İsmayıl Memmed
Unuttuğun YerdeyimSeçilmiş Şiirler

ŞİİR PEŞİNDE BİR ÖMÜR: MEMMED İSMAYIL

Şiirin zirvesinde bir şairin kitabına takdim yazmak ne büyük mutluluk; bir de o şair sizin en yakın dostunuz, arkadaşınız, mısralar paylaştığınız biriyse…

Memmed İsmayıl’ın şiir dünyasına dalmak, mısralarının arka planındaki derinliği ve düşünceyi kavrayabilmek için, onun mücadelelerle dolu hayatına kısaca göz atmak gerekir…

Memmed İsmayıl, henüz dünyadan, dünyanın dertlerinden, kederlerinden habersiz bir bebekken babasından ayrılmış; babası cepheye giderken daha bir yaşında olduğu için, ne yazık ki, zihninde ölüme giden bir babanın sureti dahi kalmamıştır; ancak Memmed İsmayıl, “Baba Resmi” adlı şiirinde bu ayrılığı en ince renklerle resmeder ve adeta bir ressam titizliği ile tablolaştırır:

…
Bu soğuk satırlar bir şeyler der mi?
Sesi sonra çıktı yağan karın da…
Bir ana düşünün, yaşı da yirmi,
Bir oğul, çok olsa yaş yarımında.
…
Havada donarken söze ihtiyaç
Babanın sözleri kırık kırıktır:
“Gözümün ışığı! Gözlerini aç!
Belki bu ayrılık, son ayrılıktır!”

Bu hazin ayrılıkla alnına yetimlik mührü vurulan Memmed İsmayıl, aynı zamanda, daha çiçeği burnunda bir gelin iken, henüz elinin kınası bile solmadan eşini ikinci cihan harbinin kan ve barut kokan cephelerine gönderen ve bu savaşta kocasını kaybeden şahbaz bir ananın; Gülzar ninenin oğludur… O yiğit kadının oğlu olduğundan, ayağını yere daha sağlam basabilmiş, bir yetim olarak büyüse de hayata sımsıkı tutunmayı başarabilmiştir… Çilekeş bir Türk anası olan Gülzar nine, bir ana kurt gibi, adeta onun kundağını dişlerine takarak tehlikelerden uzaklaştırmış, kem gözlerden ırak kuytularda büyütmüştür…

Memmed İsmayıl, bu garipliği, arkasızlığı, çaresizliği ve yalnızlığı, Annesi Gülzar ninenin hatırasına ithaf ettiği “Mukaddes Kader” adlı şiiriyle ölümsüzleştirir:

Biz dört nefer idik.
Tepel koyun idi,
Gezel elma idi,
Anamdı, bendim…
Gelecek hayatın hatırasına
Bizi atmışlardı yerküresine.
Anam güzelliğin gelinliğiydi,
Elma ormanların pöhreliğiydi
Ben ise beşerin körpeliğiydim.
Vaktiniz olunca sıkın bir beni,
Bir görün neyim?!
                                             Ana çöreğiyim,
Elma şiresiyim, koyun sütüyüm…

Memmed İsmayıl ile aynı kaderi paylaşan Kırgızistan’ın dev yazarı Cengiz Aytmatov ve Mar Bayciyev de Gülzar nine gibi çilekeş Türk anaların insanlığa birer armağanıdır. Bu analar ki, kocaları, Stalin tarafından sebepsiz yere ölüme gönderildiği için, yavrularını dünya çapında yazarlar ve şairler olarak büyüterek, Türk Dünyasını saran “kızıl âfet”ten öç almışlardır. Türk tarihinde böyle analar hiç de az değildir… Anadolu’da da seferberlikten sonra dul kalan ninelerimiz, saçlarını süpürge ederek yetimleri büyütmüş ve bir ba’sübâdelmevte vesile olmuşlardır. Bu özellik Türk analarına önceki kuşaklardan kalan genetik bir mirastır aslında. Memmed İsmayıl gibi zirve bir şairi yetiştiren Gülzar nine de o kadınlardan sadece biridir… O kadınlar ki, sadece yetimlerini değil, iffet ve namuslarını da koruyarak başarmışlardır bu işi… Dul kalan gelinler, yetim çocuklarını, iffetleriyle kadınlık duyguları arasına siper etmişlerdir. Memmed İsmayıl bu asil mücadeleyi;

“…Aklımız yenice yeterdi onda
Bir hasret gezerdi dereyi, düzü
Bir ad dolaşırdı söz arasında
Ümide asılan kılıç gibiydik
Analar kınından sıyırıp bizi
Koymuştu nefsiyle öz arasında…” mısralarıyla anlatır.

Onun, anasının duldasında geçirdiği çocukluk ve ilk gençlik yılları, aslında birkaç romanı besleyecek kadar yoğun, dramatik olaylarla doludur. Buna rağmen O, aynı yetim kaderi paylaştığı Cengiz Aytmatov gibi aklın sesine kulak veren nesre değil, duygulara seslenen “arı söz”e yönelmiştir ki, bu yüzden Memmed İsmayıl’ın şiirleri, ana sevgisi ve baba özlemi ile yoğrulmuştur… Fakat Memmed İsmayıl’ın şiirlerindeki ana sevgisi vatanla; baba özlemi ise Türklük şuuru ile özdeşleşir.

….
Dersiniz, bilmedik ömür süreli
Vaktin söz sovunda, çat ha çatında
Atadan, anadan, yardan ireli

Sevgilisi varmış vatan adında…

***

…
Hele istek, arzu şahtır
Ömrün geçen yatırında
Gönlüm bir yetim uşaktır
Kadim bir Türk çadırında…

Memmed İsmayıl’ın dünyaya geldiği Toğuz bölgesi zengin bir folklorik hayatın yaşandığı, usta saz şairlerinin yetiştiği kadim bir Oğuz yurdudur. Memmed İsmayıl, daha çocukluk yıllarında, Koca Kartal namıyla anılan ve şairin komşusu olan Mikâyıl Azaplı’nın, saz nağmeleri eşliğinde söylediği eşsiz şiirler ve çevresinde anlatılan destan ve masallarla büyür. Ondaki bu folklorik birikim, Bakü’de kazandığı zengin edebî miras ve Moskova’da Gorki Enstitüsü’nde tedris ettiği sanat eğitimiyle birleşerek gelenek ve moderni birleştiren eşsiz bir lirizme dönüşür…

…

Garip gecelerin uykusu servaht,
Gurbet gündüzlere zulüm dolanır.
Anam dolanırdı başımda bir vaht,
Şimdi etrafımda ölüm dolanır…

Memmed İsmayıl Azerbaycan edebiyat tarihinde önemli bir yer tutan, bir edebiyat ve sanat dergisi olan ve iki dilde yayın yapan “Gençlik Jurnali” nin de kurucu genel yayın yönetmenliğini yapar. Fikir çilesiyle yoğrulan bir sanatçının kaderi, elbette ülkesinin kaderinden soyutlanamaz. Bu yüzden onun kaderi de Azerbaycan’ın çalkantılı devirleri gibi inişler ve çıkışlarla doludur. Memmed İsmayıl Gençlik Jurnali’nde temsil ettiği milli uyanışın, 1990 yılında başlayan azatlık direnişine dönüşmesine de öncülük eden şairlerden biridir. Aşağıdaki mısralar azatlık inancının tezahürüdür:

Güneyle, kuzeyin Türk vadisinde
Uzun bir cümledir vatan toprağı!
Batıdan doğuya yolu upuzun,
Ortada virgüldür Hezer denizi
İtil’dir, Fırat’tır kol budakları
Önünde mübteda Ege suları
Sonunda nidadır Tanrı dağları…
Okunsa uçuklar dili sonsuzun.
Hiç kimse okuyup başa çıkamaz,
Uzun bir cümledir vatan toprağı
Uzundur, dünyanın ömründen uzun…

…Memmed İsmayıl gibi milli şuurla donanmış nice şairin sözleriyle alevlenen ve gür bir ateşe dönüşen azatlığın önü, Azerbaycan’ın bağımsızlık yıllarının hemen başlarında Karabağ Savaşı ile kesilmeye çalışılmıştır ki, Karabağ hadiseleri Memmed İsmayıl’ın şiirlerinde mısra mısra kanar… Belki de kader Memmed İsmayıl gibi şairleri de Karabağ’ın, Hocalı’nın, Laçın’ın, Kerkük’ün ve belki bütün insanlığın derdine yansınlar ve milletin duygularına tercüman olsunlar diye tahrik etmektedir. O, bu duygularını böyle dile getirir:

Laçın’ım, Laçın’ım kesilen elim,
Düşman pençesinde yetim güzelim.

Yol mu var, yanına ne yandan gelim?!
          Laçın’ım, Laçın’ım, yaralı kuşum,
          Kimin var, halini kimden soruşum?!

*****

Şairleri susmayan
      Bir vatan basılmamış,
Kalbimde can yerine
      Buna ümit besledim.
Yolunda şehit olmak
 Bahtıma yazılmamış,
              Bayrağına sarılıp
 Defnedilmek hasretim…

Memmed İsmayıl, bazen doğduğu köydeki Esrik çayı gibi delice akar, bazen de denize kavuşan sular gibi durularak Yunus ikliminden seslenir. Onun şiirlerinde epik, destânî eda ile romantik tavır iç içe geçer. Tabiatla ilgili pastoral şiirleri ise hayranlık uyandıracak kadar renkli ve tabiatı birebir temsil eden bir fotoğraf kadar canlıdır… Aşağıda dörtlükleri sizlerle paylaşmak için seçtim:

Tutup eteğinden Kân-ı Kerem’in
Güz ormanındaki kış heyecanı.
Orda öldürülen ümitlerimin
Her akşam sulara dökülür kanı.

****

Geldiğin gibi de gitmek güzeldir
Bedenden sıyrılıp ruh olmak güzel.
Denize karışıp yitmek güzeldir,
Tanrı’ya kavuşup yok olmak güzel.

*****

Nice muhabbete anadır gece,
Gece sır yığını, sorgu yığını.
Sevenler gönlünü açar gizlice
Kim görmüş goncanın açıldığını!

****

Nerdeyse, bir baykuş ölür acından
Kalır karanlığın alt katlarında.
Bir kuş havalanır koz ağacından
Uyandırır tanı, kanatlarında.

****

Karışıp bir birine
Can sesi, cihan sesi.
Sayısız ses içinde
Yalnız bir insan sesi.
Benim yerden göğe dek
Yayılan ezan sesi,
Duama âmin deyin.

****

Her gonca şaire ilham perisi
Her avuç toprakta yeşerir fidan
Usulca seslenir gece yarısı
Senin fikirlerin manyetik alan

****

Sorma hiç ne olur sonun, evvelin
Taşta su, dilde söz, odunda ocak
Senin şiirlerin hamile gelin
Her okuyanda bir fikir doğacak

Memmed İsmayıl’daki bu lirizmi, bu coşkuyu yakalayacak kaç şair vardır? Bilmiyorum. Ben, seçme zevkinize müdahale etmek istemiyorum. Amacım, sizleri şairle tanıştırmak, onun şiir dünyasına ait ipuçları vermekti, bunu başarabilmişsem ne mutlu… Görelim bu büyük şair, Unuttuğumuz Yerde mi?

Memmed İsmayıl’ın bu kitapta yer alan şiirlerini Türkiye Türkçesine uygunlaştıran İmdat Avşar’a ve bu kitabı şiir severlerle buluşturan Avrasya Yazarlar Birliği Başkanı Yakup Ömeroğlu’na sonsuz teşekkürlerimle…

Ali AKBAŞ

HAKTAN GELEN ŞAİRİN SESİ GURBETTEN GELİR…

Tanrı Bilir

Şirinliği nerden alır
                  Bal ne bilsin
Sorabilirsen,
                  Git de sor,
Arı bilir.
Akşam nerde yattığını
                    Sen bilirsin
Sabah nerde uyanırsın
Tanrı bilir.

Dua

Dizimin kündesinde
Toprak nasır bağlamış.
“Ya hu!” “Ya hu!” demekten
Dudağım sır bağlamış.
İçimde pırıl pırıl
Arzular yapraklamış,
Benim dua okuyan.

Güzelliği görürse
Gözünüze gün deyin.
Gözünüz gün olunca
Müşküle mümkün deyin.
Ben bir Allah bendesi
Ne dersem âmin deyin,
Benim dua okuyan.

Fikrinin en mukaddes
Mayasından doğmuşum.
Taşından, toprağından,
Kayasından doğmuşum.
Ben anamın Tanrı’ya
Duasından doğmuşum,
Benim dua okuyan..

Karışıp bir birine
Can sesi, cihan sesi.
Sayısız ses içinde
Yalnız bir insan sesi.
Benim yerden göğe dek
Yayılan ezan sesi,
Benim dua okuyan.

Dört emelim dört elim
Dört elle tutar beni.
Tan yeri umut yerim
Gurubu yutar beni.
Okutana kurbanım
Hâlâ okutur beni,
Benim dua okuyan.

Kader böyle buyurdu
Kederle gardaşlaştım.
Ne kadar ki diriyim
Dizime dek taşlaştım.
Yüz çevirir Tanrı’ya
Yarınlarda baş taşım,
Benim dua okuyan.

Biz

Gurbet nağmelerinde
Yeni mi, eski miyiz?
Bu elin kaderinde
İşte biz yaz gibiyiz.

Bir gün çıkıp gideriz,
Ayrılık dağlarından.
Haberimiz duyulmaz
Gurbet uzaklarından.

Çekip elin gözünden
Bizi yasaklıyorlar.
Bizi kovup bu günden
Tarihe saklıyorlar.

Unuttuğun Yerdeyim

-Bahar, nerden gelirsin?
-Hakkı bulduğum yerden.
-Yaz, ne yandan gelirsin?
-Yaşa dolduğum yerden.
-Güz, ne yandan gelirsin?
-Hazan olduğum yerden.
-Kış, ne yandan gelirsin?
-Unutulduğum yerden.

