Sevim Çiçek

Dağlar Taşlar Tanığımdır

Öykü

Sevim Çiçek

1965’te doğdu. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Tarih öğrenimi gördü. 1989’da başladığı öğretmenliğe 2006-2010 yıllarında ara verdi, bu sırada Tarih Vakfı’nda çeşitli projelerde görev aldı. 2010’da yeniden öğretmenliğe döndü, 2019’da emekli oldu. Öykü ve yazıları çeşitli dergilerde ve internet sitelerinde yayımlandı. Bursa Nilüfer Kütüphanesi’nin 2019’da Nezihe Meriç anısına düzenlediği öykü yarışmasına gönderdiği “Paydası Sıfır Olan Sayı Tanımsız ve Sonsuzdur” öyküsü yayımlanmaya değer bulunarak seçkide yer aldı. “Civan Buradadır Nasıl Geleyim” öyküsü 2020’de Nilüfer Kütüphanesi’nin Fakir Baykurt anısına düzenlediği öykü yarışmasında mansiyon aldı. Dağlar Taşlar Tanığımdır ilk kitabı.

Künye

Notos Kitap 210

Edebiyat 86
Öykü

©Notos Kitap Yayınevi, 2023

Birinci Basım Şubat 2023

Birinci Sürüm Eylül 2023

ISBN 978-605-7643-97-1

ISBN (e-kitap) 978-625-6469-00-6

Sertifika 52101

Editör
Mehmet Zeytin

Kapak Tasarımı

Virginia Elena Patrone

Teknik Hazırlık

Duygu Şentuna, Tila Sadeki

Notos Kitap Yayıncılık Eğitim Danışmanlık ve Sanal Hizmetler Tic. Ltd. Şti.

Ömer Avni Mahallesi, Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya Sokak No: 11/6 Gümüşsuyu, Beyoğlu İstanbul

0212 243 49 07

www.notoskitap.com

facebook.com/NotosKitap

twitter.com/NotosKitap

İçindekiler

Sevim Çiçek

Künye

İçindekiler

Zararsız Bir Çakıl

Ha Gayret Kangallı

Tarlanın Büyük Taşları

Anter

Gölgemiz Bile Yaban Olmuş

Mikail’i Hanginiz Vurdu

Tüm Zamanların En Güzel Sözü

Aret Abinin Altın Vuruşu

Gelincik

Civan Buradadır Nasıl Geleyim

Yadigâr

Efruz Değilim Ben

Kol Kırılır Yen İçinde

Sen Bize Lazımsın Abi

Atlı

Zararsız Bir Çakıl

Kulağımıza ilişen kötü havadislerin aslı astarı var mıydı, dağların ardından yükselen dumanlar neyin nesiydi. Harp çıktı desen, biz niye sabahtan akşama kazma kürek sallıyoruz. Ali Okulu’nda çat pat okuma öğrenmiştim, elime geçen gazete parçalarından vaziyeti çözmeye çalıştım. Anadolu’ya demiryolu döşeniyormuş. Canımız burnumuzda açtığımız yol trenler içindi demek. İyi güzel de ne vakit, nerede bitecek bu yol. Gidişata bakılırsa terhis de olamayacaktık. Tepemizden bir saniye ayrılmayan komutan, boyuna aynı lafları söylüyor: Ha gayret asker, mukaddes vatanın her karış toprağı bizden hizmet bekler, fedakârlık ister, yol medeniyettir, esenliktir, emniyette olmaktır.

Avuçlarımız paramparça. Erzurum Horasan’dan bir arkadaş otlardan bir merhem yapmıştı, akşam oldu mu onu sürüyor, mendille üzerini sarıyoruz ki şilteye bulaşmasın. Ellerimi ilaçladım, çavuş girdi, elinde kâğıt. Belli ki vaziyet mühim, yoksa er çadırda ne işi olur gece gece. Esas duruşta, nefesimizi tutmuş bekliyoruz. Birkaç isim okudu, ben de varım aralarında.

“İsmi okunanlar bir adım öne.” Eyvah, dedim, uzadı valla askerlik, başka birliğe gönderecekler. Çavuş ellerime baktı.

“Ne oldu, o sarı şey nedir öyle.”

“Merhem komutanım, hafif bir yara.” Ne söyleyecekse bir an evvel söylesin istiyordum.

“İsmi geçenlerin askerlik hizmeti bu gece yarısından itibaren sona ermiştir,” dedi, geldiği gibi süratle çıktı. Terhis olmuştum. Öteki arkadaşlar iç çekti, sevincimi gizledim.

Şafak söker sökmez çalar kalk borusu. Ne lüzum var, köylü çocuğuyuz, zaten yıldızlar sönmeden açılıyor gözümüz. E, heyecandan uyumamışız da, kalktık, çorba morba içtik. Allah var yemek bol, son zamanlarda öğlen akşam etli yemek. Rütbelilerin onlarca oğlak çevirtip ziyafet çektiklerine şahidim. Kesilen davarın haddi hesabı yok, derileri tuzlanıyor, telislere basılıp artık nereye gönderiliyorsa kamyonlara yükleniyordu.

“Muhaberat cipine bineceksiniz,” dedi çavuş. Arkadaşlarla helalleştik. Bir arkadaşımız da yaya gidecek köyüne, izin vermişler, savuşup gitti. Cip geldi, toz toprak içinde, zannedersem tedbir olsun diye temizlemiyorlardı ki arazide seçilmesin. Biz arkaya geçtik, Manisalı başçavuş da şoför mahalline. Biraz tuhaf biri, günü gününe uymayan. Bir bakıyorsun derviş gibi mülayim, bir bakıyorsun zehir zemberek. Yol boyunca devlet, millet, vatan deyip durdu, bir ara da şiir gibi bir şey söyledi. Susmuş dinliyoruz. İçeri havasız ama camı açmaya çekiniyoruz. Bana döndü. “Asker, sıcak oldu be, kelebek camı aç da serinleyelim biraz.”

“Emredersiniz komutanım.” Açmamla yanık kokusu doldurdu içeriyi. Baktım meşe ormanları kapkara, dağ taş asker kaynıyor. Tepeyi aştık, belki iki yüz, üç yüz asker, ellerinde martini, parmakları tetikte, aralarına sivilleri almış ilerliyor. Yaşlı, genç onlarca erkek kalın sicimlerle elleri birbirine bağlı düşe kalka yürüyor. Yüreğim daraldı ki ne daralma, zifiri karanlığa battım, içime düşen şüphe davarı kollayan aç kurt misali azdı ha azdı. Havsalam almıyor, bu perişan insanlar nereye götürülüyordu?

“Köyde kimin var asker, anan baban,” diye sordu komutan. Hayretler içinde kafilenin ardından bakıyordum. Yanımdaki arkadaş dirseğiyle dürttü, kaş göz etti. Komutan yana dönmüş.

“Sana diyorum sana, sağır mısın.”

“Emredin komutanım.”

“Köyde kimin kimsen var mı.”

“Yaşlı bir nenem var komutanım.”

“Anan baban.”

“Sizlere ömür komutanım.” Rahmet okumadan diğer iki arkadaşa da sordu. Benim gibi yetim değillerdi.

“İlçen.”

Yüzüne baktım.

“Evladım köyünüz nereye bağlı.”

Söyledim.

Yol çatında askerler, aralarında da askere pek benzemeyen adamlar. Sonradan öğrendim milis olduklarını. Başçavuş indi, ardından biz, sağa sola bakındım, serbest miydik artık. Uzun boylu, pala bıyıklı adam omuzundaki tüfeği indirip esas duruşta selam verdi başçavuşa. Bilmem bizimki ne dediyse çalımla bana doğru geldi Pala, yanakları kıpkırmızı, fiske vursan kan fışkırır.

“Hangi köydensin, aşiretin,” dedi dilimizle. Türkçe cevap verdim. O sıra komutan da yanımıza geldi, neymiş gibisinden kaş göz etti Pala’ya.

“Zararsız bir çakıl komutanım,” dedi Pala benden yana. Çakıl diye bir aşiret bilmiyordum, herhalde beni yanlış işitmişti.

“Çakıllardan değilim,” dedim. Güldüler. Ağırıma gitti ama ne diyebilirdim, terhis evrakını almamışım daha. Yürüdüler, az ötede aralarında fısır fısır konuştular. El etti Pala, yanlarına koştum.

“Geç oldu,” dedi Pala, bu sefer Türkçe, “şimdi yola düşersen kurda kuşa yem olursun, bu gece nizamiyede yat, sabaha Allah kerim.” Gözucuyla Manisalıya baktım, yine derviş ifadesi çökmüş suratına.

“Hemşerin haklı, dinlen, sabaha dinç kalk, sonra nenene mi gidersin yoksa başka birine mi, orası senin bileceğin iş.”

