyordum. İşteydi, Y2K sorunu için yaptıkları kaotik hazırlıkların tam ortasındaydı. Mesajı, hayatında gerçekten yapmak istediği şeylerle ilgili açıkça konuştuğu, kadınlar ve iş hakkında vahşi ve eleştirel bir bilinçakışıydı. Fransa’da yaşamak ya da belki tekneyle dünya turuna çıkmak için evini satabileceğini söylüyordu. Şöyle bitiriyordu: “Ama bugün bana tuhaf ve muhteşem bir şey oluyor. Daha hafif hissediyorum. Bir şekilde aniden zihnim berraklaştı ve artık bana sahip olmadıklarını biliyorum. Hâlâ buradayım, ama artık benim sahibim değiller. Hayatımda ilk kez kendimi özgür hissediyorum.”

Bu hikâyeyi Marcus’a hiç anlatmadım. Nehirde bulduğum oyuncak bebek artık evimde, hiçbir bilgisayar ya da elektronik cihaz modelinin olmadığı bir odada yaşıyor. Pencereyi, ağaçları ve ışığı gören bir rafta oturuyor. Bebek böyle yaşamaktan çok memnun görünüyor.

ROBERT MCGEEAsheville, Kuzey Carolina

12. ABD’de İşçi Günü her yıl eylül ayının ilk pazartesi günü kutlanan işçi bayramı. (Ç.N.)

13. (İng.) Tuhaf Meyve. Şarkının sözlerinde Güney eyaletlerinde yaşayan zencilerin linç edilişi anlatılır. (Ç.N.)

14. Massachusetts Institute of Technology (Massachusetts Teknoloji Enstitüsü). (Y.N.)

VİDEO KASET

Görevimin film koleksiyonu için video kasetler almak olduğu bir kütüphanede çalışıyorum. Yıllar boyunca binlerce kaset gördüm. Bir süre sonra tekdüze bir hale geliyor. Ama geçen hafta bir kaset koyup filmi izlemeye başladım. Bir anne ve çocukları arabada yolculuk ediyorlar. Çocuklar nereye gittiklerini soruyor. Anne, “Santa Rosa’ya gidiyoruz,” diye yanıtlıyor. İçimden onaylıyorum. Eninde sonunda Santa Rosa, benim memleketim. Bir süre ses ve görüntü kalitesini kontrol ederek izliyorum. Kasedi çıkarıyorum ve ikinci bölümünü takıyorum. Genç bir kız sokakta koşuyor. Bir eve yaklaşıyor, basamaklardan koşarcasına çıkıyor, sundurmayı geçiyor ve bir yatak odası penceresine tırmanıyor. Sandalyemden ileri atılıyorum. Olamaz! Bu benim sundurmam ve bu pencere benim yatak odama çıkıyor. İki kız konuşuyor ama ne söylediklerini duymuyorum. Odaya bakmakla meşgulüm. Sağda pencere, odada dolap yok; ev dolap konulamayacak kadar köhne. Tavan dört metreden yüksek, buna göre perde bulmak çok zor. Kaseti durduruyorum; aklım karmakarışık. Bu, büyüdüğüm evin yatak odası. O yatak odasında büyükannemle, onun yatağının karşı köşesindeki küçük demir yatakta uyudum. Kaseti çıkarıyorum ve yeniden ilk kaseti takıyorum. Sokakta arabayla ilerleyen anne ve çocuklar. Şimdi farklı etnik toplulukların oluşturduğu bir mahalleye giriyorlar. Hispanik15 çocuklar sokakta oynuyor, Vietnamlı bir kadın gazete okuyor, çeteleri simgeleyen renklerde giyinmiş siyah erkekler çıkmaz sokakta konuşuyor. Araba köşeyi dönüyor. Sandalyemden ileri atılıyorum. Bu sokakta bulundum. Yaz rüzgârı yüzüme çarparken kuzu derisi selesi olan mavi Sears marka bisikletimi bu sokakta sürdüm. Araba bu evde duruyor. Anne iniyor ve sundurmanın basamaklarını çıkıyor. Bir kadın kapıya geliyor. Ekrandan yemek salonuna çıkan tonozdan zencefilli ekmeği görebiliyorum. Mutfakta konuşuyorlar. Her şey tamı tamına aynı. Pencerenin altındaki mutfak masası, büyük beyaz emaye soba, lavabonun başındaki tek kapılı dolap. Başka bir odadan, benim yatak odamdan bir adam çıkıyor. Omuzlarında bir havlu var. Evdeki tek banyodan geliyor. Yatak odamın kapısında, kapının üst tarafında oval şekilli ufak bir tokmak var. Ona uzandığımı hatırlıyorum. Böyle daha iyi görebilmeme karşın ileriye uzanıyorum. Sundurmanın, köpeğim için çamurdan kurabiyeler yaptığım yan girişini görebiliyorum. Bunun hemen ötesinin, bulduğum ölü kuşu gömdüğüm arka bahçeye, salıncaklı elma ağacına ve büyükbabamın bahçesine çıkan basamaklar olduğunu biliyorum. Kaseti durduruyorum. Birdenbire otuz beş yıl ve binlerce kilometre kayboluyor. İncelikle değişiyorum. Tenimde güneşi hissediyorum, köpeğimin yüzünü görüyorum ve kuşların ötüşünü duyuyorum. Hayatın bazen tekdüze, yinelenen ve yer yer acımasız olduğu bir dünyada içim sihirle doluyor.

MARIE JOHNSONFairbanks, Alaska

15. Güney Amerika ve Karayipler bölgesi göçmenleri. (Ç.N.)

EL ÇANTASI

70’lerin başında San Mateo’da PG&E16 için sayaç okuyucusu olarak çalışıyordum. Departmandaki üç kadından biriydim. Ayda bir Redwood City’de bir mahalleye giderdim. Orada yaşayanların çoğu yaşlı İtalyan çiftler ve dullardı; onlar öldüğünde çocukları evleri onarıp kiraya verirdi. Genellikle ön bahçeden anlayabilirdiniz. Çiçekler ve domates bitkilerinin yerini bakımı kolay çimler almış olurdu.

Joe’nun yaşadığı yer burasıydı: Güzergâhımdaki son blokta küçük bir kulübede yaşardı. Kulübenin bir ön bahçesi ve güzel, bakımlı bir de arka bahçesi vardı.

Her ay öndeki gaz sayacını okurdum ve sonra arkadaki sayacı okumak üzere evin içinden geçebilmek için Joe’nun kapısını tıklatırdım. Bir zamanlar kapkara olan saçları neredeyse tamamen beyazlamış, kapkara gözleriyle gülümseyen, ufak tefek, tombul bir adamdı ve en başından beri kendisine Joe dememi istedi. Muhtemelen yetmişlerindeydi ve her zaman evde olurdu ve anlaşılan tek başına yaşardı. Kapıyı açar ve günün hangi saati olursa olsun, İtalyan aksanıyla, “Günaydın! Günaydın!” derdi. “İçeri gel! İçeri gel! Gel! Gel! Gel!” Joe, ben sayacı okumayı bitirene kadar hep içeride dururdu. Sonrasında bahçede dolaşırdık ve eve götürmem için bana mevsim meyveleri ya da sebzeleri verirdi.