Geçen ömrün yasında,
Kuzey yakasında ben.
Gün bulut arkasında
Gurbet arkasında ben.

Var mı benden bir sorak¹
Nerdeyim ben, nerdeyim?
Yaddaşına² iyi bak,
Unuttuğun yerdeyim.

Unutulmak Nöbeti

Yerde su, gökte bulut,
Tanrı’nın hayalleri,
Bir şamın yaprağında sınavdan çıkar yaşam.
Alıp kanatlarına cevapsız sualleri
Yüreğimin başına sessiz konmakta akşam.

Yazı gönül yarası, kışı yüz karasıdır,
Ne ele erkim çatar, ne de bir hahişim³ var.
Ah bilseydim mezarım dünyanın harasıdır
Ve benim bu dünyada, bilseydim ne işim var?

Nereye akarsa aksın,
Su, yarınki buluttu(r).
Bu günkü cada⁴ yoldur dünküyse akın⁵ yeri.
Aldığı nefes gibi vatan beni unuttu,
Kimin yâdına düşer yitik bulağın yeri?

Unutulmak nöbeti…
Benim de geldi sıram,
Bizi ölüme çeken zaman arıdır belki.
Onu sevmek var iken kimden ve neden korkam,
Herkesin kalbindeki sevgi Tanrı’dır belki?

O avcı, dert sürekçi…⁶
Var mı bir ümit yeri?
Nereye dek götürür ilahi vaatler beni?
Sevmeye ne kaldı ki dünyada ondan geri,
Ona doğru kovmakta verdiği dertler beni…

Talih İle Yüz Yüze

Talih ile yüz yüze
Talih ile göz göze
Talih ile baş başa
Kalıp, yiğitsen yaşa.

Gecenin gece derdi…
Gündüz günü yaşıyor.
O hangi behteverdi(r)⁷
Öz ömrünü yaşıyor.

Haçan⁸ düştük akına
Önde varmış ah, neler…
O selin gabağına⁹
Birden düşen dehneler.¹⁰

Gözümüz bahardadır,
Göz nerde? Arzu nerde?
Sel yatağı hardadır,¹¹
Arka akan su nerde?!

Düşüp arka darıhar¹²
O suyun yeğin ömrü.
Bir bizim ömrümüz var,
Bir de talihin ömrü.

Geri dönmek gümanın
Ark ark parçalanır da
Aşkın, arzun, zamanın
Baş yolundan kenarda.

Aşabilir mi dağı
Sozalan¹³ arkın ömrü?!
Nerdedir sel yatağı,
Nerdedir halkın ömrü?!

Talih ile göz göze
Talih ile yüz yüze,
Talih ile baş başa
Kalıp yiğitsen yaşa!

Dersiniz

Bakarsın ağarır gözün karası,
Baksan da bakmasan da iz kalmaz suda.
Bir ömür, akşamla sabah arası,
Sabah hoş geldinmiş, akşam elveda.

Ömrüm geçip gider dar bir boğazdan,
Bu deniz gözümde büyütür gamı,
Gözden yiteceğim, yoğum birazdan,
Hasret sularında benim o gemi.

Dersiniz, bilmedik ömür süreli
Vaktin söz sovunda, çat ha çatında ¹⁴
Atadan, anadan, yardan ireli
Sevgilisi varmış vatan adında.

Dersiniz, dert sürdü, ömür sürmedi,
Sonunda menzile yetti dersiniz.
O, bu zamaneden söz götürmedi ,
Başını götürüp gitti¹⁵ dersiniz.

Daha Hiç Kimsenin Yoktur Haberi

Daha hiç kimsenin yoktur haberi
Beni bu yerlere sesleyen nedir?
Kim bilir belki de gurbet elleri
Garip mezarların hasretindedir.

Gelir damağıma ölümün tadı
Tetikler düşecek, tiye¹⁶ çıkacak.
O yerler dirime sahip olmadı
Gelip ölüme mi iye çıkacak.

Garip gecelerin uykusu servaht ¹⁷,
Gurbet gündüzlere zulüm dolanır.
Anam dolanırdı başımda bir vaht,
Şimdi etrafımda ölüm dolanır.

Yok, daha içime benzemez çölüm,¹⁸
Ömrün ak günleri karadan çıkar.
Ölmenin zamanı geldi, gel, ölüm,
Ben ölüm, gel beni aradan çıkar.

Allah Unutmaz

Payızda¹⁹ baharın yolunu tuttun,
Çiçekler bitecek içinden karın.
Evvel arzuladın, sonra unuttun
Çıkarlar karşına unuttukların.

Sevilen, Tanrı’ya sevimli bende,
Bakma ki şeytanlar taş atar sana
Tanrı, istesen de, istemesen de
Bir şair talihi yaşatır sana.

Her gonca gelecek aşk ilahesi,
Her avuç toprak da ağaç yeridir.
Senin fikirlerin magnit sahesi²⁰
İlahi vahiylerin saklaç yeridir.

Göze görünecek kalbine daman,²¹
Son uçta seheri getirir gece.
Seni gurbetlerde çürüten zaman
Sözünün yanından yel olup geçer.

Başından yükselen duman mı, çen mi?²²
Gönül ocağının odundan çıktı.
Bu gurbet denilen sen isteyen mi?
Bir düşün belki de yâdından çıktı.

Sorma hiç, ne olur sonun evvelin
Taşta su, dilde söz, odunda ocak.
Senin şiirlerin, hamile gelin,
Her okuduğunda fikir doğacak.

Görürsün gül biter içinde karın
Bakma ki verdiğin söz sözü tutmaz:
Çıkarlar karşına unuttukların
İnsan unutur da Allah unutmaz.

Sultanım

Getirdiler, isteyerek gelmedim,
Ellerinle nura döndü zulmetim.
Ne verdin ki, değerini bilmedim,
Sepeledim nere geldi, sultanım.

Bir kısmetin ben izinden yürüdüm,
Civanlığı kocalığa bürüdüm.
Nere gittim, sürüm sürüm sürüdüm
Dert elimden zara geldi, sultanım.

Menzil kestim, ümidimi kesmedim,
Vakte küstüm, dönek bahta küsmedim.
Ne gönderdin, ortak çıktı kısmetim,
Her ne geldi, kara geldi, sultanım.

Senden gayrı yüz tutmaya nere var?
Boşa geçmez, her ak günde kara var
Ne bileydim yar sözünde yara var,
Yardan bize, yara geldi, sultanım…

Ömür yolu zaman içi var geldi,
Vara, vara dünya bize dar geldi.
Arzuların baharına kar geldi,
“Bizim ki de kara geldi,” sultanım.

Kabir yeri yara ise, yara ver,
Yürek sudur, dinlenmeye ara ver.
Çare sende, çar naçara çare ver
Ölüm bize çare geldi, sultanım…

Başardım

Geçip geldim nice nice ölümden
Yaşamadım, yaşatmayı başardım.
Sözden gayri ne gelirdi elimden
Yüreğimi boşaltmayı başardım.

O dünyadan ne verdiler götürdüm
Neyi vardı bu dünyaya yetirdim.
Bu yollarda ne buldum, ne yitirdim
Ne almıştım, ne satmayı başardım.

Batan güneş yatan bahtın göğsü mü?!
Gelip geçti hasetlerin mevsimi.
Yele verdim, suya çektim nefsimi
Arkasından taş atmayı başardım.

Ömür geçti kov ha kovda,²³ akında.
Ne tez gördüm uzaklığı yakında?!
Kılıç idim, dünya adlı bu kında
Yavaş yavaş pas tutmayı başardım.

Görüşmeye adım atan değildim.
Ninnisiyle uyku yatan değildim.
Ben onsuz da bu dünyadan değildim,
Ben kendimi aldatmayı başardım

Adım

Adım anılmaz ki, vaht darlığında
Yazsanız, tükenir kaleminiz de…
Ama fikrinizin mezarlığında
Tutun, gerek olur son deminizde…

Olsun yatan bahtım size hediye
Vakti oyatanlar²⁴ bahtı oyatmaz.
Adım listenizden silinmiş diye
Bir tek elinizin kınası çatmaz²⁵…

Vakti yok, kendini gösterir saat,
Vakti sorarsanız özünü söyler.
Benim, dilinizin ucundaki ad,
Bir gün dil yanılıp düzünü söyler.

Ne kalır varlıktan yokluğa? Bir hiç,
Geriye dönense sonun evveli…
Batı hücumuyla batsa da Kiteç²⁶
Hâlâ yer altından çan sesi gelir…

Kalacak, gelecek varise adım,
Kıvılcım, kararan kara taştadır.
Adımı unutan var ise, adım
Vakte yanık veren²⁷ bir yaddaştadır.²⁸

Ben de tamamlasa ömrünü sürgün,
Atlayıp yokluktan varlığa geçsem…
Allah’ım son verse hicrete bir gün
Bir gün Medine’den Mekke’ye göçsem,

Çıksa yollarıma Kerbela, Kûfe,
Tanrı kelamına ilk katılanlar…
Ne kadar şaşardı bu tesadüfe
Adım çekilince dik atılanlar.²⁹

Canım da adımın üvey veteni,³⁰
Tükenen günleri bu gün, sabah da…
Benim içinizde suçunuz, beni,
Unutmak da çetin, hatırlamak da…

Çok Mu Önemli

Bu insanlar içinde
Sıradan bir insanım
Azıcık zahmetim var,
Bir az da şairliğim.
Hiç istemem başımı
Koltuk altta girleyim.³¹
Bir dünyayım,
Bozulmuştur bu dünyanın
İktisadi haritası
Midem vardı bir vaht taşları eritesi.
Geçip giden savaşlardan hatıra
Şimdi savaş vardır orda.
Yüreğim de bir güzele müstemleke
Günahlarım bana leke.

Bir balaca ülkeyim
Biraz mahkûmluğum var,
Biraz da hâkimliğim.
Söyle çok mu önemli
Ne olduğum, kimliğim…

Eyfel Kulesi

Eyfel kulesi mi zirvesi vaktin
Bir vaht ki, bir asır ondan uzaksan…
Ona aşağıdan yukarı baktın,
Bir de yukarıdan aşağı baksan.

İnsan zekâsına belki de sondur,
Zirvesi nur alır gün batımından.
Belki de ikinci bir Vavilon’dur³²
İnsanın Allah’a can atımından…

Böyle mi olurmuş ruh yükselmesi?
Eh, bu da aklıma gelen bir histir…
Paris’te gizlidir varis kelimesi
Paris, varistir…

Ona Fransız’ın gözüyle baksan
Dalanı, döngesi misale döner…
Eyfel Kulesi’ne şayet bir çıksan
Paris ayakların altına iner…

Bir gezen, istiyor gezsin bin kere,
Ömrün gurubunda bu ne görüştü.³³
Ben ister idim ki gençliğim göre,
Fırsat, kocalığın eline düştü…

Çağlayan çağlarım erdi mi sona,
Hiçbir şey ruhumu, artık oyatmaz.³⁴
Fikrimi yolundan çevirmez Sena³⁵
Hevesim Eyfel’in başına çatmaz.

Dilim de varmaz ki kötüleyeyim
Tabiri caiz midir? Tabir caizdir…
Ömrün önü kışa… Ben Paris’teyim
Yolda gazellerin rengi payızdır…³⁶

Boğaz

Zamanenin elinden çektiği az olmadı,
Ama boğaz olmadı
Bir kimsenin önünde
Bahtı gibi kara saçları vardı bir vakit,
Döküleni döküldü,
Çallayanı çalladı.³⁷
Kendi yetirdiğini karşısında görünce,
Tanrı da cığalladı…³⁸
Bahtına, ikbaline
Hiç kimsenin aklına bile getirmediği
Ani bir kaza düştü.
Ne yandan kaçıyorsa
Gidip oraya,
İki araya
Dar bir boğaza düştü.

Bu boğazın toruna kızıl bir balık gibi
Güneş de dalıp çıkar.
Akşam battığı yeri, sabah aldatıp çıkar.
Vuslatla ayrılığın taamını tadıp çıkar…

Kanatlansa bu suyun altında, balıkları,
Bu suyun aynasında martıları uçsalar.
Gelip senden sorsalar her tür alçaklıkları
Her tür yücelikleri, gelip senden sorsalar…

…İki deniz arası bir boğaza düşmeler,
Bir yandan ayrılmalar, bir yandan görüşmeler…
Ayrılığın gözdağı;
Ağzına su dolalı,
Doğuşundan dünyanın açık kalan dudağı…

Hayalin
El çatmaz, ses de yetmez sonsuz ufuklarında
Yolcu yolda, yol açık;
Boğazdır ana karnı, ölüm de bir boğazdır,
Çıkabilir isen çık,
Doğum ölüm arası yolun da bir boğazdır…

Ümidi boz bulanlık sulara yansıyan nur.
Sen ey bizi var eden,
Denizleri boğazdan geçmeye mecbur eden
Gözlerinin ucuyla bize de bak ne olur…

Günlerini sayınca ayrılık gemileri,
Gözden çıkanlarının ardından baka baka
Kalbi taş olmalısın.
Boğaz boydan ucadır,
İki dünya arası açılan bir bacadır,
Düştün mü, ezel ahir
                                     Ya bir yana çıkmalı,
Ya harap olmalısın.

Yılan

Kaderin nakışıdır
Senin işin dürüsttü(r).
Yılan! Hansı yahşıdır³⁹
Yerin altı, ya üstü?

Her gün yer altı kından
Ayrılıp çıkmak nasıl?
Kendin öz kabuğundan
Sıyrılıp çıkmak nasıl?

Ölümün bir parçası
Ağzında zehir dişin
Yokluk varlık arası
Nereden bu gelişin?

İki arada kaldın
Burnunda kan kokusu.
İlk defa kimi çaldın⁴⁰
Saldın, yılan korkusu?