Nizamiyedeki asker bitkin, bıraksalar olduğu yere yığılıp uyuyacak. E, asker ocağı, düğün yeri değil ya. Akşam yedi sıralarında beni, birkaç kişiyi daha bir odaya aldılar. Manisalı masaya kurulmuş, karşısında iki başçavuş, bir de Pala oturuyor. Manisalı kalktı, benekli ellerini arkasına attı, tek tek süzdü bizi, esas duruş bekliyoruz karşısında.

“Devletin aşını, ekmeğini yemiş adamlarsınız.” Ayaklarının üzerinde yaylandı, gözleri bende, “kursağınızdaki her lokma şehit kanıyla sulanmış aziz vatanın nimetidir,” dedi, “heba edilemeyecek kadar mukaddestir her kırıntısı...” Coşmuştu, Allah var hisli de konuşuyor, baktım Pala’nın çelik bakışları bile yumuşamış, gözleri dolu. Hizmete devam edersek devletin bizi ömür boyu koruyup kollayacağını falan söyledi Manisalı. Allah allah, yav biz kimiz ki, alt tarafı köylü parçası, yüce devlet bizi niye ömür boyu koruyup kollasın.

İçimde vesvese, uyku tutmuyor, döndüm durdum ranzada. Yarın ne söylesem de evrakı alıp yoluma gitsem. Önce komutanım diyeceğim esas duruşumu bozmadan, emriniz üzere köyüme gideyim, nenem sağ mı selamette mi gözlerimle göreyim, ihtiyacı varsa tedarik edeyim, ondan sonra yüce devletimiz ne istiyorsa başım gözüm üstüne. Kelimesi kelimesine tekrar ettim, iyice yerleştirdim kafama, am bir şey dürtüyor içten içten. Ranzadan indim, ayak yolu bahanesine dışarı attım kendimi. Nuruna kurban olduğum güneş kara dağların ardını kızıllaştırmış, hava sert, hava kar mı topluyor ne, valla isterse taş yağsın, yeter ki terhis kağıdını koyayım cebime, gerisi siz sağ ben selamet.

Yemekhaneye girdim, tabldotu aldım, tuhaf bir şey var küçük gözde, pekmez desem değil, bal hiç değil, rengi kızıl, kara taneli bir şey. Baktım askerler ekmek banıyor ben de bandım, ağzıma götürdüm, hem ekşi hem tatlı. Yanımdakilerden biri, “Yav ben kayısı reçelini severim,” dedi.

“Ulan Allah’ın dağında reçel bulmuşsun, sızlanıyorsun be,” dedi karşısındaki.

“Valla çok hoştur, ben ömrü hayatımda böyle bir şey yemedim,” dedim, “nasıl yapılıyor, bir bileniniz var mı.”

“Ne yapacan, vişne mi var da kaynatacan,” dedi kayısı reçelini seven. Güldüler.

Kahvaltı bitti, dün beraber odaya girdiğimiz arkadaş yanıma geldi.

“Hemşerim aldın mı tezkere kâğıdını.”

“Yok valla, almamışım daha, sen.”

Yukarı çıktık birlikte, kapıda üç beş asker art arda sıraya girmiş bekliyor. Giren dakikasında çıkıyor. Gece tasarladıklarımı söylüyorum içimden. Sıra bana geldi, aklım bulandı, kafam bomboş.

“Pekâlâ,” dedi komutan, gözlerimin içine bakıyor, “köyüne gidebilirsin ama sen sen ol beyaz donlu vahşilere kanıp da ihanete tevessül etme.” Allah allah, yav bu ne söylüyor bana. Gitti masadan mühürlü kâğıdı aldı, bir elini omuzuma attı, “İnsan fani devlet baki, gittiğin her yerde, rastgeldiğin her kişiye de ki, yüce devletin tunç eli vatanın her köşesine uzanacak kadar kudretlidir.” Kaşları çatık, boynunun damarları kabarmış. “Anlaşıldı mı.”

“Anlaşıldı komutanım,” dedim esas duruşta.

“Selametle git, unutma, biz her daim buradayız ihtiyacın olursa.” Baştan aşağı süzdü, kâğıt elinde. “Levazımata uğra önce.”

Bir kat elbise verdiler, bir çift de yeni bot.

“Giy giy, gıcır gıcır git köyüne,” dedi levazımdaki başçavuş.

“Yok komutanım, toz topraktır yol, zayi olmasın.”

“Senden kıymetli mi asker, hadi giy de göreyim.” Malzeme yığının arkasında giydim, askere gelirken üstümde olanları da bir torbaya tıktım, başçavuşun karşısına dikildim.

“Bol mu geldi ne,” dedi.

“Allah devletimize, komutanlarımıza zeval vermesin komutanım.”

Bizim taraf alabildiğine orman. Palamut, kızılağaç, meşe, su boylarında söğüt, ne ararsan. Öyleleri var ki, mübareklerin gövdelerini on adam kucaklasa elleri birbirine kavuşmaz. Dağlardan vadiye akan suları şerbet, Hızır’ın mavi keçileri küheylan. Vadiye girdim, bir sis, bir duman, sanki ne varsa gazaba uğramış, yanıp kavrulmuş dağ taş. Uzaktan top sesleri geliyor. Ya Hızır, yoldaşım ol, beni darda bırakma, sen mazlumların imdadına yetişensin, ya Hızır. Dua ede ede ne kadar yürüdüm, kaç ağaç, kaç kaya bıraktım ardımda, bilmiyorum, ırmak ışıldadı karşımda. Yüreğimdeki is, içimdeki sıkıntı dağıldı. Bundan sonrası bir günlük hasret, ırmağı takip ettim mi yarın akşam olmadan köydeyim. Duttan reçel olur mu. Olur tabii, dut gibisi var mı. Irmağa yaklaştım, suyun rengi bir tuhaf, leş kokusu sarmış havayı, içim kalktı. Suyu cümle mahlukata can veren, hastalıklara şifa, toprağa bereket, baharda kurban kestiğimiz bu mübareğe ne olmuş. Havada bir kartal kâh alçalıyor kâh yükseliyor. Burnumu tuta tuta yanaştım, postallarla girmek olmaz, günahtır, çıkardım, suya girdim, sinekler vızıldıyor. Şap şup yürümeme yeşil bir bulut yükseldi, yükselmesiyle koca bir ayı leşi çıktı, kapkara, kavrulmuş, karnı olmuş davul. Leşin takıldığı kayalardan birine asıldım, yerinden oynamasıyla su boşaldı, ne var ne yok aldı götürüyor. Tavşan, tilki, sincap, yılan, ne yok ki, her yanı delik deşik körpe bir tay döne döne gidiyor. Aklım hayalim şaştı. Bu nasıl iş, sanki yukarı köyler, ormanlar küle dönmüş, ırmak da cümlesine mezar olmuş. Bu dilsizlerin günahı neydi, kime ne kötülükleri dokunmuştu. Ey mübarek, her kim seni kirlettiyse, çoluk çocuğundan uzak, Allah da onları kül etsin, bu dünyada gün yüzü görmesin. Sudan çıktım, yere oturdum, içimdeki ışık söndü, allah vere de köprü yanmamış olaydı. Önüm sıra kayalar, çelik gibi, lakin el vursan un gibi ufalanır, öte yandan gitsem Allah etmeye ayağım kaysa yardan aşağı gittim gittim. Postallara baktım, bunlar ayağında olduğu müddetçe ürkme, sırat köprüsü olsa ne yazar.

Elimde değnek, torba sırtımda, ensemden başıma ince bir sızı vuruyor. Adım attıkça boz bulutlar kalkıyor ardımda. Ağzım burnum kül, kayalar ateş saçıyor. Kan ter içinde çıktım tepenin düzlüğüne. Irmak sanki tepenin öteki eteğinden doğmuş, pırıl pırıl akıp gidiyor, kıyısında yemyeşil bir ağaç. Koş kucakla, sarıl gövdesine, yapraklarını öp. Yamaç aşağı saldım kendimi. Dallarının yarısı suda güzel bir söğüt, kökleri kol kol, sanki vakti zamanında söküp atmak istemişler de dünyaya sarılmış. Ya, hayat böyledir işte, kolay mı vazgeçmek. Karnım da açıkmış, allahtan ki sabah tayınından bir parça atmıştım cebime. Su da var, temiz de, daha ne olsun. Postalları çıkardım, ırmağa yanaştım. Ağacın suya batmış dalları kendini kurtaramıyor sanki sudan. Hırlama sesi ilişti kulağıma, ardıma döndüm, semiz bir çakal, suya geliyor. Taş attım, kuyruğu bacaklarının arasında uzaklaştı. Yav ne yaptın, bu yangın yerinde içi yanmış, o da candır. Adam sen de, ne edeceksin, gör işini, var git yoluna. O neydi, dalları suya çeken. Postalları çıkardım, paçalarımı sıvayıp suya girdim. Önümdeki dalları sağa sola verdim.

