Der Zauberberg, Thomas Mann © S. Fischer Verlag GmbH, Berlin, 1924 © Can Sanat Yayınları Ltd. Şti., 1998 Bu eserin Türkçe yayın hakları Onk Ajans Ltd. Şti. aracılığıyla alınmıştır. Tüm hakları saklıdır. Tanıtım için yapılacak kısa alıntılar dışında yayıncının yazılı izni olmaksızın hiçbir yolla çoğaltılamaz.

1. basım: 1998 8. basım: Eylül 2013, İstanbul E-kitap 1. sürüm Ocak 2014, İstanbul Eylül 2013 tarihli 8. basım esas alınarak hazırlanmıştır.

Kapak tasarımı: Erkal Yavi Kapak düzeni: Semih Özcan

ISBN 9789750721212

CAN SANAT YAYINLARI YAPIM, DAĞITIM, TİCARET VE SANAYİ LTD. ŞTİ. Hayriye Caddesi No: 2, 34430 Galatasaray, İstanbul Telefon: (0212) 252 56 75 / 252 59 88 / 252 59 89 Faks: (0212) 252 72 33 www.canyayinlari.com yayinevi@canyayinlari.com Sertifika No: 10758

Thomas Mann

BÜYÜLÜ DAĞ

1929 NOBEL EDEBİYAT ÖDÜLÜ

ROMAN

Almanca aslından çeviren
İRİS KANTEMİR

THOMAS MANN’IN
CAN YAYINLARI’NDAKİ
ÖTEKİ KİTAPLARI

BUDDENBROOKLAR / roman

SEÇİLEN / roman

TONIO KRÖGER / roman

VENEDİK’TE ÖLÜM / uzun öykü

DEĞİŞEN KAFALAR / roman

ZOR SAAT / öykü

ALDANAN KADIN / uzun öykü

MAJESTELERİ KRAL / roman

MARIO İLE SİHİRBAZ / öykü

THOMAS MANN, 1875’te Almanya’da doğdu. 1898’de yayımladığı ve Der kleine Herr Friedemann (Küçük Friedemann) adı altında topladığı ilk öykülerinde, daha çok Schopenhauer ve Nietzsche ile Wagner’in etkisi altında kalarak sanatçının yaratma sorununa odaklanmıştı. Bu ilk öyküleri, 1901’de yayımlanmasının ardından Mann’ı üne kavuşturan Buddenbrooklar adlı toplumsal roman izledi. 1903’te Tonio Kröger, 1912’de Venedik’te Ölüm yayımlandı. Daha sonra Büyülü Dağ’ı yazan Mann, Hitler iktidara gelince Almanya’dan ayrıldı. 1936’da ABD vatandaşlığına geçti ve Almanya’nın karanlık tablosunu çizdiği Yusuf ve Kardeşleri dörtlemesini yayımladı (1933-1942). Dörtlemenin ardından yazmaya koyulduğu Doktor Faustus’ta ise besteci Andreas Leverkühn’ün yaşamöyküsünün ışığında, Alman kültürünün barbarlığa yenik düşmesini anlattı. 1929’da Nobel Edebiyat Ödülü’nü alan Mann, 1955’te Zürich’te öldü.

İRİS KANTEMİR, Ankara’da doğdu. TED Ankara Koleji ve DTCF İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü bitirdi ve yüksek lisansını yaptı. Uzun yıllar Almanya’da kaldıktan sonra ODTÜ, Kadıköy Maarif Koleji ve Boğaziçi Üniversitesi’nde ders verdi. 1990 yılında emekli oldu. Cumhuriyet Kitap’ta yazıları yayımlandı. Hermann Hesse’nin Bozkırkurdu ve Masallar’ını, Thomas Mann’ın Seçilen ve Büyülü Dağ’ını, Amy Tan’ın Mutfak Tanrısı’nı, Carson McCullers’ın Düğünün Bir Üyesi’ni, Juli Zeh’nin Kartallar ve Melekler’ini, Ketil Norstad’ın Erling’in Düşüşü’nü ve Carl Gustav Jung’un otobiyografisi Anılar, Düşler, Düşünceler’i Türkçeye kazandırdı.

Die Herausgabe dieses Werkes wurde aus Mitteln von INTER NATIONES, Bonn gefördert.

Bu kitap, Inter Nationes, Bonn Kuruluşu’nun desteğiyle yayınlanmıştır.

ÖNSÖZ

Çok eskilerde kaldığı için üzeri tarihin küfüyle kaplı olan ve anlatırken iyice geçmişe gidebilmek için olabildiğince geçmiş zaman kiplerinin kullanılmasını gerektiren Hans Castorp’un bu öyküsünü (nasıl olsa okuyucu onun hoş ama sıradan bir genç olduğunu anlayacak) biz gerçekten anlatmaya değer bulduğumuz için öykünün hatırına anlatıyoruz, yoksa Hans Castorp’un hatırı için değil. Bu arada Hans Castorp’un hakkını yememek için herkesin başına her şeyin gelemeyeceğini ve aslında bunun onun öyküsü olduğunu da belirtmeden geçmememiz gerekiyor.

Öykümüzün eski oluşunun ona bir zararı yok, tersine iyi bile çünkü tarih gibi, öyküler de eski zamanlarda geçmiş olmalıdırlar ve bir öykü ne kadar eskiyse bu, hem öykü açısından hem de geçmiş zaman kipleriyle mırıldanan sihirbaz anlatıcısı açısından o kadar iyi olur. Günümüzdeki birçok insan gibi –öykü anlatıcılarının da onlardan aşağı kalır bir yanı yok– öykümüzün de sorunu şu: Yıllarla bağlantısı olmayan eskiliği günlerle de ölçülebilecek gibi değil; sırtına binen yaşlılık yükü güneşin çevresindeki yörüngelerle de bir tutulamaz, yani kısacası, geçmişte kalmış olmasını aslında zamana borçlu değil. Bunu demekle zaman denen gizemli öğenin sorunlu ve kendine özgü ikili doğasına şimdilik şöyle bir değinmiş oluyoruz.

Ama biz apaçık ortada olan bir durumu yapay bir biçimde belirsizleştirmeyelim: Öykümüzün olağandışı eskiliği, belirli bir dönüm noktasından ve yaşamlarımızı ve bilinçlerimizi paramparça eden derin bir çatlaktan önce oluşmasından kaynaklanıyor. Öykü o zamanda geçiyor ya da şimdiki zaman kiplerini kullanmak istemezsek, o zamanda, çok uzun yıllar önce, dünyanın eski günlerinde, başlamasıyla bir sürü şeyin başladığı ve başlayanların da bir türlü sona eremediği Büyük Savaş’tan önce geçti. Demek ki çok önceleri olmuş değilse de gene eski sayılır. Bir öykünün eski olma niteliği ne kadar ‘önce’ye dayanırsa öykü o denli yoğun, tam ve masalsı olmaz mı? Üstelik bizim öykümüzün, doğası gereği az da olsa masallara özgü yönleri de var.

Öykümüzü, ayrıntılara özen gösterip hiçbir noktayı göz ardı etmeden uzun uzun anlatacağız. Bir öykünün kısa ya da sıkıcı oluşu ne zaman anlatımı için gerekli olan yer ve zaman yüzünden olmuştur ki? Aşırı titiz olmamızın uyandıracağı iticilikten korkmadığımız gibi, ancak inceden inceye anlatımın gerçekten eğlendirici olabileceği görüşünü kendimize daha yakın buluyoruz.

Demek ki, bizim Hans’ın öyküsünün anlatıcısı bu işi öyle bir-iki dakikada bitirmeyecek ve ne bir haftanın yedi günü ne de yedi ay bu işe yetecek. Öykü onun çevresinde ağlarını örerken geçecek olan dünya günlerinin pek farkına varmaması kendisi açısından iyi olur. Tanrı aşkına, öykünün yedi yıl sürecek hali yok ya!

Evet, işte başlıyoruz.

BİRİNCİ BÖLÜM

Varış

Sıradan bir genç, doğup büyüdüğü Hamburg’dan Graubünden Eyaleti’ndeki Davos-Platz’a gitmek üzere yola çıktı. Yazın tam ortasıydı ve orada üç hafta kalmayı tasarlıyordu.

Uzun bir yolculuktu bu. Hamburg’dan o yüksekliğe çıkmak kolay bir iş değildi. Aslında böylesine kısa bir ziyaret için yolculuk fazla uzundu. İnişli çıkışlı yolculukta değişik manzarası olan yerlerden geçiliyor, Güney Almanya’nın yüksek platolarından birden Swabia Denizi’nin seviyesine iniliyor, oradan, gemiyle, hırçın dalgalarla boğuşarak, bir zamanlar tekin sayılmayan yarlar aşılıyordu.

Ondan sonra da, o âna dek rahat ve dosdoğru güzergâh teklemeye başlıyor, molalar ve tatsızlıklar devreye giriyordu. İsviçre bölgesindeki Rorschach’da, aktarma yapmak zorunda kalıyordunuz. Bindiğiniz tren sizi Alpler’deki küçük bir istasyon olan Landquart’a kadar götürebiliyor ve orada başka bir trene binmeniz gerekiyordu. Pek sevimli olmayan bir manzaraya baka baka bir süre rüzgârda bekliyor, dar raylarda işleyen bir trene biniyor, bu küçük ama olağandışı güçlü makine hareket eder etmez de asıl macera başlıyor, bitmeye niyeti yokmuş gibi görünen sarp ve zorlu bir tırmanışa geçiyordunuz. Landquart’taki istasyon oldukça alçak bir düzeyde olmasına karşın güzergâhınız sizi artık sarp kayaların arasına sıkışmış daracık yollardan geçirerek gerçek dağlara çıkmak zorunda bırakıyordu.

Hans Castorp –gencin adı bu– kendini, amcası ve babalığı olan –hemen adını söyleyelim– Konsül Tienappel’in armağan ettiği timsah derisinden bavulu, rulo yapılmış kareli battaniyesi ve bir kancada sallanan kışlık ceketiyle, oturma yerleri gri bir kompartımanda tek başına otururken buldu. Yanındaki pencere açık bırakılmıştı; öğleden sonra hava giderek soğuduğu için ailenin gözbebeği olan muhallebi çocuğu gencimiz modaya uygun bol pardösüsünün ipek astarlı yakasını kaldırdı. Yanındaki koltukta, yolculuğunun ilk dönemlerinde ara sıra incelediği, lokomotifin saldığı kurumdan kapağı kirlenmiş ‘Büyük Buharlı Gemiler’ adlı cep kitabı ihmal edilmiş, duruyordu.

İki gün süren yolculuk bu genci –çok da genç, hayata pek öyle sağlam kök salmamış– günlük yaşantısından, özellikle de görevlerim, ilgi alanlarım, dertlerim ve tasarımlarım diye nitelendirdiklerinden, faytonla istasyona giderken düşündüğünden çok daha uzaklaştırıyordu. Mekân, kendisi ve doğduğu topraklar arasında döne döne dans edercesine kaçarken, zamana özgü sanılan güçten çok daha fazla gücü olduğunu kanıtlıyor; saatler geçtikçe mekân, zamanın oluşturduklarına çok benzeyen ama bazı açılardan onları da aşan değişimlere neden oluyordu. Mekân, zaman gibi unutkanlık getirir ve bunu bir insanı tüm ilişkilerinden koparıp onu özgür ve aslına dönebilecek bir duruma getirerek yapar ve gerçekten de bir anda ayrıntılara meraklı ya da ilkelerine bağlı birini bir serseriye dönüştürebilir. ‘Zaman, Lethe Irmağı’nın suyudur’ derler ama yabancı hava da onun gibi içilebilir ve etkisi onun kadar güçlü olmasa da daha hızlı olabilir.

Hans Castorp da aynı deneyimden geçti. Bu yolculuğu ciddiye alıp kendini iyice kaptırmaya niyeti yoktu, tersine, böyle olması gerektiğine göre, bu işi olabildiğince çabuk arkasında bırakarak, kısa bir süre için olduğu yerde bırakmak zorunda kaldığı yaşamını, evinden ayrıldığı zamanki insan olarak, bıraktığı yerden sürdürmek üzere dönmeyi tasarlıyordu. Daha dün her zamanki düşüncelerine dalmış, kısa bir süre önce olanları ve kısa bir süre sonra olacakları, sınavlarını, Tunder ve Wilms firmasında (tersane, makine imalatı ve kazan) işe başlayacağını düşünmüş ve orada geçireceği üç haftanın sonrasını yapısı elverdiği oranda sabırsızlıkla beklemeye başlamıştı. Oysa şimdi ona tüm dikkatini o andaki koşullara vermesi gerekiyor gibi geliyor, onları silkip atmanın hiç de doğru olmayacağını düşünüyordu. Daha önce havasını hiç solumadığı ve alışık olmadığı, kendine özgü ve çoğu şeyden yoksun koşulların geçerli olduğunu bildiği bu bölgelere çıkartılıyor olması onu heyecanlandırmaya başlamıştı; içini belirli bir kaygı kemiriyordu. Evi, yurdu ve düzenli yaşantısı çok uzaklarda kalmakla iş bitmemiş, daha da önemlisi çok çok aşağılarda kalmışlardı; hâlâ da tırmanıyordu. Eviyle ilerdeki bilinmezin arasında havada sallanırken, kendine, yukarıların ona nasıl geleceğini sordu. Acaba onun gibi deniz seviyesinden birkaç metre yukarıda doğmuş ve o havayı solumaya alışmış birinin arada bir yerlerde birkaç gün geçirmeden bu denli yüksek yerlere birdenbire çıkması akılsızca bir iş miydi ve sağlığa zararlı mıydı? İnsana bu bölgelerin ne denli uygun olmadığını sürekli hatırlattığı için hâlâ tırmanmak yerine hedefine varmış olmayı isterdi; bir kez oraya varıldığında orada da insanların her yerde yaşadıkları gibi yaşamaya başlayacağını düşünüyordu. Dışarıya baktı. Tren dar bir geçitten kıvrıla kıvrıla gidiyor, öndeki vagonları ve zorlanan, durup durup havaya kahverengi, yeşil ve kara dumanlar salan lokomotifi görebiliyordu. Sağındaki yarın dibinden gürleyerek akan bir suyun sesi geliyor, solunda da koyu renkli çam ağaçları kopmuş kaya parçaları arasında tutundukları yerlerden taş grisi rengindeki gökyüzüne doğru uzanmaya çalışıyorlardı. Zifiri karanlık tünellerden geçiliyor, yeniden gün ışığına çıkıldığında iyice aşağılarda birkaç köyün seçilebildiği geniş yarıkları görebiliyordunuz. Derken bu görüntüler kapanıyor, onları oyuklarda ve yarıklarda yama yama kalmış kar kümelerinin olduğu yeni geçitler izliyor, tren küçücük istasyonlara giriyor, sonra aynı rayın üzerinde geri geri çıktığı için yön duygunuzu yitirmenize neden oluyor, siz de artık kuzeye mi yoksa güneye mi gittiğinizi bilmez oluyordunuz. Bölgelerin içlerine doğru ağır ağır tırmandıkça, değişik imgeler gibi birbirlerini izleyerek yükselen yüce dağların doruklarının dünyası, önünüze muhteşem görüntüler seriyor, sonra raylar bir dönemece daha gelince büyülenmiş gözler bu serapları görmez oluyordu. Hans Castorp sık yapraklı ormanları ve varsayım olarak kuşları da nasıl geride bıraktığını düşündü ve bu tür şeylerin bitebileceği ve dünyanın onlarsız nasıl yoksullaşacağı düşüncesi önemsiz bir baş dönmesi ve bulantıya neden olduğu için eliyle bir-iki saniye gözlerini örttü. Sonra kriz geçti ve tırmanışın sona ermek üzere olduğunun farkına vardı. Geçit aşılmıştı. Tren artık vadinin düzlüğünde daha rahat ilerleyebiliyordu.

Saat neredeyse sekiz olmuştu ama hava hâlâ aydınlıktı. Uzaktaki manzaranın içinde, yüzeyi gri bir göl belirdi; kıyısından yamaçlara doğru tırmanan, tepeye doğru da giderek seyrekleşen ve sisle kaplı çıplak bir tepeyle biten, karaçam ormanlarıyla çevriliydi. Küçük bir istasyonda, biri dışardan yerin adını bağırdığı için Hans Castorp’un Davos Köyü olduğunu anladığı yerde durdular. Yolculuğu sona ermek üzereydi. Ansızın yanında kuzeninin o gür Hamburglu sesiyle, “Merhaba, burada ineceksin,” dediğini duydu ve dışarıya baktığında platformda pencerenin altında Joachim’in durduğunu gördü. Kahverengi bir palto giymişti, başı açıktı ve her zamankinden daha sağlıklı görünüyordu. Gülerek bir kez daha, “İnsene. Nazlanıp durma!” dedi.

Hans Castorp yerinden kalkmadan, biraz şaşkın, ona, “Henüz varmadım ki,” diye yanıt verdi.

“Tabii ki vardın. Burası Davos Köyü. Sanatoryum buraya yakın. Araba var. Eşyalarını ver.”

Hans Castorp varışının ve kuzenini yeniden görmenin verdiği şaşkınlığı ve heyecanı ele veren bir gülüşle, bavulunu, kışlık paltosunu, rulo yapılmış battaniyesini, ayrıca bastonunu ve şemsiyesini ve en son da ‘Büyük Buharlı Gemiler’i yerlerinden alıp dışarıya uzattı. Koşarak dar koridoru geçti ve oldukça candan, doğru dürüst bir selamlaşma için platforma atladı. Selamlaşma biraz soğuk ve mesafeli insanların yapısına uygun olarak pek abartılı olmadı. Zaten garip olan, içtenliği fazla göstermekten korkmak gibi basit bir nedenden birbirlerine adlarıyla hitap etmekten her zaman çekinmiş olmalarıydı. Soyadıyla hitap etmeyi de doğru dürüst beceremedikleri için birbirlerine hitabı ‘sen’le sınırlandırıyorlardı ve bu, iki kuzen arasında artık kök salmış bir alışkanlığa dönüşmüştü.

Biraz tutuk –genç Ziemssen asker duruşunu hiç yitirmeden–, acele el sıkışırlarken onları izleyen üniformalı, sırmalı kasketli bir adam yanlarına geldi ve Hans Castorp’un bagaj numarasını sordu. Bu adam Berghof Uluslararası Sanatoryumu’nun kapıcısıydı ve beyefendiler akşam yemeğine yetişmek için doğrudan sanatoryuma giderlerken o da Davos Meydanı’ndaki istasyondan gidip Hans Castorp’un ağır bavulunu almaya pek bir istekli göründü. Adam belirgin biçimde topalladığı için Hans Castorp’un Joachim Ziemssen’e sorduğu ilk şey, “Savaşta mı yaralanmış? Bu yüzden mi böyle topallıyor?” oldu.

Joachim, canı biraz sıkkın, “Evet. Savaşta. Derdi dizinden. Daha doğrusu dizindendi. Diz kapağını aldırttı,” dedi.

Hans Castorp bunu olabildiğince çabuk geçiştirdi. Başını çevirip arkaya bakarken, “Demek böyle. Senin de hâlâ dertlerin olduğunu söylemeyeceksin, değil mi? Artık kılıç kuşanmaya hak kazanmış ve manevradan yeni dönmüş gibisin,” dedi ve yan gözle kuzenine baktı.

Joachim ondan daha uzun boyluydu, omuzları da onunkilerden genişti. Enerjik gençliğin simgesi gibiydi ve sanki üniforma giymek için yaratılmıştı. Sarışın ülkesine aykırı kaçan simsiyah saçları vardı, koyu renk teni de güneşten neredeyse bronzlaşmıştı. İri kara gözleri ve düzgün hatlı dolgun dudaklarının üzerindeki koyu renkli küçük bıyığıyla pekâlâ yakışıklı sayılabilirdi; tabii kepçe kulaklı olmasa. Ömrünün büyük bir bölümünün tek derdi buydu ama şimdi başka dertler de binmişti. Hans Castorp, “Benimle aşağıya döneceksin, değil mi?” diye konuşmasını sürdürdü. “Bir engel olduğunu sanmıyorum.”

Kuzeni her zaman yumuşak bakışlı olan ama son beş aydır biraz bıkkın, hatta hüzünlü bir ifadenin çöktüğü iri gözlerini ona çevirerek, “Seninle aşağıya mı?” diye sordu. “Ne demek istiyorsun?”

“Yani üç hafta sonra.”

“Evet, anladım. Şimdiden eve dönmeyi düşünüyorsun,” diye yanıt verdi Joachim. “Dur, bakalım. Daha yeni geldin. Kuşkusuz, burada, yukarıda üç hafta bize bir şey ifade etmez ama sen burayı yalnızca ziyaret ettiğin ve tam üç hafta kalacağın için sana göre bu uzun bir zaman. İlk önce buraya alış, bunun o kadar kolay olmadığını anlayacaksın. Ayrıca yalnızca iklimimiz sıra dışı değil. Burada oldukça değişik şeyler göreceksin. Bak gör. Benimle ilgili söylediklerine gelince; işim senin sandığın kadar kolay değil dostum. ‘Üç haftada eve dönmek’ gibi laflar aşağıların işi. Evet, çok güzel yandım ama Behrens’in her zaman söylediği gibi bu kardan oluyor, fazla bir anlamı yok. Altı ay daha burada kalmamın neredeyse kesin olduğunu söyledi.”

“Ne, altı ay mı? Aklını mı kaçırdın?” diye haykırdı Hans Castorp, bir kulübeden pek farkı olmayan istasyonun önündeki çakıl taşı döşeli alanda bekleyen iki güçlü atın çektiği arabaya binip sert oturma yerlerine yerleşirlerken. Hans Castorp öfkeyle kuzenine döndü ve, “Altı ay mı? Burada aşağı yukarı o kadar kaldın zaten! İnsanın o kadar bol zamanı yok ki,” dedi.

Joachim kuzeninin içten öfkesine aldırmaksızın birkaç kez başını salladı. “Burada insanların zamanlarıyla nasıl rahat ve hızlı oynadıklarını anlatsam inanmazsın. Onlara üç hafta bir gün gibi geliyor. Göreceksin. Öğreneceğin çok şey var,” dedi, sonra da, “insan burada birçok düşüncesini değiştiriyor,” diye ekledi.

Hans Castorp gözlerini onun profilinden ayıramıyordu.

Başını sallayarak, “Ama inanılmaz düzelmişsin,” dedi.

“Öyle mi dersin?” diye yanıt verdi Joachim. “Söylediğin doğru değil mi? Bence de öyle.” Arkasındaki yastığa dayanarak daha dik oturdu ama hemen gene yana doğru kaydı. “Kendimi çok daha iyi hissediyorum ama tam da iyileşemedim. Eskiden sol üstten gelen hırıltının yerinde hâlâ biraz doluluk var. Çok kötü sayılmaz ama alt taraf iyice dolu, ikinci interkostalden de hırıltılar geliyor.”

“Ne kadar çok şey öğrenmişsin,” dedi Hans Castorp.

“Evet, Tanrı biliyor ya, pek hoş bir öğrenme biçimi! Faal görevde olup bunların tümünü unutmak isterdim,” diye umursamaz yanıt verdi Joachim, sonra da şiddetle omuz silkti. Bu da ona hiç yakışmadı. Paltosunun en yakın cebinden, mavimsi camdan yapılma, metal kapaklı yuvarlak, yassı bir şişeyi yarısına kadar çıkarıp kuzenine gösterdi ve hemen yeniden cebine soktu. “Burada çoğumuzda bu var. Adı bile var. Bir tür takma ad. Espri olsun diye. Manzaraya bakıyorsun değil mi?”

Hans Castorp’un yaptığı da buydu. “Harika!” dedi.

“Öyle mi dersin?” diye sordu Joachim.

İlk önce, vadinin eksenini izleyerek demiryolunun kenarından giden, düzensiz yerleştirilmiş binaların olduğu bir sokaktan geçtikten sonra sola dönüp dar rayları ve bir dereyi aştılar. Artık, ağaçlık yamaçlara ve akşam olduğu için yanmaya başlayan ışıklarında, balkonlarının çokluğundan bir sünger gibi delikli ve emici görünen, yüzü güneybatıya bakan bakır kubbeli uzunca bir binanın göründüğü, inişli çıkışlı vadiye doğru yükselen hafif meyilli bir yolda ağır ağır ilerliyorlardı. Hava hızla kararıyordu. Büyük bir bölümü kapalı olan gökyüzüne canlılık veren soluk kırmızı günbatımı çekilmeye başlamış ve doğayı, karanlık basmasından hemen önce görülen renksiz, cansız ve hüzünlü geçici bir ışığa teslim etmişti. Yerleşik bir alan olan girintili çıkıntılı vadide yanmaya başlayan ışıklar, vadinin zemininde, iki tarafındaki yamaçlarda ve özellikle de, binaların kat kat teraslar gibi durduğu sağdaki öne çıkık alanda noktalar oluşturuyorlardı. Sollarındaki yeşil çayırlı tepelere doğru yükselen patikalar kısa bir süre sonra çam ağaçlarının ruhsuz karalığında gözden kayboluyordu. Ağaçların ardında, vadinin daralarak bittiği yerde, uzaktan seçilebilen dağlar koyu maviye çalan kurşun rengindeydi. Rüzgâr esmeye başladığı için hava iyice serinlemişti.

Hans Castorp, “Hayır, doğruyu söylemek gerekirse, çok etkileyici bulmadım,” dedi. “Buzullar ve karla kaplı çok yüksek doruklar nerede? Buradakiler bana çok da yüksek gelmedi.”

“Hayır, oldukça yüksektirler. Ağaçların bittiği çizgiyi her yerden görebilirsin. Belirgin bir çizgidir. Çamlar bitiyor, onlarla birlikte her şey de bitiyor işte, ondan sonrası gördüğün gibi kayalık. Şurada, Schwarzhorn’un sağındaki çatallı dorukta istediğin buzullardan bir tane var. Çok büyük değildir ama yine de adı bilinen bir buzuldur. Scaletta Buzulu. Maviliğini seçebiliyor musun? O boşlukta da Piz Michel ve Tinzenhorn var. Buradan göremezsin; yıl boyu karla kaplıdırlar.”

“Sonsuz kar,” dedi Hans Castorp

“Doğru, sonsuz kar diye nitelendirebilirsin. Tümü çok yüksektir. Bizim de inanılmaz bir yükseklikte olduğumuzu unutma. Deniz seviyesinden bin altı yüz metre yüksekteyiz. Aradaki farkı pek hissetmiyorsun ama.”

Hans Castorp, “Evet, ne tırmanıştı o! Aslına bakarsan iyice korktum; zor geldi. Bin altı yüz metre. Bu neredeyse beş bin kadem eder. Ömrümde bu yüksekliğe çıkmadım,” diyerek merakından kendisine yabancı gelen havayı derin bir soluk alarak denedi. Temizdi, hepsi bu kadar. Ne kokusu ne özü ne de nemi vardı; ciğerlere kolayca dolmasına doluyordu ama ruha hitap etmiyordu.

“Harika!” dedi kibarca.

“Evet, bu hava ünlüdür ama görüntü bu akşam o kadar iyi değil. Çoğu zaman daha güzel olur, özellikle de karda. Yakında baka baka doyarsın. İnan bana, biz yukarılardakilere yetti de arttı bile,” dedi Joachim. Böyle derken ağzını denetimsiz ve abartılı bir tiksinmeyle büzmüştü. Bu da ona yakışmadı.

“Ne garip konuşuyorsun!” dedi Hans Castorp.

Joachim kuzenine dönerek, “Garip mi? Ben mi?” diye sordu. Nedense biraz kaygılanmış gibiydi.

Hans Castorp aceleyle, “Yok yok, özür dilerim bir anlığına öyle geldi,” dedi. Aslında, Joachim’in birkaç kez yinelediği ‘biz yukarıdakiler’ lafı onu nedense rahatsız etmiş, kendini garip hissetmesine neden olmuştu.

Joachim, “Gördüğün gibi sanatoryumumuz köyden daha yükseklerde,” diye sözünü sürdürdü. “Elli metre daha yüksekte. Broşürde yüz diyor ama aslında elli. En yüksekte olan karşı taraftaki Schatzalp Sanatoryumu’dur – şimdi göremezsin. Yollar kapalı olduğu için kışın cesetleri kızakla aşağıya taşımak zorunda kalıyorlar.”

Hans Castorp, “Cesetleri mi? Ha, demek öyle. Şu işe bak!” diye bağırdı ve birdenbire göğsünü sarsan ve soğuk rüzgârın etkisiyle gerilmiş yüzünü biraz acı vererek buran karşı koyamadığı şiddetli bir gülme krizine tutuldu. “Kızaklarla mı? Sen de burada oturmuş bana sakin sakin bunları anlatabiliyorsun demek? Son beş aydır bayağı alaycı olmuşsun.”

“Alay değil bu,” dedi Joachim omuz silkerek. “Neden böyle diyorsun? Cesetlere fark etmez ki. Üstelik burada, yukarıda alaycı olmak kolay. Behrens’in kendisi de yaşlı alaycılardandır. Kaçıklığıyla ünlüdür, hem de olağanüstü bir cerrah, eskiden öğrenci birliklerinde çalışmış – sanırım onu seveceksin. Bir de Krokowski var. Onun asistanı. Çekingen bir şey. Broşürde onun verdiği hizmete özellikle değiniyorlar. O da, hastaların ruhlarını ayrıştırır.”

“Ne yapıyor dedin? Hastaların ruhlarını mı ayrıştırıyor? İğrenç!” diye haykırdı Hans Castorp. Neşesini bulmuştu. Artık kendini kontrol edemiyordu. Ruhları ayrıştırmak, işi çığrından çıkarmıştı. İki büklüm gülmekten öylesine katılıyordu ki gözlerini kapattığı elinin altından gözyaşları süzülüyordu. Joachim de içtenlikle gülüyordu. Bu ona iyi gelmişti sanki. Böylece iki genç, onları Uluslararası Berghof Sanatoryumu’nun dik giriş yolundan ana kapısına ağır ağır çıkartan arabadan neşe içinde indiler.

Otuz Dört Numara

İç ve dış kapıların arasında, hemen sağlarında kapıcının masası vardı ve istasyondaki topal adam gibi gri üniforma giymiş Fransız sanabileceğiniz bir hizmetli telefonun yanına oturmuş gazete okuyordu. Kalkıp yanlarına geldi ve onları sol tarafında oturma odaları olan iyi aydınlatılmış lobiden geçirdi. Hans Castorp önlerinden geçerken odalara bir göz attı ve boş olduklarını gördü. Herkesin nerede olduğunu sorduğunda kuzeni, “Herkes, tedavinin bir parçası olan dinlenmede. Seni karşılamak istediğim için ben izinliyim. Yoksa ben de, akşam yemeğinden sonra balkonda yatıyor olacaktım,” diye yanıtladı.

Hans Castorp zaten gülmek için bahane aradığından yeni bir gülme krizine tutuldu.

Sesi titreyerek, “Ne? Yağmur çamur demeden gece gündüz balkonda mı yatıyorsunuz?” diye sordu.

“Evet, bu da kuraldır. Sekizden ona kadar. Haydi gel odanı görelim. Elini yıkarsın.”

Asansöre bindiler. Elektrikli motoru Fransız işletiyordu. Yukarıya doğru kayarlarken Hans Castorp gözlerini sildi.

“Gülmekten bitik düştüm,” dedi ancak ağzından soluk alabiliyordu. “Bana öyle çılgınca şeyler anlattın ki. Ruh ayrıştırma dayanılacak gibi değildi. Bilmesem daha iyi olurdu. Üstelik yolculuk da beni biraz yordu sanırım. Senin de ayakların bu kadar çabuk mu üşür? Aynı anda insanın yüzü de kızarıyor. Hoş değil. Herhalde biraz sonra yemek yiyeceğiz, değil mi? Karnım acıkmaya başladı. Sizi burada yukarıda doğru dürüst besliyorlar mı?”

Ses çıkarmadan dar koridorun hindistancevizi lifinden yapılma yolluğunun üzerinde ilerlediler. Tavandaki buzlu camdan yapılma lambalardan solgun bir ışık yayılıyordu. Duvarlar parlak ve sert görünümlü beyaza boyanmıştı. Bir yerlerden başında beyaz kepi ve kordonu bir kulağının arkasından geçirilmiş kelebek gözlüğüyle mesleğine kendini adamışlıktan çok merak ve can sıkıntısının verdiği yük yüzünden yerinde duramıyor gibi görünen bir hemşire çıktı. Protestan mezhebinden olduğu belliydi. İki parlak boyalı kapının önüne balon görünümünde, yuvarlak gövdeli, kısa boyunlu büyük kaplar konulmuştu. Hans Castorp tam onların ne olduğunu soracakken aklı başka yere gitti.

“İşte, burası,” dedi Joachim. “Otuz dört numara. Ben senin sağındayım. Solda da Rus bir çift kalıyor. Biraz densiz ve gürültücü olduklarını söylemek zorundayım ama yapabileceğimiz bir şey yok. Nasıl buldun?”

Oda çift kapılıydı; kapıların arasında kalan yere de giysileri asmak için kancalar takılmıştı. Joachim tavandaki lambayı yakınca, odaya dolan göz kamaştırıcı ışık beyaz, sıcak ve rahat eşyaları, gene beyaz olan kalın, silinebilen duvar kâğıdını, tertemiz muşamba zemini ve üzerlerine modern zevke göre canlı bir desen işlenmiş yalın perdeleri aydınlattı. Açık balkon kapısından vadideki ışıklar görülebiliyor ve uzaktan gelen bir dans ezgisi duyulabiliyordu. İncelikli Joachim, yamaçlardan kendi eliyle topladığı birkaç kırçiçeğini –o yaz ikinci kez açan boruçiçekleri ve birkaç tane ot– küçük bir vazoya yerleştirip komodinin üzerine koymuştu.

“Ne kadar düşüncelisin,” dedi Hans Castorp. “Ne güzel oda. Burada bir-iki hafta kalmak hoşuma gidecek.”

“Burada evvelki gün Amerikalı bir kadın öldü,” dedi Joachim. “Behrens bana sen gelene kadar her şeyin biteceğinden emin olduğu için bu odada kalabileceğini söyledi. Nişanlısı yanındaydı. İngiliz bir deniz subayı ama pek yürekli davranamadı. İkide birde koridora çıkıp küçük bir çocuk gibi ağlıyor, sonra da yüzüne krem sürüyordu. Yeni tıraş olduğu için gözyaşları yakıyordu da. Bir gece önce, Amerikalı birinci dereceden iki kanama geçirdi, öylece de iş bitti. Dün sabah götürdüler ve kuşkusuz her tarafı formalinle tütsülediler; biliyor musun, çok etkili olduğu söyleniyor.”

Hans Castorp bu öyküyü biraz gergin bir dalgınlık içinde dinliyordu. Kollarını sıvamış, elektrik ışığında nikel aksamı pırıl pırıl parlayan büyük lavabonun önünde duruyordu ve beyaz metal yatağa ve yeni serilmiş çarşaflara yalnızca kaçamak bir bakış fırlattı, o kadar.

Ellerini yıkayıp kurularken, damdan düşercesine, hızlı hızlı, “Tütsülendi demek. Harika. Evet, metil aldehit, hiçbir mikrop dayanamaz – H₂CO, ama insanın genzini çok kötü yakar, değil mi? Temizliği titizce yapmak şarttır,” dedi. Aksanı, özellikle de şt’ı söyleyiş tarzı Hamburglu olduğunu ele veriyordu, oysa kuzeni öğrencilik yıllarından beri yaygın telaffuzu kullanmaya alışmıştı. Gevezeliği tuttuğu için hızlanarak, “Demek istediğim... o deniz subayı sanırım jiletle tıraş oluyordur, onlarla yüzünü keskin bir usturaya oranla daha kolay kesersin, benim deneyimim böyle, o yüzden ben ikisini sırayla kullanırım ve kuşkusuz tuzlu su tahriş olmuş cildi yakar, bu nedenle yüzünü kremlemeye orduda alışmıştır, bence bunda şaşılacak bir şey yok,” diye konuşmasını sürdürdü ve iki yüz Maria Mancini’sini (puroları) bavuluna nasıl yerleştirdiğini ve gümrükte hiçbir zorlukla karşılaşmadığını anlattı, sonra da memleketinden birçok kişinin yolladığı selamları iletti. Birdenbire, “Odaları ısıtmıyorlar mı?” diye haykırdı ve dokunmak için radyatöre koştu.

“Hayır, oldukça serin tutuyorlar. Ağustosta yakmaları için havanın bayağı kötü olması gerekir,” dedi Joachim.

“Ağustos, ağustos ama ben donuyorum! Tam anlamıyla donuyorum yani, vücudum donuyor. Yüzüm yanıyor. Bak, dokun, ateş gibi.”

Birinin yüzüne dokunmasını önermek Hans Castorp’a göre bir iş olmadığı için dediğinden kendi de utandı. Joachim de buna hiç yanaşmadı, yalnızca, “Buranın havasındandır, önemli değil. Behrens bütün gün yanakları al al dolaşır. Bazıları buna alışamıyor. Haydi gidelim, yoksa aç kalacağız,” dedi.

Dışarı çıkınca yine miyop gözleriyle meraklı meraklı onların geçişini izleyen hemşireyle karşılaştılar. Hans Castorp ansızın olduğu yerde taş kesildiğinde birinci kata varmışlardı. Koridorun çok da uzak olmayan bir köşesinden gelen boğuk ama çok tiksindirici bir ses duymuştu. Gözlerini fal taşı gibi açıp yüzünü buruşturarak kuzenine baktı. Belli ki öksürmeydi, adamın biri öksürüyordu ama bu öksürük Hans Castorp’un bildiği öksürüklerden değildi; o güne dek duyduğu öksürükler yaşam dolu kusursuz öksürüklerdi ve onlarla karşılaştırıldığında, bu yaşamdan ve sevgiden yoksun ses, doğal bir öksürük tutmasından çok, çözülmekte olan bir organik maddenin bulamacından çıkan güçsüz ama ürkütücü bir fokurdamayı andırıyordu.

“Evet, galiba kötü,” dedi Joachim. “Biliyor musun, Avusturyalı bir soylu, çok şık biri, doğuştan binici. Şimdi de böyle olmuş ama hâlâ ayakta, dolaşabiliyor.”

Yürürlerken Hans Castorp atlara meraklı adama değinerek, “Böyle bir şeyi ilk kez duyduğumu bilmeni isterim,” dedi. “Benim için yeni, o yüzden insan etkileniyor. Öyle değişik öksürükler var ki; kuru olanları var, yumuşak olanları var; yumuşak olanların ulumaya benzeyen kurulardan daha sağlıklı olduğu söylenir. Gençliğimde –gerçekten de ‘gençliğimde’ demişti– kuşpalazı geçirirken kurt gibi ulumuştum, öksürüğüm yumuşadığında herkes memnun olmuştu, hâlâ hatırlıyorum. Ama böyle bir öksürük –en azından benim için yani– insanlıkdışı. Kuru değil, yumuşak da denemez, tanımlanacak gibi değil. Sanki içine bakıp vıcık vıcık balgamı, her şeyi görebiliyorsun.”

Joachim, “Eh, ben her gün duyduğuma göre bana anlatman gerekmez,” dedi.

Oysa Hans Castorp öksürüğü bir türlü kafasından atamadığı için bunun gerçekten binicinin içine eğilip iyice bakmak demek olduğunu yineleyip duruyordu. Restorana girerlerken, yolculuktan yorgun düşmüş gözlerinde gergin bir pırıltı oluşmuştu.

Restoranda

Restoran iyi aydınlatılmış, rahat ve şık bir yerdi. Oturma odalarının tam karşısında, lobinin sağına doğruydu ve Joachim’in dediğine göre daha çok, konuğu olanlar, yemeği kaçıranlar ve yeni gelenler tarafından kullanılıyordu ama doğum günleri, ani ayrılışlar ve iyi çıkan kontrolleri kutlamak için kullanıldığı da oluyordu. Joachim, restoranın bazen çok canlandığını ve şampanya servisi bile yapıldığını söylemişti. İçeride tek başına oturmuş kitap okuyan, bir yandan sol elinin ortanca parmağıyla masada tempo tutarken bir yandan da bir melodi mırıldanan otuz yaşlarında bir bayandan başka kimse yoktu. Genç beyler oturduklarında kadın yerini değiştirdi ve sırtını onlara döndü. Joachim, fısıldar gibi, onun arkadaş canlısı olmadığını ve restoranda kitap okuyarak yemek yediğini açıkladı. Söylentiye göre, çok gençken sanatoryuma girmiş ve o zamandan beri dışta kalan dünyada hiç yaşamamış.

“Öyleyse, beş ayınla sen onun yanında acemi kalırsın, bir yıl bile kalsan da öyle,” dedi Hans Castorp kuzenine. Joachim bunu eskiden âdeti olmayan omuz silkişiyle karşıladı ve mönüye uzandı.

Krem rengi perdeleri olan bir pencerenin önündeki yüksekçe bir yere konmuş masayı seçmişlerdi, odadaki en hoş masa oydu. Yüzlerine kırmızı abajurlu masa lambasının ışığı vurmuş, karşılıklı oturuyorlardı. Hans Castorp her sofraya oturuşunda âdeti olduğu üzere az önce yıkadığı ellerini hevesli bir bekleyişle ovuşturdu – bu belki de ataları her yemekten önce dua ettikleri içindir. Servisi, ablak yüzünden sağlık fışkıran ve genizden gelen bir lehçeyle konuşan, siyah giysili, beyaz önlüklü candan bir kız yapıyordu. Hans Castorp burada garson kızlara, ‘salon kızları’ dendiğini öğrendiğinde çok keyiflendi. Bir şişe Gruaud Larose istediler ama Hans Castorp şişeyi oda ısısına getirmeleri için geri yolladı. Yemekler nefisti. Kuşkonmaz çorbası, yanında değişik sebzelerden garnitürüyle kızarmış et, doldurulmuş domates ve çok iyi yapılmış tatlı, arkasından da peynir tabağı ve meyve. Hans Castrop çok yedi ama iştahı sandığı kadar iyi değildi. Kendine olan saygısından –aç olmadığı zamanlar bile– çok yemek yerdi.

Joachim ise yemeklere pek rağbet etmedi. Dediğine göre buradaki yemeklerden herkes gibi o da bıkmıştı ve yemekleri kötülemek âdettendi, hele insan burada, yukarıda her Allah’ın günü kalıyorsa. Buna karşın içkiden zevk alıyor, duygu yüklü ifadelerden özellikle kaçınarak şarabı kendini verircesine yudumluyor ve sonunda doğru dürüst bir çift laf edilebilecek birini bulmaktan duyduğu memnuniyeti vurguluyordu.

“Buraya gelmen harika bir şey,” dedi, kayıtsız sesinde duygu pırıltılarıyla. “Bak, bu benim için oldukça önemli bir olay. En önemlisi değişiklik olması, demek istediğim, hep aynı olan ve sonu gelmeyen tekdüzeliğe biraz çeşni katması.”

Hans Castorp, “Ama bence, burada zaman sizin açınızdan çabuk geçiyordur,” diye fikir yürüttü.

Joachim başını sallayarak, “Yavaş ya da hızlı, ne dersen de, demek istediğim, hiç geçmiyor, böyle bir zaman olamaz, bu hayat değil, hayır değil,” diye yanıt verdi ve yeniden bardağına uzandı.

Hans Castorp’un da, yüzü alev alev yanmasına karşın, ondan aşağı kalır yanı yoktu. Vücudu soğuktu ama nedense eklemlerinde hem hoşuna giden hem de onu rahatsız eden bir huzursuzluk vardı. Sözcükler ağzından yuvarlanarak çıkıyor, arada dili sürçüyor ama o elinin bir hareketiyle onları kovup konuşmasını sürdürüyordu. Joachim de canlı bir ruh hali içindeydi ve mırıldanarak tempo tutan hanım birdenbire kalkıp gittikten sonra konuşmaları daha da rahat ve neşeli bir havaya girdi. Yerken çatallarını sallıyorlar, yanaklarını lokmalarla şişiriyorlar, bayağı önemli görünüyorlar, gülüyorlar, başlarını sallıyorlar, omuz silkiyorlar ve lokmalarını doğru dürüst yutmadan söze başlıyorlardı. Joachim Hamburg’u merak ediyordu ve sözü Elbe Nehri’ndeki trafiği daha da iyi bir hale getirmek için yapılan planlara getirdi.

“Çığır açıcı!” dedi Hans Castorp. “Deniz ticaretimizin ilerlemesinde çığır açmak, bu göz ardı edilecek gibi değil. Bütçemize tümü hemen ödenmek kaydıyla elli milyon koyduk ve ne yaptığımızı bildiğimizden kuşkun olmasın.”

Derken, Elbe Nehri’ndeki trafiğe verdiği öneme karşın, konuyu değiştirip Joachim’den orada, ‘yukarıda’ nasıl yaşandığını ve oradaki konukları anlatmasını istedi. Joachim de zaten içini boşaltmak için buna can atıyordu. Kızaklarla aşağıya yollanan cesetleri bir kez daha anlatması ve bir kez daha bunun gerçekten doğru olduğunu vurgulaması gerekti. Hans Castorp’u yeniden bir gülme krizi tuttuğunda, böyle bir olanağın çıkmasından memnun, o da ona katıldı ve ortak neşelerini beslemek için başka gülünç olaylar anlattı. Joachim’in masasında, Cannstattlı bir müzisyenin karısı olan Frau Stöhr diye bir hanım varmış, ayrıca çok da hastaymış, gördüğü en cahil insanmış. Ciddi ciddi ‘dezinfikte etmek’ diyormuş. Asistan Krokowski’ye de ‘fomulus’ demiş. Gülmemek için kendini zor tutarak orada oturup bunu yutmak zorunda kalmışlar. Ayrıca çok dedikoducuymuş –yukarıdakilerin çoğu da öyleymiş ya–, Frau Iltis adında bir bayanın, bir ‘sterilet’ taşıdığını iddia etmiş. ‘Sterilet’ diyormuş. “Bundan iyisi olamaz!” Kendilerini sandalyenin üzerinde geriye atarak, yarı oturur yarı yatar gibi, gülmekten ikisini de aşağı yukarı aynı anda hıçkırık tutana dek sarsılıp durdular.

Bu arada Joachim aklına yazgısı geldikçe durgunlaşıyordu.

Diyaframından gelen spazmlardan sarsılarak, yüzünde acı bir ifadeyle, kopuk kopuk, “Burada oturmuş gülüyoruz ama ne zaman çıkabileceğim belli değil çünkü Behrens altı ay diyorsa, bu daha da fazla olacağı için, çok daha uzun bir süre burada kalmaya kendimi alıştırmam gerekiyor ama doğruyu söylemek gerekirse bu çok zor. Gerçekten acı, değil mi? Kabul edilmiştim, subaylık sınavına önümüzdeki ay girebilirdim. Oysa burada, ağzımda bir derece, Frau Stöhr’ün cahilce gaflarının sayısıyla uğraşıyorum ve zaman elimden kayıyor. Oysa aşağıda yaşadığında, bizim yaşımızda bir yıl bile öylesine önem kazanıyor ve öylesine çok şeyi değiştirip ilerleme getiriyor ki. Bense burada, eski bir su birikintisi gibi hareketsiz kalıyorum, kokuşmuş bir su birikintisi; çok acımasız bir karşılaştırma da sayılmaz,” dedi.

Garip olan Hans Castorp’un ona yalnızca bir soruyla yanıt vermesiydi: Acaba burada siyah bira bulunur muydu? Joachim şaşkınlıkla ona baktığında, uyumak üzere olduğunu fark etti; başı düşmeye başlamıştı bile.

“A, uyuyorsun,” dedi Joachim. “Haydi gel, ikimizin de yatma zamanı geldi.”

Hans Castorp dili dolanarak, “Hiçbir şeyin zamanı değil,” demesine karşın, yorgunluktan zemin onu aşağıya çekercesine, uyuşuk bacaklarının üzerinde kuzenini izledi. Işıkları loşlaşmış lobide yürürlerken, Joachim’in, “Bak orada oturan Doktor Krokowski. Sanırım, seni onunla tanıştırmam gerekir,” dediğini duyduğunda, sırf çabanın verdiği güçle kendini topladı.

Dr. Krokowski, toplantı odalarından birine açılan sürme kapının hemen arkasında, aydınlık bir yerde, şömineye yakın oturmuş gazete okuyordu ama gençlerin geldiğini görünce ayağa kalktı.

Joachim hazır ola geçerek, “Sizi kuzenim Castorp’la tanıştırabilir miyim? Hamburg’dan yeni geldi,” dedi.

Dr. Krokowski, sanatoryumun yeni sakinini, sanki onunla beraberken çekinmek gereksizmiş ve yalnızca karşılıklı güven önemliymişçesine içten ve yüreklendirici bir neşeyle karşıladı. Otuz beş yaşlarında, geniş omuzlu ve tıknazdı; boyu karşısında duranlardan oldukça kısa olduğundan onların gözlerinin içine bakabilmek için başını yukarı kaldırması gerekiyordu; yüzü olağanüstü soluktu, teninin neredeyse saydam, hatta fosforlu denebilecek niteliğini, kara kaşları, ışıl ışıl kara gözleri ve ikiye ayrılıp biten, birkaç tel ak düşmüş sakalı daha da iyi vurguluyordu. Eskimeye yüz tutmuş, koyu renk kruvaze bir takım giymiş, ayağındaki gri yün çorapların üzerine sandalete benzer açık ayakkabılar geçirmişti. Hans Castorp, onunki kadar yumuşak ve gevşek bir yakalığı bir kez –o da Danzig’de bir fotoğrafçıda– görmüştü ve bu yakalık Dr. Krokowski’nin genel görünümüne bir sanatçı atölyesindeymiş gibi bir hava veriyordu. Genç adamın elini sıkarkenki içten gülümsemesi, sakalının altından sararmış dişlerin görünmesine yol açtı ve yabancı aksanını az da olsa belli eden bariton sesiyle, “Hoş geldiniz Herr Castorp. Umarım kısa zamanda alışıp burada bizimle kendinizi evinizde hissedersiniz. Hasta olarak geldiniz değil mi? Sorumu bağışlayın,” dedi.

Hans Castorp’un nazik davranma ve uykusunu yenme çabası çok dokunaklıydı. Hiç formunda olmamasına kızıyor ve gençlerin o kuşkulu özgüveniyle asistanın gülümsemesinde ve güven verici tutumunda hoşgörülü bir alayın belirtilerini fark ediyordu. Üç haftaya, sonra da sınavlarına değindi ve Tanrı’ya şükür sağlığında bir şey olmadığını ekledi.

Dr. Krokowski boynunu öne uzatıp gülümsemesini artırarak, ona takılırcasına, “Öyle mi, demek ki siz incelemeye değer bir vakasınız. Biliyor musunuz şimdiye dek tam sağlıklı biriyle hiç karşılaşmadım. Sorumu bağışlarsanız, ne tür sınavlardı onlar?” diye sordu.

“Ben mühendisim, doktor bey,” dedi Hans Castorp, alçakgönüllü bir gururla.

“Ah, bir mühendis...” ve Dr. Krokowski’nin gülümsemesi bir anlığına enerjisini ve sıcaklığını yitirmişçesine yok olmuştu. “Takdir edilecek bir şey. Demek ki buradaki tedaviden ruhen ya da bedenen yararlanamayacaksınız?”

“Hayır hayır. Yine de teşekkür ederim,” dedi Hans Castorp, bir adım gerilememek için kendini zor tutarak.

Bunu dediğinde, Dr. Krokowski’nin o zafer kazanmış gülümsemesi geri geldi ve gencin elini sıkarken yüksek sesle, “Öyleyse, iyi uykular Herr Castorp, kusursuz sağlığınızın tadını çıkarın. Bir güzel uyuyun. Birbirimizi sıkça göreceğimize kuşkum yok,” dedi. Sonra gençleri yolladı ve gazetesine döndü.

Asansör artık işlemediği için, Dr. Krokowski’yle karşılaşmanın verdiği şaşkınlık içinde, hiç konuşmadan merdivenleri tırmandılar. Joachim, topal kapıcının yeni konuğun bavullarını özenle önüne dizmiş olduğu otuz dört numaraya kadar kuzenine eşlik etti. Hans Castorp ilk önce kalın ama hafif bir puro yakıp gece giyeceklerini ve tuvalet malzemesini yerleştirirken bir on beş dakika daha gevezelik ettiler. O gün canının puro çekmemesi Hans Castorp’a garip ve sıra dışı geldi.

Ciğerlerine dolan dumanı üfleyerek, “Önemli biri gibi görünüyor,” dedi. “Kireç gibi bembeyaz. Ayağına giydikleri berbat, gri yün çoraplar ve sandalet. Konuşmanın sonunda incindi mi?”

“Biraz duyarlıdır,” dedi Joachim. “Tedaviyi, özellikle de psikolojik olanını öylesine sert yadsımayalım. İnsanların bunu yadsımasından pek hoşlanmaz. Bana pek iyi gözle bakmıyor çünkü ona her şeyimi söylemiyorum, yalnızca irdeleyecek bir şeyleri olsun diye ara sıra düşlerimden birini anlatıveriyorum.”

Hans Castorp, birini gücendirmek onu her zaman rahatsız ettiği için canı sıkkın, “Baltayı taşa vurdum öyleyse,” dedi; yorgunluk üzerine yeniden var gücüyle çökmüştü. “İyi geceler. Neredeyse düşeceğim.”

“Sekizde, kahvaltı için gelip seni alırım,” dedi Joachim ve odadan çıktı.

Hans Castorp yatma hazırlığına girişti. Komodinin üzerindeki lambayı kapar kapamaz uyku, bastırmasına bastırdı ama, aynı yatakta iki gece önce birinin öldüğü aklına gelince kaçar gibi oldu. “İlki de değildir,” dedi, kendini onaylarcasına. “Bu bir ölüm yatağı, sıradan bir ölüm yatağı.” Ve uykuya daldı.

Uyur uyumaz sabaha dek aralıksız düşler görmeye başladı. Çoğunda Joachim Ziemssen’i, bir kızağın üzerine, çarpık bir durumda yatmış, dik bir yamaçtan inerken görüyordu. Yüzü Dr. Krokowski’ninki gibi fosforlu bir solgunluktaydı, kızağı da, önde oturan Avusturyalı binici idare ediyordu ve yüzü, görmediğiniz, yalnızca kısa bir süre önce öksürüğünü duyduğunuz birinin yüzü kadar soluktu. Çarpık Joachim, “Önemli değil bizim için, biz yukarıdakiler için,” diyordu ve artık balgamdan öylesine hırıltılı öksüren, binicinin yerine oydu. Bu durum, Hans Castorp’un seller gibi gözyaşı akıtmasına ve koşup eczaneden krem alması gerektiğini düşünmesine yol açtı. Derken yolun kenarında Frau Iltis oturuyor ve elinde ‘sterlet’i olması gereken bir şey tutuyordu – oysa bu bir tıraş makinesiydi. Bu da Hans Castorp’un yeniden gülmesine neden oldu ve böylece Hans Castorp, aralık duran balkon kapısından gündoğumu içeriye süzülene dek duygu dalgalarınca sürüklendi durdu.

İKİNCİ BÖLÜM

Vaftiz Çanağı – İki Biçimiyle Büyükbaba

Hans Castorp’un gerçek eviyle ilgili anıları çok silikti; annesini ve babasını hemen hemen hiç tanımıyordu. Beş ve yedi yaşlarındayken her ikisi de art arda ölüp gitmişlerdi. İlk önce annesi, beklenmedik bir durumda, ikinci çocuğunun doğumunu beklerken Dr. Heidekind’in dediğine göre, filibit geçirirken, damarı tıkanınca ani bir kalp krizinin yol açtığı bir amboliden ölmüştü: yatağın içinde gülerken; gülmekten iki büklüm olmuş gibi görünmesine karşın aslında öldüğü için öyle duruyordu. Bunu Hans Hermann Castorp bir türlü kabullenemedi ve karısına çok düşkün olduğu, üstelik de dayanıklı bir adam olmadığı için kaldıramadı. O günden sonra ruhu mahvolduğu ve güçsüzleştiği için o kafa karışıklığıyla Castorp ve Oğulları firmasını ciddi zarara sokan hatalar yapmaya başladı. Bir sonraki yılın baharında, rüzgârlı bir havada, limandaki depolardan birini denetlerken zatürreeye yakalandı ve Dr. Heidekind’in gösterdiği tüm ilgiye karşın yıpranmış kalbi yüksek ateşe dayanamadığı için beş gün içinde öldü ve saygı uyandırabilecek kadar kalabalık denebilecek hemşerilerinin eşliğinde, Azize Katarina Kilisesi’nin mezarlığındaki, güzel bir botanik bahçesine baktığı için manzarası pek hoş olan Castorp aile kabristanını boylayarak karısını izlemiş oldu.

Yetim Hans Castorp, babasının babası olan senatörün, az da olsa, oğlundan çok yaşadığı bir buçuk yıllık kısa süre içinde –Hans Lorenz Castorp da zatürreeden gitti ama oğlunun tersine o, devrilmesi zor bir ağaç gibi yaşama iyice kök salmış biriydi– geçen yüzyılın başında, o zamanlar boş bir alan olan dar bir arsaya klasik kuzey mimarisi tarzında yapılmış evinde kaldı. Ev yağmur yemişe benzer solgun bir renge boyanmıştı; iki yanında sütunlar olan zemin kattaki giriş kapısına beş basamakla çıkılıyordu ve bu katın üzerinde yere kadar inen pencerelerine dökme demirden pencere demirlerinin takılı olduğu iki kat daha vardı.

Zemin katta –dekoratif alçıyla sıvanmış duvarları ve şarap renginde perdelerin asılı olduğu üç penceresinin arkadaki küçük bahçeye baktığı aydınlık yemek odası da dahil olmak üzere– konuklar geldiğinde kullanılan odalar vardı. Büyükbaba ve torun, on sekiz ay boyunca öğleden sonra saat dörtte burada birlikte yemek yemişler ve onlara, iki kulağında iki küpe, frakında gümüş düğmeler ve efendisinin taktığı kravatın aynısı olan patiska kravatı, gene efendisini taklit ederek boynuna gömdüğü sinekkaydı tıraşlı çenesiyle, yaşlı Fiete hizmet etmişti. Büyükbaba ona her zaman, depo işçileri, postacılar, arabacılar ya da hizmetliler gibi sıradan insanlara işi düştüğü zaman yaptığı gibi şaka olsun diye değil (hiç mizah yanı yoktu) gerçekçi olduğu için, bozuk bir şiveyle hitap ederdi. Hans Castorp hem bu şiveyi, hem de Fiete’nin soldan dolanıp efendisinin sol kulağına oranla daha iyi duyan sağ kulağına eğilerek aynı şiveyle yanıt verişini dinlemeyi severdi. Yaşlı adam, başını sallar, sandalyesinin yüksek maun arkalığıyla masanın arasında dimdik oturarak, tabağına hiç eğilmeden yemek yemeyi sürdürür, karşısında oturan torunu da sesini çıkarmadan yoğun ama bilinçsiz bir dikkatle büyükbabasının ellerinin –uçları sivri biten tırnaklı yuvarlak parmakları olan, ince, beyaz, yaşlı ama güzel ellerdi bunlar ve sağ elin parmaklarından birine armalı yeşil bir yüzük takılıydı– çatalın ucuna birkaç deneyimli hareketle bir parça et, sebze ya da patates takışını ve onu başını biraz öne eğerek ağzına götürüşünü izlerdi. Hans Castorp kendi beceriksiz ellerine bakar ve onların, bir gün büyükbabası kadar rahat çatal bıçak kullanma yetisine sahip olacaklarını düşünürdü. Büyükbabasının uçları yanaklarına sürünen garip yakalıklarının içini dolduracak biçimde bağlanmış boyunbağına benzer bir boyunbağını ilerde takmayı becerip beceremeyeceği ise apayrı bir konuydu çünkü bunu başarabilmek için onun kadar yaşlı olmak gerekirdi; üstelik o günlerde ondan ve yaşlı Fiete’den başka o yakalıkları takan da kalmamıştı. Çok da yazık olmuştu çünkü Hans Castorp büyükbabasının çenesini, o yüksek kar beyazı boyunbağına gömüşüne bayılıyordu. Büyüdükten sonra da bu anı onu hiç bırakmadı; ruhunun derinlerinde bunu her zaman onaylayan bir şeyler kaldı.

Yemek bitince peçetelerini rulo yapıp gümüş peçete halkalarına geçirdikten sonra –Hans Castorp bunu zor zahmet yapabiliyordu çünkü peçeteler neredeyse masa örtüsü kadardı– büyükbaba, Fiete’nin geriye çektiği sandalyesinden kalkar, ayağını sürüyerek, puro almak için küçük odaya gider, bazen torunu da onu izlerdi. Bu küçücük oda, yemek odasına üç pencere yapıldığı için bu odanın evin ön cephesini tümüyle kaplaması sonucunda ortaya çıkmıştı. Yemek odasının üç penceresi yüzünden genelde bu tür evlerde olan üç oturma odasının sayısı yersizlikten ikiye düşmüş, bunlardan biri de oturma odasına dik açıyla yerleştirildiğinde orantısız uzun, derin ve tek pencereli olacağından, dörtte biri bölünmüş ve bu bölme tavanda açılan bir pencereden ışık alan dar bir odacığa dönüşmüştü. İçindeki eşyalar, senatörün puro dolabının durduğu bir etajer, çekmecesinde kartvizitler, oyun zarları ve pulları, arkalarında açılır kapanır destekleri olan marközler, kâğıttan puro tutacakları ve tebeşir tutacağıyla bir karatahtanın ve daha bir sürü şeyin durduğu küçük bir oyun masası, en son da dibe doğru camlarına içerden sarı ipekten perdelerin takılmış olduğu gül ağacından yapılma rokoko stilinde bir dolaptan oluşuyordu.

Küçücük odaya girdiklerinde Hans Castorp büyükbabasının kulağına erişebilmek için ayaklarının ucuna basarak, “Büyükbaba, ne olur bana vaftiz çanağını göstersene,” der, o sırada redingotunun kuyruklarını kaldırıp pantolonunun cebinden bir deste anahtar çıkarmış olan büyükbabası dolabı açar, içeriden çocuğa hem hoş hem de garip gelen bir koku yayılırdı. Dolabın içinde, kullanılmayan ve kullanılmadıkları için de çekici olan bir sürü şey saklıydı: yılan gibi kıvrılan iki gümüş şamdan, üzerinde tahtadan oyma figürler olan kırık bir barometre, daguero tipinde bir fotoğraf albümü, sedir ağacından bir likör sandığı, bir zamanlar masanın üzerinde gezinmesini sağlayan bir mekanizması olan ama artık parlak ipek giysisine dokunduğunuzda kaskatı gelen ufacık bir Türk, eski tipte bir gemi modeli ve bir de en dipte bir fare kapanı. Yaşlı adam orta raftan, gümüş tabağıyla birlikte iyice kararmış bir çanak çıkarır, onları birbirinden ayırır ve birçok kez anlattığı bir öyküyü her ikisini de elinde evire çevire yinelemeye koyulurdu.

Tabak ve çanak, kolayca görülebileceği gibi, bir takımın parçaları değildi ama bunu çocuğa bir kez daha hatırlatır ve çanağa sahip olduklarından beri, yani aşağı yukarı yüz yıldır, ikisinin bir arada kullanıldığını söylerdi. Geçen yüzyılın başlarının sert ve yalın zevki bu güzel çanağa yansımıştı. İçi, zamanla ışıltısını yitirmiş altın kaplamaydı ve pürüzsüz yüzeyi ve ağırlığı yuvarlak ayakların üzerine oturtulmuştu. Çanağın tek süsü kenarındaki güller ve tırtıllı yapraklardan yapılma çelenkti. Tabağa gelince; çok daha eski olduğunu yüzünden okuyabiliyordunuz. Süslü bir yazıyla ‘1650’ yazılmış, tarihin çevresine, o zamanlar ‘modern’ sayılan, her biri başka bir telden çalan abartılı desenler ve yarı çiçek yarı yıldız biçiminde bir kenar süsü yapılmıştı. Tabağın arka yüzünde de her biri değişik bir yazıyla, o güne dek tabağın sahibi olan aile reislerinin adları kazınmıştı. Adların yanında miras aldıkları tarihler de vardı ve beyaz boyunbağlı yaşlı adam onları torununa okurken bir yandan da yüzük takılı işaretparmağıyla tek tek gösterirdi. Babasının, büyükbabasının ve büyük büyükbabasının adlarından sonra anlatanın ağzında büyük sözcüğü, ikiye, üçe, dörde katlanmaya başlar ve çocuk, başı bir yana eğik, düşünceli ama biraz da düş görürcesine boş bakışlı gözleri bir noktaya dikili, dudakları uykulu bir kendini vermişlikle yarı açık, o andaki yaşamıyla artık toprağın derinlerine gömülmüş olan şeyler arasındaki saygıdeğer bağlantıyı ifade eden o büyük büyük büyükleri, o toprak yığınlarını ve gömülmüş zamanları dinler ve yüzüne de yansıyan garip bir etkinin altında kalırdı. Duyduğu ses onun, Azize Katarina Kilisesi’nin ya da Aziz Michael yeraltı mezarlarının küf kokan serin havasını soluyormuşçasına, oralarda, şapkası elinde, topuklar yere basmadan, saygıdan biraz öne eğik dolaşılırken farkına varılan hafif hava cereyanını hissettiği duygusuna kapılmasına ve o içedönük yerlerin huzurlu ve uzak sessizliğini duyar gibi olmasına neden olurdu. Her bir karanlık heceyle, dinsel duygular, ölüm ve tarih duygularıyla karışır ve bunların tümü çocukta hoş bir duygu yaratırdı – belki de aslında, vaftiz çanağını yeniden görmek istemesinin nedeni yalnızca o sesleri duymak ve onları paylaşmaktı.

Sonra büyükbabası, çanağı tabağının üzerine koyar ve çocuğun ışık vurdukça parlayan pürüzsüz, hafif ışıltılı altın içine bakmasına izin verir ve,

“Seni bunun üzerine tutalı ve vaftiz edildiğin su senin üzerinden çanağa süzüleli neredeyse sekiz yıl geçti,” derdi. “Aziz Jacob’un zangoçu, suyu bizim yaşlı Rahip Bugenhagen’in avucuna döktü ve su senin saçlarından bu çanağa süzüldü. Korkup ağlamaya başlamayasın diye suyu önceden ısıtmıştık; ağlamadın da, tersine, törenden önce avazın çıktığı kadar bağırıyordun, bu da rahibin işini zorlaştırıyordu ama suyu dökünce sustun, bu da kutsal törene duyduğun saygıdandır diyelim. Birkaç gün sonra, suyun merhum babanın başından aşağıya aynı çanağa akmasından beri, tam kırk dört yıl geçmiş olacak. O, babasının evinde, bu oturma odasında, ortadaki pencerenin önünde vaftiz edildi. Onu vaftiz eden yaşlı Rahip Hesekiel’le, gençliğinde, Fransızların kundaklamalarını ve orayı burayı ateşe vermelerini eleştiren vaazlar verdiği için bir Fransız’ın az kalsın vuracağı adam aynı kişidir, o da uzun bir süre önce rahmetli oldu, yetmiş beş yıl önce de beni vaftiz etti, bu oturma odasında; başımı şimdi tabağının üzerinde duran bu çanağın üzerine tuttular, rahip senin ve babanın başında söylediklerini yineledi ve saçımdan –o zaman da şimdikinden fazla saçım yoktu– temiz ılık sular bu çanağa süzüldü.”

