Чароўная скарбніца

Серыя заснавана ў 2023 годзе

Укладальнік і аўтар уступных артыкулаў – старшыня Саюза пісьменнікаў Беларусі А. М. Карлюкевіч

© Хадасевіч-Лісавая К. С., 2023

© Аўласенка Г. П., 2023

© Рублеўская Л. І., 2023

© Селяшчук М. М., выява на вокладцы, 2023

© Карлюкевіч А. М., укладанне, уступныя артыкулы, 2023

Па адной дарозе з дзецьмі…

Даволі часта, разглядаючы творчасць таго ці іншага пісьменніка, які піша для дзяцей, заўважаеш, што гэты аўтар – «дарослы» літаратар, які толькі час ад часу звяртаецца да юнага чытача. Яшчэ ў 1930-я гады класік савецкай і рускай літаратуры Самуіл Якаўлевіч Маршак пісаў у артыкуле «Ганарыцеся правам пісаць для дзяцей»: «Калі мы хочам, каб наша праца ішла шырока і буйна, патрэбна прыцягнуць да працы над дзіцячай кнігай і “дарослых” пісьменнікаў. Так званыя “дарослыя” пісьменнікі павінны пісаць не толькі для дарослых, але і для дзяцей. Дзіцячыя ж пісьменнікі не павінны пісаць для педагогаў і рэцэнзентаў, а для дзяцей таксама…» Пісаць для дзяцей, бо яны – галоўныя рэцэнзенты, а кнігі – іх галоўныя педагогі…

Узіраючыся ў сучасную беларускую дзіцячую літаратуру, часам думаеш пра тое, што яна ўсталявала настолькі шырокія межы, вылучыла гэтулькі мастацкіх вобразаў і ідэй, што па праве і заслугах выдаецца ў кнігах з яркімі малюнкамі, у добрым паліграфічным афармленні. І гэта адбываецца без усялякіх праграм і адрасных педагагічных заданняў і заказаў. Дарослыя, маючы мастацкі талент, імкнуцца ў размове з дзецьмі праз апавяданні і аповесці, вершы і казкі расказаць усё, што хвалюе іх саміх, перадаць увесь вопыт, які яны здабылі на працягу свайго жыцця. Зрабіць гэта часта няпроста. Дзеці задаюць шмат пытанняў. Сацыёлагі і вучоныя-педагогі падлічылі, што дзеці ў дашкольным узросце задаюць да ста пытанняў за адзін дзень! Адбіцца ад іх пытанняў агульнымі словамі, без спробы даць удумлівы і праўдзівы адказ, немагчыма. Бо дзеці – адкрытыя гэтаму свету, не абцяжараныя пэўнымі ўмоўнасцямі – намагаюцца дакапацца да ісціны. Няпроста яшчэ і таму, што расказваць ім пра ўсё трэба цікава, займальна, з разумнай доляй гумару, весела. Нават у тым выпадку, калі твае героі робяць не самыя добрыя ўчынкі… Дзеці – патрабавальныя чытачы. І калі ты ў нечым не дасведчаны, лепей прызнацца, нават на некаторы час згубіць аўтарытэт, каб пасля паўзы і пошуку дакладнага адказу, правільнага рашэння расказаць лепш, падрабязней, цікавей, дадаўшы цёплых і святочных мастацкіх фарбаў да адкрыцця нечага новага.

У Генадзя Аўласенкі, Людмілы Рублеўскай, Кацярыны Хадасевіч-Лісавой, чые творы мы прадстаўляем у гэтым выданні, ёсць і майстэрства, і тонкае пачуццё яднання не толькі са сваімі героямі, але і з хлопчыкамі і дзяўчынкамі, якія чытаюць іх кнігі. Гэтыя пісьменнікі – яшчэ і жаданыя госці на непасрэдных сустрэчах з чытачамі. Мне давялося паслухаць кожнага з гэтых аўтараў, калі яны размаўлялі з дзецьмі. Прызнаюся, што я быў у захапленні і радаваўся гэтым сустрэчам. Рознасць ва ўзросце не замінае ні Генадзю Аўласенку, ні Людміле Рублеўскай, ні Кацярыне Хадасевіч-Лісавой весці размову з юнымі чытачамі як з роўнымі, з сябрамі. Думаю, гэта адбываецца таму, што пісьменнікі ўдумліва і нязмушана жывуць адным жыццём са сваімі героямі і запрашаюць таксама хлопчыкаў і дзяўчынак у гэтае рэальнае ці казачнае, фантазійнае жыццё. Хіба можа такое быць, каб сутыкаліся розныя сусветы, розныя часавыя прасторы, хіба можа казка быць рэальнасцю, яваю?.. Перакананы, што можа, таму і сам з вялікай цікавасцю чытаю напісанае згаданымі аўтарамі. Пэўна, гэтыя пісьменнікі – і Аўласенка, і Рублеўская, і Хадасевіч-Лісавая – з кагорты тых творцаў, хто кіруецца парадай Самуіла Якаўлевіча Маршака, якую ён агучыў на Першым усесаюзным з’ездзе пісьменнікаў у 1934 годзе ў сваім дакладзе «Пра вялікую літаратуру для маленькіх»: «Кнігі для дзяцей не павінны быць горшымі за “дарослыя” творы, мастацтва, створанае для дзяцей, не павінна быць другога гатунку…»