Ah. Yok, güneş gözlerimi aldı, ışığın oyunudur bana. Ama yok, bez bebek gibi, suyun üstünde o yana bu yana. Ne duruyorsun, belki boğulmamış. Umut candır insana, kuvvettir. Atıldım, su belimi aşıyor, aşsın. Bir elimi beline attım, ötekini dallara sarılan saçlarına. Epey sürdü saçlarını çözmem. Kucakladım, tüyden hafif, elleri serçe pençesi, ayakları yaralı, vah benim ciğerim, vay benim kekliğim.

Toprağın üzerine yatırdım. Dersiniz ki kanatlanıp uçacak birazdan. Kulağımı göğsüne verdim, yüreği atmıyor, şah damarına dokundum sönmüş. Ya Hak, ne günahı vardı da aldın bu masumun canını, nasıl aldıysan öyle de geri ver. Aralık gözlerine baktım baktım, uzun kirpiklerinde damlalar, saçlarında sararmış uzun yapraklar. Ya Hızır. Neredesin. Sen neredesin, göster kudretini. Dünya ıpıssız, dünya kör, dünya karanlık. Gözlerini yaralı avuçlarımla kapadım, yumruk yapmış ellerini usulca açtım, taş parçaları batmış ayalarına.

Ağacın gölgesine bir çukur kazdım. Gözüm söğüdün ince dallarında, olmaz körpeler, doymamışlar daha yaşamaya. Kıyıda ne kadar çayır çimen varsa yoldum, getirdim mezarın dibine yaydım. İncinmesin. İnsan böyledir, aklı almasa da yüreği olmayacak şeye inanır. Ne duruyorsun çıkar üstündeki gömleği, sar kefen niyetine. Yok, dedim sonra, olmaz, rengi koyudur. Eskisini çıkardım torbadan, patiskadan dikmişti nenem, apak, tertemiz.

Toprak atmaya elvermiyor yüreğim. Göz görmeyince gönül katlanır. Arkamı döndüm, eştiğim toprağı üstüne sürdüm, avuçlarım yanıyor. Kalktım tümseğe bakmadan ırmağa girdim, serinliğine daldırdım ellerimi. Üç defa su getirdim, üzerine serpiştirdim. Ey ulu ağaç sana emanet, gövdende yeşersin, dal olsun, yaprak olsun. Başına bir taş diktim, yok, dedim, taşı söktüm suya attım. Ayaklarım bağlanmış, ne ileri gidiyor, ne geri. Kuşlar cıvıldıyor dallarda. Ekmek geldi aklıma. Ufala ölü hayrına, kuşlara yem et. Lüzumu yok, kursağı kaldırmaz kuşların. Az evvel çakalın durduğu yere fırlattım. Havaya baktım, kuşlar çarka durmuş. Gök uğuldadı birden, kuşlar patır patır ırmağa düştü. Tayyaraler. Yere attım kendimi. Dörderli sırayla art arda geçip gittiler. Sesin şiddetinden mi, yerin sarsıntısından mı başım dönüyor, midem ağzımda, dizlerimin üstünde süründüm, içimdekileri boşalttım. Başımı kaldırdım, çakal, ağzında ekmek bana bakıyor.

Kulaklarımda Pala’nın sesi. Ben çakıl değilim, çakıllardan değilim, diye diye dağlara vurdum.

Ha Gayret Kangallı

Yağmur on gündür aralıksız yağıyor. Üstü örtülü bataryalar, balçığa bata çıka yürüyen taburun hızını kesiyor. Binbaşı yukarılara baktı. Keşif birliği görünmüyor, birliğin lideri komutanın en gözde askeri Kangallı da.

“Ağır ol Kangallı,” diye seslendi Adanalı hayli geriden, “soluklanalım az.”

Kangallı durdu.

“Boş versene sen, ne duracağım, vız gelir tırıs gider bana bu dağlar.”

Vay be Kangallı, bravo sana, şu dünyada var mı senin gibisi, yaşaman bile mucize. O kaçık, o ruhsuz, o deli anan yok muydu o. Kapkara bir mağarada, seni dünyanın orta yerine fırlatan deli anan, kanlı göbek bağını dişsiz ağzına verip emdiren kaçık anan, kirletilmiş bedenini uçurumdan aşağı salan, ufalanmış kemikleri kurtçuklara yuva olan zavallı anan. Piç aşağı piç yukarı diyenler gelip görseler keşke seni.

“Ulan orospu çocukları,” diye bağırdı Kangallı, “piç kuruları, ananızın amına mı girdiniz, çıkın ulan, çıkın da erkek gibi dövüşelim.”

Duymuş muydu acaba binbaşı, aşağıya baktı. Komutan siyah atın sırtında gri bir gölge gibi ağır ağır inip kalkıyordu. Uçurumları, kayrak taşlarla kaplı yamacın başlayıp bittiği sınırı, tehlikeli koyakları, uçurum başlarını iyi biliyordu at. Aniden şaha kalktı, Binbaşı yere yuvarlandı. İleri atılıp doksan derecelik bir açıyla doğuya döndü at, karanlık, dar yolakta gözden kayboldu. Ucuz kurtulmuştu Binbaşı, az ilerde düşse tek kemiği sağlam kalmaz, belki de öte dünyayı boylardı. Düştüğü yerden kalktı, kalın tabanlı botlarının üzerinde yaylandı, dağın puslu zirvesine dikti gözlerini. İstihbarata göre şakiler kutsal belledikleri mekanlarda mevzileniyor, geleni yaylım ateşine tutuyordu. Ulan hani şakilerin mukavemeti kırılmıştı, hani sığındıkları yerlere kar yağıyordu, diye manşetler atan gazetelere lanet yağdırdı Binbaşı içinden. O sıra ortam temiz manasında silahını havaya kaldırdı Kangallı.

İki saat sonra üst üste yığılı boynuzlardan oluşan tepeyle burun buruna geldi Binbaşı. Bu ne ilkellik, bu ne cahillik, hangi çağda yaşıyordu bu vahşiler. Yere tükürdü, yığının etrafını dolanmak istediyse de yıldız biçimli beşgen kayanın ardı sarp uçurumdu. Döndü, aşağılara baktı, emrindeki askerlerin üçte ikisi yamacı yarılamamıştı bile. İzmirli az ötede zangır zangır titriyordu, tıpkı üst üste atılmış cesetleri gördüğü gün gibi. Bir hafta öncesine kadar bizim ne kabahatimiz var ki, vur diyorlar vuruyor, yak diyorlar ateşe veriyoruz diye kendi kendini avutabiliyor, izin verse aklını alacak içindeki sesi susturabiliyordu İzmirli. Ceset tepesinin eteklerinde oğlu Aykut’un yaşında körpe bir çocuk, ölmüş anasının cırım cırım elbisesinin yakasından taşan memesine yapışmıştı. Kangallı silahına davranmıştı hemen. “Bırak, dokunma,” demişti Binbaşı, “nasıl olsa ölecek.” Gömülmeyi bekleyen ölüleri öylece bırakıp yollarına devam etmişlerdi. En arkadaydı İzmirli, adımları sarsaklaşmış, “Nefret sevgiden büyük mü, nefret sevgiden büyük mü,” deyip duruyordu. Zınk diye durmuş, geriye bakmıştı. Çocuk memeyi bırakmış, derenin kıyısında kumla oynuyordu. Tabur epeyce ilerlemiş, ne komutan ne uzatmalılar görünüyordu. İsli taş yığının dibine sindi, çantasını indirdi, dar zamanlara sakladığı kuru üzümle leblebiyi çıkaracaktı ki bir gölge devrildi üstüne, başını kaldırdı, Kangallı, namluyu doğrultmuş, gözlerinden ateş çıkıyor.

“Ne yapıyorsun lan burada.”

“Hiç,” dedi İzmirli, “botlarımın bağı şey olmuştu.”

“Siktir, ödlek kancık, firar ha.”

Şaşaladı İzmirli, gözünü kırpmadan Kangallı’ya bakakaldı.

“Ne bakıyorsun bön bön, düş önüme, ulan dua et alnın ortasından mıhlamadım.”

Yapar mı yapar. Kurbanların kellelerini kesip Binbaşının önüne atan, orda burda kasıla kasıla üç etti, dört etti, deyip duran o değil miydi.

Binbaşının emri üzerine askerler boynuz yığınını aşağı yuvarladı. Dibinden çıkan dairesel sunak harman yeri gibi dümdüz, her ne hikmetse tertemizdi, ne böcek ne kurtçuk. Binbaşı taşın merkezinde durdu, boynundaki dürbünü gözlerine dayadı. Azmış nehir kayaları parçalıyordu, kıyısından birdenbire yükselen dağların zirvesi karlıydı. Dağlara gömülü mağaralar, üst üste binen kayalar insanın içini ürpertiyor. Vadiden yukarılara buğulu, ıslak bir karanlık ilerliyordu. Dürbünü saldı, işaretparmağını tabancasının ağzında gezdirdi.