Sürünüp yastı yastı
Talihini çekerdin.
Yuvanı su mu bastı
Gelip rüyama girdin?

Ben de, lanet şeytana
Şirin dile inandım.
Dünya kadar yalana
Bile bile inandım.

Dişinin altındadı(r)
Ölümün memleketi.
Ömrümün kaçtı tadı
Bana bir zehir geti(r).

Kaderimin kışıdı(r)
Çal beni isti isti.⁴¹
Görüm hansı⁴² yahşıdı(r)
Yerin altı, ya üstü?

Uğur Beklersin

Sen uğur beklersin, sabır nehs⁴³ gelir,
Sen avand⁴⁴ gidersin, işin ters gelir.

Yol, kendi kıvrıla kıvrıla gider,
Su kendi, burula burula gider.

Çevrede ne kadar dere var, dik var,
Dünyanın özünde bir eğrilik var.

Nasıl düz diyelim bu yola, ize,
Düz yolu düz yılan eğri giderse…

Ey Güvercin

Ey güvercin ne gezersin
Penceremin önünde?
                            Burda garip gibiyim
Ben de senin gününde…
                            Den gezersin?
Yoksa sen getirdin mi den bana?
                            Geldin, sevgi mektubunu
Hatırlattın sen bana.
                            Ne yandaysa bir sineyi
Yarıp çıkan yüreksin.
                            Ya talihin kısmetine
Uçup gelen meleksin?
Susturulmaz, söndürülmez,
Uyutulmaz duygusun.
Ya vatanın bir parçası,
Ya anamın ruhusun.
Ey güvercin, neden böyle
Narahatsın, narahat?⁴⁵
Ne bilirsin bir alıcı
Kuş gibidir bu hayat?

Yüksek Binaların Kuşatmasında…

Yüksek binaların kuşatmasında
Darlanır,
                                Kahırlanır,
                                                         Yeri dar mescit.
Kulağı göklerin imdat sesinde
Leylek boğazını uzatır mescit.

Ömrü uzun imiş sırlı yalanın
Allah’a inam da o sırdan gelir.
Sanırsın minberde öten mollanın
Sesi sekizinci asırdan gelir…

Gör neye benziyor o minareler,
Batmış gemilerin dor ağacına.
Molla da minbere çıkıp her seher
Sesinden çekilir darağacına.

Fikri de değişmiş yüreği gibi
Sözü sohbeti de dilinde kalmış.
Bulut da Allah’ın eteği gibi
Yırtılıp mollanın elinde kalmış…

Sınak ⁴⁶

Tanrı’nın yaddaşından⁴⁷
Dünyanın o başından
Ana rahmi tünelin
Sıcak karanlığından
Gelip gurbete düşmek…
Senin giydiğin bedenle
Aynadan sana bakan senli ve sensiz senle
Gölgen ile görüşmek!
Kalpte
Ömür adlı galip de
Havasına, suyuna,
Hele alışmadığın bir dünyada yaşamak
Ve… Sonra ömür boyu nişanın yiter diye
Göbeğinde ananın
Ve geldiğin dünyanın mührünü taşımak,
                                                                                                                   Sınak!
Doğum- ölüm
Bir düşün
Bir ömürlük yol geçer
Tire aralığında
Bu iki zıt görüşün.
Geçtiğin yollar boyu bazen izin yok ise
Düşman bakışlar ile bakma sen ayağına.
Hoş gününde kendin geldin, dar gününde
Allah aldı kucağına…
Rehberin, yol yoldaşın
Tanrı’dan ve anandan kalan yurt borcu sevgi.
Yüreğinin içindedir, yüreğinden yakındır,
Uzak, uzak yıldızlardan
Biri kadar uzaktır
Sev ki,
Sevmek: Yeni baştan doğmaktır…
Çetini gözlerine bakmak, ellerine dokunmaktır,
Ellerine dokundun,
                              Gözlerine baktın,
İçindeki şeytanı azatlığa bıraktın!
Gözlerine bakmak, ellerine dokunmak,
                                                                                                  Sınak!
Ve ömür…
Sınaktır,
İki taşın arasına koymak geçmişini
Yılan gibi kabuğundan soyunmak
Önce değişmek,
                                        Sonra çektirebilmek
Ağrıyan dişini,
                                    Sınak!
Gözünle güneşi içine tepmek
Havayı havayla
Yerküreye döndürmek ciğerlerini,
Ölümü bile, bile
Bilmemek ölümün vaktini ve yerini
Ölmek,
Hafızayı silmek,
Ve her şeyi unutmak…
Gittiğin hayat yolu değil, ölüm yoludur
Arayıp bulacağın ölümdür.
Bu dünya yitik yeri, ister küselim,
İsterse hayıfsınak.
Yaşamak sınaktır,
                                               Ölüm, ondan da
                                                                                                      Sınak!

Baba Resmi

Demiryol vağzalı⁴⁸…Katar ayağı⁴⁹
Ortada sükûta serpelenen kar.
Arkada arkasız civanlık çağı
Nerden bilecekti, önde neler var…

Ayrılık… Yüreği sıkılan vahtmış
Ufukta bir kanı kararan akşam…
Atam yanımdaymış, bahtım oyakmış.⁵⁰
Bahtım oyakmış da, ben yatırmışam.⁵¹

Bu soğuk satırlar bir şeyler der mi?
Sesi sonra çıktı yağan karın da…
Bir ana düşünün, yaşı da yirmi,
Bir oğul, çok olsa yaş yarımında.⁵²

Kulun görmediğini talih görürmüş,
Geride ne olmuş, önde neler var.
Buhar nefesiyle göğs ötürürmüş⁵³
Bizi ayırmaya ahdeden katar…

Havada donarken söze ihtiyaç
Babanın sözleri kırık kırıktır:
“Gözümün ışığı, gözlerini aç
Belki bu ayrılık son ayrılıktır!

Nedir iliğime işleyen soğuk:
İçime doğanın başa gelmesi…
İspata, izaha ihtiyacı yok,
Hazır delildir ‘ata’ kelimesi…

Gün geçer, ay geçer, yıl galaklanır⁵⁴,
Zaman da kemirir ömrümü az az…
Gözümü yumarım bahtım bağlanır,
Açarım, açsam da bahtım açılmaz.

Ömrüme yoldaştır bir ‘ata’ adı,
Çocuk hafızamın kanı soğuktur…
Hatıra adına bir şey kalmadı
Bakıp ağlamaya resmi de yoktur…

…Aradan çıkmaya çalışır zaman,
Havada burgusu burulur karın…
Can candan ayrılır… Bu ayrılıktan
Dumanı başından çıkar katarın…

Elinde Yusuf’un kesik kendiri
Bir şey düşünürdü vaht ese, ese:⁵⁵
Geri dönecekti yolların biri,
Biri gidecekti ‘gider gelmez’e. ⁵⁶

Bakıp görmeyenin hoş o halına
Çekilmez dertleri çekerdi katar:
Gün çoktan inmişti dağlar dalına
Ay sevinirdi ki, gökte bulut var.

O katar giderdi dert çeke çeke
Yatan körpenin de rüyası kardı…
Açsaydı kör olası gözünü, belki
İçinde bir baba resmi kalırdı…

Menzil Başında

Kırkıncı yılların kademi ağır…
Yere çıngı düştü…
                                   Bir dilim alev
Ayları, yılları böldü yarıya.
Savaş gül bitirmez,
                                   Çiçek yetirmez,
Sınır çizgileri girdi araya.

Bir korku doğurdu hamile dünya,
Taptaze filizler yandı, büzüştü…
Sıraya sonuncu giren askerin
Boyu da dört parmak aşağı düştü.

Burdan güneş doğar, ordan ay batar,
İyi ki zamanın, vaktin sonu yok.
Böylece yarına yol alır katar.
Ne yazık, arada dört vagonu yok.

Fit verir…⁵⁷
                                   Zamanın sesi ucalır,
Gelecek seherler çıkar karşına.
Dört vagon katardan ayrılıp kalır,
Dört nesil yetişmez, menzil başına.

Körpe sinesini verip gabağa⁵⁸
Arkadan hevesle gelen nesiller
Kalan vagonları çekip sabaha
Uzak geleceğe götürmek ister.

Nerdeyse akına koşulur akın⁵⁹
Ve büyür siperde sıkılan yıllar.
Tutar nöbetini nice tezgâhın
Soğuk dipçiklerden yapışan eller…

Uyandı dört yıldır susan hevesler
Yeniden çağladı damarda kanlar.
Doldu beşiklere ilahi sesler,
Yazık, cephelerde kalan civanlar…

Kırklı, senelerin yaprak dökümü,
Hani aksakallar yetmiş yaşında?
Nineler oturup yol beklemezler,
Oğulu uşağı azizlemezler,⁶⁰
Kocalar görünmez dokkaz⁶¹ başında…

Gam Yeme, Kaldıysa Son Ümit Yeri…

Başını katanda⁶² gurbet çağları,
Gidip son menzilde unutma ilki
Susuz çay olmaz ki, çay yatakları
Sevgisiz bir ömür, ömür değil ki?!

Vakit yüze çıkıp baht unutmasa
Seven sevdiğini unuta bilir?⁶³
Seni bir kimsenin gözü tutmasa
Seni bu dünyada ne tuta bilir?

Gam yeme, kaldıysa son ümit yeri
Gurbete karını dökse de yanvar.⁶⁴
Bilsen ki nerdeyse sevdiğin biri
Ve seni, nerdeyse gerçek seven var…

Gidersin, Meçhule Yol Alır Giden

Gidersin, meçhule yol alır giden,
Gurbet, bir açılmaz sırdan başlıyor.
Burnunun ucunu sızlatan vatan
Yâdından çıktığı yerden başlıyor.

Gidersen, vatanın kalır vatanda,
Yüreğin içinde köz vatan olur.
Derdine, çilene vatansın sen de,
Sana da gurbette, söz vatan olur.

Özü hiç, sözünü unutma, vatan,
Şimdilik gönlünün bir yerine yaz:
Onu senin gibi terk edip, atan,
Seni onun gibi seven bulunmaz…

Ne Güzel!
Vatan Var Unutulduğun Yerde

Gâh taştan, gâh duvardan
Süzülüp ara sıra
Gözyaşına göz açan yanık besteler de var.
Acı hatıralardan başı yastığa düşmüş
Ölümüne baş koyup yatan hesteler⁶⁵ de var.
Bir odanın köşesinde
Bağrı yanık bir günde başı kesilen ömrün
Su gibi millenmekte
Pencerenin perdesinde nefesin yellenmekte…
Selam, Memmed İsmayıl, selam yetim gardaşım!
Yaman karıştı başım. Bağışla nerde öldün,
Nerde kaldın bilmedim.
Hani bizi ayıran talih: O el, o gayçı,⁶⁶
Candan can ayrılırmış, can kimdi? Beden kimdi?
Bizi nerde ayırdı gafil yollar ayracı,
Kimdi vatanda kalan, gurbete giden kimdi?
Tutmaya ümit yeri gezme el var, etek yok,⁶⁷
Ne ileri, ne geri, geçmiş var, gelecek yok.
Bilirim sevmediler sevdiğin kızlar seni
Dağlanmış sinesinde kavallar sızlar seni…
İçinde Nuh Nebi’den kalma beş on hatıra
Üç beş yaralı mısra veya söz kırıntısı,
Kim ala, kim götüre…
Boynuna alır mı acaba bu suçu gurbet,
Gurbet nere, sen nere, kalemin ucu gurbet…
Ben gayrete sığındım, sense uzak gurbete…
Gelmedim seni dağdan dağa salan kederin,
Kaderin arkasınca
Ölüm ayak basınca…
Susuyor mu göğsünün altında kış yarası
Hele işin orası,
Alası, aparası kaza ve kader seni.
Bir zaman seni sevenler saldı derbeder seni.
Gurbet: Örümcek toru!
Sığındığın dört duvar her gün andırır goru⁶⁸
İçinde hasret koru
Koruya bildiğince vatan hissini koru!
Vatan: Zaman içinde yolundan azmış diyar,
Talihsiz talihini şeytanlar yazmış diyar
Uzak hatırasıyla yaşamak geçmişleri,
Bu uğursuz işlerin, uğursuz gidişleri…
Durumuyla zamanın gözlerinden yaş salan,
Vatan gurbet arası kaderi, çaşbaş salan,⁶⁹
Sen ey ana vatanın üvey evladı, Memmed!
Ağzı yanmış dünyanın ağzının tadı Memmed.
Bile bile her şeyin hasrette yittiğini
Sen niye tora düştün?
Ne yandan kovdularsa fırlanıp ora düştün
Ne sever sevdiklerin, ne nefret ettiklerin…
İzini azdırmakta ardından gittiklerin..
Dert ortağın öldü mü, nerde suç ortakları?
Ne özünü özleyen bir güzel bulunacak,
Ne sözünü gözleyen okuycu⁷⁰ dudakları…
Götüren götürürse, gitmeyen nasıl gitmez,
Ne avrat, ne uşaklar, ne ananın mezarı
Gurbetten geçmezsen
                                                                       Gücün özüne yetmez…
İt gibi itibarsız vaktin zaten kırıktı,
Gurbet de gurbet değil, bir deli haykırıktı…
Her yalancı umudun zaman imiş bir yudum
Ak sakalın, ak saçın, zamana ihtiyacın
Zaman koca bir keder çekebildiğin kadar
Mısraların zamandan koparılan parçalar,
Gönülleri parçalar.
Nerde kılıca geldin, bir yana varamadın,
Sözün dalınca geldin, alıp aparamadın…⁷¹
Kurt gibi kuduz olur dert acıktığı yerde,
İyi ki vatan var unutulduğun yerde.
İçimizde öldürüp biz sana ağı(t) dedik
Zaman, yazın yüzüne güzleri hasret çeker.
Çeker, yılanı kurşun, şairi gurbet çeker,
Ölen duygularına Mekke toprağı dedik…
Yetmez mi dert çektiğin hayat terazisinde,
Ne geceye iliştin, ne de sabaha çıktın.
Vatan gurbet arası bu ölüm gezisinde
İki arada kalıp ne yanda yoka çıktın?⁷²
Yitik yitiği bulmaz, yitiren boyun büker,
Damlaya damlaya göl olur damlalı katrelerden
Evlatların don diker
Senden onlara kalan
Yalan hatıralardan…
Yadı gör, yakın dözer, burda bakım, görüm yok⁷³
Bu baht, kader benimse sırtına almaz seni.
Benim Tanrı’dan gayrı sığınacak yerim yok,
Tanrı salmazsa kimse, yâdına salmaz⁷⁴ seni…

Adı Batmış

Biraz payızın⁷⁵ sonu,
Ve… Sonra bütün kışı…
Yüreğime dokunur,
Bir ananın kargışı…

Bu dertlerin, bu da sen,
Bu da donakalan kış:
Niye cevap vermezsin,
Eye!⁷⁶ Ey adı batmış…

Anam, zaman karıymış,
Kulaklara kurguşun.⁷⁷
İki başı varıymış
Belki de bir kargışın…

Süründüm dizin dizin,
Sonra kanat çıkardım.
Ben ki çetin cevizin
İçinden ad çıkardım…

Yer gurbet, ben tedirgin,
Kırılan kanadımdan.
Öyle battı ki, bir gün,
Adım çıktı yâdımdan.