Беларуская дзіцячая літаратура сёння і ў апошнія 20–30 гадоў – гэта вялікая бібліятэка прыгожых, прыцягальных кніг на ўсе густы. Для зусім маленькіх працуюць Міхась Пазнякоў і Анатоль Зэкаў, Уладзімір Мазго і Мікола Чарняўскі, Алена Стэльмах, Віктар Гардзей і Таццяна Сівец… З вучнямі малодшых класаў свае размовы вядуць Уладзімір Ліпскі, Галіна Пшонік, Раіса Баравікова… Аповесці і апавяданні пра падлеткаў і для падлеткаў ствараюць Алесь Бадак, Андрэй Федарэнка, Алесь Наварыч, Ганна Чыж-Літаш, Зіновій Прыгодзіч… Усіх пісьменніцкіх імёнаў і не пералічыш. І ўсе іх творы адразу не прачытаеш. Цяжка выбраць, з якімі кнігамі варта пазнаёміцца ў першую чаргу. Тым болей не ўсё яшчэ прачытана і з класікі, якая на слыху, творы якой перавыдаюцца з году ў год, як, напрыклад, «Міколка-паравоз» Міхася Лынькова, «Палескія рабінзоны» і «У краіне райскай птушкі» Янкі Маўра, «Вавёрчына гора», «Азбука Васі Вясёлкіна» і «Казка пра цара Зубра» Васіля Віткі, «Жоўтая акацыя» Уладзіміра Дубоўкі, «Мы з Санькам у тыле ворага», «Мы – хлопцы жывучыя» і «Мы з Санькам – артылерысты» Івана Сяркова… Раім зазірнуць у змест падручнікаў па беларускай літаратуры, а часам і запытацца ў настаўнікаў і школьных бібліятэкараў, што трэба абавязкова прачытаць. Кніжны акіян, дзе лепшыя творы мастацкай літаратуры з’яўляюцца нашымі караблямі-праваднікамі, робіць нас разумнейшымі і багацейшымі, насычае наша жыццё цікавымі марамі і фантазіямі. Дзяцінства – самы шчаслівы час для такіх падарожжаў. Давайце ж выпраўляцца ў іх разам з добрымі кнігамі!

Алесь Карлюкевіч,

старшыня Саюза пісьменнікаў Беларусі

Кацярына Хадасевіч-Лісавая

ЗНАЁМЦЕСЯ: КАСМІЧНЫ ГОСЦЬ!

Кацярына Станіславаўна Хадасевіч-Лісавая нарадзілася ў 1979 годзе ў вёсцы Ждановічы Мінскага раёна. Скончыла Ждановіцкую сярэднюю школу, пасля – Мінскі дзяржаўны педагагічны каледж і Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка. Жыве ў аграгарадку Ждановічы, працуе ў Ждановіцкай сярэдняй школе.

Друкавацца пачала ў часопісе «Першацвет» (1996). Першая кніга – «Падарожжы ў Чароўны Лес» (2008). Аўтар шматлікіх кніг, адрасаваных малодшым школьнікам: «Касмічная адысея хлопчыка Стасіка», «Казкі Сіняй падушкі», «Казкі сівой даўніны», «Код геніяльнасці», «Казкі чараўніцы Зімы», «Канікулы з прыгодамі, альбо Зваротны візіт Зорнічка да хлопчыка Стасіка», «Таямніца незвычайнай школы», «Вухуцік. Васільвася», «Зорка нябесная. Зорка зямная», «Таямніца зачараванага балота», «Казкі Кветкавай феі», «Прыгоды лісачкі Красуні», «Палёт на Вухуцію» і інш. Прататып галоўнага героя большасці кніг пісьменніцы – яе сын Стасік. Некаторыя кнігі аб’яднаны ў серыю «Казкі Кніжнай феі».

Кацярына Хадасевіч-Лісавая – лаўрэат Нацыянальнай літаратурнай прэміі Беларусі за кнігу-квэст «Ключ ад Вялікай Каштоўнасці» (2020). Творы пісьменніцы ўваходзяць у праграму пазакласнага чытання агульнаадукацыйнай школы.