Taburun son askerleri de sırtlarındaki elli kiloluk ıslak çantalarla zirveye ulaştıklarında kadim sunak küme küme çadırlarla kapanmıştı. Ağustostu güya ama rüzgâr ellerini, yüzlerini vahşi bir kurt gibi dişliyordu. Sırılsıklam üniformaları, fanilaları sırtlarına yapışmış, ayakları mayalanmış hamur gibi kabarmıştı askerin. Ateş yakmaları da mutlak surette yasaktı üstelik. Analarından emdikleri sütü burunlarından getiren şakilerin gelmişine geçmişine saydırdılar.

Ay oldu, bir tas sıcak çorba geçmedi boğazlarından. Peksimeti kemiren Kangallı’nın canı fena halde et çekiyordu. Et gibisi var mıydı, ne zaman yemişti en son.

Kaputun içine girdi, karnı gurul gurul, peksimet ne etsin koca gövdeye. Yan döndü, dirseğini kırıp başını eline dayadı, gözlerini çadırın ağzına dikti. Yağmur dinmiş, ay şavkıyor. Bir gölge gelip geçti. Yanında yatan Adanalıyı dürttü. Tavşan uykusundan sıçradı adam.

“Ne var ya.”

“Kalk, kalk.”

“Niye.”

“Dışarda biri var.”

“Git işine allasen, ben de ne oldu sandım, nöbetçilerdir yav.”

“Yok yok, insana benzemiyordu, kuyruğu vardı sanki.”

“Kürtlerdir Kürtler,” dedi Adanalı, gevşekti sesi, “yat aşağı hadi.”

“Aykut,” diye sıçradı İzmirli kaputun içinde.

“Kes lan, yat zıbar, binmeyim tepene.”

“Dokunma bre,” dedi uykusu bölünen Adanalı, “komutanı salma üstümüze.” Tepki vermedi Kangallı.

“İdare et, oğlunu özlüyor gariban, kolay mı.”

“Başlarım oğluna şimdi, her gece, her gece kafamızı sikiyor ibne, idare etmiş.”

Gündoğumunun ışığı karlı dağları turunculaştırdı. Levazım çavuşunun bağırtısına buz kesmiş kaputlar dikeldi. Kangallı herkesten önce fırladı dışarı. Çuvallar delik deşik, peksimetler, konserve kutuları, ekşimiş peynir topları, komutanlar için tedarikte tutulan şeker, çay, ne varsa ortalığa saçılmış. Levazım çavuşu gece nöbetçilerini fırçalıyor.

“Kim yaptı lan bunu, hanginiz.”

Analarının, babalarının başına yemin etti nöbetçi erler.

“Ulan allahın belaları, siz değilse kim, ben mi talan ettim üzerime zimmetli iaşeyi, şu hale bak ya.”

Gece görünüp kaybolan gölgeden bahsedecekti ki, yutkundu, şimşekleri kendine çekmenin âlemi ne.

“Madem doymadınız, açtınız madem, adam gibi isteseydiniz ya, esirgeyen mi var.” Ortalığı toplamalarını emredip küfrederek uzaklaştı çavuş.

Ertesi sabah aynı tantana. Bu kez çadırlar, çantalar didik didik arandı, beyhude, kırıntıya rastlayana aşkolsun. Hırsızın tek olmadığına kanaat getirildi. Tedbir sıkılaştı, gece her çadırın önünde ikişer asker nöbet tuttu, ne gelen ne giden.

Kangallı bir sonraki gece aynı gölgeyi gördü, sessizce çıktı çadırdan. Hacet göreceğini söyledi nöbetçilere, yamaca saplanan kayaya yürüdü. Ayağı boka battı, ana avrat düz gitti, boklu ayağını kayaya, civar köylerin ziyaretgâhına sürttü, yetmedi kayanın sonsuzluğa yol alan mavi ışıltısına işedi. İnsanıyla, inancıyla, tabiatıyla başka bir evrene ait olan bu yerden nefret ediyordu. Allah’a şirk koşuyor, namaz niyaz bilmiyordu soysuzlar. O gün, o şanlı gün bir koyakta avladığı üç kanı bozuğun kellesini nasıl da koparıp Binbaşı’nın ayaklarının dibine yuvarlamıştı tek tek. “Var ol asker, vatan sana minnettardır,” demişti Binbaşı, “sen gibi yüreği pek yiğitlere şan olsun.” Neredeydi piç kuruları. Aşağılara baktı. Bir çift pırıltı aldı gözlerini, irkildi, yere çömeldi. Çalılar hışırdadı, ışıltı söndü. Belki karanlığı kollayan aç bir tavşan, ürkek bir sincap ya da... Taş arandı yerde, eline geçen boynuz parçasını fırlattı. Kuyruğu kabarık şey sıçrayıp ânında kayboldu.

Uykunun en tatlı ânı. Uzaklarda bir baykuş kedi gibi miyavlıyor. Erzak çadırına on ayak mesafede durdu gölge. Pusuya yatan nöbetçilerin menzilindeydi ama ateş etmediler, komutan sağ istemişti haini. Milim milim daralan çemberin merkezinde kısılıp kaldı hırsız. Kıskıvrak yakalandı, sürükleye sürükleye götürüp karanlık ceza çadırına hapsettiler. İnfaz gündoğumunda olacak, ibretiâlem, herkesin huzurunda.

Kangallı elinde dinamit lokumları, sağında solunda iki askerle çadıra girdi. Lokumlardan ikisi hainin bacaklarına, biri gövdesine bağlandı, boyundaki sicimden çeke çeke dışarıya sürüklediler. Binbaşı’nın işaretini alır almaz fitili tutuşturdu Kangallı, kıçına sağlam bir tekme attı. İnleye inleye uzaklaştı hırsız, çalılıkların içinde kayboldu. Tabur kulaklarını açmış, gözlerini kısmış, patlamayı bekliyor. Mızrak gibi fırladı çalıların arasından, doğru erzak çadırına. Güm. Zavallı tilkinin her parçası bir yana savruldu. Kavrulmuş gövdesinin yarısı Kangallı’nın önüne düştü, dumanı üstünde. İştahı teyakkuza geçti adamın, tükürüğünü yuttu, süngüsünü yanık gövdeye sapladı, kaldırıp çalılıklara fırlattı. Gece burnunda buram buram kavurma kokusuyla sağa döndü olmadı, sola döndü kalbi sıkıştı, baktı olmuyor, ayaklarının ucunda çadırdan çıktı. Kimseler yok, sadece askerin horultusu. Çalıların arasına daldı, haram mekruh demeden leşe yumuldu.

Sabah gün doğmadan, ay ışığında söküldü çadırlar, öte beri toplandı, eşek ölüsü çantalarını sırtlayıp yola koyuldu tabur. Kangallı’nın dili azıdişlerinin arasına sıkışan ekşi artıklarda, çıkmıyor meret, kuru bir dalı kırdı, dişlerin arasına soktu, eti çıkarıp midesine gönderdi.

Eller tetikten milim şaşmadan atın sırra kadem bastığı geçide girdiler. Bataryaların gıcırtısı, ayak sesleri olmasa ölüydü her şey. Geçidin bitiminde durdular, kumandanın emriyle dik bayırdan aşağı saldılar kendilerini, ayağı kayıp düşenler çarçabuk toparlandı. Biri yuvarlanmaya devam ediyor. Az sonra çantasıyla mavzeri sağa sola savruldu. Kuş kadar hafifti şimdi, ayaklandı, son sürat koşuyor.

“Asker dur!” Durmadı.

Kangallı dizlerinin üstüne çöktü, namluyu doğrulttu.

Binbaşı, “Ne yapıyorsun mankafa, kimden emir aldın,” diye bağırmasa firariyi mıhlayacaktı Kangallı.

Ardına bakmadan kalbi boğazında koşuyordu asker, hızlandıkça ayağı yerden kesildi, mavi bir dağ keçisi gibi sıçradı kayaya. Kısa bir an yaylandı İzmirli, adımını boşluğa attı. Irmağın azgın sularına karıştı. Güneş kızgın oklar yağdırıyordu tepelerinden, dili damağı kuruyan asker, az önce arkadaşlarına mezar olan ırmağın suyunu kana kana içti.

Dağı, dağın bağrındaki kara lekeleri dürbünüyle tek tek gözden geçirdi Binbaşı. Dürbünü saldı, yeri adımladı, hesap kitap yaptı. Bataryaların elli, makinelilerin onar adım aralıklarla karşıya mevzilenmesini emretti.