Kime çatar gileyim,⁷⁸
Emanetimi getir.
Kimim var, kime deyim
Batan adımı getir.

Hani yâdın, yakının,
Var mı seni duyan ses?
Ya balık kulağının
İçinde uyuyan ses…

Deniz mi oldu bu yer,
Emaneti mi sende?
Senden istiyorum, ver,
Batan adımı sende(n)…

O Derdini Açmaz Size

O, derdini açmaz size,
Her suali kendinedir.
Gök sulara dalıp kimse,
Düşünüyor, fikirdedir…

Dalgalara akşam çöker,
Şafakların kızıltısı.
Yaddaşından mısra söker
Dudağının mızıltısı…

Erimez saçındaki kar,
Yaz gelse de genden geçer…
Eline geçmeyen ne var,
Gelip yüreğinden geçer…

Yeni savuşmuştu yayı,⁷⁹
Nerden çıktı bu kocalık.
Sinesinde parpılayı(r),
Fikrinde tuttuğu balık…

Bir vaht özünü çekerdi,
Şimdi de özü çekilir.
Azalır gözünün nuru,
Dünyadan gözü çekilir.

O bulutlar, bulutlar…
Hâli bulutlardan beter
Özleri kövrelmese de⁸⁰
Onu ağlatmaya yeter…

Boşalmaya ümit var mı?
Kadere kebin olunca.⁸¹
Vatanda dost tapılar mı?
Gurbet zerrebin⁸² olunca…

Gördüğü yerler yad olur,
Ne yapışır, ne el çeker.
Vatan yolu abad olur,
On yıldır gözü yol çeker…

Uzak yolların canına
Piyade düşmeye gider.
Vatana gitmez, gidende
O, yâda düşmeye gider…

Gam Döven Kapılar

Ana rahmi, ya mezar
           Hayatın serhedleri ⁸³
Çektiğimiz musibet
           Bir yutum hava için.
Kalmaya yer gezerdi
           Bu dünyanın dertleri,
Ağaçlar yükselirdi
           Kuşlara yuva için…

Gelip bende kesişir
           Kesişmeyen serhedler,
Yeraltı da ben idim,
           Yeryüzü de ben oldum.
Geldim… Karınca gibi
           Canıma doldu dertler,
Gam döven kapıların
           Birisi de ben oldum…

Ona Ne Ad Yaraşır

O kimdi ve saire…
Ateşi tükenen Mug⁸⁴
Çizdiğin bir daire,
Ve… İçindeki boşluk

Denize çatmayan çay,
Heykele dönmeyen kil,
Buluttan doğmayan Ay,
Ve… Negatifteki şekil .⁸⁵

Sancılı bir milletin
Yanlış çekilen dişi;
Yurt derdini gurbetin
Canına çeken kişi…

Ya inkâr et, ya beğen
O heder, bu da heder.
Özü gidebilmeyen
Yerlere sözü gider.

Güne eğilen başı
Boynu bükük bir ümit
Ona ne ad yaraşır?
…
Ne ad dedin?
                     “Tereddüt.”

Dünya ona dört duvar,
Gurbet yüzüne perde,
Ne olduğu yerde var,
Ne olmadığı yerde.

İlahi Bir Zıddiyet

…Yaşatıp ilahi bir zıddiyeti
Bir boğaz oluşur iki akından.
Sular akışından usanmaz kati,
Sahil de bir yerde dayanmasından.⁸⁶

Tutup eteğinden ‘Allah Kerim’in
Güz ormanındaki kış heyecanı.
Orda öldürülen ümitlerimin
Her akşam sulara dökülür kanı.

Gâh gurub yerini, gâh tan yerini
Öper güzelliğin Tanrısı bir şam
Yığıp dalgalardan, şefeklerini⁸⁷
Dağların ardına iner her akşam…

Niyetin ölümden başka adı yok,
Gam çeker içine doğan yolları.
Arama, dünyanın kum saati yok,
Geriye işlemez zaman yolları…

Gurbette ışık da gönülsüz yanar,
Gurbette geç yanar, tezden erir şam.
Garibin gözünde tez batar güneş,
Gurbette hevesten tez düşer akşam.

Sular ayrılığa koşan akındır,
Derdini çekmekte dere, diklerin.⁸⁸
Belki yitirdiğin kazandığındır,
Belki kazandığın yitirdiklerin?

Saklıdır çağlayan suda gizlerin,
Başı geçmişine bağlanan, susan.
Sonu yok dört elle tuttuğu yerin,
Unuttuğu yerin oğludur insan!

Söyleyip gelmeye yer arar sesin
Sözünü dağlara deyip de döner.
Bazen öle öle ölüm hevesin,
Gidip o dünyaya değip de döner…

Hele yol uzaktır, idam yerine,
Karşıda çileli gor⁸⁹ var, kefin var.
Hele konulursun adam yerine
Hele yapılası bir görevin var.

Vaktin astarına çevrildi dost da
Yara yok, yaranın yeri göynetir.⁹⁰
Koskoca Aristo bana Asos’da
On yıldır ayrılık dersi öğretir.

Her yolun sonunda bir ayrılık var,
Ben de kızlarıma verdim bu dersi.
Boğazda sular da tersine kar,
Onsuz da ölümdür doğumun tersi…

Gündüz: Astarına çevrilen gece
Hayatta boş kalan yeri görünmek,
Girip yaddaşlarda yaşamak nice
Hasret sularında sırrı görünmek…

Bu sular boğazdan akmış, akacak,
Akıp haber verir su ayrılıktan.
Belki de kızlarım kârlı çıkacak,
Ölüm ıtrı gelen bu ayrılıktan!

Gün batar, sulara çeker gölgemi
Hayat bir oyunmuş, rakip aparır,⁹¹
Benim hasretimi yüklenen gemi
Canını bir teher çekip aparır…⁹²

Ben ki, bir yolcuyum ‘gider gelmez’e,⁹³
Uçan bir kayadan ne kalır dağa?
Ya öyle köhneyim, ya öyle taze,
Ecel mezar arar beni satmağa.

O Da Gitti

Y.Kuznetsov’un hatırasına

…O da gitti bu dünyadan
Her şeyini atıp gitti.
Bilseydi hiç bırakmazdı
Dünyayı aldatıp gitti

Tembelliğini düzlere,
Göz nurunu gündüzlere
Günahlarını bizlere
Satıp gitti…

…Ne bileydin neyi duydu,
Hakkın yerde zuhuruydu..
Kim bilir belki de suydu
Belki de buluttu, gitti.

“Ömürler yaman kısadır”,
Sözünü unutup gitti.
Tutunacak yeri yoktu,
Yüreğini tutup gitti…

Gözden Çıkarılan…

Dönüp mayasına kapik⁹⁴, kuruşun,
Kıymete binince cilalı demir…
Mermiye dönüşmek istemez kurşun,
Ağaç, darağacı olmak istemir.

Âdem’den, Havva’dan kalan mirastan,
Payımıza düşen beş karış kabir,
Kim bilir belki de bu itirazdan
Namlu mermisini geriye tepir.

Bu dünya Tanrı’nın sır mektebidir
Ses çıkmaz diline bağlı düğümden.
Belki göbek bağı idam ipidir,
Asılıp dünyaya geldiğin günden…

Hoşuna mı seçer gurbeti garip,
Boşuna mı yağar Allah’ın karı;
Bahtına bağlanan bir görünmez ip,
Seni arkasınca çekip aparır…

Zamanla yarışta her damla bir an,
İstek menziline gidip çatar su;
Kuru bir ağacın geçip canından,
Yeşil bir yaprağa dönünce arzu..

Neden dudaklarda soğuyor adın
Köhnelik elini çeker sene de ,
Neden değerini yitirmez altın,
Bir şeyler yanlıştır bu ananede…

Kocalık yaşanmaz uzak, yâd ülke,
Kuruyup ağaca dönen de candır.
Ömrün uşaklığı vatandır belke,
Sonra elimizden çıkan vatandır…

Kim idin?
Sen kimi hatırlatırdın,
Herkesin ahiri bir kuru addı(r).
Evvel diken olup göze batardın,
Sonra vatan seni gözden çıkardı…

İnsan…

…İnsan mı dedin? İnsan
         Yerde ruhun izidir.
Zamanın kapısında
         Ömür dilencisidir.
Bilirsin ki yarıyor
         Dünya kirakeşliğe⁹⁵,
“Ey dili gafil” deyip
       Dudağını dişleye…
Zamanın kapısını
       Çarpıp çıkar hiçliğe…

Boğazdan Geçen Gemiler…

Kim senin bahtını gurbete yazdı,
Vatan mı istedi, vaht mi dışlıyor?
Düştüğün çıkılmaz bir darboğazdı(r),
Biraz o taraftan deniz başlıyor…

Suların akarı eğmiş sahili,
Bir defa eğilen artık düzelmez.
Gurbete serpilen ömrün on yılı,
Vatan istese de geriye gelmez…

Dünyaya karıştın dünyayla birsin,
Kim seni yurdundan saldı derbeder?
O göze görünmez kim idi dersin,
Kader mi diyorsun, belki de kader…

Çıksan, çıkamazsın cazibesinden,
Bahtın bıraktığı görünmez iz var…
Gece martıların garip sesinden
Bilirsin nerdeyse, çay var, deniz var…

Vatan da öylece hayaldir burda,
Ne ad vereceksin seçkinliğine?
Ve canından fazla sevdiğin yurda
Ayak basamazsın üç günlüğüne…

Öz müdür, üvey mi Ege’yle Hezer,⁹⁶
Var mı bir cevabın, bu suale, su?
Yelinle uçmaya gölgeni gezer,
Ufuklar ardında kartal balası.

Fikrinin ucunda o ev, o dahma⁹⁷,
Sonu görünmeyen bir sitem ile.
Her gün boğazına tıkanan lokma
Ve her gün boğazdan geçen gemiler…

Kılıca Baka Baka

Atın sırtında yara,
                   Devenin sırtında fır⁹⁸
Eski bir yarın dibi
                   Yeni bir mezar yeri.
Cenaze omuzlarda
                   Gezdiği yeri tapır,⁹⁹
Dünyanın kar yeridir
                   Dünyanın bahar yeri…

Canınla çok övünme
                   Cansızın da canı var,
Dere derinliğinde
                   Duyarsın uçurumu.
Kışın kuruyup kalan,
                   Yazın dil açanı var
Gölgesinden bellidir
                   Ağaçların durumu.

Bir gün ölmeye ne var,
                     Doğmak işin çetini.
Yola çıkanlar bilir
                   Yolculuk ne demektir.
Arzu hüzün kaynağı,
                   Azaptır ana betni,
Dünya her şeyi bilip
                   Hiçbir şey bilmemektir…

Mısralara çevrilir
                   İçimden kalkan kıyam
Unuttura da bilir,
                   Hatırlata da beni…
Adresleri değişen
                   Bir vizit kağıdıyam
Saklaya da bilirsin,
                   Yırtıp ata da beni…

İzini azdırdı mı,
                   Yolunu tuttukların,
Kuşu uçtu göklere,
                   Suyu toprağa gider.
Ne seni tanıyanlar,
                     Ne de unuttukların,
Vatandan çıkış yolu
                     Unutulmaya gider…

Ne ağaç altı gölge,
                     Ne yaprak üstü ışık…
Yâri yoldaşı görmek
                   Dalınca¹⁰⁰ baka baka…
Ve benden geçen vatan
                   Bahtı karma karışık,
Kesilen başı görmek
                   Kılınca baka baka…

Adaşım, Bu Tarih Tekrar Olundu

Şair Mehemmed Hadi’ye

Adaşım, bu tarih tekrar olundu
Her şeyi diyecek bu başlık böyle.
Ben de senin gibi inkâr olundum,
Adaşım, gel bana yoldaşlık eyle.

İnsanın toprakta inadı yoldu(r),
Bir eli yetse de bir eli yetmez.
Benim de niyetim, ayak baş oldu,¹⁰¹
Başım ayağımdan ireli gitmez.

Döner mısralara alın terleri
İlhamı olanın kısmeti yoktur.
Çıkar pazarlara ak defterleri,
Yazılan kâğıdın kıymeti yoktur.

Kur’an ayetidir kader kısmeti
Sütü uyuturlar¹⁰² üyüşmek¹⁰³ için.
Asrın evvelinde yiten Memmed’i¹⁰⁴
Asrın sonlarında değişmek için.