Што да героя з незвычайным імем Вухуцік, то ён сапраўды персанаж незвычайны. Як ён з’явіўся ў свядомасці пісьменніцы? Кацярына прызнаецца, што не мела намеру яго выдумаць. Не было і планаў напісаць казку пра інша-планецяніна. Ён сам пастукаўся ва ўяўленне пісьменніцы і сказаў: «Ву-ху!» Ад гэтага і ўтварылася імя, якое вельмі спадабалася чытачам. Казачніца гасцінна запрасіла касмічнага госця ў свет сваёй фантазіі і ў кампанію дзяўчынкі Улады, прататып якой – пляменніца Кацярыны. Тут усё і закруцілася! Казка сама вяла пісьменніцу, кіравала ёй у пабудове сюжэта. Нечакана для аўтара ў аповесці знайшлося месца і для яе сына – Станіслава, які зараз ужо зусім дарослы. Бо калі хаўрус дзяцей з іншай планеты, разблытваючы таямніцу Вухуціка, крыху пасваволіў, трэба было ім дапамагчы і зрабіць гэта так, каб пра іх прысутнасць на Зямлі ніхто не ведаў. Вось і прыйшоў на дапамогу ўжо дарослы Станіслаў, які раней і сам быў героем казак, таму не здзівіўся іншапланетным казачным гасцям, а дапамог пераадолець усе цяжкасці і нават прадухіліў міжпланетную вайну…

Першая кніга пра Вухуціка, які вельмі палюбіўся не толькі дзецям, але і дарослым, выйшла ў 2019 годзе. З той пары ён у новых творах пісьменніцы прылятае на Зямлю і праз кнігу-тэлепорт запрашае чытачоў на таямнічую планету Вухуція. Далучайцеся!

Вухуцік і яго таямніца
`Казачная аповесць

На госці да Вухуціка

Вакацыі! Летнія! Пачатак! Хіба гэта не шчасце? Можна высыпацца, адпачываць, займацца любімымі справамі, бавіць час у гульнях з сябрамі… Дзяўчынка Улада паспела гэта за адзін дзень, быццам выканала план, зрабіла ўсё па інструкцыі да вакацый: паспала на гадзінку больш, чым звычайна, намалявала аўтапартрэт, пагуляла з суседскімі дзяўчынкамі. Цяпер жа ёй думалася пра самае запаветнае, згадвалася таямніца, якую на ўсёй Зямлі ведае яна адна. І настолькі незвычайным было ўсё гэта, што Улада нікому не расказвала, трымала ў сакрэце. Дый з кім яна магла падзяліцца, што сябруе з… іншапланетным хлопчыкам? Хіба павераць? Толькі пасмяюцца ды фантазёркай назавуць. Дзяўчынка часам і сама сумнявалася, ці не выдумала яна свайго неверагоднага сябра? Ці не прысніўся ён? Усё пачалося ў той дзень, калі Улада заўважыла, што на аркушы паперы ў яе альбоме для малявання мігціць кропка. Дзяўчынка паставіла на яе дзюбку алоўка, а кропка… адскочыла! Тады грыфель пабег яе даганяць, пакідаючы на паперы след. Памітусіўшыся па аркушы, кропка вярнулася туды, адкуль пачала свой забег і знікла. Юная мастачка заўважыла, што вынікам гульні ў «даганялкі» стаў незвычайны малюнак! Атрымалася дзівосная сімпатычная істота з носам-дудачкай і ліхтарыкам на лбе. Далей распачалося зусім чароўнае! Выява аддзялілася ад паперы і саскочыла на стол! А сам нечаканы госць павітаўся:

– Ву-ху!

Улада так і назвала свайго новага сябра – Вухуцік. Высветлілася, што ён трапіў у страшэнную касмічную буру, калі ляцеў на сваім карабліку па зорных далячынях. Яшчэ імгненне – і небарака разбіўся б! Але дзяўчынка з Зямлі ўбачыла яго сігнал SOS – мігатлівую кропку на паперы – і выратавала, тэлепартаваўшы праз малюнак.

За некалькі дзён, якія ў яе гасцяваў Вухуцік, Улада пазнаёміла яго з нашым жыццём. Ім было цікава і весела разам, але заўсёды надыходзіць час развітвацца. Іншапланетны госць адправіўся дадому на новым касмічным карабліку, які намалявала для яго сяброўка з Зямлі.

– Камін мака! – развітаўся ён на сваёй мове і запрасіў: – Цяпер ты да мяне прылятай!

І не думала Улада, што зможа калі-небудзь наведаць сябра. Але… яна здолела вынайсці тэлепорт і адправіцца на далёкую Вухуцію – так назвала дзяўчынка планету свайго новага знаёмца.

А цяпер Улада гушкалася на арэлях у сваім садзе і згадвала, як яна ляцела на прыгожым карабліку праз касмічныя прасторы да Вухуціка. І патрапіла ж, не заблукала ў бязмежным Сусвеце! Праўда, на месцы ледзь не размінулася з сябрам! Сустрэліся, можна сказаць, выпадкова. Нават насуперак усяму!