Yarım saat geçmeden mukaddes dağı dövmeye başladılar. Her top atışında dağ kükrüyor, kayalar parça parça ırmağa yuvarlanıyor, mağaralardan feryatlar yükseliyordu. Kangallı birinci bataryanın elli adım sağında, sol gözünü kısmış, kanatları inip kalkan iri burnuyla havadaki kavruk et kokusunu soluyor. Kangallı’nın sağdan sola santim santim hareket eden silahı karşı yakadaki sarı uçurumun tepesinde durdu. Namlunun ucunda bir kadın, kucağında saçları uçuşan kız çocuğu. Tek kurşun. Çift çığlık. İki kelimelik zafer narası: Etti sekiz. Ha gayret Kangallı, az kaldı, boynuna asılacak madalyayla cennete girmene ne kaldı şunun şurasında, hepi topu iki Kızılbaş.

Tarlanın Büyük Taşları

Sabah biz uykudayken çıkmış babam. Anam çökelek basıyor, postun ağzını tutuyorum ben de. “Elbiselerimi hazır et,” diye kapıdan girdi babam, “şapkamı da getir.” Şapkasını istediyse devlet katına çıkacak. Anam sorgu sual etmeden, misafir odasındaki elbise örtüsünün altından istediklerini çıkardı, bezle fötrün tozunu aldı.

“Ahırda mı Aloş.”

“Yok baba, çayıra bağlamıştım sabahtan.” dedim. Koşup getirmemi söyledi.

Ardımda güz esintisi, gözümde gün ışığı, çayıra kadar hiç durmadan koştum. Aloş, birkaç at daha kafalarını çayıra gömmüş, kuyruklarını sallaya sallaya otluyor. Demir kazığı çıkardım, uzun zinciri kelep edip koluma doladım, Aloş’un çıplak sırtına atladım. Öteki atlar kulaklarını dikmiş bakıyor.

Babam dama çıkmış, bir o yana bir bu yana gidip geliyor, üstünde yeni ceketiyle pantolonu, pırıl pırıl. Durdu, bizden yana baktı. Dörtnala koşturuyorum Aloş’u. Eyer kapının önünde hazır. Birlikte eyerledik Aloş’u, ay yıldızlı gümüş alınlığını taktık, güvey gibi maşallah. İyi de bunca hazırlık niye, kaymakam falan mı geliyorsa karşılamaya gidiyor her hal. Merdivenin önüne çektim Aloş’u, bindi.

“Ben de geleyim baba.”

“Gelip ne yapacaksın, eve mukayyet ol.” Duraksadı, sağa sola baktı.

“Ola ki asker masker gelir, haberim yok, babam gün doğmadan çıkmış dersin.”

“Asker mi, niye.” Cevap vermeden atı mahmuzladı.

Aceleyle dama çıktım, ardından baktım. Aloş biçilmiş tarlaların ortasında kurşun gibi ilerliyordu köprüye.

Ablam altı aylık gelin. Uzaktan bir akrabayla evli. Bağ sağıyormuş eniştemle. Nahiyeden dönen köylülerinden biri vermiş havadisi: Yav gelin bacı allah peygamber aşkına, babangil sürgün yemiş siz daha bağ sağıyorsunuz.

Harmanı kaldırmış, bağları sağmıştık. Amansız kışa hazırlığımız neredeyse tamamdı. Bağda biraz yemelik üzüm bırakmış, salkımları da toprağa gömmüştük. Zemheride taze üzüm ne demek, bir de ballanır ki. Ambarlar ağzına kadar dolu, onca davar doluk, ne var ne yok çobanımıza emanet. Mühimsemiyordu babam. Öyle ya, mal dediğin nedir ki ablamın gözyaşlarının yanında.

“Ağlama kızım,” dedi, “ölüm değil ya, elbet döneriz, ne var ağlayacak.” Babamdan iyi mi bilecektik, döneriz diyorsa döneriz. Ablam kalktı, bir eliyle örtüsünü düzeltti, babama baktı, bir şey diyecekti sanki, kapıya çıktı, anam da peşinden.

Babam mendiliyle terini sildi, “Cemil,” dedi çobanımıza, “bağda bir iki hevenk hariç, ne kadar üzüm varsa topla getir.”

İki seferde anca getirdi çoban. Dört büyük sepet. Halla halla, bunca üzümü kim yiyecek bir gecede. Gün döndü, dağlar morardı, anamla ablam elbiselerimizi bohçalıyor, babam salonda eniştemle konuşuyor, talimat veriyordu zannımca. Gece tuvalete kalktım, ablamla anam tandırın başında, ekmekler üst üste yığılmış, bir leğen hamur da duruyor.

İki sepet üzüm, birer teneke kavurmayla tereyağı, dört, en fazla beş torba da tandır ekmeği almamıza müsaade etmiş hükümet. Aloş’a yükledik göçümüzü, askerler ardımızda yola koyulduk. Konu komşu uzakta durmuş bakıyor. Kamyon köprünün öte ucunda. Aloş’un yuları bende, babamla eniştem sağımda yan yana yürüyor. Geride bıraktığımız en kıymetli şey atımızmış gibi, “Aloş sana emanet,” dedi babam enişteme, “ahırdaki ambar Aloş’un hakkıdır, arpasını eksik etme.” Köprüyü geçtik, yükü indirip kamyona yükledik. Ablam anama sarılmış. Rütbeli, “Şamata etmeyin, binin hadi,” demese anamı koyvermeyecek ablam. Anam tir tir titriyor. “Kız yeter yeter, anana da yazığın gelmiyor, günahtır yav,” diye ablama çıkıştı eniştem. Aloş sezdi zaar, kulaklarını dikmiş, ön toynaklarının birini indiriyor birini kaldırıyor. Boynuna sarıldım, gözlerinden öpecektim ki, “Binsene kardeşim,” diye bağırdı rütbeli, “işimiz gücümüz var.” Atladım. Motorun sesine, ablam ayağa fırladı, ardımızdan koşuyor. Çoban ötede olduğu yere çakılmış, birden kasketini çıkarıp yere çaldı.

Yol boyu kimseden tek söz çıkmadı. Kader bile susmuş, usul usul bayramlık elbisesini, dizine uzanan beyaz çoraplarını okşuyor. Öğlende biraz üzüm çıkardı anam, tandır ekmeğiyle yedik.

Gün batmadan vardık istasyona. Asker karargâh kurmuş. İğne yağsa yere düşmez. Kimsesiz çocuklar, başları tıraşlanmış kadınlar, erkekler desen üstü başı paramparça, gençler parmakla sayılır. Zannımca dağ köylerinden toplanmışlardı. Askerin haddi hesabı yok. Kimi acıyarak, bazıları kinle bakıyor. Bu neyin davasıydı, ne işimiz vardı burada, babamın ağzını bıçak açmıyor.

Ona ver buna ver, ekmek tükendi ertesi gün, tenekelerin dibi göründü. Üzümleri askere dağıtmıştı babam. Kılık kıyafetimizden mi, babamın marifetinden mi, bilmem, askerler pek ilişmiyor bize, parayla çarşı ekmeğiyle helva aldırmıştı askere babam. Anası babası kayıp iki erkek çocuk bizimle yiyip içiyor. Büyüğünün adı Düzgün, ötekininki Haydar. Düzgün dokuz on yaşlarında, suskun. Ahraz mı acaba deyip bir iki yokladım. Ne manasız bir ses, ne ufacık mırıltı çıktı ağzından, çocukların arasına da karışmıyor, kâh eli koynunda kaşına kaşına dolanıyor, kâh bir başına köşelere çekiliyor. Kardeşi Haydar konuşkan, cin gibi maşallah, kara gözlerine dünya sığar.

Kuşluk vakti, duvarın dibine çömelmiş, çocukları seyrediyorum.

“Bu ev damı, bu da misafir salonu,” deyip boşalan sepetlere girip çıkıyor Kader, ötekiler de peşinden. Rayların gıcırtısına dikkat kesildiler. Baktım kara lokomotif dumanını sala sala geliyor. Çocuklar da çeşit çeşit, her biri hayal ettiğini görür. Kimi, “Canavar, bizi yiyecek,” deyip kaçıştı, kiminden ses çıkmıyor, put gibi donup kalmış. Bir Kader, elleri yanaklarında, “Tren,” dedi, hoplayıp zıplıyor, “valla da billa da trendir tren.” Tabelanın hizasında tıs etti lokomotif. Kader koştu, elime yapıştı, çekiyor.

“Binelim hadi, trene binelim abi.”

“Dur kız,” dedim gülerek, “tren değil o gördüğün, trenin kafası, hani kuyruğu, hem trenler sabah gelir.”

Biz erkekler binaya yakın tarafta, kadınlardan uzak yatıyoruz. Üç gecedir ne zaman gözümü açsam, babam ya elleri belinde dikilmiş ya da çulun üzerinde bağdaş kurmuş oturuyor. Sabah ezanına ayaklandı, üstünü başını çırptı. Askerlere yöneldi.

“Baba ne oldu.” Eliyle yatmamı işaret etti. Nasıl yatayım, kalktım, ardından bir iki adım attım. Nöbetçi çavuşa fazla sokulmadan, “Hayırlı sabahlar komutanım,” dedi babam.