Elektrik sayacı, büyük bir asmanın gölgesinin altındaki duvara dayanmış eski bir piknik masasının yukarısında asılıydı. Masada, ucuna doğru, eski bir el çantası dururdu. Yaşlı bir kadının sahip olacağı bir tür çantaydı bu; aşınmış ve yıpranmış koyu kahverengi deriyle kaplı sert, yuvarlak bir kapağı vardı. Tokası sıkarak kapanan türdendi ve yıllarca kullanılmaktan parlaklığı ve rengi solmuştu. İlkin onun, çantanın sahibinin, nerede olduğunu merak ettim. Hasta mıydı? Ya da belki bu beni sınamak, dürüst olup olmadığımı anlamak içindi. Sonunda onun varlığını sorgulamayı bıraktım. Çantanın önündeki bankın yanında durup sayacı okurdum; ama hareketsiz bir halde tam karşımda olduğunun hep farkındaydım. Bir keresinde ona neredeyse dokunacaktım.

Joe’nun evine gelmeye başlamadan yaklaşık iki yıl sonra bir ağustos günü hava beklenmedik derecede sıcaktı. Joe’nun kapısını çaldığımda dilim damağım kurumuştu ve sıcaktan bunalmıştım. Sundurmaya doğru yürüdük; piknik masasının başındaki bankta oturmam için ısrar etti. Çantaya bakarak oraya otururken Joe’nun yumuşak, titrek sesiyle, “Alışverişe gidiyorduk... Çantayı buraya koydu... Bir dakika oturması gerekti... Sonra hiç dokunamadım... Yerinden alamıyorum,” dediğini duydum.

Ona baktığımda uzaklaştı ve hızla eve girdi. Yeniden dışarı çıktığında gözlerinin içi gülüyordu ve bana gururla büyük bir torbada domatesler, sakız kabaklar ve bir portakallı Fanta verdi.

Sonraki ay, çanta hakkında epey düşündüm; yeniden Joe’yu görmek için sabırsızlanıyordum. Sonunda eylülde evine yeniden uğradığımda yolunda gitmeyen bir şey olduğunu hemen fark ettim. Bahçesi sararmıştı ve yerde çürüyen sebzeler vardı. Hasta olabileceğini düşünerek kapıya koştum ve şiddetle vurdum. Joe’nun gözlerine sahip; ama gülümsemeyen, ince yapılı bir adam kapıyı açtı. “Joe nerede?” dedim.

Adam, erkek üniforması içindeki uzun sarı saçlı kıza dili tutularak bakakaldı. Ardından ne söyleyeceğimi bilememenin tereddüdüyle ona sayaçları okumak için orada olduğumu söyledim. Başka bir adama döndü ve daha önce hiç girmediğim bir yan kapıyı açmasını istedi. Hızla kapıdan evin arkasına ve büyük asmanın çevresinden piknik masasına doğru yürüdüm. Adam yanımda durup bekledi. Sayaca baktım ve defterime bazı sayılar yazdım. İşimi bitirdiğimde tek bir söz söylemeden adamın yanından uzaklaştım. Avludan çıktım ve kapıyı arkamdan kapattım.

El çantası orada yoktu.

BARBARA HUDINBend, Oregon

16. Pacific Gas and Electric Company, (Pasifik Bölgesi Gaz ve Elektrik Dağıtım Hizmetleri). (Ç.N.)

ALTINDAN BİR ARMAĞAN

1937 kışıydı, Noel’den hemen sonraydı. Büyük ekonomik kriz hâlâ sürüyordu, ama moralim iyiydi. Ocak ayının sonunda ilkokuldan mezun olacaktım. Daha on iki yaşındaydım; sınıfımdaki diğer oğlanlardan daha küçük ve daha kısaydım. Annem hâlâ bana kısa pantolon giydiriyordu ve soğuk havalar başladığında yünlü golf pantolon ve dize kadar çoraplar giyiyordum. Sınıf arkadaşlarımın çoğu kısa pantolon giymeyi bırakmıştı, ama yaşları benden daha büyük olsa da hâlâ golf pantolon giyiyorlardı. Yalnızca on dört yaşında ve daha uzun birkaç kişi uzun pantolon giymeye başlamıştı.

Ancak, mezuniyet töreni için bütün oğlanların aynı biçimde giyinmesi bekleniyordu. Beyaz gömlek, lacivert örgü kravat ve lacivert yünlü pantolon giymeleri gerekiyordu. İçlik giyen bir-iki çocuğa ne yapacaklarını sorduğumda mezuniyet günü uzun pantolonla geleceklerini söylediler.

Anneme söylemeden önce mezuniyetten önceki haftaya kadar bekledim. Ona bu haberi olabildiğince nazikçe vermem gerektiğini düşündüm.

Soğuk bir pazartesi günü ikindi vakti olduğunu hatırlıyorum. Karın belirsizleştirdiği sokaklarda ve kaldırımlarda ayak tabanlarımı eze eze yürüdükten sonra okuldan eve gelmiştim. Erimiş ve yeniden donmuş kalın kar tabakalarında derin oyuklar ve izler vardı. Evin içi bana sıcak ve rahatlatıcı gelmişti. Tereyağında kızarmakta olan balığın baş döndürücü kokusunu içime çekerken kalın paltomu koridordaki dolaba yerleştirdim. Evimizde hayatın birkaç lüksünden biri olan bir bardak süt için mutfağa girdim.

“Aman anne,” dedim, “nefis kokuyor. Balığa bayılıyorum.”

“Şimdi isteme sakın,” dedi annem, “hep istersin ya! Unutma, şimdi biraz yersen akşam yemeğinde yiyemezsin.”

Bu, oynadığımız küçük bir oyundu ve sonucu hep aynıydı. Gerçekten dikkatini dağıttığımı söyleyene kadar onu usandırırdım. Sonra pes eder ve bana cömert bir parça verirdi. Akşam yemeğinde payıma sürekli tam porsiyon düşerdi.

Bu kez oyunu uzatmadım.

“Anne,” dedim, “mezuniyette...”

“Evet?” diye yanıtladı, ocaktaki tavayı sallıyordu.

“Bana birincilik madalyası verecekler,” dedim.

Hâlâ ocakta meşgulken omzunun ucundan bana baktı ve ağzı kulaklarına vararak gülümsedi. “Bu harika bebeğim. Baban ve ben orada olacağız, oradaki en gururlu anne baba olacağız.”

Yüzümün halinden yanlış bir şey olduğunu anlamış olmalıydı. Ocağa arkasını döndü ve, “Yani?” dedi.

“Yani uzun pantolon giymem gerek.”

Beklediğim yanıtı almam uzun sürmedi.

“Bebeğim, şu sıralarda yeni pantolon için paramız yok,” dedi sakince. “Biliyorsun bunu.”

“Tamam,” diye çıkıştım. “O zaman mezuniyete gitmiyorum. Artı, evden kaçacağım.”

Bekledim. Annem tavayı birkaç kez salladı ve balık parçalarını tek tek tavadan aldı. Mutfak, tavada cızırdayan erimiş tereyağın sesi dışında çok sessizdi.

Annem bana döndü. Bana uzattığı eli tam ortasına altın gibi kızarmış bir parça balık duran spatulayı tutuyordu.

“Al,” dedi. “Masadaki top ekmeklerden birini kesip kendine güzel bir balıklı sandviç yap. Senin yerinde olsam bavullarımı hemen toplamazdım. Pantolon meselesini bir şekilde çözeceğiz.”

Annem sandviç yapışımı izledi. Sandviçi yerken de izlemeyi sürdürdü, belli ki her bir ısırıkta zevkten homurdanma şeklim onu eğlendiriyordu. “Bu seni burada tutmalı,” dedi.

Bir sonraki cumartesi annem, “Haydi alışverişe çıkalım,” dediğinde sorunu çözmüş olduğunu anladım.