Çocuk, büyükbabasının sözünü ettiği artık yitmiş gitmiş o anda olduğu gibi çanağın üzerine eğilmiş ak saçlı yassı başına bakar ve içini bildik bir duygu kaplardı. Aynı anda orada hem durup hem de sürüklenmenin verdiği garip, yarı düşsel yarı ürkünç bir duyguydu bu ve yalnızca bir şeye geri dönüş değil, aynı zamanda sonu olmayan baş döndürücü bir tekdüzelik anlamına geliyordu. Daha önceki görüşlerinden bildiği ve gelişini beklediği duygunun onu yeniden sarmasını beklerdi umutla. Durağan olmasına karşın hareket eden o mirası görmek istemesi biraz da o duyguyu yaşayabilmek içindi.

Genç bir adam olduğu zaman düşündüğünde, büyükbabasının imgesinin, anne ve babasınınkinden çok daha belirgin ve çok daha anlamlı ve derin izler bırakmış olduğunun farkına varmıştı ve nedeni de, büyük bir olasılıkla, karşılıklı anlayışa ve fiziksel benzerliğe dayanıyordu çünkü çocuk, büyükbabasına –kuşkusuz, henüz ağzı süt kokan biri rengi ruhsarı solmuş katı bir yetmişliğe ne kadar benzeyebilirse o kadar– çok benziyordu ama asıl neden, daha büyük bir olasılıkla, büyükbabanın, tartışmasız ailenin en önemli ve renkli kişiliğine sahip olmasıydı.

Dış dünyanın görüşüne göre Hans Lorenz Castorp’un kişiliğinin ve inançlarının, o henüz ölmemiş olsa da modası çoktan geçmişti. Çok katı geleneksel düşüncelerine karşın reform taraftarı olan bir topluluğa dahil tam bir Hıristiyan beyefendiydi ve soyluların kısıtlayıcı niteliklerini öylesine inatla savunuyordu ki hâlâ on dördüncü yüzyılda, yani esnafın bağımsız eski derebeylerin dayatmasına karşın, şehir meclisinde seslerini yükseltmeye ve yer edinmeye başladıkları dönemde yaşıyor sanırdınız; uzun lafın kısası, yeni olan her şeye karşı çıkan bir adamdı.

Faal olduğu yıllar, şiddet içeren genişlemelerin ve sayısız başkaldırıların yaşandığı ve sürekli yüreklilik ve fedakârlık gerektiren toplumsal ilerlemenin zorlandığı birkaç on yıla denk gelmişti ama yeni ruhun tadına vardığı ve artık kabul edilen o parlak zaferlerde, Allah için, yaşlı Castorp’un hiç suçu yoktu ve limanın tehlikeli bir biçimde genişlemesine ve büyük kentin Tanrıtanımaz çılgınlıklarına kapılmak yerine atalarının örflerine ve eski kurumlarına sadık kalmış ve onları engellemek ya da durdurabilmek için elinden geleni yapmıştı. Ona kalsaydı, kent yönetimi o gün de, onun en formda olduğu zamanlardaki bürosu gibi hoş saflığını ve Frenk usulü eski modalılığını sürdürürdü.

Yaşlı adam, hem yaşarken hem de ölümünden sonra, halkın gözünde işte böyle değerlendirildi ve küçük Hans Castorp’un, hükümet işlerinden hiç anlamasa da, hiçbir şeyi kaçırmayan sakin çocuk gözleri de aynı şeyleri algıladı; ilgiyle olsa da, açıklanmayan ve bu nedenle de eleştirel olmayan gözlemlerdi bunlar ve daha sonraları bilinçli anılara dönüştüklerinde, tartışmaya ve irdelemelere açık olmayan sıra dışı ve olumlu izlerini sürdürdüler. Görüldüğü üzere, burada, arada bir kuşak atlanarak ortaya çıkan kişiliklerin birbirini çekme gücü ve anlaşabilmek gibi nitelikler rol oynuyordu. Çocuklar ve torunlar hayran olmak için gözlemlerler ve kalıtımın onlara verdiklerini öğrenmek ve geliştirmek için hayran kalırlar.

Senatör Castorp uzun boylu ve iyice zayıftı. Yıllar sırtını ve boynunu öne doğru eğmiş ve onun bunu kendini geriye vererek telafi etmeye çalışması sonucunda, arkalarında onları destekleyen dişler olmadığı için –takma dişlerini yalnız yemek yerken takardı– dişetlerine yapışık duran dudaklarının kenarı zahmetli bir onurla aşağıya doğru çekilmişti; başını (son zamanlarda titremeye başlamıştı) düz tutmasını sağlayan, ona biraz öne doğru olsa da onurlu bir dik duruş veren de bu geriye doğru direnmesiydi. Küçük Hans’ın çok hoşuna giden çenesini gömmesinin nedeni de buydu.

Enfiyeye çok düşkün olduğu için kablumbağa kabuğundan yapılma, altın kaplama, uzunca enfiye kutusunu her zaman elinin altında bulundururdu. Uçlarından biri belirgin bir biçimde redingotunun arka cebinden sarkan kırmızı mendiller taşımasının nedeni de buydu. Bu zararsız zaaf görünüşüne biraz renk katsa da, verdiği izlenim daha çok, onurlu bir unutkanlığa bürünerek gelen yaşlılık hakkının verdiği ya da beraberinde getirdiği bilinçli ve tatlı bir aldırmazlıktan kaynaklanıyordu. Her neyse, küçük Hans Castorp’un keskin gözlerinin görebildiği tek aldırmazlık buydu. Yedi yaşındaki çocuk Hans Castorp’un zihninde ve ergin Hans Castorp’un anılarında, büyükbabasının görünüşü ne önemli ne de gerçekti. Önemli gerçek çok daha farklıydı ve günlük görünüşünden çok daha yakışıklı ve inandırıcıydı. O gerçeği, bir zamanlar Hans Castorp’un annesinin ve babasının evinde asılı duran, sonra da onunla birlikte büyükbabasının evine taşınan ve oturma odasındaki büyük kırmızı ipek divanın üzerine asılan boy resminde görebilirdiniz.

Resimde Hans Lorenz Castorp kent meclisinin bir üyesi olarak resmi giysisi içinde görünüyordu; yitip giden yüzyılın ciddi, hatta Tanrısal denebilecek bu giysilerini, vatandaşlar daha sonraki dönemlere onur ya da gösteriş için olsa da taşımışlar ve görkemli törenlerde geçmişi hal, hali de geçmiş yapmak, saygıdeğer resmi imzalarının güvenilirliğini kanıtlamak ve her şeyin durağan bir kalıcılığı olduğunu göstermek için giymişlerdir. Senatör Castorp, işte orada, perspektifi iyi ayarlanmış sütunların ve Gotik kemerlerin önünde, kırmızı seramikle döşenmiş zeminin üzerinde, yaşamdaki boyutlarında, çenesi gömük, ağzının kenarları sarkık, altları torbalaşmış mavi gözleri düşünceli bir ifadeyle uzaklara dikili duruyordu. Üzerinde kenarlarına kürk geçmiş, siyah cüppemsi bir redingot vardı ve neredeyse yere kadar inen ceketin önünü açık bırakmıştı. Redingotun vatkalı, kenarına su geçmiş geniş kollarının altından çıkan, kenarına dantel geçmiş ikinci bir kumaştan yapılma manşetler parmaklarını bile örtüyordu. Yaşlı cılız bacaklarına siyah ipek çoraplar geçirmiş, ayağına da gümüş tokalı ayakkabılar giymişti. Boynundaki öne doğru kaymış ama kenarları havaya kalkmış kolalı bol fırfırlı geniş yakalık yetmiyormuş gibi, onun altından patiskadan pileli bir göğüslük ve bir yelek sarkıyordu. Kolunun altına da geniş kenarlı, tepesine doğru eskiliği azalan eski moda bir şapka sıkıştırmıştı.

Tanınmış bir sanatçının, eski ustalara özgü kusursuz bir stil sergilediği –resimdeki de bunu kanıtlıyor– mükemmel bir tabloydu ve görenlerde, İspanyol, Hollanda ve son dönem Ortaçağ imgeleri çağrıştırıyordu. Küçük Hans Castorp resmi, kuşkusuz sanat açısından değil de, daha genel bağlamda, keskin bir anlayışla birçok kez incelemişti ve büyükbabasını resimdeki giysileri içinde yalnızca bir kez –bir anlığına belediyeye doğru gururla yol alan bir alayın içinde– görmüş olmasına karşın büyükbabasını o renkli görüntüsüyle, kusurlu diyebileceğimiz günlük geçici uyarlamasından çok daha asıl ve gerçek büyükbabası olarak algılamaktan kendini alamıyordu. Bu açıdan bakıldığında, büyükbabanın günlük görüntüsündeki aykırılıklar ve gariplikler, kusurlar ve beceriksiz uygulamalar anlamına gelse de, aslında saf ve gerçek doğasının tümüyle yok edilemeyecek kalıntıları ya da ipuçlarıydılar. Beyaz kaskatı yakalığının ve kalın düğümlü boyunbağının modası geçmiş olduğu varsayılsa da, o harika giyim parçasına –İspanyol fırfırlı yakayı kastediyordu– öyle denemezdi çünkü onlar bunun gündelik izlerinden öte şeyler değillerdi.

Büyükbabasının dışarı çıktığında taktığı garip bir yuvarlaklığı olan silindir şapkada da durum aynıydı; o da, daha üst düzeyde bir gerçeğe dayanan resimdeki şapkayla bağlantılıydı; ayrıca küçük Hans Castorp’un tam bir örnek olarak gördüğü kenarına kürk geçirilmiş pileli uzun redingot da öyle.

Ve ayrılık zamanı geldiğinde, küçük Hans Castorp’un yüreği büyükbabasının gerçek kusursuzluğu içinde yatışını onayladı. Hans Lorenz Castorp, her zaman karşılıklı oturdukları yemek odasının ortasında, örtülmüş ve çelenklerle donanmış bir altlığın üzerine yerleştirilmiş gümüş kakmalı bir tabutta yatıyordu. Görünüşte çağdaş yaşamın ancak bir bölümüne katılmış olmasına karşın, zatürreeyle sonuna dek inatla savaşmıştı ve şimdi de, zaferle mi yoksa yenilgiyle mi sonuçlandığı pek anlaşılamayan bir durumda, verdiği savaştan burnu sivrileşmiş ve yüzü çok değişmiş olsa da, yüzünde sert ama huzurlu bir ifadeyle orada yatıyordu. Belden aşağısı, üzerine bir palmiye dalı konmuş bir örtüyle örtülmüş, başı ipek bir yastıkla biraz desteklendiği için çenesi fırfırlı tören yakalığının içine hoş bir biçimde gömülmüştü ve ne kadar doğal görünmesine çalışılan bir yapaylıkla kavuşturulmuş olsalar da, parmakları soğuk ve cansız olan ellerinin arasına biri fildişi bir haç koymuştu ve büyükbabanın bakışları, içe kaçmış dudaklarını aşarak o haça takılı kalmıştı.

Hans Castorp, büyükbabasını hastalığının başlangıcında sıkça görmüş ama sonuna doğru hiç görememişti. Özellikle geceleri süren mücadeleyi görmesi önlenmiş ve bu nedenle, o durumdan –evdeki kaygılı havadan, Fiete’nin kızarmış gözlerinden, doktorların gelişi ve gidişinden– etkilenmişti. O anda da önünde duran sonuçtan, büyükbabasının artık geçici durumundan çıkıp kendisine uygun olan asıl biçimine girdiğini kavramış ve olguyu onaylamıştı, oysa Fiete başını sürekli sallayarak ağlıyordu. Hans Castorp da ağlıyordu ama onun ağlayışı, aniden ölen annesini ve kısa bir süre sonra da gene aynı garip ve sakin biçimde yatan babasını gördüğündeki ağlamasından farklı değildi.

Şimdi de, birkaç ay içinde yinelenen bu olay, çok küçük olan Hans Castorp’un zihninin ve duygularının, özellikle de duygularının ölümden etkilenmesine neden olmuştu. Ölümün görüntüsü ve bıraktığı izlenim artık onun için yeni bir şey değildi, tersine iyice tanıdık geliyordu ve ilk iki olayda, çok üzülmesine karşın –ki bu da doğaldır– hiç sinirsel bir zayıflık göstermeden, sorumluluğunu ve sükûnetini korumuştu ve şimdi de daha çok koruyordu. Bu olayların yaşamı üzerindeki etkilerinin bilincinde olmadan ya da büyük bir olasılıkla, dünyanın öyle ya da böyle ona bakacağına olan güveninden bu olaylara çocuksu bir aldırmazlıkla ilgisiz kalıyor ve aynı çocuksu nesnellikle iş görür gibi dikkatle tabutlara bakıyordu ama şimdi üçüncü olayda, yüzünde deneyimli bir ifade ve erken olgunlaşmanın belirtileri ortaya çıkmıştı; başkalarını tutan sıkça hıçkırık nöbetlerinden etkilenmesini de anlatmaya gerek yok, kuşkusuz. Babasının ölümünden üç-dört ay sonra ölümü unutmuş; şimdi de hatırladığında daha önceki izlenimleri aynı anda, yakıcı ve karşılaştırılamayacak tüm ayrıntılarıyla geri gelmişlerdi.

İrdelenip sözlere döküldüğünde, duyguları şöyle tanımlanabilir: Ölümde, hem dinsel, insanı saran ve hüzün verici güzel bir yön, yani ruhsal bir şey, hem de bunun tam karşıtı olan ve ne dinsel, ne insanı saran ne de güzel denebilecek, hatta hüzünlü bile olmayan maddi bir şey vardı. Ölümün dinsel ve ruhsal yönünü, cesedin gösterişli korunuşunu, çiçeklerin ve palmiye dallarının görkeminin cennetin huzurunu simgelediklerini biliyordu ve bu huzur en çok da, eskiden büyükbabası olanın cansız parmaklarının tuttuğu, tabutun baş tarafındaki Thorwalder’in bağışlayıcı İsa haçı ve böyle durumlarda kiliselere özgü bir hava veren başucundaki iki ayaklı şamdanla ifade ediliyordu ve tüm bu hazırlıkların iyi niyetli amacı da kuşkusuz, büyükbabanın artık bundan sonra asıl gerçek biçimine dönüştüğünü göstermekti ama başka bir amaçları daha vardı ve küçük Hans Castorp, bunu kendine itiraf edip sözlere dökmese de, özellikle, çiçek yığınları ve araya çok sayıda serpiştirilmiş sümbülteber çiçeklerinin acı bir nedeni olduğunu biliyordu. Amaç, ne güzel ne de hüzünlü olan, tersine ölümün bayağı bedenselliğiyle uygunsuz denebilecek yönünün üzerine cila çekip insanların bunu unutmasını sağlamak ya da en azından akıllarına gelmesini önlemekti.

Ölmüş büyükbabasının yabancı, ona hiç benzemeyen, ölümün tabuta yatırdığı insan boyu balmumundan bir bebek gibi görünmesine neden olan ölümün işte bu yüzüydü; tüm bu ciddi gösteri de o balmumundan bebek için yapılıyordu. Orada yatan kişi ya da daha doğrusu şey, büyükbabası değil, onun kılıfıydı ve Hans Castorp onun balmumundan değil de, öz malzemesinden yapılmış olduğunu biliyordu. Yalnızca maddeydi ve uygunsuz olan ve bu yüzden de acı bile olmayan da buydu ve ancak bedeni, ama yalnızca bedeni ilgilendiren şeyler ne kadar hüzünlü olabilirse o kadar hüzünlüydü. Küçük Hans Castorp yaşayan bir insan boyutundaki ölü bedenin yapıldığı peynir gibi sert, balmumunu hatırlatan sarı malzemeye ve bir zamanlar büyükbabasının olan ellere ve yüze bakarken, bir sinek gelip onun hareketsiz alnına kondu ve ön bacaklarını ileri geri oynatmaya başladı. Fiete, ne yaptığının bilincine varmaması gerekiyormuş ve ayrıca bilmek de istemiyorcasına alna dokunmamaya çalışarak sineği kovaladı. Yüzüne saygının gölgesi düşmüştü ve bu saygılı yüz ifadesi büyük bir olasılıkla, büyükbabasının artık bedenden başka bir şey olmadığı gerçeğiyle bağlantılıydı. Derken sinek bir daire çizdikten sonra, bu kez, fildişi haçın yakınına, büyükbabanın parmaklarının üzerine kondu ve bir süre orada kaldı. Bunlar olurken, Hans Castorp daha önceden bildiği garip ve yapışkan kokunun yayıldığının daha da farkına varmaya başladı. Utanmasına karşın bu koku ona her zaman, rahatsız edici bir derdi olan ve bu nedenle herkesin yanından kaçtığı bir okul arkadaşını hatırlatırdı; sümbülteberlerin bastırmaya çalıştığı ama kokularının tüm gücüne ve keskinliğine karşın önlemeyi başaramadıkları koku da o aynı kokuydu.

Bedenin yanında durmak için birkaç kez tabuta yaklaştı: bir kez, yaşlı Fiete orada olsa da, tek başına, ikinci kez büyük amcası, şarap tüccarı Tienappel ve James ve Peter adlı iki amcasıyla, üçüncü kez de, Castorp ve Oğulları şirketinin eski başkanını uğurlamak için gelmiş olan takım elbiseli bir grup liman işçisiyle. Sonra tören, arkasından da tıklım tıklım dolu yemek odası ve fırfırlı yakasıyla, Hans Castorp’u vaftiz etmiş olan, Aziz Michael’den aynı Rahip Bugenhagen. Töreni de o idare etti, sonra da, çok uzun bir araba kuyruğunun izlediği cenaze arabasının hemen arkasındaki arabada otururlarken Hans Castorp’la çok yumuşak bir sesle konuştu. Böylece Hans Castorp’un yaşamında bir sayfa kapanmış oldu ve kısa bir süre sonra ev ve çevre değiştirmeye başladı; böyle bir şey, çocuk yaşında ikinci kez oluyordu.

Tienappellerde. Hans Castorp’un Ahlaksal Durumu Üzerine

Değişiklikten zarar görmedi çünkü vasisi Konsül Tienappel’in evine taşınmıştı ve hiçbir eksiği yoktu – kuşkusuz kişisel gereksinmelerinde ve henüz haberi olmadığı ilerdeki gereksinimlerinin karşılanmasında. Merhum annesinin amcalarından biri olan Konsül Tienappel, Castorpların mirasının yönetimini üstlenmiş, gayrimenkulleri satmış, Castorp ve Oğulları şirketini tasfiye etmiş ve bu yolla aşağı yukarı dört yüz bin mark toparlamıştı. Bu para Hans Castorp’un güvencesiydi ve sağlam tahvillere yatırılmıştı; üç ayda bir de, konsül, akrabalığına halel gelmeden, faizin yüzde ikisini komisyon olarak alıyordu.

Harvestehuder Yolu’nun arkalarına düşen Tienappellerin evinin önünde, büyük bir bahçe, arkasında da, bir tek yabani otun bile hoş görülmediği çim bir alan ve halka açık bir gül bahçesi vardı. Sonra da nehir geliyordu. Konsülün çok güzel bir arabası vardı ama o, arada sırada başına kan hücum ettiği için, biraz hareket olsun diye, kentin eski bölümündeki işine yürüyerek giderdi. Sonra saat beşte aynı güzergâhtan döner ve Tienappeller, son derece uygar bir akşam yemeği için sofraya otururlardı. Konsül iriyarı bir adamdı ve her zaman en iyi kalite İngiliz kumaşından takımlar giyerdi. Gözlüğünün arkasındaki su mavisi gözleri patlaktı. İyice gelişmiş bir burnu ve ak düşmüş bir denizci sakalı vardı; sol elinin küt küçükparmağını süsleyen bir de pırlanta yüzüğü. Karısı öleli yıllar olmuştu. Peter ve James adlarındaki iki oğlundan biri Deniz Kuvvetleri’nde olduğu için eve çok az uğrardı, öbürü de, aileye ait şarap işinde çalışırdı ve şirketin resmi vârisiydi. Evin işlerine yıllardır, Altona’da kuyumculuk yapan birinin kızı olan ve her zaman silindire benzer kalın bileklerine kolalı beyaz fırfırlı manşetler takan Schalleen bakıyordu. Kahvaltıda ve akşam yemeğinde, yengeç, somon balığı, ördek göğsü ve ketçap soslu rostodan oluşan zengin bir büfenin hazırlanmasından ve Konsül Tienappel resmi bir davet verdiğinde tutulan garsonların denetlenmesinden o sorumluydu; elinden geldiğince de küçük Hans Castorp’a annelik ediyordu.

Hans Castorp kötü havada, yağmur çamur demeden büyüdü – sarı muşamba yağmurluğunun içinde büyüdü de diyebiliriz. Hayatından memnundu. Baştan beri, ya da Dr. Heidekind öyle diyordu, biraz kansızdı ve bu nedenle her gün, okuldan eve döndüğünde, ikindi kahvaltısında bir büyük bardak siyah bira içmesini tavsiye etmişti. Dr. Heidekind, herkesin bildiği bu mayalı içkinin kan yapıcı özelliği olduğuna inanıyordu ama bu arada Hans Castorp, onun rahatlatıcı bir etkisi olduğunu keşfetmiş ve bundan pek memnun kalmıştı. İçkinin etkisiyle –Tienappel Amca buna ‘dalıp gitmek’ diyordu– kafasında tek bir doğru dürüst düşünce olmadan boşluğa doğru hayallere dalıyor ve ağzı aralık öylece oturuyordu. Bunun dışında, sağlıklı ve dürüst bir çocuktu; oldukça iyi bir tenisçi ve kürekçi sayılırdı ama yaz akşamlarında, kürek çekeceği yerde, Uhlenhorst Kayıkhanesi’nin terasında elinde ferahlatıcı bir içkiyle, müzik dinleyerek, kuğuların arasında süzülerek geçerken suda ebruli ışıltılar bırakan tekneleri izlemeyi yeğ tutuyordu. Onu, içinde bozuk bir şivenin tınıları olan biraz boğuk ve tekdüze sesiyle, iddiasız ve mantıklı konuşurken duymasanız da, orada, sarışınlığı yerinde, nedense eski dönemleri hatırlatan başındaki saçlar düzgün kesilmiş, bilincinde olmadığı kalıtımsal bir kibir içinde gördüğünüzde bile, o Hans Castorp’un, kendini içinde çok rahat hissettiği yerel toprağın bir ürünü olduğundan kuşku duymazdınız; kendisi de bu konuyu düşünse, bir an bile kuşkuya düşmezdi.

Bu büyük deniz kenarı kentinin havası, ülkelerarası ticareti ve zenginliği, atalarının da yaşamı olmuştu ve şimdi artık o da, büyük bir doğallıkla bu havayı soluyor ve bundan çok keyif alıyordu. Burnunda, limanın kömür ve katran buharı ve sömürgelerden gelen yığın yığın malların keskin kokusu, sükûnetleri, akıllılıkları ve inanılmaz güçleriyle, çok çalışkan fillere benzeyen rıhtımdaki dev gibi buharlı vinçlerin, tonlarca çuval, balya, sandık ve damacanayı, kıyıya yanaşmış gemilerin karnından çıkarıp vagonlara ve hangarlara boşaltışını izlerdi. Öğle vakti, kendisininki gibi sarı muşamba yağmurluk giymiş tüccarların, sırasında çok acımasız olduğunu bildiği borsaya doğru akın akın gidişini görür, içlerinden birinin, kredisi kesilmesin diye alelacele büyük bir ziyafetin davetiyelerini çıkarıp vereceğini bilirdi. Bir zamanlar Asya’ya ve Afrika’ya gitmiş, kule yüksekliğindeki gemi iskeletlerinin, tersanede (ilerde en çok bu alana ilgi duyacaktı) kızağa çekilmiş hallerini de izlerdi. Ağaç kalınlığında kalaslarla desteklenmiş, omurgaları çıplak, pervaneleri çıkartılmış olarak kuru toprağın üzerinde dev gibi ama çaresiz dururlar, üzerlerinde de, çekiç sallayan, raspa ve boya yapan cüce bir işçi ordusu olurdu. Dumanlı sis ağına gömülü kızakların üzerinde yükselen uzaktaki gemilerin kaburgalarını seçer, mühendislerin, ellerinde planlar ve ölçüm cetvelleri, işçileri yönettiklerini görürdü. Hans Castorp, büyümeye başladığından beri içinde vatana ait olmanın verdiği sıcak bir duygu uyandıran bu görüntülerin yabancısı değildi ve belki de bu duygular, James Tienappel ve kuzeni Ziemssen’le –Joachim Ziemssen’le– Alster’in kenarındaki pavyonda, yıllanmış Porto şarabı içip sıcak küçük ekmek ve füme et yemek için buluştukları pazar kahvaltılarından sonra, arkasına yaslanıp keyifle purosunu tüttürürken doruğuna ulaşıyordu. İyi yaşamayı gerçekten seviyordu ve kanının azlığına ve zarif görünüşüne karşın yaşamın yalın zevklerine bir bebeğin annesinin memesine yapıştığı gibi sarılıyordu.

Bu demokratik ve ticari kentin üst sınıfı, çocuklarına üst düzeyde bir uygarlığı miras bırakır. Hans Castorp da bu yükü zorlanmadan omuzlarında onurla taşıyordu. Bebekken tertemiz yıkanır, giysileri de, çevresindeki gençlerin beğenisini kazanmış olan bir terzi tarafından dikilirdi. Schalleen, dolabının İngiliz stilindeki çekmecelerinde duran üzerlerine özenle monogramlar işlenmiş çamaşırlardan ve gömleklerden oluşan küçük hazinesine çok iyi bakardı. Hans Castorp eğitimi için evden ayrıldıktan sonra bile çamaşırlarını yıkanmaları ve onarılmaları için düzenli olarak eve yollamayı sürdürdü. (Tüm ülkede Hamburglulardan başka hiç kimsenin ütü yapmayı bilmediğine inanıyordu.) Pastel renkli güzel gömleklerinden birinin manşeti kırışık olduğunda müthiş rahatsız oluyordu. Elleri her ne kadar pek soylu sayılamasa da, onlara çok iyi bakıyor, ciltlerini yumuşak tutuyor ve onları yalın bir platin halka ve büyükbabasının mühür yüzüğüyle daha da iyi bir hale getiriyordu. Fazla sert olmadıkları için, birçok kez zarar görmüş olan dişleri altının yardımıyla sağlamlaştırılmıştı.

Hem yürürken hem de ayakta dururken, bedeninin alt bölümünü öne doğru çıkarttığı için biraz gevşek bir görünümü vardı ama yemek sofrasındaki duruşu kusursuzdu. Dimdik duran bedeninin üst bölümünü kibarca, havadan sudan söz etmek için (her zaman mantıklı ve biraz bozuk bir şive tınısıyla) masada yanında oturana çevirir, tavuktan bir parça keserken ya da uygun aletlerle ıstakozun kıskacından pembe etleri çıkarırken, dirseklerini rahat bir biçimde masaya dayardı. Yemek bittiğinde, ilk gereksinmeleri parmaklarını yıkamak için parfüm katılmış bir kâse su, arkasından da, doğru yerleri bulan rüşvetlerle gümrüksüz elde etme yolunu bulduğu Rus sigaralarından biriydi. Bu sigara, çok lezzetli bir Bremen markası olan ve baharatlı zehirleri, kahvesinin tadıyla çok iyi uyum sağlayan Maria Mancini purosuna bir hazırlıktı. Hans Castorp, tütününü, buharla ısıtılan evin zararlı ısısından korumak için kilerde saklar ve günlük gereksinimini almak için her gün oraya inerdi. Tereyağı da kenarları tırtıllı yuvarlak parçalara kesilmeden tek bir parça halinde önüne konursa pek isteksiz yerdi.

Anlaşıldığı üzere, Hans Castorp’la ilgili olumlu hiçbir şeyi unutmamaya, yargılarımızı abartmamaya ve onu olduğundan ne daha iyi ne de daha kötü göstermeye çalışıyoruz. Hans Castorp ne bir dâhi, ne de bir aptaldı ve bizim ona, ‘sıradan’ demeye dilimizin varmamasının nedeni zekâ düzeyiyle ya da sönük kişiliğiyle bir ilgisi olduğundan değil, bizim saygıdeğer yazgısına birey üstü bir anlam vermek isteğimizdendir. Kendini fazla yormadan modern bir orta öğretimin gereksinmelerini yerine getirmeye kafası yetiyordu ve hangi amaca yönelik olursa olsun, bilinen hiçbir koşulda kendini zorlamaya niyeti yoktu ama bunun nedeni kendini zora sokmamaktan çok, bunu yapması için bir neden, daha doğrusu kesin bir neden görememesiydi. İşte biz de ona bu yüzden, yani her nasılsa, hiçbir neden olmadığını sezebildiği için sıradan diyemiyoruz.

İnsanoğlu, her ne kadar varoluşunun genel ve kişisel olmayan, genel ve geçerli temellerini kesin bir olgu gibi alır ve bunu doğal karşılarsa da, yaşamını bireysel yaşayamaz, bilinçli ya da bilinçsizce çağının ve çağdaşlarının yaşamını da yüklenir ve bizim Hans Castorp gibi, bunları irdelemeye hiç niyeti yoksa, ahlaksal açıdan iyi durumda olmasından kaynaklanan eleştiri eksikliği nedeniyle biraz zarara uğradığını sezmesi olasıdır. Böyle bir insanın gözünün önünde, kendisini büyük işler peşinde koşmaya iten dürtüyü harekete geçiren kişisel amaçlar, hedefler, umutlar ve tasarılar uçuşmaya başlar ama çevresindeki kişisel olmayan yaşam ve tüm canlılığına karşın zaman, ona umut ve tasarı sağlayamıyor, işlerin aslında umutsuz olduğuyla ilgili gizli ipuçları veriyorsa ve zaman, nasıl ortaya konursa konsun, yalnızca kişisel olmayan işlerin ve görevlerin kesin amacıyla ilgili her tür bilinçli ya da bilinçsiz soruyu boş bir suskunlukla yanıtlıyorsa, bu durumun, özellikle dürüst biriyse, ahlaksal ve ruhsal kanallardan ilerleyerek o kişinin bedensel ve doğal yaşamının üzerinde engelleyici bir etki yaratmaması olanaksızdır. İçinde yaşadığı zaman, nedenine doğru dürüst bir yanıt vermemesine karşın bir insanın, kendisinden beklenenleri aşan büyük işlere kalkışması için kişiliğinde ya bir tür ahlaksal soyutlanma ya da ivedilik olan az bulunur bir kahramanlık ya da sıra dışı bir canlılık olması gerekir. Hans Castorp’ta bu ikisi de söz konusu olmadığına göre, onurlu bir biçimde de olsa sonuçta sıradandı.

Bununla genç adamın yalnızca okul yıllarındaki değil, kentsoylulara özgü mesleğini seçmesini izleyen yıllardaki içsel durumunu da kastediyoruz. Okuldaki durumuna değinirsek birkaç yılı yinelemek zorunda kaldı ama aile geçmişi, kentsoylu davranışları ve de hevessiz de olsa hoş matematik yeteneği ilerlemesine yardım etti ve bir yıl sonra ilk belgesini alabildiğinde eğitimini sürdürmeye karar verdi. Doğruyu söylemek gerekirse, bu kararın nedeni, alıştığı geçici durumu ne yapacağını bilememekten uzatmak ve de Hans Castorp’a en çok ne yapmak istediğini daha uzun düşünebilme olanağını sağlamaktı çünkü karar vermeye henüz yaklaşmamıştı bile. Son sınıfta da yaklaşmadı ve en sonunda karar verdiğinde (kararı onun verdiğini söyleyebilmek biraz zor) tam tersi bir kararı da aynı kolaylıkla verebileceğini biliyordu.

Ama hakkını yememek gerekir. Gemileri her zaman sevmişti. Küçükken defterinin sayfalarını kurşunkalemle çizdiği balıkçı tekneleri, takalar ve beş direklilerle doldururdu. On beş yaşında, Hansa adı verilen, çift uskurlu posta gemisinin Blohm ve Voss Tersanesi’nde denize indirilişini ön sıradan izlediğinde ince uzun geminin en küçük ayrıntısına dek suluboya bir resmini başarıyla yapmış ve Konsül Tienappel bunu çalışma odasına asmıştı. Dalgalı denizin cam gibi saydam yeşilini öylesine iyi yakalamıştı ki, biri Konsül Tienappel’e bu çocukta yetenek olduğunu ve çok iyi bir deniz manzarası ressamı olacağını söyledi ama Konsül Tienappel bundan söz ettiğinde –bir daha da sözünü etmedi– Hans Castorp içtenlikle güldü çünkü değişik bir yaşamın gerginliklerine katlanıp sanat uğruna açlıktan ölmeye hiç niyeti yoktu.

“Fazla bir şeyin yok,” diye uyarırdı onu Konsül Tienappel. “Aslan payı James’le Peter’de, yani param şirkette kalacak ve Peter gelirden kâr alacak. Paran iyi yerlere yatırıldı ve iyi bir faiz getiriyor ama seninkinin beş katına sahip olmadıkça, günümüzde faizle yaşamak pek kolay değil; kentte alışık olduğun yaşamı sürdürmeyi düşünüyorsan senin de biraz bir şeyler kazanman gerekir. Söylediklerimi unutma oğlum.”

Hans Castorp da unutmadı ve kendini kanıtlayabileceği –hem kendine hem başkalarına– bir meslek aramaya başladı ve sonunda bir meslek seçince de –Tunder ve Wilms şirketinin sahibi yaşlı Wilms, bir pazar kâğıt oynarlarken Konsül Tienappel’e Hans Castorp’un gemi inşaatını denemesini önermiş, bunun iyi bir iş olduğunu, sonra da onun şirketine girdiğinde ona göz kulak olabileceğini söylemişti– seçtiği meslekten çok onur duydu. Fena halde karmaşık ve yorucu olmasına karşın kusursuz ve sakin bir insan olduğu düşünüldüğünde, merhum annesinin üvey kardeşinin oğlu olan subay olmaya kararlı Joachim Ziemssen’inkine oranla çok daha yeğ tutulacak bir meslekti. Joachim Ziemssen’in ciğerleri biraz zayıftı ve bu nedenle açık havada uygulanan ve fazla kafa ve stres gerektirmeyen o meslek tam ona göre bir şeydi; Hans Castorp biraz küçümseyerek böyle diyordu. Oysa çalışmaya büyük saygısı vardı ama kendine gelince işten çabuk yoruluyordu.

Bunu demekle daha önce değindiğimiz, yaşadığımız zamanın insanın bireysel yaşamına verdiği zararın kişinin bedensel organizmasını doğrudan etkileyebileceği konusuna geri dönmüş oluyoruz. Hans Castorp nasıl olur da işe saygı duymazlık edebilirdi? Böyle bir şey hiç doğal olmazdı. Duruma bakılırsa, dünyada tartışmasız en çok saygı duyulması gereken şey işti – ondan daha çok saygı uyandıracak bir şey de yoktu; insanı düşüren de kaldıran da oydu ve zamanın mutlağa dönüşmüş haliydi; kendi sorusuna kendi yanıtı bile hazırdı diyebiliriz. Hans Castorp’un işine duyduğu saygı dinseldi ve bildiği kadarıyla tartışılamazdı ama onu sevmek ayrı bir konuydu. Saygı duymasına duyuyordu ama o kadar sevmiyordu. Nedeni de basitti: Kaldıramıyordu. Çok çalışmak sinirlerini geriyor ve onu hemen yoruyor ve dişini sıkıp aşmaya çalışılan engellerin bölmediği, kurşun gibi ağır zamanın yerine, su gibi akıp giden boş zamanı sevdiğini de kolayca itiraf ediyordu. Doğruyu söylemek gerekirse, iş konusundaki bu çelişkisinin çözümlenmesi gerekliydi. Neyin ne olduğunu bilmediği ruhunun derinlerinde, çalışmanın koşulsuz bir değer ve kendi sorusuna kendi yanıt veren bir öğe olduğuna inanabilseydi hem bedeni hem de ruhu –ilk önce ruhu, sonra da onun aracılığıyla bedeni– işe daha yatkın olup daha çok gayret gösterirler miydi? Kafası da daha dinç olur muydu acaba? Bu sorular da bizi yeniden sıradan mı ya da sıradanlığı biraz aştığı mı sorusuna geri götürüyor; biz de kesin bir karar vermeyi, Hans Castorp’a övgüler düzen biri durumuna düşmemek için istemiyoruz ama işin, onun Maria Mancini’den dolu dolu zevk almasını engellediğini düşündüğümüzü de araya sıkıştırmadan edemiyoruz.

Askerlik ona çekici gelmiyor, içinden bir şey onu engellemeyi başarıyordu. Bu işte, Harvestehuder Sokağı’na eskiden beri gidip gelen askeri doktor Eberding’in Konsül Tienappell’e sohbet ederlerken, onun, üniversiteye yeni başlayan genç Castorp’un, askerliğin eğitimini yarıda bırakmasına neden olacağını söylemesinin de payı olmuş olabilir.

Fazla acele etmeden ağır ağır işleyen kafası –Hans Castorp kahvaltıda Porto içme alışkanlığını sürdürmüştü– giderek analitik geometri, farklılık hesapları, mekanik, izdüşüm geometrisi ve grafostatikle dolmaya başladı ve bazen çok tatsız olsa da hacim farklılıklarını –yüklü ve boş–, stabiliteyi, gemiyi dengelemek için doğru istiflemeyi ve denk merkezlerini hesaplamaya koyuldu. Kaburgalar, su seviyesi ve uzunluğuna kesitler gibi teknik çizimleri, yüksek dalgalarla boğuşan Hansa’nın suluboya betimi denli başarılı olmuyordu ama somut olana birazcık duygu katmak gerektiğinde ya da gölge vurulması ve kesitleri canlı malzeme renkleriyle belirtmek gerektiğinde Hans Castorp çoğundan daha yetenekli çıkıyordu.

Tatillerde, uykulu genç, tertemiz ve çok şık, iyi aile çocuğu yüzüyle eve döndüğünde, bütün dünya ona iyi bir mevkiye sahip olma yolunda genç bir adam gözüyle bakar, toplum konularıyla ilgilenen, aileler ve yönetimdekilerle ilgili her şeyi bilen –özyönetimi olan kentlerde bu hemen hemen herkes demektir– hemşerileri onu tepeden tırnağa süzer ve kendilerine Hans Castorp’un ilerde ne gibi bir kamu görevi için büyümeyi sürdürdüğünü sorarlardı. Geçmişinden gelenler ve ayrıca eski ve iyi bir soyadı, ilerde onun politikanın kaçınılmaz bir parçası varsayılmasına neden oluyordu. O zaman kent meclisinde oturacak, yasalar çıkartacak, yönetici olarak yönetim sorunlarına katılacak, belki de mali işlerin ya da inşaat komisyonunun başı olarak sözü dinlenecek ve oyu hesaba katılacaktı. İnsanlar Hans Castorp’un bir gün hangi partiden yana olacağını merak ediyorlardı. Görünüş aldatıcıdır ama demokratların hesaba katabileceği biri gibi görünmüyordu ve büyükbabasına benzerliği de yadsınacak gibi değildi. Yoksa onun yolundan gidip ayak bağı olacak bir muhafazakâr mı olacaktı? Bu ya da bunun tersi de olasıydı çünkü sonuçta o, bir mühendis ve bir gemi yapımcısı olacak ve dünya ticaretinin ve teknolojisinin adamı sayılacaktı. Hans Castorp, pekâlâ, radikallere katılıp tuttuğunu kopararak eski binaları ve doğal güzellikleri yerle bir eder, bir Yahudi kadar bağımsız ve bir Amerikalı kadar saygısız olur, doğal kaynakların gelişmesine dikkat edeyim derken saygıdeğer gelenekleri acımasızca bir yana atar ve devleti cüretkâr deneylere sokabilirdi. Bu da olmayacak bir iş değildi. Kanında, kent meclisinin önündeki nöbetçilerin selam durduğu ekselansların her şeyi bildiğini varsaymak mı vardı, yoksa toplantılarda muhalefeti desteklemeyi mi düşünmek? Meraklı kentliler, kızıla çalan sarı kaşların altından bakan o mavi gözlerde bunun yanıtını bulamıyorlardı ve aslında, Hans Castorp da boş bir sayfa olduğundan o da bilemiyordu.

Bizim onunla karşılaştığımız yolculuğa çıktığında yirmi üç yaşındaydı. Danzig Polit Teknik’te dört dönemi, artı Braunschweig ve Karlsruhe’deki teknik yüksek okullarda geçirdiği dört ayı geride bırakmış, tezahürat yapılacak kadar parlak olmasa da, ilk büyük sınavı atlatmıştı ve tersanede deneyim kazanmak için gönüllü olarak Tunder ve Wilms şirketine girmek üzereydi ve işte tam o noktada yaşamı aşağıdaki ilk dönemece girdi:

Ana sınav için uzun bir süre yoğun çalışması gerekmişti ve eve döndüğünde tipine uygun düşmeyecek denli solgun görünüyordu. Dr. Heidekind onu her gördüğünde azarlıyor ve hava değişikliğine, ama gerçek bir değişikliğe gereksinmesi olduğunda ısrar ediyordu. Bu kez, Föhr Adası’ndaki Norderney’in ve Wyk’in işe yaramayacağını ve ona soracak olursanız, Hans Castorp’un tersanede işe başlamadan önce birkaç ay Alpler’e gitmesinin gerekli olduğunu söylüyordu.

Konsül Castorp, yeğenine ve manevi oğluna buna olumlu baktığını ama hiçbir kuvvet onu Alpler’e götüremeyeceği için, yaz boyu yollarının ayrılacağını söyledi. Oraya gitmek ona göre değildi; ona makul bir basınç gerekliydi, yoksa hastalanabilirdi. Hans Castorp’un Alpler’e gitmesinde bir sakınca yoktu. Neden Joachim Ziemssen’i ziyaret etmiyordu ki?

Bu mantıklı bir öneriydi. Joachim Ziemssen gerçekten hastaydı, Hans Castorp’unki gibi değildi hastalığı, kötü bir biçimde hastaydı ve onları çok fena korkutmuştu. Her zaman kolay bronşit olur ve ateşi yükselirdi ama bir gün kan tükürmüş ve apar topar Davos’a yollanmıştı. Amacına ulaşmak üzere olduğu için çok üzüldü ve çok dertlendi. Ailesinin isteğine uyarak birkaç dönem hukuk okumuş ama sonra vazgeçmiş, bayraktar olmak için yaptığı başvuru kabul edilmişti. Son beş aydır da Ülkelerarası Berghof Sanatoryumu’nda (Başhekimi Dr. Behrens) kalıyor ve yolladığı kartlarda da yazdığı gibi sıkıntıdan patlıyordu. Hans Castorp, Tunder ve Wilms’de işe başlamadan önce, kendine küçük bir tatil verecekse, en mantıklısı dağlardaki zavallı kuzenine arkadaşlık etmesiydi, her iki taraf için de en hoş çözüm buydu.

Gitmeye karar verdiğinde yazın ortasıydı. Temmuzun son günlerine gelinmişti.

Üç hafta kalmak üzere yola çıktı.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Saygın Kararma

Hans Castorp öylesine yorulmuştu ki uyuyup kalacağından korkuyordu ama gerektiğinden de erken kalktı ve böylece hiç bırakmadığı medeni alışkanlıklarını yerine getirecek bol zamanı oldu – bu işte kauçuk bir leğen, lavanta kokulu sabunla dolu tahta bir çanak ve samandan yapılma bir fırça gibi araçlar önemli bir rol oynuyordu. Kişisel bakımını yapmakla kalmadı, bavulunu açıp eşyalarını da yerleştirdi. Gümüş kaplama usturayı yanaklarının üzerindeki parfümlü köpüklerde gezdirirken, karmakarışık düşleri geldi aklına ve bu saçmalıklara, aklı başında olmanın aydınlık ışığında tıraş olan bir insanın hoşgörüsüyle gülümsedi. Kendini tam dinlenmiş hissetmiyordu ama yeni bir güne başlayabilecek kadar zindeydi.

Yanaklarını pudraladı, file külotunu ve kırmızı maroken terliklerini giydi ve ellerini kurulaya kurulaya, yandaki balkonlardan parmaklığa dek uzanan buzlu cam bir bölmeyle ayrılmış olan özel balkonuna çıktı. Serin ve bulutlu bir sabahtı. Her iki taraftaki tepelerin üzerine ince uzun, kıpırtısız sis bulutları çökmüş, daha ilerdeki dağları da öbek öbek beyaz ve gri bulutlar sarmıştı. Orada burada mavi gökyüzü parçaları görülebiliyor ve bir ışık huzmesi vurduğunda aşağıdaki vadideki köy, yamaçlardaki kara ormanların arasında beyaz ışıltılar saçıyordu. Bir yerlerden müzik sesi geliyordu; büyük bir olasılıkla bir gece önce konser verilen otelden. Bir koralin tınısı ona doğru sürüklendi, sonra bir sessizlik oldu ve bir marş başladı. Hans Castorp müziği yürekten severdi. Kahvaltıda içtiği bira gibiydi etkisi. Rahatlatıyor, uyuşturuyor ve insanı ‘dalıp gitmeye’ itiyordu. O anda da, başını yana eğmiş, dudaklarını aralamış, gözleri biraz kızarmış, büyük bir keyifle müziği dinliyordu.

Aşağıya, kıvrıla kıvrıla çıkan yola baktı. Bir akşam önce oradan gelmişlerdi. Yamaçtaki çimende kısa saplı, yıldız biçiminde kantaronlar açmıştı. Düzlüğün bir bölümü, çakıl taşından patikaları ve çiçek tarhları olan bir bahçe yapmak için çitle çevrilmiş, gümüş rengi ulu bir çamın dibine de yapay bir mağara oyulmuştu. Güneye bakan, içinde şezlongların göründüğü, üzeri sacla örtülmüş yerin bitişiğindeki, kızılımsı kahverengine boyanmış direğin üzerinde, yeşil-beyaz fantezi bir bayrak, bayrağın ortasında da, arada sırada tamamıyla açıldığında görünen sağlığın simgesi yılanlı tıp amblemi vardı.

Bahçede, yüzünde hüzünlü, hatta trajik bir ifade olan yaşlıca bir kadın dolaşıyordu. Baştan aşağı siyahlar giymiş, griye çalan dağınık siyah saçlarına da siyah bir file takmıştı. Dizleri hafif bükük, kolları öne doğru dimdik, çatık kaşları alnını buruşturmuş, altları torbalanmış kömür karası gözlerini yere dikmiş, hep aynı hızda patikalarda huzursuz dolaşıp duruyordu. Yaşlanmaya yüz tutmuş, güneylilere özgü tenli solgun yüzü ve bir kenarı aşağıya sarkmış ağzı Hans Castorp’a, bir zamanlar resmini gördüğü bir trajedi kahramanını hatırlattı. Bu solgun kadının, görünüşe göre bilincinde olmadan, uzaktan gelen marşın sesine ayak uydurarak geniş, dertli adımlarla yürümesi insanı ürpertiyordu.

Hans Castorp anlayışla kadına bakıp düşüncelere daldı ve kadının hüzünlü görüntüsü sabah güneşini karartıyor gibi geldi ona. Tam o sırada duyulabilecek başka bir şeyi –Joachim’in dediğine göre Rus bir çiftin kaldığı solundaki odadan–, o taptaze sabaha hiç yakışmadığı gibi ona bir leke gibi yapışan gürültüleri duydu. Hans Castorp aynı sesleri bir gece önce de duyduğunu ama yorgunluğunun onlara dikkat etmesine engel olduğunu hatırladı. Kıkırdamaların, soluk soluğa kalmaların ve boğuşmaların çıkardığı, hiç de zarif olmayan sesler saklanamasa da, genç adam ilk önce iyi niyetinden bunlara zararsız bir anlam vermeye çalıştı. İyi niyetliliği başka türlü de adlandırılabilir: Örneğin, ‘ruh temizliği’ gibi yavan bir terim ya da çok daha ciddi ve güzel bir sözcük olan ‘alçakgönüllülük’, o olmazsa, ‘gerçeği görmezden gelme’ ve ‘ikiyüzlülük’ gibi küçümseyici sözcükler ya da, ‘mistik bir utangaçlık ve ciddiyet’ de denebilir – Hans Castorp’un yan odadan gelen seslere tepkisinde, bunların hepsinden biraz vardı ve bunlar bedensel olarak kendilerini, sanki bunların ne olduklarını bilmemesi gerekirmişçesine ve de oradan duyduklarının ne demek olduğunu bilmek istemezmişçesine yüzünde beliren saygın bir kararmayla gösterdiler. Terbiyelilik ifadesiydi bu ama pek de özgün sayılmazdı çünkü ancak belirli durumlarda takınırdı onu.

Kıkırdamalar ciddi ve rahatsız edici bir boyuta ulaşmıştı; o da olup biteni daha fazla duymamak için, yüzünde aynı ifadeyle, odasına döndü. Oysa, duvarın öbür tarafında olanlar odasından daha beter duyuluyordu. Eşyaların çevresinde besbelli bir kovalamaca, devrilen bir sandalyenin sesi, birbirini yakalama, bir şaklama ve öpüşmeler ve bu sırada görünmeyen sahneye eşlik etmek üzere uzaklarda ansızın başlayan ve vals tınıları saçan bir sokak şarkısının yıpranmış ezgisi. Hans Castorp hiç niyeti olmadığı halde, elinde havlusu durup dinledi. Derken pudrasının altından yüzüne bir kızarıklık yayıldı; beklediği olmuş ve oyun hiç kuşkusuz hayvansala dönüşmüştü. ‘Hey Tanrım!’ diye düşündü ve olabildiğince çok gürültü yapmaya çalışarak giyinmesini tamamladı. ‘Allahtan evliler, sorun yok ama sabah sabah biraz fazla. Sanırım dün gece de uslu durmadılar. Üstelik hasta oldukları için buradalar ya da en azından biri hasta; insan biraz kendini kontrol eder ama kuşkusuz asıl rezalet,’ –bu aklına gelince birdenbire öfkelendi– ‘duvarların her şeyi duyabilecek kadar ince olması. Dayanılır gibi değil. Ucuz inşaat. Doğal olarak rezil derecede ucuz! Merak ediyorum bu insanları görecek miyim? Onlarla tanışacak mıyım acaba? Bu tatsız olur.’ Hans Castorp bu arada, şaşırarak, kızarıklığın yeni tıraş edilmiş yanaklarından çekilmediğini ya da ona eşlik eden sıcaklığın geçmeye niyeti olmadığını fark etti. Bir gece önce onu rahatsız eden ama sonra uyurken kaybolan yüzündeki kuru sıcaklık tüm gücüyle geri gelmişti. Bu durum yandaki evli çifte daha sıcak bakmasını sağlayamadığı gibi dudaklarını büzüp onlara pek hoş olmayan bir şeyler mırıldanmasına da neden oldu, sonra da, bir hata yapıp serinlemek için yüzüne su serpti; bu da durumu daha kötüleştirdi. Onu çağırmak için duvara vuran kuzenine seslenirken sesinin neşesiz çıkması ve o odaya girdiğinde, sabah tazeliği içinde canlı bir insan izlenimi verememesi de işte bu yüzden oldu.

Kahvaltı

“Selam,” dedi Joachim. “Bu burada, yukarıda ilk gecendi. Nasıl gitti?”

Spor giysilerini ve dayanıklı botlarını giymiş, yürüyüş için hazırlanmıştı. Koluna attığı pardösüsünün cebindeki yassı şişenin hatları belirgin olarak seçilebiliyordu. Bugün şapkası yoktu.

“Sağ ol, fena değildi,” dedi Hans Castorp. “Başka bir şey demeyeceğim. Karışık düşler gördüm. Buranın bir kusuru var, duvarlar ses geçiriyor, bu da can sıkıcı. Bahçedeki siyahlar içindeki kadın kimdi?”

Joachim kimden söz ettiğini hemen anladı.

“Ha o mu? O Tous-les-deux. Ona böyle deriz çünkü söylediği tek şey budur. Meksikalı ve tek kelime Almanca bilmiyor, birkaç kelime dışında, Fransızca da. Beş haftadır büyük oğluyla burada. Oldukça hızlı ilerleyen umutsuz bir vaka, her tarafını sarmış, bütün bedeni zehirlenmiş diyebiliriz: Behrens’in dediğine göre bu aşamada tifüse benzermiş, hepsi için berbat bir durum. İki hafta önce, ağabeyini son kez görebilmek için küçük oğlu geldi, yakışıklı bir çocuk, öbürü de öyle. İkisi de resim gibiler, ışıltılı gözleriyle kadınların akıllarını başlarından alıyorlar. Küçüğü geldiğinde biraz derinden gelen bir öksürüğü vardı ama iyi gibi görünüyordu, oysa gelir gelmez ateşi çıktı. Hem de 39.5’e. Çok yüksek ateşi oldu demek istiyorum ve yatağa düştü. Behrens’in dediğine göre, bir daha kalkabilmesi aklından çok şansına bağlıymış. Her neyse, buraya gelmesinin tam zamanıymış. O zamandan beri annesi, onların yanında oturmadığı zamanlarda böyle dolaşıyor ve her gördüğüne, ‘Tous-les-deux,’ diyor çünkü başka bir şey bilmiyor. Burada İspanyolca bilen yok.”

Hans Castorp, “Demek ki sorunu bu. Onunla karşılaştığımda acaba bana da mı aynı şeyi söyler? Çok garip olur, yani hem gülünç hem de gizemli olur demek istiyorum,” dedi ve gözleri bir gün önceki gibi oldu. Uzun bir süre ağlamışçasına ağırlaşmışlardı, çok yanıyorlardı ve Avusturyalı binicinin yeni tür öksürüğünü duyduğu zamandaki pırıltıları geri gelmişti. Ona, uyandığından beri kopmuş olduğu dünle yeniden bağlantı kurmuş ve dün geri gelmiş gibi geldi. Alnına ve gözlerinin altına bastırmak için bir mendile birkaç damla lavanta suyu dökerken hazır olduğunu bildirdi. Birdenbire kabaran bir neşeyle, “İstersen, Tous-les-deux, kahvaltıya gidebiliriz,” diye espri yaptı. Joachim ona hoşgörüyle baktı ve yüzünde garip –hüzünlü ve biraz da alaycı– bir gülümseme belirdi ama nedenini kendine sakladı.

Hans Castorp, yanında yeterince purosu olup olmadığını kontrol ettikten sonra, bastonunu, paltosunu ve şapkasını aldı. Bu sonuncuyu, inat olsun diye almıştı; üç hafta için artık oturmuş olan uygar davranışlarını değiştirip yeni alışkanlıklara uyacak hali yoktu ya. Sonra odadan çıktılar. Joachim, kapıların önünden geçerlerken, odalarda kalanların Alman adlarını ve kulağa garip gelen her tür yabancı adı okuyor ve onların kişilikleri ve durumlarının ciddiyetiyle ilgili bilgi veriyordu.

Yolda, kahvaltıdan dönen insanlarla karşılaştıklarında, Joachim, “Günaydın,” dedikçe, Hans Castorp kibarca şapkasının kenarına dokunuyordu. Bir dolu yabancıya kendini tanıtmak üzere olan genç biri gibi gergin ve sinirliydi. Yüzünün ve gözlerinin kırmızı olduğu düşüncesini üzerinden atamıyordu, oysa bu tümüyle doğru değildi çünkü yüzü oldukça solgundu.

Ansızın, “Unutmadan söyleyeyim,” dedi. “Karşılaşırsak, bahçedeki hanımla beni tanıştırabilirsin, bence bir sakıncası yok. ‘Tous-les-deux’lerini bana yineleyebilir, benim için fark etmez. Artık hazırım; ne anlama geldiğini biliyorum ve gerekli ifadeyi takınabilirim ama o Rus karı kocayla tanışmak istemiyorum, duydun mu? Kesinlikle istemiyorum. Nasıl davranılacağını bilmeyen insanlar. Başka çare olmadığı için, üç hafta boyunca onların kapı komşusu olacağım ama onlarla tanışmaya hiç niyetim yok. Bunu kendime yasaklamaya kesinlikle hakkım var.”

“İyi,” dedi Joachim. “Seni o kadar çok mu rahatsız ettiler? Evet, onlara barbar denebilir, tek kelimeyle uygarlıktan yoksunlar. Sana demiştim. Adam yemeğe deri ceketle iniyor, hem de biçimsiz bir şey. Behrens’in sesini çıkarmamasına şaşıyorum. Kadın da, tüylü şapkasına karşın pek bakımlı değil ama üzülme, onlar bizden uzakta Kötü Ruslar Masası’nda oturuyorlar. Bir de İyi Ruslar Masası var; orada daha kibar Ruslar oturuyor. İstesen bile, onlarla karşılaşma olasılığın yok gibi bir şey. Burada kalan çok yabancı olduğu için ilişki kurmak hemen hemen olanaksız. Ben de, bu kadar ay içinde çok az kişi tanıdım.”

“Hasta olan hangisi? Kadın mı, adam mı?” diye sordu Hans Castorp.

“Sanırım adam. Evet, yalnızca o,” diye yanıtladı Joachim. Aklının başka yerde olduğu belliydi. Paltolarını, yemek salonunun dışındaki askılara astılar ve içinde ‘salon kızları’ nın ellerinde dumanı tüten kahve ibrikleriyle oraya buraya koşturdukları, insan sesleri ve çatal bıçak tıkırtılarıyla dolu, kubbemsi bir tavanı olan salona girdiler.

Salonda, beşi uzunlamasına, ikisi de enlemesine konmuş, toplam yedi masa vardı. Tümüne servis konmamıştı ama, her biri on kişinin rahatça oturabileceği büyük masalardı bunlar. Yana doğru birkaç adım atar atmaz, Hans Castorp kendini, aşağı yukarı enlemesine konmuş masaların arasında kalan, odanın girişine yakın orta masanın en dibinde kendisi için konmuş servisin önünde buldu. Sandalyesinin arkasında dimdik durdu ve Joachim masa arkadaşlarını resmen tanıştırırken onlara bakmadan ve adlarını belleğine yerleştirmeden biraz baston yutmuş gibi olsa da eğilerek hepsini dostça selamladı. Yalnızca, Frau Stöhr’ün adı ve kırmızı yüzüyle yağlı saman sarısı saçları aklında kalabildi. Yüzündeki azimli cehaletten entelektüel potlar kırabileceğini hemen anlayabiliyordunuz. Hans Castorp oturdu ve kahvaltının burada ciddi tutulduğunu memnuniyetle fark etti.

Masaya, bir yığın marmelat ve bal kâsesi, yulaf ve pirinçli puding çanakları, soğuk et tabakları, yağda yumurta ve bolca tereyağ konmuştu. Biri peynir kâsesinin kapağını kaldırdı ve yumuşak İsviçre peynirinden bir dilim kesti. Dahası da vardı; masanın ortasında bir tabak dolusu hem kuru hem yaş meyve duruyordu. Beyaz ve siyah renklere bürünmüş bir salon kızı Hans Castorp’a ne içmek istediğini sordu. Kakao mu istiyordu, yoksa çay ya da kahve mi? Bir çocuk kadar küçüktü ama uzun, yaşlı bir yüzü vardı. Hans Castorp dehşet içinde, ‘bir cüce’ diye düşündü. Kuzenine baktı ama o omuz silkmekle ve, ‘Doğru da ne olmuş yani?’ dercesine tek kaşını havaya kaldırmakla yetindi. Hans Castorp gerçeği kabul etmek zorunda kaldı ve kız cüce olduğu için daha da kibarlaşıp çay rica etti. Üzerine şeker ve tarçın serptiği pirinçli pudingle işe başladı; bir yandan, gözleriyle öbür yiyeceklerin verebileceği zevkleri tarıyor, bir yandan da Joachim’in, gevezelik ederek kahvaltı eden yedi masaya dağılmış aynı hastalıktan mustarip kader arkadaşlarını inceliyordu.

Oda kullanışlı bir yalınlığa biraz hayal gücü eklenerek elde edilen modern bir tarzda dekore edilmişti. Uzunluğuna oranla dardı ve dört bir yanını yemek yenen orta yerdeki masalara kemerli girişlerle açılan, ilan tahtalarının olduğu bir tür galeri çevreliyordu. Galerinin sütunları yarıya kadar verniklenmiş, geriye kalan bölümleri ise, duvarların üst yarısı ve alçak tavan gibi beyaza boyanmış, tavanın beyazının üzerine de, geniş kemerlerin iç bölümlerinde de devam eden canlı renklerde çizgiler çekilmişti. Salon, ayrıca, ince tellerle birbirine tutturulmuş üç çemberden oluşan ve en alt çemberlerinden ay biçiminde buzlu camdan küçük çanların sallandığı ışıl ışıl pirinçten, elektrikli avizelerle süslenmişti. Dört giriş kapısı vardı; bunlardan ikisi duvarın karşıya düşen uzun tarafındaydılar ve verandaya açılıyorlardı, üçüncüsü doğrudan doğruya lobiye; sonuncusu da, Joachim, bir gece önce merdivenleri kullanmadığı için, farklı bir antreye açılan, Hans Castorp’un girdiği kapıydı.

Hans Castorp’un sağında, siyahlar içinde, yüzü ayva tüyleriyle kaplı, mat tenli yanakları al al olmuş, yüzüne bakamayacağınız bir yaratık vardı. Kahvaltısı, yalnızca kahve ve tereyağlı ekmekten oluştuğu için, Hans Castorp onu terzi çırağı ya da terzi sandı çünkü her nedense, oldum olası terzileri kahve ve tereyağlı ekmekle bağdaştırırdı. Solunda da, cılız kaskatı parmaklarıyla kan rengi çayını yudumlayıp yuvarlak bir el yazısıyla yazılmış bir mektubu okuyan, gene yaşı epeyce ileri, çirkin mi çirkin genç bir İngiliz bayan. Sonra Joachim geliyordu. Ondan sonra da, kareli yün bir bluz giymiş olan Frau Stöhr. Yerken, yumruk yaptığı sol elini yanağına dayıyor, konuştuğu zaman da, özellikle üst dudağını içeri çekerek ve ince uzun tavşan dişlerini ortaya sererek, iyi yetişmiş biri izlenimini vermek için elinden geleni yapıyordu. Onun yanına da, kahvaltısını tek kelime etmeden, ağzına berbat bir tat geliyormuşçasına bir ifadeyle yiyen, seyrek bıyıklı genç bir adam oturmuştu. O içeri girdiğinde Hans Castorp yerine oturmuştu ve genç adam yeni gelenle tanışmaya hiç de istekli olmadığını belli eden bir gayretle, çenesi göğsüne gömülü, kimselere bakmadan gelip yerini almıştı. Belki de, nezaket kurallarına değer ve anlam veremeyecek ya da çevresine ilgi duyamayacak denli hastaydı. Hans Castorp’un karşısına, anormal zayıf, iyice sarışın bir kızın oturmasıyla kalkması bir oldu. Kız, bir kâse yoğurdu tabağına boşaltmış, bu süt ürününü kaşıkladıktan sonra çekip gitmişti.

Masadaki konuşmalar pek canlı sayılmazdı. Joachim, ayıp olmasın diye Frau Stöhr’le konuşuyordu. Sağlığını sordu ve pek iyi olmadığına kibarca üzüldü. Halsizliğinden yakınmış, “Öyle halsizim ki,” demişti, okumamışların yapmacıklığıyla. Kalktığında ateşi, 37.3’müş ve kimbilir öğleden sonra kaça çıkacakmış! Terzi de, ateşinin aynı derecede yüksek olduğunu ama onda ters etki yaptığını ve her an sanki çok önemli ve çok özel bir şey olacakmışçasına kendini heyecanlı, sinirli ve halsiz hissettiğini, oysa bir şey olmayacağına göre, bunun psikolojik bir nedeni olmayan bedensel bir gerginlik olması gerektiğini itiraf etti. Belki de gündeliğe giden bir terzi değildi çünkü düzgün, hatta iyi eğitim almış biri gibi konuşuyordu. Hans Castorp, heyecanını ya da en azından ondan söz etmesini yersiz, ve öylesine sıradan ve silik biri olduğu düşünülürse, uygunsuz bile buldu. İlk önce terziye, sonra da Frau Stöhr’e ne kadardır orada olduklarını sordu –terzi beş aydır, öbürü de yedi aydır oradaymış– ve sonra, İngilizce bilgisini toparlayarak, sağındaki komşusuna ne tür çay içtiğini –kuşburnuymuş– ve iyi olup olmadığını sordu, o da, nerdeyse coşkuyla iyi olduğunu onayladı. Şimdi de gözlerini girip çıkanların olduğu odada dolaştırıyordu. Anlaşılan kahvaltı toplu halde yenmiyordu.

Gördüklerinin onu çok kötü etkileyeceğini sanmasına karşın yemek salonunda her şeyin yolunda gitmesi sonucunda, insanın çok üzücü bir yerde olduğu izlenimine kapılmaması, onda hayal kırıklığı yaratmıştı. Her iki cinsten de bronzlaşmış gençler, şarkılar mırıldanarak içeriye giriyorlar, salon kızlarıyla gevezelik ediyorlar ve iştahla kahvaltılarına saldırıyorlardı. Daha olgun insanlar da vardı; evli çiftler ve hepsi Rusça konuşan, büyümüş çocukları da olan çoluklu çocuklu bir aile. Kadınların tümü, ‘süveter’ denen yün ya da ipekten yapılma, şal yakalı, cepli, bedene oturan ceketler giymişlerdi. Elleri ceplerinde ayakta gevezelik etmeleri çok hoş bir görüntü yaratıyordu. Birkaç masada, yeni çekildikleri belli olan fotoğraflar elden ele dolaşıyor, bir masada da posta pulları değiş tokuş ediliyordu. Konuşmalar, hava durumu, o gece nasıl uyudukları ve sabah ağızdan alınan derecelerinin kaç olduğu üzerineydi. Çoğu neşe içindeydi – büyük bir olasılıkla, belirli bir nedenden değil de, o anda bir kaygıları olmadığı ve oldukça kalabalık oldukları için. Masada oturup yüzleri ellerinin arasında gözlerini bir noktaya dikmiş birkaç kişi de vardı kuşkusuz ama insanlar onlara aldırmıyorlar, canları nereye bakmak istiyorsa oraya baksınlar diye rahat bırakıyorlardı.

Birdenbire Hans Castorp öfkeyle irkildi; hakarete uğramıştı sanki. Lobiye açılan solundaki kapı gürültüyle kapanmıştı; ya biri çarpmasına izin vermiş ya da bilerek çarpmıştı ve Hans Castorp bu sese oldum olası dayanamaz ve nefret ederdi. Bu ona belki öğretilmişti, belki de doğuştan sahip olduğu bir huydu, her neyse, kapı çarpması ona iğrenç gelir ve duyma mesafesinde kapıyı çarpan birini rahatlıkla tokatlayabilirdi. Bu olayda üstelik kapının üzerinde küçük cam bölümler olduğu için gürültü daha da artmış, hem bum diye bir ses çıkmış hem de bir şangırtı olmuştu. “Allah kahretsin, ne biçim bir vurdumduymazlık bu böyle?” diye söylendi. Tam o sırada terzi onu lafa tuttuğu için suçluyu saptayamadı ama terziyi yanıtlarken sarışın kaşlarının arasında çizgiler belirmiş, yüzü allak bullak olmuştu. Joachim, doktorların gelip gelmediklerini sordu. Biri, sabah geldiklerini ama yemek salonundan tam kuzenler içeri girerken ayrıldıklarını söyledi. Joachim bu durumda beklemenin bir anlamı olmadığını ve nasıl olsa, gün boyunca tanışacak zaman bulunacağını söyledi ama tam çıkarlarken, kapıda, hızla içeriye giren Başhekim Behrens’le az kalsın çarpışacaklardı. Onu Dr. Krokowski izliyordu.