“Ne var,” dedi çavuş, sesi sert, “bir vukuat mı var.”

“Çok şükür, sayenizde...”

“E, öyleyse derdin ne kardeşim saban sabah.”

“Efendim müsaadeniz varsa karargâh kumandanını görmek isterim.” Küçük adam mı babam, Türkçesi muntazam, lafını da tartıp konuşur. Çavuşun koltukları kabardı, bir gözü bende, sigarasını yere attı.

“Sebep,” diye sordu çalımla.

“Kendilerine bir maruzatım olacak”

“Ne gibi mesela.”

“Gizlidir, ancak kendilerine malumat verebilirim.”

“Yasak kardeşim, içeri giremezsin.”

Elini cebine attı babam, kaşla göz arasında üzeri altın nakışlı gümüş tabakayı çıkarıp çavuşa uzattı. Tütün içmez, tabaka rahmetli dedemden kalmaydı. Kısık sesle ne söylediyse adama, yan yana binaya yöneldiler, peşlerine takıldım. Çavuş arkasına döndü, “Hop hop,” diye durdurdu beni, “sadece bir kişi.”

Babam beş on dakika geçmeden çıktı, rengi atmış, suratı düşmüş. “Gel,” dedi, kolumdan tutup tenha bir köşeye çekti, karşılıklı yere çömeldik.

“Hükümet dediğinin işine akıl sır ermez oğlum.” Duraladı, dinleyen eden var mı diye etrafına bakındı. Askerler nöbet değiştiriyordu. “Çok zalım adammış kumandan, valla kamandım kaldım karşısında.” Hayret, babam olsun kamanıp kalsın. “Lafları çok ağrıma gitti çok, keşke küfredeydi, tokat ataydı.” Soru sormadan, sözünü kesmeden, dişlerimi sıka sıka dinledim babamı.

Muhtar Efendi senin memleketinin tarlaları da amma taşlıymış ha, demiş kumandan, iri iri, ayıkla ayıkla bitmiyor. Babam anlamamış, af dilerim kumandanım, demiş, size yanlış malumat verdiler her hal, bizim araziler temizdir, bereketlidir şükür allaha. Bana bak muhtar, sen tilkiysen ben de kuyruğuyum, diye çıkışmış kumandan, kimi kandırıyorsun sen.

“Şaştım kaldım, baktım suyuna gitmesem vuracak kelepçeyi, af maf diledim, biraz yumuşadı. Geri çekildi, camdan dışarı bakıyor, kumandanım dememe döndü, efendim ben devletine hizmet eden gariban bir muhtarım, dedim, ben kim tilki olmak kim, soyum sopum ortada.” Kadınlar kalkmış, çulu çaputu çırpıyor, erkekler ayakyolunda sıraya girmiş. Babam devam etti. “Bunu dememle, eşkıyalık sizin kanınızda, deyip yedi ceddimizi isim isim saydı herif, ananınkiler de dahil.” Hayret ettim, anama sorsan sayamaz dedelerini. Soyu sopu kırıma uğramış biçare anamın hastalıklı bir amcaoğlundan başka kimsesi yoktu, çok kıymet verirdi anam amcaoğluna.

Babamın her lafına yumruklarımı daha da sıkıyordum, kollarıma bıçak vursalar kan fışkırır. “Çoluk çocuğum alışkın değil kumandanım, dedim, bahtınıza düşmüşüm, sefil, perişan haldeler, farzımuhal ben söylediğiniz gibiyim, hanımımla çocuklarımın suçu ne.” Konuşan babam mıydı, bu yaşıma geldim bir günden bir güne derdini anlattığına şahit değilim.

“Dedim belki insafa gelir ama nerde, iyice köpürdü. Ne farzımuhali efendi, dedi, mal müdürüne tokat atarken düşünseydin aileni, devletin salahiyetli memuruna el kaldırmak ne demek, ha ona el kaldırmışsın ha yüce devlete, ne malum oğlunun da yarın öbür gün senin gibi olmayacağı. Dedim nerde inceyse orda kopsun, Kumandanım, yüksek müsaadelerinizle, hadiseyi bir de benden dinleyin. Pencerenin önünden hışımla geldi, karşıma dikildi. Efendim mal müdürü köyün çayırına şahsı adına el koymak istedi, muhtar olarak bu kanuna terstir deyip fikrimi beyan ettim, bu sefer de köylünün huzurunda haşa sizden anama avradıma sinkaflı küfürler etti, dayanamadım, nefsi müdafaa kumandanım, benim yerimde siz olsaydınız. Herif bırakmadı ki lafımı tamamlayayım. Efendi efendi diye üstüme yürüdü, sen dua et ki asılmadın.”

Her müşküle çare bulan babam ellerini havaya kaldırdı. “Ya Hak ben sana, senin yüce divanına havale etmişim bu davayı.”

“Bundan ötürü mü sürgün yemişiz,” dedim alçak sesle.

“Sanmam, her hal beni de tarlanın büyük taşlarından saymışlar.” Hangi tarla, ne büyük taşı, boş boş baktım yüzüne.

“Büyük taşla kasıt ulu zatlar, mübarek boyunlarına urgan doladıkları pirlerimiz, mürşitlerimizdir oğlum, ben kim onlar kim.”

Sustuk, akıbeti meçhul kalabalığa baktık.

“Ne kaldı bakiye,” dedi babam, “değirmende ufalanmayı bekleyen şu fukaralardan başka. Sahipsiz kalmışız ciğerim, kimsesiz, biçare.” İçini çekti, başını ellerinin arasına aldı. İçim parçalandı. Doğruldu.

“Bir iki güne Çukurova’ya yollayacaklarmış bizi, keşke Ankara’ya süreydiler,” dedi.

Ne fark edecekti ki, ha Çukurova ha Ankara, yurdumuzdan gittikten sonra.

“Anana bir şey söyleme,” deyip başı önde erkeklerden tarafa yürüdü. Kadınların yanında, dizini kırmış, eli çenesinde oturuyordu anam, yazmasının ucuyla gözlerini sildi, ağlıyordu demek. Kadınlar hep ağlıyordu. Gece oldu mu da dilimizde fısıldaşıyor, gecenin ıssızlığında ortalık arı kovanı gibi uğulduyordu.

Şansımız var ki gündüzleri güz güneşi tepemizdeydi de üşümüyoruz pek. Uzakta kara bir bulut bize doğru süratle süzülüyor. Kırlangıçlar kara bir su dalgası gibi akıp geçtiler üstümüzden. Baktım Düzgün el sallıyor. “Babama selam söyleyin kuşlar, babama selam söyleyin.” Haydar neredeydi. Az sonra nal sesleri duyuldu, bir at kişnedi.

“Aha piyemin amo,”¹ diye fırladı Haydar sepetin içinden. Koşarak gitti, kulağını kirli duvara dayadı.

“Bavo, bavo, ez itaro, be it bavo.”² Deli gibi bir aşağı bir yukarı koşuyor, arada durup ağlamaklı sesle aynı şeyleri söylüyordu:

“Bavo, ez itaro, ez itaro.”

Koştum, önüne geçtim, “Haydar dur,” dedim, “ne oldu Haydar.”

“Babam, babam duvarın arkasındadır, işittin atının sesini?”

Ne diyebilirdim ki, benden evet dememi bekleyen, ışıldayan gözlerle yüzüme bakan çocuğa.

“He Haydar, he,” dedim, “işittim.”

“Emmi, candarmalara söyle kapıyı açsınlar, yazıktır babama.”

Hadi bakalım avut, Kader’e bakındım, görünmüyordu.

Düzgün yetişti imdadıma, kardeşine sarıldı.

“Baba dağların ardındadır Haydar, nasıl gelsin.”

İçini çeke çeke epey ağladı Haydar. Neden sonra sakinleşti, kucağıma aldım, duvarın dibine oturduk, Düzgün de yanımıza, sessiz sedasız uzaktaki dağlara dikti gözünü.

“Emmi sana hikâye söyleyem.”

“Söyle Haydar.”

Yarım yamalak Hz. Ali’nin atını anlattı. Kanatları varmış, sütten akmış rengi, rüzgârdan hızlı, insan gözünü açıp kapayıncaya dünyanın bir ucundan öteki ucuna gidip geliyormuş.

“Aferin Haydar,” dedim, “bravo, çok güzel söyledin.” Yüzüme bakıp gülümsedi.

“Peki bu atın ismi neymiş Haydar,” diye sordum bildiğim halde.

Düzgün atıldı, “Düldül,” dedi.

“Yok, Düldül değil,” dedi kardeşi, “Hozan, ismi Hozandır.” Düzgün bir bana bir kardeşine baktı, kan çanağına dönmüş gözlerine biriken yaşlar taştı taşacak, koşarak uzaklaştı yanımızdan. Zannederim babalarının atının adıydı Hozan. Haydar’ın yol yol olmuş kirli yanağından öptüm.