Kuşluk vakti kentin üzerine çöken ayaza karşı sıkıca giyinip Westchester Bulvarı’nda işleyen troleybüse bindik. Doğu Bronx’un en iyi alışveriş caddesi olan Güney Bulvarı’nda indik. Giyim mağazamız birkaç blok uzaktaydı. Kendimi bildim bileli pantolonlarımı oradan, Mr. Zenger’den alırdık. Mr. Zenger’i severdim, onun her zamanki gibi, “Güven bana oğlum, sana en iyisini vereceğim, bu pantolonla milyoner gibi görüneceksin,” dediğini duymak hoşuma giderdi.

Ama önce bulvardan aşağıya biraz yürüyüp daha önce hiç fark etmediğim bir yerde durduk.

Annem, “Burada bekle,” dedi.

Kapıyı açtı ve cephesi bankayı andıran bir binadan içeri girdi. Kapının üstünde “İpotek ve Kredi” yazan tabelayı okudum.

Annem on dakika sonra çıktı ve pantoloncu dükkânına gittik. Orada Mr. Zenger bana muhtemelen bütün dünyada sahip olunabilecek en güzel, yüzde yüz yün, lacivert bir uzun pantolon giydirdi.

Mr. Zenger iç dikiş payı için ölçümü aldı ve biz beklerken paçaları dikti. Üç dolar elli sent tutmuştu, dikiş masrafları dahil.

Yeni pantolon kahverengi kâğıda sarılmış ve iple bağlanmıştı. Annem, Mr. Zenger’e ödeme yapmaya gittiğinde paketi sıkıca kolumun altına sıkıştırarak tutuyordum. Annemin cüzdanından küçük kahverengi bir zarf çıkardığını, kapalı ağzını yırttığını ve içindekileri çıkardığını gördüm. İçinde dört yepyeni dolar vardı. Katlanmış paraları dikkatle düzeltti ve Mr. Zenger’e verdi. O da parayı kasaya koydu ve anneme elli sent para üstü verdi.

Troleybüste annemin yanında otururken pencere kenarındaydım ve yolun büyük kısmında dışarıya baktım. Eve dönüş yolunun yarısına gelmişken Bronx Nehri Köprüsü’nün tıngırtısından başka bakacak pek bir şey yoktu, ben de ileriye bakmak için oturuşumu değiştirince annemin, kucağında duran cüzdanı üzerinde kavuşturduğu ellerine gözüm takıldı. O anda, her zaman sol elindeki yüzük parmağında olan sade altın alyansın artık yerinde olmadığını gördüm.

JOHN KEITHSan Jose, California

HAVA MUHALEFETİ

Tiger Stadyumu’na (o zaman bilindiği adıyla Briggs Stadyumu) son gittiğimde sekiz yaşındaydım. Babam işten eve geldi ve beni beyzbol maçına götüreceğini söyledi. Beyzbol hayranıydı ve daha önce birçok gündüz maçına gitmiştik, ama bu benim ilk gece maçım olacaktı.

Michigan Bulvarı’nda ücretsiz park yeri bulmak için oraya olabildiğince erken vardık. Maçın ikinci bölümünde yağmur yağmaya başladı, sonra da yağmur sağanağa döndü. Yirmi dakika içinde hoparlörden maçın iptal edildiğini duyurdular.

Yağmurun kesilmesini bekleyerek yaklaşık bir saat stantların altında yürüdük. Bira satışı durunca babam arabaya koşmamız gerektiğini söyledi.

1948 model bir sedanımız vardı, şoför tarafındaki kapı kırıktı ve yalnızca içeriden açılabiliyordu. Nefes nefese ve sırılsıklam bir şekilde yolcu tarafındaki kapıya ulaştık. Babam anahtarları ararken anahtarlar elinden kayıp kanalizasyona düştü. Onları gürüldeyerek akan sudan almak için eğildiğinde başındaki şapka kapının koluna çarpıp yere düştü. Blokun ortasına kadar koşup şapkayı yakaladım ve sonra hızla arabaya döndüm.

Babam çoktan direksiyon başına geçmişti. İçeri atıldım, yolcu koltuğuna çöreklendim ve artık ıslak bir paçavraya benzeyen şapkayı görev bilinciyle babama verdim. Babam bir saniye şapkayı inceledi ve sonra başına taktı. Su, omuzlarıyla kucağına ve ardından direksiyonla gösterge paneline akarak şapkadan döküldü. Babam şiddetle kükredi. Öfkeyle uluduğunu düşündüğüm için korktum. Güldüğünü anladığımda ben de ona katıldım ve kısa bir süre birlikte isterik bir biçimde gülerek arabada oturmaktan başka bir şey yapmadık. Daha önce onun böyle güldüğünü görmemiştim, bir daha da görmedim. Babamın içindeki derin bir şeyden, hep bastırmış olduğu bir güçten kaynaklanan doğal bir patlamaydı bu.

Yıllar sonra, babamla o gece hakkında konuştuğumda ve kahkahasını hatırladığımı söylediğimde bunun hiç yaşanmadığını diretti.

STAN BENKOSKISunnyvale, California

AİLELER

YALNIZLIK

Annemin cenazesi krematoryumda yakıldıktan bir hafta sonra babam birinden bir Ecoline marka kamyon aldı ve bizi arkasına doldurdu. Arkadaki ucuz plaj sandalyelerinde oturup bira içtik, babam köşeleri çok hızlı döndüğünde biralarımız yere dökülüyordu. Babam bizi Long Island’ın North Fork Yarımadası’nda West Meadow Plajı denen bir yere götürdü. Bungalov bize acıma duygusuyla geçici olarak verilmişti. Annem daha yeni öldürülmüştü ve babam altı ergen çocukla baş başa kalmıştı.

Kaba ve rüzgârlı bir okyanus plajına alışıktık. Yazlık evimiz Atlantik kıyısında, Queens’te küçük bir kasaba olan Neponsit’teydi ve oraya bayılıyorduk. Ama orası artık ölümle kirlenmişti. Annem haziranda bir gece oradaki yatak odasında boğazlanarak öldürülmüştü. İstemiş olsak bile o evde kalamazdık. İnsanlar arabalarıyla oradan geçip parmaklarıyla evi gösteriyordu, polis de kahve fincanları ve parmak izi malzemeleriyle ortalığı mahvetmişti.

Yabancının bungalovu Long Island Sound’daydı. Kumda hiç dalga ya da çakıltaşı yoktu ve uysal, medeni şeyler suda sessizce sallanarak yüzmeye devam ediyorlardı. On sekiz yaşındaydım. En küçüğümüz Sarah on iki. En büyüğümüz Gaby yirmi. Blaise on altı yaşındaydı. Mark on dört ve Heather on üçündeydi. Babam elli bir yaşındaydı. Bize konforlu bir hayat sunmak elinden gelmezdi, bu yüzden bize yalnızlık içinde bir hayat sundu.

West Meadow Plajı’ndan önce mutluca, kafası iyi bir grup saldırgan Amerikalı çocuktuk. Uyuşturucuyu paylaşırdık ama sevdiğimiz giysileri asla; birbirimizin dinlediği müzikten nefret eder ama birbirimizin arkadaşlarını severdik. Kendimizi alaycılık, bunalım ve alkolün bizi tutsak ettiği o evde bulduğumuzda bütün bunlar değişti.