Bu çark-ı feleğe teker de derler,
Sende yitenleri bende bul, şimdi.
Gel, yitik yitiği tapar¹⁰⁵ da derler
Ben yittim, yerime sen tapıl şimdi.

Unutulanların Şairi

Dumanı dışarı çıkmaz her ‘od’un
Hakkı bulanların şairiyim ben.
Becerebilirseniz beni unutun
Unutulanların şairiyim ben!

Kırkıncı Kapıyım Sırrım Bilinmez

Kırkıncı kapıyım sırrım bilinmez,
Bir sır ki, ne akşam, ne sabah bilir.
Ben öyle yerdeyim, yerim bilinmez,
Yerde mi, gökte mi, bir Allah bilir.

Ömür, yaşanası haftalar, aylar,
Ölüm, duyulası son haber olur.
Yitirir adını denizde çaylar
Hezer’e vardı mı, Kür, Hezer olur.

Ben ki, gözlemedim, göze girmeni,
Bir gün gözden çıkar göze girenler.
Ben sana kıyamam, sen yitir beni,
Yitir, aziz olur yitirilenler....

Geldiğin gibi de gitmek güzeldir
Bedenden sıyrılıp ruh olmak güzel.
Denize karışıp yitmek güzeldir,
Tanrı’ya kavuşup yok olmak güzel.

VATANIN BÜTÜN YOLLARI SONUNDA GURBETE ÇIKTI

Uzun Bir Cümledir Vatan Toprağı

Hakkın arkasınca güneş izinde,
Güneyle, kuzeyin Türk vadisinde
Uzun bir cümledir vatan toprağı!
Batıdan doğuya yolu upuzun,
Ortada virgüldür Hezer denizi
İtil’dir, Fırat’tır kol budakları
Önünde mübteda Ege suları
Sonunda nidadır Tanrı dağları
Okunsa uçuklar dili sonsuzun.
Hiç kimse okuyup başa çıkamaz,
Uzun bir cümledir vatan toprağı
Uzundur, dünyanın ömründen uzun!

Şairleri Susmayan Bir Vatan Basılmamış

Canında can kalmadı
               Var mı candan yananın?
Bir kederli hâlin var
               Virane bağlar gibi.
Saldırmışlar canına¹⁰⁶
                Ölüp giden ananın
Göğsünden süt soğuran
              Kansız uşaklar gibi .

Nere gitsem derdin de
              Ardımca gider benim,
Bir kulum ölene dek
              Bu derdi taşımaya.
Seni hilas etmeye
              N gücüm yeter benim,
Ne sende arsız arsız
             Tab edip yaşamaya.

Şairleri susmayan
              Bir vatan basılmamış,
Kalbimde can yerine
              Buna ümit besledim.
Yolunda şehit olmak
              Bahtıma yazılmamış,
Bayrağına sarılıp
              Defnedilmek hasretim…

II

Hangi kayasından kopup geldi,
Akıp geldi hangi bulağından,
Hangi sözünden çıkıp geldi,
Hangi mezar toprağına dönecek
Gurbet elde gardaş gibi
Kulluğunda durduğum¹⁰⁷ bu can?
Göze ışık,
                                                        Dudağa söz,
                      Kulağa ses,
                                                      Yüreğe kan,
Göğse nefes gibi yetmiyor bana,
Yetmiyor vatan!

III

Burası gurbet diyarı
Her şey ölçülü biçili.
Burda ne şarap içilir,
Ne bir ahu göz güzelin
Yolunda candan geçilir.
Yarın, yolum vatan sarı
Yağmuru, çamuru, karı,
Seli olmaya gidiyorum.
Adam olmaktan usandım
Deli olmaya gidiyorum.

Bilmezdim Bir Yağlı Tikesin, Vatan

Bilmezdim bir yağlı tikesin, vatan,
Azala azala gelirsin dada.
Kuzu derisine benzer haritan,
Kuruya kuruya kalmış ortada.

Katlasan katlanır, çeksen uzamaz,
Rus parmak uzatır, Fars el çekince.
Bir yanın Demavend, bir yanın Kafkas…
Ah, neler çekmedin bu yel çekince!

Seni unutmadı düşmanlar bir an,
Tamah sancıları tuttu, bıraktı.
Kebap kokusuna uyandı İran,
Rusya da Petro’nun gözüyle baktı.

Gelen asırların sessiz feryadı,
Siner varlığıma topraktan, sudan,
Kanıkmış¹⁰⁸ iştahı diş altındadır,
Bir köpek de bazen ürer komşudan.

Gâh ayı payısın, gâh aslan payı,
Götürmek istiyor seni ortadan:
Aslan derisine bürünen ayı,
Ayı derisine bürünen aslan.

Üstünde melekler ocak kalayan,
Ah sen de bir ulu yurt olabilsen.
Doğudan batıya ruhu uluyan,
Kuzu derisinde kurt olabilsen!

Sap ¹⁰⁹

Dilinin şüarı: Ne için, niye…
Onun da bir böyle şakeri¹¹⁰ vardı;
Evde denileni unutur diye
Orta parmağına bir sap bağlardı…

Vardı misalimiz “Kurt kocalınca…”
Bazen kendine de ver bu misali.
İnsanın aklını almaz, alınca
Allah, hafızanı elinden alır…

Sihir yuvası mı, neymiş bu beden
Sır yatar içinde daha ne kadar.
Sözler de yâdından çıkarmış bazen
Gönlünden diline gelene kadar…

Yâdından çıkanı salmak mı yâda,
Aklından geçeni yazmak mı çetin?
Ormanda yolunu şaşmak mı, ya da
Özün, öz içinde azmak mı çetin?

Unuttun ne idi sözünün ardı
Neyin habercisi karalan kanın?¹¹¹
Bazen parmağına bir ip bağlardın
Belki de o sapa bağlıydı canın…

Verilen sual mi, alınan cevap
Gidip bir alaka tap¹¹² arasında.
Kim bilir ki neyin nesiydi o sap
Ne vardı fikirle sap arasında.

Sırrı var burnuna değen her iyin¹¹³
Yakın, uzak ile asla görüşmez…
Vatanın yâdından çıkıp geldiğin
Ne yazık vatanın yâdına düşmez…

İzi yok çemenden giden dumanın,
Çoktan unutulmuş senin de adın?
Gurbete düşünce anavatanın
Gerek parmağına sap bağlayaydın…

Verdiş ¹¹⁴

Özgeler değişti vaht katarını
Özün de bilmedin hayıf, yerini.
Tuttular gönlünün sus damarını,
Bildiler ruhunun zayıf yerini…

Karışmış bir ana rahminde genler
Gardaş gardaşı sevmez…
Değirmen taşıdır deyip geçenler:
Alt taş, üst taşı sevmez…

Bir zaman yoğrulmuş kanla bu toprak,
Belki azatlığın mayası kandır.
Canı unutmaktır, kanı unutmak
Kanı unutanlar unutulandır.

Unutmak sırası sana mı düştü
Unutma, öyle bir an gelebilir.
Bu gün şehitleri unutsan, işti(r)¹¹⁵
Yarın bulaklardan kan gelebilir.

Gör hangi tufanın yeliyle söndün,
Gör hangi baykuşu Zerdüşt eyledin.
Evvelce ikiye, üçe bölündün
Sonra bölünmeye verdiş eyledin…¹¹⁶

Laçın’ım ¹¹⁷

Laçın’ım, Laçın’ım kesilen elim,
Düşman pençesinde yetim güzelim.
Yol mu var, yanına ne yandan gelim?!
Laçın’ım, Laçın’ım, yaralı kuşum,
Kimin var, hâlini kimden soruşum?!¹¹⁸

Derdinden okuyan…¹¹⁹ “Ay Laçın…”¹²⁰ diyor.
Kaldı o yerlerde ilacım diyor.
Ya şimdi ben kime el açım, deyim:
Laçın’ım, Laçın’ım, yolu yokuşum,
Kimin var, hâlini kimden soruşum?!

Laçın’ım, Laçın’ım, Kesme Şikeste’m,¹²¹
Gâh zile yükselir¹²², gâh çalar pesten.¹²³
Hevesi, nefesi, sesi kafeste…
Laçın’ım, Laçın’ım, yaralı kuşum,
Kimin var, hâlini kimden soruşum?!

Ömrümüz çürüyen ömr oldu niye,
Tanrı’dan böyle bir emr oldu niye?
Yolların bu şekil yumruldu niye?
Yolu yumrulmuşum, yaralı kuşum,
Kimin var, hâlini kimden soruşum?!

Han Asker…

Bu vatanın neyi var, azı, çoğu dövüşür,
Dağı, taşı, toprağı, varı yoğu dövüşür.
Nice şehit yiğidin, nakâm ruhu dövüşür,
Bir askere çevrilir burda her mezar taşı,
Yeter ki ayağa kalk, sen başlat bu savaşı.

Ocağının başına çıkmaya yad bekleme,
Kalk, ayaktan başa çık, baştan imdad bekleme.
Andın vatanın andı başka bir and bekleme,
Adın vatan adıyla çekilirse yanaşı,¹²⁴
Bu vuruş¹²⁵ Hak vuruşu, bu savaş Hak savaşı.

Bu insan denizinde her insan bir adacık,
Doğduğumuz bu yurdu viran koydu yad, acık.¹²⁶
Haktır seni sesleyen Hak için cihada çık,
Yürü, yiğit safının sonu nedir, ne başı?
Bu vuruş Hak vuruşu, bu savaş Hak savaşı.

Beş kelime sözüm var, bekle ey civan asker,
Yoluna uğur deyim, Han Ayvaz’ım, han asker.
Boyuna göz dikmişim, boyuna kurban asker
Bu hücumun sonunda ölüm var, uzak başı,¹²⁷
Bu vuruş Hak vuruşu, bu savaş Hak savaşı.

Ağzımda Hak kelamı, bu Hak sesi senindir,
Hele hakkın nahakla çekişmesi senindir,
Dünyanın en mübarek galebesi senindir,
Bu zafer yolunda sen, ne dur, ne de yavaşı,¹²⁸
Bu vuruş Hak vuruşu, bu savaş Hak savaşı.

Kan

Ya buyruk, ya yumruk altındadır,
Dünyanın vatan olmayan toprakları…
Boyun uzatılınca boyunduruk büyüyor,
Boynu buruk büyüyor
Vatan olmayan toprakların uşakları…
Arzulara varmak,
Kan ile sulanmak,
Vatan olmak istiyor Toprak!
Kan arıyor,
Kan, kurban..
Kana kan demiyorum,
Kan diyorum,
Vatandaş olmak isteyen insan!
Vatan kan ile doğar,
İnsanı kan çekiyor,
Her doğuş bir kandır!
Serhaddını kan çizer ülkelerin,
İnsan kanı!
Kandır, kandırabilirsen
Vatandaş olmak isteyen insanı!

Her Sözün Doğrusu

Kovuldum yad çıkan ses gibi kordan,¹²⁹
Sonra: “Ne işin var?” sorusu geldi.
Ne yana yüzümü tuttumsa, ordan
Çekilmez kesafet kokusu geldi.

Tanrı düzenine dönmez dilleri,
Veddir, her iş, ved.¹³⁰
Yeraltında kurt keser kan emici telleri,
Yeryüzünde rüşvet.

Hakikat karşıdan gelen yalan mı?
Tosbağa kınına girip bekliyor.
Rüşvet almayan da almaz, alamaz,
Kendine teselli verip bekliyor.

Yeniden okunur eski gazeller,
Okunur Ruslu, Farslı dütarla.¹³¹
İşini yapmakta görünmez eller,
Geçer kervanımız ‘ne işim var’la.

Bir göze görünmez zalim yaratık
Kapıdan kovarız, dalar bacaya.
Bin yıldır arayıp cevap bulmadık
Tanrı’nın sorduğu bir bulmacaya…

Tanrı dergâhında talih gıfılbend,¹³²
Anlamı: ‘ya öl!’dür, ‘ya ayağa kalk!’
Gaflet uykusunda yatan memleket,
Garip gündüzünde geceleyen halk.

Kalk ki, Kaf Dağı’nda donan ümidin
Şimal küleğinin önünü kesmez.
Orda: Savalan’da yatan yiğidin
Kalkıp uyanmağa hele telesmez.¹³³

Yüz yüze dayanmış sıcakla soğuk
Ümit: Dağdan aşan gündür belende.¹³⁴
Yoksa bu yerlerin geleceği yok,
Geçmişi bulmaya gelir, gelen de.

Köhne teşbihse de: Kılıç kındadır,
Kor olur bir sönük mum ile vatan.
Hele benim gibi baş hayındadır¹³⁵
Büyük belalara hamile vatan.

Ümitsiz, ümitsiz geçer fasıllar
Bir millet toplanmış, bir can besliyor.
Kar¹³⁶ olan kulaklar, lâl olan diller,
İçinde bir gafil tufan besliyor.

Yazgı değişir mi, talih yazansa
En zoru kolaydır, kolayı çetin.
Küs bakalım talihe, küsmek asansa,¹³⁷
Bu millet senindir, sen bu milletin.

O ben, parçalanan o benim ülkem,
Bu gurbet, bu da ki: Memmed İsmayıl.
Benden ayrılmaya gün arar gölgem,
Hadi, arzudaki Memmed İsmayıl!

Saz

Size söz açayım taze nelerden,
Yüreğe dokunan tele dokunmaz.
Ellerim el çekti tezenelerden,
Köhne mahnılar da artık okunmaz…

Doğma¹³⁸ neyimiz var, yad hedefinde,
Sırrı açanı de, saza sır düştü.
Ya benim, ya senin, onun evinde,
Kara gömleğinde saz esir düştü.