“Emmi.”

“Hı.”

“Senin çocuğun var?”

“Yoktur Haydar.”

“Niye, sakalların beyazdır, ihtiyar olmuşsun, evlenmemiş daha.”

Bu sefil kalabalığın içinde kim genç kim yaşlı belli miydi. Daha yirmiye basmamıştım bile. İnsanın bir haftada saçı sakalı ağarır mı, ağarırmış meğer.

Çocuklar kaç gündür usanmadan sepetlerle oynuyor, içine girip çıkıyor, yerini değiştiriyor, ters çevirip altına giriyor.

“Hadi Haydar, git sen de oyna.” Çocuklara yöneldi, aklını yitirmiş gelinin yanından geçerken eliyle burnunu kapadı. Kadın büktüğü bacaklarını yeni evli kadınların başlarına attığı uzun beyaz örtüyle gövdesine bağlamış, gözlerini askerlere dikmişti. Korkudan ayakyoluna bile gitmiyordu zavallı. Anamla kadınlar yerinden kıpırdatamamış, ağzına bir lokma koyamamış, bir damla su içirememişlerdi.

Altıncı gecemiz, uyku haram. Çocuklar pis, yağlı, ter kokan battaniyelerin altında kim bilir ne rüyalar görüyor. Ayaz ki ne ayaz, iki büklüm olmuşuz, öylece donup kalacağız, olur da sabaha sağ çıkarsak çok şükür sağız, ölmedik diye bizi unutan Allah’a el açacağız. Aya baktım, dudaklarını büzmüş, ağlıyor sanki.

Bir kadının feryadına huzursuz, buz gibi uykularımızdan karanlığa sıçradık. Yıldızlar yanıp sönüyor, baktım kadınlar aynı yöne, paslı direkte sallanan tabelaya çevirmiş yönünü. “Kurtuldu,” dedi bir kadın, annemin sesiydi sanki, “ya, ya, kurtuldu fukara, kurtuldu” dedi bir başkası. Bir adam çocukların üstündeki kirli battaniyeyi çekti, birkaç kişi de tabelanın direğine gelinlik örtüsüyle kendini asan genç kadını indirmeye çalışıyor. Çocuklar uyanmış, olanları seyrediyor. Gelini battaniyenin üstüne yatırdılar. İki asker dili dışardaki mevtayı sürüye sürüye götürdü. Uzun uzun baktık ardından, nereye götürdüklerini sormadı hiçbirimiz. Ölmüştük ve aynı mezara topluca gömülmüştük sanki, ne ağlayan ne konuşan, meraklı çocuklar bile dillerini yutmuş.

Gündoğumunda rayların sesine dirildik. Kader’in dört gözle beklediği kara tren geliyordu işte. Hengâme, feryat figân, kalabalık birbirine girdi. Haydar’la Düzgün anamın eteklerine yapışmış, Haydar avaz avaz ağlıyor.

“Kurban olmuşum İbrahim Efendi,” dedi anam, “bir çare bul, sahipsizdirler, günahtır sabilere.” Başında fötr, emir üstüne emir yağdıran subaylara yöneldi babam. Tabakayı verdiği çavuş da oradaydı. Şapkasını çıkarıp esas duruşa geçmesi zoruma gitti, anam koluma yapışmış bırakmıyor ama babamın ellerinin arasındaki fötr can çekişiyordu. Bir şeyler söyledi. Belli ki kâr etmemişti dedikleri, anamın eteklerinden çekip aldılar yetimleri, keşmekeşin içinde kayboldular.

“Hizaya girin. Ulan zındık oğlu zındıklar hizaya girsenize.” Askerler dipçiklerle, süngü uçlarıyla tek kelime Türkçe bilmeyen topluluğu kısım kısım bölmek için boğuşuyordu. El ele tutuşmuşuz. Kırk, belki elli kişilik bir grubun arkasındayız.

“Sepetler,” diye bağırdı Kader, “sepetler orda kaldı.” Geriye baktım, millet darmaduman, askerler kalabalığa intizam veremiyor.

Kim koymuşsa tuvaletlerin önündeydi sepetler, birinin üstünü eski püskü bir şeyle örtmüşler. Bize ait en ufak bir iz, bir parça kalsın istemedim bu rezil yerde.

“Geliyorum,” diye hızla döndüm. “Dur, deli olma, bırak kalsın,” diye seslendi babam. “İlerleyin siz.” Yaklaştım, Düzgün’ün kirli işliği. Eteğinden azıcık kaldırdım.

“Emmi ezo,³ Haydar.”

“Şiişt, ses etme Haydar.” Öteki sepet boş, Düzgün’e bakındım, tozdan kim kimdir seçilmiyor. Haydar’ın olduğu sepeti boş olana yerleştirdim. Bacaklarım titreye titreye kalabalığa karıştım. Neredeydi bizimkiler, hangi vagona binmişlerdi. İleriye baktım, Babam kapıda dikilmiş, şapkasını sallıyor. Tam vagonun basamağına ayağımı atmıştım ki bir el sepete yapıştı.

“Kumandanım,” dedi babam, “kirlilerimiz var içinde, müsaade et.” Döndüm, tabakayı alan çavuş. Başını öne arkaya salladı, “Anlamadım sanma Muhtar, bu yaptığınız...” Babam sözünü kesti.

“Sen hırsız ben hırsız,” dedi, “elinden geleni ardına koyma.” Çavuş yere tükürdü, “Ulan Kürdoğlu,” dedi, “ben sana yapacağımı bilirdim ama...”

Hayvan bağlasan durmaz vagonda, her yer yağlı kömür karası, koku ağır. Annem dünyada dayanamaz, ahır bin kat iyi, baktım, tülbendiyle ağzını burnunu sarmış, gözleri kapalı, Kader’i saran kolları, yere uzattığı bacakları zangır zangır, tuhaf şeyler söylüyor bir taraftan.

“Ne Halep’i,” dedi babam, “Halep mi kaldı hanım, Çukurova Çukurova.”

Hayretle babama baktı annem, sonra tavandaki tahtaların arasından sızan ışığa.

“Ya Hızır,” dedi, “dardayız ya Hızır.” Sustu, sessizliği kısa sürdü. “Ya Göklerin Kralı İsa Mesih,” dedi ağlayarak, “çoluk çocuğa, bu âciz kafileye sahiplik et ya İsa Mesih.” Bir elinin baş parmağını önce alnına, sonra göğsünün sağına soluna götürdü. Kendimi bildim bileli ilk kez yapıyordu bunu. Kader kucağında dönmüş, annemin yüzüne bakıyor.

“Anne ağlama,” diye annemin titreyen ellerinden öptü, “bak anne, tren ne güzel gidiyor.” Annemin kucağından kalktı, sepetin üstünü açtı, “Öyle değil mi Haydar,” demesiyle anamın ağlaması kesildi.

“Emmi çıkam,” dedi Haydar.

“Çık Haydar, çık.”

Haydar etrafına bakındı önce, kapının paslı koluna yapıştı.

“Ne oldu Haydar.”

“Emmi, kapıyı aç hele, Düzgün trenin kuyruğuna asılmış yoksa asılmamış.”

Anter

Koca misafir salonu köyün erkekleriyle ağzına kadar dolu. Tebrik etmeye gelmişler beni, altı üstü iki yıllık yüksek okul bitirmişim, abartacak ne var. Gençler duvar dibindeki minderlere sıralanmış, ilk defa görüyorlarmış gibi beni süzüyor, yaşlılar sedirlere kurulmuş tespih çekiyor. Bir orduyu doyuran Erzincan işi semaverin sağında ben, solunda Ahmet oturuyor. Annem demlemişti çayı, misafirler gelmeden önce. Hoş beşin ardından Bakıl Amca sağında oturan muhtarın kulağına eğildi, ne söylediyse, adam ayaklandı, dışarı çıktı, beş on dakika geçti geçmedi köyün çobanıyla içeri girdi. Çoban Cemal yüce divanın huzurundaymış gibi büyüklerin karşısında ellerini önünde bağladı. Hadiseyi anlatmasını istedi muhtar. Ahmet çat pat bir şeyler anlatmıştı ama ilgilenmemiştim. Sürü halinde üç koldan saldırmış kurtlar davara, tüfeğe davranmış ama tutukluk etmiş meret, az kalsın onu da parçalayacakmış namusuz kurtlar, canını zor kurtarmış. Cebinden bir şey çıkardı, muhtara uzattı ama muhtar başıyla Bakıl Amcayı işaret etti. Hepimiz pür dikkat, yaşlı adamın hayretle elinde evirip çevirdiği şeye diktik gözümüzü.

“Allah allah,” dedi Bakıl Amca, “nerede, ne vakit buldun bunu Cemal.”

“Bu sabah, Başpınar’ın başındaki kayanın oyuğunda, muma batmıştı.”