Bungalovun içindeki her şey soğuk ve rutubetliydi. Parlak, korunaksız ampuller ve gaz lambalarıyla aydınlanan oyuncaklar ve çiçek desenli yastıklarla anlaşılmaz bir neşesi vardı. Hepimiz, kendimizin ve büyükannelerimizin elektrik olmayan evlerinde büyüdüğümüz için ışığa aynı derecede duyarlıydık. Işıkları kapatarak, sigaralarımızın ışığında oturduk. Babam birçok içki, reklam broşüründeki her türden içki ve yanında kartonlarca sigara getirmişti, ama pek yiyecek almamıştı. Ailemizde sarhoşla duygudaşlık geleneğini böyle başlatmıştık.

İçmek bir şey değiştirmiyordu; ama yapılacak bir şeydi, ilerleme gibi hissettiren bir şey. Kimsenin söyleyeceği pek bir şey yoktu. Bu yüzden yabancının hasır koltuklarına oturup çok sert içkiler içtik: Cin tonik, votka ve üzüm suyu, rom gibi çok sert içkiler içtik. Dışarıda bir yerde komşular mutluydu. Dört Temmuz zamanıydı ve parti düzenliyorlardı.

Ertesi gün plajın arka tarafına yerleştik, kum tepelerinin ve çimenlerin arkasında uzun saçlarımız ve uzun bacaklarımız ve güneşte yanan Marlboro’larımızla şezlonglarda yayıldık. Başka herhangi biri için sıkıntıdan patlamış görünebilirdik, ama aslında derin düşüncelere dalmıştık. Derin düşünceler. Sound büyük, sönük bir yüzme havuzu gibiydi. İlk iş olarak içmeye başladık, bu iyi bir fikir gibi görünmüştü. Kimse yüzmeye gitmedi.

Buraya gelirken yolun ortasında kamyondan düşen ve neredeyse arkamızdaki adamı öldürecek olan bir kanomuz vardı. Gezinin en büyük numaralarından biriydi o. Birkaç içki sonra Heather, Sarah ve babam kanoyu denizdeki kum yükseltisine götürdüler ve babam dev gibi, kır saçlı bir Golyat gibi esintiyle hareket ederek kanoyu onlar içindeyken sürükledi. Su kırlaşmış göğüs kıllarını karmakarışık etti ve bol şortu sıska poposuna yapıştı. Ceza çekiyormuş gibi yüzü acıyla dolarak kanoyu çekti. Kızlar sodalı içeceklerini ellerinde sessizce tutarak ve babamın sırtına bakarak kanoda oturdu.

Sıcak, güneşli günler ve uzun, tuhaf geceler boyunca öyle yaşadık. Dördüncü gün kuzenim bize bakmaya ve birkaç günlük yaz tatili yapmaya geldi. Gürültücü ve konuşkan bir kızdı ve aramızda sanki açık kalmış ama izlemek istemediğin ayaklı bir televizyonmuş gibi dolaşıyordu. Belki de babamın küçük kızlara içki içirtmemesi gerektiğini düşündüğünü söyledi. Buna güldük ve sonra çok sessizleştik, bazılarımız da ağlamaya başladı. Kız ertesi gün gitti.

Bu 1980’deydi, yirmi yıl önce. İnanmakta zorlanıyorum; çünkü hepimizin, suyun akışında bir ileri bir geri hareket edip sallanarak hayatın daha iyi olması beklentisiyle zamanı akışına bırakarak hâlâ orada olduğumuzu biliyorum.

LUCY HAYDENAncram, New York

BAĞLANTILAR

Babamın iki kız kardeşi vardı, çocuk doktoru olan Layna ve fotoğrafçı olan Rose. Birlikte bir apartman dairesini paylaştıkları Berlin’de yaşıyorlardı. Yahudi oldukları için Hitler’in 1933’te iktidara gelmesinden kısa süre sonra Almanya’dan kaçtılar ve sonunda Amerika’ya vardılar. Yine bir apartman dairesini paylaştıkları New York’a yerleştiler.

1980’de ikinci kız kardeş öldüğünde onun veraset avukatından bir telefon aldım. Avukat bana işlemi tamamlamak istediğini ve dairenin boşaltılması gerektiğini söyledi. Geri kalan ufak tefek şeyler arasında yüz kadar Almanca kitap vardı. Hitler Almanya’sından gelen çoğu sığınmacının New York’a yerleştiklerini ve onların da yanlarında Almanca kitaplarını getirmiş olduğunu söyledi. Kitap piyasasında bu kitaplardan yığınlar vardı, kitaplar işe yaramazdı, satışa çıkarılamazdı, hatta kimseye verilemezdi. Avukatın önerisi kitapların çöpe atılmasıydı. Bu teklif, Nazilerin kitap yakmasıyla ilgili anıları canlandırdığı için duygularımı incitti. Başka bir çözüm bulmak amacıyla bana birkaç gün daha vermesi için ona yalvardım.

Ben Indiana eyaletindeki Bloomington’da, Indiana Üniversitesi’nin kentinde yaşıyorum. Benim düşüncem kitapları Almanca Bölümü’ne bağış olarak teklif etmekti. Biliyordum ki burada Almanca kitaplar değersiz görülmüyordu ve bölüm başkanı, bölümün kütüphanesine yaptığım bağışı mutlulukla kabul etti.

Kitaplar geldi ve hâlâ kutularda duruyorken kitap koleksiyonuna dikkatle bakan Almanca profesörlerinden birinin birdenbire şaşkınlıktan nefesi kesildi. Birçok cildin iç kapağından kitabın sahibi, Layna Grebsaile’in adının yazılı olduğunu görmüştü. Bölüm başkanına, Berlin’de geçirdiği çocukluk döneminde bu adda birini tanıdığını ve bu kitapların Bloomington’a nasıl geldiğini bilmek istediğini söyledi. Bölüm başkanı ona benim adımı verdi. Buluştuğumuzda gerçekten de tanıdığı Layna’nın yeğeni olduğumu doğruladık. Ardından, profesör, ailemizin daha önce hiç duymadığım bazı hikâyelerini anlattı.

Profesör Berlin’de büyümüştü. Annesi o daha çok küçükken ölmüştü ve yeniden evlenmeye karar veren dul babası, kız kardeşlerden büyüğü olan Layna’ya kur yapmaya başlamıştı. Bu kurlardan bir şey çıkmamıştı, ama o zamanlarda ergenlik çağında olan geleceğin profesörü Layna’yla bizzat arkadaşlık kurmuştu ve babasıyla onun yolları ayrıldıktan sonra bile arkadaş kalmışlardı.

Genç adam da Yahudi’ydi ve o da Almanya’dan kaçmıştı. Yolculuğu onu, Indiana Üniversitesi’nin önce öğrencisi, sonra öğretim görevlisi olduğu Bloomington’a getirmişti. Oraya yerleşmiş, evlenmiş ve bir aile kurmuştu; ama bütün bu yıllar boyunca, Layna’nın 1957’deki ölümüne dek o ve Layna sık sık mektuplaşarak arkadaşlıklarını sürdürmüşlerdi.

Rose’un 1980’deki ölümünden sonra, aile mektupları, belgeler ve hatıra eşyalarıyla dolu bir sandık bodrumuma taşındı. Kasvetli akşamlarda, geçmişe özlem duyduğumda, sandığı açar ve içindeki hazineye tek tek bakarım. Bir akşam profesörden Layna’ya yazılmış bir tebrik kartına rastladım. Kartı ona hediye ettim.