Yazılan bu yazı kara yazıdır,
Düğülmüş¹³⁹ dünyaya geldiği günden…
Sanki saz havası, yaz havasıdır
Çekilip şehirin, köyün üstünden…

Ey Vatan! Ne Tez Unuttun

E y vatan, ne tez unuttun,
Bağrına badaş¹⁴⁰ oğlunu.
Ne etti ki ucuz tuttun
Çıkardın çıkdaş¹⁴¹ oğlunu.

Yön çevirdin, baktın yana,
Yakılanı yaktın, yana…
Öz elinle verdin, ana!
Yollara, yoldaş oğlunu.

Güzarını hara¹⁴² saldın
Ağ gününe kara saldın.
Vurup ayaklara saldın
Beş kişiden, baş oğlunu.

Baht eğmişti, sen de eğdin.
Söz yayıp hatrına değdin.
Bari bir dama öreydin
Bu ikbali taş oğlunu.

Her yeteni bey mi sandın,
Yâdı bizden yeğ mi sandın,
Memmed’i üvey mi sandın,
O, dünkü gardaş oğlunu?

Vatanın Bütün Yolları

Sevinçler genden geçtiler,
Ardınca eski yasların.
Dostlarım benden geçtiler
Başından geçtim dostların.

Günlerim geçmişe gitti,
Gördüm gelecek yasımı.
Yazdığı dadıma yetti,
Okudum alın yazımı.

Açtım bütün ümitleri
İçinden boş vede¹⁴³ çıktı.
Vatanın bütün yolları
Sonunda gurbete çıktı.

Ilgım ¹⁴⁴

Felaket yol gelir hele uzaktan,
İşini yapmakta gam yavaş yavaş
Evin ışıkları yanmaz, bayaktan…
Ağaçlar saçını yolar canhıraş…

Uzak ufuklarda şimşekten bir iz
Sırrını açmada sessiz bir seda…
Bir şeyler canını sıkar sebepsiz
Nerdeyse, bir şeyler unutulmada…

Sen bahta inanıp yattın… Felekse
Delinin eline bazen taş verir.
Sen derdin ki, yakan yoktur. Öyleyse
Orman yangınları neden baş verir?¹⁴⁵

Ne zaman inanıp ‘yok’a ‘var’ dedik
Uzak sahibinin sesidir, söz ki…
Âşık gördüğünü hep çalar dedik,
Neyi gösterecek, görmezse güzgü…¹⁴⁶

Kararan bulutlar uçan buharsa,
Yağmaya yakındır yağan kar demek.
Denizin yüzünde ışıltı varsa
Bulutun ardında güneş var demek…

Sırrı yok, kimin ki, hulkumu¹⁴⁷ yoktur,
Ne kadar sır yatar hulkum içinde…
Dönüp bak, gör neyin ılgımı yoktur,
Dünya baştanbaşa ılgım içinde…

Sahra serabında buharlanır kum
Yağmur ümidi var uzaklardaysa…
Boşuna değil ki görünen ılgım,
Ilgım var, demek ki, su var, hardaysa…¹⁴⁸

Alnımdakı Çapık ¹⁴⁹ Yeri…

Gafil değen sapan taşı
Alnımdaki çapık yeri.
Bir ağrının can yaddaşı
Bahtımın karışık yeri…

Taşın başla ne işi var
Niye kara taş, ak etmiş?
Bile bile taş bahtını
Hoş bahtıma calak etmiş…¹⁵⁰

Gezip o taşı bulsaydım
Ya da o taşı atanı.
Belki düzeltebilirdim
Başımdan geçen hatanı…

Hele de alnımda durur
Kaderin kalın yazısı.
Alın yazıma calanmış,
O taşın alın yazısı…

Aklımdan geçen fikirden
Kendim de hayrete düştüm:
Taş yerinde ağır olur
Ben niye gurbete düştüm?

Akşamdan sabaha kadar
Düşün sen, başın elinde…
Yeri yurdu bilinmeyen
Bahtım, o taşın elinde…

Hazırlan O Dünyaya

Gönlünü Tanrı’ya aç,
Ölümsüzdür bu inanç.
İğneyi yakana sanc¹⁵¹
Akşamları bir komşuya
Giden gibi hazırlan.

Yediden yetmişe dön,
Gelmişsin gitmişe dön,
Yitiği yitmişe dön
Seni bir yitiren var,
Yiten gibi hazırlan.

Ölüm nedir bilmeden,
Ölmek gerek, ölmeden.
Bu dünyaya gelmeden,
O dünyada verdiğin
Vaden gibi hazırlan.

Argacı, erişi ne?
Fikir ver her işine.
Hazırlan o dünyaya,
İlahi görüşüne:
Yüzünü görmediğin
Vatan gibi hazırlan.

Varın Yoksul Ölkesi

Haritada bir damla,
Kara mazot lekesi.
‘Var’ı başına bela
‘Var’ın, yoksul ülkesi.

Yüreğinin karası
Yüzünü ak eylemez.
Bir kendi, bir yarası
Burun damak eylemez.

Ayağa dolaşanlar,
Bakarsın, göze çarpmaz.
Ölüm, öldürmek için,
Düşüp mert arar, tapmaz.¹⁵²

Hani “Odlar Ülkesi”,
Neyi ak güne çıktı?
Yüreğinin lekesi
Vurup yüzüne çıktı.

Hakikatin hayatta,
Şikeste doğduğu yer.
Yalanın kaydiyatta
Vatandaş olduğu yer.

Zaman nefsinin kulu
Falına kaza çıkar.
Ne lekeden kurtulur,
Ne kıştan yaza çıkar.

Güneş çıkar ya çıkmaz
Bir ele fark eylemez.
Öz nuru, göz nurunu
Işığa gark eylemez…

Karıdır kargışı da,
Ömrün hazan çağı var.
Çıkmak bilmez kışı da
Mutlak çıkacağı var.

Ne doğdu yaz güneşi,
Ne ay boylandı, battı:
Şubatın yirmi beşi
Dört gün sonra da Marttı(r)…

Millet

Kuzeye yüz tutmuş, siyaset karı
Güneye, kavurmuş hile rüzgârı.
Şarka yön çevirmiş Hazar su serpmiş,
Garba bacasının dumanı tepmiş.
Sıkılmak öğrenir belki belekten,
İpini bırakmaz dert, bilerekten.
Göklere el açmış, Tanrı uzaktır.
Yerlere yüz tutmuş, kısır topraktır.
Bir yana bakmaktan bakıp dört yana,
Baş alıp başını vermiş şeytana.
İçine yüz tutsa bir gün, içine
Belki kavuşurdu Tanrı gücüne!

Çanakkale İçinde

Çanakkale içinde vurdular beni…

Anadolu türküsü

Yatmıştım, rüyamda ses geldi: Uyan!
Ya Tanrı’ydı, ya da damarımda kan.
Dedi: Kendine bak, kendine boylan;¹⁵³
“Çanakkale içinde aynalı çarşı…”

Giyindim, dar geldi ruhuma beden..
Geldik yol ayrımına: Ya yar, ya vatan…
Arzumun cevabı geldi cepheden:
“Ana ben gidiyom düşmana karşı…”

Boğaz boğulurdu, kısasa kısas,
Eski mezarından boy verdi Bizans…
Döş döşe, diş dişe, düşman çok, biz az:
“Çanakkale içinde vurdular beni…”

Hele kanım sıcak, toprağım nemiş…¹⁵⁴
Yenmek elde iken, yenilmek neymiş?
Ruhum savaşlardan geri dönmemiş:
“Ölmeden mezara koydular beni
Koydular eyvah!”

Om Mani Pad Me Hum ¹⁵⁵

Gökte güneş ile ay göz diker Himalay’a¹⁵⁶
Kaderin nazarından kum olur kadim kaya.
Yattı mı rüyasında kaya görür hangi kum?
Om mani pad me hum!
Om mani pad me hum!

Hesabını bilmeyen, ne var, ne yok hesapta?
Sevince götüren yol düğümlenir azapta…
Tutuştukça tutuşur sönmek istese de mum;
Om mani pad me hum!
Om mani pad me hum!

Ne o yandır, ne bu yan, ne öyledir, ne böyle,
Hiçtir, hiçi hiçle çarp, ömürden hesap eyle
Yerde her atılan him, gökte görünen ılgım;
Om mani pad me hum!
Om mani pad me hum!

Farkı ne dünya döner, ya başın mı dönmede,
Özüne görünmeyen gözüne görünmede
Ya aynanı ters çevir, ya da gözlerini yum;
Om mani pad me hum!
Om mani pad me hum!

Dünya sestir, işitip de tutamadığın ses.
Şaşıp hevese düşme, tordur düştüğün heves…
Yüreğinden geçenler toprağa düşen tohum;
Om mani pad me hum!
Om mani pad me hum!

Öğren amacı nedir, varlığa yok diyor, ‘yok’…
Yok, ‘tok’a kafiyedir, varma, ‘var’da hayır yok;
Avuçlarını aç, ne umarsan yokluktan um;
Om mani pad me hum!
Om mani pad me hum!

Sürek

I

Ov ovçudur, ovçu ov¹⁵⁷
Kovabildiğince, kov.
Sürekçiler sürekli
Dört yandan kova kova
Kovup yön verir ova..

Yetti mi vakit, vade
Ne yandan gelir bu ses?
Yüz yol işitilse de
Bir yol göze görünmez…
Ümit, açılan baca,
Ovun da ayağı var.
Ölümden kaça kaça
Ölüme kaçmağı var…

Ya bir dağ geçidinde
Ya da sarp bir gedikte
Ovçu, eli tetikte…

II

Hayır, şer; gece gündüz
Yaşıyorlar yüz be yüz…
Bu çiftler arasında
İnsan tek, oğlu tektir.
Bu mu ömür sürmektir

Sürektir bu, sürektir…
Yaprağınki külektir
Kayığınki kürektir
İnsanınki, yürektir,
Masal dili yüğrektir…¹⁵⁸

Alnındaki kırışlar
Mühletini karışlar,
Ya bir yol ayrımında,
Ya da menzil başında
Talih adlı gedikte
Ölüm, eli tetikte…

III

Herkes geçer bu yolu
Bunun bir sonu yok mu?
Ovun gözü dört olur,
Göze görünmez ovçu…

Sarı Yaprak Nağmesi

Yuvamız isti¹⁵⁹ sine,
Isındık istisine.
Bilmedik çetin iştir;
Tutuşan ocak olmak.

Öyle ki, ayak açtık
Günün ardınca kaçtık
Bilmedik çetin iştir;
Yeniden uşak olmak.

Gün vurdu narin, narin
Dudağı kaçtı¹⁶⁰ narın.
Bildik nasıl şirinmiş;
Çiçekten nübar¹⁶¹ olmak.

Saçımıza den düştü,
Sazımız kökten düştü.
Bildik nasıl ağırmış;
Sararan yaprak olmak!

Nar

I

Bir gecenin içinde
Dudakları açılmıştı yarıya.
Bir seherin içinde
Güneş döndü arıya;
Mum eyledi, şam eyledi,
Günü akşam eyledi,
Adice bir kabuğu
Nur dolu cam eyledi.
İşte bak tane tane
İşte bak, damla damla
Dudağını dayayıp
Çatlayan dudaklara
Alev içer adamlar…
Yıldız yıldız taneleri
Tanelenir narin narin,
                                               Narın.

II

Nar mucize, nar ışık
El vurup, göz göresi
Hazırca yer küresi
Toprak, güneş karışık.

Bir kabuğun içinde
Nara bak, tane tane,
Nara bak, mahal mahal,
Nara bak ülke ülke,
Dizilmiş hane, hane.

Bu kıvrımlı hücreler,
Devletlerin sayı mı?
Nar, kürede yaşayan
Beşerin sarayı mı?

Bütün halklar bütün nar,
Adamlar nar tanesi,
Aynıdır her tanesi
Sevince, gama şerik,
Ömürlük, hemişelik…¹⁶²

Halklar var, yarı kesik,
Ortadan narı kesik.

Nar belki bar demektir,
Nar belki yar demektir,
Nar belki nar demektir.
Sözdü,
Közdü,
Gözdü nar…
Sırrı açılana dek
Ya Rab! Nasıl dözdü¹⁶³ nar?

Bir tabak nar tanesi
Haddin yoktur el vurasın.
Gündüzü, gecesi var
Sözü var, hecesi var,
Bir evde bir gardaşın
Bir bak, gör nicesi var.

Budur, neyi var budur:
Nevruz gören uykudur:
Oku, “Yedi Gardaş”ı
Yedi nar çubuğudur…
Yerin, göğün ruhudur.
Nar öyle sır sandığı,
Açın, insanlar bize.
Talihin sır sandığı
Sihirli mektubudur.

Nar bütünlük sözüdür,
Arayı Aras kesmiş
Nara bak, iki pare,
Kim ala, kim apara…¹⁶⁴

Katar Vagonları…

Şehir, vagonları uzak yollara
           Atar tor gibi.
Balıkçının çelik adalesiyle
Çekilir, gerilir,
           Katar tor gibi.
Yarıp tünel gibi geçer geceden,
Süzülüp akşamdan sehere çıkar.
Bir ucu nerdeyse köyde sürünür,
Bir ucu nerdeyse şehire çıkar.
Dökülür bir deniz derinliğine
Çetin geri döner, zora düşenler.
Çabalar şehirle köy arasında
Şehirin attığı tora düşenler…

Bu Benim…

Bu benim ey kendim, tanımadın mı?
Bu, o Memmed’dir
Biraz kırılmış,
Biraz sıkmış onu şehir havası,
Dermanı, dağların seher havası…
Beni tanımıyor yeni yetmeler,
Ben mi çıkarmışım yâddan, adımı,
Senin kucağında arzuladığım
Günlerden dönerek gelmişim sana
Bu benim, ey kendim, tanımadın mı?