“Hop! Dikkat beyler,” dedi Behrens. “İki taraflı nasırlara fena halde basılabilirdi.” Tam bir Aşağı Saksonya şivesiyle, sözcükleri yaya yaya, ağzında çiğnercesine konuşuyordu. Joachim topuklarını vurarak onları tanıştırınca, “Ha, demek o sizsiniz,” dedi. “Memnun oldum.” Ve kürek büyüklüğündeki elini uzattı. Dr. Krokowski’den en aşağı üç baş daha uzun, ensesi dışa çıkık, kan oturmuş su mavisi patlak gözleri olan iriyarı bir adamdı. Saçları bembeyazdı ve kalkık burnunun altındaki üst dudağının köşesi aşağıya doğru sarkık olduğu için, kısa bıyığı biraz eğri duruyordu. Joachim’in yanaklarıyla ilgili söyledikleri tutuyordu, yanakları gerçekten de mordu ve bu, dizinin altına kadar uzanan ve altından çizgili bir pantolon ve bir çift eskimeye yüz tutmuş bağcıklı sarı bot içinde inanılmaz büyüklükte ayakların göründüğü kemerli beyaz doktor gömleğinin üzerindeki kafasını daha da rengârenk kılıyordu. Dr. Krokowski de mesleğinin gerektirdiği giysiyi giymişti ama onunki siyah ve diz boyuydu; daha çok bir erkek gömleğine benzeyen giysi parlak siyah satenden yapılmış, kollarına lastik geçirilmişti. Selamlaşmalara katılmamakla kusursuz asistan rolünü oynuyordu ama dudaklarındaki gergin ve eleştirel ifade yardımcı konumunu saçma bulduğunun göstergesiydi.

Başhekim, kanlanmış mavi gözleriyle aşağıya doğru bakıp eliyle birini sonra da öbürünü göstererek, “Kuzenler mi?” diye sordu. “O da mı asker olacak?” Başıyla Hans Castorp’u göstermişti, “A, Tanrı korusun, değil mi? Hemen anlamıştım zaten.” Şimdi de, doğrudan Hans Castorp’a hitap ediyordu: “Sizin öylesine sivil ve rahat bir haliniz var ki. Sizden şu manga başından olduğu gibi kılıç şakırtıları gelmiyor. Bahse girerim ki siz ondan daha iyi bir hasta olursunuz. Kimin iyi bir hasta olacağını bir bakışta anlarım, yetenek ister bu iş; her şey yetenek ister ve şu bizim Myrmidon’da bu hiç yok. Askeri eğitim için olabilir derim ama hasta olma yeteneğinin zerresi yok. Gideceğim diye tutturuyor, inanabiliyor musunuz? Sürekli sorup duruyor ve başımın etini yiyor. Aşağıda perişan olmayı dört gözle bekliyor. Tam bir işgüzar! Zamanının altı ayını bile bize ayırmak istemiyor. Oysa buradaki yerimiz öyle güzel ki. İtiraf et Ziemssen, güzel, değil mi? Kuzenin değerimizi daha iyi anlayacak ve kendini oyalayabilecek. Hanımlarımız da eksik değil, çok hoş hanımlarımız var. Çoğu resim gibi – dışardan bakınca kuşkusuz. Yüzünüze biraz renk getirmeniz gerekir, yoksa hanımlarımız size yüz vermez. Evet, altın yaşam ağacının yeşil olduğu doğru ama yüz rengine yeşil pek gitmez. Hiç kanınız yok, kesinlikle,” dedi ve alışkanlıkla, Hans Castorp’a yaklaşıp iki parmağını uzatıp gözkapağını kaldırdı. “Tümüyle kansız. Dediğim gibi, hiç kuşku yok, tümüyle kansız. Biliyor musunuz, Hamburg’unuzu bir süre kendi haline bırakmanız hiç de aptalca olmamış. Gerçekten teşekküre layık bir kuruluş Hamburg; o zehirleyici nemli havası bize iyi bir kaynak oluyor. Size naçizane bir öneride bulunabilir miyim? Kuşkusuz, sine pecunia – burada olduğunuz sürece neden kuzeninizin yaptığını yapmıyorsunuz? Sizin gibi bir vakada, hafif bir tuberculosis pulmonumun’uz olduğunu varsayıp proteinlerinizi biraz güçlendirecek biçimde yaşamak akıllıca olur. Bunda, proteinin metabolizmaya etkisi ilginçtir. Genelde, metabolizmanız yükselmesine karşın vücut proteini depolar. Nasıl, iyi uyudunuz mu bari Ziemssen? İyi, iyi. Haydi gidin, gezintinizi yapın ama yarım saatten fazla kalmayın. Sonra da, cıvadan puronuzu ağzınıza koymayı unutmayın. Her zaman sonuçları yazmayı da. Görev sorumluluğu. Ateş tablonuzu önümüzdeki cumartesi günü görmek istiyorum. Kuzeniniz de ateşini ölçmeli. Ölçmekten zarar gelmez. İyi günler, beyler. İyi eğlenceler...” Ve arkasında Dr. Krokowski, avuç içleri iyice arkaya dönük, kollarını sallaya sallaya ilerlerken, sağa sola iyi uyuyup uyumadıklarını sorup olumlu yanıtlar alarak yürüyüp gitti.

Şaka – Viacticum – Yarım Kalan Keyif

“Çok hoş bir adam,” dedi Hans Castorp, masasında mektupları ayıran topal kapıcıyı başıyla dostça selamlayarak. Büyük beyaz binanın ana kapısı, binanın her iki yanından bir kat daha yüksek olan ve üzeri maviye çalan kurşuni renkte sacla kaplı bir saat kulesiyle biten orta bölümdeydi. Bu kapıdan çıktığınızda, çitle çevrili bahçe tarafına değil de, doğrudan, birkaç köknar ağacının ve yamaçlarında yetişen bodur çamların toprakla buluştuğu vadideki çayırlarla yüz yüze geliyordunuz. Saptıkları hafif meyilli patika, –vadiye inen anayolun dışında tek yol buydu– sanatoryumun arkasından sola dönüyor, kilerin merdiveninin parmaklığı boyunca dizilmiş çöp tenekelerinin, büroların ve mutfakların önünden geçerek bir süre aynı yönde sürdükten sonra keskin bir dönemeçle sağa sapıyor ve seyrek ağaçlı dik bir çıkış başlıyordu. Kırmızı sert topraktan yapılma, kenarında orada burada kaya parçalarının olduğu biraz nemli bir patikaydı bu. Kuzenler kısa sürede bu yolda yalnız olmadıklarını anladılar. Onlardan kısa bir süre sonra kahvaltılarını bitirmiş olanlar onları izliyor, yokuş aşağı inenlerin dikkatli adımlarıyla geri dönen gruplar da onlara doğru geliyorlardı.

“Çok hoş bir adam,” diye yineledi Hans Castorp, “sözcükleri öylesine rahat kullanıyor ki, insan onu dinlemeye doyamıyor. Dereceye cıvadan puro demesi harika. Hemen fark ettim.” Durdu ve, “Ben şimdi gerçek bir tane yakacağım. Dün akşamdan beri doğru dürüst bir tane içmedim, artık dayanamıyorum. Bir dakika lütfen,” dedi ve üzerinde gümüş monogramı olan parlak deriden tabakasını açıp üst sıradaki Maria Mancinilerden birini çıkardı. Tam istediği gibi, bir tarafı yassı, kusursuz bir örnekti bu. Saatinin kordonundan sarkan bir aletle ucunu kare biçiminde kesti, çakmağını çıkardı ve bir süre uğraştıktan sonra oldukça uzun, ucu küt purosunu yakabildi. “İşte oldu,” dedi. “Artık gezimize devam edebiliriz istersen. Sanırım sen ‘işgüzar’ olduğuna göre bu ara içmiyorsundur, değil mi?”

“Hayatımda içmedim ki, şimdi burada neden başlayayım?”

“İnsan nasıl tütün kullanmaz, hiç anlamıyorum,” dedi Hans Castorp. “Neredeyse yaşamın en güzel yanından kendini yoksun bırakıyorsun. En azından birinci sınıf bir zevkten. Sabah kalktığımda, gün boyunca içeceklerimi dört gözle bekliyorum, yemek yediğim zamanı da. İçebilmek için yemek yiyorum denebilir, biraz abartılı olsa da. Tütünsüz bir gün, çok yavan, çok tatsız tuzsuzdur. Boşa geçmiş bir gün. Bir sabah kalkıp kendime bugün tütün yok desem, yemin ederim yataktan kalkacak gücü kendimde bulamam, yatar kalırım. İnsanın iyi yanan bir purosu olunca –kuşkusuz delik olmaması ve iyi çekmesi gerekir, yoksa çok can sıkıcı bir durum–, yani demek istiyorum ki, iyi bir purosu olan adam güven içinde olur, kelimenin tam anlamıyla her şeyin üstesinden gelir. Plajda yatmak gibi; nedeni de çünkü plajda yatıyorsun, anlıyor musun? Bir gereksinmen olmaz, ne işe ne de eğlenceye. Tanrı’ya şükürler olsun insanlar bütün dünyada tütün kullanıyor, tütünün olmadığı bir yer bulamazsın. Kutup kâşifleri bile zor işleri başarabilmek için tütün stok ediyorlar. Bunu her okuyuşumda çok duygulanırım. İşler kötüye gidiyor – örneğin işlerimin kötü gittiğini varsayalım; purom olduğu sürece dayanacağımdan kuşkum yok. O her şeyi atlatmamı sağlar.”

Joachim, “Ne olursa olsun, tütüne böylesine bağımlı olmak zayıf bir iradeyi gösterir. Behrens çok haklı; sen sivilsin. Sana iltifat olsun diye söyledi ama sen aslında, iflah olmaz bir sivilsin. Bu önemli. Ayrıca sen sağlıklısın, canının istediğini yapabilirsin,” dedi. Gözlerine bezgin bir ifade gelmişti.

“Kansızlık dışında evet,” dedi Hans Castorp. “Ama yeşil göründüğümü söylemesi de biraz fazla. Haklı ama; siz burada yukarıdakilere oranla gerçekten yeşilim. Evdeyken bunu fark etmemiştim. Eksik olmasın, bana hemen, oldukça sine pecunia diyerek öneride bulundu. Dediğini memnuniyetle yapacağım. Alışkanlıklarımı seninkilere uydurmaya karar verdim; bak söylüyorum. Aslında, burada yukarıda sizinle beraberken başka ne yapabilirim ki? Proteinlerimi çoğaltmanın ne zararı olur; ama kulağa iğrenç geldiğini de kabul et.”

Yürürlerken Joachim birkaç kez öksürdü – anlaşılan yokuşta zorlanıyordu. Üçüncü kez öksürmeye başladığında kaşlarını çatarak durdu. “Sen devam et,” dedi. Hans Castorp geriye bakmadan ilk önce hızla ilerledi ama sonra adımlarını yavaşlattı. Joachim’in geride kaldığını düşünüp neredeyse durdu ama gene geriye bakmadı.

Kadınlı erkekli bir grup ona doğru geliyordu. Yokuşun yarısındaki düz yolda hareket olduğunu fark etmişti ve o anda ona doğru ağır ağır yaklaşırlarken seslerini duyabiliyordu. En küçüğünden en büyüğüne, altı-yedi kişi vardılar. Aklında Joachim, başını eğerek onlara baktı. Tümünün başı açıktı, bronz rengindeydiler, kadınlar rengârenk süveterler giymişlerdi, erkeklerin çoğu palto giymemişti. Bastonları bile yoktu. Biraz hava almak için elleri ceplerinde, birkaç adım atmak için kapının önüne çıkmış gibiydiler. Yokuş aşağı inmek, zor bir iş değil de, koşmaya başlamamak ve kaymamak için neşeyle bacaklarınıza engel olmak, yere sıkı basmak ve hatta bir tür kendini bırakmak –daha da beter düşersiniz– gerektiren bir şey olduğu için, yürüyüşlerinde, yüzlerine de yansıyan öyle bir canlılık ve umursamazlık vardı ki onlara katılmaya can atabilirdiniz.

Şimdi onun önüne gelmişlerdi. Hans Castorp yüzlerine dikkatle bakabiliyordu. Hepsi bronz değildi. Özellikle bayanlardan ikisi iyice solgundu – sırık gibi olanın fildişi bir teni, daha kısa ve şişman olanın da yüzünü sarmış çilleri vardı. Aydınlık bir gülümsemeyle ona baktılar. Saçları darmadağınık, yarı kapalı gözlerinde aptal bir ifade olan, uzun boylu, yeşil süveterli genç bir kız, Hans Castorp’un koluna neredeyse sürünerek geçti; ıslık çalıyordu. Yo, bu da artık delilikti! Ona bakarak ıslık çalıyordu ama ağzıyla değil; dudaklarını büzmemişti, üstelik dudakları sıkı sıkıya kapalıydı. Yarı kapalı boş gözlerle ona baktığı sürece içinden ıslık çalmıştı. Olağanüstü irkiltici bir ıslıktı bu – sert, dolu dolu ama her nasılsa boş. Göğsünden bir yerlerden akıl almaz bir biçimde kopup gelmiş, sonuna doğru tınısı hafiflemişti. Ses, Hans Castorp’a, karnavallarda satılan ve havalarını boşaltmak için sıktığınızda, içlerine dolmuş havayı yakınarak dışa verdikten sonra sönen kauçuk domuzcukların ezgisini hatırlattı. Bu arada kız ve yanındakiler yürüyüp gitmişlerdi.

Hans Castorp, dehşet içinde, gözleri ileriye dikili kalakaldı. Sonra hızla geri döndü ve ürkünç sesin bir şaka olduğuna karar verdi. Yürürken omuzlarının sarsılmasından güldükleri anlaşılıyordu; demek ki bu kaba şakayı bilinçli yapmışlardı. Hele, elleri pantolonunun cebinde, ceketini biçimsizce yukarıya çekmiş, kalın dudaklı, tıknaz bir oğlan vardı ki, başını çevirip açıkça gülmüştü. O sırada ona yetişmiş olan Joachim, her zamanki kibar haliyle, topuklarını birbirine vurup eğilerek grubu selamladı. Kuzeninin yanına geldiğinde gözlerinde yumuşak bir ifade vardı.

“Ne bu ifade?” diye sordu.

“Islık çaldı,” dedi Hans Castorp, “yanımdan geçerken karnından ıslık çaldı. Ne demek oluyor bu, lütfen söyler misin?”

“Yo,” dedi Joachim önemsemeden, “karnından olamaz, çok saçma. O kız Kleefeld, Hermine Kleefeld. Pneumothorax’ıyla ıslık çalar.”

“Neyle, neyle?” diye sordu Hans Castorp. Çok heyecanlanmıştı ama heyecanının nedenini tam çözemiyordu. Gülmeyle ağlama arasında gidip gelerek, “Sizin dilinizi anlayacağımı varsayamazsın,” diye ekledi.

“Yürüyelim,” dedi Joachim. “Yürürken de açıklayabilirim. Cin çarpmış gibi kalakaldın. Bunun bir ameliyat terimi olduğunu anlamışsındır. Burada yapılan bir ameliyat. Behrens bu işte oldukça usta. Ciğerlerden biri çok kötü durumda, öbürü de sağlıklıysa ya da öbüründen daha iyi bir durumdaysa, hastalıklı olanın işlevini bir süre durdurup dinlenmesini sağlıyorlar. Bunun için, şuradan bir yerden yanlamasına açıyorlar – tam nereden olduğunu bilemiyorum ama Behrens bu işi hallediyor. Sonra içeriye gaz veriyorlar, nitrojen, biliyor musun ve kuşatılan taraf devredışı kalıyor. Kuşkusuz gaz uzun bir süre dayanmıyor, aşağı yukarı ayda iki kez değiştirilmesi gerekiyor, yani senin anlayacağın, insanı pompalıyorlar. Bunu bir yıl ya da daha uzun bir zaman yineledikten sonra işler yolunda giderse ciğer iyileşecek kadar dinlenmiş oluyor. Her zaman değil, kuşkusuz. Gerçekten de riskli bir iş ama pneumothorax’larında oldukça başarı sağlıyorlarmış. Biraz önce gördüklerinin tümü bu ameliyattan geçti. Frau Iltis de onlarla beraberdi –çilli olan– ve Fräulein Levi, hatırlarsan sıska olan. Uzun süre yatmak zorunda kaldı. Bir birlik kurmuşlar, doğal olarak pneumothorax gibi bir şey insanları bir araya getiriyor. Kendilerine, Yarım Ciğerler Derneği diyorlar. O adla tanınırlar. Derneklerinin gururu da, pneumothorax’ıyla ıslık çalabildiği için Hermine Kleefeld – özel yeteneği var, herkesin kıvırabileceği bir iş değil. Nasıl yaptığını sana anlatamam, kendisi de tam olarak açıklayamıyor zaten. Hızlı yürümüşse, içinden ıslık çalabilmiştir. Öyle zamanlarda, bunu, insanları, özellikle de yeni gelenleri şaşırtmak için yapar. Sanırım bunu yaparken nitrojen kaybediyor çünkü her hafta doldurulmaya başlandı.”

Hans Castorp gülmeye başlamıştı. Joachim anlattıkça gerginliği neşeye dönüşmüştü ve elini gözlerine siper ederek öne doğru eğik yürürken, omuzları kesik kıkırdamalarla hafifçe sarsılıyordu.

“Dernekleri kayıtlı mı bari?” diye sorabildi zor zahmet. Makaraları koyuvermemek için kendini zorlamasından, sesi sızlanır gibi çıkıyordu. “Yönetmelikleri de var mı? Ne yazık ki sen üye değilsin yoksa beni de onur üyesi ya da stajyer üye yaparlardı. Behrens’e söyle, seni de devredışı bıraksın. Azmedersen, sen de içinden ıslık çalmayı öğrenirsin. Öğrenilebilecek bir şeydir, büyük bir olasılıkla. Ömrümde bu kadar gülünç bir şey duymadım,” dedi derin bir soluk alarak. “Böyle konuştuğum için beni bağışla ama senin o pneumatik dostlarının da neşeleri yerindeydi. Birileri yokuşu tırmanıyor, bir de bakıyorsun, Yarım Ciğerler Derneği! Bana, ‘Üü’ diye üflüyor. Akıl almaz biri! Ne aldırmazlık ama! Bana neden her şeyi bu kadar boş verdiklerini açıklayabilir misin?”

Joachim bir yanıt bulma çabasındaydı: “Tanrım, öylesine özgürler ki. Genç insanlar bunlar, zamanın onlar için bir önemi yok, ölebilirler de. Neden suratları asık dolaşsınlar ki? Bazen düşünüyorum da, aslında hastalık ve ölüm o kadar ciddi şeyler değil, bir tür başıboşluk. Yalnızca aşağıdaki düzlükteki gerçek yaşamda ciddiyet var. Sanırım, ne demek istediğimi, bir süre burada kaldıktan sonra anlarsın.”

“Kuşkusuz,” dedi Hans Castorp. “Hiç kuşkum yok. Siz yukarıdakilerin tümüne ilgi duymaya başladım. İlgi olunca, doğal olarak öğrenilir de, değil mi? Bana ne oldu böyle? Bunun hiç tadı tuzu yok.” Purosuna bakıyordu. “Bir süredir kendime neyim olduğunu soruyordum, şimdi sorunun şu benim Maria’da olduğunu anladım. İnan bana, midem çok kötüymüşçesine tadı kâğıt hamuru gibi geliyor. Şaşılacak şey! Kahvaltıda çok yedim ama nedeni o olamaz. Çok yediğinde tadına yedikten sonra varırsın. Çok kötü uyumamdan olabilir mi? Düzenim belki de ondan bozuldu.” Bir nefes daha çekip, “Yok, olmuyor, fırlatıp atmam gerekiyor. Her nefes yeni bir hayal kırıklığı. Direnmek boşuna,” dedikten sonra, bir an kararsız kaldı, ardından puroyu yamaçtan aşağıya, ıslak çamlara doğru fırlattı. “Nedenini bilmek ister misin?” diye sordu. “Kızaran yüzümle bir ilgisi olduğundan hiç kuşkum yok; kalktığımdan beri beni gene rahatsız edip duruyor. Allah kahretsin, sürekli, yüzüm utançtan kızarmış gibi geliyor. Geldiğinde sana da olmuş muydu?”

“Evet,” dedi Joachim. “İlk başlarda, ben de kendimi garip hissettim. Üzülme. Hatırlarsan, burada yukarıdaki yaşama hiç de kolay alışılmadığını söylemiştim. Yakında yoluna girer. Bak, şuradaki bankın manzarası güzel. Biraz oturalım, sonra eve döneriz. Benim dinlenme kürüm yaklaşıyor.”

Üçte birini tırmandıkları yol düzleşmiş ve Davos Meydanı’na yönelmişti. Ulu köknarların ve birkaç bodur, rüzgârdan eğilmiş ağacın arasından daha parlak bir gökyüzünün aydınlattığı köy görülebiliyordu. Arkasını dik yamaca vermiş olan kaba yapılı banka oturdular. Yanlarında oyulmuş bir ağaç gövdesinden gürül gürül akan bir su vadiye boşalıyordu. Joachim, Alpler’e özgü yöresel bastonunun ucuyla göstere göstere vadinin güneyinde daha da yaklaşan Alpler’in bulutlarla sarılı doruklarının adlarını söyleyip bilgi vermeye başladı. Oysa Hans Castorp, şöyle bir bakmakla yetindi; eğilmiş, kentsoylu olmuş bastonunun gümüş topuzuyla kumun üzerine bir şeyler çizmeye başlamıştı.

“Sana bir şey sormak istiyorum,” dedi. “Odamdaki vaka ben gelmeden kısa bir süre önce aranızdan ayrılmıştı. Sen buraya yukarıya geldiğinden beri çok ölüm vakası oldu mu?”

“Çok oldu, kuşkusuz,” diye yanıt verdi Joachim. “Ama bu işleri sessiz sedasız hallediyorlar. Senin haberin bile olmuyor ya da bazen sonradan öğreniyorsun. Biri öldüğünde, öbür hastaları ve özellikle de kolayca perişan olacak bayanları düşünerek gizli tutuyorlar. Yan odada biri ölse bile ruhun duymuyor. Tabutu sabah, sen daha uyurken getiriyorlar, sonra buna maruz kalanı uygun bir zamanda, örneğin yemek zamanı alıp götürüyorlar.”

“Ya,” dedi Hans Castorp ve çizmeyi sürdürdü. “Demek ki, kuliste epeyce bir şeyler oluyor.”

“Evet, öyle denebilir. Daha yeni, aşağı yukarı, dur bakayım, sanırım sekiz hafta önce...”

Birden canlanan Hans Castorp, “O zaman yeni diyemezsin,” dedi yavan.

“Nasıl? Peki öyleyse, epeyce önce. Ne kadar titizsin! Yalnızca zamanı şöyle bir tahmin etmiştim. Neyse, bir süre önce, rastlantı sonucu, kulise bir göz atabildim. Bugün gibi gözümün önünde. Küçük bir kızdı, Hujus, Barbara Hujus, Katolik’ti. Ona viacticum’u getirdiklerinde, ölmek üzere olanı kutsama bu, son kez yağlama, anlıyor musun, henüz ayaktaydı; gördüğümde dolaşıyordu ve öylesine rahat ve neşeliydi ki – gerçek bir genç. Sonra her şey çok hızlı oldu, kalkamamaya başladı. Benden üç oda ötede yatıp kaldı. Annesiyle babası, sonra da rahip geldi. Bir öğleden sonra, herkesin çay içtiği zamandı. Salonlarda kimsecikler yoktu. Ama gözünün önüne getirmen gerekli. Dinlenme küründe uyuyup kaldığım için gongu duymamışım. On beş dakika geç kaldım. Bu yüzden, o önemli anda, herkesin olduğu yerde değildim, senin dediğin gibi yolum kulise düştü. Koridorda ilerlerken bana doğru gelenleri gördüm. Dantel gömlekler içindeydiler, en önde de bir haç; küçük fenerleri olan altın bir haç. İçlerinden biri onu mehter takımının feleği gibi taşıyordu.”

“Böyle benzetme olmaz,” dedi Hans Castorp sertçe.

“Bana öyle geldi. İlk aklıma gelen bu oldu. Dinle, bana doğru geliyorlar, hızlı adım, marş, marş; yanılmıyorsam üç kişiler, önde haçı taşıyan adam, sonra burnunun üzerinde gözlüğüyle rahip, en arkada da buhurdan taşıyan çocuk. Rahip, üstü örtülü viacticum’u göğsüne bastırmış, başını vecit içinde yana eğmiş, onlara göre kutsalların en kutsalı.”

“İyi ya, o yüzden felekten söz edebilmene şaştım.”

“Tamam, tamam, ama dinle. Hatırlıyorum da; o olayı görseydin nasıl bir ifade takınman gerektiğini sen de bilemezdin. Ancak düşte görülebilecek bir şeydi.”

“Nasıl yani?”

“Dur anlatayım. Orada durup böyle bir durumda ne yapmam gerektiğini sordum kendime. Şapkam yoktu ki çıkarayım.”

“Gördün mü?” dedi Hans Castorp, hemen Joachim’in sözünü keserek. “Gördün mü, bir erkek her zaman şapka giymeli. Farkındayım elbette, siz buradakiler hiç şapka giymiyorsunuz. İnsanın gerektiğinde çıkarabileceği bir şapkası olmalı. Peki, sonra ne oldu?”

“Saygılı görünmek için duvara yaslandım ve önüme geldiklerinde hafifçe eğildim. Tam küçük Hujus’un kapısının önündeydik – yirmi sekiz numara. Rahip davranışımdan çok hoşnut oldu sanırım; selamıma başlığının ucuna dokunarak kibarca karşılık verdi. O sırada durmuşlardı, buhurdanı taşıyan oğlan kapıyı tıklattı, sonra açıp efendisine yol verdi. Şimdi düşün ve dehşetimi ve duygularımı anla. Rahip eşikten adımını atar atmaz, içeriden bir haykırış, bir yaygara. İlk önce bir feryat; böylesini hiç duymamışsındır; üç-dört kez art arda, sonra ağız açık kalmışçasına kesintisiz, durmamacasına, ‘Ahh!’ diye. O haykırışta öylesine derin bir acı, korku ve direnme vardı ve dehşet verici yakarışlarla öylesine iç içeydi ki anlatamam; sonra birdenbire, ses yerin dibinden ya da bodrumdan gelircesine boğuklaştı ve gücünü yitirdi.”

Hans Castorp başını hızla kuzenine doğru çevirdi. Dehşet içinde, “Yoksa o kız mı, Hujus mu?” diye sordu. “Ama neden bodrumdan?”

“Yorganın altına girmişti,” dedi Joachim. “Neler hissettiğimi bir düşün! Rahip eşiğin öbür tarafında duruyor, yatıştırıcı sözler söylüyor, sürekli başını bir içeri uzatıyor, bir çekiyordu – hâlâ görür gibiyim. Haçı taşıyanla buhurdanlı çocuk, kapının ağzında kalmışlardı; içeriye adım atamadılar. İkisinin arasından odayı görebildim. Seninle benim odalarımız gibiydi. Yatak kapının solunda, duvara dayalı; yatağın başucunda da birileri vardı, ailesi kuşkusuz, annesiyle babası; içinde gizlenerek yalvaran, karşı çıkan ve tekme atan bir kabarıklık görebildiğin yatağa doğru yatıştırıcı bir şeyler söylüyorlardı.”

“Yani bacaklarıyla tekme atıyordu mu demek istiyorsun?”

“Hem de nasıl ama bir işe yaramadı, ölüm kutsamasını yaptılar. Rahip kıza doğru ilerledi, öbür ikisi de içeri girdi, kapıyı kapattılar. Bir an için kızın, yani Hujus’un başını çıkardığını gördüm; karmakarışık sarı saçlarını, rahibe bakan renkleri yitmiş soluk, yuvalarından fırlamış gözlerini fark ettim, sonra tiz bir çığlık atıp yeniden yorganın altına girdi.”

Hans Castorp bir an sessiz kaldıktan sonra, “Bunu bana şimdi mi söylüyorsun?” dedi. “Dün akşam neden anlatmadığını hiç anlayamıyorum. Tanrım, öylesine direndiğine göre gücü bayağı yerindeymiş. Güç ister bu. İyice halsizleşmeden rahip çağırmamak gerekir.”

“Ama halsizdi,” diye yanıtladı Joachim. “Sana birçok şey anlatabilirim; hangisinden başlayacağımı bilemiyorum. Çok halsizdi zaten – ona öylesine güç veren korkuydu. Öleceğini anladığı için çok korkmuştu. Çok genç olduğu için bağışlanabilir. Bazen yetişkinler de böyle oluyorlar ama bu bağışlanmayacak bir iradesizlik. Behrens onlarla nasıl başa çıkılacağını biliyor. Öyle vakalarda hangi ses tonunun işe yarayacağını da.”

Hans Castorp, kaşlarını çatarak, “Nasıl bir ses tonu yani?” diye sordu.

“Yapmayın böyle, diyor – en azından geçenlerde birine demiş. Biz de, ölen adamı tutmak için orada olan başhemşireden öğrendik. Sonu geldiğinde çok kötü olay çıkarıp ölmeyi kesinlikle reddedenlerdenmiş. Behrens atılıp, ‘Zahmet olmazsa, böyle davranmayın!’ der demez hasta sakinleşip huzur içinde ölmüş.”

Hans Castorp eliyle bacağına bir tokat şaklattı, banka yaslandı ve gözlerini gökyüzüne dikti.

“Bana bak, bu kadarı da fazla!” diye haykırdı. “Adamın üstüne yürüyüp, böyle davranmayın, diyor. Hem de ölmek üzere olan birine. Can çekişen birine biraz saygı duymak gerekir. Öyle elini kolunu sallayarak yanına gidemezsin. Böyle birine kutsal bile denebilir, bence.”

“Ona bir şey demiyorum,” dedi Joachim, “ama öyle zayıf davranmaya başlarsa...”

Hans Castorp, Joachim’in sakin karşı çıkışına hiç de yakışmayan bir şiddetle, “Hayır!” diye haykırdı. “Beni düşüncemden vazgeçiremezsin. Ölmek üzere olan bir insan, senin o, gülüp oynayan, paraları istif edip göbeğini büyüten yontulmamışından çok daha saygındır. Hayır, olamaz!” Sesi, garip bir biçimde titremeye başlamıştı. “Öyle sana da ne, bana da ne gibilerinden gidip...” Sözleri bir gün öncekinin benzeri, derinlerden kopup onu kıvrandıran, durduramadığı bir gülme krizinin içinde yok olup gitti. Gözyaşlarını zapt etmek için gözlerini yumdu.

“Şşt,” dedi Joachim ansızın, “sus!” Fısıldayarak söylemişti. Hâlâ gülmekten katılan kuzenini yavaşça sırtından dürttü. Hans Castorp gözyaşları arasında ona baktı.

Yolun solunda bir yabancı görünmüştü. Bıyıklarının uçları iyice kıvrık, kumral, narin bir bey yukarıya doğru geliyordu. Pastel renkte kareli bir pantolon giymişti. Yanlarına geldiğinde Joachim’le selamlaştı. Tam kıvamında net bir günaydın dedikten sonra durdu; bastonuna dayanmış, ayakları çapraz haliyle zarif bir görüntü oluşturuyordu.

Satana

Yaşını tahmin etmek zordu ama büyük bir olasılıkla, otuzla kırk arasıydı çünkü genç görünmesine karşın, şakakları kırlaşmaya yüz tutmuş, gözle görülür oranda seyrelen saçları, darlaşmış saç çizgisine doğru, iki yanda iki kavis oluşturarak döküldükleri için alnı daha da geniş görünüyordu. Üstüne başına gelince; giysileri, şıklıkla uzaktan yakından ilgisi olmayan uçuk sarı renkte, kareli, bol bir pantolon ve tüylü bir kumaştan yapılma, geniş yakalı, kruvaze, biraz fazla uzun bir ceketten oluşuyordu. Boynunu çevreleyen yüksek yakalığın kenarları yıkanmaktan yıpranmış, boyunbağı tel tel olmuştu; kol düğmesi gibi bir derdi de olmadığı anlaşılıyordu – Hans Castorp bunu, ceketin kollarının bileklerin çevresinden yamru yumru aşağıya sarkmasından anladı. Buna karşın, karşılarında tam bir beyefendinin durduğundan kuşku yoktu; yabancının yüzündeki uygar ifade ve duruşundaki hoş bile denebilecek rahatlıktı kuşkuya yer bırakmayan. Derbederlikle zarafetin karışımı, ayrıca gözler ve kabarık yumuşak bıyık, Hans Castorp’a, Noel zamanı, kentlerine gelip bir ezgi çaldıktan sonra, pencereden atılan paraları görmek için kadife gözleriyle yukarıya bakarak geniş kenarlı şapkalarını uzatan yabancı çalgıcıları hatırlattı. ‘Bu bir laternacı,’ diye düşündü ve Joachim kalkıp onları tanıştırdığında duyduğu adı hiç yadırgamadı.

“Kuzenim Castorp, Bay Settembrini.”

Hans Castorp da, yüzünde hâlâ aşırı neşenin izleri, ayağa kalktı ama İtalyan onları rahatsız etmek istemediğini kibarca söyleyip oturmaları için ısrar etti ama duruşunu da bozmadı. Gülümseyerek kuzenleri, özellikle de Hans Castorp’u inceliyordu. Ağzının kenarındaki belli belirsiz bir çizgi, dolgun bıyığının çok hoş bir biçimde yukarıya doğru döndüğü yerin hemen altında alaycı bir ifadeyle kıvrılmış dudak garip bir etki yaratıyor ve sanki insanı aklını başına toplamaya ve canlanmaya öylesine çağırıyordu ki, Hans Castorp utandı ve hemen kendini toparladı.

Settembrini, “Beyler ne kadar da neşeli – haklılar da, haklılar da. Harika bir sabah! Gökyüzü masmavi, güneş de gülümsüyor,” dedi ve kolunun neşeli ve rahat bir hareketiyle küçük sarımsı elini gökyüzüne kaldırırken aynı yöne yanlamasına bir bakış fırlattı. “İnsan nerede olduğunu tümüyle unutabilir.”

Aksansız konuşuyordu ya da insan yabancı olduğunu ancak sözcükleri tek tek vurgulamasından anlayabiliyordu. Sözcüklere ses vermekten özel bir zevk aldığı belliydi. Onu dinlemek insana keyif veriyordu. “Ve beyefendi, burada bize katılmak için yaptığınız yolculuk iyi geçti mi?” diye sordu Hans Castorp’a dönerek. “Ve karara vâkıf oldunuz mu acaba? Demek istediğim, ilk muayenenin tatsız seremonisi bitti mi?” Yanıt almaya niyeti olsaydı susup beklemesi gerekirdi çünkü bir soru sormuştu ve Hans Castorp yanıt vermeye hazırlanıyordu. Oysa yabancı, sorup soruşturmasını sürdürdü: “Ve iyi gitti mi? Neşenize bakılırsa...” bir an sustu ve ağzının kenarındaki kıvrım derinleşti, “insan bundan çelişkili sonuçlar çıkarabilir. Bizim Minos ve Rhadamanth sırtınıza kaç ay yüklediler?” ‘Sırtınıza yüklediler’ lafı onun ağzından garip geliyordu. “Tahmin edeyim mi? Altı? Ya da hemen dokuz? Biliyor musunuz, hiç cimri değillerdir.”

Hans Castorp şaşkınlıktan güldü; bu sırada da Minos’la Rhadamanth’ın kim olduklarını çıkarmaya çalışıyordu. “Ne demek istiyorsunuz? Hayır, yanılıyorsunuz Herr Septem...”

İtalyan, coşkuyla, “Settembrini,” diye düzeltti ve şakacı bir ifadeyle eğildi.

“Herr Settembrini, özür dilerim. Hayır yanılıyorsunuz. Benim bir şeyim yok. Yalnızca kuzenimi birkaç haftalığına ziyarete geldim; bunu fırsat bilip dinleniyorum da.”

“Hay Allah, demek bizlerden değilsiniz? Sağlıklısınız ve burada, Odysseus’un gölgeler ülkesinde olduğu gibi konuksunuz? Anlamsız ölülerin bir hiç olduğu derinlere inebilmek ne büyük yüreklilik.”

“Derinlere mi, Herr Settembrini? Özür dilerim ama siz yukarıdakilere katılabilmek için tam beş bin ayak katettim.”

“Size öyle gelmiştir. Sözüme güvenin, tam bir yanılgıdır,” dedi İtalyan elinin kesin bir hareketiyle. Joachim’e döndü ve, “Biz çok derinlere düşmüş yaratıklarız, değil mi teğmenim?” diye sordu. Böyle hitap edilmek Joachim’in pek hoşuna gittiyse de, bunu saklamaya çalışarak, ciddiyetle,

“Gerçekten biraz kısıtlandık ama insan yeniden toparlanabilir, sanırım,” dedi.

“Toparlanacağınızdan kuşkum yok, siz aklı başında bir insansınız. Kesin, kesin, kesin,” dedi Settembrini, üçünde de s’leri tıslayarak. Yeniden Hans Castorp’a döndü ve dilini aynı sayıda yavaşça şaklattı. Gözlerini yeni gelene öylesine dikmişti ki gözleri görmez gibi boş bakar olmuştu. “Sahi, sahi, sahi,” dedi gene üç kez, yüksek sesle ve s’leri vurgulayarak. Sonra gözleri yeniden canlandı ve konuşmasını sürdürdü: “Bizim gibi düşmüşlere bir süre sizinle beraber olabilme zevkini bahşetmek için buraya kendi arzunuzla geldiniz. Ne hoş! Ne kadar kalmayı tasarlıyorsunuz? Bunu kibarlık olsun diye sormuyorum, Rhadamanth değil de, insanın kendisi karar verirse, sürenin uzunluğu ne olur çok merak ediyorum.”

“Üç hafta,” dedi Hans Castorp biraz kendini beğenmiş bir umursamazlıkla; ona özenildiğini fark etmişti.

“O Dio, üç hafta! Duydunuz mu teğmen? Ben buraya üç hafta için geldim, sonra da gideceğim demek biraz kabalık olmaz mı? Sizi aydınlatmama izin verirseniz, bizim haftayı zaman ölçüsü saymadığımızı söylemeliyim. Bizim en küçük birimimiz aydır. Biz büyük ölçüler kullanırız; gölgelerin ayrıcalıklarından biridir bu. Başka ölçülerimiz de var, tümü de eş nitelikte. Aşağıdaki yaşamda hangi meslekle iştigal ettiğinizi ya da daha doğrusu hangisine hazırlandığınızı sorabilir miyim? Gördüğünüz üzere bizim merakımızın sonu yok, merakı da ayrıcalıklarımızdan biri sayarız.”

Hans Castorp, “Önemli değil,” dedi ve bilgi verdi.

“Gemi mühendisi! Harika!” diye haykırdı Settembrini. “Size temin ederim ki harika bu ama benim yeteneklerim başka bir yönde.”

“Herr Settembrini edebiyatçı,” dedi Joachim, biraz sıkılarak. “Alman gazeteleri için Carducci’yi anma yazısı yazdı. Carducci, biliyorsun.” Ve kuzeni ona, şaşkınlıkla, ‘Carducci ile ilgili ne biliyorsun? Allah bilir, benden fazla bir şey bilmiyorsundur,’ der gibi baktığında, sıkılganlığı daha da arttı.

“Evet, doğru,” dedi İtalyan. “Yaşamı sona erdiğinde, vatandaşlarınıza onun ne büyük bir ozan ve hür düşünceli biri olduğunu yazma şerefine nail oldum. Onu tanırdım, kendimi onun öğrencisi bile sayabilirim. Bologna’da ayaklarının dibinde oturdum. Sahip olduğum neşeyi ve kültürü ona borçluyum ama sizden söz ediyorduk – gemi mühendisi demek! Biliyor musunuz, gözümde fark edilir biçimde büyüdünüz. Birdenbire karşımda, tüm iş dünyasının ve pratik dehanın temsilcisi oturur oldu.”

“Ama Herr Settembrini, ben yalnızca bir öğrenciyim. Daha yeni başlıyorum.”

“İlk adım en zor adımdır. Adına layık olan her iş zordur, değil mi?”

“Bunun doğru olduğunu şeytan bile bilir,” dedi Hans Castorp içtenlikle.

Settembrini kaşlarını hızla kaldırarak, “Ve düşüncelerinizi desteklemesi için şeytanı bile çağırıyorsunuz. Satan’ın kendisini mi? Biliyor musunuz, yüce hocam ona bir ilahi yazmıştı.”

“Affedersiniz,” dedi Hans Castorp, “Şeytan’a mı?”

“Şeytan’ın ta kendisine. Memleketimde belirli kutlamalarda bile okunur. ‘O salute, O satana, O ribellione, O forza vindice della ragione’... Harika bir şarkı! Ama sanırım siz Şeytan’ı kastetmediniz çünkü onun işle arası çok iyidir. Sizin kastettiğiniz, büyük bir olasılıkla öbürü – korktuğu için işten nefret edeni, serçeparmağınızı bile ona uzatmamalısın deneni.”

Tüm bunların, zavallı Hans Castorp’un üzerinde garip bir etkisi olmuştu. İtalyanca anlamıyordu, geri kalanı da onun kendini rahat hissetmesini sağlamıyordu. Gün ışığında, sohbet edercesine konuşmasına karşın, bir pazar sabahı vaazı havası vardı söylediklerinde. Kuzenine baktı –kuzeni gözlerini yere indirdi– ve, “Ah, Herr Settembrini, sözlerimi çok ciddiye alıyorsunuz. İnanın, Şeytan’a sözün gelişi değindim,” dedi.

“Birilerinin ruhu olmalı,” dedi Settembrini, hüzün içinde gözlerini gökyüzüne çevirerek. Sonra yeniden canlandı ve zarif bir biçimde konuyu değiştirdi: “Neyse, sözlerinizden, onurlu olduğu kadar, yorucu bir meslek seçtiğiniz sonucunu çıkarmakta haklıyım. Tanrım, ben bir hümanistim, bir homo humanus, ve çok saygı duymama karşın mühendislik işlerinden anlamam ama sanırım, mesleğinizin kuramsal yönü berrak ve keskin bir zihin, işlevsel yönü de kusursuz bir insan gerektiriyor, öyle değil mi?”

“Evet kuşkusuz. Bu noktada size tartışmasız katılıyorum,” diye yanıtladı Hans Castorp, farkında olmadan biraz daha güzel konuşmaya çabalayarak. “Günümüzdeki beklentileri muazzam. Ne kadar kesinlik gerektirdiğini insan anlamaya çalışmamalı, yoksa cesareti kırılır. Şaka değil ve insanın yapısı güçlü değilse, benim burada konuktan öte bir şey olmadığım doğru ama, yapıma da çok güçlü denemez; çalışmak bana yarıyor desem yalan olur. Aslında işin beni yorduğunu söylemeliyim. Hiçbir şey yapmadığım zamanlar kendimi daha sağlıklı hissediyorum.”

“Şimdi olduğu gibi mi?”

“Şimdi mi? Burada yukarıda henüz çok yeniyim, sizin de anlayacağınız gibi, aklım biraz karışık.”

“Ya, karışık demek.”

“Evet, İyi uyumadım zaten, sabah kahvaltısında da neler yoktu ki, ama bugün yediklerimiz bana biraz ağır geldi, İngilizlerin dediği gibi, fazla ‘rich’. Kendimi biraz gergin hissediyorum, özellikle de bu sabah puromdan zevk alamadığım için. Düşünün! Ciddi hasta olduğum zamanların dışında hiç böyle olmam. Bugün tadı saman gibi. Atmak zorunda kaldım, zorlamanın anlamı yoktu. Sizin içip içmediğinizi sorabilir miyim? Hayır mı? Öyleyse, benim gibi gençliğinden beri bu denli severek içen biri için ne büyük bir hayal kırıklığı ve rahatsızlık demek olduğunu bilemezsiniz.”

“O alanda deneyimsizim,” dedi Settembrini. “Ama bu deneyimsizliği iyi bir çevreyle paylaşıyorum. Birçok soylu ve parlak zekâ tütünden nefret etmiştir. Carducci de sevmezdi. Ama Rhadamanth sizi anlar. Kötü huyunuza onun da alışkanlığı vardır.”

“Hangi kötü alışkanlık Herr Settembrini!”

“Neden olmasın? İnsan bir şeyi gerçeğe uyarak, var gücüyle tanımlamalı. Bu yaşamı yüceltir ve yoğunlaştırır. Benim de kötü alışkanlıklarım var.”

“Anladığım kadarıyla, Başhekim Behrens de puro uzmanı. Hoş bir adam.”

“Öyle mi dersiniz? Ah, demek tanıştınız?”

“Evet, şimdi, yürüyüşe çıkmadan önce. Bir tür konsültasyon oldu ama biliyor musunuz, sine pecunia. Hemen kansız olduğumu fark etti ve burada kuzenimin yaşantısını benimsememi önerdi – balkonda uzun süre uzanmayı ve hatta ateşimi ölçmemi de.”

“Sahi mi? Harika!” diye haykırdı Settembrini havaya doğru. Başını geriye atmış, gülüyordu. “Sizin en büyük bestecinizin operası nasıldı? ‘Ben bir kuş avcısıyım, her zaman neşe dolu, la la la.’ Kısacası, çok eğlenceli. Siz de önerisine uyacaksınız, değil mi? Tartışmasız. Neden uymayasınız ki? Bizim Rhadamanth, Şeytan’ın ta kendisidir. Gerçekten de ‘her zaman neşeli’, bazen zoraki olsa da. Melankoliye eğilimi vardır. Kötü huyu ona yaramıyor ama tersi olsa zaten kötü huy sayılmazdı. Tütün onu melankolik yapıyor. Bu yüzden bizim saygıdeğer başhemşiremiz stokuna el koydu, ona her gün az az veriyor. Dediklerine göre bazen çalma dürtüsüne direnemeyip çalıyormuş, sonra da melankolik oluyormuş. Kısacası, şaşkın bir ruh. Başhemşiremizi tanıyorsunuz, değil mi? Hayır mı? Çok şey kaybettiniz, onunla tanışmaya can atmamanız büyük hata. Von Mylendonklardan beyim! Medici Venüs’ünden tek farkı, tanrıçanın göğüslerinin olduğu yerde, bizimkinin haçının olması.”

“Ha, ha, harika!” dedi Hans Castorp kahkahayı basarak.

“Adı Adriatica’dır.”

“Şimdi de bu!” diye haykırdı Hans Castorp. “Bu olağanüstü, von Mylendonk ve Adriatica; çoktan ölmüş gibi geliyor kulağa. Ortaçağı çağrıştıran bir tınısı var.”

“Saygıdeğer bayım,” diye yanıtladı Settembrini, “burada, dediğiniz gibi ‘Ortaçağ tınısı’ veren çok şey vardır. Bana sorarsanız, bizim Rhadamanth’ın, bu fosili, dehşetler evinin başhemşiresi yapması sanat kaygısından. Sonuçta o da bir sanatçı. Bunu biliyor muydunuz? Yağlıboya resim yapar. Neden olmasın? Yasak değil, biliyorsunuz, herkese açık... Bayan Adriatica, kulak kabartacak olan herkese, hatta kabartmayacaklara bile, on üçüncü yüzyılın ortalarına doğru, bir Mylendonk’un Ren Nehri’nin kıyısındaki Bonn’da bir manastırın başrahibesi olduğunu söyler. O da zaten, dünyanın ışığını, ondan az sonra ilk kez görmüş olmalı.”

“Ha, ha, ha. Ne kadar şakacı bir insansınız Herr Settembrini.”

“Şakacı mı? Hınzır demek istiyorsunuz. Evet, biraz hınzırımdır,” dedi Settembrini. “En büyük derdim hınzırlığımı böyle acınası nesnelere harcamak zorunda kalmam. Umarım, hınzırlığa karşı değilsinizdir mühendis bey. Benim gözümde hınzırlık, karanlık ve çirkin güçlere karşı en pırıltılı silahtır. Hınzırlık beyim, eleştirinin ruhudur ve eleştiri ilerlemenin ve aydınlanmanın özünü sağlar.” Ve sonra birdenbire, ‘Yeni Çağın Babası’ diye nitelendirdiği Petrarca’dan söz etmeye başladı.

“Ama bizim dinlenme zamanımız geldi,” dedi Joachim önlem alarak.

Edebiyat dünyasının adamı, o âna dek, sözlerine eşlik eden zarif el hareketleri oyununa Joachim’i kasteden bir yüz ifadesi de kattı ve, “Teğmenimiz bizi göreve çağırdığına göre, gidelim. Yolumuz aynı – güçlü ve yüce Dis’in duvarlarına, sağa doğru. Ah, Vergilius, Vergilius! Beyler, kimse onu geçemez. Kuşkusuz, ilerlemeye inancım tam ama Vergilius’un, modern ozanların hiçbirinin sahip olamayacağı bir sıfatlar hazinesi vardı.” Ve eve dönerlerken, İtalyan aksanıyla Latince dizeler okumaya başladı ama onlara doğru gelen genç bir kız görünce sustu. Kasabadan bir kızdı, büyük bir olasılıkla, pek güzel de değildi. Çapkınca bir gülümsemeyle, “Tı, tı, tı,” diye dilini şaklattı. “Ay, ay, ay, la, la, la! Tatlı küçük şey, benim olur musun? Ah, bakın, kaygan ışıkta gözü nasıl da parlıyor!” diye –nereden olduğunu bir tek Tanrı’nın bildiği– bir de alıntı yaptı ve dönüp utanan kızın sırtına doğru bir öpücük yolladı.

‘Çenesi amma da düşük,’ diye düşündü Hans Castorp ve Settembrini çapkınlık krizini atlatıp yeniden sağa sola yergiler dağıtmaya başladığında da düşüncesinden vazgeçmedi. Başlıca hedefi Başhekim Behrens’ti. Ayaklarının büyüklüğüne değindi alaycı, sonra da, veremi olan bir prens tarafından kendisine verilen ‘prens’ unvanına taktı. Prensin davranışlarındaki skandal olabilecek nitelikteki değişiklik, hâlâ vadide konuşuluyormuş ama Rhadamanth göz yummuş, hem de iki gözünü birden! Katıksız bir prensmiş! Acaba beyler, yaz mevsimini icat edenin o olduğunu biliyorlar mıymış? Evet, oymuş, başkası değil. Hizmete ödül. Eskiden bu vadide yazları yalnızca sadıkların en sadıkları kalırmış ama sonra bizim mizah üstadı, şaşmaz görüşüyle, bu tatsız durumun önyargının meyvesinden öte bir şey olmadığını anlamış ve en azından kendi kuruluşu için, yaz tedavisinin, kış tedavisiyle aynı oranda salık verilmesi gerektiğini ve bu tedavinin çok yararlı, hatta vazgeçilmez olduğu kuramını ortaya atmış ve kuramını, başka yöntemler yanında yazdığı popüler yazıları basına dağıtarak çevreye yaymayı da bilmiş. O zamandan beri de, yazın işler, kıştaki kadar iyi gidiyormuş. “Bir dâhi!” dedi Settembrini. “Ne sezgi ama!” Sonra da, oradaki başka sanatoryumları ele aldı ve sahiplerinin kâr anlayışlarını alaycı bir biçimde övdü. Bir de Profesör Kafka varmış ve her yıl karlar erimeye yüz tutunca, kalkıp gitmek isteyen hastalar olurmuş ve işte o kritik zamanda, Profesör Kafka ansızın, aşağı yukarı bir hafta sürecek olan bir konsültasyona çağrılır, o da, hastaları dönüşte taburcu edeceğine söz vererek gider ama altı hafta kalır, hastalar da bekler dururmuş; kuşkusuz hastaların hesaplarının kabardığını da unutmamak gerekirmiş. Bir kez, bir vakanın konsültasyonu için Fiume’ye çağırmışlar ama o, tam beş bin İsviçre Frankı almazsam gitmem diye tutturmuş ve ancak iki hafta sonra gidebilmiş. Sonunda, ‘celebrissimo’ oraya gitmiş ama gidişinden hemen sonra hasta ölmüş. Dr. Salzmann’a gelince; o da, Profesör Kafka’nın şırıngalarını sterilize etmediğini ve hastalarına başka hastalıklar bulaştırdığını iddia ediyormuş. Gene Dr. Salzmann’a göre, lastik pençeler üzerinde kayar gibi yürürmüş ki ölüleri geldiğini anlamasın. Buna karşın Profesör Kafka da, Salzmann’ın, hastalarından, ‘asmaların keyif verici armağanından’ aşırı oranda içmelerini istediğini –hesaplarını şişirmeyi göz önünde bulundurarak– ve bu yüzden insanların, verem yerine sirozdan, sinekler gibi telef olduklarını iddia ediyormuş.

Ve, hiç durmadı. Hans Castorp, ağzından dökülen bu iftira selini gülerek, içtenlikle dinliyordu. İtalyan’ın, aksandan eser olmayan, arı ve yerinde sözcüklerle akıcılık kazanan kendine özgü konuşması kulağı okşuyordu; hareket eden dudaklarından çıkan her bir sözcük düzgün, berrak ve yeni yaratılmış gibiydi. Okumuşluğun sağladığı her bir yapıda ve deyimde, sivri dilliliği kaçırmıyor, dilbilgisi kurallarından ve sözcük değişimlerinden bile büyük zevk alıyordu. Söylediklerini, açıkça anlaşılabilecek gibi ortaya koyuyor ve rahatlığı karşısındakini de keyiflendiriyordu; bir kez bile dil sürçmesine izin vermeyecek kadar berrak bir zihni olduğu belliydi.

“Ne hoş bir konuşmanız var Herr Settembrini,” dedi Hans Castorp, “öylesine canlı ki, nasıl tanımlayabileceğimi bilemiyorum.”

“Elle tutulur gibi, değil mi?” diye yanıtladı İtalyan; bir yandan da hava serinlemiş olmasına karşın mendiliyle kendini yelpazeliyordu. “Aradığınız söz bu olmalı. Sanki elle tutabileceğiniz bir konuşma biçimim var, demek istiyorsunuz. Ama durun!” diye haykırdı. “Ne görüyorum? Bizim zebaniler gezmeye çıkmışlar. Ne manzara ama!”

Gezmeye çıkanlar dönemeci arkalarında bırakmışlardı. Ya Settembrini’nin gevezeliğinden ya yolun dikliğinden ya da Hans Castorp’un sandığı kadar sanatoryumdan uzaklaşmamış olduklarından –bir yoldan ilk kez geçmek, o yolu bilerek geçmekten daha uzun sürer– neden her neyse, dönüş yolu şaşılacak denli kısa sürdü. Settembrini haklıydı: İki doktor, sanatoryumun arkasındaki açıklığı geçiyorlardı. Başhekim beyaz gömleği içinde, elini kolunu havada kürek çeker gibi sallayarak önden yürüyor, hâlâ siyah gömleği üzerinde olan Dr. Krokowski de, hastane geleneklerine göre, vizite sırasında şefinin arkasından yürümesi gerektiği için, şimdi kendinden daha da emin bir havada sağa sola bakışlar fırlatıyordu. “Ah, Krokowski!” dedi Settembrini. “İşte, kadınların tüm gizlerine sahip olarak gidiyor. Lütfen, giysisinin incelikli simgeselliğine dikkat buyurun. Üzerinde çalıştığı esas alanın gece olduğunu belirtmek için siyah giyiyor. Bu adamın kafasında bir tek düşünce vardır, o da kirli bir düşünce. Nasıl oldu da bu adamdan söz etmedik, mühendis bey? Onunla tanıştınız mı?”

Hans Castorp tanıştığını söyledi.

“E, peki? Neredeyse onun da hoşunuza gittiğini düşüneceğim.”

“Bilmiyorum, Herr Settembrini. Öylesine bir tanıştık. Ayrıca ben, insanlarla ilgili kararları çabuk vermem. İnsanlara bakıp şöyle düşünürüm: ‘Demek böylesin? İyi öyleyse.’”

“Ama bu miskinlik,” diye yanıtladı İtalyan. “Karar verin. Doğa size bunun için göz ve akıl vermiş. Benim hınzırca konuştuğumu söylediniz ama ben bunu eğitim amacıyla yaptım. Biz hümanistlerin hepsinin kanında eğitmek vardır. Beyler, hümanizmle pedagoji arasındaki tarihsel bağ, onların psikolojik bağlantılarını kanıtlar yalnızca. Bir hümanisti eğitmenlikten yoksun bırakmamalı, bırakılamaz da, çünkü insanlığın onurunu ve güzelliğini sürdüren yalnızca odur. Karanlığın ve insan düşmanlığının olduğu dönemlerde, gençlere rehberlik yaptıklarını sanan rahipleri o devreden çıkarmıştır ve o zamandan beri beyler, farklı türde bir eğitmen kesinlikle çıkmamıştır. Hümanistik eğitime dayanan okulların –bana gerici diyebilirsiniz mühendis, ama ilke olarak ve in abstracto, lütfen beni doğru anlayın– şaşmaz destekleyicisi olmayı sürdürüyorum.”

Asansörde, konuşmasını sürdürdü ve ancak kuzenler, ikinci katta asansörden inince sustu. Joachim’in dediğine göre arkaya bakan küçük odasının olduğu üçüncü kata çıkıyordu.

Hans Castorp, Joachim’e eşlik ederken, “Parası yok galiba,” dedi. Joachim’in odası da, onun bitişikteki odasının eşiydi.

“Yok,” dedi Joachim, “gerçekten yok ya da burada idare edebilecek kadar var. Babası da edebiyatçıymış, biliyor musun, sanırım büyükbabası da.”

“Anlaşılıyor,” dedi Hans Castorp. “Hastalığı ciddi mi?”

“Tehlikeli değil, ama bildiğim kadarıyla inatçı bir vaka ve yineliyor. Yıllardır varmış; bir ara buradan ayrılmış ama çok geçmeden geri dönmek zorunda kalmış.”

“Zavallı adam. Özellikle de çalışmaya meraklı olduğuna göre. Olağanüstü bir konuşmacı gerçekten, bir konudan başka bir konuya rahatlıkla geçiyor. O kıza gerçekten ayıp etti, bir an için utandım ama sonra, insan onuruyla ilgili sözleri muhteşemdi, söylev gibiydi adeta. Onunla sık sık beraber oluyor musunuz?”

Zihin Açıklığı

Ama Joachim zor zahmet guruldar gibi bir sesle karşılık verebildi. Masanın üzerinde, açık duran, astarı kadife, kırmızı deri bir kutunun içinden küçük bir derece çıkarmış ve cıvayla dolu ucunu ağzına sokmuştu. Dilinin altına sıkıca bastırdığı için, derecenin bir tarafı yanlamasına yukarıya kalkmıştı. Sonra, terliklerini ve tuniğe benzer ceketini giyerek rahatladı, eline bir çizelge, bir kalem ve Rusça bir dilbilgisi kitabı aldı –mesleğinde işe yarayacağını umduğu için Rusça öğrendiğini söylüyordu– ve böylece donanımını tamamladıktan sonra, balkondaki şezlonga uzandı ve devetüyü battaniyesiyle ayaklarını biraz örttü.

Aslında buna hiç gerek yoktu çünkü son on beş dakikada bulut tabakaları giderek incelmiş ve güneş onların arasından öylesine yaz sıcaklığında ve öylesine göz kamaştırıcı bir biçimde ortaya çıkmıştı ki Joachim, gözüne güneş gelmesin diye, şezlongun koluna takılmış, hünerli küçük bir alet sayesinde güneş ışınlarının geldiği açıya doğru dönebilen beyaz keten güneşliği çevirmek zorunda kaldı. Hans Castorp bu buluşu pek övdü. Joachim ateşini ölçene kadar beklemek niyetinde olduğu için bu arada, bu işlerin nasıl yapıldığını ve balkonun bir köşesinde duran içi kürk kaplı uyku tulumunu inceledi –Joachim bunu soğuk günlerde kullanıyordu–; sonra, dirseklerini korkuluğa dayayarak, sohbet eden, okuyan ve yazan, boylu boyunca uzanmış hastalarla dolmuş olan verandanın olduğu bahçeye baktı. İç bölümden ancak aşağı yukarı beş şezlong görülebiliyordu.

“Ne kadar sürer bu iş?” diye sordu Hans Castorp dönerek.

Joachim yedi parmağını kaldırdı.

“Yedi dakika olmuştur.”

Joachim başını olumsuz salladı. Bir süre sonra, dereceyi ağzından çıkardı, baktı ve, “Evet, dikkat edersen –zamanı kastediyorum– çok yavaş geçiyor. Ateşimi, günde dört kez ölçmeyi gerçekten seviyorum çünkü insan, bir dakikanın, hatta yedi dakikanın bile gerçekten ne demek olduğunu anlıyor, özellikle de, burada olduğu gibi, haftanın yedi gününü, iğrenç bir biçimde sırtlanırsan.”

“‘Gerçekten’ dedin ama aslında, gerçekten diyemezsin,” diye karşı çıktı Hans Castorp. Parmaklığa kalçasını dayayarak ilişmiş, gözlerinin akları kanlanmıştı. “Zamanda, ‘gerçekten’ diye bir şey hiç mi hiç yoktur. Sana uzun geliyorsa uzun, kısa geliyorsa da kısadır. Ama gerçekten uzun mu kısa mı olduğunu kimse bilemez.” Aslında felsefe yapmaya pek alışık değildi ama içinden bir şey onu dürtüyordu.

Joachim karşı çıktı: “Niyeymiş? Hayır. Pekâlâ ölçebiliyoruz. Saatlerimiz ve takvimlerimiz var ve bir ay geçince geçmiş oluyor, benim için, senin için ve herkes için de.”

“Bak, dinle,” dedi Hans Castorp, işaretparmağını, kanlanmış gözlerinden birine götürerek. “Ateşini ölçerken, bir dakikanın sana ne kadar uzun geldiyse o kadar uzun olduğunu söyledin, doğru mu?”

“Bir dakika... ne kadar sürüyorsa o kadardır, yelkovanın tam bir devri tamamladığı kadar.”

“Ama bunun ne kadar süreceği değişkendir; senin varsayımına bağlı ve gerçekten... yeniden söylüyorum, gerçekten,” dedi Hans Castorp, işaretparmağıyla burnunu yana doğru eğrilecek kadar bastırarak, “bu bir harekettir, mekân da hareketle ilgilidir, doğru mu? Dur, dinle! Demek ki, hareketi mekânla ölçüyoruz ama bu, mekânı zamanla ölçmekle aynı şey – eğitimsiz insanların yaptığı gibi. Hamburg’dan Davos’a gitmek yirmi saat sürer, doğru, ama trenle. Oysa, yürüyerek ne kadar sürer? Peki ya zihnimizde? Bir saniye bile sürmez!”

“Bana bak, senin neyin var?” dedi Joachim. “Sanırım burada bizimle olmak seni çarptı.”

“Sus bakayım. Bugün zihnim çok açık. Öyleyse zaman nedir?” diye sordu Hans Castorp ve burnunun ucunu yana doğru öylesine bastırdı ki burnu kansızlıktan bembeyaz oldu. “Bana söyler misin lütfen? Mekânı, duyularımızla, görmeyle ve dokunmayla algılayabiliyoruz, iyi, ama zaman duyumuz nerede? Bana söyler misin bir zahmet? Gördün mü, kalakaldın. Hiçbir şeyini bilmediğimiz, tek bir niteliğini bile sayamayacağımız bir şeyi nasıl ölçeceğiz? Zaman geçiyor diyoruz. Geçerse geçsin, beni ilgilendirmez ama ölçmeye gelince... yo, dur bakalım! Ölçülebilmesi için düzgün bir biçimde akması gerekir ama böyle yaptığı nerede yazılı? Bilinçli zihnimize göre bunu yapmıyor, biz öyle varsayıyoruz, düzen uğruna. Demek ki tüm ölçümler âdetten, izninle...”

“İyi,” dedi Joachim, “demek ki, derecemin dört çizgi yükselmiş olması da âdetten ama bu beş çizgi yüzünden burada sürünmek zorunda kalıyorum ve aktif görev alamıyorum; bu da iğrenç bir gerçek!”

“37.5 mi?”

“Düşmeye başladı,” dedi Joachim ve çizelgeyi işaretledi. “Dün akşam neredeyse, 38’di, senin gelişinden. Konuğu gelen herkesin ateşi yükselir. Ama bu iyi bir şey kuşkusuz.”

“Ben gideyim,” dedi Hans Castorp. “Kafam zamanla ilgili bir sürü düşünceyle dolu, tam bir kompleks, diyebilirim. Şimdi seni, bunlarla heyecanlandırmak istemiyorum; dört çizgi fazlan da varken. Tümünü aklımda tutarım ve belki ikinci kahvaltıdan sonra bu konuya döneriz. Kahvaltı zamanı gelince çağırırsın, değil mi? Gidip ben de uzanayım, canım yanmaz nasıl olsa.”

Ve bunları dedikten sonra, kapalı bir şezlong ve bir masa konulmuş olan kendi tarafına cam bölmeden süzülerek geçti. ‘Büyük Buharlı Gemiler’ini ve koyu kırmızı ve yeşil kareli, yumuşacık, güzel battaniyesini aldı, odasının güzelce derlenip toplandığını fark etti ve gidip uzandı.

Kısa bir süre sonra, yattığı anda güneşin yakıcılığı dayanılmaz olduğu için, güneşliği çevirmek zorunda kaldı ama Hans Castorp’un da hemen fark ettiği gibi, orada, hiçbir şey yapmadan yatmak çok keyif verici bir şeydi, daha önce, böylesine rahat bir şezlongda yattığını hatırlamıyordu. Şezlongun biraz eski moda iskeleti –aslında, yeni olduğu belliydi; biçim yaratma oyunuydu bu– kızıl kahve cilalanmış tahtadandı ve pamukluya benzer bir kumaşla kaplı olan şiltesi, başucundan ayakucuna dek uzanan üç kalın minderden oluşuyordu. Ayrıca, enseniz için, ne çok sert, ne de içine gömülecek kadar fazla yumuşak olan ve harikalar yaratan, işlemeli, keten kılıflı yuvarlak bir yastık bantlarla başucuna tutturulmuştu. Hans Castorp, dirseği şezlongun pürüzsüz geniş koluna dayalı, gözlerini kırpıştıra kırpıştıra orada yatıp dinleniyor ve kendini ‘Büyük Buharlı Gemiler’le oyalama zahmetinde bile bulunmuyordu. Balkonun kolonları arasından görünen sert ve çıplak manzara, parlak güneşin altında çerçevelenmiş bir resim izlenimi veriyordu. Hans Castorp, düşünceli, manzarayı izliyordu. Birden aklına bir şey geldi ve sessizliğin içine doğru, yüksek sesle, “Kahvaltıda bize servis yapan cüceydi,” dedi.