MIRIAM ROSENZWEIGBloomington, Indiana

NOEL’DEN ÖNCEKİ ÇARŞAMBA

Bu olay birkaç yıl önce Noel’den önceki çarşamba günü yaşandı. Kilisedeki koro provasını henüz tamamlamıştık. Süslemeler, sütunlarda kiliseyi çam kokusuyla dolduran çelenkler çoktan asılmıştı. Mabedin içinde büyük bir yapay Noel ağacı vardı. Burası “Çocuklar İçin Oyuncak” programı için hediye bırakma noktasıydı ve altında küçük bir yığın halinde hediyeler vardı.

Neredeyse gece yarısıydı ve bir arkadaşımla park alanında duruyordum. Koronun diğer üyeleri çoktan eve gitmişti. Kilisenin ışıklarını kapayıp ön kapıları kilitleyebilirdik, ama şapelin yan kapısı her zaman açık kalırdı.

Arkadaşım ve ben konuşurken, kırmızı bir dört çeker cip ağır ağır park alanına girdi. Şoför bizi gördüğünde U dönüşü yapıp oradan ayrıldı. Tuhaftı bu, beni kaygılandırdı. Kiliseler saldırıya uğruyordu. Tanrı’nın evinde kapı her zaman açık olur ve bazen sarhoşun teki uyumak için ya da belki şaraptan içmek ve altından mihrabı çalmak için şapele girerdi. Ama işte pahalı bir arazi aracının keşif amaçlı tuhaf geçişi dikkatimi çekti.

Arkadaşım ve ben bunun hakkında tek bir söz etmedik. Konuşmamız bittiğinde arabalarımıza bindik, ama ben eve gitmedim. Blok çevresinde bir tur atıp kiliseye döndüm. Geri geldiğimde cip, şapelin kapısına park etmişti ve kilisenin ışıkları yanıyordu. Gergin bir halde arabamda kısa bir süre oturdum. Sonra kalkıp kiliseye gittim.

Her an kafama bir kurşun isabet edebileceğini bekleyerek lambaların düğmelerini kaldırıp, yaklaştığımı anlamaları için epey ses çıkararak gösterişsiz kilisenin kapısından içeri girdim. Karşıma tedirgin, heyecanlı yabancıların çıkmasını istemiyordum. Basamakların ortasına doğru kendimi yüksek sesle “King of the Road”17 şarkısını söylerken buldum (neden olduğunu sormayın).

Basamakların kıvrımında döndüm, kilise odasına girdim ve orada, mihrapta sima olarak cemaatimizin üyeleri olduklarını bildiğim bir adam ve bir kadın gördüm. Koroda durduğum noktadan herkesi görüyorum. Kadın her zaman orta koridorda, sağ tarafta yedi sıra arkada otururdu. Güçlü, temiz bir soprano sesi vardı. Bir keresinde onunla konuşup koroya katılmayı düşünüp düşünmediğini sormuştum, ama çok çekingendi. Genellikle kiliseye yalnız gelirdi, ama adamı birkaç kez görmüştüm ve o kadının kocası olduğunu biliyordum.

Her ikisi de ellerinde koca beyaz plastik alışveriş torbaları tutuyordu ve her iki torba yeni oyuncakla doluydu. O torbalarda en az beş yüz dolar değerinde oyuncak olmalıydı. “Çocuklar İçin Oyuncak” programı için oyuncakları yapay Noel ağacının altına istif ediyorlardı.

Kadın utangaç bir yarım tebessümle bana baktı ve bir parmağını dudaklarına doğru kaldırdı. “Lütfen,” dedi, “kimseye tek kelime etme.”

Donuk bir şekilde onayladım ve oradan ayrıldım.

Bu kadın ve adam kırklarının sonlarındaydılar. Onlar hakkında birkaç şey biliyordum. Çocukları yoktu. Hiç çocukları olmamıştı. Olamamıştı. Kısırdılar.

Burada can alıcı bir nokta yok; olan biten buydu. Ama arabaya binip eve doğru yola çıktığımda uzun süre kesilmeyen hıçkırıklarla sarsılarak ağladım.

JACK FEARMassachusetts’te bir yer

17. (İng.) Yolun Kralı. (Ç.N.)

BABAM İŞİNİ NASIL KAYBETTİ

Babam altmış yaşında, emekliliğe birkaç yılı kalmışken işini kaybetti. Çalışma hayatının büyük bölümünde Connecticut’ta bir kauçuk fabrikasında küçük bir baskı servisinin başındaydı. Uzun süre B. F. Goodrich’in sahibi olduğu fabrika yakın zamanda bir Kutsal Kitap’tan alıntı yapıp bir an sonra küfür etmesiyle bilinen orta batılı antika bir işadamına satılmıştı. Fabrikanın hızla para kaybetmeye başlaması kimseyi şaşırtmadı. Şansına babam sık maaş kesintilerinden etkilenmemeyi bilmişti ve idarenin her zaman formlara ve basılı kırtasiyeye ihtiyacı olduğu için şansının biraz daha süreceğini tahmin ediyordu.

Ancak 1 Mart 1975 gecesi, kar maskesi giymiş silahlı üç adam fabrikada belirdi, gece bekçisini ve korumayı kaçırdı, onları birkaç kilometre uzaktaki bir kereste deposunda, gözleri, elleri ve ayakları bağlanmış bir halde terk etti. Saldırganlar fabrikaya patlayıcılar yerleştirmişti ve gece yarısında fabrika yerle bir olmuş, patlama kaldırımları sarmış ve Housatonic Nehri’nin her iki yakasındaki pencerelerin camlarını paramparça etmişti. Kimse ölmedi, ama ertesi sabah yaklaşık bin işçi işlerini kaybettiklerini anladı. Silahlı saldırganların radikal sol bir örgütün üyesi oldukları yönündeki iddialara karşın bir FBI soruşturması şirketin sahibinin, kendisi kadar tuhaf, kendine özgü bir medyum olan danışmanının da katkısıyla olaydan sorumlu olduğunu ortaya çıkardı. İkili, harap binalardan sigorta parası alarak şirketin iflasa doğru gidişini geri çevirmeyi ummuştu. Soruşturma hızlı olsa da ardından gelen dava öyle değildi ve babamın emekli maaşı yıllarca donduruldu.

Babam bu şaşırtıcı haberleri anlatmak için beni aradığında lisansüstü eğitimim için evden uzaktaydım. Mahalle şaşkınlık içindeydi; bölge zaten eyaletteki en yüksek işsizlik oranlarından birine sahipti. Halkın büyük çoğunluğu bütün hayatları boyunca Housatonic Vadisi’nde yaşamıştı. Nerede iş bulacaklardı? Babam işsizlik ödeneği alma fikrinden nefret ediyordu; bu, dürüst birinin hayatını kazanma biçimi hakkındaki inanışlarıyla çelişiyordu. Büyük ekonomik kriz döneminde ergenlik çağında bir çocukken çukur kazarak iş bulmayı başardıysa, şimdi de Tanrı’nın yardımıyla iş bulabilirdi.

Babam sağlığına çok dikkat etmişti ve hâlâ kırklarının başlarında bir adam gibi görünüyordu. Double Indemnity18 filmindeki Fred MacMurray’inki gibi kalın telli ve dalgalı simsiyah saçlarında beyaz bir tel, güçlükle seçilebiliyordu ve düzenli olarak yaptığı günlük egzersizler karnının dümdüz kalmasını sağlamıştı. Elbette hiç kimse gerçek yaşını ona karşı kullanamazdı. Annem bu olasılığı şiddetle bastırdı; ama gece bekçisinden nakliye memuruna kadar her şeyi dikkate alarak iş ilanlarına hırsla satır satır baktı. Baskı ustalarına hiç talep yoktu.