İlham

Denizlere benzer fikrimiz bizim,
Gâh yüzde oluruz, gâh da derinde.
Her yeni bir fikir bulunduğunda
Yücelir insanın hür gözlerinde…

Tohum filiz verir yer isinende,¹⁶⁵
Gezer duyguların yükü sinende.
İlham dediğimiz bir ağaçtır ki,
Meyvesi kâğıtta, kökü sinende…

O Hangi Meseldir

O hangi meseldir:
                                                        “Âlemi bezer…”
Dağıt gümanımı,
Dağıt şüphemi.
Büyük şehirlerde
Uzak köylerin
Bekâr oğlanları
Çınartek¹⁶⁶ gezer
Kızları yol gözler
Menekşe gibi.

Oğuz Hele Uykudadır…

Su perisi, su perisi,
Bu çoban şehvet harisi…

Su perisi, su perisi,
Ne işin vardı, bulakta?
Doğruluk şöhret harisi,
Eğrilik gözde, kulakta…

N’olur o baktı, sen bakma,
Bakma, sen baksan söz çıkar.
Yakanı yakın bırakma,
İçinden “Tepegöz” çıkar…

Bakma, bu çoban şer atar,
Hayrı şere calak eder.¹⁶⁷
Sonra yer, göğü aldatar,
Gök, yeri taşgalak eder¹⁶⁸.

Öz özünü bulmayanlar,
Özgelerle yüz göz olur.
Sevgiden doğulmayanlar,¹⁶⁹
Doğunca, “Tepegöz” olur…

Nerden buldun bu tezadı,
Öğrendin mi neydi sehvin?
Kanatların uçamadı,
Ağır bastı insan yanın…

Neydi bu alın yazında,
Yarı insan, yarı kuştun.
Bu yerle gök arasında,
Hangisinden olmuştun.

Bir yer de yok ki, sığına,
Derdin düşmüştür arkama.
Bir çobanın acığına
Bütün Oğuz’u kargıma…

Olur ya, azıtsam derdi,
Azdırmaz ki, ana betni.¹⁷⁰
Gökler geriye gönderdi,
Yerlerin emanetini…

Tarih kül oldu… Köz geçti,
Kaldı ‘Ey dad-ı bidad’ı.
Başına Tepegöz geçti,
Oğuz hele uykudaydı…

Ben Gelende

B en gelende büyüklüğü
Ruhumla birdi.
Adını ananların
Yeri Sibir’di.¹⁷¹

Bir Tanrısal histi,
Su çekendi,
Sonu görünmeyen izdi.
Toprağa düşen tohum gibi
İçimde yeşerdiğinden habersizdi…

Adımına dar gelirdi
Tarihin dolayları…
Göçebe yollarında
Mecali yoktu yapsın,
Hayalinde yükseltirdi
En güzel sarayları…

Hedefi kızıl elma
Ses yetmez bir hedefti.
Bir ömür hasret yolu;
Damağındaydı tadı!
İçinde,
Akıntıya karşı yüzüp
Kürü¹⁷² dökmeye giden¹⁷³
Bir balığın inadı…

Hedefi kızıl elma
Ses yetmez bir hedefti.
Arada ne olduysa
Talihi geri tepti;
Ben giderken;
Adı boynuma yüktü.
Türk’tü;
Tarihin bir köşesinde
Boynu büküktü,
Büyük olanların
Dertleri de büyüktü…

Türk

Garbın garipliğine
Şarktan türküler kattı.
Tuz yerine dünyanın
Hamuruna ter kattı.
İzleriyle birleşti,
Yeryüzünün her katı…

Kurdu ulusun diye
Kurttan almış soyunu.
Dönüp de tarihe sor
Ellerinin suyunu.

“Adam” Âdem’den gelir
Irkı yüce ırk olmuş.
Hakka gönül açalı
Adı dönüp Türk olmuş.

Düşmanlar kale bilmiş
Başındaki fesini.
Göçüyle değiştirmiş
Yerin haritasını.

Kadim Bir Türk Çadırı

Ömrüm bir yanık kösüdü
Kalmış hatıra çağları.
Soğuk soğuk yeller dövdü
Alev alev ocakları…

Bin yıldır ekin ekerim
Her karga bu şuma¹⁷⁴ gelmez.
Ne çekersem, ben çekerim
Hiçbir şey hoşuma gelmez.

Aradığım bu ne yatır¹⁷⁵
Gelir, çıkarın¹⁷⁶ altında.
Dünlerin baharı yatır
Yarının karı altında.

Hele istek, arzu şahtır
Ömrün geçen yatırında
Gönlüm bir yetim uşaktır
Kadim bir Türk çadırında…

Yele Bir Söz Söylemiştim…

Ümit yeri var mı gören¹⁷⁷
Sorağına¹⁷⁸ kaçan yok.
Mektup yazsan cevap veren
Zeng eylesen¹⁷⁹ açan yok…

Bir şey gelmez ellerinden
Hepsi lâldir, hepsi kar.¹⁸⁰
Yine Bağdat ellerinden
Geri dönmez turnalar…

Garip bağı bar getirmez
Su yerine aksa kan.
Güvercinler söz götürmez
Haber vermez saksağan.

Ne çoğalır, ne azalır
Nerden geldi bu çenler…¹⁸¹
Yüreğime gölge salır
Yüreğinden geçenler.

Ne o yandır, ne bu yandır,
Yitmiş çıkış yolu da.
Gözyaşını buharlandır
Ümit kaldı buluda…

Adım dilden dile düştü
Sazım zilden bemedi…¹⁸²
Yele bir söz söylemiştim
Sana bir şey demedi?

Orhun

Koynunda yeniden doğulsam Orhun,
Özümü ‘od’una koy yakım gelim.
Batsam sularına, boğulsam Orhun
Kurdanan kıyamete kalmağım geli.

Hani sahilinde kurduğum saray?
Zaman atlı bilmez, piyade bilmez.
Bulak¹⁸³ çağlarına gayıtmaz¹⁸⁴ her çay,
Her budak köküne gayıdabilmez.

Bu Tanrı dağları lâldı mı, Orhun,
Bir yürek kızdırıp, bir sır veren yok.
Kısas kıyamete kaldı mı, Orhun,
Daha sularına nezir veren yok.

Eğilsem önünde bir oğul gibi,
Koy sinsin ruhuma her kara korkun.
İcaze versen de gümüş pul¹⁸⁵ gibi
Atsam yüreğimi suyuna, Orhun

Yoksa sıyrılmışsın, Orhun’um oktan,
Ya güneş nurundan gümüş tiyesen.¹⁸⁶
Seni arıyordum, ben seni çoktan
Sen de gelişimi duydun diyesen.

Geldim zamanları salıp ayaktan,¹⁸⁷
Atamın saldığı o yurt¹⁸⁸ nerdedir?
Bozkırlar gözüme değer bayaktan,
Ruhumun sahibi Bozkurt nerdedir?

De, nereden aldın, Orhun, bu adı?
Açar sırlarını Babür hele de…
Bin yıldır başına kalan Türk atı
Moğol çöllerinde çapır¹⁸⁹ hele de…

Deme bura hara, oğul, sen hara,
Düşüp yaddaşımın izine geldim.
Asırdan asıra yüzü bahara,
Tanrı dağlarının özüne geldim.

Bu sırrın farkına vardık hangimiz,
Özü olmayanın sözü de yokmuş…
Orhun yazıları, alın yazımız,
Deme, yazılana bozu da yokmuş…¹⁹⁰

Ağlar

Geldi ağlanacak günü dünyanın
Kaldı yaşanası zamanı ağlar.
Kaldı buharlanan o göz yaşları,
O bulut, bizden çok semanı¹⁹¹ ağlar.

Yaşamak lezzeti gitti ülkenin,
Dilimde nasırı bitti ‘belki’nin.
Zaman denizinde ümit, yelkenin
Geriye dönüşün gümanı ağlar.

İlahi, ne günlere kaldı, bak Hun?!
Yalan ayak açıp yürüse, korkun.
Mavi gözyaşıdır derede Orhun,
Tepede Tanrı’nın dumanı ağlar.

Batıdan Doğuya varıp giden iz,
Hangi zamanlara yetti vadeniz?
Ve… Deniz, içimde yiten beş deniz
Gemisi gam olmuş, limanı ağlar.

Hele yormadığım bir yuku¹⁹² kalır,
Gözümde bir Moğol kıpığı¹⁹³ kalır.
Alnımda bir Türkmen çapığı¹⁹⁴ kalır,
İçimde bir Altay Şaman’ı ağlar.

İki Sahil Yakası

Burası Dardanel’in
Geçilmez dar boğazı.
İki sahil yakası
Tutup sıkar boğazı.

Geçer gündüz eceden,
Çok gelip azdan geçer.
Hele ömür yelkenim
Dar bir boğazdan geçer.

Önde bir fener yanar
Ben yorulsam, sen izle.
Buradan sonra başlar
Okyanuslar, denizler.

Sende Var Olmak İçin…

Yaprak, sen de budaktan
          Solup gurbete düştün.
Yağmur, sen de buluttan
          Dolup gurbete düştün.
Gönül, ölüm günün mü,
          Gelip gurbete düştün?!

Buluta dönmek için
            Buharlanmak gerekmiş.
Budağa dönmek için
            Baharlanmak gerekmiş.
Vatana dönmek için
            Mezarlanmak gerekmiş..

Damlalar buharlanır
          Yağmur, kar olmak için.
Goncalar baharlanır
          Meyve, bar olmak için.
Kucağını aç, vatan,
Yok olup geleceğim,
          Sende var olmak için…

Ey Bulut

Ne ağzına su almışsın?
Bir cevapsız sualmişsin?
Niye böyle karalmışsın
Ne zaman yasım, ey bulut?

Yaşım tükenmiştir, yaş ver.
Yerde kalanını boş ver.
Kara yağlığını borç ver
Gözüme basım, ey bulut.

Ya ben koşum, ya sen hakla,
Sinemi terk et son ‘ah’ la.
N’olur, ben ölüm, sen ağla
Ben kulak asım, ey bulut.

Aldığını geri gönder.
Bana en son yeri gönder.
Bir yağmur kendiri gönder
Özümü asım, ey bulut.

Senin de evvelin su mu?
Haçan¹⁹⁵ var ettin ‘yok’umu?
Belki uykumsun, uykumu¹⁹⁶
Ben, neye yozum,¹⁹⁷ ay bulut.

Yine karşıdan kış gelir.
Güz ki elleri boş gelir.
Sen oku, bana hoş gelir
Yağmur duası, ay bulut.

Vatan vatandır, ha deyim…
Bendeye, Allah’a deyim…
Gurbetten daha ne deyim,
Daha ne yazım, ay bulut?

Dert

Kenara çıkmaktır işin çetini,
Çıkar, yollarına kargış elenir.
Alır dudağına sigaretini,
Gümüşî saçında dert tütsülenir.

Koymaz ki sahipsiz kala dünyada
Uzaktan gördü mü, tezden el eyler.
Koymaz ki çevrilip yüz tutsun yada,
Derdi çekip çekip dert güzel eyler.

Gurbet, yeri değil her yüzü berkin,
İnmek istese de gam katarından,
Zaman kotan açar¹⁹⁸ alnında her gün,
Sonra dert yeşerir kırışlarından..

Görür ki dert gelip ona el açtı,
Derdi yüreğine hayran eder o.
Yalan sohbet imiş: Derman ilaçtı(r),
Derdini, derdine derman eder o…

Ah seni, geriye işleyen teker,
Alın yazısının meçhul haberi!
Mizan terazidir, çektikçe çeker,
Vatanla gurbeti, hayırla şeri..

Bir ömür ikilik içinde noksan,
Beden mi ruhta, ruh mudur canda?
Gurbet mi? Onsuz da gurbette yoksun,
Hele görmezlikten gelir vatan da…

Güneş kademiyle düşer ısrara
Çeker gözlerinin gurub yerini.
Akşamın birinde kansız mısralar
Bulur yüreğinin garip yerini…

Kalıp ara yerde yaşar da her gün
Sağında, solunda solahay¹⁹⁹ kader;
Fırsatın birinde ölür, ölümün
Gözünün odunu almağa gider…²⁰⁰

Конец ознакомительного фрагмента.

Текст предоставлен ООО «Литрес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на Литрес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.