“Şşt,” dedi Joachim yandan. “Yavaş ol. Cüceyse, ne olmuş?”

“Hiçbir şey. Bu konuya değinmedik de.”

Sonra da, yeniden düşlerine daldı. Uzandığında saat ondu. Bu arada bir saat geçti. Sıradan bir bir saat, ne uzun ne de kısa. Bir saat dolduğunda, binada ve bahçede yankılanan bir gongun, ilk önce uzaktan gelen, sonra yakınlaşan ve yeniden uzaklaşan sesi duyuldu.

“Kahvaltı,” dedi Joachim; kalktığı duyuluyordu.

Hans Castorp da dinlenme kürünü şimdilik sona erdirdi ve hazırlanmak için odaya girdi. Koridorda buluşup aşağıya indiler.

Hans Castorp, “Orada öyle uzanıp yatmak harikaydı,” dedi. “Nasıl şezlong onlar öyle? Burada satılıyorsa, bir tane alıp Hamburg’a götürmek isterim, sanki bulutların üzerinde yatıyorsun. Yoksa, sence Behrens onları, ölçü verip kendi mi yaptırdı?”

Joachim bilemedi. Pardösülerini asıp, o gün ikinci kez, yemek telaşının başlamış olduğu yemek salonuna girdiler.

Salon, masalardaki süt bolluğundan bembeyaz parlıyordu – herkesin önüne, içinde en aşağı yarım litre süt olan büyük bardaklar konulmuştu.

“Hayır,” dedi Hans Castorp, masanın ucunda, terzi çırağıyla İngiliz kadının arasındaki eski yerini alıp düşünmeden peçetesini açarken, oysa hâlâ, ilk kahvaltının etkisiyle tıkabasa doluydu. “Hayır,” diye yineledi. “Tanrı yardımcım olsun, ben süt içmem ki; hele şimdi.” Ve “Siyah bira bulunur mu acaba?” diye dönüp cüceye kibarca, yavaş bir sesle sordu. Siyah bira yoktu ne yazık ki, ama cüce ona Kulmbach birası getireceğine söz verdi ve getirdi de. Koyu, siyah ve üzeri kahverengi köpükle kaplı bir biraydı ve Porter birasını aratmayacak denli kusursuzdu. Hans Castorp, yarım litrelik uzun bardaktan birayı kana kana içti yanında da, kızarmış ekmek üzerinde dilimlenmiş salam yedi. Masada, sabaha oranla daha çok yulaf ezmesi, bol tereyağ ve meyve vardı. Yiyecek hali olmadığı için masadaki yiyeceklere göz atmakla yetindi. Öbür konukları da inceliyordu, kalabalığın içinde bazılarını ayrıştırabiliyordu artık.

Masası, karşısındaki yer dışında doluydu ve bu boş yerin doktorlara ayrılmış olduğunu artık o da biliyordu. Zamanları olduğunda doktorlar da, her kez ayrı bir masaya oturmak koşuluyla, toplu yenen yemeklere katıldıkları için masaların başı onlar için boş bırakılıyordu. O anda hiçbiri salonda değildi çünkü söylendiğine göre ameliyata girmişlerdi. Bıyıklı genç, bir kez daha göründü ve çenesi göğsüne gömülü, yüzünde kaygılı bir ifadeyle, kendi düşüncelerine dalmış olarak oturdu. Bir deri bir kemik, sarışın kadın da yerini aldı ve hayatta yediği tek şey oymuş gibi gene yoğurdunu kaşıklamaya başladı. Bu kez onun yanına, suskun gence kaygılı bir ifadeyle durmamacasına Rusça bir şeyler anlatan, ama ondan baş sallamanın ötesinde bir yanıt alamayan canlı, ufak tefek yaşlı bir hanım oturmuştu. Gencin yüzünde ağzında kötü bir tat varmışçasına bir ifade vardı. Onun karşısında, yaşlı hanımın öbür tarafında oturan genç bir kız daha vardı, hoş bir kızdı; canlı bir teni, dolgun göğüsleri, dalgalı bir biçim verilmiş kahverengi saçları ve kahverengi yuvarlak, çocuksu gözleri olan bir kız. Güzel elinde de küçük bir yakut taşıyordu. Çok gülüyor ve Rusça, yalnızca Rusça konuşuyordu. Hans Castorp’un duyduğuna göre adı Marusya’ydı. Ayrıca, o güldüğü ya da konuştuğu zaman, Joachim’in ciddi bir ifadeyle gözlerini yere indirdiğini de fark etmişti.

Settembrini yan taraftan içeriye girdi ve sürekli bıyığıyla oynayarak, Hans Castorp’un çaprazındaki masasına doğru yürüdü. Yerini alırken masada bir kahkaha koptu, büyük bir olasılıkla, hınzırca bir laf etmişti. Ve Hans Castorp, Yarım Ciğerler Derneği’ni de fark etti. Boş bakışlı Hermine Kleefeld, verandaya açılan kapılardan birine yakın olan masasına yönelmişti ve ceketini çok biçimsizce yukarıya çekmiş olan kalın dudaklı bir genci selamlıyordu. Hans Castorp’un sağına çaprazlamasına yerleştirilmiş masada fildişi tenli Levi, onun yanında şişman ve çilli Iltis ve Hans Castorp’un tanımadığı birileri daha oturuyordu.

“Onlar senin komşuların,” dedi Joachim kuzenine yavaşça, başını eğerek. Çirkin bir oğulları olan ve yığınla yulaf ezmesini silip süpüren bir ailenin oturduğu sağdaki son masaya, Kötü Ruslar Masası’na doğru ilerleyen bir çift, Hans Castorp’un çok yakınından geçti. Narin yapılı erkeğin gri renkteki yanakları çöküktü. Yıpranmış kahverengi deri bir ceketi vardı, ayağına da, kopçalı, kaba saba keçe botlar giymişti. Karısı da ufak tefek ve zayıftı, tüyü sağa sola sallanan bir şapka takmıştı. Sahtiyandan yapılma yüksek topuklu kırmızı botlarının üzerinde küçük adımlar atarak yürüyordu; boynuna da pek temiz olmayan kuştüyünden uzun bir eşarp dolamıştı. Hans Castorp onları, kendisine de yabancı ve kaba gelen bir ilgisizlikle süzdü, asıl kabalık, bundan birdenbire pek bir zevk almaya başlamasıydı. Bakışları boş, boş olduğu kadar da deliciydi. Ve aynı anda, solundaki cam kapı, ilk kahvaltıda olduğu gibi, şangırdayarak vurunca, sabahki gibi sıçramadı, yalnızca uyuşukça yüzünü buruşturmakla yetindi. Tam başını çevirip bakacağı zaman, bu zahmete değmeyeceğine karar vererek hiçbir çabada bulunmadı. Ve böylece, bu kez de, kapıyı kimin öyle dikkatsizce çarptığını saptayamamış oldu.

Sorun şuydu: Genelde, genç adamın kafasını hafifçe dumanlatmanın dışında bir etkisi olmayan kahvaltı birası, onu cin çarpmışa döndürüp felç etmiş, sanki alnının ortasına bir yumruk yemişti. Gözkapakları kurşun gibiydi. İngiliz kadınla ayıp olmasın diye konuşmaya çabalarken dili en ufak bir emre bile uymuyor, gözlerini sağa sola çevirmek bile büyük çaba istiyordu. Bunlar yetmiyormuş gibi, dün yüzünde hissettiği o berbat yanma tüm şiddetiyle geri gelmişti; sıcaktan yanakları şişmiş gibi geliyordu ona, zor soluk alabiliyordu ve kalbi bir bez parçasına sarılmış bir çekiç gibi vurup duruyordu ama tüm bunlara karşın, acı çekmiyordu, nedeni de, kafasının, iki ya da üç nefes kloroform koklamış gibi bir durumda olmasıydı. Dr. Krokowski kahvaltıya gelmiş, onun karşısına, masanın başına oturmuştu ve bir yandan sağındaki hanımlarla –pembe yanaklı Marusya ve yoğurt yiyen zayıf kız gibi genç olanları saygılı bir utangaçlıkla gözlerini yere dikmişlerdi– Rusça sohbet ederken, bir yandan da, sık sık keskin bakışlarını ona dikiyordu ama, Hans Castorp ne olup bittiğinin hayal meyal farkındaydı. Hans Castorp’un dili inat ettiğine göre, susmayı yeğlediğini ve çatal bıçağını biraz abartılı bir özenle kullandığını söylemeye gerek yok. Kuzeni ona işaret edip kalktığında, o da aynısını yaptı, hiçbirini görmeden masadakileri eğilerek selamladı ve adımlarını tartarak onu izledi.

Binadan çıkarlarken, “Dinlenme kürü bir daha ne zaman?” diye sordu. “Gördüğüm kadarıyla, buradaki en iyi şey o. Keşke şu anda gene o harika şezlongumda yatıyor olsaydım. Çok uzağa mı yürümemiz gerekiyor?”

Bir Sözcük Bile Fazla

“Hayır,” dedi Joachim. “Fazla uzağa gitmeme izin yok. Bu saatte, aşağıya Davos Köyü’ne kısa bir yürüyüş yapıyorum, zaman kalırsa, Davos Meydanı’ndan geçiyorum. Vitrinlere bakabiliyorsun, insanları görüyorsun ve bir şey gerekliyse alabiliyorsun. Merak etme, yemekten önce bir saat daha uzanacağız, ondan sonra da saat dörde kadar yine.”

Güneşin altında, araba yolundan aşağıya indiler, dereyi ve dar demiryolunu geçtiler. Vadinin batı yamacındaki dağların silueti önlerinde yükseliyordu. Joachim adlarını sıraladı: Küçük Schiahorn, Yeşil Kuleler ve Köydağı. Yolun karşısında, yamaca doğru Davos Köyü’nün duvarla çevrili mezarlığı vardı. Joachim bastonunun ucuyla onu da göstermişti. Artık, vadinin tabanından bir set daha yüksek olan anayoldaydılar.

Köyün, adından başka köye benzer hali kalmamıştı. Vadinin girişine doğru genişlemiş olan kaplıcalar köyü yutmuş ve Davos Köyü denen bölge Davos Meydanı denen yere dönüşmüştü. Meydanın her iki tarafına, bir yığın kapalı verandası, balkonu ve dinlenme yeri olan kemerli galerileriyle oteller ve pansiyonlar dizilmişti, ayrıca kiralık odaları olan özel evler ve orada burada yapılmakta olan binalar da vardı. Bazen binalar dizisi kopuyor, açık bir alan oluşuyor ve o aradan vadinin yeşil çayırlarını görebiliyordunuz.

Hans Castorp, alışkanlıkla, pek sevdiği purosunu yaktı ve içtiği bira sayesinde arada sırada da olsa, canının çok çektiği kokuyu biraz alır gibi oldu ve bu onu çok memnun etti ama tadını çok az ve belli belirsiz alabiliyordu. Her zaman aldığı tadın ancak çok azını alabilmek için gösterdiği çaba sinirlerini bozuyor, o iğrenç saman tadı gitmek bilmiyordu. Böyle bir yenilgiye teslim olmamak için, kendini ondan gizleyen ya da alay edercesine yalnızca sezgisel ipuçlarıyla belli eden bu zevkle bir süre uğraştıktan sonra, sonunda yorulup tiksinerek puroyu fırlatıp attı. Kafası dumanlı olmasına karşın, konuşma nezaketini görev bildiği için daha önce söylemeyi düşündüğü ‘zaman’la ilgili harika şeyleri hatırlamaya çalıştı ama ‘kompleks’le ilgili ne var ne yok tümünü unuttuğu gibi, zihninin kıyısında köşesinde bile bir şey kalmamıştı. Bu nedenle bedensel durumlardan söz etmeye başladı ama oldukça garip bir biçimde.

“Ateşini bir daha ne zaman ölçeceksin?” diye sordu. “Yemekten sonra mı? Evet, iyi fikir. Organizmanın işlevini en iyi yerine getirdiği zaman olduğu için, iyi kaydeder. Behrens benim de ölçmemi istedi, dinle, şaka olsa bu gerek. Settembrini bunu duyunca gülmekten katıldı. Hiçbir anlamı yok. Derecem bile yok.”

“Evet ama bu sorun değil,” dedi Joachim. “Yapacağın bir tane almak. Her yerde satılıyor, her dükkânda var.”

“Niye alayım ki? Hayır; dinlenme kürü fena fikir sayılmaz, o bana yeter. Ama bir konuğun ateşini ölçmesi fazla olur, bu işi size bırakıyorum.” Hans Castorp, âşık biri gibi elini kalbine götürdü ve, “Kalbimin neden böyle çarptığını bir bilebilsem, çok rahatsız edici,” dedi. “Oldukça uzun bir süredir bunu düşünüyorum çünkü biliyor musun, insan sevindirici bir olayı dört gözle beklerse ya da korkarsa kalbi çarpar, duyguları harekete geçtiği zaman, değil mi? Ama kalbin hiçbir neden yokken, durup dururken, anlamsız, kendi başına buyruk çarpmaya başlarsa, ben bunu garip bulurum. Demek istediğimi iyi anla. O zaman beden, artık ruhla bir ilişkisi kalmamışçasına –böyle bir şey olamasa da– aşağı yukarı, aslında ölmemiş ölü bir beden gibi olur ve hareketli yaşamını sürdürür ama kendi kendine. Saçlar ve tırnaklar uzar, ama bu konuda, fizik ve kimya bağlamında, sordum soruşturdum ki, içerde son derece canlı bir işletme varmış.”

“Ne biçim laflar bunlar?” diye Joachim sükûnetle azarladı onu. “Canlı bir işletmeymiş!” Belki de biraz, sabah ‘felek’ yüzünden yediği azarın öcünü alıyordu.

“Ama doğru bu! Canlı bir işletme! Buna neden alınıyorsun ki?” diye sordu Hans Castorp. “Neyse, öylesine dedim. Demek istediğim, bedenin başına buyruk, insanın ruhuyla bağlantısı olmadan yaşaması ve kendini bir şey sanması garip ve can sıkıcı olur; amaçsız kalp çarpıntısı gibi. İnsan gerçekten bir neden, bu durumu haklı çıkaracak, korku ya da sevinç gibi insanı doyuran duygusal bir uyarı arıyor, en azından kendim adına, böyle olduğunu söyleyebilirim.”

Joachim, “Evet, evet,” dedi iç çekerek. “Büyük bir olasılıkla, yüksek ateşin olması gibi bir şey. Bedende, bu durumda da, süregelen –senin deyiminle söylersek– canlı bir işletme var ve senin dediğin gibi, insan hemen duygusal bir uyarı bulmaya çalışıyor ki tüm o işletmenin en azından mantıklı bir açıklaması olsun.” Sonra, titreyen bir sesle, “Amma da tatsız şeylerden söz ediyoruz,” dedi ve sustu. Hans Castorp’un buna yanıtı omuz silkmek oldu. Bir akşam önce, Joachim’den gördüğü omuz silkmesinin kusursuz bir taklidiydi bu.

Bir süre konuşmadan yürüdüler.

Sonra Joachim, “Buradakileri nasıl buldun? Yani masandakileri?” diye sordu.

Hans Castorp onları aklından geçirirken, yüzünde ilgilenmediğini belli eden bir ifade vardı. “Doğrusu, bana pek ilginç gelmediler,” dedi. “Sanırım, başka masalarda daha ilginç insanlar oturuyor ya da bana öyle geldi. Frau Stöhr saçını yıkatmalı, çok yağlı. Ve küçük Mazurka, ya da adı her neyse, bana pek salak geldi; ağzına mendilini dayayıp sürekli kıkırdıyor.”

Joachim ad değişimine yüksek sesle güldü. “Mazurka – harika bu!” diye haykırdı. “Adı Marusya izninle, Maria gibi bir şey. Evet, biraz fazla rahattır, oysa bayağı hasta olduğundan daha durmuş oturmuş olması için her türlü nedeni var.”

“Hiç fark edilmiyor,” dedi Hans Castorp. “Çok iyi görünüyor. Hiç ciğerleri zayıf birine benzemiyor.” Ve kuzenine çapkınca bir bakış fırlatmak isterken, onun yanık yüzünün, güneşte yanmış yüzlerde kan çekildiğinde olduğu gibi, parça parça sararmış olduğunu fark etti; ağzını da acı çeker gibi garip bir biçimde büzmüştü. Bu durum Hans Castorp’un gizli bir korkuya kapılmasına ve konuyu hemen değiştirmesine neden oldu. Hemen başka birilerini sordu ve hem Marusya’yı hem de Joachim’in ifadesini unutmaya çalıştı ve bunu çok da iyi başardı.

Kuşburnu çaylı kadının adı Miss Robinson’du. Gündeliğe giden terzi de, terzi değildi, Königsberg’de iyi aile kızlarının gittiği bir devlet okulunda öğretmen olduğu için sözcükleri yerinde seçebiliyordu. Adı Fräulein Engelhart’tı. Canlı yaşlı kadına gelince; Joachim geldiğinden beri adını öğrenememişti. Bildiği, yoğurt yiyen kızın teyzesi olduğu ve ikisinin de sürekli sanatoryumda kaldıklarıydı. Masada, en hasta olan Dr. Blumenkohl’dü, Odessalı Leo Blumenkohl – yüzünde kaygılı bir ifade olan bıyıklı, içedönük genç. Yıllardır orada, yukarıdaydı.

O anda, köyün kaldırımlarından birinde yürüyorlardı ve bu yerin uluslararası bir buluşma yerinin anacaddesi olduğu hemen anlaşılıyordu. Karşılaştıkları, dolaşmaya çıkmış konukların çoğu gençti, beyler spor ceket giymişler, şapka takmamışlardı, beyaz etek giymiş kadınlar da şapkasızdı. Rusça ve İngilizce konuşulduğunu duyuyordunuz. Şık vitrinleri olan dükkânlar sağlı sollu dizilmişti. Hans Castorp’un merakı şimdi alı alına yorgunluğuyla iyice savaşmaya başlamış, gözlerini açabilmek için kendini zorlar olmuştu. Dükkânların birinin önünde, gardırobunun işe yarar olup olmadığına karar verebilmek için bir süre oyalandı.

Sonra, içinde küçük bir orkestranın çaldığı, üstü kubbeli, dört bir yanı açık bir yapı gördüler. Burası kaplıcanın oteliydi. Kortlarında insanlar tenis oynuyor, tıraş olmuş, uzun bacaklı, pamukludan yapılma pantolonları yeni ütülenmiş, lastik ayakkabılı, kolları yarı çıplak genç erkekler, güneşin altında tebeşir beyazı topa vurmak için hiç eğilmeden cesurca yukarıya doğru uzanan, beyazlar içindeki bronz tenli genç bayanlara karşı oynuyorlardı. Bakımlı kortların üzerinden un gibi bir toz havalanıyordu. Kuzenler, oyunları izlemek ve eleştirmek için boş bir banka oturdular.

“Anladığım kadarıyla, sen burada oynamıyorsun, değil mi?” diye sordu Hans Castorp.

“İzin yok,” diye yanıt verdi Joachim. “Dinlenmemiz gerekiyor, her zaman uzanıp dinlenmemiz. Settembrini yatay yaşadığımızı söylüyor, biz yatayız diyor; berbat şakalarından biri daha. Şurada oynayanlar sağlıklı insanlar ya da doktorların dediğine kulak asmıyorlar. Ciddi oynadıkları da yok ya, daha çok giysileri hatırına. Yasaklara gelince; burada yasak olan bir sürü oyun oynanıyor, poker, biliyor musun, bazı otellerde de petits chevaux. O oyunu oynayanlar atılabiliyor, en zararlısı oymuş. Ama geceleri nöbetçileri atlatıp kumar oynamak için aşağıya inen çok. Dediklerine göre, Behrens’e unvan veren prens bunu her zaman yaparmış.”

Hans Castorp pek dinlemiyordu. Nezle olmamasına karşın, burnundan doğru dürüst soluk alamadığı için ağzı açık kalmıştı. Kalbinin, müziğe yanlış ritim tutarak vurmasının can sıkıcı ve acı bulduğu etkisinin hayal meyal farkındaydı ve bu düzensizliğe direnme duyguları içinde tam uykuya dalacakken, Joachim eve gitmeleri gerektiğini söyledi.

Dönüşte neredeyse hiç konuşmadılar. Hans Castorp düz yolda birkaç kez tökezlemesini yalnızca başını sallayarak hüzünlü bir gülümseyişle karşıladı. Onları yukarıya topal adam çıkardı. Kısaca, “Görüşürüz,” dedikten sonra, 34 numaralı odanın önünde ayrıldılar. Hans Castorp hemen odasından geçip balkona çıktı ve daha rahat yatmayı bile denemeden, kendini olduğu gibi şezlonga attı; hızla çarpan kalbinin neden olduğu tatsızlığı sineye çekerek yarı sersem ağır bir uykuya daldı.

Tabii ki Bir Hatun!

Ne kadar zaman geçtiğini bilmiyordu. Zamanı geldiğinde gong çaldı ama Hans Castorp bunun yemeğe inmek anlamına gelmediğini, yalnızca hazırlanmak için bir uyarı olduğunu biliyordu. Bu nedenle, sesin madeni tınısı yakınlaşıp sonra da yeniden uzaklaşana dek bir süre daha orada yatmayı sürdürdü. Joachim onu almak için odaya geldiğinde, üstünü değiştirmek istedi ama Joachim geç kaldıklarını söyleyerek ona izin vermedi. Geç kalmaktan nefret ederdi. Yemeğe bile tam zamanında gidemeyecek kadar zayıf iradeli olduktan sonra, insan, nasıl olur da ilerleme kaydedebilir ve askere gidebilecek kadar sağlığına kavuşabilirdi. Haklıydı kuşkusuz ve Hans Castorp inanılmaz uykusu olmasına karşın, hasta olanın kendisi olmadığını söyledi. Çarçabuk ellerini yıkamakla yetindi ve böylece üçüncü kez yemek salonuna indiler.

Konuklar iki girişten de içeriye doğru akıyordu. Bazıları, karşı tarafa düşen açık veranda kapılarından bile içeriye doluşuyor ve sanki hiç kalmamışlar gibi yedi masaya oturuyorlardı. En azından Hans Castorp’a öyle gelmişti. Bir süre bulanık zihninden atamadığı ama hoşuna da giden, tümüyle düşsel ve mantıksız bir izlenimdi bu kuşkusuz. Öylesine hoşuna gitmişti ki, yemek boyunca birkaç kez, kafasında aynı izlenimi yakalamaya çalıştı ve becerememeyi de gayet iyi becerdi. Canlı yaşlı hanım, bir kez daha, çaprazında oturan ve onu yüzünde kaygılı bir ifadeyle dinleyen Dr. Blumenkohl’e karmakarışık Rusçasıyla durmamacasına bir şeyler anlatıyordu. Cılız yeğen nihayet yoğurttan başka bir şey, salon kızlarının tabakta servis yaptıkları koyu bir créme d’orge’u yiyordu, ama birkaç kaşık aldıktan sonra vazgeçti. Güzel Marusya, kıkırdamalarına engel olabilmek için portakal esansı kokulu mendilini sürekli ağzına bastırıyordu. Miss Robinson, o sabah okuduğu yuvarlak harflerle yazılmış mektubu yeniden okumaya başlamıştı. Anlaşılan, tek kelime Almanca bilmediği gibi öğrenmeye de niyeti yoktu. Joachim şövalyelere layık bir kibarlıkla, ona havayla ilgili İngilizce bir şey söyledi ama bir yandan çiğnemesini sürdüren bayan ona tek heceli bir yanıt verdikten sonra sustu. Kareli yün bluzlu Frau Stöhr’e gelince; o sabah muayene olmuştu ve sağa sola, cahil ve yapmacık haliyle, üst dudağını tavşan dişlerinin üzerinde gere gere bunu anlatıyordu. Sağ üst tarafta bir hırıltı varmış, sol omzunun altından da kesik kesik bir çınlama geliyormuş ve ‘ihtiyar’ beş ay daha kalması gerektiğini söylemiş. Cahil haliyle, Başhekim Behrens’e ihtiyar diyordu. Ayrıca, Dr. Behrens’in, o gün de masalarına oturmamasına duyduğu öfkeyi dile getirdi. Döndürmeli (dönüşümlü demek istiyordu kuşkusuz) olduğuna göre, masalarında oturma sırasının onda olması gerekirken, gene onların solundaki masaya oturmuş. (Doğruydu da; Başhekim Behrens dev gibi ellerini tabağının önünde kavuşturmuş orada oturuyordu.) Bunda şaşılacak bir şey de yokmuş çünkü haftanın her günü, Dr. Behrens’in pek hoşuna gittiği anlaşılan, dekolte giysilerle yemeğe inen Amsterdamlı şişman Frau Salomon da o masada oturuyormuş ve Frau Stöhr bu işi hiç anlayamıyormuş çünkü Başhekim Behrens her muayenede canı istediği kadar Frau Salomon’u görebilirmiş. Bir süre sonra, çevresindekilere, heyecanla fısıldayarak bir gece önce, Frau Stöhr’ün ‘saydam’ diye nitelendirdiği bir durum için yukarıdaki (çatıdaki) ortak dinlenme salonunda ışıklar söndürülmüş. ‘İhtiyar’ bu işi fark edince öylesine kıyameti koparmış ki, binada kim varsa duymuş ama kuşkusuz, suçluyu gene saptayamamış, oysa, bunun, bayanlar yanındayken en koyu karanlığın bile az geldiği ve korse giymesine karşın, kültürsüz ve bir yırtıcı hayvandan başka bir şey olmayan Bükreşli Yüzbaşı Miklosich’in işi olduğunu anlamak için üniversite bitirmiş olmak gerekmezmiş. Frau Stöhr, alnında ve dudağının üzerinde boncuk boncuk ter taneleri birikirken, zor duyulan bir fısıltıyla, “Evet, yırtıcı bir hayvan,” diye yineledi. Zaten tüm Davos ve meydanı, onun, başkonsolosun karısı, Viyanalı Frau Wurmbrandt’la ne tür bir ilişki içinde olduğunu biliyormuş, gizli bile denemezmiş artık buna. Yüzbaşının her sabah, Frau Wurmbrandt henüz yataktan kalkmadan ve sonra da giyinirken onu ziyaret etmesi yetmezmiş gibi, geçen salı günü, Frau Wurmbrandt’ın odasından ertesi gün saat dörde kadar çıkmamış. 19 numaralı odada kalan ve pneumothorax ameliyatı çok kötü giden Franz’a bakan hemşire, onunla koridorda karşılaşmış ve öylesine utanmış ki kapıları karıştırmış ve kendini Dortmundlu Savcı Paravant’ın odasında bulmuş. Frau Stöhr, son olarak da, ağız çalkalama suyunu, aşağıda köyde bulduğu, ‘kozmoloji’ salonundan aldığını anlatıp durdu. Joachim gözlerini tabağına dikmişti.

Yemek hem boldu, hem de çok iyi hazırlanmıştı. Besleyici çorba dahil, altı değişik yemek vardı. Balığın ardından garnitürlü et, üstüne özel hazırlanmış bir sebze tabağı, kızarmış tavuk ve bir gece öncekini aratmayacak bir tatlı, son olarak da peynir ve meyve. Her birinden iki kez servis yapıldı, fena da olmadı hani. Yedi masadaki insanlar tabaklarını durmamacasına dolduruyor, bu kubbeli yerde, bir kurt iştahıdır gidiyordu. Kıtlıktan çıkmış gibiydiler ve insana ürkünç ve iğrenç gelmese, izlemesi keyifli bile olabilirdi. Yalnızca, gevezelik eden ve birbirlerine ekmekten küçük toplar yapıp atan daha hareketliler değil, servis arasında, başlarını ellerinin arasına alıp boşluğa bakanlar da aynı iştahı sergiliyorlardı. Sollarındaki masada yeniyetme bir oğlan vardı, yaşına göre öğrenci olması gerekiyordu, kısa kollu bir şey giymiş ve gözlüklü; tabağına doldurduğu her şeyi karıştırıp eziyor, arada, gözlerini silmek için –sileceği gözyaşı mı, ter mi, her neyse– peçeteyi gözlüğünün altına sokuyor ve eğilip yemeği mideye indiriyordu.

Günün ana yemeğinde, iki olay, durumu elverdiği kadarıyla, Hans Castorp’un dikkatini çekti. Birincisi, biri kapıyı gene çarptı – tam balık servisi yapılırken. Hans Castorp, sinirlenip irkildi ve bu kez bunu kimin yaptığını anlamanın zamanının geldiğini düşündü, düşünmekle de kalmadı, bu konuda öylesine ciddiydi ki bunu söyledi. Abartılı bir yoğunlukla, “Öğrenmem gerekiyor!” diye fısıldayınca, hem Miss Robinson, hem de öğretmen, ikisi birden dönüp şaşkınlıkla ona baktılar. Bedeninin belden yukarısını olduğu gibi sola çevirdi ve kanlanmış gözlerini iyice açtı.

Salondan, neredeyse genç bir kız denilebilecek bir kadın geçiyordu, orta boylu, kızılımsı sarı saçlı, beyaz bir süveter ve parlak renkli bir etek giymiş genç bir kadın. Saçlarını örgü yapıp başına özensizce dolamıştı. Hans Castorp profilinden öte bir şey göremedi. Gürültülü girişiyle, kendine özgü süzülüşü ve başını biraz ileriye doğru uzatarak sessizce yürüyüşü tam bir çelişkiydi. Veranda kapılarına çaprazlama konmuş soldaki en son masaya –İyi Ruslar Masası’na– doğru gitti. Yürürken, bir eli bedenine oturan yün ceketin cebine sokuluydu, öbürüyle de örgülerinden çıkmış saçları aralara sokup düzeltiyordu. Hans Castorp, o ele baktı – ellerden anlar, onlara eleştirel bir dikkatle bakar, ne zaman biriyle tanışsa ilk baktığı yer elleri olurdu. Saçı düzelten el, hanım eline benzemiyordu, Hans Castorp’un çevresindeki hanımların ellerinin tersine, ne bakımlı ne de zarifti. Geniş, küt parmaklı bir eldi; kız öğrenci eli gibi çocuksu ve ilkel bir şeyleri olan. Tırnakların manikür yüzü görmediği belliydi, gelişigüzel kesilmişlerdi – gene kız öğrencilerinki gibi. Tırnak yeme gibi zararsız bir alışkanlığı varmışçasına tırnak etleri tarazlanmıştı. Üstelik Hans Castorp bunları görmekten çok sezerek anlamıştı çünkü arada epeyce mesafe vardı. Masadakiler yeni geleni başlarıyla selamladılar, o da masanın iç tarafındaki yerini aldı, sırtını salona dönerek, masanın başındaki Dr. Krokowski’nin yanına oturdu – ve eli hâlâ saçında, dönüp topluluğa baktı. Hans Castorp bir an için geniş elmacık kemiklerini ve çekik gözlerini gördü ve hayal meyal bir şeyin ya da birinin anısı onu belli belirsiz yoklayıp geçti.

‘Tabii ki bir hatun!’ diye düşündükten sonra, bir de bunu, mırıldanarak öylesine pekiştirdi ki, kız kurusu öğretmen Fräulein Engelhart ne demek istediğini anladı ve anlayışla gülümsedi.

“O, Madam Chauchat,” dedi. “Öyle rahat biridir ki. Çok hoş bir kadın.” Ve Fräulein Engelhart’ın ayva tüylü yanakları bir ton daha pembeleşti, ağzını açtığı anda böyle oluyordu.

“Fransız mı?” diye sordu Hans Castorp sertçe.

“Hayır, Rus,” dedi öğretmen. “Belki kocası Fransız’dır ya da Fransız asıllıdır, tam bilmiyorum.”

Hâlâ köpüren Hans Castorp, İyi Ruslar Masası’nda, omuzlarını eğmiş oturan bir beyi göstererek, kocasının o olup olmadığını sordu.

“Yo, hayır, o değil,” diye yanıt verdi öğretmen. “Buraya bir kez bile gelmedi, kim olduğunu bilmiyoruz.”

“Kapı kapamasını öğrenmeli,” dedi Hans Castorp. “Hep çarpıyor. Terbiyesizlik bu.”

Öğretmen azarı, suç kendisindeymiş gibi aldığı için, Madam Chauchat konusu orada kapandı.

İkinci olay, Dr. Blumenkohl’ün salondan çıkışıydı, olan biten bu. Ansızın, yüzündeki iğrenir gibi ifade artmış, boşlukta belirli bir noktaya daha da kaygılı bakar olmuş, sonra da çekingen bir hareketle sandalyesini geriye itip salondan çıkmıştı. İşte bu noktada, Frau Stöhr’ün büyük cehaleti gün gibi ortaya çıktı ve –büyük bir olasılıkla, Dr. Blumenkohl’den daha az hasta olmanın verdiği gaddar memnuniyetle– biraz acıyan, biraz da küçümseyen bir ifadeyle, “Zavallı,” dedi. “Yakında öbür tarafı boylar. Gene, Mavi Heinrich’iyle biraz laflamaya gidiyor.” Yüzünde inatçı ve cahil bir ifade vardı ve ürkünç Mavi Heinrich deyimi ağzından hiç zorlanmadan çıkmıştı. Bunu söylerken Hans Castorp, onu hem gülmeye hem de dehşete iten bir duyguya kapıldı. Dr. Blumenkohl, birkaç dakika sonra, yüzünde aynı alçakgönüllü ifadeyle yerine döndü ve yemek yemeyi sürdürdü. O da çok yiyor, kaygılı ve dalgın bir ifadeyle her yemekten ikinci kez tabağına dolduruyordu.

Yemek bitti; servis iyi yapıldığı için –özellikle de, cüceler çok tezcanlı olduğu için– ancak bir saatten biraz fazla sürmüştü. Hans Castorp zor soluk alarak ve oraya nasıl geldiğini pek bilmeden, kendini, balkonundaki o harika şezlongunda yatar buldu. Yemekten çay saatine kadar, günün en önemlisi olan ve kesinlikle uyulması gereken bir dinlenme kürü daha vardı. Bir tarafta Joachim, öbür tarafta da Rus çift olmak üzere, buzlu camlarla ayrılmış balkonunda uyuklamaya başladığında kalbi gümbür gümbür atıyor, havayı da ağzından soluyabiliyordu. Mendilini kullandığında, mendilde kan izleri gördü ama kendisine karşı evhamlı olmasına ve hastalık hastası olmaya yapı olarak yatkın olmasına karşın, o anda, bunu düşünecek halde değildi. Bir Maria Mancini daha yaktı ve kötü tadına direnerek sonuna kadar içti. Baş dönmesi ve sıkıntı içinde, bir düşte gibi, burada, yukarıda işlerinin garip gittiğini düşündü ve göğsünün, Frau Stöhr’ün cehaleti nedeniyle kullandığı ürkünç deyim yüzünden içinden attığı kahkahaların etkisiyle sarsıldığını fark etti.

Herr Albin

Bahçedeki tıp amblemli fantezi bayrak hafif bir rüzgârın etkisiyle arada bir sallanıyordu. Gökyüzünü gene bulutlar kaplamış, güneş kaybolmuş ve hiç de hoş olmayan bir serinlik başlamıştı. Duyulan konuşma ve gülüşme seslerinden, aşağıdaki dinlenme yerinin dolu olduğu anlaşılıyordu.

“Ne olur, Herr Albin, bir kaza olmadan o bıçağı cebinize sokun!” dedi tiz ve titrek bir kadın sesi.

“Herr Albin, sinirlerimiz bozulmadan şu öldürücü aleti ortadan kaldırın canım!” diye söze karıştı ikinci bir kadın ve bunun üzerine, ön tarafta üstü açık yerdeki bir şezlonga yanlamasına oturmuş olan sarı saçlı bir genç, arsız bir tonla, “Hiç niyetim yok, siz hanımlar, bıçağımla biraz oynamama izin verirsiniz, herhalde,” dedi. “İyice keskin bir bıçak olduğu doğru. Kalküta’da, kör bir sihirbazdan satın aldım. Bunu yutuyor, yanındaki çocuk da oradan elli adım ötesini kazıp bıçağı oradan çıkarıyordu. Bakmak ister misiniz? Jiletten çok daha keskindir. Keskin tarafına bir dokunun, etinizin içine tereyağa girer gibi girer. Durun, size yakından göstereyim.” Ve Herr Albin ayağa kalkınca, bir feryattır koptu. “Bari, gidip tabancamı getireyim,” dedi. “O ilginizi daha çok çeker. Harika bir silahtır. Öyle bir mıhlar ki. Odamdan alıp geleyim.”

“Yok, yok. Yapmayın Herr Albin!” diye feryat etti değişik sesler. Oysa, Herr Albin odasına gitmek üzere verandadan çıkmıştı bile; çok genç, kadınımsı, pembe beyaz çocuksu yüzlü ve kulaklarının yanında küçücük favorileri olan biriydi.

Bir kadın arkasından, “Pardösünüzü giyin, hatırım için,” diye seslendi. “Altı haftadır zatürreeden yatıyordunuz, şimdi de burada, ne üstünüzde bir şey, ne de bir battaniye olmadan oturup sigara içiyorsunuz. Tanrı’nın gücüne gider, Herr Albin, yemin ederim.” Ama genç, alaycı güldü ve yürümesini sürdürdü. Birkaç dakika sonra tabancasıyla geri geldiğinde daha da saçma sapan feryatlar yükseldi; şezlonglarından fırlarken battaniyelerine takılan hanımların tökezlediği duyulabiliyordu.

“Bakın ne kadar küçük ve pırıl pırıl,” dedi Herr Albin, “ama tetiği bir çekersem ısırır.” Gene feryatlar. “Ağzına kadar dolu. Şu şarjörde altı kurşun var ve her atışta bir delik açar... Üstelik bu şeyi laf olsun diye taşımıyorum,” diye de ekledi, etkinin giderek azaldığını görünce. Tabancayı göğüs cebine soktu, oturup bacak bacak üstüne attı ve bir sigara daha yaktı. “Eğlenmek için olmadığı kesin,” dedi bir kez daha, dudaklarını sıkarak.

“Neden öyleyse? Neden öyleyse?” diye sordu telaşlı titrek sesler. Ansızın, “Korkunç!” diye haykırdı bir ses ve Herr Albin’de başını sallayarak onayladı.

“Bakıyorum, anlamaya başladınız. Ve işte bu yüzden elimin altında bulunduruyorum,” dedi rahatça, henüz geçirmiş olduğu zatürreeye karşın, baca gibi tüterek. “Buradaki hurdalar iyice çekilmez hale gelince, son kez saygılarımı sunma onuruna ereceğim gün için saklıyorum. Çok basit... Bu işi biraz inceledim ve en iyi nasıl halledileceğini öğrendim. (Halletme sözcüğü sırasında yanıt olarak bir çığlık daha.) Kalp bölgesi düşünülemez bile – o hamle benim için rahat değil. Ayrıca, bilinci olduğu yerde söndürmeyi yeğ tutarım; şu ilginç organa bu hoş yabancı nesnelerden birini uygulayarak...” ve Herr Albin, işaretparmağıyla iyice kısa kesilmiş sarı saçlı başını gösterdi, “buraya dayarsın...” Herr Albin nikel kaplı tabancayı cebinden çıkardı ve namlusuyla şakağına dokundu, “buraya, tam atardamarın üstüne. Temiz iş, ayna bile gerekmez.”

Karşı çıkan ve yalvaran değişik sesler duyuldu, bir de fena halde hıçkıran biri: “Herr Albin, Herr Albin, tabancayı kaldırın, şakağınızdan çekin, bakamıyorum bile! Herr Albin, henüz gençsiniz, iyileşirsiniz, yaşama geri dönüp, ne kadar sevildiğinizi anlayıp mutlu olacaksınız. Şerefim üzerine yemin ederim! Şimdi paltonuzu giyin, şuraya yatın ve üzerinizi örtün, uzanma zamanınız. Bir daha da masör gelip sizi alkolle ovmak istediğinde adamı kovmayın. Sigara içmemeniz gerekir. Herr Albin, duyuyor musunuz? Genç ve değerli yaşamınız adına sizin iyiliğiniz için yalvarıyoruz!”

Herr Albin aman vermiyordu. “Hayır, hayır,” dedi, “beni rahat bırakın, her şey yolunda, hepinize teşekkür ederim. Şu âna dek, bir bayanın arzusunu hiç geri çevirmedim ama bir gün anlayacaksınız ki, feleğin çarkını durdurmak olanaksızdır. Bu benim üçüncü yılım – bıktım artık. Oyunu sürdürmeye niyetim yok. Beni suçlayabilir misiniz? Ölümcülüm, bayanlar. Bana bir bakın, burada, gözünüzün önünde, ölümcül oturuyorum. Başhekim ayıp olur diye durumu kurtarmak için saklamıyor bile. Bu gerçeğin sonucundan kurtulmayı bana çok görmeyin. Lisedeki gibi; hani kalacağınız kesinleşince, soru sormaktan vazgeçerler, sizin de yapacak işiniz kalmaz. Sonunda bu mutlu döneme ulaştım. Artık bir şey yapmam gerekmiyor, gündemden düştüm, her şeye gülüp geçiyorum. Çikolata ister misiniz? Buyurun, alın. Yok, yok, yağmalamıyorsunuz – odamda yığınla çikolata var. Sekiz kutu, bonbon gibi olanlardan, beş kalıp Gala-Peter ve iki kilo Lindt çikolatası var. Zatürreeyken, sanatoryumdaki hanımlar getirtti.”

Bir yerlerden susmalarını isteyen kalın bir ses duyuldu. Herr Albin, kısaca güldü – titrek, kopuk kopuk bir gülüştü bu. Sonra, dinlenme yeri ansızın öyle bir sessizleşti ki, sanki bir düş ya da bir hortlak dağılıp havaya karışmıştı. O sessizlikte söylenen her sözcük garip bir yankı yapmaya başlamıştı. Hans Castorp son sözcüğe kadar kulak kabarttı. Herr Albin’in samimi mi olduğuna, yoksa numara mı yaptığına karar veremiyordu ama onu biraz kıskandığı kesindi. Okul yaşantısı örneği onu etkilemişti çünkü o da lise üçte sınıfta kalmıştı ve sene sonuna doğru, ‘tüm olaya’ boş verip gülüp geçmeye başladığı zaman, yolunda gitmeyen o rezil ama gülünç durumdan ne kadar keyif aldığını hatırlamıştı. Kafasındaki düşünceler silik ve karışık olduklarından tam olarak bir şey çıkarmakta zorlanıyordu ama onur kadar ayıbın da yararları olduğuna ve hatta rezil olmanın yararlarının bitip tükenmez olduğuna karar verdi. Bir an için, kendini Herr Albin’in yerine koydu ve bir insanın, onurun verdiği baskılardan kurtulabildiğinde, ayıbın getirdiği sonsuz yararların tadını çıkarmasının nasıl bir şey olabileceğini düşlemeye koyuldu ve kalbinin bir süre, daha hızlı çarpmasına neden olan ahlaktan yoksun tatlı bir duyguya kapılınca da dehşete düştü.

Satana Onur Kırıcı Önerilerde Bulunuyor

Daha sonra da bilinci koptu. Solundaki, camla ayrılmış bölmede konuşmalar duyup uyandığında, cep saati üç buçuğu gösteriyordu. Bu saatte, yanında başhekim olmadan viziteye çıkan Dr. Krokowski, görgüsüz çiftle Rusça konuşuyordu ve anlaşıldığına göre, adama sağlık durumunu soruyor ve ateş çizelgesini göstermesini istiyordu. Sonra, yoluna devam etti ama balkondan geçmedi, koridora çıktı, Hans Castorp’u atlayarak Joachim’in odasına girdi. Hans Castorp, Dr. Krokowski’yle baş başa kalmaya bayılmasa da, böyle es geçilmesine biraz alındı. Sağlıklı olduğu için viziteye dahil edilmemişti. ‘Yukarıdakilerin durumu demek ki şöyle,’ diye düşündü, ‘sağlıklı olma onuruna sahip olanlar yoksayılıyor ve onlara soru sorulmuyor.’ Ve bu durum genç Castorp’u sinirlendirdi.

Dr. Krokowski, Joachim’in yanında birkaç dakika kaldıktan sonra, balkon bölmelerinden geçe geçe vizitesini sürdürdü ve Hans Castorp kuzeninin ikindi kahvaltısı için kalkmaları gerektiğini söylediğini duydu. “İyi,” dedi ve kalktı. O kadar uzun bir süredir orada yatmaktan başı dönüyor, vücudu ürperiyordu – belki de üzerini doğru dürüst örtmemişti ve hiç de dinlendirici olmayan uykunun etkisiyle yüzü gene fena halde yanıyordu. Gözlerine su çarptı, ellerini yıkadı, saçlarını taradı ve üstüne başına çekidüzen verdi. Merdivenlerden inerlerken, “Şu Herr Albin’i duydun mu?” diye sordu.

“Tabii ki,” dedi Joachim. “O adamı dizginleseler iyi olacak. Öğle dinlenmesini bozuyor, hanımları da öylesine telaşlandırıyor ki, tedavileri birkaç hafta geriye gidiyor. Büyük itaatsizlik. Ama kim bildirecek ki! Üstelik çoğu insan bu tür konuşmaları eğlenceli buluyor.”

“O yabancı nesneyi, onun dediği gibi, ‘temiz bir iş’ için kullanması olası mı sence?” diye sordu Hans Castorp.

“Ah, elbette,” diye yanıtladı Joachim. “Kesinlikle öyle şey olmaz, diyemem. Burada yukarıda böyle şeyler olur. Ben gelmeden iki ay önce, çok uzun zamandır burada olan bir öğrenci, zamanı gelince muayene olduktan sonra gitmiş kendini ilerdeki ormanda asmış. Geldiğim günlerde hep bu konuşuluyordu.”

Hans Castorp sinirden esnedi.

“Şey, burada sizinle birlikteyken kendimi çok rahat hissettiğimi söyleyemem,” diye açıkladı. “Kalamayabilirim, gitmem gerekebilir. Bana gücenmezsin, değil mi?”

“Gitmek mi? Ne oldu sana böyle?” diye haykırdı Joachim. “Saçma. Daha yeni geldin. Bir gün içinde nasıl karar verebilirsin ki?”

“Tanrım, ola ola bir gün mü oldu? Bana burada, yukarıda, çok uzun bir süredir sizinle beraberim gibi geliyor.”

“Gene zaman muhabbetine başlama,” dedi Joachim. “Bu sabah iyice aklımı karıştırdın.”

“Yok, sakin ol, ben hepsini unuttum,” diye yanıt verdi Hans Castorp. “Tüm kompleksi. Şu anda da kafam pek yerinde değil. O iş bitti... Demek şimdi çay zamanı?”

“Evet, sonra da bu sabahki banka kadar yürürüz.”

“Hay Allah, umarım gene Settembrini’yle karşılaşmayız. Baştan söyleyeyim, bugün bir entel konuşma daha çekecek halde değilim.”

Yemek salonuna, çay zamanında içilebilecek ne var ne yoksa konmuştu. Miss Robinson, gene kan kırmızı kuşburnu çayını yudumluyor, yeğen de gene yoğurdunu kaşıklıyordu. Ayrıca, süt, çay, kahve, kakao ve etsuyu bile vardı. Ağır yemekten sonra, son iki saati uzanarak geçirmiş olan konuklar, salonun her bir köşesine dağılmış, kalın üzümlü kek dilimlerine tereyağ sürmekle meşguldüler. Hans Castorp çay getirtti ve içine peksimet batırdı. Biraz da marmelatın tadına baktı. Üzümlü keki şöyle bir tarttı ama onu yeme düşüncesi ona ürperti verdi. Ve böylece, bir kez daha –dördüncü kez– yalın ama canlı bir dekoru olan kubbeli, yedi masalı yemek salonunda oturmuş oldu. Kısa bir süre sonra, aşağı yukarı saat yedide de, akşam yemeği için beşinci kez orada oturuyor olacaktı. Kuzenler, bu ikisi arasında kalan kısa ve değersiz zaman içinde, yamaçta, oyuk ağaç kütüğünden akan suyun yanındaki banka kadar bir yürüyüş yaptılar; patika öylesine doluydu ki kuzenler ikide birde insanları selamlamak zorunda kaldılar. Derken, uzanmak için balkona geri dönüldü, uçup giden sığ bir bir buçuk saat. Hans Castorp bu sırada çok üşüdü.

Akşam yemeği için özenle giyindi ve Miss Robinson’la öğretmenin arasına oturarak Julienne çorbası, yanında garnitürleriyle kızarmış et ve içinde bisküvi, krema, çikolata, meyve püresi, bademezmesi ve daha aklınıza gelen her şeyin olduğu pastadan iki dilim, üzerine de çavdar ekmeğiyle iyi cins bir peynir yedi. Bunlara eşlik etmesi için de gene bir şişe Kulmbach birası getirtti ama daha yarım bardak içmeden yatması gerektiğini anladı. Başı uğulduyordu, gözleri kurşun gibiydi, kalbi de güm güm atıyordu. Bunlar yetmezmiş gibi, onun gülmesine fırsat vermemek için elinden geleni yapmasına karşın, yüzünü, yakut yüzüklü eliyle örtüp öne doğru eğilmiş olan güzel Marusya’nın onunla ilgili bir şeye güldüğünü sandı. Uzakta, Frau Stöhr’ün bir şey anlattığını ya da çılgınca bir şey iddia ettiğini duydu ama kafası yerinde olmadığı için doğru mu duyduğuna, yoksa Frau Stöhr’ün dediklerinin kafasında mı saçma sapan şeylere dönüştüğüne karar veremedi. Yirmi sekiz değişik balık sosu yapabildiğini anlatıyordu, kocası anlatmaması için uyarmış ama o söyleyebilecek kadar yürekliymiş. “Sakın anlatma!” demiş kocası. “Kimse sana inanmaz, inansalar bile gülünç bulurlar.” Ama o, ne olursa olsun, hepsinin önünde, yirmi sekiz değişik balık sosu yapabildiğini itiraf etmeye hazırmış. Bu kadarını zavallı Hans Castorp kaldıramadı; ürküp elini alnına götürdü ve bu arada ağzında çiğnenmeyi ve yutulmayı bekleyen bir parça çavdar ekmeğiyle peynir olduğunu unuttu. Herkes gitmek üzere ayağa kalktığında bunları hâlâ ağzında tutuyordu.

Lobiye açılan ve her an çarpan o baş belası camlı kapıdan çıktılar. Neredeyse tüm konuklar bu kapıdan çıkmıştı, çünkü anlaşılan, öğle yemeğinden sonra, insanlar lobide ve ona açılan oturma odalarında toplanıyor ve çoğu küçük gruplar halinde sohbet ediyordu. Oyun sevenler için yeşil örtülü iki portatif masa hazırlanmıştı; birinde domino, öbüründe de briç oynanıyordu ama oyuna daha çok, aralarında Herr Albin’in ve Hermine Kleefeld’in de olduğu gençler rağbet etmişlerdi. İlk salonda, eğlence için konulmuş birkaç optik araç vardı; birincisi, merceklerinden içine konmuş resimleri, örneğin, ruhsuz, kazık gibi bir Venedik gondolunu görebildiğiniz stereoskopik bir gösterici, ikincisi, uzun, tüp biçiminde bir kaleydoskop. Merceğine gözünüzü dayayıp, bir elinizle de küçük bir tekerleği hafifçe çevirdiğinizde, bir sihirbaz gibi, rengârenk yıldızların ve çevrelerindeki süslerin büyülü dönüşümünü sağlayabiliyordunuz. Sonuncusu da, içine sinematografik film şeridi koyabildiğiniz küçük döner bir yuvarlaktı. Çevirirken yan tarafındaki bir delikten baktığınızda, bir baca temizleyicisiyle dövüşen bir değirmenciyi, bir çocuğu pataklayan bir öğretmeni, havaya zıplayan bir ip cambazını ya da rustik bir dans yapan köylü bir çifti görebiliyordunuz. Hans Castorp, soğuk elleri dizlerinde, her birinin içine uzun uzun baktı. Bir süre de, iyileşmeyecek olan Herr Albin’in, dudaklarının kenarlarını sarkıtmış, tam bir dünyalı gibi kartları atarak oynadığı briç masasında oyalandı. Dr. Krokowski, bir köşeye oturmuş, çevresinde yarım daire oluşturmuş, aralarında Frau Stöhr’ün, Frau Iltis’in ve Fräulein Levi’nin de olduğu bir hanımlar topluluğuyla hararetli hararetli, pek içten bir şeyler konuşuyordu. İyi Ruslar Masası’nın sakinleri, oyun odasından, bir tek kapıyla ayrılmış olan yan odaya çekilmişler, orada kendi özel kliklerini oluşturmuşlardı. Topluluk, Madam Chauchat’nın dışında, sarı sakallı, çatısı içe göçük göğüslü, aptal gözlü, uyuşuk bir bey ve çok koyu tenli, değişik ve komik bir tipi olan, altın küpeli, yün gibi karmakarışık saçlı bir kız, onlara yeni katılan Dr. Blumenkohl’den ve kambur duran iki gençten oluşuyordu. Madam Chauchat beyaz dantel yakalı mavi bir elbise giymişti. Topluluğun odak noktası olarak, küçük salonun dibindeki yuvarlak masanın arkasındaki kanepede, yüzü oyun salonuna dönük oturuyordu. Yermeden bu görgüsüz kadına bakamayan Hans Castorp, ‘Bu kadın bana bir şey hatırlatıyor, ama neyi?’ diye düşündü. Otuz yaşlarında, saçları dökülmeye yüz tutmuş uzun boylu bir adam, küçük kahverengi bir piyanoda, Bir Yaz Gecesi Rüyası’ndan Düğün Marşı’nı çalıyordu, üç kez art arda yineledi bunu ve birkaç bayan rica edince de, sırayla her birinin gözünün içine derin ve suskun baktıktan sonra, parçayı dördüncü kez çaldı.

“Sağlık durumunuzu sorabilir miyim, mühendis bey?” diye sordu Settembrini. Elleri cebinde konukların arasında dolaşırken, birdenbire Hans Castorp’un önüne çıkmıştı. Üzerinde hâlâ o gri tüylü ceket ve pastel renkte kareli pantolon vardı. Hitap ederken gülümsemişti. Hans Castorp, siyah bıyığın kavisi altındaki o ince ve alaycı dudak kıvrımını görünce aklı biraz başına gelmesine karşın, kanlanmış gözleri ve oldukça aptal bir ifade veren açık ağzıyla, İtalyan’a bakakaldı.

“Ah, sizsiniz demek,” dedi. “Sabah yürüyüşü sırasında, bankta karşılaştığımız bey... suyun aktığı yerde. Sizi hemen tanıdım kuşkusuz. İnanır mısınız,” diye de ekledi, söylememesi gerektiğini bile bile, “sizi ilk görüşte laternacıya benzetmiştim.” Settembrini’nin onu soğuk bir bakışla incelediğini görünce de, “Benim açımdan tam bir saçmalıktı kuşkusuz,” dedi. “Tam anlamıyla korkunç bir aptallık, nasıl olur da ben...”

“Canınızı sıkmayın, önemli değil,” diye yanıtladı Settembrini, susup genç adamı bir süre daha inceledikten sonra. “Ve gününüzü nasıl geçirdiniz, bizim bu eğlenceli yerdeki ilk gününüzü?”

“Teşekkür ederim. Yönetmeliğe uyarak. Daha çok da ‘yatay durumda’, sizin hoşlandığınız deyimle.”

Settembrini gülümsedi. “Bazen öyle ifade etmiş olabilirim,” dedi. “Peki, yatay yaşamak size biraz değişiklik gibi geldi mi?”

“Değişik ve sıkıcı, hangisini derseniz deyin,” diye yanıtladı Hans Castorp. “Bazen ikisini ayırmak zordur. Kesinlikle sıkılmadım, sizin bu yukarınız çok hareketli. Görecek, duyacak öyle ilginç şeyler var ki, ayrıca, bir gün değil de, çok daha uzun süredir buradaymışım gibi geliyor, sanki daha yaşlandım ve olgunlaştım.”

“Demek olgunlaştınız da?” dedi Settembrini kaşlarını kaldırarak. “Bir soru sormama izin verir misiniz? Aslında kaç yaşındasınız?”

Şu işe bakın ki Hans Castorp bilmiyordu! En azından o an için. Aklını başına toplamak için umarsızca elinden geleni yapıyordu oysa. Zaman kazanmak için soruyu yineletti, sonra da, “Ben mi... kaç yaşındayım? Yirmi dördündeyim kuşkusuz. Yakında yirmi beş olacağım. Özür dilerim, çok yorgunum. Aslında yorgun doğru sözcük değil, hani insan düş gördüğünü bilir, uyanmak ister ama uyanamaz ya; işte ben şu anda öyleyim. Kesinlikle ateşim var, başka bir şey olamaz. İnanır mısınız, ayaklarım dizlerime kadar buz kesmiş gibi. Eğer böyle denebilirse, çünkü dizler ayakların bir parçası değildir kuşkusuz. Özür dilerim, kafam çok karışık; şaşmamak gerekir. Sabah ilk iş, bir pneumothorax size ıslık çalıyor, arkasından da herkesle birlikte Herr Albin’i dinlemek zorunda kalıyorsunuz, hem de yatay bir durumdayken. Düşünün bir kez; artık beş duyuma da inanmaz oldum ve bunun beni, yüz kızarıklığından ve buz kesmiş ayaklardan daha çok rahatsız ettiğini rahatlıkla söyleyebilirim. Bana doğruyu söyleyin – Frau Stöhr’ün gerçekten yirmi sekiz değişik balık sosu bilmesi olası mı? Yani yapabiliyor mu diye sormuyorum –bunun olası olmadığına kuşkum yok–, masada otururken, böyle bir şeyi gerçekten iddia etti mi, yoksa ben mi uyduruyorum? Bunu bilmek istiyorum,” dedi.

Settembrini ona bakıyordu. Dinlememiş gibi bir hali vardı, gözleri gene ‘sabitleşmiş’, kör gibi boş bakar olmuştu. Sabah olduğu gibi üç kez, “Evet, evet, evet,” sonra da tıslar gibi s’lerin üzerine bilinçli basarak, “sahi, sahi, sahi,” diye alaycı yineledi. “Yirmi dört mü dediniz?” diye sordu.

“Hayır, yirmi sekiz,” dedi Hans Castorp. “Balığa yirmi sekiz sos. Değişik soslar değil, balık için özel soslar. Dehşet veren o.”

“Mühendis,” dedi Settembrini öfkeyle onu uyarır gibi, “kendinize gelin ve beni bu acınası saçmalıklarla uğraştırmayın. Neden söz ettiğinizi anlamıyorum, anlamak da istemiyorum. Yirmi dördündeyim mi demiştiniz? Hım... bir soru daha sormama ya da naçizane bir tavsiyede bulunmama izin verin. Burada kalışınız size hem bedensel hem de ruhsal açıdan iyi gelmediğine göre burada yaşlanmaktan vazgeçip, bu akşam bavulunuzu toplayıp yarın sabahki ekspres trenlerden biriyle gitseniz nasıl olur?”

“Yani, gidin mi demek istiyorsunuz?” diye sordu Hans Castorp. “Hem de daha yeni gelmişken. Hayır, nasıl olur da ilk günden böyle bir karara varırım?”

Tam bunları söylerken, rastlantı sonucu gözü, yan salondaki Madam Chauchat’ya kaydı ve çekik gözlerini, geniş elmacık kemiklerini önden gördü.

‘Hay Allah, neyi, neyi ya da kimi hatırlatıyor bana?’ diye düşündü ama ne kadar zorlasa da, yorgun zihninden bir yanıt çıkmadı.

“Kuşkusuz buraya, yukarıya uyum sağlamam kolay değil,” diye sürdürdü konuşmasını, “ama bu zaten baştan belliydi. Birkaç gün kafam karışacak ve yüzüm kızaracak diye havlu atarsam, kendimden utanır, kendimi bir korkak gibi hissederim. Üstelik, mantığa ters düşer – hayır, kabul edin ki...”

Birdenbire, omuzlarını heyecanla oynatarak, İtalyan’ı, önerisini ciddi bir biçimde geri çekmeye zorlarcasına, etkileyici bir biçimde konuşmaya başlamıştı.

“Mantığın karşısında saygıyla eğilirim,” dedi Settembrini. “Cesaretin önünde de. Söyledikleriniz önemsenmeyecek gibi değil; karşı çıkmak için doğru dürüst bir neden bulmak zor çünkü olağanüstü uyum vakalarıyla karşılaştım. Geçen yıl Fräulein Kneifer vardı, Ottilie Kneifer, çok iyi bir aileden, yüksek mevkide bir devlet görevlisinin kızı. Burada aşağı yukarı bir buçuk yıl kaldı ve buradaki yaşama öylesine uyum sağladı ki, sağlığına kavuştu, bu olabiliyor, bazen burada, yukarıda insanlar iyileşebiliyor – ve ne pahasına olursa olsun gitmek istemedi. Başhekime kalmasına izin vermesi için bütün kalbiyle yalvardı, eve dönemezmiş, dönmek de istemiyormuş, evi burasıymış ve burada çok mutluymuş, ama buraya gelebilmek için çok insan baskı yaptığı için odasına gereksinimleri vardı. Yalvarmaları bir işe yaramadı ve onu iyileşmiş kabul ederek çıkartacaklarını söylediler. Ottilie’nin ateşi fırladı, ateş çizelgesi sanki intikam alır gibiydi ama onun normal derece yerine ‘suskun hemşire’ kullandığını anladılar. Bunun ne olduğunu henüz bilmiyorsunuz, üzerinde hiçbir işaret olmayan derece demektir, doktorun kendisi bir ölçü saptar ve çizelgeyi o işaretler. Ottilie’nin ateşi, 36.5’ti beyim, yani ateşi yoktu. Bunun üzerine, gölde yüzmeye gitti. Mayıs başıydı, geceleri don oluyordu ama göl pek soğuk sayılmazdı, aslında, sıfırın üstü birkaç dereceydi. Suda bir süre, öyle ya da böyle bir şeye yakalanabilmek için kaldı, başardı mı? Sağlıklıydı zaten ve sağlıklı kaldı. Bizden acı ve umutsuzluk içinde ayrıldı, annesinin babasının dediklerine hiç kulak vermeden. Sürekli, ‘Orada, aşağıda işim ne? Benim vatanım burası!’ diye haykırıyordu. Sonunda kıza ne oldu bilmiyorum... Ama siz beni dinlemiyorsunuz galiba, mühendis bey? Yanılmıyorsam ayakta zor duruyorsunuz.” Yanlarına gelmiş olan Joachim’e dönerek, “Kuzeninizi alın ve onu yatağına götürün,” dedi. “Mantıkla cesareti birleştirebilen biri ama bu akşam hiç hali yok.”

“Hayır, gerçekten de her şeyi anladım,” diye karşı çıktı Hans Castorp. “Suskun hemşire demek ki üzerinde sayılar olmayan bir cıva sütunu. Gördüğünüz gibi, dikkat kesilmişim.” Ama gene de, yukarıya çıkarken, Joachim ve başka hastalarla birlikte asansörü kullandı. O günkü eğlence sona ermişti ve insanlar akşam dinlenme kürü için balkonlarına ya da dinlenme salonlarına dağılıyorlardı. Hans Castorp Joachim’i odasına kadar izledi. Koridordaki hindistancevizi lifinden yapılma yolluk ayağının altında biraz sallanıyordu ama bu onu hiç de rahatsız etmedi. Joachim’ in büyük çiçekli koltuğuna oturdu – onun odasında da aynısı vardı– ve bir Maria Mancini yaktı. Puroda, tutkal, kömür ya da her türlü tat vardı ancak puro tadı yoktu ama o yine de içmesini sürdürerek Joachim’in, dinlenme kürü için yaptığı hazırlıkları izlemeye başladı. Joachim tuniğe benzer ev ceketini giydikten sonra, üzerine eski bir palto geçirmiş, gece lambasını ve Rusça gramer kitabını balkona çıkarmış, lambayı açıp oturmuş, ağzına derecesini sokarak, şezlongun üzerinde yayılı duran iki büyük devetüyü battaniyeye inanılmaz bir beceriyle sarınmaya başlamıştı. Hans Castorp samimi bir hayranlıkla, onun bir battaniyenin üzerine öbürünü atma hareketini –ilk önce, battaniyeleri, art arda koltuk altına kadar soldan uzunlamasına çekiyor, sonra ayaklarının altına sıkıştırıyor, en son olarak da sağdan çekiyor ve böylece başı, omuzları ve kolları dışarıda kalmak koşuluyla bildiğimiz düzgün bir paket oluşturuyordu– izliyordu.

“Bu işi çok iyi yapıyorsun,” dedi Hans Castorp.

“Egzersiz meselesi,” diye yanıt verdi Joachim, konuşurken dereceyi dişlerinin arasında sıkıca tutarak. “Sen de öğrenirsin. Yarına kadar sana da battaniye bulmamız gerekiyor. Aşağıya indiğinde de kullanırsın. Burada kesinlikle gerekli, kürk astarlı uyku tulumun olmadığına göre.”

“Aslında, gece balkonda uzanacak değilim ya,” diye açıkladı Hans Castorp. “Bunu yapacak değilim, şimdiden söyleyeyim. Böyle bir şey bana garip gelir. Her şeyin bir haddi var. Burada yukarıda sizin aranızda bir konuktan başka bir şey olmadığımı sana nasıl anlatayım ki! Burada bir süre daha oturup her zamanki gibi puromu içeceğim. Tadı berbat ama ben iyi olduğunu biliyorum, bugünlük bu kadarı beni idare eder. Saat neredeyse dokuz oldu, aslında, ne yazık ki dokuz bile değil. Saat dokuz buçuk olduğunda aşağı yukarı benim normal yatma zamanım gelmiş olacak.”

Birdenbire, ilk önce bir kez, sonra da birkaç kez titredi, üşümüştü. Hans Castorp yerinden fırladı ve odadaki termometreyi suçüstü yakalamak istercesine duvara doğru koştu. Réaumur ölçeğine göre, dokuz dereceyi gösteriyordu. Radyatörü elledi, cansız ve soğuktu. Anlaşılamayan bir şeyler mırıldandı ama aslında şunu demek istiyordu: Orayı ısıtmak aya değil, havanın ısısına bağlı olduğuna ve de ısı o anda düşük olup o donduğuna göre, kaloriferi yaksalar olmaz mıydı! Oysa, yüzü alev alev yanıyordu. Gidip oturdu sonra, yeniden kalktı ve Joachim’in yatağının üzerindeki örtüyü kullanmak istediğiyle ilgili bir şeyler geveledi; örtüyü aldı ve yüzü alev alev, bir yandan titreyerek, bir yandan da puronun berbat tadından eziyet çekerek gidip koltuğa oturdu ve bacaklarını örttü. Çaresizlik çöktü üzerine, sanki o âna dek yaşamında hiç böylesine acınası hissetmemişti kendini. ‘Tam bir sefalet bu!’ diye düşündü ama ardından garip bir biçimde yoğun bir sevinç ve umut dalgasına kapıldığında hâlâ oturuyordu. Aynı duygu bir daha gelir mi diye bekledi ama gelmedi ve geriye yalnızca çaresizlik kaldı. Sonunda kalktı, Joachim’in örtüsünü yatağın üzerine fırlattı, buruk bir sesle, “İyi geceler. Orada donup kalma, sabah beni kahvaltıya çağır,” gibi bir şeyler geveledikten sonra, zor zahmet koridoru geçip odasına girdi.