“Allah hayra yazsın, geç otur, çay verin Cemal’e.”

Gençler yer açtı, çoban yanlarına ilişti. Çayı doldurdum, bardağı elimden kaptı Ahmet. Tak çelmeyi, yuvarlansın salonun ortasına kavanoz gibi ama her zamanki gibi bir gözü bende babamın.

Çobanın verdiği o şey elden ele dolaştı, kimi çarçabuk yanındakine teslim etti, kimi gözünün birini kısıp ufak ufak inceledi. Ahmet hop oturuyor hop kalkıyor, nihayet sıra ona geldi, aldı, parmağını üzerinde gezdirdi, ışığa tuttu, uzaklaştırıyor, yakınlaştırıyor, durup durup cık cık ediyor.

“Bu kurtların mirinindir, mümkünatı yok başkasının olsun,” dedi Bakıl Amca, “uzat gelsin Ahmet.”

Böylece içimi ürperten o tuhaf şey, ben dokunmadan geldiği gibi geri gitti. Bakıl Amca kuşağından çıkardığı çakısıyla kurşuni tırnağı tereyağından kıl çeker gibi yuvasından söktü, şalvarının ağına indirdi. Çıt çıkmıyor kimseden, sadece semaverin fokurtusu. Elini koynuna götürdü, deri ipe geçirilmiş kolye gibi bir şey çıkardı yaşlı adam, hipnozcular gibi bir süre sağa sola salladı.

“İyice bakın ha, bu gördüğünüz var ya bu, vakti zamanında civar köylerinki dahil, davara göz açtırmayan kurtların miri Anter’in tırnağıdır.” Babama döndü.

“Gördün mü böylesini Sadık Ağa.”

Yok manasında başını sağa sola salladı babam. Bakıl Amca az öne kaydı, gözü gençlerde, “Siz daha memedeydiniz, aha Muhtar da şahittir, bıçağı zor yetiştiriyorduk yaralı hayvanlara, etten usanmıştı millet, kavurma basmaya teneke bulamıyorduk, değil mi Muhtar.”

“Doğrudur,” dedi Muhtar.

“O vakit yeni gelmişim askerden, milletin gözü bende, hal çare bekliyor. Öyle ya, ben vurmasam kim vuracak.”

Babam dalmış, tesbihini çekiyor şak şak. Bakıl Amca almış sazı eline, e tabii, adam gençliğinde yaman avcıymış, pireyi iki kaşının ortasından vuracak kadar keskin nişancı ve de tilki gibi kurnaz. Tamam, dedim, bu gece uyku yok bize.

“Kurt milleti kati suretle mirinin sözünden şaşmaz,” dedi Bakıl Amca, suratı, gözleri parlıyor, “mirlerini vurdun mu gerisini namlunun ucunda say.” Çayının dibini yudumladı. Babam kaş göz etti ama tetikte bekleyen Ahmet fırsat verir mi bana, fırladı, bardağı getirdi. Göze girmek, girdiği gözden düşmemek için çiğner geçer adamı.

“Açık olsun Ahmet, şekeri bol koy,” dedi yaşlı adam, kaldığı yerden sürdürdü.

“Lakin sebepsiz de vurmak olmaz, günahtır.” Taze çayını yudumladı. “Oh, şimdi olmuş, aferin Ahmet, önceki şeydi az.”

Doksanını geçmiş bir adam unutmaz mı lafını, şaşırmaz mı hiç ama nerde, millet de ağzı açık dinliyor.

“Köylü perişan, baktım ben davranmasam başkası kıpırdamayacak, kökü kuruyacak davar doluğun. Dedim bana bırakın. Neyse kuşandım fişekleri, böyle çapraz, tüfek de tüfekti ama. Gece gündüz dağda taşta iz sürüyorum. Bir gece dağdaki mağara yok mu, hani ötesi boydan boya kayalık, yol yolak da yok, ayak zor işliyor, güzel de bir su var taşların arasında, içmeye kıyamaz adam, gittim bir iki avuç içtim, dişlerimin kökü sızladı, o derece.” Çayından bir yudum aldı. “Yav kim demledi, valla ne vakittir böylesine denk gelmemişim.”

“Helal hoş olsun amca, ayıptır söylemesi ben demledim.”

Ulan yalanın kurusun Ahmet, nasıl olsa annem burada değil, at bol keseden. “E amca, sonra ne oldu,” diye sordu Ahmet.

“Ne olacak, kayaların ardında pusuya yattım, ay parlıyor, dağ bayır ıssız, Allah sizi inandırsın ateş böceklerinin kanatlarının sesini işitiyordum.”

Gençlerden bir ikisi birbirine bakıp çaktırmadan güldü, ben de. Kaçar mı Bakıl Amca’nın gözünden. “O sıra cigara yakmıştım, meretler ışığına geliyor cigaranın,” demesiyle dondu gülüşümüz. Baktım babamın ifadesi sert, siz kiminle aşık atıyorsunuz diyor gözleri. Demliğin kapağını açtım, kapadım, çay bitmek üzereydi. “Ahmet Efendi, kalk çay demle hadi,” dedim dişlerimin arasından. Oralı olmadı herif. Allah belamı versin demlersem. Kulağımı Bakıl Amca’ya verdim.

“Ardımda bir çıtırtı, parmağım tetikte döndüm, sigara da ağzımda, on adım ötede bir çift göz parlıyor, namluyu doğrultmama kafasını oynattı, ey mübarek, lakin yaman hırlıyor, dişlerinin her biri orta parmağımdan uzun.” Ahmet’in sol eli çenesinde, fena kaptırmış. Tamam, güzel anlatıyor, ama bana ne.

“Ya ben ya o, can tatlı, valla tek atışla alnının çatından vurdum.” Az evvel çobanın verdiği tırnağı iki parmağının arasına aldı, gözünü gençlerden ayırmadan, “Valla her kim bu tırnağın sahibini vurursa,” dedi, “erkeklikte de avcılıkta da dünyaya nam salar.” Babam bana, ben Ahmet’e, Ahmet de duvarda asılı bu tuhaf geceye şahitlik eden çifteye baktı. Saat bire geliyordu misafirler dağıldığında.

Köyün kuzeyine düşen yaylanın yolundayız, kaç saattir kâh yukarı tırmanıyor kâh aşağı yuvarlanıyoruz. Ayaklarım mı büyümüş, botlar mı daralmış, fena vuruyor. Palamutlar, meşeler, huşlar, akçaağaçların güneş görmeyen diplerindeki çamura bata çıka ilerledik, düzlüğe vardık. Çalıların arasından fırlayan kınalı kekliklere, havada alçalıp yükselen geniş kanatlı kartallara, görünüp kaybolan yaban domuzlarına bile denk geldik ama parmağını tetiğe götürmedi babam. Niye götürsün, hedef büyük, benden bekliyor zaar. Boşuna mı o geceden sonra tam tamına bir hafta, asker gibi talim yaptırdı. Sol elinle kavrayacaksın namluyu, işte böyle, dipçik omuzda, tek göz kapalı, sağ işaretparmağın horozu yuvasından çıkaracak şekilde hazır olsun, tamam, çek tetiği şimdi. Sabahtan akşama boş teneke kutularına nişan aldırdı, ben hedefi ıskaladıkça öfkeleniyor, gelip omuzlarımdan sarsıyor, yav ben ne dedim, omuzuna yasla omuzuna, göğsüne değil, aklını ver, bak Ahmet’e, herif bir günde on ikiden vuracak kadar kavradı işi. Baykuş gibi taşa tüneyen Ahmet de pis pis sırıtıyordu. Hele Duman, kütük gibi kafasını iri ayaklarının üstüne indirmiş, babam bağırdıkça kesik kulaklarını oynatıp hırlıyordu şerefsiz.

Çay uzaklarda kıvrım kıvrım, güneş alçalıyor, o sabah bu akşam, ben kim, dağ bayır yürümek kim. Duman önde, boynunda çivili tasma, dönüp babama bakıyor arada, çiviler yağlı boynunun kıvrımlarında kayboluyor. Torbadan çıkardığı et parçasını attı babam, havada yakalıyor namusuz, kuyruğunu sallıyor, surata bak, dişimin kovuğunu doldurmadı, diyor sanki, ikinciyi at ikinciyi. Bir defasında, bu hayvan aynı Ahmet, ne kadar verirsen ver doymuyor, demişti de annem, lafını tart da konuş, evimin direğidir Duman, herkesten ötedir benim gözümde, deyip fena terslemişti babam. Ahmet’i doğurduğu sıra ölmüş halam. Ölünce de babam alıp getiriyor, beni emziren annemin kucağına bırakıyor. Annemin bir memesinde Ahmet ötekinde ben ama Ahmet doymak bilmez elini benimkine atarmış. Altı kızdan sonra doğmuşum, evin kıymetlisiyim. Dünyaya gelişimin