Sonunda aylar süren retler ve zayıf olasılıklardan sonra yerel bir üniversitede matbaa yöneticiliği için iş olanağı olduğunu duydu. Bu iş onun becerilerine çok uygundu. Eski işi kadar maaş ödemiyorlardı, ama yıllar boyunca edindiği teknik bilgiyi kullanması için ona bir fırsat sunuyordu. Babam koşa koşa işe başvurdu.

Babam başvurusunu açıkça ilgi ve heyecanla inceleyen genç personel görevlisiyle iyi anlaştı. Babam adamı sevdi ve akademik bir çevrede olma fikrinden hoşlandı. Liseyi bitiremediği için hep hayıflanırdı, üniversite kampüsünde çalışmak da adeta cennet gibi olmalıydı.

Dostane konuşmalardan sonra personel görevlisi arkasına yaslandı, ellerini masasına vurdu ve, “Evet, sanırım yeni baskı ustamızı bulduk,” dedi. Babama en erken ne zaman işe başlayabileceğini sordu. Üniversitenin politikası bürokratik bir onay aşamasını daha öngörse de, adam, babama şu âna kadarki en nitelikli aday olduğunu ve işe alınmasının birkaç gün içinde kendisine resmî olarak bildirilmesini bekleyebileceğini söyledi.

El sıkıştılar, ama babam kapıya doğru yürürken genç adam arkasından seslendi. “Bir şey daha,” dedi gülümseyerek, “başvuruda yaşınızı belirtmeyi unuttunuz.” Bu bir hata değildi. Yaşı dolayısıyla nezaketsiz bir şekilde reddedilmiş olan babam, formdaki alanı boş bırakarak kaçınılmaz olanı geciktirmeyi öğrenmişti. Ama bu kez farklıydı. İş için en uygun kişiydi. İşe alınmış sayılırdı. Neden dürüst olmasındı ki?

“Altmış yaşındayım,” dedi babam gururla. Genç adamın tebessümü kayboldu. “Altmış mı?” diye tekrarladı. Kafasını eğdi; alnında bir çizgi belirmişti. Sanki biri ışıkları söndürmüş gibiydi. “Anlıyorum,” dedi, sesi aniden duygusuz ve mesafeli bir hale bürünmüştü, “şey, görüşeceğimiz birçok başka aday var, yani size söz veremem. Size haber vereceğiz. İyi günler dilerim.”

Ne telefon geldi ne bir mektup. Babam şevkini, çalıştığı son yılların gerçekten değerli olabileceği yolundaki umudunu kaybetti. Elinde altı aylık işsizlik sigortası ödemesi kaldığı halde, çaresizlik duygusuyla bir tekstil boyama fabrikasında işçi olarak çalışmaya başladı. Sendika yoktu. İş çok meşakkatliydi; molalar çok kısaydı ve arka cebinde taşıdığı sandviçten fırsat buldukça hızla lokmalar kopararak iş sırasında halletmeye mecbur bırakıldığı öğle öğününü yiyordu. Doğu Avrupa ve Orta Amerika’dan yeni gelmiş göçmenlerle, Amerika’da iyi bir hayata şikâyet etmeksizin her türlü çalışma koşulunu kabul edecek kadar aç olan insanlarla etrafı sarılı olan babam, fabrikada İngilizce konuşan neredeyse tek kişiydi. Aynı zamanda en yaşlılarıydı.

Annemle babamı o Şükran Günü’nde, babamın yeni işine başlamasının ardından iki aydan daha kısa süre sonra ziyaret ettim. Babam, ne zaman eve gelsem yaptığı gibi beni kucaklamak için koşturduğunda ellerinin sabit boyayla lekelenmiş ve saçlarının tamamen kırlaşmış olduğunu gördüm.

FRED MURATORIDryden, New York

18. (İng.) Çifte Tazminat; 1944 tarihli bir Billy Wilder filmi. (Ç.N.)

DANNY KOWALSKI

1952’de babam bizi Idaho’ya götürmek ve kendi şirketini kurmak için Ford’daki işinden ayrıldı. Ama bunun yerine çocuk felci geçirdi ve altı ay suni teneffüs cihazına bağlı kaldı. Üç yıl daha tedavi gördükten sonra, babamın nihayet bu sefer İngiliz araba şirketi Jaguar’da bir pazarlama işi bulduğu, New York City’ye taşındık.

Yeni işin ek kazançlarından biri babama kullanması için verilen arabaydı. Araba zarif, yuvarlak hatlı modellerin sonuncusu olan iki tonda gri renkli bir Jaguar Mark IX’di. Bir film yıldızının garajına ait bir şeye benziyordu.

Doğu Yakası’nda sokaktan yüksek tel çitle ayrılmış asfalt bir oyun bahçesine sahip bir kilise okuluna, Vaftizci Yahya’ya kaydoldum.

Babam her sabah işe gitmeden önce Jaguar’ıyla beni okula bırakırdı. Kansas eyaletinin Parsons kentinden bir nalbantın oğlu olarak arabasıyla gurur duyuyordu ve onunla okula gittiğim için benim de gururlanacağımı düşünüyordu. Arabanın gerçek deri döşemesine ve ön koltukların arkasına takılmış, üzerinde ödevlerimi bitirdiğim kök cevizden küçük masalara bayılıyordu.

Ama ben arabadan utanıyordum. Yıllar süren hastalık ve borçtan sonra, muhtemelen okuldaki çoğunluğu işçi sınıfından İrlandalı, İtalyan ve Polonyalı çocukların geri kalanından daha fazla paramız yoktu. Ama Jaguar’ımız vardı ve Rockefeller ailesi de olabilirdik.

Araba beni diğer çocuklardan, ama özellikle Danny Kowalski’den ayırdı. Danny o zamanlar çocuk suçlu denilen biriydi. Sıskaydı, jöle ve spreyle tsunamiye benzer bir eski zaman topuzu halinde şekillendirdiği bir öbek sarı saçı vardı. “Porto Riko’lu sınır kaçakları” adını verdiğimiz parlak, sivri uçlu çizmeler giyerdi, yakası her zaman kalkık olurdu ve üstdudağında sürekli, özenle çalışılmış zalim bir ifade vardı. Sustalı çakısı, hatta belki de el yapımı bir tabancası olduğu söylenirdi.

Her sabah Danny Kowalski okulun çitlerindeki aynı noktada bekler ve iki tonda gri renkli Jaguar’ımdan çıkıp okul bahçesine girişimi izlerdi. Ağzından hiçbir zaman tek kelime çıkmazdı; yalnızca keskin, öfkeli gözlerde bakışlarını bana dikerdi. O arabadan nefret ettiğini, benden de nefret ettiğini ve bir gün bu yüzden beni döveceğini biliyordum.

Babam iki ay sonra öldü. Elbette arabayı elimizden aldılar ve çok geçmeden New Jersey’deki büyükannemin yanına taşınmak zorunda kaldım. Yaşlıca bir komşumuz olan Mrs. Ritchfield, cenazenin ertesi günü benimle okula yürümeyi teklif etti.

O sabah okul bahçesine yaklaştığımızda Danny’yi çitte sallanırken, her zamanki yerinde, ceketinin yakası kalkmış, saçları kusursuz şekillendirilmiş, çizmeleri yeni cilalanmış bir halde gördüm. Ama bu kez, ortalıkta seçkinci bir İngiliz arabası olmaksızın bu güçsüz yaşlı kadının eşliğinde onun önünden geçerken sanki aramızda bir duvarın yıkılmış olduğunu hissettim. Artık daha çok Danny gibiydim, arkadaşları gibiydim. Nihayet eşittik.