Soyunurken bir ezgi mırıldanmaya başlamıştı ama neşesinden değil. Mekanik bir biçimde, kafasını vermeden, yatmadan önce yapılan uygar hazırlıklara başladı: Gezilerde kullanmak için yapılmış bir şişeden bir bardağa, pembemsi ağız suyunu döktü ve özenle gargara yaptı, ellerini fazla sert olmayan hoş bir menekşe sabunuyla yıkadı ve göğüs cebine HC monogramı işlenmiş, uzun patiska geceliğini giydi. Sonra yattı, ışığı söndürdü ve alev alev yanan, rahatsız başını Amerikalı kadının ölüm yastığına bıraktı.

Hemen uykuya dalacağına kuşkusu yoktu ama yanıldığı anlaşıldı; az önce gözlerini açık tutmakta zorlanmasına karşın bu kez de gözleri kapanmıyor, kapamaya çalıştığında, huzursuzca kıpırdanmaya başlıyorlardı. Her zamanki yatma saati olmadığı ve gündüz sıkça kestirdiği için böyle olduğunu söyledi kendine. Dışarıda da, biri halı dövüyordu ki bu olacak iş değildi ve zaten böyle bir şey de yoktu. Derken, uzaklarda bir yerlerde atan şeyin kalbi olduğu ortaya çıktı – sanki dışarıda biri eline hasır örgü bir halı dövücüsü almış bir halıyı dövüyordu.

Odası tümüyle karanlık değildi henüz. Joachim ve Kötü Ruslar Masası’ndan birileri lambalarını balkona çıkarmış oldukları için açık balkon kapısından içeriye ışık sızıyordu. Hans Castorp orada öylece sırtüstü, gözlerini bir açıp bir kapayarak yatarken birdenbire bir izlenim –o günkülerden biri, hem de hemen o anda dehşetten ve kibarlıktan unutmaya çalıştığı– geri geldi. Marusya’nın fiziksel niteliklerine değindiğinde, Joachim’in yüzünün aldığı ifadeydi bu. Ağzı acı içinde bükülmüş, yanık teni parça parça solmuştu. Hans Castorp bunun ne demek olduğunu kavradı ve öylesine özel ve yorucu bir biçimde kavradı ki, dışarıda halı döven vuruşlarının hızını ve şiddetini iki katına çıkardı ve meydandaki akşam konserinin sesini bastırdı. Otelde gene bir konser vardı ve simetrik kurgulu yavan bir operet melodisi karanlıkta yankılanıyordu. Hans Castorp, buz gibi ayaklarıyla kuştüyü yorganın altında tempo tutarak, fazla ses çıkarmadan ıslıkla melodiye eşlik etmeye başladı (fısıldayarak da ıslık çalınabilir aslında).

Kuşkusuz, böyle bir durumda uyku tutmazdı ve zaten Hans Castorp’un da böyle bir niyeti yoktu. Joachim’in yüzünün renginin neden değiştiğini canlı ve apaçık anlayınca dünya gözüne yeni gibi gözüktü ve doludizgin bir sevinç ve umut duygusu kapladı içini yeniden. Sonra, ne olduğunu kendinin de tam sorgulamadığı yeni bir şeyi beklemeye koyuldu. Sağındaki ve solundaki komşularının dinlenme kürlerini bitirip dışarıdaki yatay durumlarını içerdeki başka bir yatay duruma dönüştürmek üzere odalarına döndüklerini duyduğunda, barbar çiftin gürültü yapmayacaklarına kendini inandırmaya çalıştı. ‘Rahatça uykuya dalacağım,’ diye düşündü. ‘Bu akşam rahat duracaklar, en azından ben öyle umuyorum.’ Ama durmadılar ve gerçeği söylemek gerekirse, Hans Castorp da aslında bunu beklemiyordu – doğrusu rahat dursalar, Hans Castorp’un bizzat kendisi de bunu anlayamayacaktı zaten. Her neyse; duydukları karşısında iyice şaşırarak, tekdüze sessiz bir feryat kopardı. “Duyulmamış şey!” diye bağırdı sesi çıkmadan. “Olmaz böyle şey! Kimin aklına gelir ki bu?” Sonra dudakları, uzaktan inatla gelmeyi sürdüren operet melodisini arada sırada ıslıkla fısıltı halinde çalmayı yineler oldu.

Uyku epeyce sonra bastırdı ama bastırmasıyla, bir gece önce, onu ürküten ya da karmakarışık bir düşünceyi izlerken irkilip kendini kurtarabildiği düşlere taş çıkartacak denli sıkıntılı düşsel görüntüler de başladı. Başhekim Behrens’i, dizleri biraz bükük, kolları kaskatı öne doğru sallanarak, ağır ve tekdüze adımlarını uzaktan gelen marşa uydurmuş, bahçedeki patikada yürürken gördü. Hans Castorp’un önünde durduğunda kalın, yuvarlak camlı gözlük vardı gözünde ve bir şeyler sabukluyordu. “Sivil, kuşkusuz,” dedi ve izin istemeden dev gibi işaret ve ortaparmaklarıyla Hans Castorp’un gözkapağını kaldırdı. “Saygın bir sivil, hemen anladım ama hiç de yeteneksiz değil, metabolizmasının yakma gücünü artırmak için yeteneksiz sayılmaz kuşkusuz! Birkaç yılcığı esirgemeyecek, burada, yukarıda bizimle birlikte hoş birkaç yılcık bir hizmeti! Hey beyler, haydi eğlenceli gezinize!” diye haykırarak iki işaretparmağını ağzına sokup öyle garip ve hoş bir ezgi çaldı ki, boyutları iyice küçülmüş olan öğretmen ve Miss Robinson değişik yönlerden uçarak gelip Hans Castorp’un yanında oturdukları gibi, biri Başhekim Behrens’in sol omzuna, öbürü de sağ omzuna kondu, başhekim de hoplaya zıplaya, gözlerini kurulamak için, gözyaşı mı yoksa ter mi kuruladığı belli olmadan peçetesini sürekli gözlüğünün altına tıkıştırarak yürüdü gitti.

Sonra düş gören kendini yıllarca, derslerin arasındaki teneffüsleri geçirdiği okulun avlusunda sanmaya başladı. Nedense orada olan Madam Chauchat’dan ödünç bir kalem istemek üzereydi. Madam Chauchat boğuk hoş bir sesle dersten sonra kesinlikle geri vermesi gerektiğini söyleyerek ona, gümüş tutacı olan, normal bir kalemin yarı boyunda kırmızımsı bir kalem verdi ve geniş elmacık kemiklerinin biraz üstündeki mavi, gri ve yeşil karışımı çekik gözleriyle ona baktı ve kendini düşten zorlukla kopardı. Madam Chauchat’nın ona o denli canlı olarak hatırlattığı kişi ve durumu yakalamıştı ve onu yitirmek istemiyordu. Çarçabuk ertesi sabah bunu hatırlamayı sağlama almaya çalıştı çünkü uykunun ve onunla gelen düşlerin kendisini yeniden sarmak üzere olduklarını sezebiliyordu. Kısa bir süre sonra, bir yerlerde saklanarak ruhunu inceden inceye incelemek umudunda olan Dr. Krokowski’den, bu durum onda gerçekten çılgınca bir korku uyandırdığı için kaçmaya çalıştığını fark etti. Topallaya topallaya, cam bölmelerin arasından sıyrılarak balkon boyunca kaçtı ve sonra ölümcül olabilecek bir atlayışla kendini bahçeye atıp dehşet içinde kırmızımsı kahverengi bayrak direğine tırmanmaya çalıştığı sırada, doktor tam onu paçasından yakalamışken ter içinde uyandı.

Sakinleşip yeniden doğru dürüst uyumaya başladığında, durumunda bir değişiklik oldu. Bu kez de, omzuyla, orada durup hoş bir biçimde yukarıya kıvrılan siyah gür bıyığının altından o kibar, kuru ve alaycı gülümsemesiyle ona bakan Settembrini’yi itip dengesini kaybetmesini sağlamaya çalışıyordu. Hans Castorp’u inciten bu gülümsemeydi. Ona, “Beni rahatsız ediyorsunuz,” diyen kendi sesini duydu. “Defolun! Siz bir laternacısınız. Burada işiniz yok.” Oysa Settembrini kımıldamamıştı bile. Hans Castorp da orada durmuş ne yapması gerektiğini düşünürken beklenmedik bir anda, zamanın aslında ne olduğuyla ilgili parlak bir fikir geldi aklına: Zaman, insanların aldatmacalarını önlemeye yarayan, suskun bir hemşireden, üzerinde hiçbir işaret olmayan bir cıva sütunundan başka bir şey değildi. Ertesi sabah, buluşunu Joachim’le paylaşmaya niyetlenerek uyandı.

Gece birçok macera ve buluşlarla geçti ve net olmasa da, Hermine Kleefeld, Herr Albin ve Savcı Paravant tarafından mızraklanmış olan Yüzbaşı Miklosich de bunlarda rol aldılar. Hans Castorp, düşlerden birini iki kez gördü. Hem de aynısını. İkincisi sabaha karşı geldi. Yedi masalı yemek salonunda otururken, cam kapı her zamankinden daha büyük bir gürültüyle çarptı ve içeriye, beyaz süveter giymiş, bir eli cebinde, öbür eli de başının arkasında, Madam Chauchat girdi ve İyi Ruslar Masası’na gideceği yerde sessizce Hans Castorp’un yanına geldi ve hiçbir şey söylemeden öpmesi için elini uzattı – elinin üstü yerine avucunu uzatmıştı. Ve Hans Castorp, o küt parmaklı, tırnak etleri tarazlanmış bakımsız yayvan eli öptü. Ve bir kez daha, onurun kısıtlamalarından kurtulmanın ve ayıbın sonsuz yararlarının nasıl olacağını düşündüğünde içinden yükselmiş olan o tatlı yoz duygu onu baştan aşağı sardı ve aynı tatlılığı bu kez düşünde dolu dolu yaşadı.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Gerekli Bir Alışveriş

“Yazınız geçti mi yoksa?” diye alaycı bir soru yöneltti Hans Castorp, üçüncü gününde Joachim’e.

Havada korkunç bir değişim olmuştu.

Yukarıda konuk olduğunun ikinci günü harika bir yaz günüydü. Gökyüzü, mızrak uçlu çamların üzerinde koyu mavi bir renge bürünmüş, köy, vadinin tabanının sıcaklığıyla ışıl ışıl parlamış ve güneşte ısınmış kısa Alp çimeninde otlayan inekler yamaçlarda dolaşırken, çanların huzur verici neşeli sesleri havayı doldurmuştu. Bayanlar sabah kahvaltısına kolay yıkanabilir ince bluzlarla inmişlerdi. Bazılarına yırtmaçlı kısa kollar hiç yakışmamıştı. Örneğin, Frau Stöhr’de çok kötü duruyordu; kolları sünger gibi olduğu için hafif giysiler ona göre değildi kesinlikle. Sanatoryumdaki beyler de, güzel havayı, her biri kendine göre değişik bir giysiyle karşılamış, bazıları parlak yünlü kumaştan ceket, bazıları da keten takım giymişti. Joachim Ziemssen’in üzerinde, ona kusursuz bir asker havası veren ve fildişi renginde ince bir pantolonla, mavi spor bir ceketten oluşan bir kombinasyon vardı. Settembrini’ye gelince; birkaç kez, giysisini değiştirmek niyetine değinmişti. “Allah kahretsin!” demişti, öğle yemeğinden sonra, aşağıdaki o yere inerlerken kuzenlere eşlik ettiğinde, “güneş fena yakıyor. Sanırım daha ince bir şeyler giymem gerekiyor.” Oysa, ifadesi çok özenli olsa da, kareli pantolonunu ve geniş yakalı uzunca, tüylü ceketini giymeyi sürdürmüştü, büyük bir olasılıkla gardrobunda da yalnızca bunlar vardı.

Üçüncü gün ise, doğa sanki tuzağa düşürülmüşçesine, her şey altüst oldu. Hans Castorp gözlerine inanamadı. Ana yemek saatinden önce, herkes uzanırken, güneş ansızın kendini gizledi, çamur rengi bulutlar güneydoğunun yamaçlarını aşarak geldi ve bir anda, buzlu yörelerden kopup gelmişçesine soğuk ve yabancı bir hava taşıyan ve insanın iliklerine işleyen bir rüzgâr vadiyi yaladı geçti; ısı düştü ve yepyeni bir iklim ortaya çıktı.

“Kar,” dedi Joachim’in sesi bölmenin ardından.

“Kar da ne demek oluyor?” diye sordu Hans Castorp yanıt olarak. “Bana şimdi kar yağacağını söylemek istemiyorsun, herhalde?”

“Tam da öyle demek istiyorum,” diye yanıtladı Joachim. “Biz o rüzgârı biliriz; bir kez başladı mı kızaklar ortaya çıkar.”

“Saçma!” dedi Hans Castorp. “Yanılmıyorsam henüz ağustosun başındayız.”

Ve yerel koşulların gizine ermiş olan Joachim haklı çıktı; birkaç dakika içinde, yinelenen gök gürültüleri arasında şiddetli bir kar fırtınası başladı ve tipinin yoğunluğundan her şey beyaz bir sisin içinde kayboldu; vadi görünmez olmuştu.

Öğleden sonra, kar durmaksızın yağdı ve kalorifer yakıldı. Joachim içi kürklü uyku tulumunu kullanarak dinlenme kürü kurallarını bozmadı ama Hans Castorp odasına sığınmak zorunda kaldı ve ısınan radyatörün yanına bir sandalye çekip başını sık sık sallayarak dışarıdaki bu garip durumu izlemeye koyuldu. Ertesi sabah kar durdu ama dışarıdaki derece sıfırdan birkaç derece daha yüksek göstermesine karşın yerler bir karış karla kaplıydı. Hans Castorp’un şaşkınlıkla açılmış gözlerinin önüne tam bir kar manzarası serilmişti. Kaloriferi kapatmışlardı. Odasının ısısı altı dereceydi.

“Yazınız bitti mi?” diye sordu kuzenine buruk bir alayla.

“Hiç belli olmaz,” dedi Joachim gerçekçilikle. “Kısmet olursa, eylülde bile güzel yaz günleri olur ama burada mevsimler birbirlerinden çok farklı değil, biliyor musun, birbirlerine karışıyorlar, takvimle ilgileri yok. Kışın öyle sıcak olur ki yürüyüşe çıktığında terleyip ceketini çıkarmak zorunda kalırsın, yazın ise eh, burada bazen nasıl olduğunu gördün. Sonra kar gelir ve her şeyi altüst eder. Ocakta kar olur ama mayısta da çok olabilir, bazen ağustosta da yağar, senin de gördüğün gibi. Genelde, karın yağmadığı ay yoktur; emin olabileceğin tek kural da bu. Kısacası, kış günleri, yaz günleri, ilkbahar ve sonbahar günleri vardır ama gerçek mevsimleri bizde, burada yukarılarda bulamazsın.”

“Tam bir çorba,” dedi Hans Castorp. Kendi battaniyesinin yetmeyeceği anlaşıldığı için üzerinde kışlık paltosu, ayağında botları, kuzeninin yanında, dinlenme kürü için battaniye almak üzere köye doğru yürüyordu. Bir anlığına, bir uyku tulumu bile almayı düşündü ama bundan hemen vazgeçti çünkü bu düşünce onu biraz korkutmuştu.

“Hayır, hayır, battaniyeyle yetinelim. Aşağıda da onları kullanabilirim; insanın her yerde battaniyesi olabilir, bunda öyle özel ya da sorun olabilecek bir durum yok. Oysa, içi kürklü bir uyku tulumu çok belirgin bir şey; yanlış anlama ama, burada sonsuza dek kalmaya niyetim varmış ve neredeyse sizlerden biriymişim gibi olur. O nedenle, birkaç hafta için uyku tulumu almaya değmeyeceğini söylemekle yetineceğim.”

Joachim ona hak verdi ve böylece İngiliz semtinde mal açısından zengin, güzel bir mağaza bulup Joachim’inkiler gibi iyice uzun, geniş, doğal bej renkte, dokununca yumuşacık gelen iki devetüyü battaniye satın aldılar ve hemen sanatoryuma yollanmasını istediler: Uluslararası Berghof Sanatoryumu, oda 34’e. Hans Castorp onları o gün öğleden sonra kullanmak istiyordu.

Bu iş kuşkusuz, ikinci kahvaltıdan sonra halledilmişti çünkü günlük program ancak o arada köye inmeye zaman bırakıyordu. Şimdi de yağmur başlamıştı ve sokaklarda eriyen kar üstlerine başlarına sıçrıyordu. Dönerken, sanatoryuma doğru yürüyen Settembrini’ye yetiştiler; başı açıktı ama şemsiyesi vardı. İtalyan’ın yüzü sararmıştı ve hüzünlü gibiydi. Arı ve yerinde sözcüklerle, onu çok kötü etkileyen soğuktan ve nemden yakındı. Kaloriferi yaksalar ne olurdu sanki! Ama gücü elinde tutan bu zavallılar, kar durur durmaz kaloriferi kapatıyorlardı, bu, mantıkla alay etmek demek olan ahmakça bir kuraldı. Hans Castorp, düşük oda ısısının tedavinin ilkelerinden biri olabileceğini ve büyük bir olasılıkla hastaların fazla şımarmaması için yapıldığını öne sürdüğünde çok sert bir alayla karşılık verdi. Ah, tabii, tedavi ilkeleri! O yüce ve dokunulmaz ilkeler! Hans Castorp, karşı çıkarken gerçekten doğru bir ses tonu kullanmıştı, huşu içinde kabullenmenin tonuydu bu. Aslında, ilginç olan şuymuş: Güç sahiplerinin maddi çıkarlarına tümüyle uygun olan ilkeler koşulsuz saygı görürken, o denli uygun olmayan ilkeler görmezlikten geliniyormuş. Kuzenler söylediklerine gülerken, Settembrini, merhum babasıyla o kadar özlemini çektiği sıcak arasında bağlantı kurarak o konuya geçti.

“Babam,” dedi, sözcükleri övünçle uzata uzata, “öylesine ince bir adamdı ki, bedeni de ruhu da çok duyarlıydı! Küçük çalışma odasını kışın ne de çok severdi; tüm kalbiyle sever ve sıcacık, kor gibi bir sobacıkla odanın ısısının sürekli yirmi derece olmasında ısrar ederdi. Soğuk ve nemli günlerde ya da bıçak gibi kesen Tramontane rüzgârı estiğinde, minik evin koridorundan geçip odaya girince, sıcak, omuzlarınızı yumuşacık bir palto gibi sarar ve gözleriniz mutluluktan yaşarırdı. Küçücük odası, aralarında çok değerlilerinin de bulunduğu kitaplar ve elyazması metinlerle doluydu. O düşünce zenginliğinin ortasında, üzerinde mavi patiskadan gecelik entarisi, küçücük kürsüsünün arkasında durur ve kendini edebiyata verirdi. Ufak tefek bir adamdı; başı ancak benim omuzlarıma gelirdi, düşünün! Şakaklarında gür dağınık saçlar ve uzun, biçimli bir burun. Öyle bir Romanist ki beyler! Çağımızın en iyilerinden biri, dilimizin, çok az kişiye nasip olabilecek bir ustası ve Boccaccio’nun yüreğini bile ısıtabilecek bir uomo letterato ve bugün artık rastlanmayan bir Latin üslupçu. Birçok okumuş insan, dört bir yandan, Haparanda’dan, Krakov’dan bile kentimiz Padua’ya gelirlerdi ona saygılarını sunmak için ve her zaman dostça bir gururla karşılanırlardı. Ayrıca, tefekküre daldığı zamanlarda, Toskana yazı dilinde öyküler kaleme alan seçkin bir ozandı ‘idioma gentile’de bir virtuoso’ydu.” Settembrini, başını ileri geri sallayarak ve anadilinin hecelerinin dilinin üzerinde erimesinden büyük bir tat alarak, “Bahçeciğini, Vergilius’unkini örnek alarak düzenlemişti,” diye sürdürdü konuşmasını, “söylediklerinin tümü sağlam ve güzeldi; ve sıcak gerekliydi, odasının sıcak olması gerekiyordu, yoksa titremeye başlar ve onun donmasına izin verdikleri için öfkesinden ağlardı. Şimdi siz bir düşünün mühendis bey ve siz de teğmenim, böyle bir babanın oğlu olan ben, yazın ortasında, bu Allahın cezası barbar yerde, bedenim soğuktan titreyerek acı çekiyorum, ruhum da algıladığı aşağılayıcı görüntüler yüzünden sürekli eziyet içinde! Ah, çok zor! Çevremizdeki tiplere bir bakın! Başhekimimiz denen o kaçık, Şeytan’ın uşağı ve Krokowski,” Settembrini dilini koparması gerekiyormuş gibi yaptı, “o utanmaz günah çıkarıcı papaz, insanlık onurum onun keşiş varlığına teslim olmamı yasakladığı için benden nefret eden o adam. Sonra masam – birlikte yemek yemek zorunda kaldıklarım! Sağımda, Halleli bir bira imalatçısı oturuyor, adı Magnus; saman destesi gibi bıyığı var. ‘Bana edebiyattan söz etmeyin. Edebiyatta ne var? Güzel kişilikler. Ne işime yararlar ki? Ben pratik bir adamım ve gerçek yaşamda öyleleri hemen hemen hiç bulunmaz,’ diyor. Adamın edebiyat kavramı bu kadar. Güzel kişilikler... Ah, Meryem Ana! Bu arada, karşısında oturan karısı da sürekli protein kaybedip halsizleşiyor ve giderek aptallaşıyor. Berbat, iflah olmaz bir durum...”

Birbirleriyle hiç konuşmamalarına karşın, Joachim ve Hans Castorp söylenenlere katılıyorlardı: Konuşması oldukça olumsuz ve fesattı ama eğlendirici ve hatta gözü pekliği ve sert karşı çıkışlarıyla öğreticiydi bile. Hans Castorp içtenlikle, ‘saman destesi’ne ve biraz da ‘güzel kişiliklere’, daha doğrusu Settembrini’nin gülünç ve çaresizlik içindeki anlatış biçimine güldü.

Sonra da, “Ah, evet, böyle bir kuruluşta biraz karışık bir topluluk oluyor. Masaya beraber oturduğunuz insanları seçemiyorsunuz – zaten seçseniz kimbilir ne olur! Bizim masamızda da bir hanım var – Frau Stöhr; tanıyorsunuz, değil mi? İnanılmayacak denli cahil olduğunu söylemek zorundayım; saçma sapan konuştuğunda insan nereye bakacağını şaşırıyor. Sürekli ateşinden ve ne kadar halsiz olduğundan yakınıyor ama sanırım, ne yazık ki oldukça ciddi bir vaka. Çok garip, hastalıklı ve ahmakça bir durum. Doğru dürüst ifade edebiliyor muyum bilmiyorum ama insanın hem aptal hem de hasta olması bana ters geliyor ve ikisi bir araya geldiğinde dünyadaki en acınacak durum ortaya çıkıyor. İnsan nasıl bir ifade takınacağını bilemiyor çünkü hastanın karşısında ciddi ve saygılı olmak istenir, değil mi? Hastalık oldukça saygın bir şey, böyle ifade etmeme izin verirseniz, ama ikide birde, aptallık devreye girer ve ‘fomolus’ ve ‘kozmik tesis’ gibi laflar edilirse, insan ağlasın mı gülsün mü bilemiyor. İnsan duyguları açısından nasıl da bir ikilem; ve öylesine acı ki anlatamam. Birbirlerine uyan bir yönleri yok, ikisi beraber olmuyor ve insan onları bir arada gözünün önüne getiremiyor. Aptalların sağlıklı ve sıradan olması gerekir, oysa hastalık insanın soylu olmasını sağlamalı ve onları incelikli, akıllı ve özel yapmalı. Genel kanı budur, öyle değil mi? Altından kalkabileceğimden çok şey söyledim sanırım,” diye sonuçlandırdı konuşmasını, “konu açıldı da...” Kafası iyice karışmıştı.

Joachim biraz utanmıştı. Settembrini hiçbir şey demeden, yalnızca kaşlarını kaldırmış dinliyordu; ayıp olmasın diye konuşmasının bitmesini bekler gibi bir hali vardı. Oysa, yanıt vermeden önce, Hans Castorp’un düşüncelerini iyice çorbaya çevirmesini bekliyordu.

“Sapristi, mühendis bey,” dedi sonunda, “sizden hiç ummadığım felsefi yeteneğinizi ortaya seriyorsunuz. Sizin kuramınıza göre, göründüğünüzden çok daha sağlıksız olmanız gerekiyor çünkü aklınız olduğuna kuşku yok ama izin verirseniz şunu söyleyeyim, mantığınızı ne izleyebiliyor ne de kabul edebiliyorum, hatta onlara düşmanlık bile duyuyorum. Düşünceler konusunda sabırsız olduğumu ve sizin ortaya koyduklarınızdaki gibi, mücadele etmeye değer bulduğum düşünceleri olduğu gibi bırakmak yerine, ukala yerine konmayı yeğ tuttuğumu anlamışınızdır.”

“Ama Herr Settembrini...”

“İzin verin sözümü bitireyim. Ne diyeceğinizi biliyorum. Ciddiye almaya gerek olmadığını, bu düşüncenin size özgü olma yerine havada uçuşan düşüncelerden biri olduğunu ve sizin de, onu sorumsuzca kullanmak üzere laf olsun diye yakaladığınızı söyleyeceksiniz. Sizin yaşınızda, erkekçe bir kararlılık oluşmadığı için, her tür bakış açısı öylesine bir denenir. Placet experiri,” dedi Settembrini, placet’in c’sini İtalyanlara özgü telaffuz ederek. “Anlamlı bir cümle ama beni rahatsız eden deneylerinizin tutturmuş olduğu yol. Bunun rastlantı olduğuna kuşku duyarım. Korkarım ki, doğrudan karşı çıkılmazsa, yerleşmiş bir kişilik özelliği olma eğilimi var. Bu nedenle, sizi düzeltmeyi görev biliyorum. Hastalıkla birlikte aptallığın, dünyanın en acınası şeyi olduğuna değindiniz. Size hak verebilirim. Bence de, kafası işleyen bir hasta, verem hastası olan bir aptaldan iyidir. Benim karşı çıkmam, sizin aptallıkla hastalığın birleşmesini bir üslup hatası, doğanın zevkinde bir sapma ve insan duyguları açısından bir ikilem olarak almanızla başlıyor. Siz hastalığı incelikli ve –ne demiştiniz– saygın bir şey olarak görüyorsunuz ve onunla aptallığın uyum sağlayamayacağını söylüyorsunuz. Böyle demiştiniz. Hayır, öyle değil! Hastalık ne inceliklidir ne de saygın – hastalıklı olan ya da ona yol açan, düşüncenin kendisi. Size belki, hastalığın demode ve çirkin olduğunu söylersem, ondan iğrenmenizi sağlayabilirim. O bize, insan düşüncesinin aşağılandığı ve karikatürize edildiği, uyuma ve sağlığa kuşkuyla bakılıp şeytan işi sayıldığı, öte yandan hastalığın cennete açık kart çıkartmak olduğu boş inanç, ezilmişlik ve korku çağlarından gelmedir. Mantık ve aydınlanma, bir zamanlar insan ruhunda çöreklenmiş olan o gölgeleri kovdu ama tam anlamıyla değil; bugün bile bu mücadele sürüyor. Bu mücadelenin adı iştir beyim, dünyasal işler, bu dünya için, insanlığın onuru ve çıkarları için çalışmak ve her gün yeniden mücadele için çelik gibi olmak; mantığın ve aydınlanmanın gücü insanlığı tümüyle özgür kılacak ve onu ilerleme ve uygarlık yolunda daha parlak, yumuşak ve arı bir ışığa götürecek.”

‘Hay Allah, bu tam bir arya!’ diye düşündü Hans Castorp şaşkınlık ve utanç içinde. ‘Ben buna nasıl yol açtım ki? Bana, aslında biraz kuru geldi. İşle ilgili bu saplantısı da neyin nesi? Sürekli iş iş diyor ama iş buraya uymuyor ki.’ Sonra yüksek sesle, “Çok güzel Herr Settembrini. Dinlemeye değer, söyledikleriniz. Daha iyi ifade edilemezdi... yani, daha elle tutulurcasına demek istiyorum,” dedi.

“Geriye gitme eğilimi,” diye yeniden başladı Settembrini, geçmekte olan birinin başını kurtarmak için şemsiyesini kaldırırken, “entelektüel açıdan geriye gitme, o karanlık ve baskılı çağlara dönüş – ve inanın bana mühendis bey, bu bir hastalıktır, bilimin üzerinde çok araştırma yaptığı ve değişik adlar verdiği, biri estetik ve psikolojiyle, öbürü de politikayla ilgili ama her ikisi de, akademik bağlamda hiçbir şey ifade etmeyen ve sizin kaçınmak istediğiniz okul terimleri. Oysa, zihinsel yaşamda her şey iç içe olduğu ve bir düşünce başka bir düşünceyi doğurduğu ve Şeytan’a elinizi verseniz kolunuzu, hatta sizi de olduğu gibi kapacağı için ve öte yandan, hangisi olursa olsun, mantıklı bir ilke ancak mantıklı sonuçlar verebileceği için; işte bu nedenlerle, şunu iyice kafanıza sokun ki hastalık incelikli ve saygın olmaktan öylesine uzaktır ki, laf olsun diye bile aptallıkla bağdaştırılamaz; hastalık aşağılanmadır, düşüncesi bile zedeleyicidir – evet, bireysel vakalarda korunmaya ve bakıma eğilimimiz olsa da, insanın acı veren bir aşağılanmasıdır ve onu entelektüel bağlamda onurlandırmak bir yanılgıdır – bunu kafanıza iyice sokun! Bu bir yanılgıdır ve tüm entelektüel yanılgıların başlangıcıdır. Sözünü ettiğiniz kadın –adını bulmakla uğraşmayacağım– Frau Stöhr, evet, teşekkür ederim – kısacası, vaka değil, kadının kendisi gülünç ve sanırım insan duygularımızda, dediğiniz gibi ikilem yaratması bu yüzden. Hasta ve aptal – Allah için, bu tam bir felaket; sorun oldukça yalın; bize de acımak ve omuz silkip geçmek düşüyor. İkilem, yani gerçek trajedi beyim, doğanın kişilikteki uyumu –ya da başından beri zaten olanak vermediği uyumu– bozacak kadar zalim olup soylu ve yaşam dolu bir zihni, yaşama hiç de uygun olmayan bir bedenle birleştirmesiyle başlar. Leopardi’yi bilir misiniz, mühendis bey? Ya da siz teğmenim? Ülkemin mutsuz bir ozanıdır, ruh sahibi, kambur ve hasta bir adamdır; aslında yüce bir ruh ama hastalıklı bedeni yüzünden sürekli aşağılanmış ve alayın daha düşük düzeylerine sürüklenmiş; yüreği dağlayan acılar üretebilmiş bir ruh. Dinleyin.”

Ve Settembrini, yanındakilerin tek bir sözcüğü bile anlamadığının farkında olmadan, gözlerini arada sırada kapayıp başını ileri geri sallayarak, o güzel heceleri dilinde eritircesine İtalyanca bir şeyler okumaya başladı. Hem belleğinin ve sözcüklerin gücünün tadını çıkarmak hem de bundan dinleyicilerin de haberdar olmasını sağlamak istediği anlaşılıyordu.

Sonunda, “Anlamıyorsunuz ki,” dedi. “Duyuyorsunuz ama acı veren anlamını kavrayamıyorsunuz. Sakat bir insan olduğu için beyler, durumu bir bütün olarak ele almalısınız, Leopardi, bir kadının aşkından yoksundu ve onun ruhunu köreltmesine engel olan da buydu. Ün ve erdem onun gözünde ışıltılarını yitirdiler, doğayı kötü olarak görmeye başladı; kötüdür de, aptal ve kötüdür, bu noktada ona katılıyorum ve söylemesi çok acı ama ilerleme ve bilim konusunda umutsuzluğa düştü. Bu bir trajedidir, mühendis bey. Sizin, ‘insan duygularındaki ikilem’ dediğiniz işte budur, masanızdaki o kadın değil, adı için belleğimi zorlamak niyetinde değilim. Bana hastalık nedeniyle ortaya çıkarabileceği ruhsallaşmadan söz etmeyin, Tanrı aşkına böyle demeyin. Bedeni olmayan bir ruh, ruhu olmayan bir beden kadar insanlıkdışı ve ürkünçtür. Üstelik birincisi çok ender görülen bir istisnayken, ikincisi bir kuraldır. Genelde denetimsiz büyüyen, her tür önemi ve yaşamı kendine çeken ve iğrenç bir biçimde kendini kurtaran bedendir. Yaşamını hastalıklı sürdüren bir insan bir bedenden başka bir şey değildir ve hiçbir şey bunun kadar insanlıkdışı ve aşağılayıcı olamaz; çoğu zaman da o insanın bir kadavradan farkı yoktur aslında...”

“Garip,” dedi Joachim, Settembrini’nin öbür yanında yürüyen kuzenini görmek için eğilerek. “Geçenlerde, sen de buna benzer bir şey söylemiştin.”

“Öyle mi?” dedi Hans Castorp. “Evet, aklımdan böyle bir şey geçmiş olabilir.”

Settembrini yalnızca birkaç adım boyunca sessiz kaldı. Sonra, “Daha iyi ya, beyler, böylesi daha iyi,” dedi. “Size özlü bir felsefe dersi verme gibi bir amacım yoktu, bu benim işim değil zaten. Mühendisimiz bağlantı kurarak düşüncelerini ifade ettilerse, bu onun birçok yetenekli gencin yaptığı gibi, bir şeylere heves edip değişik görüş açıları üzerinde deneylerde bulunduğu varsayımımı doğruluyor. Bu yetenekli genç boş bir sayfa değil, doğrunun ve yanlışın, yani her şeyin duygulara hitap eden bir mürekkeple zaten yazılmış olduğu bir sayfa ve bir eğitmenin görevi özellikle doğruyu geliştirmek ve yanlış öne çıkmaya çalışırsa, onu duruma uygun etkilerle söndürmektir.” Sonra, daha ılımlı bir ses tonu kullanarak, “Beyler alışverişe mi çıkmıştı?” diye sordu.

“Hayır, tam değil,” dedi Hans Castorp, “yani...”

“Kuzenime bir-iki battaniye aldık,” dedi Joachim önemsemeden.

“Dinlenme kürü için, hava böyle kötü olunca. Birkaç hafta ben de katılacağım da,” dedi Hans Castorp gülüp yere bakarak.

“Ah, battaniyeler, dinlenme kürü,” dedi Settembrini. “Evet, evet, evet, sahi, sahi, sahi. Gerçekten, placet experiri!” diye yineledi İtalyanca ifade ederek; ve topal kapıcı tarafından selamlandıkları sanatoryuma ulaştıkları için onlardan ayrıldı ve lobiye girdiklerinde yemekten önce gazeteleri okumak üzere oturma odalarından birine yöneldi. İkinci dinlenme kürünü kaytarmak niyetindeydi anlaşılan.

“Tanrı yardımcımız olsun!” dedi Hans Castorp, asansörde Joachim’in yanında dururken. “İşte sana tam bir eğitmen – kendisinin de kısa bir süre önce söylediği gibi, kanına işlemiş. Fazladan bir sözcük söylememeye dikkat etmek gerekiyor, yoksa dersini tam alırsın. Ama onu dinlemeye değer, konuşma tarzı çok hoş, her bir sözcük ağzından öylesine tam ve iştah açıcı çıkıyor ki onu dinlerken aklıma hep taze ekmek geliyor.”

Joachim güldü. “Bunu sakın ona söyleme. Öğretilerini dinlerken aklının taze ekmekte olduğunu öğrenirse hayal kırıklığına uğrar.”

“Öyle mi dersin? Ben o kadar emin değilim. Bana hep onun için önemli olanın dersin kendisi değil de –ikincil belki de– onu ifade edişi, sözcükleri esnek toplar gibi yuvarlaması ve hoplatıp zıplatması gibi geliyor. Aslında, dikkat çekmeleri de onun açısından hoşnutsuzluk yaratmıyor. Bira imalatçısı Magnus, ‘güzel kişilikleriyle’ aptal kuşkusuz, ama Settembrini’nin, edebiyatın aslında neyle ilgili olduğunu söylemesi gerekirdi. Açık vermemek için soramadım; ben de o işten pek anlamam ve şu âna dek edebiyatçı görmemiştim. Edebiyat ‘güzel kişilikler’ değilse, demek ki güzel sözcükler, Settembrini’nin yanında bu izlenimi ediniyorum. Amma sözcükler bulup çıkarıyor! ‘Erdem’ gibi sözcükleri de hiç sıkılmadan kullanıyor, düşün yani. O sözcüğü bir kez bile ağzıma almadım; Latince dersinde, kitapta ‘virtus’ sözcüğü geçtiğinde biz onu yüreklilik diye çevirirdik. Canımı sıktığımı söylemeliyim. Ayrıca, soğuk, Behrens ve protein kaybeden Frau Magnus ve önüne kim gelirse, tümüne sövüp sayması beni sinirlendiriyor. Doğuştan her şeye karşı olduğunu hemen anladım. Çevresinde ne var ne yoksa her şeye takıyor, bunda da her zaman sefil bir yön vardır, elimde değil.”

“Böyle diyorsun ama,” dedi Joachim düşünceli, “onda sefillikle ilgisi olmayan, bir tür onur da var; uygunsuz hiçbir yönü yok. Özsaygısı olan ya da genelde insanlara saygı duyan biri demek daha doğru olur ve bu benim hoşuma gidiyor, bence erdemli bir şey bu.”

“Haklısın,” dedi Hans Castorp. “Hoşgörüsüz bir hali var. Kendini yanında rahatsız hissediyorsun, yani denetleniyorsun diyebiliriz, evet, sanırım bu hiç de kötü seçilmiş bir sözcük değil. İnanır mısın, dinlenme kürü için battaniye satın almamı onaylamadı, buna alaylı bir biçimde karşı çıktı gibi geldi hep bana.”

“Hayır,” dedi Joachim, şaşırarak düşünceli. “Böyle bir şey nasıl olur? Hiç düşünemiyorum.” Sonra da, ıvırını zıvırını yanına alarak, derecesi ağzında dinlenme kürü için çekip gitti; Hans Castorp da yemek için yıkanıp hazırlanmaya başladı – yemeğe bir saatten az bir zaman kalmıştı.

Zaman Duygusu Üzerine Arasöz

Yemekten döndüklerinde, Hans Castorp odasında, sandalyenin üzerinde hazır bekleyen paketlenmiş battaniyeleri hemen o gün kullandı. Deneyimli Joachim ona, burada, yukarıda, herkesin bildiği ve yeni geldiğinde hemen öğrenmek zorunda olduğu kendini sarıp sarmalama yöntemini öğretti. Battaniyelerin önce birini, sonra da öbürünü, ayakucundan uzunca bir parça sallandırarak şezlongun üzerine seriyor, sonra oturup üsttekiyle kendinizi koltuk altınıza kadar örtüyor, ayakucunda sallanan kenarıyla da ayaklarınızı sıkıca sarıyordunuz; bunun için oturup eğilmek ve battaniyenin ayakucunu iki elinizle tutmak zorundaydınız. Ondan sonra, öbür yanınızı sarıyordunuz ama ayaklarınızın üzerine her iki taraftan katladığınız uçların, tam bir paket oluşturması için düzgün katlanmış olmalarına dikkat etmeniz gerekiyordu. Bu kez, aynı işlemi ikinci battaniyeye uyguluyordunuz ki bu daha da zordu ve Hans Castorp acemi olduğu için, ona söylenenlere uyup eğilip uzanırken epeyce oflayıp poflamak zorunda kaldı. Joachim’in dediğine göre, ancak birkaç yaşlı ve deneyimli kişi, üç seri hareketle, bir anda battaniyeye sarılabiliyormuş ama bu, özenilen ender bir beceriymiş çünkü bunu başarabilmek için hem yılların deneyimine sahip olmak hem de doğuştan yetenekli olmak gerekiyormuş. Bunu duyan Hans Castorp, ağrıyan sırtını arkaya doğru dayarken güldü. Neyin bu kadar gülünç olduğunu anlamayan Joachim ilk önce ona kuşkuyla baktı ama sonra o da gülmeye başladı.

“Böyle işte,” dedi Joachim, Hans Castorp, tüm bu jimnastik hareketlerinden bitkin düşmüş, ensesinde rulo yastık, orada tam bir silindir biçiminde yatarken. “Artık eksi yirmi de olsa fark etmez.” Ve sarıp sarmalanmak için cam bölmeden kendi tarafına süzüldü.

Hans Castorp, bu eksi yirmi derece lafını kuşkuyla karşıladı çünkü neredeyse donmak üzereydi ve ahşap kemerlerin arasından, her an kara dönüşecek gibi görünen sızıntı gibi nemin çiselemesini izlerken sürekli ürperip duruyordu ama ne garipti ki, tüm o neme karşın, kupkuru yanakları, aşırı ısıtılmış bir odada otururcasına alev alev yanıyordu. Ayrıca, battaniye eğitimi onu gereksiz bir biçimde yormuştu; ‘Büyük Buharlı Gemiler’e baktığında ellerinin gerçekten titrediğini gördü. O kadar da sağlıklı değildi demek. “Tümüyle kansız,” demişti Başhekim Behrens ve büyük bir olasılıkla o yüzden bu denli çabuk üşüyordu. Buna karşın, şezlongun sağladığı rahatlık ve Hans Castorp’un baştan beri hararetle onayladığı ve birçok kez deneyimden geçmiş neredeyse gizemli özellikleri, hissettiği bu tatsızlığın yerini doldurabiliyordu. İster minderlerinin kumaşı ya da arkalığın kusursuz eğimi, isterse kol koyacak yerlerin ideal yüksekliği ve genişliği, isterse de rulo biçimindeki ense yastığının amaca uygun oluşundan olsun, neden her neyse, başka hiçbir şey, dinlenen bir bedene, bu olağanüstü şezlong kadar insancıl bir hizmette bulunamazdı. Ve böylece, önünde, kurumun kurallarınca kutsal sayılan ana dinlenme kürünün sağladığı güvenli ve huzurlu iki boş saatin uzandığını bilmek, Hans Castorp’un yüreğini memnuniyetle doldurdu. Orada bir konuk olmasına karşın, o da bu düzenlemeyi çok yerinde buluyordu çünkü sabırlı bir yapıya sahip olduğu için hiçbir şey yapmadan saatler geçirebilir ve daha önceden de bildiğimiz gibi, insanı boğarak öldüren o anları ve insanı uyuşturan bir faaliyetin olmadığı boş zamanları pek severdi. Saat dörtte, yanında kek ve konserve meyveyle çay zamanı, ardından ufak bir gezinti ve dinlenme kürü için dönüş. Sonra da, saat yedideki akşam yemeği, tüm yemekler gibi dört gözle beklediği belirli görüntülere ve gerginliklere neden olacak ve ardından, stereoskopik aygıta, kaleydoskopik dürbüne ve sinematografik yuvarlağa şöyle bir bakılacaktı. Hans Castorp, artık iyice uyum sağladı denemese de, günlük programı bilir olmuştu.

Aslında, bir yere yerleşmek garip bir iştir ve belki de bunun nedeni, amacın yalnızca kendine hizmet etmesi ve o belirli süre biter bitmez ya da o sürenin bitiminden kısa bir süre sonra, orayı terk edip eski durumumuza dönmeye kararlı olduğumuz için yeni bir çevreye alışmanın ve onu benimsemenin getirdiği zorluktur. O tür bir değişikliği, yaşamımızın esas akışına onu bölen bir parça ya da bir ara oyunu gibi sokarız ve amacımız ‘dinlenmek’, yani günlük yaşantının kesintisiz tekdüzeliğinin rahatına gömülüp kendimizi ilgisizliğe kaptırdığı için gevşeme tehlikesiyle karşı karşıya kalan organizmamızın canlanmasını ve kendini yenilemesini sağlayacak bir egzersiz yapmaktır. Arada sırada vazgeçilmeyen yaşantı kuralları insanı neden bitkinleştirir ve ilgisizliğe yol açar? Bunun nedeni, yaşamın getirdiği zorlukların neden olduğu yorgunluk ve yıpranmadan çok (bunlar için en iyi ilaç dinlenmedir) psikolojiktir ve zaman duygumuzla bağlantılıdır çünkü zaman, hiç kesintiye uğramadan hep aynı akarsa, elimizden kaymaya başlar ve zaman duygumuz, yaşam duygumuzla öylesine bağlantılı ve iç içedir ki bu duygulardan birinin zayıflaması demek öbürünün de acı ve yıpratıcı bir deneyimden geçmesi demektir. Can sıkıntısının kaynağıyla ilgili bir yığın yanlış düşünce dolaşır ortada. Zamanı yeni ve ilginç şeylerle doldurmanın, onun geçmesini sağladığı –aslında kısaltmak demek istiyoruz–, buna karşın tekdüzeliğin ve boş durmanın zamanı ağırlaştırdığı ve onun akışına engel olduğu kanısı yaygındır. Oysa, bu her zaman böyle olmaz. Boş durmak ve tekdüzelilik bir ânı ya da bazen bir saati bile uzatıp can sıkıcı bir hale getirebildiği gibi, hiçliğe indirgenene dek, çok büyük, hatta en büyük zaman dilimlerini de kısaltıp eritebilir. Tersine, zengin ve ilginç bir içeriğin saati ve hatta günü kısaltma ve hızlandırma gücü vardır ve böyle durumlarda zaman kanatlanır; daha geniş bir açıdan baktığımızda da, zamanın akışına genişlik, ağırlık ve daha somut bir biçim kazandırır ve böylece, rüzgârda savrulup giden o boş ve tüy hafifliğindeki acınası yıllara oranla, olay açısından zengin yıllar çok daha yavaş geçer. Can sıkıntısı denen şey, aslında, zamanın tekdüzeliğinin neden olduğu sağlıksız bir kısalmadır ve kesintisiz bir değişmezlik, geniş zaman alanlarını, kalbi korkudan öldürecek denli daraltır ve her gün öbürünün aynı ise, tüm günler bir güne indirgenir ve kusursuz bir tek türlülük en uzun ömrün bile, göz açıp kapayana dek geçmiş bir kısalıkta algılanmasına neden olur. Alışkanlık, zaman duygusu uykuya yatarsa ya da en azından renksizleşirse ortaya çıkar; ve insana gençlik yılları yavaş, daha sonraki yıllar ise gitgide hızlanarak akıp gidiyor gibi gelirse bu alışkanlık yüzündendir. Yeni alışkanlıklar edinmenin ya da eskilerini değiştirmenin, yaşamı korumak, zaman duygumuzu yoğunlaştırmak, zaman deneyimimizi yavaşlatmak ve böylece yaşam duygumuzu yenilemek için yapıldığını biliyoruz. Yer ve hava değiştirmenin ve kaplıcalara gitmenin, yani dinlendirici küçük olayların deneyiminden geçmenin amacı budur. Yeni bir yerde geçirdiğimiz birkaç gün diri, yoğun ve rahat akar – altı ya da sekiz gün. Sonra, o yere alışıldığı oranda, zamanda, genel bağlamda kısalma oluşmaya başlar ve yaşama bağlı olan ya da bunu umut eden birey, günlerin bir kez daha yoğunluğunu yitirmeye ve uçup gitmeye başladıklarını korkuyla fark eder; son hafta ya da belki de dördüncünün sonunda da zaman ürkünç bir hız kazanarak uçup gitmeye başlar. Zaman duygumuzun yenilenmiş biçiminin, bu ara oyundan sonra da sürdüğü kesindir ve günlük düzenimize yeniden girdiğimizde de etkisini hâlâ hissederiz. Yer değiştirmemizi izleyen evdeki ilk birkaç günümüz boyunca, –ama yalnızca birkaç gün boyunca– deneyimlerimiz daha yeni, daha geniş kapsamlı ve daha canlıymışlar gibi gelir ama yalnızca ilk birkaç günümüz böyle geçer çünkü eski kurallara dönmek, onlardan vazgeçmekten çok daha kolay bir iştir. Zaman duygumuz yaşlılık yüzünden yıpranmışsa ya da zaten hiçbir zaman yoğun olmamışsa –bu doğuştan canlılığın olmadığını gösterir– kısa sürede yeniden uykuya yatar ve yirmi dört saat içinde sanki hiçbir yere gitmemişiz ve gezimiz bir gece önce gördüğümüz bir düşten öte bir şey değilmiş gibi gelmeye başlar.

Bu göndermeler buraya, Hans Castorp, yalnızca birkaç gün sonra, kuzenine (ona kanlanmış gözleriyle bakarken) “Yabancı bir yerde zamanın baştan ne denli yavaş geçtiği bana hep garip gelmiştir, şimdi de geliyor. Demek istediğim, burada hiç sıkılmadığım; tersine, krallar gibi iyi vakit geçiriyorum ama geriye baktığımda, yani geçmişi ele aldığımda, ne demek istediğimi anlıyor musun, bana çok uzun bir süredir buradaymışım ve geldiğimden beri yüzyıllar geçmiş gibi geliyor; sen, hatırlıyor musun, ‘Burada ineceksin,’ diyene dek buraya geldiğimin tam bilincine varamamıştım. Bunun mantıkla ya da zaman ölçümüyle bir ilgisi yok; bu yalnızca bir duygu sorunsalı. ‘İki ay geçmiş gibi oldu’ demek saçma ve aptalca olur. Yalnızca ‘çok uzun bir zaman geçti’ diyebilirim,” dediğinde, onun aklında da buna benzer şeylerin olduğunu belirtmek için eklenmiştir.

“Evet,” dedi Joachim, ağzında derece. “Benim için de iyi oldu. Sen geleli tutunabileceğim biri oldu diyebilirim.” Ve Hans Castorp, Joachim’in hiçbir açıklama yapmadan doğrudan böyle demesine güldü.

Fransızca Konuşmayı Deniyor

Hayır, henüz alışmamıştı buradaki yaşantının kendine özgü garipliklerine; böyle birkaç gün içinde bunları kavramak, kendine ve Joachim’e de açıkça söylediği gibi, olanaksızdı: Söylemesi ne denli üzücü olsa da, üç hafta buna yeterli değildi, ayrıca ‘burada, yukarıdaki’ insanların alıştığı garip hava koşullarına organizmasının uyabilmesinin çok zor olduğunu anlıyordu çünkü bedeninin çok yavaş ve çok zorlanarak uyum sağladığının farkındaydı – o da, sağlıyorsa kuşkusuz.

Sıradan her bir gün dikkatlice planlanmış ve içeriği çok iyi düzenlenmişti. Bu düzene kolayca ayak uydurabiliyor ve kendinizi o çarka kaptırabiliyordunuz ama bir hafta ya da daha geniş bir zaman dilimi içinde yavaş yavaş, yinelenen sapmalar olduğu ortaya çıkmaya başlıyordu – örneğin, bir değişiklik yinelendikten sonra, başka bir değişiklik ortaya çıkıyordu. Günün ayrıntılarını oluşturan nesneler ve yüzlerde bile, Hans Castorp, her adımda, alışılmış yüzlere ve olaylara şöyle bir bakmak yerine, daha dikkatlice bakıp gençliğe özgü alış yetisiyle onları sindirmeyi öğrenmek zorunda kalıyordu.

Örneğin, ilk geldiği günün akşamı, koridordaki kapıların önünde dizili duran yuvarlak gövdeli, dar boyunlu kaplar dikkatini çektiğinde ne işe yaradıklarını Joachim’e sormuş, o da açıklamıştı. Kaplarda, saf oksijen vardı; tanesi altı franka. Bu uyarıcı gaz, ölmek üzere olan hastaların enerjilerini korumalarına ve son bir kez ayağa kalkmalarına yarıyordu – gazı lastik bir borudan içlerine çekiyorlardı. O şiş karınlı kapların durduğu kapıların ardında ölmek üzere olanlar ya da Hans Castorp bir gün, ikinci katta, beyaz gömleği içinde, kollarını kürek çeker gibi sallaya sallaya yürüyen Başhekim Behrens’e rastladığında –o gün merdiveni birlikte çıkmışlardı– onun deyimiyle, ‘moribundus’lar yatıyordu.

“Peki, katılmadan izleyen beyimiz,” demişti Behrens. “Ne var ne yok, bakalım? Eleştiren gözünüzde değer kazandık mı? Bizim için onurdur, bizim için onurdur. Evet, yaz dönemimiz çok iyidir; soyu sopu belli. Hoş olsun diye dünyanın parasını harcadım. Ne yazık ki kışın bizimle kalmak istemiyormuşsunuz; yalnızca sekiz hafta kalacağınızı duydum, doğru mu? Aa, üç mü? Ama bu, paltonuzu ve şapkanızı çıkarmaya bile değmeyen şöyle bir uğramak demek. Eh, nasıl isterseniz. Ama kışı burada geçirmemenize gerçekten çok yazık çünkü hotevoleh, uluslararası hotevoleh –şakacıktan berbat bir telaffuzla söylemişti– yani kaymak tabaka, meydana kışın akın eder. Onları görmelisiniz, kültürünüz artar. Top oynayacağım diye o heriflerin ayaklarına bağladıkları tahtaların üzerinde zıplamalarını görseniz gülmekten yerlere yatarsınız. Ya hanımlar – aman Tanrım, hanımlar! Tümü cennet kuşu sanki; rengârenk, pek de cilveliler.” Sonra da, “Şurada, oda 27’deki, ‘moribundus’uma gitmeliyim. Son döneminde. İşi ortasında bırakıyor. Dün ve bugün, beş düzine oksijeni yuttu kerata, boşuna. Büyük bir olasılıkla, öğlene kadar öbür tarafı boylar,” diye eklemiş, odaya girince de, “eh, sevgili Reuter, bir şişe daha devirsek nasıl olur...” demiş ve sesi kapadığı kapının ardında kaybolurken Hans Castorp bir anlığına, odanın ilersinde, seyrek keçi sakallı genç bir adamın, yastığa dayalı balmumu rengindeki profilini ve çok iri gözlerini yavaşça kapıya çevirişini görmüştü.

Bu, Hans Castorp’un ömründe gördüğü ilk ‘moribundus’tu çünkü annesi, babası ve büyükbabası, onun sırtı dönükken ölmüşlerdi diyebiliriz. Genç adamın, keçi sakalı öne doğru kalkık başı yastıkta ne kadar onurlu ve kapıya bakmak için yavaşça çevirdiği iri gözleri de ne denli anlam doluydu! O kaçamak bakışın hâlâ etkisinde olan Hans Castorp merdivene yöneldiğinde, ölmekte olan adamın yavaşça kapıya bakarken gördüğü iri ve anlamlı gözlerini taklit etmeye kalkıştı ve arkasında kalan odalardan birinden çıkıp merdiven başında ona yetişen bir bayanı da aynı gözlerle selamladı. Kadının Madam Chauchat olduğunu birden algılayamamıştı. Kadın bu bakışa sessizce güldü ve bir eli başının arkasındaki örgüde, onun önünden merdivenleri –başını biraz öne doğru uzatmış olarak– hiç gürültü çıkarmadan süzülürcesine indi.

İlk birkaç gün yeni birileriyle tanışmadığı gibi, ondan sonra da uzun bir süre kimseyle tanışmadı. Günlük program bu işe pek uygun değildi. Zaten yapı olarak çekingendi ve orada yalnızca bir konuk, Başhekim Behrens’in dediği gibi, dışardan izleyen biri olduğunu düşündüğünden çoğu zaman Joachim’le konuşmak ve arkadaşlık etmek ona yetiyordu. Koridorda karşılaştıkları bir hemşire başını onlara doğru sürekli uzatıp baktığı için sonunda Joachim durup onunla bir-iki laf etmek ve onu kuzeniyle tanıştırmak zorunda kaldı. Hemşire kelebek gözlüğünün kordonu kulağının arkasına dolalı, öylesine eziyet verici bir yapmacıklıkla konuşuyordu ki, dikkatle gözlemlediğinizde, kafasının uzun bir süredir çektiği can sıkıntısı yüzünden çarpıklaştığını anlıyordunuz. Sohbet sona erecek diye neredeyse patolojik bir korku gösterdiği için ondan kurtulmak çok zordu ve gençler gitmeye davrandıklarında, konuşmasını hızlandırıp bakışları ve umarsız hafif gülümsemesiyle onlara yapışıyor, onlar da acıdıkları için biraz daha kalıyorlardı. Daha çok babacığından, avukatından ve kuzeninden söz ediyordu ve büyük bir olasılıkla, bunu onların gözüne girmek ve kültürlü bir ortamdan geldiğini göstermek için yapıyordu. Baktığı, kapalı kapının ardındaki hastaya gelince, Coburglu bir bebek imalatçısının oğlu olan Rotbein adında biriymiş ve kısa bir süre önce hastalık genç Fritz’in bağırsaklarına da sıçramış. Bu herkes için zor bir durummuş ve beyler, kuşkusuz, akademisyeni bol bir evden gelen ve bu nedenle üst sınıfların duyarlılığına sahip olan biri için bunun ne denli zor olduğunu takdir ederlermiş. İnsan bir anlığına bile arkasını dönemiyormuş. Geçenlerde, diş temizleme tozu almak için iki dakika dışarıya çıkmış ve beyler inanmazmış, döndüğünde, hastasını, önünde bir bardak koyu siyah bira, salam, bir parça has çavdar ekmeği ve bir hıyar turşusuyla yatağın içinde oturur bulmuş. Gücü kuvveti yerine gelsin diye akrabaları, bu evde yapılmış yiyecekleri yollamışlarmış ama tabii ki ertesi gün hasta, canlıdan çok bir cenaze gibiymiş. Sonunu kendi hazırlıyormuş. Aslında bu hasta için bir kurtuluş olacakmış ama onun açısından öyle olmayacakmış; bu arada adı Hemşire Berta’ymış ama asıl adı Alfreda Schildknecht’miş çünkü o, hemen, orada ya da başka bir sanatoryumda, daha az ya da daha ileri derecede hasta olan başka birine transfer olacakmış. Gelecek bunu gösteriyormuş, başka türlü de olamazmış zaten.

“Evet,” dedi Hans Castorp ve ona mesleğinin zor olmasına karşın, tatmin edici olduğunu düşündüğünü söyledi.

O da kuşkusuz tatmin edici yönlerine karşın çok zor bir meslek olduğunu söyleyerek karşılık verdi.

Ve, kuzenler, Herr Rotbein’a Tanrı’dan şifa dileyerek gitmek istediler.

Ama hemşirenin sözleri ve bakışlarıyla onlara birazcık daha kalmaları için yapışmasını görmek öylesine üzücüydü ki, bir süre daha kalmamak gaddarlık olurdu.

“Şu anda uyuyor,” dedi. “Bana gereksinimi yok. Birkaç dakikalığına koridora çıktım.” Ve sonra, Başhekim Behrens’ten ve onunla konuşurken kullandığı ses tonundan yakınmaya başladı; onu adam yerine koymuyormuş, hele, geldiği iyi ortam düşünülürse. Dr. Krokowski’yi yeğ tutuyordu – öyle dolu dolu ruhu olan bir adamdı ki! Sonra, yeniden babacığına ve kuzenine döndü. Zihni bundan fazlasını üretemiyordu. Kuzenleri bir süre daha kaçırmamak için bir şeyler bulmaya çalıştı ve onlar gitmeye kalkınca da, onlara doğru bir hamle daha yaptı ve sesi neredeyse bir çığlığa dönüştü; onlar da selameti kaçmakta buldular ve yollarına devam ettiler. Hemşire, vücudunu öne eğerek, onları vantuz gibi kendine çekmeyi umarcasına arkalarından uzun uzun baktı. Sonra da, derin bir iç çekerek odaya, hastasının başına döndü.

Hans Castorp’un, hemşirenin dışında, karşılaştığı tek kişi, ilk geldiği günlerde gördüğü, Tous-les-deux diye bilinen solgun yüzlü, siyahlar içindeki Meksikalı kadın oldu ve gerçekten de, bir rastlantı sonucu, takma adını oluşturan hüzünlü sözcükleri kadının ağzından duydu ama buna artık hazır olduğu için, tutumunu değiştirmedi ve sonradan, davranışından kendi de pek memnun kaldı. Kuzenler, kadınla, ilk kahvaltıdan sonra planlanmış olan sabah gezisine çıkarlarken ana kapının önünde karşılaştılar. Siyah kaşmir bir eşarpla yüzü iyice örtülü, dizleri bükük, huzursuz geniş adımlarla amaçsız dolaşıp duruyor ve yaşlanmaya yüz tutmuş, acılı büyük ağızlı yüzü, ak düşmüş saçlarını örten, çenesinin altından bağladığı eşarbın siyahlığı içinden beyaz ve donuk parlıyordu. Her zamanki gibi şapkasız olan Joachim onu eğilerek selamladı ve o da, dar alnındaki uzun çizgiler derinleşerek ona karşılık verdi. Yeni bir yüz fark ettiği için durdu ve yavaşça başını eğerek, anlaşılan, yabancının yazgısını bilip bilmediğini öğrenmek ve geçmiş olsun dileklerini kabul etmek için yaklaşmasını bekledi. Joachim kuzenini tanıştırdığında paltosunun içinden konuğa elini uzattı – zayıf, sarı, damarlarla kaplı, yüzüklerle süslenmiş bir eldi bu. Bu sırada da ona bakmayı ve başını sallamayı sürdürüyordu.

Sonra olanlar oldu: “Tous les dé, monsieur,” dedi. “Tous les dé vous savez...”

“Je le sais, madame,” dedi Hans Castorp, alçak sesle. “Et je le regrette beaucoup.”

Hans Castorp, o güne dek, kadının kömür karası gözlerinin altındaki torbacıklar kadar büyük ve sarkık olanlarını görmemişti. Hafif, belli belirsiz bir koku yayılıyordu kadından. Hans Castorp’un yüreğini yumuşak, yoğun bir duygu sardı.

“Merci,” dedi kadın, kırık dökük haline garip bir biçimde uyan tıslamaya benzer bir telaffuzla; büyük ağzının bir köşesi trajik bir biçimde aşağıya sarkmıştı. Sonra, elini yeniden mantosunun içine soktu, başıyla selamladı ve dolaşmasını sürdürmek üzere dönüp gitti.

Hans Castorp, yürürlerken, “Gördün mü, hiç rahatsız olmadım; çok iyi idare ettim,” dedi. “Genelde insanlara böyle kibar davranırım. Sanırım, nasıl davranılacağını doğuştan biliyorum – sence de öyle değil mi? Çoğu zaman mutlu insanlardan çok, hüzünlü insanlarla daha iyi anlaştığımı bile düşündüğüm oluyor. Nedenini Tanrı bilir; belki de yetim olduğum ve annemi babamı çok küçükken kaybettiğim içindir. İnsanlar ciddi ve hüzünlüyse ve işin içinde ölüm varsa, bu bana baskı yapmıyor ya da çaresizliğe kapılmama neden olmuyor, tersine, havama tam uyuyor, hatta işlerin yolunda gitmesinden daha da iyi oluyor; öyle durumlara yatkın değilim. Geçenlerde aklıma geldi: Ölümden ve onunla bağlantısı olan şeylerden, buradaki kadınların ödünün patlaması aptallıklarından; herkesin onları özenle korumaya çalışması ve tam onlar aşağıda yemek yerken Viacticum’un getirilmesi de. Allah kahretsin, çocukça bir şey bu. Tabutlara bakmayı sevmez misin? Ben arada sırada bakmayı hep sevmişimdir. Bence, bir tabut güzel bir mobilyadır, boş olduğu zaman bile; hele içinde biri yatıyorsa, gözümde törensel bir nitelik kazanır. Toprağa vermenin insanın moralini yükseltici bir yanı var; ruhsal açıdan desteğe gereksinimimiz varsa kilise yerine cenaze törenine gitmeliyiz. İnsanlar kaliteli siyah şeyler giyiyorlar, şapkalarını çıkarıyorlar, tabuta gözlerini dikiyorlar ve öyle ciddi ve saygılı oluyorlar ki – hiç kimse de her zaman yaptığı o berbat şakaları yapmaya kalkmıyor. İnsanların arada sırada saygılı olmaları hoşuma gidiyor. Bazen kendime, rahip olsam daha mı iyi olurdu diye sorduğum olmuştur; sanırım, bir açıdan bana yakışırdı. Umarım, Fransızca konuşurken yanlış yapmadım.”

“Hayır,” dedi Joachim.” ‘Je le regrette beaucoup’ tam yerine oturdu.”

Siyasal Bağlamda Sakıncalı

Günlük programda sürekli değişiklikler oluyordu. Her şeyden önce, pazar günleri vardı – iki haftada bir, on beş güne nokta koyan, bandonun terasta konser verdiği pazar günleri. Hans Castorp dış dünyadan buraya yukarıya ikinci haftanın ortasında gelmişti. Salı günü geldiğine göre buradaki beşinci günüydü ve onları kışın ortasına atan o garip hava değişimi sona ermiş, bahardaki gibi, hoş, taze ve yalnızca küçücük bulutların parlak masmavi gökyüzünde göründüğü bir gün başlamış, güneşin ılık ışınları, bir süre önce yağan kar çabuk erimeye mahkûm olduğu için eski yaz yeşiline dönen yamaçları ve vadiyi ısıtır olmuştu.

Herkesin pazar gününü önemli ve onurlu bir hale getirmek için elinden geleni yaptığı ve bunun için hem yönetimin hem de konukların çaba gösterdikleri belliydi. İlk kahvaltıda kek yerine Streusel vardı ve her oturma yerine içinde birkaç çiçek olan küçük vazolar yerleştirilmişti; dağda yetişen yabani karanfiller ve beylerin yakalarına taktıkları Alp gülleriydi vazoların içindeki çiçekler. Dortmundlu Savcı Paravant, durumu biraz abartıp kırlangıç kuyruklu bir frak ceketi ve puanlı bir yelek giymişti; hanımların giysileri de oldukça saydamdı ve şölenlere özgü bir havaları vardı. Madam Chauchat kahvaltıya, dantelden yapılma, dökümlü, kolsuz bir bluz giymiş olarak geldi ve gelişini belli etti –kapıyı çarptıktan sonra kuşkusuz– ve masasına süzülmeden önce zarafetini çevreye sergiledi. Giysisi ona öylesine yakışmıştı ki, Hans Castorp’un masa komşusu Königsbergli öğretmen hayranlığını ifade etmeden duramadı. Kötü Ruslar Masası’ndaki barbar çift bile bu kutsal günün hakkını vermiş, erkek deri ceketini ve keçe botlarını bir tür kısa redingot gibi bir şey ve deri ayakkabılarla değiştirmiş, kadın ise, biçimsiz atkısı hâlâ boynunda olmasına karşın, onun altına kenarı fırfırlı yeşil ipek bir bluz giymişti. Hans Castorp ikisini fark edince kaşlarını çattı ve orada âdet edindiği üzere kızardı.