– І па сёння не магу зразумець, чаму бацькі Вухуціка сказалі, што я памылілася адрасам, што ён на гэтай планеце не жыве! – разважала ўслых Улада. – Не маглі яны не пазнаць сына на партрэце, які я намалявала. Падабенства абсалютнае! Мяркую, тут ёсць нейкая таямніца, і я яе абавязкова раскрыю!

Дзяўчынка спыніла арэлі, паглядзела ў чыстае блакітнае неба.

– Надвор’е цудоўнае! Якраз для палётаў! І ўвогуле, калі ж падарожнічаць, як не падчас вакацый? Адпраўляюся на Вухуцію!

Улада пабегла дадому. Яна не ведала, як паляціць на далёкую планету, бо кожная касмічная вандроўка – гэта таямніца. Нельга проста купіць квіток і выправіцца ў дарогу. Тэлепартацыя – заўсёды загадка!

Дзяўчынка ўвайшла ў свой пакой, села за стол і разгарнула альбом. Адно дакладна: штораз у міжпланетных вандроўках дапамагалі малюнкі. Юная мастачка намалявала прыгожы касмічны караблік, на такім яна ў мінулы раз лятала на Вухуцію. Але цяпер нічога не адбывалася… Не мігцелі каляровыя лямпачкі на лятальным апараце, не закрываліся шторкі ілюмінатараў. Малюнак заставаўся малюнкам. Тэлепорт не адчыняўся.

– Няўжо я не змагу патрапіць да цябе, Вухуцік? – уздыхнула Улада. – Толькі сёння такая няўдача ці мы больш ніколі не пабачымся?

Ёй стала сумна, нават не радавалі доўгія летнія вакацыі, якія толькі пачаліся. Больш за ўсё на свеце Улада хацела б правесці іх з Вухуцікам. Дзяўчынка разважала, што было б зусім няважна, дзе б яны знаходзіліся – на Зямлі ці на Вухуціі, толькі б разам. Юная мастачка ўзяла аўтапартрэт, які намалявала ўчора. На аркушы паперы была яе ўласная выява ў поўны рост. Прыгожая летняя сукенка, модныя красоўкі. Улада дамалявала сумку, якая вісела цераз плячо. Уявіла, што там ляжыць самае неабходнае: нататнік, алоўкі, люстэрка, цукеркі. За сабой яна стварыла бірузовага колеру фон, дадала авальныя пагоркі, якія беглі да гарызонту, пад нагамі паклала яркую буйну́ю мазаіку, па баках намалявала дрэвы і кусты квадратных, круглых і ромбападобных формаў. Расфарбавала расліны сінім, бэзавым, жоўтым, упрыгожыла іх белымі перлінкамі і агледзела сваю работу.

– Пейзаж Вухуціі! – здзівілася ўласнаму малюнку Улада. – Думкамі я ўжо там! Ну дык і вухуцян намалюю!

Мастачка выбрала аранжавы аловак – і праз колькі хвілін каля сіняга дрэва стаяў прыяцель Вухуціка Рудаш, побач з ім Улада намалявала яго сястру Мінолу. З асаблівым натхненнем узялася ствараць выяву свайго сябра Вухуціка. Ён атрымаўся настолькі падобным, быццам гэта быў фотаздымак. Улада нават цень яго пачала маляваць. Вось валасы пацешна прыўзняліся ветрам, збоку цень ад носа-дудачкі, а гэта плашчык, нібы хвост, рукі, ногі… Шэрыя штрыхі клаліся на паперу, цень выглядаў так натуральна, што юная мастачка была вельмі задаволена сваёй працай. Але правая нага Вухуціка чамусьці не супадала з ценем. Улада здзіўлена нахмурыла бровы і перамалявала цень. Толькі паглядзела – зноў не так! Цяпер калена сагнулася, а цень застаўся прамым.

– Ну як гэта?! Што за свавольства? Давядзецца зноў паправіць! – абурылася мастачка.

– Альбо я магу зноў прама стаць!

– Стань! А то цень не супадае з малюнкам! – сказала Улада.

– Так нармальна?

Цень нарэшце сышоўся з выявай.

– Цудоўна! – адказала дзяўчынка і перавяла позірк ад ценю на выяву.

– Ву-ху! Як я рады цябе бачыць!

– Вухуцік?! – Улада здзіўлена міргала вачыма.

Ён быў не на малюнку, а стаяў перад ёю, раскінуўшы рукі для абдымкаў.

– Я на Вухуціі?! – зямлянка радасна абняла сябра, але ўсё яшчэ не магла паверыць, што такім дзівосным чынам тэлепартавалася.