1

Sorak: Sorup alınan haber.

dönüş

2

Yaddaş: Hafıza.

dönüş

3

Hahiş: İstek, rica

dönüş

4

Cada: Kuruyan bir bataklığın, sular çekildikten sonra toprakları çatlamış hali.

dönüş

5

Akın: Süratle akan su. Akın yeri: Hızla akan su yatağı

dönüş

6

Sürekçi: Sürek avında avı, avcıların önüne doğru kovalayan kişi.

dönüş

7

Behtever: Talihi kendisine yar olan, bahtiyar.

dönüş

8

Haçan: Ne Zaman.

dönüş

9

Gabag: Ön, ön taraf.

dönüş

10

Dehne: Ana kanaldan ayrılan küçük kanal, ark.

dönüş

11

Harda: Nerede

dönüş

12

Darıhmak: Canı sıkılmak, bunalmak.

dönüş

13

Sozalmak: Suyun, giderek azalması.

dönüş

14

Vaktin söz sovunda çat ha çatında: Zamanın darlığı nedeniyle bir şeyleri yapma telaşında olmak.

dönüş

15

Başını götürüp gitmek: Başını alıp gitmek.

dönüş

16

Tiye: Kılıç, bıçak vs aletlerin keskin tarafı, ağzı.

dönüş

17

Servaht: Sayık, ihtiyatlı, uyanık, gözü açık.

dönüş

18

Çöl: Dış, dışarı.

dönüş

19

Payız: Sonbahar

dönüş

20

Magnit sahesi: Manyetik çekim alanı,

dönüş

21

Kalbine dammak: İçine doğmak.

dönüş

22

Çen: Sis, duman.

dönüş

23

Gov ha gov: Kovalamaca.

dönüş

24

Oyatmak: Uyandırmak

dönüş

25

Elinize kına yakmadığınız kaldı…

dönüş

26

Rus efsanelerinde adı sık geçen bir şehir. Efsaneye göre şehir Altinordu Devletinin Hakanı Batıhan’ın hücumları sırasında yeraltına çekilmiştir. Şimdi, yerinde büyük bir göl vardır. İnsanlar, yeraltına çekilen bu şehrin Kiliselerinden hala çan sesleri geldiğine inanırlar.

dönüş

27

Yanık vermek: Sinirlendirmek, kızdırmak.

dönüş

28

Yaddaş: Hafıza.

dönüş

29

Dik atılmak: Anında tepki verip karşı çıkmak.

dönüş

30

Veten: Vatan.

dönüş

31

Başını koltuk altta girlemek: Birilerinin gölgesinde yaşamak.

dönüş

32

Vavilon: Mezopotomya’da meşhur şehir Babil’in Fransızca söylenişi..

dönüş

33

Görüşmek: Buluşmak

dönüş

34

Oyatmak: Uyandırmak

dönüş

35

Sena: Azerbaycanlı Türkler, Sen nehrine Sena demektedir.

dönüş

36

Payız: Sonbahar.

dönüş

37

Çallamak: Saçın ağarmaya başlaması, beyaza çalması hali.

dönüş

38

Cıgallamak: Oyunun kurallarına uymamak, kuralları çiğnemek.

dönüş

39

Yahşı: İyi, güzel.

dönüş

40

Çalmak: Yılan sokması.

dönüş

41

İsti isti: ılık, ılık; sıcak, sıcak.

dönüş

42

Hansı: Hangisi.

dönüş

43

Nehs: Uğursuz, meşum.

dönüş

44

Avand: Başarılı, uğurlu.

dönüş

45

Narahat: Tedirgin.

dönüş

46

Sınak: İmtihan.

dönüş

47

Yaddaş: Hafıza.

dönüş

48

Vağzal: Tren garı

dönüş

49

Katar ayağı: Tren yolu, ray

dönüş

50

Bahtı oyak olmak: Talihi yaver gitmek

dönüş

51

Bahtı yatmak: Talihi yaver gitmemek.

dönüş

52

Yaş yarımında: Yaşını doldurmamış, altı aylık

dönüş

53

Göğüs ötürmek: Göğüs geçirmek.

dönüş

54

Kalaklanmak: Birbiri üstüne yığılmak

dönüş

55

Esmek: Titremek.

dönüş

56

Gider gelmez: Gidenin bir daha geriye dönemediği yer, sürgün yeri, savaş cephesi.

dönüş

57

Fit vermek: Islık çalmak, tren sireninin çalması.

dönüş

58

Gabag: Ön, ileri,

dönüş

59

Akın: Akıntı, hücum

dönüş

60

Azizlemek: Çocuğa, sevgiliye, hoş sözler söyleyerek sevmek,

dönüş

61

Dokkaz başı: Büyük avlu kapısının önü.

dönüş

62

Başını katmak: Aklını karıştırmak, şaşırtmak.

dönüş

63

Bu bir soru cümlesidir, Azerbaycan Türkçesinde vurgu ile de soru cümlesi yapılabilir.

dönüş

64

Yanvar: Yılın ilk ayı, ocak.

dönüş

65

Heste: Hasta

dönüş

66

Gayçı: Tren yolunda, ana hattan ayrılan makas.

dönüş

67

Gezme el var etek yok: Gezmek için vatan var ama başın sıkıştığında tutmak için etek yok.

dönüş

68

Gor: Mezar

dönüş

69

Çaşbaş salmak: Ne yapacağını şaşırtmak.

dönüş

70

Okucu: Okuyucu

dönüş

71

Aparmak: götürmek

dönüş

72

Yoka çıkmak: Birdenbire kaybolmak, yok olmak.

dönüş

73

Sen yabancılara bak, sana yakın olanlar her şeye tahammül eder.

dönüş

74

Yâda salmak: Hatırlamak.

dönüş

75

Payız: Sonbahar

dönüş

76

Aye: Seslenme edatı.

dönüş

77

Kurguşun: Kurşun

dönüş

78

Giley: Sızlanma, intizar, yakınma, şikâyet.

dönüş

79

Yay: İlkbahar.

dönüş

80

Kövrelmek: Kalbi hassaslaşmak.

dönüş

81

Kadere kebin olmak: Kaderle kebin kesmek, nikâhlanmak.

dönüş

82

Zerrebin: Dürbün.

dönüş

83

Serhed: Serhat, sınır.

dönüş

84

Mug: Zerdüştlük inancında müritlere verilen ad.

dönüş

85

Neğatifteki şekil: Fotograf filmindeki negatif resim.

dönüş

86

Dayanmak: Durmak

dönüş

87

Şefek: Tan vakti, ya da gurub vakti kızıl güneş ışıkları

dönüş

88

Dere dik: Dere tepe

dönüş

89

Gor: Kabir, mezar.

dönüş

90

Göynetmek: Sızlatmak.

dönüş

91

Rakip aparmak: Rakibin(hayatın) galip gelmesi,

dönüş

92

Canını bir teher çekip aparmak: Bir şekilde beladan kurtulmak, canını kurtarmak

dönüş

93

Gider gelmez: Gidilip bir daha dönülemeyen yer, sürgün yeri.

dönüş

94

Gepik: Azerbaycan para birimi, kuruş.

dönüş

95

Kirakeş: Kiracı.

dönüş

96

Hezer: Hazar denizi.

dönüş

97

Dahma: Derme çatma baraka, kulübe.

dönüş

98

Fır: Hörgüç

dönüş

99

Tapmak: Bulmak.

dönüş

100

Dalınca: Ardından, arkasından.

dönüş

101

Ayak baş olmak: Tepetaklak olmak.

dönüş

102

Süt uyutmak: Sütü mayalamak, yoğurt çalmak.

dönüş

103

Üyüşmek: Sütün, damızlık yoğurt ile uyuşup yoğurt haline gelmesi.

dönüş

104

20. Yüzyıl Azerbaycan şairlerinden Mehemmed Hadi.

dönüş

105

Tapmak: Bulmak/ Tapılmak: Bulunmak

dönüş

106

Canına daraşmak: Sülük gibi yapışmak.

dönüş

107

Kulluğunda durmak: Her isteğini yerine getirmek için emrine amade beklemek.

dönüş

108

Kanıkmak: Kana susamak.

dönüş

109

Sap: İp

dönüş

110

Şaker: Alışkanlık, adet, görenek.

dönüş

111

Kanı kararmak: Suratını azdırmak.

dönüş

112

Tapmak: Bulmak.

dönüş

113

İy: Koku.

dönüş

114

Verdiş: Alışkanlık, gelenek.

dönüş

115

İştir: Olur ya, olabilir, iştir başa gelebilir anlamında.

dönüş

116

Verdiş eylemek: Alışkanlık haline getirmek.

dönüş

117

Laçın: Azerbaycan’da, Karabağ bölgesinde bir şehir.

dönüş

118

Soruşmak: Sorup haber almak

dönüş

119

Okumak: Türkü, söylemek.

dönüş

120

Ay Laçın: Ermenilerin işgali altında kalan Laçın şehrini anlatan meşhur bir halk türküsü.

dönüş

121

Kesme Şikeste: Karabağ’a özgü bir mugam havası.

dönüş

122

Zile yükselmek: En tiz perdeye çıkmak, en tiz perdeden ses vermek

dönüş

123

Pesden ötmek: En kalın perdeden ses vermek

dönüş

124

Yanaşı: Yan yana, birlikte

dönüş

125

Vuruş: Vuruşmak, savaş

dönüş

126

Acık: Öfke, hiddet.

dönüş

127

Uzak başı: En sonunda, olsa olsa, anlamında deyim.

dönüş

128

Yavaşımak: Yavaşlamak, duraksamak.

dönüş

129

Kor: Bir musiki eserini seslendirenler topluluğu, koro.

dönüş

130

Ved: Vaat.

dönüş

131

Dütar: İki telli Türk çalgısı.

dönüş

132

Gıfılbend: Kilit, kapı kilidi.

dönüş

133

Telesmek: Acele etmek, gayret göstermek.

dönüş

134

Belen: Dağ sırtı, geçit

dönüş

135

Baş hayına düşmek. Can telaşına düşmek, başını kurtarmaya çalışmak.

dönüş

136

Kar: Sağır

dönüş

137

Asan: Kolay

dönüş

138

Doğma: Bize en yakın, sevgili, sevimli…

dönüş

139

Düğülmüş; Düğümlenmiş.

dönüş

140

Bağrına badaş olmak: Birbirine çok yakın olmak.

dönüş

141

Çıkdaş çıkarmak: Kapı dışarı etmek.

dönüş

142

Güzar: Yol. Hara: Nereye

dönüş

143

Boş vede çıkmak: Vaatleri boşa çıkmak.

dönüş

144

Ilgım: Aldatıcı görüntü, serap, hayal.

dönüş

145

Baş vermek: Olmak, oluşmak, meydana gelmek.

dönüş

146

Güzgü: Ayna

dönüş

147

Hulkum: Erkeklerin gırtlağındaki kemik çıkıntı.

dönüş

148

Hardaysa: Nerede ise.

dönüş

149

Çapık: Darp sonucu alışan iz, yara.

dönüş

150

Calak etmek: Yamamak, yapıştırmak, eklemek.

dönüş

151

Sancmak: İğne, mızrak, bıçak gibi sivri uçlu nesneleri bir yere, batırmak…

dönüş

152

Tapmak: Bulmak

dönüş

153

Boylanmak: Boynunu uzatarak bakmak.

dönüş

154

Nemiş: Nemli.

dönüş

155

“Om” nidası, Hint ve Budist inancında “mutlak”ın sembolüdür ve bu mutlak geçmişi, bu günü ve geleceği özünde yaşatır. “Om ma ni pad me hum” ise devamlı şekilde yaratılan ve mahvolan dünya, onun tanrıların ak ışığını (nurunu), insanlığın mavi ışığını, yer etrafı çevrelerde yaşayan şeytanların sarı ışığını, canlıların yeşil ışığını, aç ruhların kırmızı ışığını ve cehennem mensuplarının belirsiz ışığını aks ettiren Tibet duasının ilk mısrasıdır…

dönüş

156

Himalay: Himalaya dağları.

dönüş

157

Ov/Ovçu: Av/ Avcı.

dönüş

158

Yüğrek: Kıvrak, çevik.

dönüş

159

İsti: Sıcak

dönüş

160

Dudağı kaçmak: Gülmek, gülümsemek.

dönüş

161

Nübar: Ağacın ilk olgunlaşan meyvesi

dönüş

162

Hemişelik: Her zaman için…

dönüş

163

Dözmek: Tahammül göstermek, dayanmak.

dönüş

164

Aparmak: Alıp götürmek.

dönüş

165

İsinmek: Sıcaklığı yükselmek, ısınmak

dönüş

166

Çınartek: Çınar gibi

dönüş

167

Calak etmek: İliştirmek, yamamak, eklemek,

dönüş

168

Taşgalak: Taşların, üst üste yığılarak kale gibi yükselmesi.

dönüş

169

Doğulmak: Anadan olmak, doğurulmak.

dönüş

170

Ana betni: Ana karnı, rahim.

dönüş

171

Sibir: Sibirya.

dönüş

172

Kürü: Balık yumurtası.

dönüş

173

Yumurtalarını bırakmak için denizinden, çıkıp akıntıya karşı yüzerek, tatlı su kaynaklarına kadar giden balıklara teşbihtir.

dönüş

174

Şum: Sürülerek ekim için hazır hale getirilen toprak, tarla.

dönüş

175

Yatır: Saklanmış altın, gümüş vs. değerli şeyler, para.

dönüş

176

Gelir: Kazanılan, elde edilen para. Çıkar: Harcanan, gider olarak verilen para.

dönüş

177

Gören: Acaba

dönüş

178

Sorak: Sorup öğrenilen haber.

dönüş

179

Zeng eylemek: Telefon etmek

dönüş

180

Kar: Sağır

dönüş

181

Çen: Sis, duman

dönüş

182

Zil: Musikide en ince perde/ Bem: Musikide en kalın ses perde

dönüş

183

Bulak: Pınar.

dönüş

184

Gayıtmak: Geri dönmek, başladığı ya da çıktığı yere varmak.

dönüş

185

Pul: Sikke, gümüş ya da altın para

dönüş

186

Tiye: Kılıç, bıçak gibi aletlerin keskin olan yanı, mecazen kılıç, bıçak.

dönüş

187

Ayaktan salmak: Yormak, bıktırmak.

dönüş

188

Yurt salmak: Yurt kurmak, vatan tutmak.

dönüş

189

Çapmak: Koşmak, at koşturmak.

dönüş

190

Bozu da yokmuş: Bozulmaz imiş…

dönüş

191

Semanı: (Aslında bu söz, “Semayı” şeklinde olmalıdır, “y” kaynaştırma ünsüzü yerine, Azerbaycan Türkçesinde “n” ünsüzü de kullanılmaktadır. Şiirin ayağı “n” sesi olduğundan muhafaza edilmiştir(Çevirenin notu.)

dönüş

192

Yuku: Rüya.

dönüş

193

Kıpık göz: Çekik göz.

dönüş

194

Çapık: Darp sonuncu oluşan hasar, çizik, yara.

dönüş

195

Haçan: Soru edatı, ne zaman?

dönüş

196

Uyku: Rüya

dönüş

197

Yozmak: Yorumlamak. Uyku yozmak: Rüya yorumlamak.

dönüş

198

Kotan açmak: Kotan, Azerbaycan Türkçesinde saban demektir, kotan açmak, saban ile derin bir iz açmak.

dönüş

199

Solahay: Ters, aksi.

dönüş

200

Gözünün odun almak: Cesaretini kırmak.

dönüş