Kahvaltıdan hemen sonra, terasta konser başladı; her tür madeni ve tahta üflemeli çalgı orada toplanmıştı ve dönüşümlü olarak canlı ve yavaş parçaları çalmayı neredeyse öğle yemeğine dek sürdürdüler. Konser sürerken dinlenme kürü de katı bir biçimde uygulanmadı. Bazılarının o tatlı ezgileri balkondan dinledikleri doğruydu, aşağıdaki açık bölümde de üç ya da dört şezlong doluydu ama konukların çoğu, kapalı platformdaki küçük beyaz masalarda oturmayı yeğlemişler, daha uçarı ve modern olanlar ise sandalyede oturmak ciddi kaçacağından bahçeye inen merdivenlere dizilmişlerdi; çevrelerine neşe saçıyorlardı. Bunlar, Hans Castorp’un artık adlarını ve yüzlerini bildiği kızlı erkekli genç hastalardı. Hermine Kleefeld ve üzeri çiçekli büyük bir çikolata kutusu dolaştıran ama kendi yemeyip yaldız uçlu sigaralarını babacan bir tavırla içen Herr Albin de onların arasındaydılar. Ayrıca grupta Yarım Ciğerler Derneği’nden kalın dudaklı o oğlan, her zamanki gibi, sıska ve fildişi tenli Fraulein Levi, Rasmussen adı geçince yanıt veren, boşlukta sallanan bileklerinin ucunda yüzgeç gibi sallanan ellerini göğsünün hizasında tutan iyice sarışın genç bir adam, gençlere katılmış olan, oldukça cüsseli kırmızılar içinde, Amsterdam’dan Frau Salomon adında bir kadın, kollarını sivri dizlerine dolamış, onun arkasında oturan ve hüzünlü bakışlarını kadının ensesindeki kahverengi saç tellerine dikmiş, Bir Yaz Gecesi Rüyası’ndan parçalar çalabilen uzun boylu seyrek saçlı bir bey, Yunanistan’ dan gelme kızıl saçlı genç bir bayan, neyin nesi olduğu bilinmeyen tapir yüzlü başka bir kız, kalın yuvarlak camlı gözlüklü obur oğlan, burnuna kelebek bir gözlük yapıştırmış, uzun tırnağı tuz kaşığına benzeyen küçük parmağını, her öksürdüğünde ağzına götüren on beş-on altı yaşlarında katıksız bir eşek olduğu anlaşılan bir yeniyetme ve başkaları da vardı.

Joachim, yavaşça, uzun tırnaklı çocuğun geldiğinde pek hasta olmadığını, ateşinin yükselmediğini ve yukarıya, doktor babası tarafından önlem olsun diye yollandığını söyledi. Başhekim burada üç ay kalması gerektiğini söylemişti. Oysa şimdi, ateşi, 37.8-38 arasıydı ve bayağı hastaydı ama öylesine vurdumduymaz yaşıyordu ki tam dayaklıktı.

Hans Castorp, kahvaltıda getirttiği siyah birayla purosunu içmek istediği için öbür masalara uzak bir masaya oturmuşlardı – puronun tadı bazen iyi bile gelmeye başlamıştı. Biranın ve müziğin etkisiyle, her zamanki gibi başı biraz yana eğik, ağzı açık, kızarmış gözlerle çevresindeki kaygısız kaplıca yaşantısını izliyordu. Tüm bu insanların durdurulması çok zor bir iç yıkıma uğradıklarını ve çoğunun biraz ateşi olduğunun bilincinde olmak onu rahatsız etmiyor, tersine bu durum görüntüye kendine özgü belirli bir yoğunluk ve düşünce bağlamında bir çekicilik katıyordu. İnsanlar masalara oturmuş limonata içiyor, biri merdivenlerde resim çekiyor, bazıları da pul değiş tokuşu yapıyordu. Yunanistan’dan gelme kızıl saçlı genç bayan, defterine Herr Rasmussen’in resmini çizmişti ama resmi ona göstermeye bir türlü razı olmuyor, seyrek dişlerini ortaya çıkaran bir gülüşle sağa sola dönerek resmi kaçırıyordu; Herr Rasmussen’in defteri kapması oldukça uzun sürdü. Hermine Kleefeld, gözleri yarı kapalı, merdivene oturmuş, rulo yaptığı bir gazeteyi yere vurarak tempo tutarken aynı anda Herr Albin’in, bluzuna küçük bir demet kırçiçeği takmasına izin verdi. Frau Salomon’un ayaklarının dibine oturmuş olan kalın dudaklı oğlan başını ona çevirmiş durmamacasına konuşuyordu; seyrek saçlı piyanist de hâlâ gözlerini kadının ensesine dikip bakmaktan vazgeçmemişti.

Doktorlar da gelip konukların arasına karıştı – beyaz gömleği içinde Başhekim Behrens, siyah gömleği içinde de Dr. Krokowski. Masaların arasında dolaştılar ve başhekim hemen hemen herkese ayrı ayrı espriler savurduğu için onu bir neşe dalgası izledi. Sonra da, gruptaki dişilerin baş işaretleri ve yan bakışlar fırlatarak Dr. Krokowski’nin çevresine üşüştüğü gençlerin yanına gittiler. Günün şerefine, başhekim bağcıklı botlarıyla küçük bir gösteri yaptı: Dev gibi ayağını üst basamağa koyup, botun bağcıklarını çıkardı ve bir elinde topladı, sonra da bağcığı botun deliklerinden öylesine büyük bir beceriyle çaprazlama geçirdi ki, herkes hayran kaldı; birkaç genç de aynı numarayı yapmaya kalktılar ama boşuna.

Bir süre sonra Settembrini de terasta göründü. Yemek salonunun kapısından çıkmıştı. Üzerinde her zamanki tüylü ceketi ve sarımsı pantolonu vardı. Durdu, bastonuna dayanarak çevreyi, kibar, uyanık ve eleştirel bakışlarla süzdü, “Ah, bravo!” diye haykırarak kuzenlerin masasına yöneldi ve oturmak için izin istedi. “Bira, tütün ve müzik,” dedi. “İşte sizin vatanınız. Sanırım, vatansever bir ruh halindesiniz, mühendis bey. Havanızda olmanıza sevindim. Uyumunuza katılmama izin verin, lütfen.”

Hans Castorp yüz ifadesine çekidüzen verdi – aslında İtalyan’ı fark ettiği anda bunu yapmıştı. “Konsere geç kaldınız, Bay Settembrini,” dedi. “Biraz sonra bitecek. Müzik dinlemeyi sevmez misiniz?”

“Emirle olursa, hayır,” diye yanıtladı Settembrini. “Haftanın günlerine göreyse, ecza kokuyorsa ve yukarıdakiler tarafından sağlık nedenleriyle salık veriliyorsa, hayır. Özgürlüğüme düşkünümdür; tabii insan olarak ne kadar özgürlüğümüz ve onurumuz kaldıysa. Böyle durumlarda, sizin tam konukluğu oynadığınız gibi ben de konuk sayarım kendimi. On beş dakika kadar uğrar, sonra yoluma giderim. Bu, özgür olduğumu düşünmemi sağlıyor. Bir hayalden başka bir şey olduğunu iddia etmiyorum, ama belirli bir doyum veriyorsa kim buna karşı çıkabilir? Kuzeniniz için durum farklı; o bunu bir görev gibi alıyor. Bunun da, buradaki görevlerinizden biri olduğunu düşünmekte haklıyım değil mi teğmenim? Ah, anlıyorum, tutsak olduğunuzda bile, onurunuzu koruma taktiklerini öğrenmişsinizdir. Şaşırtıcı bir taktik. Avrupa’da herkes bunu nasıl yapacağını bilemiyor. Müzik mi? Müziğin hayranlarından olup olmadığımı sormuştunuz, değil mi? ‘Hayran’ derseniz (aslında Hans Castorp böyle ifade ettiğini hatırlamıyordu) bu, pek de uymayan bir sözcük değil – hoş bir boş vermişliği akla getiriyor. Eh, öyleyse teriminizi onaylıyorum. Evet, ben bir müzik hayranıyım; bu, ona çok saygı duyuyorum anlamına gelmez, örneğin, yazı ve düşünceyi taşıyan ve ilerlemeyi bir saban gibi işleyen bir araç olan söz kadar sevip saygı duymam ona. Müzik... onda, tam ifade edilememiş, biraz kuşku uyandıran, sorumsuz ve vurdumduymaz bir şeyler vardır. Sanırım, onun da açık olabildiğini söyleyip karşı çıkacaksınız ama doğa da kapalı olmayabilir, bir ırmak berrak olabilir ama bunun bize ne yararı var? Tam bir berraklık değildir o; bizden hiçbir isteği olmayan düşsel ve boş bir berraklıktır ve hiçbir sonucu olmadığı ve bizi yanındayken gevşekliğe ittiği için de tehlikelidir. Müziğin en yüce halini almasına ses çıkarmazsınız. İyi! Ama sonra duygularınız alevlenir, oysa önemli olan mantığı alevlendirmektir. Müziğin hareket demek olduğu kesin – oysa ben onun dünyevi işleri umursamayan dinsel bir mistisizm yanlısı olduğundan kuşkulanıyorum. Savımı vurgulamama izin verin: Benim müzikten hoşlanmamamın nedeni siyasaldır.”

Bunun üzerine Hans Castorp kendini tutamayıp dizine vurdu ve ömründe böyle bir şey duymadığını söyledi.

“Siz yine de bir düşünün,” dedi Settembrini gülümseyerek. “Müzik bizi heyecanlandıran mutlak bir araç ve etkilerine kendini hazırlamış bir ruhu ileriye ve yukarıya doğru çeken bir güçtür ama edebiyatın onun önünde olması gerekir çünkü müzik dünyayı tek başına ileriye götüremez. Müzik, tek başına tehlikelidir. Ve özellikle sizin için, mühendis bey, kesinlikle tehlikeli. Buraya geldiğim anda, bunu yüzünüzden okudum.”

Hans Castorp güldü. “Aman ha, yüzüme bakmayın, Herr Settembrini. Bu yukarının havası beni nasıl etkiliyor bilemezsiniz. Sandığımdan daha zor uyum sağlayabiliyorum.”

“Korkarım, yanılıyorsunuz.”

“Hayır; ne demek istiyorsunuz? Ne kadar yorgun ve ateşli olduğumu bir tek Tanrı bilir.”

“Bence, bu konserler için yönetime minnet duymalıyız,” dedi Joachim düşünceli. “Siz konuya, bir yazar olarak daha üst düzeyde yaklaşıyorsunuz ve size karşı çıkmak istemiyorum ama sanırım şurada bir parça müzik için minnet duymalıyız. Müziğe pek yeteneğim yoktur, bunlar da öyle matah parçalar değil, ne klasik ne de modern, özellikle de çalınışları; biraz teneke. Ama, gene de hoşa giden bir değişiklik. Bence, birkaç saati hoş ve doğru dürüst bir biçimde dolduruyorlar. Saatleri birbirinden ayırıyor ve içlerini dolduruyor, demek ki onlara bir şeyler katıyorlar; oysa genelde, saatler ve haftalar insanın sırtına var güçleriyle yükleniyorlar. Böyle iddiasız konser parçaları aşağı yukarı yedi dakika sürer, değil mi? Her biri kendi içinde bağımsız, başları ve sonları var, birbirleriyle zıtlık oluşturuyorlar ve onları tekdüzeliğin içinde yitip gitmekten de koruyan bu. Ayrıca, her birinin içinde farklılıklar da var – ezgileri ve ritimleri. Böylece, insanın tutunabileceği hep bir şeyler oluyor, buna karşın... bilmem kendimi...”

“Bravo!” diye haykırdı Settembrini. “Bravo, teğmen. Müziğin doğasında tartışmasız var olan ahlaksal bir niteliği çok güzel tanımladınız; o da şu: Müzik zamanın akışına kendine özgü ve canlı ölçümleriyle canlılık, ruh ve değer katar. Müzik, zamanı ve bizi uyandırır ve bu bağlamda ahlaksaldır. Sanat da uyandırdığı sürece ahlaksaldır ama ya tersini yapıyorsa? Bizi uyuşturuyor, uyutuyor ve tüm hareketliliğimizi ve ilerlememizi baltalıyorsa? Müzik de bunu yapabilir. Uyuşturucularının etkilerinin çok iyi farkındadır. Şeytani bir etki beyler. Uyuşturucular şeytan işidir çünkü durgunlaştırırlar, hareketsizleştirirler ve kölelere özgü bir durağanlığa neden olurlar. Müzikte, kuşku uyandıracak bir şeyler var, beyler. Müziğin ikili anlamı olduğunda ısrar ediyorum. Onu siyasal bağlamda sakıncalı ilan etsem fazla ileri gitmiş saymam kendimi.”

Bir süre daha böyle konuşmayı sürdürdü ve Hans Castorp da onu dinledi ama yalnızca yorgun oluşundan değil, aynı zamanda dikkati merdivenlerdeki uçarı gençlerin neşesi yüzünden dağıldığı için dediklerini tam izleyemiyordu. Doğru mu görüyordu acaba ya da gördüğü neydi? Tapir yüzlü kız, astımı yüzünden soluk soluğa, kelebek gözlüklü oğlanın spor pantolonunun dizine bir düğme dikiyor, oğlan da durmamacasına öksürürken tuz kaşığı biçimindeki tırnağını ağzına götürüyordu. Hastaydılar her ikisi de ama yine de, orada yukarıdaki gençlerin garip toplumsal kurallarını sergiliyordu yaptıkları. Müzik bir polkaya dönüşmüştü.

Hippe

Ve böylece, pazar gününün farklılığı belli oldu. Öğleden sonra da, konuklardan oluşan birçok grubun yaptığı araba gezileriyle geçti. Çay zamanından sonra, çağrıldıkları için –daha çok Ruslar, özellikle de Rus bayanlar tarafından– birkaç çift at, arkalarında çektikleri arabalarla, yukarıya çıkan yolun dönemecinden ağır ağır çıkıp ana kapının önünde durdular.

“Ruslar araba gezintisine bayılıyor,” dedi Joachim, kapının önünde durup gidenleri keyifle izlerlerken. “Ya Clavadel’e, ya göle, ya Flüelatal Vadisi’ne ya da, Klosters’e giderler; genelde oralara gidilir. İstersen, sen buradayken, bir gün biz de gideriz ama sanırım şu ara, uyum sağlamak seni yeterince meşgul ediyor, böyle işlere gereksinimin yok.”

Hans Castorp onu haklı buldu. Ağzında sigarası, elleri pantolonunun cebinde durup neşeli, ufak tefek yaşlı Rus hanımla, sıska yeğeninin arabaya yerleşmelerini ve iki bayanın da –Marusya’nın ve Madam Chauchat’nın– onlara eşlik etmesini izliyordu. İkinci bayan, arkadan bağlı ince bir pardösü giymiş, şapka takmamıştı. Yaşlı kadınla öne oturmuşlardı, iki genç kız da arkaya. Dördünün de neşeleri yerindeydi, yumuşak ve kemiksiz dilleri durmadan ağızlarından dökülüyordu. Battaniyeye sarınmanın zorluğundan ve büyükannenin yolluk diye getirip ikram ettiği bonbonların olduğu tahtadan yapılma Rus kutusundan ve içindeki pamuğun üzerine oturtulmuş, kâğıda sarılı bonbonlardan söz edip gülüşüyorlardı. Hans Castorp, Frau Chauchat’nın boğuk sesini ayrımsayabildiğine pek memnun oldu. Ne zaman bu dikkatsiz kadın gözünün önüne gelse, uzun bir süre hatırlamaya çalıştığı ve düşünde bir anlığına ortaya çıkan benzerlik yeniden aklına geliyordu, ama Marusya’nın gülüşü, ağzını örttüğü mendilin üzerinden bakan yuvarlak, kahverengi çocuksu gözleri ve hiç de az hasta olmadığı söylenen dolgun göğsü, bir süre önce fark ettiğinde onu sarsan başka bir şeyi hatırlattı ve başını çevirerek belli etmeden Joachim’e baktı. Tanrı’ya şükürler olsun ki, Joachim’in yüzü, o günkü gibi pençe pençe kızarmamış, dudakları da öylesine gerilmemişti. Marusya’yı izliyordu ama; ve duruşunda ve bakışında, askerce olmayan öylesine hüzünlü ve düşünceli bir ifade vardı ki ancak tümüyle sivil denebilirdi bu ifadeye. Çabuk toparladı kendini ve hemen dönüp Hans Castorp’a baktı; bu arada o, gözlerini kaçırıp havaya bakacak zamanı buldu ve bunu yaparken kalbinin burada yukarıda âdet edindiği üzere durup dururken çarpmaya başladığını hissetti.

Pazar günü, bunun dışında olağandışı bir şey sunmadı; yemekler dışında belki de. Her zaman bol ve iyi oldukları için daha da iyi olamazlardı zaten ama gene de belirli bir özenle hazırlanmışlardı. (Yemekte, yengeç eti ve yarım kirazlarla süslenmiş tavuk chaudfroid, şekerden yapılma sepetçiklerin içinde dondurulmuş tatlılar ve taze ananas bile vardı.) Hans Castorp, o akşam birasını içtikten sonra uzuvlarında her günkünden daha büyük bir yorgunluk, üşüme ve ağırlaşma hissettiği için, saat dokuz bile olmadan kuzenine iyi geceler diledi ve kuştüyü yorganını çenesine kadar çekerek, ölü gibi uyumaya başladı.

Ama hemen ertesi gün –konuk olarak orada olduğu ilk pazartesi– günlük akışta artık standart hale gelmiş bir değişiklik daha oldu. Bu da, Dr. Krokowski’nin, on beş günde bir yemek salonunda, Berghof’un Almanca bilen ve moribundus olmayan yetişkinlerine yaptığı konuşmaydı. Hans Castorp’un kuzeninden öğrendiğine göre, bu konuşma, ‘Hastalığa Yol Açan Bir Güç Olarak Aşk’ adı altında verdiği dizi halindeki popüler bilimsel konuşmalardan biriymiş. Bu eğitici konuşmalar ikinci kahvaltıdan sonra oluyordu ve gene Joachim’in belirttiğine göre bunlara katılmak arzuya bağlı değildi; en azından katılmamak hoş karşılanmıyor ve bu nedenle neredeyse herkesten iyi Almanca bilen Settembrini’nin konuşmalara katılmadığı gibi, onlarla ilgili ileri geri sözler sarf etmesi büyük bir cüret sayılıyordu. Hans Castorp’a gelince; o hemen, nezaketinden ve saklamadığı merakı yüzünden katılmaya karar vermişti ama konuşmadan önce, hiç hoşa gitmeyecek ters bir şey yaptı ve sonuçları sandığından da kötü olacak, uzun bir gezintiye tek başına çıkmaya karar verdi.

“Bak, dinle,” dedi ilk iş olarak, Joachim o sabah odasına geldiğinde. “İşlerin böyle yürümeyeceğine karar verdim. Yatay yaşamaktan gına geldi, sanki kanım uyuştu. Senin açından farklı kuşkusuz. Sen burada bir hastasın ve seni baştan çıkarmak gibi bir amacım yok ama sence bir sakıncası yoksa bu sabah kahvaltıdan hemen sonra doğru dürüst yürümek, birkaç saatliğine dünyaya çıkmak, yol beni nereye götürürse oraya gitmek istiyorum. Yanıma yiyecek bir şeyler alır, tek başıma olurum. Dönüşte bambaşka bir insan olup olmayacağımı görürüz.”

“İyi,” dedi Joachim, kuzeninin planını uygulamada kararlı olduğunu anlayınca. “Ama aşırıya kaçma, sana bunu öğütlerim. Burası, yukarısı, eve benzemez. Konuşmaya geç kalmamaya dikkat et.”

Aslında, Hans Castorp’un kafasında bu düşüncenin oluşmasında, fiziksel nedenler rol oynamamıştı yalnızca. Uyum sağlamada çektiği zorlukları, kızaran yüzü, ağzındaki kötü tat ve de kalp çarpıntılarından çok, yan odadaki Rus çiftin faaliyetleri, Frau Stöhr gibi hasta ve aptal birinin masadaki gevezeliklerine ve Avusturyalı atçının her gün koridorda duyduğu boğuk öksürüğüne, Herr Albin’in düşüncelerine, hasta yeniyetmelerin toplumsal kurallarının üzerinde bıraktığı etkiye, Joachim’in yüzünün Marusya’ya bakarken aldığı ifadeye ve bunlar gibi gözlemlediği şeylere bağlıyordu. Berghof’un üzerindeki baskısından bir kez sıyrılmanın, açık havada derin bir soluk alıp gerçek bir egzersiz yapmanın ve en azından akşam yorgun olduğunda nedenini bilmenin ona iyi geleceğini düşünüyordu. Dolayısıyla, kahvaltıdan sonra, oyuktan akan suyun yanındaki banka kadar olan ölçülü gezintisine görev bilircesine başlayan Joachim’den kararlı bir biçimde ayrıldı ve bastonunu sallaya sallaya, tek başına anayoldan inmeye başladı.

Serin ve bulutlu bir sabahtı ve saat aşağı yukarı sekiz buçuktu. Ne kokusu ne nemi ne de yoğunluğu olan, kolayca içe çekilebilen ve anılar uyandırmayan taze sabah havasını derin derin soludu. Dereyi ve dar tren hattını geçti, kısa bir süre düzensizce yapılmış anayolu izledikten sonra bir süre aynı düzeyi izleyen ama sonra sert bir dönemeçle sağındaki yamaca doğru yükselen patikaya saptı. Tırmanmak Hans Castorp’un hoşuna gitti; göğsü genişlemişti. Bastonuyla şapkasını geriye itti ve iyice yükseğe çıkıp dönüp baktığında gelirken treninin yanından geçtiği gölün yüzeyini uzaktan görünce şarkı söylemeye başladı.

Bildiği türde şarkılar söylüyordu– duygusal halk ezgileriydi bunlar: Spor ve iş kulüplerinin kitapçıklarında bulunan türdendiler. İçlerinde aşağıdaki dizeler de vardı:

“Ozanlar aşkı ve şarabı övmeli Ama erdemi daha da sık.”

İlk önce mırıldanıyordu ama sonra avazı çıktığı kadar bağırarak söylemeye başladı. Çatlak, bariton bir sesi vardı ama bugün sesi hoşuna gidiyor ve onu esinlendiriyordu. Çok yüksek perdeden başladığında kafa seslerine geçiyor ve bunu bile hoş buluyordu. Belleği işe yaramadığında ezgiye anlamsız heceler ve sözler katarak opera sanatçıları gibi kusursuz bir ağız biçimi ve damaktan ‘r’lerle havaya savurduktan sonra besteyi ve güfteyi dramatik el kol hareketleri eşliğinde, hayal gücüne bıraktı ama hem şarkı söylemek hem de tırmanmak yorucu bir iş olduğundan kısa sürede soluk soluğa kaldı, giderek de soluğu tıkanıyordu. Amacı ve ezginin güzelliği uğruna çektiği sıkıntıya aldırmadı ve sık sık inlemesine karşın soluğu tümüyle kesik, yarı kör, gözlerinin önünde uçuşan birkaç pırıltıyla, nabzı deli gibi atarak kalın bir çam ağacının dibine çökene dek bu işi var gücüyle sürdürdüyse de böylesine büyük bir coşkunun ödülü karamsarlık ve umarsızlığın sınırında bir çöküntü oldu. Sinirleri biraz güçlenince yoluna devam etmek için ayağa kalktı ama boynu öylesine titriyordu ki genç olmasına karşın başı bir zamanlar yaşlı Hans Lorenz Castorp’un başının sallandığı gibi sallanır olmuştu. Bu durum, onda merhum büyükbabasıyla ilgili sıcak anılar uyandırdı ve bunu rahatsız edici bulacağına yaşlı adamın başının sallanmasını denetlemek için kullandığı ve çocukken Hans Castorp’un pek hoşuna giden ve saygı uyandıran çeneyi göğse gömme yöntemini o da taklit etmeye başladı.

Kıvrıla kıvrıla giden patikaya tırmanmayı sürdürdü. İneklerin çıngıraklarının sesi onu kendine çekiyordu. Sürüyü bulabildi. İnekler, damının üzerindeki taşlarla ağırlaşmış, tahtadan yapılma bir kulübenin yakınında otluyorlardı. Ona doğru gelen baltaları omuzlarında iki sakallı adam yaklaştıklarında birbirleriyle vedalaştılar. “Hoşça kal, sağlıcakla!” dedi biri, genizden gelen boğuk bir sesle. Baltasını öbür omzuna attı ve çamların arasında kendine yol açarken çıtırdayan adımlarla vadiye doğru inmeye başladı. “Hoşça kal, sağlıcakla!” sözlerinin o ıssız uzak yerdeki garip tınısı Hans Castorp’un tırmanmaktan ve şarkı söylemekten uyuşmuş duygularını bir düşteymişçesine yalayıp geçti. Sözcükleri, dağ adamlarının kırsal lehçeleriyle genizden gelen ciddi bir sesle taklit etmeye çalışarak yineledikten sonra ağaçların bittiği yere dek çıkmaya kararlı olduğu için kulübeden yukarıya doğru biraz daha tırmandı ama saatine bakınca niyetinden vazgeçti.

İlk önce düz giden, sonra da sola, kent yönüne doğru inmeye başlayan bir patikayı izlemeye başladı ve yüksek çam ağaçlarının oluşturduğu bir ormanın içine düştü. Yeniden yavaşça şarkı söylemeye koyuldu ama bu kez daha dikkatlice. Aşağıya doğru inerken dizleri eskisine oranla daha da çok titremeye başlamıştı. Ormandan çıktığında gözlerinin önüne serilen olağanüstü manzaraya şaşırdı kaldı – eşsiz ve dingin bir tablo gibi kapalı ve neredeyse mahrem bir görüntüydü bu.

Sağındaki yamaçtan, düz yatağı taştan bir dağ suyu dökülüyor, yolunu kesen set set taşları köpürerek aşıyor ve sade bir korkuluğu olan resim gibi bir tahta köprünün olduğu yerden sonra vadiye doğru daha sakin akmaya başlıyordu. Suyun çevresi her yerden fışkıran bir fundanın çan biçimindeki çiçeklerinin maviliğine bürünmüş, aynı boyda büyümüş ağırbaşlı dev çam ağaçları tek tek ya da toplu halde vadinin tabanına ve yamaçlara dağılmışlardı. Derenin dik kenarında garip bir kavisle kök salmış olan bir tanesi manzaranın önünü kesiyordu. Bu güzel uzak yerin üzerinde yalnızlığın fısıltısı egemendi. Karşı tarafta dinlenmek için bir bank gördü Hans Castorp.

Tahta köprüyü geçip çağlayarak ve köpükler saçarak akan suyun tadına varmak ve içinde çeşitlilik barındıran tekdüze doğaya özgü sesi dinlemek için oturdu; Hans Castorp su sesini müzik kadar, belki de ondan da çok severdi. Ama yerleşir yerleşmez burnu kanamaya başladı. Bu öylesine ani oldu ki giysisinin biraz lekelenmesine engel olamadı. Kanama güçlü ve inatçı olduğu için yarım saat kadar bu işle uğraşmak zorunda kaldı; bankla dere arasında koşturup durdu, mendilini yıkadı, burun deliklerini temizlemek için burnuna su çekti ve burnunun üzerine ıslak mendili koyarak yeniden sırtüstü banka uzandı. Kanama durana dek kıpırdamadan orada, elleri ensesinde kenetli, dizleri bükük, gözleri kapalı, kulaklarında akan suyun sesi öylece yattı. Kendini kötü hissetmiyordu, tersine, akan bol kan onu sakinleştirmiş ve garip bir biçimde canlılığını azaltmıştı; soluğunu verdiğinde uzun bir süre yeni hava soluklamak gereksinimini duymuyor, orada öylece yatıyor ve bir kez daha tembelce fazla derin olmayan bir soluk alana dek, hareketsiz bedeninin kalbinin bir dizi atışını sağlamasına izin veriyordu.

Kendini yaşamının daha önceki bir döneminde buldu birden. Birkaç gece önce, yeni izlenimlerle dolu bir düşün temelini oluşturan dönemdi bu. O döneme geri dönerken zaman ve yer öylesine silinmişti ki, insan, çağlayanın yanındaki bankta cansız bir bedenin yattığını sanırken, gerçek Hans Castorp, daha önceki bir zamanda ve değişik bir çevrede, tüm yalınlığına karşın hem tehlikeli hem de sarhoş edici bulduğu bir durumla yüz yüze dolaşıyordu.

On üç yaşındaydı. Kısa pantolonu ve yedinci sınıf öğrencisi haliyle aşağı yukarı onunla aynı yaşta, başka bir sınıftan bir okul arkadaşıyla okulun avlusunda konuşuyordu– Hans Castorp’un öylesine başlattığı sohbet, üzerinde konuşulan konunun somut ve kısır oluşu nedeniyle kısa sürmek zorunda olsa da ona sonsuz zevk veriyordu. Hans Castorp’un sınıfının okul gününü sona erdirecek son iki saatin –tarih ve resim dersi– arasındaki teneffüsteydiler. Okulun iki çıkış kapısı olan, tahtayla kaplanmış yüksek bir duvarla sokaktan ayrılmış kırmızı taş döşeli avlusu, sıra halinde bir aşağı bir yukarı dolaşan, gruplar halinde duran ya da binanın duvarının cilalı çıkmalarına ya ayakta ya da çömelerek yaslanan öğrencilerle kaynıyordu. Sesler cıvıl cıvıldı. O anda salamlı bir sandviçi ısırmakla meşgul olan geniş kenarlı bir şapka giymiş bir öğretmen denetliyordu onları.

Hans Castorp’un konuştuğu çocuğun soyadı Hippe’ydi: Pribislav Hippe. İlginç olan da, adındaki ‘r’nin ‘ş’ gibi söylenmesiydi ve adı böylece ‘Pşibislav’ oluyor ve bu sıra dışı ad hiç de sıradan olmayan yabancı görünümüne aykırı düşmüyordu. Bir lise tarih öğretmeninin oğlu olan Hippe, örnek öğrenci diye nam salmış öğrencilerden biriydi ve yaşça büyük olmamasına karşın Hans Castorp’tan bir sınıf ilerde olmayı başarmıştı. Mecklenburgluydu ve görünüşüne bakılırsa ırkların eskiden karışmasının ürünüydü. Germen kanı Vend-Slav kanıyla karışmış ya da bunun tam tersi olmuştu. Sarışındı ve saçları yuvarlak yüzünü çerçeveleyecek biçimde kırpılmıştı ve gri-mavi ya da mavi-gri gözlerinin –uzak dağların rengi gibi belirgin olmayan anlamlı bir renkti bu– biçimi kendine özgü, kısık ve dikkatli baktığınızda biraz çekikti; onların hemen altında da iyice çıkık, güçlü ve belirgin elmacık kemikleri göze çarpıyordu. Onda, hiç de itici durmayan, tersine çok hoşa gidebilecek bir yüz yapısı oluşturuyordu bu ama bu durum okul arkadaşlarının ona ‘Kırgız’ takma adını yakıştırmalarına yetmişti. Ayrıca, Hippe artık uzun pantolon ve arkası büzgülü, boynuna kadar ilikli, yakasında genelde birkaç tane kepek tanesinin olduğu mavi bir ceket giyiyordu.

Durum şöyleydi: Hans Castorp’un gözü uzun bir süredir genç Pribislav’ın üzerindeydi. Tanıdığı ve tanımadığı gençlerle kaynayan okul avlusundaki kalabalığın içinden ilgisini çektiği için onu seçmiş ve gözünü ondan ayırmamıştı – ona hayrandı denilebilir mi acaba? Her neyse, onu giderek artan bir ilgiyle izliyordu. Okula gidip gelirken bile oğlanların arasında onu fark etmeyi, onu konuşurken ve gülerken izlemeyi ve uzaktan o boğuk, pürüzlü ve biraz kısık hoş sesini öbürlerinden ayırmayı özlemle bekler olmuştu. Aslında onu kendine yakın hissetmesi için özel bir neden yoktu – özellikle de, o kâfirlere özgü adı, dört dörtlük bir öğrenci konumu (bu durum kesinlikle önemli olamazdı) ve de zaman zaman belirli bir şeye bakmadığı zamanlarda tipik yan bakışları karanlıklaşan ve neredeyse buğulu bir alacakaranlığa dönüşen Kırgız gözleri göz önüne alınmazsa. Nedeni her neyse, Hans Castorp tepkisinin zihinsel ya da duygusal kaynağını ya da bu duruma bir ad koymak gerektiğinde bunu nasıl nitelendireceğini hiç dert etmiyordu. Arkadaşlık denemezdi buna çünkü Hippe’yi aslında ‘tanımıyordu’ ama baştan beri bu duruma bir ad koymak için en ufak bir nedeni bile olmadığı için bu konuda düşünmek aklının ucundan bile geçmiyordu; onun tarzı değildi bu ve buna gerek duymuyordu. Üstelik, bu duruma bir ad koymak, eleştiri olmasa bile en azından onu nitelendirmek ve yaşamın sıradan bildik öğelerinden biri diye sınıflandırmaktı, oysa Hans Castorp bilinçsizce de olsa bu denli özel bir şeyin tanımlamalardan ve sınıflandırmalardan her zaman korunması gerektiğine kesinlikle inanıyordu.

Neden bulunsa da bulunmasa da ve bu duyguların adı olmasa da paylaşılmasa da öylesine güçlüydüler ki Hans Castorp onları sessizce neredeyse bir yıl taşıdı – aşağı yukarı bir yıl çünkü ne zaman başladıklarını kesin olarak saptayabilmek olanaksız. Bu da en azından kişiliğinin sadık ve sağlam olduğunun göstergesiydi; üstelik o yaşlarda bir yılın ne büyük bir zaman oluşturduğu düşünülürse. Ne yazık ki, genelde gerek övmek gerekse de yadsımak için olsun, iki yönlü kişilik niteliklerini saptamada bir tür ahlaksal yargı devreye girer. Hans Castorp’un sadakati (kendine bundan pay çıkarmadığını ve yargılamaya niyetimiz olmadığını söylemekte yarar var) belirli bir ruh ağırlığı, yavaşlığı ve inatçılığından oluşuyordu ve sürekli bu ruh hali içinde olduğu için onun gözünde uzun süreli durumlar ve bağlılıklar ne kadar uzun sürerlerse o kadar değerli oluyorlardı. Belirli bir anda içinde bulunduğu durum ya da ruh halinin sonsuza dek süreceğine inanmaya eğilimi vardı ve onlara sırf bu nedenle değer veriyor, değiştirmeye de pek hevesli görünmüyordu. Böylece gönlü Pribislav Hippe’yle arasındaki bu suskun ve uzak ilişkiye alıştı ve bunu yaşamının öz ve değişmez bir olgusu olarak görmeye başladı. Getirdiği duygusal dalgalanmaları, belirli bir günde onunla karşılaşıp karşılaşmayacağını, Pribislav’ın yakınından geçip geçmeyeceğini ve hatta belki ona bakabileceğinin verdiği gerilimi, gizinin verdiği incelikli doyumu ve arada sırada getirdiği hayal kırıklıklarını bile sever oldu. Hayal kırıklıklarının en büyüğü Pribislav’ın ‘yok’ olduğu zamanlardı. Böyle zamanlarda okulun avlusu sönükleşiyor, günün tadı tuzu kalmıyor ama süren umut yitmiyordu.

Ve maceralı doruk noktasına dek bu böyle sürdü ve Hans Castorp’un sadakati sayesinde bir yıl daha geçti; sonra da Hans Castorp, Pribislav Hippe’ye olan bağının güçlendiğinin nasıl bilincine varamadıysa, gevşediğinin ve koptuğunun da bilincine varamadan bitti. Pribislav, babası başka bir yere atanınca okuldan da, kentten de ayrıldı ama Hans Castorp bunu fark etmedi çünkü onu unutmuştu bile. O ‘Kırgız’ın görünmeden sislerden çıkarak yaşamına girdiğini, fiziksel bağlamda bir varlık olarak ön plana çıkarak okulun avlusunda bir süre durduğunu ve en yakınlaştığı âna dek yavaş yavaş belirginleştiğini ve hissedilebilir bir hale geldiğini ama sonra ayrılık acısı bile olmadan giderek soluklaşıp sislere karıştığını söyleyebiliriz.

Ama Hans Castorp kendini bir kez daha o âna, o tehlikeli ve maceralı âna, Pribislav Hippe’yle yaptığı konuşmaya, gerçekten olmuş bir konuşmaya geri dönmüş buldu. Şöyle olmuştu: Bir sonraki ders resimdi ve Hans Castorp resim kaleminin yanında olmadığını fark etmişti. Sınıf arkadaşlarının tümünün kalemleri kendilerine gerekliydi. Başka sınıflarda Hans Castorp’un kalem istemek için yanaşabileceği tanıdık öğrenciler vardı ama en bildik olanın Pribislav olduğunu fark etti – kendisine en yakın onu buluyordu; onunla öylesine çok sessiz saatler geçirmişti ki. Tüm varlığının katıldığı coşkulu bir dürtüyle, bu olanağı –olanak diyebiliyordu– kaçırmayıp kalemi Pribislav’dan istemeye karar verdi. Yaptığının çok garip bir şey olduğunun bile farkında değildi; Pribislav’ı doğru dürüst tanımıyordu ya da, belki de garip bir cüretkârlığın verdiği körlükle aldırmıyordu. Ve böylece fırınlanmış tuğla döşeli avludaki gürültü patırtı arasında Pribislav’la yüz yüze geldi ve, “Affedersin, bana bir kalem ödünç verebilir misin?” dedi.

Ve Pribislav çıkık elmacık kemiklerinin üzerindeki Kırgız gözleriyle ona baktı ve hiç şaşırmadan ya da en azından şaşırdığını hiç belli etmeden o hoş boğuk sesiyle, “Memnuniyetle ama dersten sonra geri vermeyi unutma,” dedi. Cebinden gümüş kaplı bir tutacağı ve kırmızımsı kalemi metal muhafazasından çıkarmak için yukarıya doğru itmeniz gereken bir halkası olan bir kalemi cebinden çıkardı ve kalemin yalın mekanizmasını gösterirken ikisinin de başı kalemin üzerine eğildi.

“Sakın kırma,” diye de ekledi.

Bunu neden söyleme gereğini duymuştu? Hans Castorp onu hor kullanacak ya da daha da kötüsü onu hiç geri vermeyecekmiş gibi.

Sonra birbirlerine bakıp gülümsediler ve söylenecek başka bir şey olmadığı için ilk önce omuzlarını, sonra da sırtlarını dönüp yürüyüp gittiler.

Olan biten buydu ama Hans Castorp hayatında, resim dersinde Pribislav Hippe’nin kalemiyle çizdiği andaki kadar mutlu olmamıştı; önünde de anlaşmanın yalın ve doğal sonucu olarak kalemi bizzat sahibine geri vereceği an vardı. Kalemi birazcık açmak cüretini bile gösterdi ve kalemden çıkan bir-iki tane kırmızılı parlak yongayı da bir-iki yıl boyunca sırasının çekmecesinde sakladı. Onları görenlerin hiçbiri ne denli önemli olduklarını anlayamayacaktı. Kalemin geri verilişi olabildiğince sıradan oldu ama zaten Hans Castorp da bu olayı öyle öngörmüştü ve Hippe’yle olan uzun süren yakın ilişkisi nedeniyle oldukça şımardığı ve uzak durduğu için gerçekten gurur bile duydu.

“İşte,” dedi. “Teşekkür ederim.”

Ve Pribislav hiçbir şey demeden, mekanizmayı çarçabuk kontrol etti ve tutacı cebine attı.

Bir daha da birbirlerine tek bir söz bile etmediler. Bir kez, o da Hans Castorp’un atılımcı ruhu sayesinde gerçekleşmişti konuşmaları.

Kendinden geçmişliğin yoğunluğuyla şaşkın, gözleri iyice açıldı ve, “Sanırım düş görüyordum,” diye düşündü. “Evet, bu Pribislav’dı. Uzun bir süredir aklımdan silinmişti. Kalemden çıkan yongalar ne oldu acaba? Sıra Tienappel Amca’nın bodrumunda. Hâlâ sıranın arkasında, soldaki küçük çekmecede olmalılar. Onlara dokunmadım, atmayı düşünecek kadar bile umursamadım. Her şeyiyle Pribislav’dı. Onu bir daha bu kadar canlı gözümün önüne getirebileceğimi sanmazdım. Pribislav burada yukarıdaki o kadına öylesine garip bir biçimde benziyordu ki! Bu yüzden mi onunla böyle ilgileniyorum? Ve de belki de o yüzden birdenbire Pribislav’a ilgi duydum. Ne saçma. Tam bir saçmalık. Gitmem gerekiyor. Hem de hemen.” Ama orada düşünerek ve hatırlayarak bir süre daha yatmayı sürdürdü. Sonra kalkıp oturdu ve gülümsemesine karşın gözlerine yaşlar dolarak, yüksek sesle, “Hoşça kal. Sağlıcakla!” dedikten sonra gitmek üzere kalkar kalkmaz elinde şapkası ve bastonu yeniden oturdu; dizlerinin onu taşıyamayacağını kabullenmek zorunda kalmıştı. “Hay Allah! Bu iş olmayacak. Tam saat on birde konuşma için yemek salonunda olmam gerekiyor. Buraya yapılan uzun yürüyüş çok hoş olabilir ama bazı sakıncaları var anlaşılan. Evet var ama, burada kalamam. Yatmaktan biraz tutulmuş olmalıyım; hareket edersem geçer.” Yeniden ayağa kalkmaya çalıştı ve kendini toparlayabilmek için epeyce gayret edip başardı. Ama eve dönüş pek acınası oldu; hem de bu denli hevesle yola çıkıldıktan sonra. Dinlenmek için sıkça durmak zorunda kalıyor, birdenbire yüzünün kanı çekiliyor, alnında soğuk terler birikiyor ve düzensiz kalp atışları soluk almasını zorlaştırıyordu. Yılan gibi kıvrılan patikadan zor zahmet aşağıya doğru inerek sonunda meydandaki kaplıca oteline yakın olan vadiye ulaştı; Berghof’a varmak için gerekli uzun yürüyüşü tek başına beceremeyeceğini iyice anlamıştı. Tramvay olmadığı ve ortalıkta kiralanacak araba da göremediği için köye giden içi boş kutularla dolu bir atlı arabanın sürücüsünden binebilmek için izin istedi. Sürücüyle sırt sırta, bacakları arabanın yanından sallanarak yarı uykulu, arabanın her sallanışında başı öne düşerek gelip geçenin şaşkın ve acıyan bakışları altında sallanıp durdu. Tren geçidinde indi, az mı çok mu olduğuna bakmadan para verdi ve alelacele dönemece girdi.

“Dépéchez – vous, monsieur!” dedi Fransız kapıcı. “La conférence de Monsieur Krokowski vient de commencer.”

Hans Castorp şapkasını ve bastonunu vestiyere attı ve dikkatli bir telaşla, dili dişlerinin arasında aralık cam kapıdan dizi dizi sandalyelerde oturan kaplıca sakinlerinin ve sağ tarafta, odanın dar bölümünde, bir sürahi suyla bezeli üzeri örtülü bir masanın arkasında redingot giymiş Dr. Krokowski’nin durduğu yemek salonuna girdi. Dr. Krokowski konuşmasına başlamıştı.

Analiz

Şans eseri kapıya yakın köşe bir yer boştu. Oraya süzülerek oturdu ve başından beri oradaymış gibi bir ifade takındı. Dinleyiciler Dr. Krokowski’nin ağzından çıkan her bir sözcüğe kulak kesildikleri için Hans Castorp’un farkına varan olmamıştı. Böyle olması da iyiydi çünkü görünüşü berbattı. Yüzü kâğıt gibi beyazdı ve korkunç bir cinayet işlemekten dönen bir katil gibi giysilerinde kan lekeleri vardı. Oturduğunda önündeki bayan başını çevirip onu çekik gözleriyle süzdü. Onun Madam Chauchat olduğunun biraz da öfkelenerek farkına vardı. Hay aksi şeytan! Hiç rahat yüzü göremeyecek miydi? Amacına ulaştığına göre, orada sakin oturup biraz kendine gelmeyi umarken, burnunun dibinde onu bulmuştu – başka koşullarda hoş bir rastlantı olurdu bu ama böyle yorgun argınken neye yarardı ki? Yüreğinin başına yeni işler açacak, tüm konuşma boyunca kafası meşgul, kendi de gergin olacaktı. Ona Pribislav’ın gözleriyle bakmış, yüzüne ve kan lekelerine gözlerini dikmişti – kapıları çarpan bir kadından beklenen oldukça küstah ve saygısız bir bakıştı bu. Ne berbat bir duruşu vardı! Sofrada dimdik oturan ve her iki yanında oturan beylerle yalnız başlarını çevirerek dudaklarının ucuyla konuşan Hans Castorp’un çevresindeki kadınlara hiç benzemiyordu. Frau Chauchat, sırtı kamburlaşmış, omuzları öne doğru eğik iki büklüm oturuyor, başını da ileriye doğru uzattığı için beyaz yakasının bittiği yerden boynunun kemikleri belli oluyordu. Pribislav da başını öyle tutardı ama onun örnek bir öğrenci olmasına ve onurlu bir yaşam sürmesine karşın (Hans Castorp’un ondan kalem ödünç almasının bununla ilgisi yoktu) Frau Chauchat’nın kendini salıvermiş olmasının, kapıyı çarpmasının ve gözünü dikip bakmasının hastalığıyla ilgisi vardı ve bunların aslında Herr Albin’in böbürlendiği, onurlu olmasa da en azından neredeyse sonsuz yararların ifadesinden başka bir şey olmadığı apaçıktı.

Hans Castorp Frau Chauchat’nın gevşek sırtına bakarken düşünceleri karıştı ve düşünce olmaktan çıkıp Dr. Krokowski’nin çok uzaktan gelen acele etmeyen bariton sesi ve yumuşakça yuvarladığı ‘r’lerinin de karıştığı hayal kurmalara dönüştü ama odanın sessizliği ve dört bir yanında sergilenen o kendinden geçmeye benzeyen yoğun dikkatin kendine özgü etkisi onu kendine getirdi. Çevresine bakındığında yanında saçları seyrelmeye yüz tutmuş, kollarını kavuşturmuş, başını geriye atmış ağzı açık dinleyen piyanistin oturduğunu gördü. Aynı sırada, biraz ilerde, öğretmen Fraulein Engelhart hiçbir şeyi kaçırmamaya çalışan gözleri ve her iki yanağında ayva tüylü iki kırmızı lekeyle oturuyordu. Hans Castorp daha dikkatli baktığında öbür hanımların, Herr Albin’in yanında oturan Frau Salomon’un ve bira imalatçısı Magnus’un sürekli protein kaybeden eşinin yanaklarında da aynı kızarıklığı keşfetti. Hans Castorp’un biraz gerisinde oturan Frau Stöhr’ün yüzünde öylesine bir cahilce kendinden geçme ifadesi vardı ki insan acıyordu, bir yanda da, fildişi tenli Levi gözleri yarı kapalı, kucağına koyduğu ellerinin avuçları dışa dönük sandalyesine yaslanmış oturuyordu; göğsü görünecek kadar güçlü bir biçimde düzenli inip kalkmasa insan onu bir ceset sanabilirdi ama Hans Castorp’a daha çok bir zamanlar bir mumyalar müzesinde gördüğü, göğsünde mekanik bir alet olan balmumundan bir mankeni hatırlattı. Kimi avucunu kulağına tutmuş, kiminin eli de, gösterdikleri dikkatin baskısı onları dondurmuşçasına yarı kalkık havada asılı kalmıştı. Güçlü kuvvetli ya da en azından öyle bir izlenim veren yanık tenli Savcı Paravant daha iyi duyabilmek için işaretparmağıyla kulağını kaşıdıktan sonra Dr. Krokowski’nin sözlerinin akıntısına kendini kaptırabilmek için kulağını öne doğru iteledi.

Dr. Krokowski neden söz ediyordu? Hangi düşünce çizgisini izliyordu acaba? Hans Castorp ne olup bittiğini anlayabilmek için kafasını toparlamaya çalıştı ama bunu hemen başaramadı çünkü konuşmanın başını duymadığı gibi Frau Chauchat’nın kendini salıvermiş sırtını düşünürken daha birçok şeyi de kaçırmıştı. Konu güçtü, bir güç... Ah, evet, konu aşkın gücüydü. Tabii! Bir dizi konuşmanın başlığıydı bu konu. Dr. Krokowski uzmanı olduğu konunun dışında başka neden söz edebilirdi ki? Aşk üzerine bir konuşma Hans Castorp için garipsenecek bir durumdu çünkü o güne dek katıldığı konuşmalar genelde gemilerdeki aktarma donanımıyla ilgiliydi. Böylesine duyarlı ve özel bir konu beylerden ve hanımlardan oluşan bir topluluğun önünde güpegündüz nasıl tartışılırdı ki? Dr. Krokowski şiirseli ve akademik tarzları harmanladığı ama bilimsel olduğu su götürmez karmaşık bir ifade ve Hans Castorp’un uygun bulmadığı melodik bir sesle –belki de hanımların yanaklarının al al oluşu, beylerin de kulaklarını kaşıyıp durmalarının nedeni buydu– anlatıp duruyor, özellikle konuşmacı ‘aşk’ sözcüğünü sürekli yumuşak bir dalgalanmayla telaffuz ettiği için bu sözcüğü yüce anlamında mı yoksa tutkulu bir bedensellik bağlamında mı kullandığı pek anlaşılamıyor, bu da insanın içinin deniz tutmuşçasına birazcık kalkmasına neden oluyordu. Hans Castorp o güne dek bu sözcüğün bu denli art arda kullanıldığını duymamıştı. Bu sözcüğü hiç kullanmadığı gibi başkalarından da duymadığını düşündü. Yanılıyor olabilirdi ama en azından bu denli sık yinelenmesinin sözcüğe bir yararı olacağı kanısında değildi. Tersine, yetersiz bir ünlü ve dudaksıl ünsüzlerden oluşan bu kaygan hece, özellikle de Dr. Krokowski’nin en iyi biçimde sunduğu besin gücüyle karşılaştırıldığında –maviye çalan beyazlıkta ve yavan– sulandırılmış sütü çağrıştırıyordu. Konu onun yaptığı gibi ele alındığında insanları kaçırmadan iyice büyük laflar edilebilirdi. Herkesin bildiği ama genelde suskunluğa gömülü bırakılan konulardan büyüleyici bir incelikle söz etmek ona yetmiyor, hayalleri yerle bir ediyor, bilgiyi layık olduğu yere koyarken acımasız davranıyor, saçlarına ak düşmüş insanların onurlu haline ya da çocukların meleğimsi saflıklarına inanca hiç hak tanımıyordu. Görünüşü Hans Castorp’a şaşırtıcı gelse de, redingotu, redingotunun içine doğru yayılan yumuşak yakası ve gri çoraplarının üzerine giydiği sandaletleriyle köklü bir idealizmi varmış izlenimi veriyordu. Dr. Krokowski masanın üzerine serili kitaplardan ve dağınık kâğıtlardan seçtiği örnekler ve olaylarla savını pekiştirip birkaç kez şiir bile okuyarak ‘aşk’ın ürkütücü niteliklerini, acı dolu, garip ve korkutucu göstergelerinin değişimini ve her şeye kadir oluşunu anlatıp duruyordu. Tüm doğal içgüdülerimiz arasında en tutarsızı ve en tehlikeye açık olanı olduğunu söylüyor, özünde yanılgılara ve düzeltilmesi olanaksız sapkınlıklara yol açtığından ve buna da şaşmamak gerektiğinden dem vuruyordu. Nedeni de bu güçlü içgüdünün hiç de yalın olmamasıydı. Doğası gereği birçok öğeden oluşuyordu ve bir bütün olarak ele alındığında her ne kadar yasalsa da onu oluşturan öğelerin her biri ayrı bir sapkınlıktı. Dr. Krokowski bundan sonra sözünü, insanın haklı olarak, parçalar sapkın diye bütününün de sapkınlık olduğu sonucunu çıkarmaması gerektiğini, tümünün yasallığını kabullenemese bile bütünün yasallığını kabul etmek zorunda kaldığını ve öğelerin her birinin yasallığını tek tek ele almasının doğru olacağını, mantığının bunu gerektirdiğini ve dinleyicilerinin bunu unutmaması gerektiğini vurgulayarak sürdürdü. Karşıt ruhsal etkenler olduğu kadar yapıcı ruhsal etkenler, ayrıca da sağlıklı ve düzen sağlayıcı içgüdüler varmış –bunlara neredeyse kentsoylu nitelikli diyebilirmişiz– ve bunların telafi edici ve değiştirici etkileri altında karşıt öğeler birbirinin içinde eriyip tutarlı ve yararlı bir bütün oluşturuyorlarmış ve bu yaygın ve kabul gören bir süreçmiş ama bunun sonuçları (Dr. Krokowski bunu biraz başından savarcasına söylüyordu) ne doktorların ne de düşünürlerin önemsediği şeyler değilmiş. Başka durumlardaysa bu süreç başarılı olmayabilirmiş, olmazmış, olma olasılığı hiç yokmuş. “Bu ruhsal durumların daha soylu ve daha değerli olup olmadığını kim bilebilir?” diye soruyordu Dr. Krokowski. Böyle zamanlarda, aralarında utanç ve iğrenmenin de yer aldığı aşk güdüsü ve ona düşman olan dürtülerden oluşan iki ayrı güç kümesi tüm sıradan kentsoylu değerlerin sınırlarını aşarak gerginlikler ve tutkular yaratırlarmış ve ruhun derinliklerinde başlayan güçler arası çatışma dışarıya taşmaya çalışan içgüdülere engel olamaz, onları hizaya sokamaz ve böylece normal, uyumlu ve kabul gören bir aşk hayatı için gerekli olan uygar davranışlara engel olurmuş. Ve erdem ve aşk güçleri arasındaki bu çatışma (evet, işe karışan güçler bunlarmış) nasıl mı sonuçlanırmış? Görünüşte, kuşkusuz erdemin zaferiyle. Korku, terbiye, namustan kaynaklanan utangaçlık ve saflığa duyulan iç titretici özlem, bunların tümü aşkı bastırır, karanlıkta esir tutar, olsa olsa çılgın isteklerine birazcık razı olur ama tüm çeşitliliği ve gücüyle faal bir varlık göstermesine kesinlikle izin vermezmiş ama erdemin zaferi görüntüden ibaretmiş ve bir Pirus zaferiymiş çünkü aşkın isteklerine ket vurulamazmış ve zor kullanmak işe yaramazmış. Bastırılmış aşk ölmez, karanlıkta, gizli derinliklerde yaşamını sürdürür, doyuma ulaşmak için uğraşır ve erdem engelini yıkıp tanınmayacak denli biçim değiştirerek yeniden ortaya çıkarmış. Peki, bu bastırılmış ve onaylanmamış aşk hangi biçimde ve hangi maskeye bürünürmüş? Dr. Krokowski bu soruyu sorarken, dinleyicilerinden ciddi ciddi bir yanıt almak istercesine bir bir masalara baktı. Birçok soruyu yanıtladığı gibi bunu da kendisi yanıtlamak zorundaydı. Yanıtı ondan başka bilen yoktu ve o da zaten bundan emin olmak istiyordu. Işıl ışıl gözleri, mum rengindeki benzi, kara sakalı ve gri yün çoraplı ayağına geçirdiği rahip sandaletleriyle, sözünü ettiği erdem ve tutku çatışmasının somut bir örneği gibiydi ya da, en azından orada, öbür dinleyicilerle birlikte kabul görmeyen aşkın hangi kılıkta yeniden ortaya çıkacağını öğrenmeyi umutla bekleyen Hans Castorp’un izlenimi buydu. Kadınlar neredeyse soluklarını tutmuşlardı. Savcı Paravant önemli anda iyice açık olup algılasın diye çarçabuk kulağını bir kez daha kaşıdı. Ve Dr. Krokowski, “Hastalık biçiminde!” dedi. Hastalık belirtileri faal haldeki bir aşkın maskelenmiş biçimiymiş ve hastalık değişime uğramış aşktan başka bir şey değilmiş.

Tümü bu bilginin değerini takdir edecek kadar anlamasa da artık öğrenmişlerdi. Odayı bir iç çekiştir sardı ve Dr. Krokowski savını açıklamayı sürdürürken Savcı Paravant onu coşkuyla onayladı. Hans Castorp’a gelince; o, duyduklarını düşünmek ve doğru dürüst anlayıp anlamadığını sorgulamak için başını önüne eğdi ama bu tür düşünce egzersizlerine alışık olmadığı ve hiç de hoşa gitmeyen o yürüyüşten sonra kafası tam olarak yerinde olmadığı için dikkati hemen, daha doğrusu, önündeki eğik sırt ve o anda gözlerinin tam önündeki el örgüyü düzeltsin diye kaldırılan ve arkaya uzatılan kol yüzünden dağıldı.

Elin gözlerine bu denli yakın oluşu neredeyse boğucuydu – ister istemez ona bakmak, insana özgü özelliklerini ve bir büyüteç altında inceliyormuşçasına kusurlarını görmek zorundaydınız. Hayır, bu tırnakları özensizce kesilmiş okullu kız elinin hiç de soylu bir hali yoktu; eklem yerlerinin temiz olup olmadığından bile emin olamıyordunuz. Tırnak etlerinin kemirilmiş olduğu da artık iyice belli oluyordu. Hans Castorp yüzünü buruşturdu ama gözleri Madam Chauchat’nın eline takılı kalmıştı. Aklından belli belirsiz bir düşünce geçti. Dr. Krokowski’nin aşka karşı çıkan kentsoylu güçlerden söz ettiğini hatırlamıştı. Başın arkasına doğru yumuşakça uzanan ve bluzun kumaşından çok daha ince bir kumaşla sarılı olan kol çok daha güzel görünüyordu; incecik tül, kola belli belirsiz bir gizem katmıştı. Çıplak olsa bu denli çekici olmayacaktı. Hem dolgun hem de narindi. Serinmiş gibi geliyordu insana. Karşı çıkan kentsoylu güçlerin lafı bile olmazdı.

Hans Castorp gözü Frau Chauchat’nın kolunda düşlere daldı. Kadınlar ne biçim giyiniyorlardı! Boyunlarının ve göğüslerinin orasını burasını gösteriyorlar ve kollarını saydam kumaşlarla örtüyorlardı. Dünyanın her yerinde arzularımızı kamçılamak için bunu yapıyorlardı. Tanrım, yaşam ne kadar güzeldi! Onu güzel yapan şeylerden biri de kadınların doğal olarak bu denli çekici giyinmeleriydi. Onların doğasında vardı bu ve öylesine evrenseldi ki bu durumu fazla düşünmeden ve olay yapmadan bilinçsizce kabulleniyordunuz. “Yaşamdan gerçekten zevk almak isteniyorsa bu geleneği akılda tutup bunun ne denli heyecan verici ve sonuçta ne denli gizemli olduğunu unutmamak gerekir,” dedi Hans Castorp kendi kendine. Kadınların ahlakı zedelemeden böylesine heyecan verici ve gizemli bir biçimde giyinmelerinin belirli bir nedeni olduğunu varsayarsak bu kesinlikle bir sonraki kuşaklarla ve insan türünün üremesiyle bağlantılıydı ama ya kadın içten içe hastaysa ve anneliğe yatkın değilse, o zaman ne olacaktı? Erkeklerin, bedenini, o hasta bedenini merak etmeleri için ince tüllerle kollarını sarmasının âlemi var mıydı? Böyle bir durum hiçbir amaca yönelik olmadığı için uygunsuz diye nitelendirilmeli ve hatta yasaklanmalıydı. Bir erkeğin hasta bir kadınla ilgilenmesi... şey, yani bir zamanlar, Castorp’un Pribislav Hippe’ye duyduğu sessiz ilgi kadar mantığa sığmaz bir şeydi. Aptalca bir karşılaştırma, oldukça utandırıcı bir anı. Aniden nereden çıktıysa çıkmış aklına gelivermişti. Bu noktada düşlerden koptu ve ilgisi, sesini iyice yükseltmiş olan Dr. Krokowski’ye kaydı. Orada, masanın arkasında, kolları yana açık, başı bir yana eğik dururken –redingotuna karşın– neredeyse çarmıha gerilmiş İsa’ya benziyordu!

Dr. Krokowski’nin konuşmasını ‘ruhu ayrıştırma’ konusunda yaptığı büyük bir propagandayla bitirmek üzere olduğu anlaşıldı; kollarını iki yana iyice açmış onları kendine çağırıyor, tam bu sözcüklerle olmasa da, “Siz acı çekenler ve yük altında ezilenler, bana sığının!” demek istiyordu. Hiç istisnasız tümünün acı çektiğinden ve yük altında ezildiğinden kuşku duymadığını açık seçik belirtti. Gizli acılardan, utançtan ve elemden, analizin şifa vericiliğinden söz etti, karanlık bilinçdışını delip geçen ışığın etkilerini övdü, hastalıkların bilinçli duygulara dönüşebileceğini açıkladı, onları güvene davet etti ve iyileşeceklerine söz verdi. Sonra, kollarını indirdi, başını dikleştirdi, konuşmada kullandığı yazılı kâğıtları topladı, onları sıradan bir öğretmen gibi sol eliyle omzuna doğru bastırarak başı yukarıda çıkıp gitti.

Herkes ayağa kalktı, sandalyesini geri itti ve ağır ağır doktorun çıktığı yemek salonunun kapısına yöneldi. Her yandan kapıya doğru toplanırlarken onun arkasından çekine çekine, kendi iradelerinin dışında, yarı uykuda gibi olmalarına karşın tam bir birlik içinde, fareli köyün kavalcısını izler gibi peşinden gidiyorlardı. Hans Castorp bu akıntının içinde eli sandalyesinin arkalığında kıpırdamadan durdu ve, ‘Ben burada yalnızca bir konuğum,’ diye düşündü. ‘Sağlıklıyım ve Allahtan bunlarla bir ilgim yok. Bundan sonraki konuşmada burada olmayacağım bile.’ Frau Chauchat’nın başını öne doğru uzatmış süzüle süzüle gidişini izledi. “O da kendini analiz ettiriyor mu acaba?” diye sordu kendine ve yüreği deli gibi çarpmaya başladı. Joachim’in sandalyelerin arasından kendisine doğru gelmeye çalıştığını fark etmemişti bile. Kuzeni ona seslenince irkildi.

“Son dakikada mı yetiştin?” diye sordu Joachim. “Uzağa mı gittin? Nasıldı?”

“İyiydi,” dedi Hans Castorp. “Oldukça uzağa yürüdüm ama bana sandığım kadar iyi gelmedi. Belki bu iş için henüz erken ya da tümüyle yanlıştı. Şu günlerde bir daha yapmayacağım.”

Joachim konuşmayı beğenip beğenmediğini sormadı. Hans Castorp da bir şey demedi. Sanki aralarında sözleşmişçesine bir daha konuşmadan söz etmediler.

Kuşkular ve Tereddütler

Salı günü kahramanımız orada, yukarıdakilerin yanında bir haftasını doldurmuş oldu ve sabah gezisinden döndüğünde o haftaki borç faturasını buldu; yeşilimsi bir zarfa konmuş özenli bir ticari belgeydi bu. Kâğıdın başında Berghof’un hiç de sıradan olmayan bir resmi, solundaki dar sütuna da italik harflerle ‘en modern yöntemlerle psikolojik tedavi’nin de unutulmadığı broşürden alıntılar hoş bir biçimde basılmıştı. Güzel bir el yazısıyla yazılmış listenin toplamı neredeyse tamı tamına 180 frank ediyordu. Bunu böldüğünüzde gün başına 8 frank yatak, bakım ve doktor parası 12 frank, 20 frank giriş ücreti, 10 frank da odanın dezenfekte edilmesi, ayrıca çamaşırların yıkanması ve oradaki ilk akşam yemeğinde içtiği bira gibi ufak tefek harcamalarla yuvarlak hesap o kadar tutuyordu.

Joachim’le birlikte hesabı kontrol ettiklerinde, Hans Castorp hesapta karşı çıkacağı bir şey bulamadı. “Doktor tedavisi görmüyorum ama bu benim bileceğim iş. Günlük hesaba dahil olduğuna göre onlardan bunu katmamalarını isteyemem ki. Nasıl yaparlar ki zaten. Dezenfeksiyon için fazla yazmışlar. Amerikalı kadından sonra dezenfekte etmek için on franklık H₂Co kullanmış olamazlar ama hizmetleri düşünürsen ücretler bana genelde pahalı gelmedi, ucuz bile.” Daha sonra, ikinci kahvaltıdan önce hesap işini halletmek için idareye gittiler.

İdare giriş katındaydı. Lobiyi geçip vestiyerin, mutfağın ve yemeklerin servis için hazırlandığı yerin önünden geçen koridoru izlediğinizde idareyi bulamamanız olanaksızdı; üstelik de kapısında porselenden yapılma bir tabelası vardı. Kurumun ticari yönüne göz atabilme olasılığı Hans Castorp’u meraklandırdı. Küçük, sıradan bir büroydu. Daktilo kız bir şeyler yazmakla meşguldü; üç erkek görevli ayakta kürsülerinin üzerine eğilmişlerdi, yandaki odada da bölüm şefi ya da idareci bakışlı oturaklı bir bey fıçıya benzer yuvarlak bir masada oturmuş, kelebek gözlüklerinin üzerinden müşterilerini soğuk ve işbilir bakışlarla tartıyordu. İş görülürken –bütün parayla ödeme, üstünün iadesi ve makbuzun yazılıp verilmesi– ikisi de, genç Almanların her türlü makama, dosyaların tutulduğu tüm ofislere ve kamu hizmeti veren yerlere saygı göstergesi olarak takındıkları ciddi, alçakgönüllü ve neredeyse boyun eğen havaya girdiler ama dışarı çıkıp kahvaltıya giderken –o gün ve daha sonraları da– Berghof’un genel düzeniyle ilgili gevezeliklere başladılar. Daha eski ve deneyimli bir konuk olduğu için Joachim kuzeninin sorularını yanıtladı.