– Дык вы ўжо з хвіліну размаўляеце, ты яго малюеш, ён табе пазіруе! – усміхнулася Мінола.

– Мы рады цябе бачыць! – павітаўся Рудаш.

– Як я сюды трапіла? Нават на касмічным караблі ляцець не давялося! – дзівілася госця з Зямлі.

– Тэлепартацыя бывае загадкавай і непрадказальнай! – патлумачыла Мінола.

І тут да размовы далучыліся незнаёмыя галасы:

– Ты хто такая? Як цябе сюды прынесла?

З-за куста выйшлі дзве дзяўчынкі-вухуцянкі. Адна з іх была яркага сіняга колеру, з пышнымі светла-ружовымі валасамі, сабранымі ў высокі хвост, які тырчаў уверх закручастай спружынай, другая паненка мела сакавітае зялёнае адценне, а прычоска ўзвышалася эфектным залацістым стажком, перахопленым стужкай.

Зацікаўлена разглядаючы іх, Улада адказала:

– Я тэлепартавалася з Зямлі.

– А! Гэта ж тая самая, што ў мінулы раз тут швэндалася! – нагадала адна незнаёмка другой.

– Даражэнькія, вы некуды ішлі? Не будзем вас затрымліваць! – Мінола паспрабавала пазбавіцца ад негасцінных вухуцянак.

– Дзе хочам, там і ходзім! Нам, можа, таксама цікава пагаварыць з прышлай іншапланетнай асобінай! – напышліва адказалі паненкі.

– Тады навучыцеся размаўляць як выхаваныя дзяўчынкі! Я не дазволю крыўдзіць маю сяброўку! – мовіў Вухуцік і ўзяў Уладу за руку.

– Ды хто яе крыўдзіць? Яна ж прыляцела сюды, каб з вухуцянамі пазнаёміцца! Вось мы і дазволім ёй з намі пагаварыць! – хмыкнулі вухуцянкі.

Улада паківала галавой:

– Будзем лічыць, пазнаёміліся. Я зразумела, што і ў вас на планеце дзеці розныя.

– Пойдзем да нас, Улада! Згуляем у лесвічку! – запрасіў Рудаш, які прыдумаў выйсце, як развітацца з дакучлівымі і нявыхаванымі дзяўчынкамі.

Паненкі праводзілі доўгім позіркам госцю з Зямлі і пра нешта шапталіся.

– Не звяртай увагі, яны заўжды такія фанабэрыстыя і калючыя! – сказала Мінола. – Ходзяць удзвюх, любяць пакпіць з іншых, папляткарыць, лезуць у чужыя справы.

– Сінька і Зялёнка… – уздыхнула Улада, азірнуўшыся на паненак.

– Як трапна ты падабрала ім імёны на зямны манер! – усміхнуўся Вухуцік. – Так і будзем іх называць!

Крыху непрыемны эпізод быў забыты, калі дзеці прыйшлі да Рудаша і Мінолы і, як і было прапанавана, пачалі гуляць у лесвічку. У мінулы раз гэта забава вельмі спадабалася госці з Зямлі. Пад музыку прама з паветра ўзнікалі рознакаляровыя бліскучыя прыступкі, па якіх патрэбна было паспяваць пераскокваць. Той, хто затрымаўся хоць на адно лішняе імгненне, падаў уніз, бо прыступкі знікалі, а хто здолеў спрытна прабрацца на самы верх – станавіўся пераможцам. Улада была лідарам гульні, ёй цудоўна ўдавалася раз за разам падымацца на самую высокую чырвоную прыступку і адтуль пад фанфары ў залацістым воблачку бліскавак спускацца ўніз па суцэльнай лесвічцы, якая ўтваралася толькі для абсалютнага пераможцы.

– Як у цябе атрымліваецца так хутка скакаць па прыступках? – дзівілася Мінола, якая да рэкордаў, пастаўленых зямной дзяўчынкай, лічыла, што сама яна вельмі добра ўмее ўзбірацца па лесвічцы ў паветры.

– Я займаюся танцамі і спяваю, – патлумачыла Улада. – У гэтай гульні якраз спатрэбіліся мае ўменні. Важна адчуваць рытм мелодыі, мець добрую рэакцыю, хутка рухацца і проста танцаваць разам з лесвіцай. Я так люблю нашу беларускую польку! Пад яе мелодыю трэба добра паскакаць! Хутка-хутка рухаць нагамі!

– Што за полька? – пацікавіўся Вухуцік і папрасіў: – Станцуеш нам?

Падыграць мелодыю, напетую Уладай, падахвоціўся на сваім носе-дудачцы Рудаш. Як толькі загучала музыка, дзяўчынка паставіла рукі ў бокі, набыла грацыёзную выправу, яе твар засвяціўся ўсмешкай і яна пачала танцаваць. У яе цудоўна атрымлівалася! Лёгкія, спрытныя, хуткія рухі, зіхатлівыя сінія вочы, яркая ўсмешка танцоркі проста зачаравалі гледачоў. А разам з апошнім акордам полькі яна выгукнула: «Е-і-е-іх!» – і знерухомела ў эфектнай пазіцыі.