Rahatlamış bir halde okulun bahçesinde yürüdüm. İşte Danny Kowalski’nin beni dövdüğü sabah buydu.

CHARLIE PETERSSanta Monica, California

İNTİKAM

Büyükannem demir iradeli bir kadındı, 1950’lerde New York’ta yaşayan ailemizin korkulan büyüğüydü.

Ben beş yaşındayken bazı arkadaşlarını ve akrabalarını Bronx’taki apartmanında bir partiye davet etmişti. Davetliler arasında ticaret hayatı yolunda giden mahalle zengini de vardı. Karısı toplumdaki konumuyla gururluydu ve partideki herkesin bunu bilmesini istiyordu. Benim yaşlarımda, şımarık ve burnunun dikine gitmeye alışık küçük bir kızları vardı. Büyükannem zengin adam ve ailesiyle çok zaman geçirdi. Onları sosyal çevresinin en önemli üyeleri olarak görüyor ve gözlerine girmek için elinden geleni yapıyordu.

Parti sırasında bir ara tuvalete gittim ve kapıyı arkamdan kapadım. Bir-iki dakika sonra küçük kız tuvaletin kapısını açtı ve havalı bir şekilde içeri girdi. Hâlâ tuvalette oturuyordum.

“Küçük bir oğlan tuvaleti kullanırken küçük kızların içeri girmemesi gerektiğini bilmiyor musun?” diye bağırdım.

Orada olmamın şaşkınlığı ve ona karşı yönelttiğim öfke, küçük kızı sersemletti. Ardından ağlamaya başladı. Çabucak kapıyı kapadı, mutfağa koştu ve annesi, babası ve büyükanneme gözyaşları içinde beni şikâyet etti.

Davetlilerin çoğu benim yüksek sesli bağırışıma kulak misafiri olmuş ve buna epey gülümsemişlerdi. Büyükannem hariç. Tuvaletten çıktığımda büyükannem beni bekliyordu. Küçüklüğümün en uzun, en sert azarını işittim. Büyükannem bana görgüsüz ve kaba olduğumu, o tatlı küçük kızın gururunu kırdığımı söyleyerek bağırdı. Misafirler derin bir sessizlik içinde izleyip oturdukları yere çöktü. Büyükannemin o kadar etkili bir kişiliği vardı ki hiç kimse beni savunmaya cesaret edemedi.

Bana attığı nutuk bittikten ve ben huzurundan kovulduktan sonra parti sürdü, ama havası epey sönmüştü.

Yirmi dakika sonra her şey değişti. Büyükannem tuvaletin önünde yürürken kapının altından oluk halinde su sızdığını fark etti.

İki kez çığlık attı, biri şaşkınlıktan diğeri öfkeden. Tuvaletin kapısını açtı, lavaboyla küvetin tıkaçla kapatıldığını ve muslukların sonuna kadar açık olduğunu gördü.

Herkes suçlunun kim olduğunu biliyordu. Davetliler hemen benim çevremde koruyucu bir halka oluşturdular; ama büyükannem o kadar kızgındı ki, kalabalığın üzerinde yüzercesine kollarını sallayarak beni neredeyse yakalayacaktı.

Çok sayıda kuvvetli adam sonunda onu uzaklaştırdı ve sakinleştirdi, ama o uzun bir süre ağzından köpükler ve dumanlar saçmaya devam etti.

Büyükbabam elimi tuttu ve beni pencerenin yanındaki bir sandalyede kucağına oturttu. Bilgelik ve sabırla dolu nazik ve yumuşak huylu bir adamdı. İnsanlarla çok nadiren yüksek sesle konuşurdu ve hiçbir zaman karısıyla tartışmaz ya da isteklerine karşı gelmezdi.

Bana kızgınlık ya da üzüntüyle değil, derin bir merakla baktı. “Söyle bana,” dedi, “neden yaptın bunu?”

“Bana hiç yoktan bağırdı,” dedim dürüstçe. “Artık bağırması için bir nedeni var.”

Büyükbabam hemen konuşamadı. Bana bakarak ve gülümseyerek öylece oturdu.

“Eric,” dedi, “sen benim intikamımsın.”

ERIC BROTMANNevada City, California

CHRIS

Annemin içmeyi bıraktığı yıldı, yani dikkatsiz bir sürücünün kız kardeşimi yaya geçidinde ezmesinden iki yıl sonra, babamın evin önündeki basamaklarda kalp krizinden ölmesinden bir yıl sonra, erkek kardeşim Ronnie’nin AIDS’ten ölmesinden sekiz ay önce ve bu durumunu açıklamasından altı ay önceydi.

Yaz mevsimiydi, kızım Rachel’ın ve benim birinci sınıf öğrencileri için düzenlenen uyum programı için Boston Üniversitesi’ne gittiğimiz ve ailemin geri kalan üyelerini ziyaret ettiğimiz o dayanılmaz, sıcak yaz. New Mexico’dan hayli pahalıya patlayan bir yolculuk yapmıştık.

Evden ayrılmadan önce yolculuğu arkadaşım Janie’ yle tartıştım. Cenaze törenlerine katılmak üzere birçok sefer bu yolu yapmış olduğum için uçak yolculuğundan kaygılanıyordum. Konuşmamızın bir yerinde, “Kuzenim Chris’i, o ölmeden önce görmeyi çok isterim, ama pek şansım yok gibi görünüyor,” dedim. Ona AIDS teşhisi konmuştu ve bunu aylar öncesinden aileye bildirmişti. “Bu aralar kimseyle görüşmüyor. Mektuplarıma cevap vermiyor. Provincetown’da bir yerlerde.”

“Hiç düşünme,” dedi arkadaşım.

“Ne demek istiyorsun?”

“Boston’a git. Provincetown’a git. Düşünme. Yap.”

Bana verilen en iyi tavsiyeydi bu.

Uyum programından sonra aile evine gittik ve bizimle görüşüp görüşmeyeceğini sormak için Chris’i aradım. Telesekreterine toplam sekiz mesaj bıraktım. Bunlar annemin, Chris’in annesi olan kız kardeşiyle konuşmadığı yıllardı; yetişkin olduğum ve içmesinin nedeni olmadığımı, en azından çoğu zaman bildiğim halde Lorraine teyzeyi aramak kadar kaba bir şey yapmamaya karar verdim.

Sonra Janie’nin sözleri kulağımda çınladı. “Düşünme.”

Bir araba kiraladım ve anneme, Rachel’la birlikte Chris’i bulmaya çalışacağımızı söyledim. Sonradan aklıma gelince, “Bize katılmak ister misin?” dedim.

“Evet.” Şişeleri terk ettiğinden beri net konuşmaya başlamıştı.

Ve böylelikle hepimizin kaderi belirlenmişti. Provincetown’a ulaşmak zorluydu. Chris hiçbir telefon çağrıma cevap vermemişti, nerede yaşadığını bilmiyorduk. Benzin istasyonlarında ve çok gerekli “kahve eşlikçisi” dükkânlarında birkaç kez durduktan sonra Cod Burnu’na doğru bilinen yönde haritalarımız ve seyahat rehberlerimizle yola koyulduk. Rachel uyuyakaldı, annem de gözlerini ön camdan ayırmadı. Öğle arasından biraz sonra oraya vardık.

Bir balık lokantasının dışında, merkezî bir yerde bir telefon kulübesi buldum ve nerede olduğumuzu bildiren başka bir mesaj bıraktım.