Öyle bir izlenim verse de, Başhekim Behrens, Berghof’un ne sahibi ne de başıydı. Üstünde ve arkasında görünmez güçler vardı ve idare heyeti ve anonim şirket bir dereceye kadar idarede görünüyorlardı. Hisse sahibi olmak hiç de fena olmayabilirdi çünkü Joachim’in güvenilir değerlendirmesine göre, doktorlara ödenen yüksek maaşlara ve masraftan kaçınılmamasına karşın her yıl hissedarlara yüklü kârlar dağıtılıyordu. Demek ki yerin ruhu başhekimdi ama idare de dahil olmak üzere tüm düzenin en yüksek konumunda olmasına karşın bağımsız biri değil, yalnızca bir aracı, işlevselliği yürüten biri ve daha üst düzeydeki güçlerin bir bağlantısından öte bir şey değildi. Doktorların başı olduğu için doğal olarak işletmenin ticari yönünün çok üstündeydi. Almanya’nın kuzeybatısından bir yerlerdendi ve herkesin bildiği gibi bu makama yıllar önce hiç tasarlamadan rastlantı sonucu gelmişti. Yıllardan beri, yukarıda köyün sağ tarafındaki yamaçta, vadiye açılan yerdeki Davos Köyü’nün güzel görünümlü mezarlığında yatan karısı yüzünden gelmişti buralara. Başhekimin lojmanında oraya buraya dağılmış resimlerinden ve doktorun amatörce yaptığı duvarda asılı yağlıboya portrelerinden kuru, sıska ve patlak gözlü olmasına karşın sevimli bir kadın olduğu belliydi. Kocasına bir kız bir oğlan iki çocuk verdikten sonra zayıf düşen ve ateşlenen bedeni birkaç ay içinde eriyip gitmişti. Ona tapan Behrens, yediği bu darbe yüzünden bir süre garip bir melankoliye yakalanmış ve onun sokaklarda tek başına kıkır kıkır güldüğünü ve elini kolunu sallayarak konuştuğunu görenler olmuştu. Bir daha eski yaşamına dönmemiş ve karısının mezarından ayrılmamak için burada kalmayı sürdürmüştü. Ama büyük bir olasılıkla o denli duygusal olmayan ve daha etken olan neden, o sırada kendisinin de ciddi boyutta olmasa da hastalığı kapması ve mesleki açıdan değerlendirdiğinde buraya ‘ait’ olduğunu düşünmesiydi. Böylece orada yalnızca hastaları denetleyen bir doktor olmakla kalmayıp bireysel sağlıklarını ve bağımsızlıklarını korumak adına hastalıkla savaşmayan ve hastalığın izlerini kendilerinde taşıyan insanların dert ortağı olmuştu. İlginç ama ender olmayan bu durumun iyi olduğu kadar kötü yönleri de vardır. Doktorla hasta arasında sıcak bir ilişkinin olması takdir edilir ve derler ki ancak acı çeken acı çekene yol gösterebilir ve onu iyileştirebilir. Oysa, insan kendisinin tutsağı olduğu düşünsel bir güce tümüyle egemen olabilir mi? Vurgun yemiş biri kurtarıcı olabilir mi? Sıradan insanların gözünde hasta bir doktor sorunlu bir konu ve bir çelişkidir. Deneyimi onu düşünce açısından zenginleştirip ahlaksal yönden güçlendireceği yerde hastalıkla ilgili bilgisinin bulanık ve karmakarışık olduğunu mu anlar? Hastalığı kesin bir düşman gözüyle görmemeye başlar, rahat hareket edemez ve kesin taraf tutamaz. Dolayısıyla, hastalık dünyasının bir parçası olan birinin, sağlıklı bir insan gibi başkalarını iyileştirmekle ya da onlara bakmakla ilgilenip ilgilenemeyeceğini sorgulamak gerekir.

Hans Castorp kuzeniyle, Berghof ve başhekimle ilgili gevezelik ederken bu kuşkulara ve düşüncelere kendine özgü haliyle değinince Joachim, Başhekim Behrens’in hâlâ hasta olup olmadığının bilinemeyeceğini ve büyük bir olasılıkla iyileşmiş olduğunu söyledi. Burada çalışmaya başlayalı yıllar olmuştu; önceleri orada yalnızca doktorluk yapıyormuş ama kısa sürede kulağı iyi bir dinleyici ve güvenilir bir göğüs cerrahı olarak ünlenmiş. Berghof onu kabullenmiş ve neredeyse on yılı aşan bir süre içinde yaşamı sanatoryumdaki yaşamın bir parçasına dönüşmüş. Lojmanı kuzeybatı kanadındaymış; Dr. Krokowski de ona yakın oturuyormuş. Dul doktorun evine Settembrini’nin alay ederek sözünü ettiği, Hans Castorp’un da şöyle bir gördüğü, soylu bir aileden gelen başhemşire bakıyormuş. Ayrıca doktor yalnız yaşıyormuş çünkü oğlu bir Alman devlet üniversitesinde okuyormuş, kızı da İsviçre’nin Fransız bölgesinden bir avukatla evliymiş. Oğul Behrens ara sıra tatillerde gelirmiş; bir kez de Joachim oradayken gelmiş. Sanatoryumdaki hanımlara gün doğmuş, ateşler yükselmiş, dinlenme salonlarında küçük kıskançlıklar yüzünden çekişmeler ve tartışmalar olmuş ve Dr. Krokowski’nin danışma seansları pek bir rağbet görmeye başlamış.

Başhekimin yardımcısının, genel muayene odası, laboratuvar, ameliyathane ve röntgen odalarının olduğu iyi aydınlatılmış bodrum katta özel bir muayene odası vardı. Biz bodrum katı dedik ama aslında giriş katından oraya inen bir merdiven vardı ve bu insanı yanıltıyordu. Bunun birinci nedeni giriş katının yüksek oluşu, ikinci nedeni de tüm binanın, ‘bodrum’ odalarının bahçeyi ve vadiyi görecek biçimde kayalık bir yamaca oturtulmuş olmasıydı. Bu durum, merdivenin anlamı ve işlevselliğiyle çelişkili gelse de sonunda anlaşılıyordu. Yerin altına indiğinizi sanıyor ama aşağıya indiğinizde yeniden giriş katı düzeyine geldiğinizi ya da ondan olsa olsa bir-iki karış aşağıda olduğunuzu görüyordunuz. Hans Castorp bunu ilk kez o öğleden sonra tartılmak için masörle randevusu olan kuzenine ‘aşağılara’ inerken eşlik ettiğinde öğrendi ve bu durum onun pek hoşuna gitti. Kliniklere özgü bir aydınlık ve temizlik egemendi buraya; her şey bembeyazdı, tüm kapılar gibi üzerine bilgi simgesi kartvizitinin raptiyeyle tutturulduğu Dr. Krokowski’nin kapısı da ışıl ışıl parlıyordu. Kapı holden iki basamak aşağıda olduğu için açık kapının ardında özel bir bölüm varmış izlenimini veriyordu. Holün ucuna doğru, merdivenin tam sağındaydı bu kapı. Hans Castorp gözü kapıda bir aşağı bir yukarı dolaşarak Joachim’i beklerken buraya yeni geldiği için adını bilmediği bir bayanın kapıdan çıktığını gördü. Ufak tefek zarif bir kadındı; altın rengi küpeler takmış, bukleleri alnına düşmüştü. Eteklerini toplayarak iki basamağı çıkarken eğildi ve bol yüzüklü küçücük eliyle ağzına bir mendil tuttu. Solgun, iri ve ürkek gözleri mendilin üzerinden boşluğa bakıyordu. Küçük adımlarla, iki büklüm, jüponunu hışırdatan bir aceleyle merdivene yöneldi, bir şey düşünürcesine ansızın duraksadıktan sonra, merdivenleri tırmanmaya başladı ve hâlâ iki büklüm ve mendili ağzında gözden kayboldu.

Çıktığı kapının ardı beyaz hole oranla çok daha karanlıktı – aşağıdaki odaların aydınlığının oraya ulaşmadığı anlaşılıyordu. Hans Castorp, Dr. Krokowski’nin analiz odasına egemen olan kasvetli alacakaranlığın farkına vardı.

Sofra Başı Sohbetleri

Genç Hans Castorp sofraya her oturuşunda, tek başına yaptığı ilk uzun yürüyüşte hissettiği iyice yaşlı büyükbabalara özgü baş titremesinin kendisine musallat olduğunu utanarak fark ediyordu. Neredeyse her yemekte şaşılası bir düzenlilikle baş gösteriyor, ne durdurmak ne de saklamak olağanı oluyordu. Saygıdeğer ‘çeneyi göğse gömme’ yöntemi kâr etmediği için bu zaafını gizlemek için başka yollar bulmak zorundaydı. Örneğin, konuşurken başını olabildiğince sağa sola hareket ettirmeye çalışıyor, çorba kaşığını ağzına götürürken kendini dengede tutabilmek için sol dirseğini sıkıca masaya dayıyor ya da servis arasında onun gözünde yalnızca iflah olmayan hastaların yanındayken yapılabilecek bir görgüsüzlük olsa da iki kolunu masaya dayayıp başını ellerinin arasına alıyordu. Çok can sıkıcı bir durum olduğu için neredeyse yemeklerden rahatlıkla vazgeçebilirdi ama yemek süresince gördüklerinin verdiği heyecanı önemser olmuştu. Aslında (Hans Castorp da bunu bal gibi biliyordu) sürekli savaşmak zorunda kaldığı bu iğrenç durum yalnızca oranın havasından ve ona uyum sağlamaktaki zorluklardan değil aynı zamanda içinden taşan gördükleriyle bağlantılı heyecandan kaynaklanıyordu.

Madam Chauchat her zaman geç kalıyordu. Hans Castorp onun salona girişine eşlik eden kaçınılmaz kapıyı çarpma sesini beklerken ayaklarını zapt edemiyor, irkileceğini ve yüzünün buz keseceğini önceden biliyordu. Her zaman da oluyordu bu. İlk zamanlar sinir içinde başını çevirip bu geç gelen umursamaz kadını İyi Ruslar Masası’na dek öfkeli bakışlarla izlemiş, soluğunu tutup dişlerini gıcırdatarak içinden yükselen bir feryatla onu sessizce azarlamış ama artık bundan vazgeçmiş, başını tabağının üzerine iyice eğer olmuştu. Bazen dudaklarını bile ısırıyor ya da bilerek abartılı bir biçimde başka yöne bakıyordu çünkü kızmaya ve yargılamaya hakkı olmadığını ve bu rezalette kendisinin de yer aldığını ve başkalarının önünde sorumluktan kaçamayacağını düşünmeye başlamıştı – yani, uzun lafın kısası utanıyordu. Madam Chauchat adına utandığını söylemek yerine o insanların önünde kendisinin utandığını söylemek daha doğru olur. Aslında gereksizdi bu çünkü ne Madam Chauchat’nın ayıbı ne de Hans Castorp’un onun adına utanması belki de sağında oturan öğretmen Fräulein Engelhart dışında yemek salonundakilerin hiçbirinin umurunda değildi.

Hans Castorp’un kapı çarpmasına ne denli duyarlı olduğunu fark eden bu acınası yaratık, masa arkadaşıyla Rus kadın arasında duygusal bir bağ oluşmaya başladığını ve ayrıca bu ilişkinin varlığının, türünden daha önemli olduğunu ve Hans Castorp’un yapmacık umursamazlığının –aktörlükte ne yeteneği ne de deneyimi olduğu göz önünde tutulursa– bu ilişkinin zayıflamak yerine daha da güçlenip ileri bir aşamaya geldiğini anlamıştı. Kendisiyle ilgili umudu ve iddiası olmayan Fräulein Engelhart, Frau Chauchat’dan neredeyse kendinden geçerek söz ediyordu. İşin ilginç yönü, Hans Castorp’un bunun bir kışkırtma olduğunu hemen olmasa da zamanla anlaması ve bundan tiksinmesine karşın onun kendisini etkilemesine ve kendinden geçirmesine karşı olmamasıydı.

“Güm!” dedi yaşlı kız. “İşte o! İçeriye kimin girdiğini anlamak için bakmak gerekmiyor. Tabii, geliyor işte. Ne de hoş yürüyor! Süt kâsesine doğru süzülen bir kedi yavrusu gibi. Keşke benim kadar iyi görebilmeniz ve izleyebilmeniz için benimle yer değiştirebilseniz. İkide birde görebilmek için başınızı çevirmeyi istememenizi anlıyorum. Farkına varsa Allah bilir ne düşünür? Şu anda masadakileri selamlıyor. Görmeliydiniz; onu izlemek insanı rahatlatıyor. Şimdiki gibi konuşup güldüğünde bir yanağında gamze oluyor – her zaman değil ama, istediği zaman. Çok şeker bir kadın, şımarık bir yaratık. O yüzden o kadar umursamaz. İstesek de istemesek de böyle insanları severiz çünkü umursamazlıklarının bizi kızdırması bizim onları sevmemizin başka bir nedenidir. Umursamazlıklarına kızmamız onlara olan sevgimizi körükler; kızmak ama gene de sevmek öyle hoş bir duygu ki...”

Öğretmen bunları kimse duymasın diye eliyle ağzını gizleyip fısıldamıştı. Sarkık yanaklarının kızarıklığı ateşinin normal olmadığı hissini veriyor, söylediği iç gıdıklayıcı sözler Hans Castorp’un kanını kaynatıyordu.

Kendine olan güvensizliği yüzünden üçüncü bir kişinin Madam Chauchat’nın gerçekten hoş bir kadın olduğunu onaylamasını istiyor, mantığının ve vicdanının engellediği duygulara kendini kapıp koyverebilmek için yüreklendirilmeyi bekliyordu.

Aslında bu sohbetlerin ilişki açısından bir işe yaradığı söylenemez çünkü istese de Fraulein Engelhart, Madam Chauchat’yla ilgili fazla bir şey söyleyemezdi. Madam Chauchat’yı sanatoryumdaki herkes kadar tanıyordu; övüneceği ortak tanıdıkları bile yoktu. Hans Castorp’un gözüne girmek için söylenebilecek tek şey Rus sınırına yakın bir yerden, Königsberg’den oluşu ve bu nedenle çat pat Rusça konuşabilmesiydi. Çok zayıf bir bağlantı ama Hans Castorp bunu bile Frau Chauchat ile olan kişisel ilişkisinin bir uzantısı olarak almaya hazırdı.

“Yüzüğü yok. Nişan yüzüğü göremiyorum. Nasıl oluyor bu? Bana evli dememiş miydiniz?”

Öğretmen Hans Castorp’a Frau Chauchat’yı anlatmaya öylesine hevesliydi ki bu soru onu utandırdı – sanki köşeye sıkıştırılmıştı ve kendini kurtarmak zorundaydı. “Bunu çok ciddiye almayın. Tabii ki evli,” dedi. “Buna hiç kuşkunuz olmasın. Kendine madam demesinin nedeni örneğin, genelde yaşlanmaya yüz tutmuş yabancı kızların dışarıda itibarlarını artırmak için yaptıkları gibi değil. Bildiğimiz gibi Rusya’da bir yerlerde kocası var – burada bunu bilmeyen yok. Kızlık adı Fransızca değil, Rusça – avov ya da –ukov’la biten bir şey. Bir ara duydum ama unuttum. İsterseniz öğrenebilirim. Burada adını bilen insanlar vardır. Yüzük mü? Hayır takmıyor; bunu ben de fark ettim. Allah bilir ona yakışmıyordur. Elini yayvan gösteriyor olabilir ya da yüzük takmayı çok kentsoylu bir davranış olarak görüyordur; basit bir altın halka – anahtarlık bile olabilir. Yoo hayır, bu iş için fazla cömert. Rus kadınlarının doğaları gereği özgür ve cömert olduklarını çok iyi bilirim. Üstelik yüzüğün soğuk ve itici bir yönü vardır. Bence bir kadının bağımlılığını simgeler, kadının rahibe havası verir ve onu ‘aman bana dokunma’ diyen bir süs eşyasına dönüştürür. Madam Chauchat’nın onu kullanmamasına hiç şaşmıyorum. Öyle hoş bir hanım; güzelliğinin doruğunda. Sanırım elini verdiği her erkeğe evlilikle bağımlı olduğunu hatırlatmak için ne bir nedeni var ne de niyeti.”

‘Hay Allah, öğretmen hanım kendini nasıl da kaptırıyor!’ diye düşündü Hans Castorp ve korkulu gözlerle ona baktı; o da ona neredeyse vahşi bir sıkılganlıkla. Sonra her ikisi de biraz kendilerine gelebilmek için sustular. Hans Castorp başının titremesine engel olmaya çalışarak yemeğini sürdürdü. Sonunda, “Peki ya kocası?” diye sordu “Onunla hiç ilgilenmiyor mu? Onu burada yukarıda hiç ziyaret etmiyor mu? Aslında ne yapar bu adam?”

“Memur. Rus hükümetinin bir görevlisi; ücra bir yerde, Dağıstan’da. Bilirsiniz Kafkaslar’dan öte güneyde bir yerlerdedir. Oraya atanmış. Size söylemiştim, onu buralarda bir kez bile gören olmadı. Oysa, o bu kez üç aydır burada.”

“Demek ki buraya ilk kez gelmiyor?”

“Yoo hayır, bu üçüncü gelişi. Arada başka yerlere gidiyor, burası gibi yerlere. Tam tersi, o kocasını ziyaret ediyor. Yılda bir kez, kısa bir süre için. Ayrı yaşıyorlar denebilir, onu arada sırada ziyaret ediyor.”

“Eh, ne de olsa hasta.”

“Evet, öyle ama çok hasta değil. Kocasından ayrı, sanatoryumlarda yaşayacak kadar hasta değil. Bunun altında başka nedenler olmalı. Birçokları öyle düşünüyor. Belki de Kafkasya’nın ötesindeki o vahşi ve uzak Dağıstan’dan hoşlanmıyordur. Bunda şaşılacak bir şey yok. Kocasıyla beraber olmaktan hoşlanmıyorsa bunda kocasının da hatası olmalı. Adı Fransız ama Rus bir memur ve inanın bana, kaba bir ırktırlar. Bir kez, bir tanesini görmüştüm; demir renginde bir sakalı ve kıpkırmızı bir yüzü vardı. Onlara rüşvet vermek kolaydır ve biliyor musunuz, Rus içkisi olan votkayı içip dururlar. Ayıp olmasın diye azıcık bir şey ısmarlarlar, birkaç tane salamura mantar ya da bir parça mersin balığı. Onları da içkiyle mideye indirirler ve buna da bir şeyler atıştırmak derler.”

“Suçu hep adama atıyorsunuz,” dedi Hans Castorp. “Anlaşamamalarının nedeninin kadında olup olmadığını bilmiyoruz. Tarafsız olmak gerekir. Ona bakıp kapıları nasıl terbiyesizce çarptığını düşünmem melek olmadığını anlamama yetiyor. Kusura bakmayın ama bu kadına bir an bile güvenemem. Siz de tarafsız değilsiniz; gırtlağınıza kadar bu kadına duyduğunuz olumlu önyargılara gömülmüşsünüz.”

Bazen böyle davranıyor, yabancısı olduğu bir kurnazlıkla, Fräulein Engelhart’ın Frau Chauchat’ya duyduğu hayranlığı bilmiyormuş, bu durumla hiç ilgisi yokmuş ve olayı gülünç buluyormuşçasına, uzaktan bakan biri gibi yaşlı kızın Frau Chauchat’ya olan hayranlığıyla alay eder görünüyordu. Masa arkadaşının bu gülünç çarpıtmayı kabullenip sesini çıkarmayacağını bildiği için bu tehlikeli bir taktik sayılmazdı.

“Günaydın. İyi uyudunuz mu?” diye sordu. “Düşünüzde güzel Minka’nızı, Rus bayanınızı görmüşsünüzdür umarım. Adını duyunca bile kızarıyorsunuz. Ona iyice vurulmuşsunuz. Yadsımaya kalkışmayın.”

Kıpkırmızı kesilen ve fincanına iyice gömülen öğretmen, dudağının sol ucuyla, “Ay yapmayın, ayıp,” diye fısıldadı. “Böyle imalarınızla beni utandırmanız hiç hoş değil. Onun hakkında konuştuğumuzun ve beni utandıracak şeyler söylediğinizin herkes farkında.”

Bu iki masa arkadaşının oynadığı oyun ne garip bir oyundu! İkisi de çifte, hatta üçlü yalanlar söylediklerini biliyorlardı: Hans Castorp bir yandan Frau Chauchat’dan söz edebilmek için öğretmeni kullanıp ona takılırken bir yandan da, yaşlı kızla sağlıksızca flört etmenin zevkini yaşıyor, öbür yandan bundan pek memnun kalıyordu. Bunun birinci nedeni arabuluculuğu oynama olanağının çıkmış olması, ikincisi, Hans Castorp’u hoşnut etmek uğruna, Frau Chauchat’ya biraz tutulmuş olması, son olarak da, genç adamın onunla şakalaşıp yüzünü kızartmasından hastalıklı bir zevk almasıydı. İkisi de kendinin ve öbürünün durumunu bildiği gibi karşı tarafın da kendisi ve öbürüyle ilgili durumu bildiğini ve işin, işin içinden çıkılamayacak denli karmaşık ve ahlaksızca olduğunu biliyordu. Hans Castorp genelde karmaşık ve ahlaksızca olaylardan iğrenmesine iğrenirdi ama bu durumdan da iğrenmesine karşın orada yalnızca bir konuk olduğu için yakında oradan ayrılacağını bilmekle avunuyor ve bu bulanık sularda oynamayı sürdürüyordu. Yapmacık bir ses tonuyla, ‘umursamaz o kadın’ın dış görünüşünü bir uzman gözüyle değerlendirdi. Profiline oranla önden daha genç ve güzel göründüğü kesinmiş. Gözleri çok ayrıkmış, duruşu da falsolu ama kollarının güzel ve ‘yumuşak biçimli’ olduklarını itiraf etmek zorundaymış. Bir yandan bunları sayıp döker, bir yandan da başının titremesine engel olmaya çalışırken öğretmenin boş çabalarının farkında olduğunu seziyordu. Bunlar yetmiyormuş gibi ne kadar bu düşünceyi itmeye çalıştıysa da onun da aynı titremeden dertli olduğunu kabul etmek zorunda kaldı.

Frau Chauchat’ya ‘güzel Minka’ demesinin nedeni tam bir taktik ve doğal olmayan bir kurnazlığın sonucuydu çünkü ona güzel Minka demekle konuşmayı uzatabilirdi.

“Ona Minka diyorum ama asıl adı ne? Yani ilk adı ne? Ona bu denli tutkun olduğunuza göre kesinlikle biliyorsunuzdur.”

Öğretmeni bir düşüncedir aldı. “Durun biliyorum,” dedi. “Daha doğrusu biliyordum. Tatyana mıydı? Hayır değil, Natasha da değil. Natasha Chauchat? Yok, öyle dendiğini duymadım. Tamam buldum. Adı Avdotya ya da, öyle bir şey çünkü adı kesinlikle Katyenka ya da Ninoçka değil. Aklımda kalmamış. Sizin için önemliyse kolayca öğrenebilirim.”

Ertesi gün adını öğrenmişti bile. Hans Castorp’a yemekte, tam kapı çarparken söyledi. Frau Chauchat’nın ilk adı Clavdia’ydı.

Hans Castorp ilk önce anlayamadı. Adı ve okunuşunu tekrar ettikten sonra ancak algılayabildi. Sonra Frau Chauchat’ya kanlanmış gözleriyle bakarak adı yineledi; sanki üzerinde denemek istiyordu.

“Clavdia,” dedi. “Evet, olabilir. Bu ad ona uyuyor.” Bu gizli bilgiyi elde etmekten büyük kıvanç duyuyordu ve o andan sonra Frau Chauchat yerine Clavdia der oldu. “Sizin Clavdia, ekmek kırıntılarıyla oynuyor; demin gördüm. Hiç de görgülü bir davranış değil.”

“Kimin yaptığına bağlı,” diye yanıt verdi öğretmen. “Clavdia’ya çok yakışıyor.”

Evet, yedi masalı yemek salonundaki yemekler Hans Castorp’u neredeyse büyülüyor, her birinin bitişinde canı sıkılıyor ama kısa bir süre sonra, yani iki ya da iki buçuk saat sonra yeniden oraya oturacağını –bir kere oturunca, hiç kalkmamış gibi hissediyordu kendini– bilmek onu avutuyordu. Bu arada neler mi oluyordu? Hiçbir şey. Çağlayanın olduğu yere ya da İngiliz mahallesine kısa bir yürüyüş ya da biraz şezlonga uzanma. Bunlar önemli kesintiler ve zararlı engeller değildi. Araya giren işle ilgili bir sorun, bir dert ya da sıkıntı gibi bir şey olsaydı kafasından kolayca atıp görmezliğe gelemezdi ama Berghof’un akılcı ve huzurlu düzeninde böyle bir şey olamazdı zaten. Hans Castorp hep birlikte yenen yemekten kalkar kalkmaz ondan sonraki yemeği sevinçle düşünmeye başlıyordu. Kuşkusuz ‘sevinç’ doğru sözcükse ve Frau Chauchat kadar hasta bir kadınla yeniden beraber olma umutlarını nitelemek için fazla neşeli, yalın ve hafif, sıradan bir sözcük değilse. Okuyucu belki de bu tür ifadelerin, yani neşeli ve sıradan olanlarının Hans Castorp gibi birinin duygusal yaşantısına uygun düşen doğru sözcükler olduğunu düşünebilir ama biz okuyucuya Hans Castorp’un mantıklı ve vicdanlı bir genç olarak yalnızca Frau Chauchat’yı izlemek ve onun yakınında olmakla ‘sevinç’ duyup yetinemeyeceğini hatırlatmak zorundayız. Aklımızda tutmamız gereken şey, böyle bir sözcük kendisine önerilse omuz silkip geçeceğini saptamış olmamızdır.

Kendini ifade ederken çok özen göstermeye başlamıştı ki, bu da belirtilmeye değer bir özellik. Dolaşırken yanakları kuru bir ateşle yanıyor ve içinde bulunduğu durum müzikle ilgili her şeye karşı onu duyarlı yaptığı için nerede ve ne zaman, bir toplulukta mı ya da bir konserde mi duyduğunu hatırlayamadığı yumuşak bir soprano sesten duyduğu bir şarkıyı mırıldanıyordu. Şöyle başlayan hoş bir saçmalıktı bu:

“Beni nasıl da büyüler Tek bir sözün bile...”

ve tam,

“Dudaklarından dökülen her sözcük, İşler yüreğime!”

diye eklemek üzereyken birdenbire omuz silkip “Gülünç!” diyerek belirli bir karamsarlık içinde incelikli şarkıyı zevksiz ve cıvık cıvık duygusal bularak kendini zorlayarak kafasından attı. Herhangi bir genç, aşağıdaki vadilerden birindeki sağlıklı saf bir kıza, deyişe göre, kalbini ‘armağan’ etseydi kendini aykırı olmayan, umut dolu, akılcı ve keyifli duygulara kaptırır, böylesine içten bir şarkıdan zevk alıp mutlu olurdu. Oysa, bu durum Hans Castorp’a ve Frau Chauchat ile olan ilişkisine –‘ilişki’ sözcüğünün günahı Hans Castorp’un boynuna; sorumluluğu biz üzerimize almayız– uygulansa, böyle dizeler hiç de uygun düşmez. Şezlongunda uzanmış yatarken, şarkıya estetik açıdan ‘aptalca’ diye değer biçti ve yerine koyabileceği daha iyi bir şey bulamadığı için burun kıvırıp şarkıyı yarıda kesti.

Orada öylece yatıp sessizlikte –ana dinlenme kürü süresince Berghof’u kaplayan sessizlik kurallardan biriydi– duyulabilecek denli hızlı atan kalbini, yani organ olan kalbini dinlerken memnun olduğu bir şey vardı aslında. Kalbi, oraya geldiğinden beri neredeyse her zaman olduğu gibi inatla ve hızla çarpıyordu ama bu durum onu ilk günlerdeki kadar kaygılandırmaz olmuştu. Bu kalbe artık hiçbir nedeni olmadan, ruhla ilintisiz atıyor denemezdi. Bir bağlantı vardı ya da en azından bir bağlantı kurmak zor bir iş değildi ve haklı bulunabilecek bir duygu dalgasının bedeninin aşırı faaliyetine neden olduğu kolayca varsayılabilirdi. Hans Castorp Frau Chauchat’yı düşündüğü zaman –hep düşünüyordu aslında– kalbi artık atmasına uygun düşen bir duyguya sahip olabiliyordu.

Artan Korku / İki Büyükbaba ve Alacakaranlıktaki Sal Gezintisi

Hava berbattı – burada geçirdiği kısa tatil boyunca Hans Castorp’un şansı bu konuda yaver gitmemişti. Dolu dolu kar yağmıyordu ama günlerdir bardaktan boşanırcasına tatsız bir yağmur yağıyordu. Vadiyi yoğun bir sis kaplamıştı. Artık gülünç denebilecek gereksizlikte de gök gürültüleri ve çakan şimşekler de cabasıydı; hava öylesine soğuktu ki yemek salonunu ısıtmak zorunda kalınmıştı.

“Çok yazık,” dedi Joachim. “Hiç olmazsa bir kez Schatzalp’e ya da öyle bir yere çıkıp orada kahvaltı ederiz diye düşünmüştüm ama sanırım olmayacak. Son haftan umarım daha iyi geçer.”

Ama Hans Castorp, “Bırak şimdi,” diye yanıt verdi. “Bir yerlere gitmeye bayılmıyorum. İlk gezim iyi geçmedi. Her günü, fazla değişiklik olmadan geldiği gibi yaşamak bana iyi geliyor. O işler burada yıllarca kalanlara göre. Üç hafta kalacaksam değişiklik niye gerekli ki bana?”

Gerçekten de öyleydi – kendini oyalıyor ve günlerinin dolu dolu geçtiğini düşünüyordu. Beslediği umutların gerçekleşmesi ya da onu hayal kırıklığına uğratması burada olurdu; Schatzalp gibi yerlerden birinde değil. Onu rahatsız eden can sıkıntısı değil, tersine, günlerin uçup gitmesiydi. İkinci hafta hızla geçiyordu ve konukluğunun üçte ikisi yakında tamamlanmış olacak, son haftaya girdiğinde de bavulunu toparlama derdine düşecekti. Hans Castorp’un ilk zamanlardaki canlı zaman duygusu geçeli çok olmuştu; günler uçup gidiyor ama her biri tazelenen umutlarla uzuyor, sessiz kişisel deneyimlere gebe oluyordu. Evet, zaman şaşırtıcı bir şeydir; açıklaması zor bir şeyler vardır onda.

Hans Castorp’un günlerini hem ağırlaştıran hem de onları kanatlandıran o gizli deneyimleri anlatmanın bir gereği var mı? Herkesin bildiği sıradan ve duygusal açıdan hava cıva şeylerdir bunlar; ‘Beni nasıl da büyüler’ diye başlayan o zevksiz şarkıcığın daha uygun düşeceği mantıklı ve umut dolu bir durum bile olsaydı hiçbir şey değişmezdi.

Madam Chauchat’nın belirli bir masayla kendi masası arasına uzatılan ağın hiç farkında olmaması olanaksızdı. Zaten onun bir şeylerin, hatta birçok şeyin farkına varması Hans Castorp’un bastıramadığı planının bir parçasıydı. Planına ‘bastıramadığı’ dememizin nedeni durumunun ne denli mantıkdışı olduğunun bal gibi farkında olmasıydı. Ama onun durumunda olan ya da bu duruma girmek üzere olan biri, nedensiz ve anlamsız da olsa, karşı tarafın bu işin farkında olmasını ister. Biz insanlar böyleyizdir işte.

Frau Chauchat ya rastlantı sonucu ya da bir çekim yüzünden onun masasına doğru iki-üç kez bakıp her kez bakışları onun bakışlarıyla karşılaşınca, dördüncü kez bile bile onun yönüne baktı ve gözleri yeniden karşılaştı. Beşinci kez Hans Castorp’u ona bakarken yakalayamadı çünkü o, o sırada hazırlıksızdı ama Frau Chauchat’nın ona baktığını hemen anladı ve öylesine bir hevesle ona baktı ki kadın gülümsedi ve başını çevirdi. Gülümsemesi Hans Castorp’un içini sevinç ve kuşkuyla doldurdu. Onu çocukça bulduysa yanılıyordu ama gene de taktiklerini daha incelikli bir hale sokması gerekiyordu. Altıncı olanakta ona baktığını içinden gelen bir sesle algılayınca büyük teyzeyle çene çalmak için masalarına gelen yüzü sivilce içinde bir hanıma tam bir tiksintiyle bakar gibi yaptı. Kırgız gözlerin kendisine artık bakmadığına emin olana dek de inatla kadına bakmaktan vazgeçmedi. Frau Chauchat’nın kolayca anlayabileceği garip bir oyundu bu; anlaması da gerekliydi ki Hans Castorp’un büyük inceliği ve kendini nasıl denetim altında tutabildiği onu düşündürsün. Şöyle oldu: Yemek servisi arasında Frau Chauchat dönüp kayıtsızca salona göz gezdirdi. Hans Castorp tetikteydi. Gözleri buluştu. Birbirlerine bakarlarken –hasta kadın ona biraz merak, biraz da alaycı bir bakışla, Hans Castorp da delici bakışlarla– ve hatta vazgeçmemek için dişlerini sıkarak bakarken kadının peçetesi kucağından kayarak yere düşer gibi oldu. Kadın hoşnut olmadığını gösteren bir hareketle onu almak için davranınca, kadının peçetesinin düşmesi büyük bir felaketmiş gibi, sinirleri boşalan Hans Castorp ona yardım etmek için neredeyse sandalyesinden fırlayıp yolunun üzerindeki bir masayı dolanarak aradaki sekiz metreyi koşarcasına geçecek gibi oldu. Kadın peçeteyi tam yere değecekken yakalamıştı. Uzanıp eğilmiş halini bozmadan, peçetenin bir ucu elinde döndü ve gereksiz telaşından canı sıkılmış bir halde bundan onu sorumlu tutan karanlık bir ifadeyle baktı. Sonra bir kez daha baktı ama yarı kalkık kaşlarını ve fırlamaya hazır halini görünce gülümseyerek başını çevirdi.

Bu olayla kazandığı zafer Hans Castorp’u sevinçten çılgına çevirmesine çevirdi ama olumsuz etkilerini de beraberinde getirdi ve Madam Chauchat iki uzun gün boyunca –tam on yemekte– ne dönüp salona baktı ne de oraya girerken kendini izleyicilere takdim etme alışkanlığını sürdürdü. Çok acıydı bu. Bu işlerden onun yüzünden vazgeçmişti kuşkusuz ve demek ki olumsuzlaşmış olsa da, aralarında bir ilişki vardı. Bu da şimdilik yeter de artardı bile.

Joachim’in masa arkadaşları dışında orada dost edinmenin zor olduğunu söylemesinin doğru olduğunu anlamıştı. Akşam yemeğinden sonraki tek bir saat içinde –bazen bu yirmi dakikaya iniyordu– yapılan düzenli sohbetler sırasında Madam Chauchat hiç aksatmadan küçük salonun arkalarında belli ki İyi Ruslar Masası’ndakiler için ayrılmış olan yere yerleşiyor ve ona göğsü göçük bey, yapağı saçlı gülünç kız, sessiz Dr. Blumenkohl ve düşük omuzlu iki genç eşlik ediyorlardı. Joachim, belirttiği gibi, akşamki dinlenme kürü ya da ne olduğunu söylemese de Hans Castorp’un anlayıp saygıyla karşıladığı sindirim sorunları nedeniyle erkenden ayrılmak istiyordu. Biz daha önce Hans Castorp’u fazla rahat olmakla suçladık ama istekleri ne olursa olsun, Madam Chauchat’yla tanışmak değildi amacı ve bunu engelleyen koşullara da bir itirazı yoktu. Bakışları ve davranışlarıyla kendisiyle Rus kadın arasında kurduğu ne olduğu tam belli olmayan gergin ilişkinin topluma aykırı düşen bir niteliği vardı ve sorumluluğa yol açmayan, açmayı da amaçlamayan türdendi. Hans Castorp ilişkilerinin mesafeli olmasını doğru buluyordu ve Hans Lorenz Castorp’un torununun, her ne kadar ‘Clavdia’yı düşünmek yüreğinin çarpmasına neden oluyorsa da sağlam inançlarından kuşkuya düşmesi için bu durum yeterli bir neden olamazdı. Aslında, yani onunla olan gizli ilişkisi dışında, kaplıcadan kaplıcaya dolaşan, kocasından ayrı, yüzük takmayan, duruşu kötü, arkasından kapıları çarpan, ekmek kırıntılarını yuvarlayan ve büyük bir olasılıkla tırnaklarını yiyen garip bir kadınla bir işi olamazdı. Aralarında derin bir uçurum vardı ve kendisinin de katıldığı eleştirilere karşı onu savunamazdı. Anlaşılacağı gibi, Hans Castorp gururlu bir insan değildi ama alnında ve mahmur bakışlı gözlerinde soyundan gelen daha genel bir gururun izlerini taşıyordu. Frau Chauchat’nın varlığını ve yapısını değerlendirirken üstünden atamadığı, atmak da istemediği üstünlük duygusunun kaynağı da buydu. Garip olan, bu üstünlük duygusunun, Frau Chauchat’yı ilk kez Almanca konuşurken duyduğu gün canlanması ve belki de bu duygunun varlığını ilk kez o gün keşfetmesiydi. Bir yemek sonrasında onun, yemek salonunda, elleri kazağının cebinde durmuş, büyük bir olasılıkla, dinlenme salonundan tanıdığı biriyle çok hoş bir biçimde Almanca konuşmaya çabaladığını duyunca, içinde ansızın anadiline karşı o güne dek bilmediği bir gururun kabardığını fark etmiş ama bu gururu kadının kırık dökük Almancasıyla konuşmaya çabalamasının hoşluğuna feda etmek gelmişti içinden.

Uzun lafın kısası, Hans Castorp oradaki tüm insanların arasında bu umursamaz kadınla olan sessiz ilişkisinin mantık ya da kendi aklı başında vicdanı karşısında savunulmaz bir yaz macerası olduğu kanısındaydı. Bunun nedeni de Frau Chauchat’nın hasta, halsiz, ateşli ve içinin kemirildiği bir kadın olmasının ve bunların onun varlığının kuşku uyandıran ve Hans Castorp’u dikkatli davranmaya ve uzak durmaya iten tüm nitelikleriyle örtüşmesiydi. Hayır, onunla gerçek bir ilişkiye girmek aklının ucundan bile geçmiyordu. Nasıl olsa sonu ne iyi ne de kötü olacak, bir buçuk hafta sonra, Hans Castorp Tunder ve Wilms’te staja başlayınca bitecekti.

Ama o an için bu hasta kadınla arasındaki hassas ilişkiden kaynaklanan ruhsal dalgalanmaları, gerilimleri, hoşnut olmaları ve hayal kırıklıklarını tatilinin tek amacı ve anlamı olarak görmeye başlamıştı; onlar için yaşıyor ve ruh hali onların başarılı olup olmamasına göre değişiyordu. Koşullar yüreklenmesine elverişliydi çünkü buradaki insanlar kısıtlı bir alanda herkes için geçerli katı bir programa göre yaşamak zorundaydılar. Frau Chauchat’nın odası başka bir katta –ikincide– olmasına karşın (Hans Castorp öğretmenden, onun dinlenme kürünü Yüzbaşı Miklosich’in daha geçenlerde ışıklarını söndürdüğü çatıdaki salonda yaptığını öğrenmişti) onunla beş yemekte ve sabahtan akşama dek başka zamanlarda karşılaşma olasılığı, hatta zorunluluğu vardı ve Hans Castorp, her ne kadar belirsizlikle bir yere takılı kalmanın boğucu bir yanı varsa da karşılaşma olasılıklarının dert açmadan ve çaba göstermeden gerçekleşmesini olağanüstü buluyordu.

Ama yine de, kafasını bu işe verip şansını artırmak için neler yapması gerektiğini hesaplıyor, Frau Chauchat genelde yemeklere geç geldiği için yolda karşılaşmalarını sağlamak amacıyla gecikmeye çalışıyordu. Odasında oyalanıyor, Joachim geldiğinde hazır olmadığını ve birazdan geleceğini söyleyip onu yolluyordu. İçgüdülerine kulak vererek gerekli olduğunu hesap ettiği birkaç dakika bekliyor, sonra hemen ikinci kata iniyor, aynı merdivenden inmeyi sürdüreceği yerde tüm koridoru kat ediyor ve artık çok iyi bildiği bir odaya, yedi numaralı odaya daha yakın olan öbür uçtaki merdivene gidiyordu. İki merdiven arasındaki bu yolda attığı her adımda o odanın kapısının ansızın açılma olasılığı vardı. Birçok kez de açılmış, Frau Chauchat kapıyı ardından çarparak kapamış, sonra da sessizce odadan çıkıp merdivenlere doğru kayarcasına yürümüştü. Bazen saçını düzelterek Hans Castorp’un önünden yürüyor, arkasından yürüdüğünde de Hans Castorp bakışlarını ensesinde hissediyor, bacaklarına kramplar giriyor ve sırtı karıncalanmaya başlıyor ama oyunu sonuna dek oynayarak, onun orada olduğundan haberi yokmuş ve yaşamını tek başına tam bir bağımsızlık içinde sürdürüyormuş gibi davranıyordu. Ellerini cebine sokuyor, durup dururken omuzlarını oynatıyor ve göğsünü yumruklaya yumruklaya genzini gürültüyle temizliyordu. Bunların tümü umursamazlığını göstermek çabalarıydı.

Bu üçkâğıdı iki kez daha da ileriye götürdü. Masaya oturduktan sonra iki eliyle birden üstünü başını yokladıktan sonra, çok canı sıkılmışçasına, “Hay Allah, mendilimi unutmuşum. Odaya çıkıp almak çıktı şimdi de,” dedi ve dediğini de yaptı, Clavdia’yla yüz yüze gelebilmek için. Bu onun önünden ya da arkasından gitmekten daha tehlikeliydi ama çok da cazipti. Bu taktiği ilk kez denediğinde, kadın hiç utanıp sıkılmadan uzaktan onu tepeden tırnağa süzdü, sonra da başını umursamazca çevirerek yanından geçip gitti. Bu olayın sonucuna pek parlak denemez. İkincisindeyse, ona yalnızca uzaktan bakmakla yetinmedi, karanlık bakışlarını ondan ayırmadan yanından geçti ve hatta dönüp arkasından baktı ve zavallı Hans Castorp’un eli ayağı titredi. Aslında ona acımamamız gerekir. Bunun böyle olmasını isteyen de, ayarlayan da o. Ama hem olay sırasında hem de her şey olup bitip, ne olduğunu tam anlayabildikten sonra çok etkilendi. Frau Chauchat’nın yüzünü hiçbir zaman böylesine en ince ayrıntısına dek görmemişti. Neredeyse, başına doladığı gösterişsiz saç örgüsünden çıkan ve metalimsi bir ışıltıyla parlayan saçının her bir telini sayabilecekti. O sıra dışı olmasına karşın ona o kadar tanıdık gelen yüzle arasında bir karış bir mesafe vardı ve o yüz ona dünyadaki her şeyden daha çok hitap ediyordu. Özellikleri olan yabancı (zaten bize yabancı olan şeylerin özelliği varmış gibi gelir) bir yüzdü bu. Kuzeyin egzotik ve gizemli havasını taşıyor ve hatlarıyla orantıları kolayca anlaşılamadığı için sizi çok daha fazla şey keşfetmeye itiyordu. Belki de en belirgin özelliği çıkık elmacık kemikleriydi: Ender görülebilecek kadar düz ve yine, ender görülecek kadar birbirinden ayrık gözlerini iterek onlara çekik bir hava vermekle kalmıyorlar, yanaklarının ve ağzının kenarlarının yumuşakça içe doğru dönmelerine neden oluyorlardı. Dudaklarına o hafif dolgun çıkıklığı veren de buydu. Bir de gözlerin kendisi vardı; o kısık ve büyülü gözlerin. (En azından Hans Castorp öyle düşünüyordu.) Uzak dağlar gibi mavimsi gri ya da gri mavi Kırgız gözler arada sırada belirli bir şeye bakmadan yana çevrildiğinde buğulu bir geceyle örtülüp karanlıklaşıyorlardı. Onu yakından umursamaz ve sert bir ifadeyle inceleyen Clavdia’nın gözleri biçim, renk ve ifade açısından Pribislav Hippe’ninkilere öylesine benziyordu ki! Aslında ‘benzemek’ doğru sözcük değil: Aynı gözlerdi onlar. Yüzün üst bölümünün genişliği, yassı burun, beyaz tenin kızarıklığı, yani, Frau Chauchat’nın oradaki herkes gibi aldatmaca bir sağlığın ve açık havada dinlenme kürünün yüzeysel bir kanıtından başka bir şey olmayan yanaklarının sağlıklı rengi dışında her şey aynıydı. Okulda yanından geçen Pribislav’dan hiç farkı yoktu.

Kelimenin tam anlamıyla sarsıcı bir durumdu. Bu karşılaşma onu büyülemiş ama aynı zamanda elverişli olsa da bulanıklığın hüküm sürdüğü bir mekânda kıstırılmış olmanın boğuntusu onu sarmış, üstelik çoktan unutulmuş Pribislav’ın Frau Chauchat olarak yeniden ortaya çıkıp Kırgız gözleriyle ona bakması ona hem sevinç veren hem de onu ürküten değiştiremeyeceği bir şeyle birlikte orada hapsolduğu duygusunu vermişti. Umut vermesine veriyordu ama tekin olmayan ve hatta tehdit edici bir çaresizlik duygusunu da beraberinde getiriyor, ona çevreye bakınıp tartmasını, akıl ve yardım almasını ve bir dayanak bulmasını söylüyordu diyebiliriz. Değişik insanları, sanki onları düşünmenin bir yararı olurmuşçasına bir bir aklından geçiriyordu.

Son aylarda, gözlerini o zamana dek olmayan bir hüznün sardığı ve eskiden hiç yapmadığı bir hareketle arada sırada başından savarcasına öfkeyle omuz silken iyi kalpli ve onurlu Joachim yanındaydı. Cebinde, Frau Stöhr’ün Hans Castorp’u her kez dehşete düşüren buz gibi, utanmaz bir ifadeyle ‘Mavi Heinrich’ adını takmış olduğu gereçle dolaşan Joachim... Oradaki insanların alçak sesle ama kesin bir küçümsemeyle ‘düzlük’ dedikleri sağlıklı insanların dünyasına dönüp o kadar çok istediği askeri görevine başlayabilmek için Başhekim Behrens’e sabah akşam baskı yapıyor ve bu amaca ulaşabilmek, zaman kazanmak (insanların orada harcadığı zamanı) ve bir an önce iyileşebilmek için dinlenme kürünü hiç aksatılmaması gereken bir görev gibi yerine getiriyordu dürüst Joachim. Ama Hans Castorp bazen onun dinlenme kürünü, görev görevdir diye, başka herhangi bir görevden ayırt etmeden yaptığını düşünüyordu. Her akşam, toplanıldıktan aşağı yukarı on beş dakika sonra, Joachim topluluktan ayrılıp dinlenme kürüne başlamaları için ısrar eder olmuştu. Bu da iyi bir şeydi çünkü askerlere özgü disiplini, Hans Castorp’un küçük Rus salonunu izlemek dışında doğru dürüst bir nedeni ya da amacı olmadan orada oyalanıp durmasına neden olan sivil düşünce biçiminin yerini dolduruyordu. İyi de, Joachim sohbeti kesmeleri için öylesine ısrar ediyordu ki, bunun altında dile getirilmemiş başka bir neden vardı kuşkusuz. Hans Castorp bunun gerekçesini Joachim’in solgun yüzünün parça parça kızarmasından ve belirli anlarda ağzının garip ve acı dolu bir ifade almasından bulup çıkardı. Güzel parmağında yakut yüzüğü olan, portakal çiçeği parfümü süren ve için için kemirilen dolgun göğüslü, gülmeye bayılan Marusya da topluluğa katılıyordu. Ve Hans Castorp Joachim’in dayanılmaz bir çekimden kaçmak istediğini anladı. Joachim de mi burada sıkışıp kalmıştı? Marusya, elinde portakal kokulu mendiliyle günde beş kez Joachim’le aynı masaya oturduğuna göre, onun alanı Hans Castorp’unkine oranla daha da mı dar ve boğucuydu? Her neyse, Joachim’in kendi derdine düştüğü için Hans Castorp’a içtenlikle yardım edemeyeceği anlaşılıyordu. Her akşam toplantıdan kaçışı onurlu bir davranıştı ama rahatlatıcı bir etkisi olmuyordu. Ayrıca bazen Joachim’in dinlenme küründeki örnek davranışının –ne yapılması gerektiğiyle ilgili verdiği ayrıntılı bilginin bile– kuşku uyandırıcı yönleri vardı.

Hans Castorp buraya geleli henüz iki hafta olmuştu ama ona daha uzun geliyordu. Joachim’in en ince ayrıntısına kadar uyguladığı Berghof’taki günlük program Hans Castorp’un gözünde öylesine kutsal ve dokunulmaz (kuşkusuz) olmaya başlamıştı ki, oradan, yukarıdan bakıldığında düzlükteki yaşam garip ve çarpık görünüyordu. Soğuk havada yapılan dinlenme kürlerinde iki battaniyeyi çok iyi idare edip düzgün bir paket yaparak kendisini tam bir mumyaya çevirmede usta olmuştu bile. Yakında onları tam usulüne göre sarma sanatında Joachim’e yetişecekti. Ayrıca aşağıdaki düzlüklerde hiç kimsenin bu sanatın kurallarından haberi olmamasına şaşıp kalıyordu. Evet, şaşılacak bir şeydi bu – ama şaşırmasına kendi de bir yandan şaşıyordu ve onu yardım ve dayanak aramaya iten o rahatsız edici duygu bir kez daha içini sarıyordu.

Başhekim Behrens’i ve onun hastalardan biri gibi yaşamasını, hatta ateşini düzenli ölçmesini sine pecunia öğütlemesini, sonra da, öğüte değindiğinde başını geriye atıp kahkahayı basan ve Sihirli Flüt’ten bir alıntıyla yanıt veren Settembrini’yi düşündü. İkisini düşünmeyi denedi, ona bir yararları olur mu diye. Saçları ağarmış başhekim neredeyse babası olabilecek yaştaydı. Üstelik sanatoryumun başı ve en üst düzeydeki kişisiydi ve Hans Castorp’un gönlünde hep baba otoritesinin özlemi yatmıştı. Ama ne kadar denerse denesin ona çocuksu bir güven duyamadığını anladı. Oraya, yukarıya karısını gömmüş, acısı onu bir süre garipleştirmiş, sonra da karısının mezarından ayrılamadığı ve kendi de biraz hastalandığı için orada kalmıştı. Acaba düzelmiş ve sağlığına kavuşmuş muydu? Başka insanları iyileştirip çabucak düzlükteki görevlerine geri dönmelerini sağlamaktan öte bir şey düşünmüyor muydu? Yanakları hep mordu, ateşi vardı sanki ama bu bir yanılgı da olabilir, yüzünün morluğu oranın havasının etkisi olabilirdi. Hans Castorp’un da her Allahın günü yüzüne sıcak basıyordu ama en azından –derece kullanmadan ne kadar anlaşılırsa o kadar–, ateşinin olmadığını biliyordu. Bazen başhekimi dinlerken ateşi olduğunu sanıyordunuz; bu doğruydu ama konuşma biçiminde de bir gariplik vardı; fazla girgin, fazla neşeli ve fazla rahattı ama morumsu yanaklarını ve hâlâ karısı için gözyaşı döker gibi sulanan gözlerini düşündüğünüzde bunları yapay buluyordunuz. Hans Castorp, Settembrini’nin başhekimin ‘melankolik’ halinden, ‘ahlaksızlığından’ ve hatta, ‘yolunu şaşırmış bir ruh’ olduğundan söz ettiğini hatırladı. Söylenenler ister küstahlıktan isterse de gevezelikten olsun, önemli olan başhekimi düşünmenin Hans Castorp’un moralini yükseltmemesiydi.

Bir de Settembrini vardı – olumsuz, geveze, kendine ‘homo humanus’ diyen ve insanların duyguları açısından hastalıkla aptallığın bir çelişki ve bir ikilem oluşturduğunu söylediği zaman onu birçok parlak sözcükle azarlayan adam. Ya o? Onu düşünmek bir işe yarar mıydı acaba? Hans Castorp orada yukarıda gecelerini dolduran son derece canlı düşlerinin birçoğunda İtalyan’ın zarif de olsa kıs kıs gülüşünü, dudağının, dolgun bıyığının hoş bir biçimde yukarıya doğru kıvrıldığı yerin hemen altındaki alaycı büküme nasıl sinirlendiğini ve herkesi rahatsız ettiği için ona laternacı deyip çekip gitmesini söylediğini henüz unutmamıştı. Ama bunlar düştü. Hans Castorp uyandığında başka bir insan oluyordu; düşlerindeki kadar rahat değildi. Uyanık olduğunda işler başka olabilir, belki de ruhsal açıdan desteklenebilmek için Settembrini’nin değişik yapısını, eleştirel, duygulu ve aynı zamanda geveze de olsa da deneyebilirdi. Eğitmen diyordu kendine ve büyük bir olasılıkla bunu Hans Castorp’u etkilemek için yapıyordu. Genç Hans Castorp da zaten etkilenmeye hazırdı ama bu da Settembrini’nin ne hayatını berbat etmesine izin vereceği ne de adam kısa bir süre önce ciddi ciddi bavulunu toparlayıp git dediği için gideceği anlamına geliyordu.

“Placet experiri,” dedi kendi kendine çünkü kendisine homo humanus demeden de biraz Latince anlıyordu. Ve böylece Settembrini’yi göz hapsinde tutar, düzenli yürüyüşleri sırasında dağın yamacındaki bankta ya da meydana inerken karşılaştıklarında da söylediklerini ilgiyle ama ölçüp biçen bir dikkatle dinler oldu. Yemekten ilk önce Settembrini kalkıp yedi masalı yemek salonunda dolaşmaya başladığında ve kural ve alışkanlıkdışı olmasına karşın kuzenlerin masasına uğradığında da. Yanlarına geldiğinde, ağzında kürdanı, ayağında kareli pantolonu, ayaklarını zarif bir biçimde birbirinin üzerine çapraz atmış olarak durur ve arada sırada kürdanını sallayarak gevezeliğe başlar ya da bir sandalye çeker veya Hans Castorp’la öğretmenin ya da Hans Castorp’la Miss Robinson’un arasındaki köşeye oturur ve yeni masa arkadaşlarının büyük bir olasılıkla, kendisinin geri çevirdiği tatlıyı midelerine indirmelerini izlerdi.

“Bu soylu topluluğa katılabilir miyim?” der, kuzenlerin elini sıktıktan sonra eğilir, öbürlerini de selamlamasına katardı. “Şuradaki bira imalatçısı... Madam Bira İmalatçısı’nın kuşkulu bakışlarını bir yana bırakırsak... Herr Magnus’a gelince; demin halkların psikolojisi üzerine bir söylev verdi. Dinlemek ister misiniz? ‘Sevgili Almanya’mızın büyük bir kışla olduğuna kuşku yok ama bunun temelinde çok çalışma yatıyor ve ben hiçbir zaman bizim sağlam dürüstlüğümüzü başka ülkelerin nezaketine değişmem. Ben her yandan kazıklanırken nezaket ne işe yarar?’ dedi. Aynen böyle. Dayanamayacağım artık. Karşımda da yanaklarında mezarlık gülleri açan acınası bir yaratık oturuyor. Siebenbürgerli yaşlı bir kız. Ha bire kimsenin hakkında bir şey bilmediği, bilmek de istemediği eniştesinden söz edip duruyor. Kısacası yetti – ben de toz oldum.”

“Meydanı onlara boş bırakıp çabucak çekildiniz demek ki,” dedi Frau Stöhr. “Belli oluyor.”

“Kesinlikle öyle oldu,” diye haykırdı Settembrini. “Çekilmek! Evet, burada farklı bir rüzgâr estiğini görüyorum. Hiç kuşku yok. Doğru yere gelmişim, alelacele çekilmekle. Sözcükleri nasıl da iyi kullanıyorsunuz Frau Stöhr! Sağlık durumunuzu sorabilir miyim?”

Frau Stöhr’ün yapmacıklı hali dehşet vericiydi. “Ah Tanrım, beyefendinin de bildiği gibi hep aynı; bir adım ileri, iki adım geri. Beş aylık mahkûmiyetinizi doldurduğunuzda ihtiyar gelip altı ay daha veriyor. Ah, Tantalus eziyeti. İtip itip tam tepeye çıktığınızı sanıyorsunuz ki...”

“Ah, ne de güzel ifade ediyorsunuz! Zavallı Tantalus’un hayatına biraz değişiklik getirdiniz nihayet. Değişiklik olsun diye o ünlü mermeri ona yuvarlattınız. Gerçek iyi kalplilik buna derim işte. Ama neler oluyor madam? Size garip şeyler oluyormuş. Gölge kişilik ve astsal bedenlerle ilgili söylentiler var. Bugüne dek böyle şeylere dünyada inanmazdım ama yaşadıklarınızı öğrenince aklım iyice karıştı.”

“Sanırım beyefendi benimle eğleniyor.”

“Kesinlikle değil. Aklımın ucundan bile geçmez! Ama ne olur ilk önce beni yaşamınızın karanlık yönü konusunda aydınlatın ki eğlenmekten söz edebilelim. Dün akşam saat dokuz buçukla on arası yürüyüşe çıktığımda gözüm balkonlara takıldı ve lambanızın karanlıkta ışıldadığını gördüm. Demek ki, kuralların, görevin ve mantığın gerektirdiği gibi dinlenme küründeydiniz. ‘İşte güzel hastamız orada uzanmış yatıyor. Bir an önce Herr Stöhr’ün kollarına geri dönebilsin diye büyük bir titizlikle kuralları uyguluyor,’ dedim kendi kendime. Oysa, birkaç dakika önce bir de ne duyayım! Aynı saatte sizi sinematografoda görenler olmuş –Bay Settembrini sözcüğü dördüncü heceyi vurgulayarak İtalyanca telaffuz etmişti–. Kaplıcanın altındaki kemerli yerdeki sinematografoda; sonra da pastanede tatlı şarap içip beze gibi bir şeyler yerken üstelik...”

Frau Stöhr omuzlarını oynata oynata peçetesine doğru kıkırdadı ve kurnaz ve samimi bir bakışla hem Joachim Ziemssen’i hem de sessiz Dr. Blumenkohl’ü dirseğiyle dürttü – kendini beğenmişliğini aptalca sergiliyordu. Her akşam bekçiyi kandırmak için gece lambasını yakıp balkona koyuyor, sonra da sıvışıp İngiliz semtine eğlenmeye gidiyordu. Bunlar olurken de kocası onu Cannstatt’ta bekleyip duruyordu. Bunu yapan tek hasta da o değildi.

“Üstelik,” diye konuşmasını sürdürdü Settembrini, “o bezeleri bir beyefendinin eşliğinde yemişsiniz. Kimin mi? Bükreşli Yüzbaşı Miklosich’in. Bana onun kesinlikle korse giydiğinden söz ettiler ama şu anda konumuz o değil. Yalvarırım madam, neredeydiniz söyleyin! Çift olmanız gerekir. Yoksa en azından siz uyurken dünyevi yanınız dinlenme küründeydi, ruhsal yanınız da Yüzbaşı Miklosich’le birlikte bezelerin keyfini çıkarıyordu.”

Frau Stöhr kendisini gıdıklayan biri varmışçasına kıkırdaya kıkırdaya kıvranıyordu.

“Tam tersi olsaydı daha mı iyi olurdu acaba?” dedi Settembrini. “Öyle olsa bezelerinizi tek başına yer, dinlenme kürünü de Yüzbaşı Miklosich’le beraber yapardınız.”

“Kih, kih...”

“Baylar bayanlar, geçen gün ne olmuş biliyor musunuz?” diye sordu Settembrini damdan düşercesine. “Birini kaçırmışlar. Şeytan, daha doğrusu Şeytan’ın annesi yapmış. Kararlı bir hanım. Sevdim onu. Genç Schneermann kaçırılan. Madmazel Kleefeld’in masasında oturan Anton Schneermann. Gördüğünüz gibi sandalyesi boş. Yakında dolar nasıl olsa; hiç kaygılanmıyorum bu yüzden. Anton ne olup bittiğini anlayamadan vın diye uçup gitti. Bir buçuk yıldır buradaydı – henüz on altı yaşında. Bir altı ay daha eklemişler. Ne mi olmuş? Biri Madam Schneermann’a haber uçurmuş, minik oğlunuz bir Baccho et ceteris yaşamı sürüyor diye. Hemen buraya gelmiş – benden üç karış daha uzun, beyaz saçlı, öfkeli. Tek kelime etmeden Herr Anton’un birkaç kez kulağına asılmış ve yakasından tutup trene bindirmiş. ‘Mahvolacaksa aşağıda da olur,’ demiş ve çekip eve gitmişler.”

Herr Settembrini olayları çok komik anlattığı için herkes gülüyordu. Orada, yukarıdaki insanların yaşantılarıyla her ne kadar alay edip onları eleştirse de her tür dedikoduyu hiç kaçırmazdı. Yeni gelenlerin adlarını ve aşağı yukarı durumlarını bilir, bir gün önce kaburga reseksiyonu yapılan kişiyle ilgili bilgi verebilir ve sonbahardan itibaren 38.5’ten yüksek ateşi olanların kabul edilmeyeceklerini en yetkili ağızdan öğrenmiş olurdu. Bir gece önce, dediğine göre, Midillili Madam Kapatsoulias’ın küçük köpeği komodinin üzerindeki alarma basınca bir karışıklık ve koşuşturmadır gitmiş; özellikle de Madam Kapatsoulias yalnız olmadığı için. Friedrichshafenli Hakim Düstmund’la berabermiş. Bu olaya Dr. Blumenkohl bile güldü. Portakal kokulu mendilini ağzına tutmuş olan güzel Marusya neredeyse boğuluyordu. Frau Stöhr de iki eliyle sol göğsünü bastıra bastıra çığlıklar atmaya başlamıştı.

Lodovico Settembrini kuzenlerle yalnız kaldığında kendinden ve kökeninden de söz ederdi. Yürüyüşlerde, akşam toplandıklarında ya da öğle yemeğinden sonra hastaların çoğu gidip hizmetliler sofrayı toplamaya başladıklarında üç bey masanın ucunda oturmayı sürdürür, bu arada Hans Castorp üçüncü haftada tadı fena gelmemeye başlayan Maria Mancini’sini içer, bir yandan da İtalyan’ın anlattıklarını dikkatle tartmasına ve garipsemesine karşın, ona çok değişik ve garip bir dünyanın kapısını açtıkları için kendisini etkilemesine izin verirdi.

Settembrini, Milano’da avukatlık yapan büyükbabasından söz ederdi. Her şeyden önce büyük bir vatansever, bir tür politik ajan ve iyi bir konuşmacıymış. Birçok dergiye de katkıda bulunurmuş. O da torunu gibi her şeye karşı çıkan bir insanmış ama bunu daha büyük bir yüreklilikle yaparmış. Lodovico’nun yaşamı ve yapabilecekleri –kendisinin de üzülerek belirttiği gibi– Uluslararası Berghof Sanatoryumu’nda heba olup alaycı eleştiriler ve güzel eylemlere açık insanlığı savunmakla kısıtlı kalırken, büyükbabası hükümetleri sarsmış, o günlerde parçalanmış vatanını karanlık emellerine alet etmeye çalışan Avusturya ve Kutsal Birliğe karşı komplolar kurmuş. İtalya’da yaygınlaşmış olan belirli gizli derneklerin de faal bir üyesiymiş. Burada Settembrini, sanki bu sözcüğü söylemek hâlâ tehlikeliymişçesine sesini alçaltarak, “Bir Carbonaro,” demişti. Kısacası, bu Giuseppe Settembrini, kuzenlere anlatıldığından çıkarıldığı üzere iki dinleyiciye karanlık, tutkulu ve fesat bir insanmış gibi geldi ama saygıda kusur etmemeye çabalamalarına karşın yüzlerindeki kuşku ve hoşlanmama, hatta iğrenme ifadesini silmeyi başaramadılar.

Kuşkusuz o zamanlar farklıydı – o anda dinledikleri çok eskilere dayanıyordu ve neredeyse bir yüzyıl geçmişti aradan. Tarihin içindendi bunlar ve tarihten, en azından çok eski tarihlerden kuramsal olarak yürekliliği, ödün vermez despot nefretini ve umarsız özgürlük ruhunu biliyorlardı ama bunlara sahip bir insanla doğrudan temasa geçecekleri akıllarının ucundan bile geçmemişti. Üstelik büyükbabanın elebaşılığı ve komploculuğu, dinlediklerine göre, bütünlüğünü ve özgürlüğünü görmek istediği vatanına duyduğu sevgiyle bağlantılıydı ve hatta devrimci faaliyetleri bu onurlu bağlılığın meyvesi ve sonucuydu. Başkaldırı ve vatanseverliğin karışımı her iki kuzene de garip gelse de –onlar vatanseverliği kurulu düzeni korumak olarak almaya alışmışlardı– sonralarında konuşurken, o zamanki koşullara göre, başkaldırının pekâlâ vatandaşlık erdemi, yasalara sadık kalmanın da kamu düzenini ilgilendiren konulara tembel bir umursamazlıkla bakmak demek olabileceğine hak vermek zorunda kaldılar.

Oysa Settembrini’nin büyükbabası İtalyan bir vatansever olmakla kalmamış, aynı zamanda özgürlük aşkıyla tutuşan tüm halkların vatandaşı ve savaşçısı olmuştu. Söz ve eylemle katıldığı Torino’daki bir darbe girişimi başarısız olunca, Prens Metternich’in ajanlarının elinden güç bela kurtulabilmiş, sürgündeyken günlerini İspanya’da meşrutiyet kurmak, Yunanistan’da da Helen halklarının özgürlüğü için kanını akıtmakla geçirmişti. Settembrini’nin babası Yunanistan’da dünyaya gelmişti ve belki de, büyük bir hümanist ve Klasik Çağ hayranı olması bu yüzdendi – Giuseppe, Alman kanı taşıyan bir kızla İsviçre’de evlenmiş ve karısını tüm maceraları sırasında yanından ayırmamıştı. On yıl sürgünde kaldıktan sonra vatanına dönebilmiş ve Milano’da avukatlık yapmaya başlamıştı. Ama bu onu hiçbir biçimde engellememiş, sözle, kalemle, şiirle ve düz yazıyla vatanını özgürlüğe ve bütünleşmiş bir cumhuriyet kurmaya davet etmeyi, diktatörce bir tutku ve coşkuyla devrim planları tasarlamayı ve açık bir ifadeyle kurtarılmış toplumların evrensel mutluluğa ulaşabilmek için birleşmeleri gerektiğini savunmayı sürdürmüştü. Bu arada torun Settembrini, Hans Castorp’u özellikle etkileyen bir ayrıntıdan söz etti: Büyükbaba Giuseppe yoksulluk ve bağımlılık altında ezilen vatanı İtalya için matemde olduğundan vatandaşlarının önüne çıkması gerektiğinde her zaman siyahlara bürünürmüş. Hans Castorp bunu öğrenince, birçok kez kendi büyükbabasını düşündü; o da, onunla beraber olduğu yıllar boyunca siyah giymişti ama çok farklı bir nedenden. Hans Lorenz Castorp’un modası geçmiş milli giysisinin zamana uymamasının, çok daha eski dönemlerde kalmış olan ve yaşadığı zamandan nefret eden büyükbabasının gerçek kişiliğine ne denli uyduğunu ve ancak öldüğü zaman aslında ona uygun düşen İspanyollara özgü fırfırlı yakaya geri döndüğünü düşündü. İkisi de gerçekten farklı büyükbabalardı! Hans Castorp bu düşüncelere dalınca gözleri bir noktaya takılı, dikkatlice başını sallamaya başlamıştı. Bu davranışı pekâlâ Giuseppe Settembrini’ye olan hayranlığı ama bunun yanı sıra, ona yabancılaşması ve onu benimsememesi diye de yorumlanabilir. Ona yabancı geleni gerçekten içtenlikle yargılamamaya özen gösteriyor, yalnızca tanımlamaya ve karşılaştırmaya gayret ediyordu. Hans Lorenz Castorp’un salonunun yanındaki küçücük odasına geri dönmüştü. Onu, dar uzun başını ata yadigârı vaftiz çanağının donuk altın rengindeki yuvarlak kenarına eğmiş dururken görebiliyordu. İnsanın, saygıdan eğildiği için neredeyse yuvarlanır gibi yürüdüğü yerleri çağrıştıran boğuk ve dindar bir sesle ‘büyük’ demek üzere ağzını büzmüştü. Sonra Guiseppe Settembrini’yi gördü. Bir elinde üç renkli bayrak, öbür elinde kılıç, kara gözlerini andını pekiştirmek için gökyüzüne dikmiş, özgürlük savaşçısı bir grubun başında despotizmin saflarına saldırıyordu. Hans Castorp yarı yarıya ya da tümüyle taraf tutar olduğunu hissettiği için kendini iyice zorlayarak tarafsız olmaya çabaladı ve her birinin ayrı bir güzelliği ve onuru olduğunu düşündü. Büyükbaba Settembrini siyasal haklar için savaşmıştı. Oysa kendi büyükbabası ya da en azından ataları baştan beri bu haklara sahiptiler ve ayaktakımı, sloganlar atarak zorla bu hakları onlardan alabilmek için dört yüz yıl uğraşmıştı. Kuzeyli ve güneyli büyükbabaların her ikisi de siyahlar içinde dolaşmış ve her ikisi de kendileriyle kötü ortamlar arasına kesin çizgiler çekmeyi amaçlamışlardı ama onlardan biri bunu zaten tüm benliğinin ait olduğu geçmişe ve ölüme olan saygısından yapmış, öbürüyse sırf başkaldırı ve ciddiyetten uzak bir ilerleme uğruna ortaya atılmıştı. ‘Evet, onlar iki ayrı dünyaydı ya da iki ayrı uçtu,’ diye düşündü Hans Castorp, Settembrini ikisi arasında durmuş, onları tartan bakışlarını bir onun bir öbürünün üzerinde gezdirirken. Hans Castorp bu durumu daha önce de bir kez yaşamış olduğunun farkına vardı. Birkaç yıl önce, yazın son günlerinde alacakaranlıkta Holstein’da bir gölde tek başına bir sal gezintisine çıkmıştı. Saat aşağı yukarı yediydi; güneş batmış, neredeyse yusyuvarlak bir ay gölün çalılıklarla kaplı güney kıyısının ardından doğmuş, Hans Castorp durgun suda kürek çekerken, aşağı yukarı on dakika süren şaşırtıcı düşsellikte bir görüntü oluşmuş, batı cam gibi berrak, apaydınlık ve kesinlikle gündüzken, başını öbür yöne çevirdiğinde büyülü ayın aydınlattığı bir sis ağının içine gömülü geceyle karşılaşmıştı. Bu garip durum aşağı yukarı bir çeyrek saat sürmüş, sonra gecenin ve ayın üstün çıkmasıyla sonra ermişti. Bu süre içinde Hans Castorp coşkulu bir hayranlıkla kamaşan gözlerini sürekli önce aydınlığa, sonra geceye, sonra da yeniden gündüze çevirip durmuştu. İşte bu olay gelmişti aklına.