– Як у вас весела! – пачуўся прыемны голас.

Да дзяцей падыходзіла салатавая спадарыня-вухуцянка. Яе валасы ярка-пурпурнага адцення былі сабраныя ў высокую прычоску, якая не толькі колерам, але і сілуэтам нагадвала кветку фуксіі. У руках пані трымала паднос, на якім месціліся шклянкі розных формаў, напоўненыя каляровай вадкасцю і ўпрыгожаныя трубачкамі з бліскучымі зорачкамі.

– Мама! У нас госця! – радасна ўсклікнулі Рудаш і Мінола. – Гэта дзяўчынка Улада, яна жыве на Зямлі!

– Прыемна пазнаёміцца! Давайце пачастуем вашу сяброўку маім фірменным кактэйлем! – ласкава ўсміхнулася мама вухуцян.

– Дзякую! Вы вельмі гасцінная і прыгожая! – сказала Улада. – Ваша прычоска нагадвае мне яркую кветку фуксіі. Такія растуць у нас на Зямлі!

– Цікава было б яе пабачыць. І назва такая мілагучная! – адзначыла пані.

– Я намалюю яе для вас, спадарыня… Фуксінія, – паабяцала госця.

Імя для мамы Рудаша і Мінолы прыдумалася і зляцела з вуснаў Улады само па сабе. Дзяўчынка нават збянтэжылася ад гэтага.

– Фуксінія? Гучыць прыгожа! – ухваліла спадарыня. – А зараз пачастуйцеся-падсілкуйцеся! Вы ж так танцавалі! – Дзеці ўзялі з падноса шклянкі і праз трубачкі пакаштавалі напой.

Улада адзначыла, што ён прыемны і вельмі незвычайны на смак. Потым дастала свой нататнік і намалявала для пані Фуксініі яркую зямную кветку.

– Вось яна, фуксія! – сказала юная мастачка, аддаючы аркуш.

– Дзякую! Вельмі прыгожа і сапраўды падобна да маёй прычоскі! Павешу малюнак у сваім пакоі, – вырашыла спадарыня Фуксінія і пайшла ў дом, каб неадкладна заняцца гэтай справай.

Дзеці яшчэ крыху пагулялі, а потым Вухуцік запрасіў Уладу да сябе ў госці:

– Хутка абед, бацькі чакаюць. Якраз сёння і бабуля з дзядулем збіраліся да нас завітаць, вось і пазнаёмлю цябе з імі!

Мінола і Рудаш пажадалі ім добра правесці час і пайшлі дадому, а Вухуцік з Уладай селі ў серабрыстую капсулу і паляцелі. Дзяўчынцы з Зямлі вельмі падабаўся тутэйшы транспарт, палёт на якім для мясцовых жыхароў быў самай звычайнай справай. Госця любавалася яркімі рознакаляровымі пейзажамі, назірала за вухуцянамі, якія праляталі побач у такіх самых серабрыстых капсулах ці празрыстых хадзіках – мясцовых таксоўках у выглядзе вялікіх мыльных бурбалак. І Уладу разглядалі з цікавасцю, бо яна ж была іншапланетніцай і выглядала для мясцовых жыхароў вельмі незвычайна.

Сакрэтная навіна з мінулага

Прызямліліся, дакладней, пэўна, прывухуціліся, каля ганка ўжо знаёмага Уладзе дома. Вухуцік адчыніў дзверы і гасцінна запрасіў сяброўку ўвайсці. Дзеці рушылі адразу ў залу.

– А давай сюрпрыз зробім маім бацькам! – па-змоўніцку падміргнуў хлопчык. – Схаваемся, а калі яны прыйдуць – нечакана з’явімся!

– Ці не напалохаем мы іх? – не спяшалася падтрымліваць задуму Улада.

– Ды не! Будзе прыемная неспадзяванка! – запэўніў сябра.

З кухні чулася нягучная гутарка, даносілася пастукванне посуду. Вухуцік прыпадняў край доўгага абруса і прапанаваў Уладзе залезці пад стол. Дзеці толькі паспелі схавацца, як пачуліся крокі і ў залу ўвайшлі бацькі Вухуціка – спадар Жоўтах і спадарыня Лілана.

– Што нам цяпер рабіць? Дзеці сказалі, тая дзяўчынка з Зямлі зноў тут! – у голасе мамы Вухуціка чулася трывога.

– Дарагая, нічога страшнага не адбудзецца, пагуляюць разам, а потым яна вернецца дадому, як у мінулы раз, – імкнуўся супакоіць жонку спадар Жоўтах.