Annem, Rachel ve ben okyanusa bakan karanlık lokantaya gittik. Annem bir bira içti. Bunun hakkında bir şey söylemedim. Yediğim deniztaraklarının keyfini çıkarıyordum. Rachel ıstakoz salatası yedi. Bira sihirli etkisini göstermeye başlayınca annem, Rachel’la bazı sırlarını paylaştı. Yediğim deniztaraklarının keyfini çıkarıyordum.

Öğle yemeğinden sonra gittikçe daha fazla çaresizlik duygusu içinde, Chris’e bir mesaj daha bıraktım. Telefon kulübesinin serin camına yaslandım ve annemin tek torunuyla kumda oyun oynayışını izledim.

Bundan sonra ne yapacağımı bilmiyordum.

“Hâlâ evde yok,” dedim, telefon kulübesinden çıkarken. Duraksayarak bana baktılar. “Peki, o zaman buralarda biraz yürüyelim. Madem buradayız.” Uysal davrandılar.

“Sağa mı sola mı?” diye sordum. Önemli ama yanıltıcı bir karar gibi görünüyordu. Şekerleme dükkânlarının, otellerin, lokantaların ve hatıra eşya dükkânlarının bulunduğu bir sokağın her iki ucunun neredeyse tam ortasındaydık, arkamızda körfez, karşımızda tepeler vardı. Her iki yönde de ne olduğu hakkında hiçbir fikrim yoktu.

Rachel omuzlarını silkti, annem de onun tırnaklarını inceledi.

“Tamam,” dedim, “sağ olsun.” Annem alaycılığımı fark ettiyse de, ki uzmanlık alanlarından biridir, görmezden geldi. Rachel cesaretle gülümsedi ve sallana sallana sağa doğru yürüdük.

Hatırladığım, sıcakta çırpınan ve parlayan sıcak bir kırmızı-turuncu-mavi leke, şortlu adamlar ve yazlık elbiseli kadınlar arasında fırlayarak koşan çocuklar.

Hiç araç geçmeyen sokağı çaprazlama geçtik, sanırım bizi iki ağacın gölgesindeki birkaç davetkâr banka kadar uzanan gür çimleriyle ışıltılı belediye binasındaki renk yoksunluğu çekmişti. Yaklaştığımızda annem turist tramvayının bir yanında, güzergâh ve fiyatlar hakkında bir tabelayı okumak için durdu.

“Bak,” dedi işaret ederek. Bana döndü ve bir şey söylemeye başladı, ama ben arkamda bir şeyi takip eden Rachel’ı takip ediyordum.

“Rachel,” dedim.

“Patti?” dedi kulağımda tanıdık bir ses.

Döndüm ve kuzenim Chris’i gördüm. Zaman durdu. Bundan eminim. Tramvayın zili çalana dek bütün Provincetown durdu.

“Chris!” diye bağırdım, sesim korkmuş ya da kuşkulu olduğum zamanlarda olduğu gibi yüksek ve çığırtkandı.

“Evet, benim.” Gömleğine bağlanmış olan ve hortumu iki düğme arasında kaybolan, içi sıvı dolu bir plastik torbayı koruyarak beni hafifçe kucakladı. Hayal ettiğim raşitik İngiliz denizcileri kadar zayıftı. Saçları incecikti. Dudakları bile inceydi. Yalnızca sesi her zaman olduğu gibiydi. Soykırımı ilan eden sarı Yahudi yıldızı gibi, üzerinde dar ve taşlanmış bir şort, üzerine oturan ekose bir gömlek, güneş gözlükleri ve göğsünde tuttuğu plastik hayat paketi vardı. O anda küçük kuzenim değildi, AIDS’ten ölmekte olan herhangi bir adamdı. Gizlice AIDS’ten ölmekte olan erkek kardeşimdi. AIDS’ten ölmekte olan kuzenimdi.

İnanamamıştım ve bu yüzümden okunuyordu. “Bu benim bankım,” diyerek gösterdi, “er ya da geç buradan geçeceğini biliyordum. Ya da hiç gelmeyeceğini.”

“Mame teyzeciğim,” diye sevgisini göstererek bağırdı Chris ve annemi kucakladı. “Bu da Rachel olmalı...” Yine dikkatli bir kucaklaşma.

Hepimiz Chris’in bankına oturduk ve sanki paylaştığımız aile sırları yokmuş gibi, mutlulukla ve boş boş konuştuk. Rachel çok az şey söyledi ama gülümsedi. O bir gözlemcidir. Birkaç ay içinde Ronnie amcasının ölümünü kelimenin tam anlamıyla gözlemleyecekti.

Annem de epey gülümsedi. Biranın verdiği canlılık kaybolmuştu, bu yüzden pek konuşmadı. Bir süre sonra konuşacak bir şey bulamaz olduk. Hiç kimse Chris’e tedavisi hakkında bir şey sormadı. O ilaçları kullanırken güneşte kalmaması gerektiğini söylemiş olabilirim. Alaycı bir kahkaha atmış olabilir. Hepimiz doğal olarak, “Hoşça kal,” diyeceğimiz âna vardık, kucaklaştık ve öpüştük. “Seni seviyorum Chris,” diye fısıldadığımı hatırlıyorum. Bu o kadar yetersizdi ki! Üçümüz döndük ve ilerideki otantik tuzlu su şekerleme dükkânına doğru ağır ağır yürüdük.

Hiçbirimiz dönüp bir kez daha Chris’e bakmadık. Dükkâna girip şekerleme aldık. Dışarı çıktığımızda gitmişti.

İçimi bomboş hissettim. “Haydi deniz kabuğu arayalım,” dedim Rachel’ın çocukluk takıntısına başvurarak ve ayakkabılarımızı çıkarıp soğuk kumlarda yürüyerek körfezi geçtik.

Rachel büyük bir ayak tırnağına benzer şekilde bir deniz kabuğu buldu, annem gümüşi mor bir midye kabuğu yakaladı, ben de kumsalda bileylenmiş, cilalanmış, belirsiz bir zaman sürecinde tuzlu su, kum ve rüzgâr tarafından kenarları düzeltilmiş mavi bir deniz camı buldum. Arabaya ve nihayetinde Boston’a gitmek için kumsalda yürürken, yıllar önce ben bikinili genç bir kadınken ve Chris de küçük erkek kuzenimken bana deniz camını tanıtanın o olduğunu hatırladım, annemle kızıma da bunu söylediğimi umarım.

Chris’in mavi deniz camını, Rachel’ın “ayak tırnağı” ve annemin midye kabuğuyla birlikte boş bir enginar kavanozunda saklıyorum.

Ertesi yaz Provincetown belediyesi, belediye binasının önündeki bir bankı Chris Locke’un anısına adadı.

EDWINA PORTELLE ROMEROLas Vegas, New Mexico

“PUT YOUR LITTLE FOOT”19

Annemin saçıma kurdele bağlamasından nefret ederdim. Sarı saçlarım çok inceydi ve ikimiz de akşam bitmeden kurdelenin kayıp gideceğini bilirdik. Kurdeleleri ve elbiseleri sevmezdim, onları yalnızca zorla giyerdim.

Bu gece farklıydı. Bir ahır dansına20 gidiyordum. Kafamdaki

19. (İng.) “Küçük Ayağını Koy.” Bu çocuk şarkısının müziği Arzu Tramvayı filminde de yer yer yinelenir ve Varsovienne (Varşovalı kadın) adlı dansta da kullanılmıştır. (Y.N.)

20. Kırsal kesimde ahırlarda yapılan, ama artık uygun salonlarda da gerçekleştirilen Amerikan halk danslarının genel adı. (Y.N.)