Avukat Settembrini’nin sürdüğü yaşama ve aşırı faaliyetlerine bakılırsa büyük bir hukuk bilgini olmasının olası olmadığını düşündü Hans Castorp. Ama anlaşılan, hukukun genel ilkesi, torununun onları inandırdığı gibi, ona çocukluğundan ölümüne dek esin kaynağı olmuştu. Bu yüzden Hans Castorp, organizması Berghof’un altı çeşit yemeğini sindirmekte zorlanmasına ve kafasının da pek açık olmamasına karşın, Settembrini’nin bu ilkeye ‘özgürlüğün ve ilerlemenin kaynağı’ demekle neyi kastettiğini anlamaya çalıştı. O güne dek, Hans Castorp ikinci kavramı kaldıraçların on dokuzuncu yüzyıldaki gelişmesi gibi bir şey diye algılamıştı ve anladığı kadarıyla bu konuyu Settembrini küçümsemiyordu; büyükbabası da küçümsememişti. Üstelik İtalyan, dinleyicilerinin anavatanına iki buluşları nedeniyle saygı duyuyordu. Bunlardan ilki feodalizmin zırhını hurdaya çeviren ‘barutun icadı’, ikincisi de düşünceleri, daha doğrusu demokratik düşünceleri yaymaya yarayan ‘matbaanın icadı’ydı. Bunlar ve geçmiş açısından Almanya’yı övgüye layık buluyordu ama aslında öbür ülkeler batıl inançlar ve bağımlılık içinde uyuklarken, Aydınlanma’nın, kültürün ve özgürlüğün yolunu açtığı için kendi ülkesinin ödüllendirilmesi gerekirdi. Her ne kadar teknolojiye, ulaşıma ve Hans Castorp’un alanına –örneğin, ilk gün yamaçtaki bankın yanında olduğu gibi– büyük saygı gösteriyorsa da bunun nedeni o güçlerin kendileri değil, insanlığın ahlaksal kusursuzluğa erişmesine katkıda bulunmalarındaki önemleriydi ve coşkuyla dediğine göre, kendisi de onların önemli olduğunu kabul ediyordu. Teknoloji giderek doğayı denetimi altına aldığına göre, teknoloji yeni bağlantılar (yol ağları ve telgraf hatları geliştirerek) yaratıp iklim koşullarının üstesinden gelerek, ülkelerin bilgi alışverişi yaparak birbirlerini tanımalarını ve önyargılardan sıyrılmalarını sağlayacak ve bu, sonuçta ülkelerin kardeşliğine yol açacaktı. Bütün bunlar teknolojinin bu bağlamda en güvenilir yol olduğunu gösteriyordu. İnsanlık karanlıktan, korkudan ve nefretten arınmıştı ve artık ileriye ve yukarıya doğru mutlak anlama, içsel aydınlanma, iyilik ve mutluluk aşamasına ulaşmıştı; bu yolda ilerlemek için en yararlı araç da teknolojiydi. Settembrini konuşurken, o güne dek Hans Castorp’un birbirleriyle hiç ilgisi olmadığını sandığı kavramları bir solukta teke indirgiyordu. ‘Teknoloji ve ahlak’ diyor, sonra eşitlik ve kardeşlik ilkesini ilk kez açıklayan Hıristiyan Mesih’e geçiyor, derken bu ilkenin matbaa sayesinde oldukça ilerlemesine, ardından da yine aynı ilkenin büyük Fransız Devrimi’nin etkisiyle yasallık aşamasına gelmiş olduğuna değiniyordu. Her ne kadar açık seçik ifadelerle dokuyorsa da, bunlar neye uğradığını şaşıran Hans Castorp’a çok kafa karıştırıcı geliyordu. İtalyan’ın dediğine göre büyükbabası yalnızca bir kez, o da gençliğinin baharındayken, kendini gerçekten mutlu hissetmiş: Paris’te Temmuz Devrimi olurken. Orada halkın önünde, ilerde tüm insanlığın Paris’teki o üç günün, dünyanın yaratıldığı altı günle beraber anılacağını söylemiş. O anda artık ta ruhunun derinlerine dek şaşırmış olan Hans Castorp, eliyle masanın üzerine vurmadan edemedi. Parislilerin kendilerine yeni bir anayasa yazdıkları 1830 yazındaki üç günün, Tanrı’nın karayla suları ayırdığı, gökyüzünde büyük ışıklar, çiçekler, ağaçlar, kuşlar, balıklar ve yaşamı yarattığı altı günle aynı kefeye konması artık biraz fazla oluyordu. Sonradan, kuzeni Joachim’le beraber olduğunda bunun biraz fazlayı da geçtiğini ve hatta çirkin olduğunu vurguladı.

Ama bir yandan da, etkilenmeye razıydı çünkü yeni deneyimler edinmek hoşuna gidiyordu ve bu nedenle, dindarlığına ve zevkine ters düşen Settembrini’ye özgü sıralamaya ve ona aykırı gelen bir şeyin, o zamanlar ve böyle bir durumda yüreklilik olabileceğine ve zevksizlik diye nitelendirebileceğinin de örneğin, Büyükbaba Settembrini’nin barikatlara ‘halkın tahtı’ demesinin ya da ‘burjuvanın mızrağını insanlığın mihrabında kutsamak’ gerektiğini açıklamasının soylu ve ufku geniş birinin coşkuları olabileceğini düşünerek karşı çıkmaktan vazgeçti.

Hans Castorp Herr Settembrini’yi dinlemesinin nedenini tam açıklayamasa da, biliyordu. Görev duygusu gibi bir şeyler vardı bunda, ayrıca, yarın ya da öbür gün kanatlarını açarak alışık olduğu yaşama geri döneceğini bildiği için kendini yeni etkilere kapatmak istemeyen ve işleri oluruna bırakan tatile çıkmış birinin sorumsuzluğu da. Ama vicdan –ya da daha doğrusu nedense rahatsız edici bir vicdan– orada bacak bacak üstüne atmış Maria Mancini’sini tüttürürken ya da üçü birlikte İngiliz semtinden dönüp Berghof’a tırmanırlarken İtalyan’ı dinlemesini öğütlüyordu.

Settembrini’nin sıralamasına ve açıklamasına göre, dünyayı ele geçirmek için iki ilke kenetlenmişti; bunlar güç ve hak, zulüm ve özgürlük, batıl inanç ve bilgi, değişmezlik ve coşku, değişiklik ve ilerlemeydi. Bunların ilkine Asya, öbürüne de Avrupa ilkesi denebilirdi çünkü Avrupa başkaldırıyı, eleştiriyi ve dönüşümü sağlayan eylemlerin kıtasıydı. Buna karşın, dünyanın Doğu yarısı eylemin gerçekleşemediği bir sükûnetin ve hareketsizliğin içindeydi. Zaferi hangisinin kazanacağı belliydi: Aydınlanma ve kusursuzluğa giden akılcı ilerleme kazanacaktı çünkü insanlık bu parlak ilerleme yolunda yeni halkları da peşinden sürüklüyor ve Avrupa’da bile sürekli yeni topraklar ele geçiriyordu; Asya’yı bile zorlamaya başlamıştı ama tam bir zafere ulaşılabilmesi için erkendi ve gerçeği söylemek gerekirse, aydınlanmış iyi niyetli insanların, bir on sekizinci yüzyıl ya da bir 1789 deneyiminden geçmemiş Avrupa ülkelerinde krallıkların ve dinlerin yıkılacağı güne dek yapmaları gereken daha çok şey vardı. “Ama o gün er ya da geç gelecek,” diyordu Settembrini, bıyığının altından zarifçe gülümseyerek. Güvercinlerin ayağıyla gelmezse, kartalların kanatlarıyla gelecekti ve mantığın, bilimin ve adaletin amblemi altında evrensel kardeşliğin doğuşu olarak coşacaktı; burjuva demokrasisinin yeni bir Kutsal Birliği’ni oluşturacak ve Büyükbaba Giuseppe’nin can düşmanı bellediği üç kat şerefsiz prenslerin ve hükümetlerin birliğinin ışıltılı bir karşı savı olacak, yani, uzun lafın kısası, Dünya Cumhuriyeti kurulmuş olacaktı. Ama bu amaca ulaşabilmek için, her şeyden önce, Asya’nın değişmezlik ve bağımlılık ilkesini can evinden vurmak ve direnç noktasını kırmak gerekiyordu; bu nokta Viyana’ydı. Avusturya’nın iki nedenle başının ezilmesi gerekiyordu: Birinci neden, geçmişin öcünü almak, ikincisi de, dünyada adaletin ve mutluluğun egemenliğini sağlamaktı.

Settembrini’nin şarkı söylercesine sel gibi akıttığı savının sonu Hans Castorp’u hiç ilgilendirmiyordu. Hiç hoşlanmıyordu bunlardan ve her yinelenişlerinde kişisel ya da ulusal bir önyargıymışçasına utanıyordu. Joachim’e gelince; İtalyan bu konuyu açtığında, dinlemeyi yadsıyor, kaşlarını çatıp başını çeviriyor, ya konuyu değiştiriyor ya da kür görevinin onları çağırdığına değiniyordu. Hans Castorp bu tür çarpıklıkları dinlemek zorunda olmadığını düşünüyordu; anlaşılan bu çarpıklıklar, hiç olmazsa etkilenmeye çalışmasını isteyen rahatsız vicdanının saptadığı sınırların dışına taşıyordu ve bu istek öylesine belliydi ki, Herr Settembrini ne zaman yanlarına gelse ya da açık havada onlarla karşılaşsa Hans Castorp İtalyan’dan düşüncelerini açıklamasını rica ediyordu.

Settembrini’nin dediğine göre, bu düşünceler hem ilke hem de iradenin çabası olarak ailenin geleneğinden geliyordu. Üç kuşak –büyükbaba, baba ve oğul– yaşamlarını ve zihinlerini, her biri kendi tarzında, bunlara adamıştı. Baba, bir ajan ve bir barış savaşçısı olmadığı, hümanizmi kürsüsünden yürüten sessiz ve yumuşak huylu bir alim olduğu için büyükbabaya her ne kadar benzemese de, ondan aşağı kalır yanı yoktu. Neydi hümanizm? İnsanlığı sevmekten öte bir şey olmadığına göre, babanın yaptığı da siyasaldı ve insanlığın ilkelerini kirleten ve alçaltan her şeye başkaldırmak demekti. Hümanizm biçimin önemini abartıyor diye eleştiriliyordu ama aslında o, güzel biçimi yalnızca insan onuru adına önemsiyor ve yalnızca insan nefreti ve batıl inançlara gömülmekle kalmayıp alçakça sayılabilecek bir biçim yoksunluğu içindeki Ortaçağ’a karşı parlak bir karşı sav oluşturuyordu. Ta başından beri, babası, insanlığın amacı, yeryüzünün çıkarı, düşünce özgürlüğü ve mutluluk için savaş vermiş ve gökyüzünü fazla umursamadan kuşlara terk etmemiz gerektiğine yürekten inanmıştı. Prometheus! İlk hümanist oydu ve Carducci’ nin ilahisinde değindiği Satana’yla özdeşti. Ah Tanrım, keşke kuzenler Bologna’ya gelip Kilise’nin o yıllanmış düşmanının Romantiklerin Hıristiyan duyarlılığıyla nasıl uğraştığını ve ona nasıl sataştığını bir duyabilselerdi! Manzoni’nin Kutsal İlahilerine ve ‘Luna, gökyüzünün o solgun rahibesi’ne benzettiği Romanticismo’nun gölgemsi ay ışığını da. Per Bacco, ne büyük bir zevk olurdu! Keşke Carducci’nin Dante yorumunu da duyabilselerdi! Onu, büyük bir kentin, asetizm ve dünyayı yadsımakla savaşan ve insanlığın devrimci ve yenilikçi atılımlarını savunan bir sakini olarak göklere çıkarışından haberleri olsaydı! Çünkü şair aslında, ‘donna gentile e pietosa’ dediğinde, hasta ve mistik Beatrice’in gölgesini değil, dünyevi bilgilerin ve yaşam boyu süren pratik çalışmanın bedene dönüşmüş hali olan karısını kastediyordu.

Artık Hans Castorp da Dante’yle ilgili bir şeyler öğrenmişti; hem de en güvenilir kaynaktan. Bilgi bir laf ebesinden geldiği için söylenenlere tümüyle inanmıyordu ama Dante’nin uyanık bir kentli olduğunu dinlemeye değerdi. Settembrini’nin kendinden söz etmesine gelince; ona torun Lodovico’da, ondan hemen önce gelen iki atasının eğilimleri birleşmiş ve büyükbabasının siyasi eğilimiyle babasının hümanistik eğilimi birleşince edebiyatçı ve serbest yazar olmuştu. Edebiyat zaten hümanizmle siyasetin birleşmesinden başka bir şey değildi ve bu birleşim çok kolay gerçekleşmişti çünkü zaten baştan beri siyaset hümanizm, hümanizm de siyaset demekti. Bu noktada Hans Castorp kulak kesilip iyice anlamaya çalıştı çünkü bira imalatçısı Magnus’un ne büyük bir cehalet içinde olduğunu ve edebiyatın neden yalnızca ‘güzel karakterler’ demek olmadığını anlayabilme umuduna kapılmıştı. Acaba kuzenler Senyor Brunetto diye birini duymuşlar mıydı? 1250’lerde Floransa’da devlet kâtibi olan ve erdem ve kötülük üzerine bir kitap yazmış olan Brunetto Latini’yi? Floransalıları adam eden oydu; onlara hem nasıl konuşulacağını hem de cumhuriyetlerini siyaset kuralları içinde nasıl incelikli yönetebileceklerini öğretmişti. “İşte böyle beyler!” diye haykırdı Settembrini. “İşte böyle!” Şimdi de ‘söz’den, söz’ün kutsallığından ve insanlığın zaferi diye nitelendirdiği konuşma sanatının zaferinden söz etmeye başlamıştı. Çünkü söz insanlığın görkemiydi ve yaşama onur katan bir tek oydu. Yalnızca hümanizm değil, insanlığın kendisi, insan onuru ve özsaygısı da ‘söz’den ve edebiyattan ayırt edilemezdi. (Hans Castorp sonradan kuzenine, “Gördün mü? Gördün mu? Edebiyat demek güzel sözler demek. Hemen anladım,” dedi.) Ve siyaset edebiyatla da iç içeydi, yani, daha doğrusu her ikisi de insanlığın ve edebiyatın ortaklığından çıkmıştı. Ve güzel söz güzel eylem demekti. “İki yüz yıl önce,” dedi Settembrini, “ülkenizde bir şair vardı; güzel bir el yazısı, güzel bir üslup kazandırır diyen muhteşem bir yaşlı geveze. Güzel yazabilmek güzel düşünceyle neredeyse eşanlamlıydı; ondan sonra da güzel eylemlere geçmek pek zor değildi. Tüm ahlaka uygun davranışlar ve ahlak açısından kusursuzluk aynı zamanda insanlığın ve siyasetin de ruhu olan, insan onurunun ruhu ve edebiyat ruhundan kaynaklanıyordu. Evet, bunların tümü tek ve aynı güç, tek ve aynı düşünceydi ve tek bir sözcükle özetlenebilirlerdi. Bu sözcük ne miydi? Evet, bildiğimiz hecelerden oluşuyordu ama büyük bir olasılıkla kuzenler onun anlamını ve önemini hiçbir zaman anlayamamışlardı. Ve bu sözcük, uygarlıktı!” Settembrini bu sözcüğü telaffuz ederken küçük sarı elini, “Şerefe!” dercesine havaya kaldırmıştı.

Hans Castorp bunların tümünü dinlemeye değer buluyordu – kuşkusuz zorunlu olduğu için değil, deneyim olsun diye. Her neyse dinlemeye değerdiler. Bunu Joachim’e de söyledi ama ağzına bir derece sokmuş olan Joachim o sırada sayıları okumak ve tabelaya geçirmekle meşgul olduğundan Settembrini’nin düşüncelerini yorumlayacak halde değildi; yanıt yerine bir şeyler mırıldanmakla yetindi. Dediğimiz gibi, Hans Castorp söylenenleri iyi niyetle dinliyor ve onları sınayabilmek için kendini onlara kapamıyordu – bundan kesinlikle şu sonuç çıkıyordu: Uyanan, aptalca hayal kurandan çok daha kârlı çıkar. Aptalca hayal kuran Hans Castorp Settembrini’nin yüzüne karşı ‘laternacı’ demiş ve rahatsız ettiği için var gücüyle onun çekip gitmesini sağlamaya çalışmıştı; buna karşın, uyanınca onu dikkatle ve efendice dinlemeye başlamıştı; tarafsız olmaya özen göstererek hocasının düşüncelerine ve açıklamalarına karşı içinden kabaran isyanı bastırmaya çalışıyordu. Ruhunda bazı başkaldırıların harekete geçtiği yadsınamaz – bunlardan bazıları başından beri hep içinde olanlar, bazıları da içinde bulunduğu durumdaki dolaylı deneyimlerinden ya da orada yukarıdaki insanlar arasında edindiği kişisel deneyimlerinden kaynaklananlardı.

İnsanoğlu ne gariptir ve vicdanı onu ne kadar kolay aldatır. Görevin sesini dinler ama onu tutkuya izin gibi duyar. Adil ve dengeli olmayı görev edinen Hans Castorp, Herr Settembrini’yi dinledi ve onun akıl, Dünya Cumhuriyeti ve güzel üslupla ilgili düşüncelerini, her an etkilenmeye açık bir iyi niyetle inceledi ama her kez, ardından kendi düşüncelerinin ve düşlerinin tümüyle karşıt bir yöne doğru doludizgin gitmelerine de ses çıkarmadı. Kuşkularımızı ve işin içyüzünden ne anladığımızı söylemek gerekirse, Herr Settembrini’yi sırf vicdanından daha önce alamadığı bir izni koparmak amacıyla dinliyordu. Hans Castorp’un düşüncelerini ve eylemlerini yönlendirmesi gerektiğini sandığı karşıt yönde, yani, vatanseverliğin, insan onurunun ve güzel edebiyatın karşısında ne ya da kim vardı? Clavdia Chauchat; halsiz, içten içe kemirilen Kırgız gözlü. Ve Hans Castorp ne zaman onu düşünse (‘düşünmek’, ona ruhen yönelmek anlamını veremeyecek kadar dizginlenmiş bir sözcük olsa da) kendini, Holstein’da, gölün üzerindeki sandalda, batı yakasının saydam gün ışığından kamaşmış gözlerle doğudaki gökyüzüne ve bir sis perdesinin örttüğü mehtaplı bir geceye bakar buluyordu.

Derece

Hans Castorp’un bir haftası burada salıdan salıyaydı çünkü buraya bir salı günü gelmişti. Aşağıya idareye inip ikinci haftanın parasını ödeyeli birkaç gün olmuştu: 160 franklık mütevazı bir hesap. Hesap ona makul geldi; özellikle de, burada kalışının ödenemeyecek denli değerli oldukları için ödenmeyen yararları düşünüldüğünde makuldü. Ayrıca hesaba pekâlâ katılabilecek bazı eğlenceler, örneğin on beş günde bir verilen konserler ve Dr. Krokowski’nin konuşmaları eklenmemişti. Hesap yalnızca oda, konaklamadaki rahatlıklar ve günde beş kez verilen zengin yemek servisi gibi ana hizmetleri kapsıyordu.

“Çok değil, az bile. Kazıklanıyorum diye yakınacak bir yanı yok,” dedi konuk, oranın sakinine. “Doktor parası dahil, kalma ve yemek için bir ayda aşağı yukarı altı yüz elli frank gerekiyor. Fena değil. Bir ayda bahşiş için otuz frank verdiğini varsayalım – efendi bir insansan ve çevrenden güler yüz beklersen kuşkusuz. Bunu da katarsak altı yüz seksen eder. İyi. Şimdi başka masraflar da var diyeceksin. İçki, özel bakım malzemeleri, arada sırada bir gezi, istersen araba gezisi, puro, ayakkabı ve terzi giderleri var. Bunları da katarsan, ne kadar zorlarsan zorla ayda bin frankı geçmez. Bu da sekiz yüz mark bile yapmıyor! Demek ki, yılda on bin marktan az. Bundan fazla olamaz. Ancak bu kadar gider.”

“Kafadan harika hesap yapıyorsun,” dedi Joachim. “Bu konuda bu kadar iyi olduğunu bilmezdim. Yıllık hesabı da çıkartman büyük cömertlik – burada bayağı bir şeyler öğrenmişsin. Ama hesabı fazla çıkarıyorsun. Ben puro içmem. Ayrıca, umarım burada bir takım diktirmem gerekmez. Yok, sağ ol.”

“Demek ki hâlâ çok fazla,” dedi Hans Castorp, biraz şaşırarak. Pek başarılı olmayan hesaplamasına kuzeninin puro ve yeni takım elbise giderlerini katması, doğal yetenekleriyle ilgili gösteriş ve yanıtlamadan öte bir şey değildi çünkü her işte olduğu gibi bunda da yavaş ve hevessizdi. Yaptığı hızlı hesap kafadan değildi ve daha önce, bir akşam, dinlenme kürü sırasında (herkes dinlenme kürüne katıldığı için o da katılmaya başlamıştı) kalem ve kâğıtla yapılmış bir hazırlığa dayanıyordu. Ani bir esinle, harika şezlongundan kalkıp odasına gitmiş ve bu iş için gereken malzemeyi almıştı. Sonuç olarak da, burada kuzeninin ya da herhangi birinin, her şey dahil edilince on iki bin franka gereksinimi olduğunu çıkarmış, sırf eğlence olsun diye, kendine parasının burada bir ömür yeteceğini kanıtlamak istemişti: Yıllık geliri on sekiz ya da on dokuz bin frank olan bir adamdı ya.

Böylece ikinci haftanın hesabı ödenmiş ve karşılığında bir teşekkür notuyla bir fatura alınmış oldu. Bu da artık üçüncü ve oradan ayrılmaya kararlı olduğu son haftanın ortasına gelinmesi demekti. Gelecek pazar, düzenli verilen konserlerden birine katılacağını, pazartesi günü de Dr. Krokowski’nin on beş günde bir düzenli yaptığı konuşmayı dinleyeceğini söyledi kendine ve Joachim’e. Salı ya da çarşamba günü de, Rhadamanth’ın Tanrı bilir kaç ay daha yüklediği ve Hans Castorp yaklaşan gidişinden ne zaman söz etse, yumuşak bakışlı kara gözleri buğulanan zavallı Joachim’i orada tek başına bırakıp ayrılacaktı. Hey Tanrım, nereye gitmişti bu tatil! Nasıl olduğunu anlamadan hızla akıp gitmiş, yok olup geçmişe karışmıştı. Yirmi bir günü birlikte geçirmeyi tasarlamışlardı. Baştan say say bitmez gibi gelirken şimdi kala kala, günlük yaşantıdaki tekdüzeliğin içinde yer alan iki düzenli değişiklik dışında önemsiz birkaç gün kalmıştı; onlar da toparlanmak ve veda etme düşünceleriyle doluydular. Burada yukarıda, üç hafta hiçbir şey demek değildi – bunu herkes baştan söylemişti ona. Settembrini burada en küçük zaman biriminin bir ay olduğunu belirtmişti ve Hans Castorp o kadar kalmadığına göre orada kaldı bile denemezdi; Dr. Behrens’in dediği gibi şöyle bir uğrayıp geçiyordu. Üç haftanın bir anda geçmesinin nedeni burada metabolizmanın genelde hızlanması mıydı acaba? Yaşamın bu denli hızlanması Joachim’in önündeki beş ay düşünüldüğünde, onun açısından bir teselliydi – kuşkusuz iş beş ayla kalırsa. Aslında bu üç hafta boyunca zaman konusunda –ateş ölçerken uyulması gereken yedi dakikanın önemli bir zaman dilimine dönüşmesi gibi– daha dikkatli olmaları gerekirdi. Hans Castorp kuzeninin durumuna gerçekten üzülüyordu – gözlerinden yakında bir arkadaştan ayrılmak üzere olmanın hüznünü okuyabiliyordunuz. Ama en çok da kendisi ‘düzlük’te yaşayıp ülkeleri birbirine yaklaştıran ulaşım teknolojisinde durmamacasına çalışırken, Joachim’in onsuz burada kalışına yanıyordu. Bazen acıma duygusu öylesine artıyordu ki bağrı yanıyor ve Joachim’i burada bırakmaya gönlü razı olmayacak gibi geliyordu ona. Belki de bu duygu bazen içini yaktığı için durup dururken gitmekten söz etmeyi bıraktı. Konuyu arada sırada açan Joachim oluyordu. Doğal kibarlığı ve duyarlılığı yüzünden bunu son dakikaya kadar düşünmemeye çalışıyordu.

“Eh, umarım burada, bizimle birlikteyken dinlenmişsindir ve aşağıya döndüğünde kendini çok daha dinç hissedersin,” dedi Joachim.

“Evet, herkese selamlarını ileteceğim ve onlara en çok beş ay sonra beni izleyeceğini söyleyeceğim,” diye yanıtladı Hans Castorp. “Dinlenmek mi? Bu birkaç günden sonra kendimi daha iyi hissedip hissetmediğimi soruyorsun, değil mi? Öyle olduğunu umut ederim. Sanırım birkaç gün sonra zaten kendiliğinden biraz rahatlıyorsun – burada bir sürü yeni izlenim edindim, her açıdan yeniler; çok heyecan verici ama hem zihni hem de bedeni yoruyorlar. Buraya uyum sağlayıp alışamadım henüz, oysa gerçek bir dinlenme için önkoşuldur bu. Tanrı’ya şükür, Maria kendine geldi ve birkaç gündür eski tadına kavuştu. Ara sıra mendilimi kullandığımda biraz kan bulaşıyor; bu Tanrı’nın cezası kızarık yüzden ya da kalbimin saçma sapan çarpmasından kurtulamayacağım gitmeden. Hayır hayır, uyum sağladığım söylenemez ama bu denli kısa bir sürede kim uyum sağlayabilir ki? Buraya ve bu yeni izlenimlere uyum sağlamak daha uzun sürüyor. Ancak ondan sonra dinlenip protein depolamaya başlanabilir. Ne yazık ki, hata ettim: Burada daha uzun kalmayı ayarlayabilirdim, zamanım da vardı. Sanırım dinlenceden düzlükteki evime dönünce dinlenmek için üç hafta uyuyacağım. Kendimi bazen öylesine bitkin hissediyorum ki. Bir de şimdi bu nezle çıktı...”

Giderek, Hans Castorp’un birinci sınıf bir nezleyle düzlüğe döneceği anlaşılıyordu. Büyük bir olasılıkla, dinlenme kürü için dışarıda yatarken üşütmüştü – o gidene dek düzelecek gibi gözükmeyen soğuk ve nemli havaya karşın bir haftadır katıldığı dinlenme kürleri sırasında. Oysa burada kötü hava diye bir kavramın olmadığını, hiç kimsenin kötü havaya aldırmadığını ve ondan korkmadığını anlamıştı ve içinde bulunduğu herhangi bir çevreye ya da düşünceye uymaya hevesli gençlere özgü uysal bir bilgiçlikle bu aldırmazlığa o da katılmıştı. Bardaktan boşanırcasına yağmur yağdığında bile havanın daha nemli olabileceği düşünülemezdi. Doğruydu da bu belki; çünkü aşırı ısıtılmış bir odadaymışçasına ya da şarabı fazla kaçırmışçasına başınız alev alev yanmayı sürdürüyordu. Hava ne kadar soğursa soğusun –çok da soğuk oluyordu– odada barınmak pek akıllıca bir iş değildi çünkü kar yağmadığı sürece odalar ısıtılmıyordu ve bu nedenle paltosunu giyip beceriyle kendini kaliteli iki devetüyü battaniyesine sarıp sarmalayarak balkonda yatmak, odada oturmaktan çok daha rahattı ve hatta karşılaştırılamayacak denli rahattı. Zaten Hans Castorp bunu daha önce hiç denemediği en keyif verici durum diye nitelendiriyordu ve bu düşüncesinden onu ne bir yazar ne de Carbonaro’nun bu duruma kötü niyetle herhangi bir bağlamda ‘yatay yaşam’ adını yakıştırması vazgeçirebilirdi. Balkon özellikle akşamları hoşuna gidiyordu – yanındaki masada yanan gece lambası, ağzında tadı artık iyi gelen bir Maria, battaniyelerine sarınıyor ve stilinin tanımlanması zor şezlongun bütün nimetlerinden yararlanıyordu. Bu arada kuşkusuz burnunun ucu iyice donmuş, fena halde uyuşmuş ve kıpkırmızı, elinde bir kitap –hâlâ ‘Buharlı Gemiler’– balkon kemerleri arasından orada burada kümelenmiş parlak ışıkların süslediği vadiyi izliyor ve neredeyse her akşam, bir saat kadar, uzaktan kulağa hoş gelerek ona ulaşan müziği dinliyordu; operalardan seçilmiş tanıdık ezgilerdi bunlar: Carmen’den, Il Trovatore’den ya da Der Freischutz’tan; ayrıca, ustaca bestelenmiş yumuşak valsler ve başınızı özgürce sağa sola çevirerek dinlediğiniz marşlar ve canlı mazurkalar. Mazurkalar mi? Küçük yakut yüzüklü kızın adı Marusya’ydı – ve yan balkonda, kalın cam bölmenin arkasında Joachim yatıyordu. Hans Castorp ara sıra, öbür ‘yatay’ durumdakileri rahatsız etmemeye özen göstererek onunla birkaç kelime konuşurdu. Her ne kadar Joachim’in müzik zevki onunki kadar iyi olmadığı için konserlerden aynı derecede zevk alamasa da, balkonunda keyfi yerindeydi ama ne yazık ki büyük bir olasılıkla müzik dinleyeceği yerde Rusça dilbilgisi kitabını okuyordu. Oysa Hans Castorp, ‘Buharlı Gemiler’i battaniyesinin üzerine bırakıp müziği kendini kaptırarak dinliyor, kompozisyonundaki saydam derinliklere zevkle dalıyor ve her bir ezgiden öylesine bir esin ve gerçek bir tat alıyordu ki, Settembrini’nin müzikle ilgili düşüncelerini ve rahatsız edici sözlerini örneğin, müziğin siyasal bağlamda sakıncalı olduğunu söylemesini hatırladığında nefretten başka bir şey duymuyordu; bunların Büyükbaba Giuseppe’nin Temmuz Devrimi’yle ilgili sloganlarından ve dünyanın altı günde yaratılışından bir farkı yoktu.

Demek ki Joachim müziğin verdiği zevkten mahrumdu ve puro içmenin baharat tatlı eğlencesinden de haberi yoktu ama o da bölmesinde aynı derecede huzurlu ve mutlu yatıyordu. Gün sona erdiğine göre artık bugün bir şeyler olmayacaktı – ne can sıkıcı bir olay ne de kalp kaslarını zorlayıcı bir durum. Oysa ‘yarın’ olduğunda, yerin kısıtlı oluşundan ve programın düzenli uygulanışından kaynaklanan her şey bir kez daha yinelenecekti. Bu ikili güvence Hans Castorp’un iyice rahatlamasına neden oluyor, Maria’nın yeniden kazanılmış tadı ve müzik de buna eklenince akşam dinlenmeleri onun için gerçekten mutlu anlara dönüşüyordu.

Oysa bütün bunlar, bu işlerde acemi olan konuğun dışarıdaki dinlenme kürü sırasında (ya da kimbilir nerede ve nasıl) soğuk almasını engelleyemedi. Ağır bir nezle bastırmak üzereydi. Sinüslerinde bir baskı hissediyordu; bademcikleri de şişmişti ve acıyordu. Hava, doğanın öngördüğü kanaldan geçemediği için, yarattığı soğuk esinti öksürük nöbetlerine neden oluyordu. Sesi bir gece içinde sert içkiden tahriş olmuş gibi boğuk bir basa dönüşmüş ve dediğine göre o gece gözünü kırpmamış, boğazındaki boğucu kuruluk nedeniyle ikide birde başını yastıktan kaldırmak zorunda kalmıştı.

“Çok tatsız,” dedi Joachim, “neredeyse utanç verici. Soğuk algınlıklarının burada hoş karşılanmadığını bilmelisin. Varlıkları yadsınır. Hava burada resmi olarak kurudur. Behrens’e üşüttüm diye giden hasta kötü muamele görür. Ama senin durumun farklı; senin üşütmeye hakkın var. Nezleni kesebilsek iyi olur – düzlükte bunun yöntemleri var ama burada ilgilenen olur mu bilmem. Burada hasta olmayagör, kimse seninle ilgilenmez bile. Burada herkes bilir bunu ama sen ancak giderayak öğreniyorsun. Buraya yeni geldiğimde bir hanım vardı; bir hafta eliyle kulağını bastırarak ağrıdan yakına yakına dolaştı da Behrens ancak ondan sonra ona baktı ve ‘Hiç tasalanmayın, verem değil,’ dedi, bu kadar. Evet, bakalım ne yapabiliriz. Sabah geldiğinde masöre söylerim. Resmi yol bu. O da bir üstüne söyler. Belki o zaman senin için bir şeyler yaparlar.”

Joachim bunu önermişti ve resmi kanallar işe yaradı. Hans Castorp cuma günü öğlen gezintisinden döner dönmez kapısı çalındı ve Fräulein von Mylendonk ya da buradaki adıyla Başhemşire Mylendonk’la tanışma olanağına kavuştu. Daha önce çok meşgul olduğu anlaşılan kadını ancak uzaktan, bir hasta odasından çıkıp başka bir hasta odasına girmek için koridoru geçerken görmüş ya da, yemek odasına uğradığında gözüne çarpmıştı. Kadının cırtlak sesini de duymuştu. Oysa şimdi onu soğuk algınlığı nedeniyle bizzat ziyaret ediyordu; odanın kapısını kemik gibi sert bir vuruşla yalnızca bir kez tıklatmış ve Hans Castorp giriniz diyemeden eşikte doğru numaraya geldiğinden emin olmak için başını bir kez daha dışarı uzattıktan sonra odaya dalmıştı.

“Otuz dört,” diye cıyakladı sesini alçaltmadan. “Doğru. Evlat, on me dit, que vous avez pris froid, I hear you have caught a cold, Wy, kaschetsja, prostudilisj, soğuk aldığınızı duydum. Hangi dilde konuşayım? Almanca; anladım. Ah, genç Ziemssen’in konuğusunuz demek. Ameliyathanede olmam gerekiyor. Narkoz alacak bir beyefendi gidip fasulye yemiş. Gözüm her yerde olmasa... Evet evladım, siz şimdi kalkıp burada soğuk mu aldınız?”

Hans Castorp soylu kadının konuşma tarzından şaşkına dönmüştü. Sözcükleri başından atarcasına konuşuyor, bu arada başıyla durmamacasına daireler çiziyor ve kafesteki hayvanların yaptığı gibi bir şey ararcasına burnunu yukarıya dikiyordu. Başparmağı havada kalmak koşuluyla gevşek bir yumruk yaptığı çilli sağ elini, bileğini sağa sola döndüre döndüre havada sallayarak, ‘Çabuk, çabuk, çabuk! Söylediklerimi dinleme, sen konuş ki bir an önce yoluma gidebileyim,’ der gibiydi. Beyaz üniformasının örttüğü biçimsiz bodur bir vücudu olan kırk yaşlarında bir kadındı. Göğsünden lal taşından yapılma bir haç sallanıyordu. Kepinin altından kırmızımsı seyrek saçlarını görebiliyordunuz. Su mavisi kanlanmış gözleri fıldır fıldırdı ve daha da beteri gözünde berbat bir arpacık çıkmıştı. Burnu kalkıktı, ağzı da kurbağa ağzı gibi. Konuşurken, bir tarafı dışa çıkık alt dudağı kürek gibi sallanıyordu. Bu sırada Hans Castorp onu, doğasındaki alçakgönüllülük, sabır ve insan sevgisinden kaynaklanan bir güvenle izliyordu.

“Ne biçim soğuk bu, ha?” diye sordu başhemşire, gözlerini bir noktada tutmaya çalışarak, ama başaramadı çünkü fıldır fıldır dönmeye başlamışlardı bile. “Biz bu soğuk algınlıklarını sevmeyiz. Sıkça mı üşütürsünüz? Kuzeniniz de böyle sık sık soğuk alır mıydı? Yaş kaçtı? Yirmi dört mü? Zor bir yaş. Demek buraya gelip soğuk aldınız? Saygıdeğer evladım, burada soğuk algınlığı lafı edilmez. O aşağıların abuk sabukluğudur. (‘Abuk sabuk’ lafı kürekler gibi telaffuz ettiği için garip ve iğrenç bir hal alıyordu onun ağzında.) Üst solunum yollarınızda çok hoş bir enfeksiyon var. Gözlerinizden de okunduğunu itiraf etmeliyim.” Bir kez daha doğrudan ona bakmaya denedi ama yine başaramadı. “Ama anjin soğuk algınlığı değildir, insanın açık olduğu bir enfeksiyondan kaynaklanır. Tek sorun bunun masum bir enfeksiyon mu yoksa daha az masum bir enfeksiyon mu olduğu. Gerisi abuk sabukluk. (Gene o dehşet verici, ‘abuk sabuk’!) Sizin masum bir enfeksiyona açık olmanız olası, kuşkusuz,” dedi ve ilerlemiş arpacığıyla ona bakar gibi oldu. Hans Castorp bunu nasıl becerdiğini pek anlayamamıştı. “İşte zararsız bir antiseptik. Size iyi gelebilir,” diyerek beline asılı bir deri çantadan küçük bir paket çıkarıp masaya koydu. Formamin’di bu. “Oldukça huzursuz gibisiniz, ateşiniz var sanki.” Gözleri biraz yana kaysa da Hans Castorp’un yüzüne bakmayı sürdürüyordu. “Ateşinizi ölçtünüz mü?” Hans Castorp’un yanıtı olumsuz oldu.

“Neden o?” diye sordu başhemşire, çıkık dudağını havada asılı bırakarak.

Hans Castorp’un gıkı çıkmıyordu. Hans Castorp henüz çok genç olduğu için yanıtı bilemeyip sırasında sus pus kalakalan bir öğrencinin suskunluğunu üzerinden atamamıştı henüz.

“Yoksa hiç mi ölçmezsiniz?”

“A, tabii ki ölçerim başhemşire hanım. Ateşim olduğunda ölçerim.”

“Evlat, ateş ölçmenin amacı ateşinizin olup olmadığını anlamaktır. Sizce ateşiniz yok, öyle mi?”

“Tam olarak bilmiyorum başhemşire hanım. Farkı anlamak zor. Buraya geldiğimden beri hem biraz üşüyorum hem de biraz sıcak basıyor.”

“Aha, peki dereceniz nerede?”

“Yanımda değil, Başhemşire Mylendonk. Neden olsun ki? Burada yalnızca bir konuğum. Sağlığım yerinde.”

“Abuk sabukluk! Sağlıklı olduğunuz için mi beni çağırdınız?”

“Hayır,” dedi Hans Castorp, kibarca gülerek. “Ama birazcık...”

“Soğuk aldınız diye. Biz burada böyle üşütmeleri çok gördük. İşte!” diyerek elini çantasına yeniden daldırdı ve biri siyah biri kırmızı, iki uzunca deri kutu çıkarıp masanın üzerine koydu. “Bu üç frank elli, bu da beş frank. Beş frank olanı alsanız iyi edersiniz. Dikkatli kullanırsanız bir ömür boyu gider.”

Hans Castorp gülümseyerek kırmızı olanı alıp açtı. Cam gereç, değerli bir taş ya da bir mücevhermişçesine kırmızı kadifeden altlığının, ölçüleri tıpatıp kendisine uyan girintisine gömülü duruyordu. Tam derece işaretleri kırmızı, onda bir işaretleriyse siyahtı. Sayılar da kırmızıydı; inceltilmiş alt bölümündeki cıva oynaşan ışıltılar saçıyordu. İnce sütundaki cıva, hayvan ısısının bile çok altında olan soğuk, düşük bir dereceyi gösteriyordu.

Hans Castorp kendine ve sosyal konumuna hangisinin layık olduğunu biliyordu. “Bunu alayım,” dedi, öbürüne hiç bakmadan. “Beş franklık olanı. Şimdi kullanabilir miyim?”

“Anlaştık,” dedi başhemşire cıyaklayarak. “Önemli alışverişlerde cimrilik etmeyeceksin. Acelesi yok, hesabınıza yazılır. Verin bana onu. İyice aşağıya düşürmemiz gerekiyor, en aşağıya, işte böyle.” Ve dereceyi Hans Castorp’un elinden kapıp havada birkaç kez sallayarak cıvayı en dibe, otuz beş derecenin altına düşürdü. “Yükselecektir, yukarıya tırmanacaktır, Merkür bu,” dedi başhemşire. “İşte malınız. Burada bu işin nasıl yapıldığını biliyorsunuz, değil mi? Güzelce dilimizin altına koyarız, yedi dakika, günde dört kez, ağzımızı güzelce kapalı tutarız. Adieu evladım. Sonucun iyi olmasını dilerim.” Ve odadan çıktı.

Hans Castorp o çıkarken eğildi; gözleri kadının ardında yok olduğu kapıda ve bıraktığı gereçte, masanın yanında ayakta duruyordu o anda. ‘Demek Başhemşire Mylendonk buymuş,’ diye düşündü. ‘Settembrini onu sevmiyor: hoşlanılmayacak bir tarafı olduğu doğru. Arpacık hiç hoş değil ama her zaman da arpacığı yoktur ya. Ama bana hitap edermiş gibi sürekli evlat deyip duruyor? Çok garip, çok. Bir de derece sattı bana. Çantasında hep birkaç tane var. Burada her yerde, tahmin edemeyeceğiniz dükkânlarda bile bulunuyor. Joachim söyledi. Ama uğraşmam gerekmedi, ayağıma geldi.’

Zarif dereceyi kılıfından çıkardı ve derece elinde birkaç kez odada sıkıntılı gidip geldi. Kalbi deli gibi çarpıyordu. Açık kapıdan balkona bir göz attı, sonra Joachim’i arama amacıyla odanın kapısına yöneldi ama vazgeçip yeniden masanın yanına gitti. Sesinin durumunu kontrol etmek için boğazını temizledi, öksürdü ve, “Evet, soğuk algınlığından biraz ateşim çıkmış mı diye baksam iyi olacak,” diyerek dereceyi, cıvalı bölümü ağzında, gövdesi de yana yatık dışarıda kalacak biçimde çarçabuk ağzına soktu ve hava girmemesi için ağzını sıkıca kapattı. Sonra kol saatine bir göz attı: Dokuz otuz altıyı gösteriyordu. Yedi dakikanın geçmesini beklemeye koyuldu.

‘Ne bir dakika az ne de bir dakika fazla,’ diye düşündü. ‘Bana her ikisinde de güvenebilirler. Öyle suskun hemşireyle falan değiştirmelerine gerek yok. Settembrini’nin sözünü ettiği o küçük kıza, Ottilie Kneifer’e olduğu gibi.’ Dereceyi sıkıca diliyle bastırmış, odada dolaşıp duruyordu.

Zaman bir türlü geçmek bilmiyordu; yedi dakika sonsuza dek sürecekti sanki. Geciktiğini sanarak telaşla yeniden saatine baktığında geçe geçe iki buçuk dakika geçmişti. Binlerce şey yaptı: Cisimleri kaldırıp koydu, balkona çıktı –Joachim’e görünmemeye çalışarak– manzaraya, artık varlığını tüm duyularıyla algıladığı dağlık araziye, doruklarına, siluetlerine ve sarp yamaçlarına baktı. Geride kalan tepesi birden aşağıya doğru çıkıntı yapan, yan yamacı sık otlarla örülü, öne eğik Bramenbuhl solunda, adlarını artık bildiği dağlık oluşumlar sağında kalıyor ve baktığı yerden, Alteinwand vadinin güneyini neredeyse kapatmış gibi duruyordu. Aşağıda kalan bahçenin patikalarına ve çiçek tarhlarına, kayadaki mağaraya ve gümüş köknara gözü takıldı; kür yapılan dinleme salonundan gelen bir fısıltıya kulak verdi ve sonra odasına dönüp derecesinin duruşunu düzeltmeye çalıştı. Kolunu, bileğini gömleğin kolundan kurtarmak için ilk önce ileriye doğru uzattı, sonra da yüzüne doğru büktü. Zor zahmet, neredeyse itip kakarcasına ve tekmeleyerek, altı dakikadan kurtulmayı başarmıştı. Şimdi de odanın ortasında durup hayal kurmaya başlamış, kafası dağılmıştı. Kalan bir dakika kedi yürüyüşü sessizliğinde geçip gitti ve yeni bir kol hareketi ona zamanın gizlice akıp gittiğini, hatta biraz geç bile kaldığını belirtti. Bunun önemi olmadığını, sonucu değiştirmeyeceğini ve hiçbir zararı olmayacağını düşünüp dereceyi ağzından çekip çıkarana dek öbür dakikanın üçte biri de uçtu. Şimdi de şaşkın bakışları dereceye takılı kalmıştı.

İlk önce bir şey anlayamadı. Cıvanın ışıltısı elips biçimindeki cam tüpün üzerinde ışığın kırılmasıyla birleşiyor ve sütun kâh yukarıda kâh aşağıda gibi görünüyordu. Gereci gözlerine daha çok yaklaştırdı, bir o yana bir bu yana çevirdi ve gene bir şey anlayamadı. Sonunda görüntü hoş bir rastlantıyla berraklaştı. Dereceyi oynatmamak için sıkıca tutarak kafasını işletmeye çalıştı. Merkür gerçekten de kendini fena halde genişletmişti. Sütun iyice yükselmişti ve normal kan ısısı sınırının üzerindeki birçok onda bir çizgisini aşmıştı. Hans Castorp’un ateşi 37.6’ydı.

Güpegündüz, daha öğlen bile olmadan, saat onla on buçuk arasında 37.6 çok yüksekti; ateşi var demekti bu ve kapmaya hazır olduğu bir enfeksiyonun sonucuydu. Şimdi tek bir sorun vardı: o da, ne tür bir enfeksiyon olduğu. 37.6 – burada hiç kimsenin ateşi bu kadar yüksek değildi: ne Joachim’in, ne yataktan kalkamayanların, ne ağır hastaların ne de moribundus’ların; pneumothorax’lı Kleefeld’in ve Madam Chauchat’nın bile bu kadar ateşi yoktu. Durumu onlarınkine benzemiyordu kuşkusuz. Aşağıdakilerin dediği gibi nezleyle çıkan basit bir ateşti ama bu iki tür ateş arasındaki farkı anlama olanağı yoktu. Hans Castorp ateşinin soğuk algınlığıyla birlikte yükseldiğinden o kadar emin değildi ve başhekimin de önerdiği gibi Merkür’e daha önce danışmadığına pişman oldu. Önerinin çok akılcı olduğu şimdi ortaya çıkıyordu; Settembrini başını geriye atarak alaycı gülmekle büyük haksızlık etmişti – o cumhuriyetçi ve güzel üslubu olan Settembrini. Hans Castorp bir yandan İtalyan’ın cumhuriyetini ve güzel üslubunu küçümserken bir yandan da derecenin gösterdiğini incelemeyi sürdürdü, birkaç kez gözleri kamaştığı için gördükleri kayboluyor, gereci evirip çevirip yeniden bulmak zorunda kalıyordu. Hâlâ 37.6’yı gösteriyordu – hem de sabah sabah!

Bütün huzuru kaçmıştı. Dikey bir sallantı görüntüyü bozar diye dereceyi yatay tutarak odada birkaç kez dolaştı. Sonra büyük bir dikkatle lavabonun kenarına koydu, paltosunu giyip dinlenme kürünü tamamlamaya karar verdi. Oturdu ve öğrendiği gibi kendini battaniyelere sardı – her iki taraftan, sonra aşağıdan, ilk önce birini, sonra öbürünü; ustalaşmış ellerle. Ve sessizce yatıp ikinci kahvaltı zamanını ve Joachim’i beklemeye koyuldu. Arada bir gülümsüyordu; sanki birine gülümsercesine. Arada sırada da göğsü sıkıntıyla kabarıyor, onu bronşitli bir öksürük izliyordu.

On bir gongu çalınca, Joachim onu ikinci kahvaltıya götürmek üzere geldi ve onu orada öylece yatar buldu.

“Ee, sonra?” dedi şezlongun yanına gelerek.

Hans Castorp bir süre daha sessizliğini bozmadan ileriye bakmayı sürdürdü. Sonra da yanıt olarak, “Evet, son haber, biraz ateşimin oluşu,” dedi.

“Ne demek istiyorsun? Ateşin var gibi mi geliyor?”

Hans Castorp yanıtı bu kez de biraz geciktirdi, sonunda belirgin bir uyuşuklukla, “Uzun bir suredir ateşim var gibi geliyor, dostum – neredeyse başından beri; artık varsayım olmaktan çıktı, elimde kesin kanıt var. Ölçtüm.”

“Ateşini mi ölçtün? Neyle?” diye haykırdı Joachim şaşırarak.

“Dereceyle kuşkusuz,” dedi Hans Castorp biraz sertçe, biraz da küçümseyerek. “Başhemşire bana bir tane sattı. Neden ha bire, ‘evlat’ deyip duruyor anlamıyorum, doğru değil bu. Bana acele çok iyi bir derece sattı. Kaç olduğunu görmek istersen, lavabonun yanında. Biraz çıkmış.”

Joachim dönüp iki adımda odaya vardı. Döndüğünde, biraz kuşkulu, “Evet, 37.5’i gösteriyor,” dedi.

“Demek ki biraz inmiş. Altıydı.”

“Buna biraz diyemezsin, hem de sabahsa,” dedi Joachim. “Kötü bir sürpriz.” Ve bir insan ‘kötü bir sürpriz’ karşısında nasıl durursa öyle, eli belinde, başı öne eğik, kuzeninin şezlongunun yanında durdu. “Yatman gerekir.”

Hans Castorp’un yanıtı hazırdı: “37.6 ateşle neden yatacakmışım? Sen ve senin gibi ateşi bundan düşük olmayanlar canları istediği gibi dolaşırken?”

“Ama bu farklı,” dedi Joachim. “Seninki akut ateş, zararsız. Soğuk algınlığından olan ateş.”

“Birincisi,” diye karşılık verdi Hans Castorp, yanıtını birincisi ve ikincisi diye bölerek, “zararsız ateşi olan biri –öyle bir şey varsa kuşkusuz– zararsız ateşi olan biri yatarken öbürlerinin yatmamasını anlamıyorum, ikincisi de, sana söylüyorum, ateşim nezleden çıkmadı, hep öyleydim. Düşüncemde ısrar ediyorum. 37.6, 37.6’dır. Siz bu ateşle dolaşabiliyorsanız, ben de dolaşırım.”

“Ama ben ilk geldiğimde dört hafta yatmak zorunda kaldım,” diye karşı çıktı Joachim. “Kalkmama, ancak ateşimin yatmakla geçmeyeceği anlaşılınca izin verdiler.”

Hans Castorp gülerek, “Ne olmuş yani?” dedi. “Senin sorununun tümüyle farklı olduğunu düşünüyordum, öyle değil miydi? Sanırım, tezatlara boğuldun. İlk önce iki vakayı ayırıyorsun, sonra da aynı kefeye koyuyorsun, abuk sabukluk.”

Joachim topuklarının üzerinde döndü ve yeniden kuzenine baktığında yanık teni bir ton daha kararmıştı. “Hayır,” dedi, “aynı kefeye koymuyorum, asıl kafa karıştırıcıların piri sensin. Ben yalnızca berbat soğuk aldığını – sesinden belli oluyor– ve gelecek hafta eve dönmek istediğine göre yatman gerektiğini söylüyorum. Ama istemiyorsan, yani yatmak istemiyorsan yatmazsın. Sana kurallar koyacak değilim. Neyse ne, şimdi kahvaltıya gitmemiz gerekiyor. Haydi, geç kaldık.”

“Tamam, gidelim,” dedi Hans Castorp, battaniyeleri üzerinden atarak. Saçını acele fırçalamak için odaya girdi. Joachim, Hans Castorp onu izlerken bir kez daha lavabonun kenarındaki dereceyi inceledi. Hiç konuşmadan çıktılar ve her zamanki gibi bu saatte süt bolluğundan bembeyaz ışıltılar saçan yemek salonunda yerlerini aldılar.

Cüce Kulmbach birasını getirdiğinde Hans Castorp oldukça ciddi bir ifadeyle birayı geri yolladı. Bugün bira içmese iyi olacaktı. Hayır, hiçbir şey istemiyordu, teşekkürler, olsa olsa bir yudum su. Tutumu herkesin dikkatini çekti. “Neden? Nereden çıktı bu? Bir yenilik mi var? Neden bira içilmiyor?” Hans Castorp sıradan bir şeyden söz edercesine biraz ateşi olduğunu söyleyiverdi; 37.6 – önemsiz.

Bunun üzerine işaretparmaklarını sallayarak onu uyardılar. Çok garipti bu. Onunla dalga geçmeye başladılar, başlarını yana eğdiler, göz kırptılar ve sanki o güne dek suçsuz görünmeye çalışmış birinin cüretkâr ve müstehcen bir şeylerini duyabilmek istercesine, ellerini kulaklarına götürdüler. “Ay, ay, ay!” dedi öğretmen gülerek, kusur bulmuşçasına; tüylü yanakları kızarmıştı. “Neler duyuyoruz, harika! Bekle de gör.”

“Vay, vay, vay,” dedi Frau Stöhr, küt ve kırmızı parmağını burnunun hizasında tutup onu tehdit ederek. “Demek konuk beyin de biraz tempus’u var. Bence siz gerçekten çok şakacı bir çocuksunuz!” Haber, masanın ucunda oturan büyük teyzeye ulaştığında o bile kurnaz bir ifadeyle onu azarladı. O güne dek onunla ilgilenmemiş olan Marusya, portakal kokulu mendili ağzında eğilip baktı ve yuvarlak kahverengi gözleriyle onu kınadı. Frau Stöhr’den haberi alan Dr. Blumenkohl de, doğrudan ona bakmamasına karşın genel tepkiye katılmazlık edemedi. Aralarında tek umursamayan, her zamanki gibi dünyaya kapalı olan Miss Robinson’du. Joachim ise gözleri yerde ciddiyetini koruyordu.

Bu kadar takılmayla pek gururlanan Hans Castorp, alçakgönüllülüğü gereği karşı çıkması gerektiğini düşündü. “Hayır, hayır, yanılıyorsunuz,” dedi. “Durumum akla gelebilecek en zararsız durum. Nezle oldum. Gördüğünüz gibi gözlerim sulanıyor, bütün gece öksürdüm – çok tatsız.”

Ama açıklamasına aldıran olmadı; gülmeyi sürdürdüler ve yadsırcasına ellerini salladılar. “Evet, evet, evet, nazlanmalar, bahaneler; nezleden olan ateşleri biz iyi biliriz,” dediler. Sonra birdenbire Hans Castorp’tan muayene olmak için hemen randevu almasını istediler. Haber onları heyecanlandırmıştı: O gün öbür altı masaya oranla onlarınki çok daha canlıydı. Özellikle, fırfırlı yakasının üzerindeki yanakları pürüzlü, inatçı yüzü kıpkırmızı kesilmiş Frau Stöhr çılgıncasına konuşmaya başlamıştı. Öksürüğün ne denli keyif verici olduğunu anlatıyordu – evet, göğsün derinlerinde oluşan gıcığın çok hoş ve zevkli bir yönü varmış ve giderek artarmış, sen de, onu sıkarak ve bastırarak çıkarabilmek için derinlere inermişsin. Hapşırmak da ayrı bir zevkmiş; hapşırma arzusu içinde kabarıp dayanılmaz bir hal alınca, zevkten kendinden geçmiş bir ifadeyle birkaç kez hızla soluk alıp kendini koyuverirmişsin – bu hayırlı çıkış insana dünyayı unuttururmuş. Bazen de iki-üç kez art arda gelirmiş ve bunlar yaşamın beleş zevkleriymiş – örneğin, ilkbaharda mayasılın tatlı tatlı kaşınması da öyleymiş, gaddarca deli gibi kaşırmışsın, sırf zevkine, kanatana dek. Aynada kendini görürsen küçük bir şeytanla karşılaşmış gibi olurmuşsun.

Cahil Frau Stöhr, kısa süren ama çeşidi bol yemek bitene dek kılı kırk yararak konuştu da konuştu. Kuzenler o sabahki ikinci yürüyüşlerinde Davos Meydanı’na gitmek üzere yola çıktılar. Joachim yol boyunca düşünceli durdu. Hans Castorp bir yandan soğuk algınlığından inliyor, bir yandan da göğsündeki hırıltıyı atmaya çalışıyordu.

Dönerlerken Joachim, “Bir şey önereceğim,” dedi. “Bugün cuma, aylık kontrolüm yarın yemekten sonra. Yalnızca bedensel muayeneden geçmiyorum, Behrens biraz sorup soruşturuyor, Krokowski’ye de not tutturuyor. Benimle gelip seni dinlemesini rica edebilirsin. Gülünç, evde olsan Heidekind’i çağırırdın. Burada iki tane uzman hekim var ama sen dolaşıp durup ne düşüneceğini bilemiyorsun. Sorunun ne kadar ciddi olduğunu ya da yatman gerekip gerekmediğini de.”

“İyi,” dedi Hans Castorp. “Nasıl istersen. Öyle yapabilirim, hem bir kontrolde hazır bulunmak ilginç olabilir.”

Böylece anlaştılar ve sanatoryuma vardıklarında rastlantı sonucu Başhekim Behrens’le karşılaşınca da sorunu ona ilettiler.

Behrens, uzun boyu, uzun boynu, ağzında purosu, mor yanakları ve patlak gözleriyle ana kapıdan çıkmak üzereydi; kazık gibi şapkasını geriye atmıştı. Tam bir hareketlilik içindeydi. Dediğine göre az önce ameliyathanede çalışmıştı ve o anda da muayenehanesine gitmek ve hastalarını dolaşmak üzereydi.

“Günaydın beyler, taban tepiyorsunuz, öyle mi? Dışarıdaki dünya güzel miydi? Bıçaklı ve kemik testereli zor bir mücadeleden geliyorum – büyük iş, kaburga reseksiyonu. Eskiden yüzde ellisi ameliyat masasında kalırdı. Şimdilerde bu işi daha iyi beceriyoruz ama çoğu zaman, mortis causa, tası tarağı toplayıp çıkmak zorunda kalıyoruz. Bugünkü adam şakadan anlayan biriydi ve bir an iyi mücadele etti. Müthiş bir görüntü; torakslık hali kalmamış bir insan toraksı, yumuşak parça, biliyor musunuz, bir işe yaramaz; doğru dürüst olanın bulanıklaşması denebilir. Peki, ya sizin keyfiniz nasıl? İki kişi olunca yaşam daha eğlenceli oluyor, ne dersin Ziemssen, uyanık eski tüfek. Bu gözyaşları da ne, ehlikeyif herif?” dedi Hans Castorp’a dönerek. “Burada uluorta ağlamak yasaktır. Yönetmelik yasaklıyor. Bıraksak herkes ağlar.”

“Nezleden,” dedi Hans Castorp. “Nasıl olduğunu bilmiyorum ama çok fena nezle kaptım. Öksürüyorum, göğsüm de dolu.”

“Öyle mi? Bir doktora görünsen iyi olur.”

İkisi de güldü ve Joachim topuklarını birbirine vurarak, “Biz de tam bunu yapmak üzereydik Başhekim Behrens,” diye yanıtladı. “Kontrolüm yarın, sizden kuzenimi de o araya sıkıştırmanızı rica edecektik. Salı günü yola çıkacak kadar düzelip düzelmeyeceğini merak ediyoruz da.”

“Y,” dedi Behrens. “Y. b. b. m! Yaparız büyük bir memnuniyetle. Çok önceleri yapmalıydık zaten. Buraya gelince, buranın nimetlerinden yararlanmak gerekir. Sizi zorluyor gibi olmak istemedik. Demek yarın iki kişi olacaksınız, yem torbanızı çıkardıktan hemen sonra.”

“Çünkü biraz ateşim de var,” diye ekledi Hans Castorp.

“Demeyin!” diye haykırdı Behrens. “Siz de buna haber mi diyorsunuz? Gözlerim kör mü sanıyorsunuz?” Ve kocaman parmağıyla sulanmış ve kanlanmış patlak mavi gözlerini işaret ederek. “Peki kaç?”

Hans Castorp alçakgönüllülükle kaç olduğunu söyledi.

“Öğleden önce? Hım, hiç fena değil, başlangıç için yeteneğiniz fena sayılmaz. Demek yarın ikili geliyorsunuz. Şeref verirsiniz. Ve şimdi içeri girip beslenmenizin tadını çıkarın,” dedikten sonra, arkasında bir puro bulutu bırakarak, dizleri biraz bükük, elleriyle kürek çekercesine yokuştan aşağıya inmeye başladı.

“Her şey senin istediğin gibi ayarlandı,” dedi Hans Castorp. “Bundan daha iyi bir rastlantı olamazdı, ben de randevu aldım. Bana büyük bir olasılıkla bir şurup ya da göğsümü yumuşatıcı bir çay yazmaktan öte bir şey yapamayacak ama ne olursa olsun insan kendini benim kadar kötü hissettiğinde doktora danışmak iyi oluyor. Ama neden hep böyle kendini tutamadan konuşuyor? Baştan oldukça hoşuma gidiyordu ama burada bir süre kaldıktan sonra hoşlanmaz oldum. ‘Beslenmenizin tadını çıkarın.’ Ne tür bir saçmalık bu? İnsan ‘afiyet olsun’ diyebilir çünkü bu ‘günlük rızkın’ gibi kulağa hoş gelen bir deyiş olduğu için uygun düşüyor ama ‘beslenme’ tümüyle fizyolojik, bu nedenle birine ‘beslenmenin tadını çıkar’ demek onunla alay etmek demek. Puro içmesinden de hoşlanmıyorum, beni ürkütüyor çünkü ona iyi gelmediğini ve onu karamsarlaştırdığını biliyorum. Settembrini neşesinin zorlama olduğunu söylemişti; o iyi bir gözlemci ve yargılarını etki altında kalmadan veren biri –en azından bu yönünü takdir etmek gerekir. Ben de her şeyi olduğu gibi kabul etmek yerine yargılarımı daha çok kendim vermeliyim sanırım–, bu konuda haklı. Ama bazen insan bir konuda yargılama, yadsıma ve öfkeyle işe başlıyor ama sonra araya yargılamayla hiç ilgisi olmayan bir şey giriyor, o zaman da katı mantık işlemez oluyor ve sonunda cumhuriyetmiş ve güzel üslupmuş gibi saçmalıklara varıyorsun.”

Böylece ne dediğinden kendisi de pek emin olamadan anlaşılmaz bir şeyler daha geveledi.

Kuzeni ona yan gözle baktıktan sonra, “Görüşürüz,” dedi ve ikisi de odalarına çekilip balkona çıktılar.

Bir süre sonra Joachim, “Kaç?” diye sordu yavaş bir sesle; oysa Hans Castorp’un derecesine danıştığını görmemişti.

“Hep aynı,” dedi Hans Castorp umursamaz bir tonda.

Aslında odaya girer girmez sabah sahiplendiği kırılgan malını lavabonun yanından almış, görevini tamamlamış olan 37.6’yı silmek için onu birkaç kez yanlamasına sallamış ve camdan purosu ağzında oranın eskilerinden biriymiş gibi dinlenme kürüne başlamıştı. Tüm büyük umutlarına ve dereceyi dilinin altında tam sekiz dakika tutmasına karşın Merkür yine kendini 37.6’ya kadar yükseltti ama daha yukarıya çıkmadı – ateş demekti bu ama sabahkinden bir farkı yoktu. Yemekten sonra, ışıl ışıl sütuncuk 37.7’ye çıktı, akşam hasta günün heyecanlarına ve yorgunluğuna yenik düştüğünde 37.5’te direndi, ertesi sabah 37 oldu, öğleye doğru da bir gün önceki yüksekliğine ulaştı. Günün ana yemeği ve onu izleyecek olan randevu saati yaklaştığında durum işte böyleydi.

Hans Castorp daha sonra o yemekte Madam Chauchat’ nın iri düğmeli, ceplerine biye geçmiş altın sarısı bir kazak giydiğini hatırladı. Yeni bir kazaktı bu ya da Hans Castorp’un çok iyi bildiği tarzda her zamanki gibi salona geç girip yüzü salona dönük bir anlığına duraksadığında ona yeni gibi gelmişti. Sonra günde beş kez yaptığı gibi masasına süzülerek yürümüş, yumuşak hareketlerle