Вухуцік разгубіўся. Чамусьці бацькі хваляваліся праз госцю, і ў яе магло скласціся ўражанне, што ёй не рады. Задуманы сюрпрыз пагражаў ператварыцца ў непрыемнасць. Хлопчык падумаў, што самы час вылезці з-пад стала, але чамусьці марудзіў.

Голас яго мамы гучаў напалохана:

– Нездарма ўсе гэтыя візіты! Дабром яны не скончацца! Я так баюся, што наш сын паляціць з ёй на Зямлю!

– Ну вернецца ж ён назад! – разважаў тата.

– Калі даведаецца, што ён родам з Зямлі, то не вернецца! Таямніца ніколі не павінна раскрыцца! – у роспачы выгукнула спадарыня Лілана.

Вочы Вухуціка акругліліся, у іх адлюстроўваліся здзіўленне, занепакоенасць, разгубленасць.

Хлопчык вылез з-пад стала, сцягнуўшы долу абрус. Бацькі, пабачыўшы яго, знерухомелі. Усталявалася напружаная цішыня, і яе ніхто не наважваўся парушыць. Улада, якую цяпер было добра відаць, таксама выбралася са сховішча.

– Прабачце, я несвоечасова… я пайду… – прашаптала дзяўчынка.

– Навошта ты зноў прыляцела?! – усхліпнула спадарыня Лілана.

– Я вельмі сумавала па Вухуціку… – адказала Улада.

– Мама! Ты сказала, што я родам з Зямлі?! – голас Вухуціка дрыжаў. – Што гэта азначае?

– Нічога, сынок, ты не так зразумеў! – мама кінулася да яго і абняла.

– Якая таямніца не павінна раскрыцца? Пра што ты гаварыла? – не сунімаўся Вухуцік.

Спадарыня Лілана не адказвала, па яе шчоках беглі слёзы.

– Я з Зямлі? Я не ваш? Таму і не падобны да вас? У мяне дзве нагі, а ва ўсіх вухуцян па пяць… Чаму так? Я хачу ведаць праўду! – Вухуцік глядзеў прама ў вочы маме.

Яна маўчала, адказаў яму тата:

– Ты наш, сынок! Мы твае бацькі, бо чакалі твайго з’яўлення на свет, бо першымі ўзялі цябе на рукі, гадавалі, бо любім цябе бязмежна! Твой нос падобны да майго, а ліхтарык як у мамы. Ты – наш!

– Як я звязаны з Зямлёй? – спрабаваў дазнацца Вухуцік.

– Давайце сядзем і раскажам нашаму хлопчыку гісторыю яго жыцця, якую сам ён не памятае, – пачуўся глыбокі голас.

На парозе стаялі незнаёмыя Уладзе істоты. Спадар быў зялёнага колеру, на носе-дудцы мацаваліся акуляры, шэра-серабрыстая прычоска сілуэтам аддалена нагадвала грэбень-чубок. Госць абапіраўся на кульбачку. Пад руку яго трымала жоўтая спадарыня, таксама ў акулярах і з высокай прычоскай у некалькі ярусаў, якая па форме і колеры была падобная да шакаладнага кекса.

– Бабуля! Дзядуля! – Вухуцік узрадаваўся гасцям, але голас яго дрыжаў ад перажыванняў.

– Пазнаём нас са сваёй сяброўкай, пакуль твае бацькі будуць ставіць на стол кубкі і гарбату. Так піць хочацца! – сказаў дзядуля.

Мама адпусціла Вухуціка, якога да гэтага моманту трымала ў абдымках, і яны з татам пайшлі выконваць просьбу дзядулі.

Бабуля ўсміхнулася дзецям:

– Сядзем, а то мы так стаміліся з дарогі!

Унук падвёў госцю бліжэй:

– Знаёмцеся – Улада, мая сяброўка з Зямлі. А гэта мае бабуля і дзядуля.

– Вельмі прыемна пазнаёміцца з табой! – шчыра сказаў дзядуля. – Я ведаю, ты ўсім вухуцянам прыдумваеш імёны на зямны манер, і нам бы хацелася мець новую версію. Падбярэш?

Улада яшчэ раз агледзела новых знаёмых і сказала:

– Ваш колер у нас называецца аспарагус, і расліна такая ёсць. Ці спадабаецца вам гэткае імя?

– Гучыць выдатна і нават высакародна, я згодны быць Аспарагусам! – ухваліў дзядуля.

– А спадарыня мае бурштынавае, мядовае адценне. Мёд – гэта такі салодкі ласунак, яго робяць зямныя пчолы. Ці згодныя вы з імем Мядвана?

– Ты адгадала, я вельмі люблю салодкае! І гучыць прыгожа, – пагадзілася бабуля.

Гэтая размова крыху зняла напружанне, але, вядома, не закрыла тэму, якая так усхвалявала ўсіх прысутных. Спадарыня Лілана запрасіла сядаць за стол, паставіла кубкі з гарбатай.

Дзядуля Аспарагус зрабіў глыток і спакойна прагаварыў:

– Ну вось і надышоў дзень, калі наш любімы ўнук даведаецца больш, чым сам можа помніць. Усе мы з розных планет, мой мілы хлопчык. Улада – з Зямлі, мы з тваёй бабуляй жывём на суседняй Кламіі, радзіма тваёй мамы – Фланс. І ўсе мы звязаны з Вухуціяй, якая стала домам табе і тваім бацькам.

Дзядуля зрабіў паўзу, і Вухуцік нецярпліва запытаўся:

– Але мая радзіма – Зямля?

– Так, некалі вельмі даўно ты трапіў сюды менавіта з Зямлі. І гэта ўратавала цябе, мой даражэнькі. Калі тваёй роднай планеце пагражала разбуральная небяспека, туды адправіўся касмічны карабель з міжпланетнай ратавальнай экспедыцыяй. Яны паспелі забраць цябе, дакладней, яйка, у якім ты знаходзіўся. Яго змясцілі ў пазачасавую капсулу, у якой час стаіць на месцы, не рухаецца ні на хвіліну. Колькі ты прабыў там, нам невядома, бо на планетах розныя вымярэнні часу, а ратавальная экспедыцыя лятае праз тунэлі, якія пераносяць нават у іншыя эры… Магчыма, цябе забралі з Зямлі вельмі і вельмі даўно. Карацей кажучы, гэта складаная навука, якую не растлумачыш за пяць хвілін.

– Я зусім заблытаўся… – уздыхнуў Вухуцік. – Я быў у яйку, мяне выратавалі ад разбуральнай небяспекі, гэта было невядома калі, бо пазачасавая капсула паставіла мяне на паўзу… Так?

– Прыблізна, – згадзіўся дзядуля Аспарагус. – Потым цябе перадалі нам, каб мы, навукоўцы, знайшлі спосаб дапамагчы табе з’явіцца на свет. Твае тата і мама, маладыя прафесары, упершыню бачылі яйка. Колькі даследаванняў яны правялі, каб вызначыць, як з яйка з’явіцца жывая істота!

Да размовы далучыліся бацькі Вухуціка.

– Мы зрабілі спецыяльны прыбор, які падтрымліваў патрэбную табе тэмпературу і выпраменьваў энергію нашай Вухуціі, – сказаў тата.

– Але часта мы па чарзе трымалі яйка на руках, захінуўшы коўдрай, – дадала мама.

– Надышоў дзень, калі ты падрос і захацеў выйсці. Мы пачулі, як ты стукаеш знутры. Гэта так усхвалявала нас! – згадваў тата.

– Наш хлопчык прабіў шкарлупіну і з’явіўся на свет! – выцерла слязінку мама.

– Мы ўзрадаваліся, што нос у цябе дудачкай, што на лбе ліхтарык. Як у нас! – цёпла ўсміхнуўся тата.

– За той час, які ты правёў унутры яйка на Вухуціі, ты адаптаваўся пад умовы нашай планеты, – патлумачыла бабуля Мядвана. – Табе ж па-вухуцку размаўляць трэба было! Таму не толькі Зямля твая радзіма, ты ўсё ж напалову вухуцянін, унучак.

Усе змоўклі. Вухуцік асэнсоўваў пачутае, астатнія чакалі, што ён цяпер скажа.

Хлопчык задаў пытанне, якое яго вельмі хвалявала:

– Калі яйка, у якім я быў, з’явілася на Зямлі, то… там таксама мая сям’я… так?

Спадарыня Лілана ўсхвалявана расцірала скроні, спадар Жоўтах уздыхнуў.

Адказаў Вухуціку дзядуля Аспарагус:

– Твая сям’я толькі тут, дарагі наш унучак. Як я ўжо згадваў, яйка, у якім ты знаходзіўся, забралі вельмі даўно і перад вялікай разбуральнай небяспекай. За мінулы час на Зямлі ўсё змянілася. Я зусім не ўпэўнены, што там і зараз існуе твой біялагічны від. У любым выпадку твая зямная сям’я ніяк не магла б існаваць да гэтага часу. Пазачасавая капсула, як ты сам вызначыў, «паставіла цябе на паўзу», а потым твае бацькі змаглі аднавіць развіццё ўнутры яйка і часткова надаць табе асноўныя рысы вухуцяніна.

– Колькі ўсяго адразу… – уздыхнуў Вухуцік і запытаўся ў сяброўкі: – Улада, ці бачыла ты калі-небудзь на Зямлі істот, да якіх я падобны?

– Не, я б ніколі не здагадалася, што ты паходзіш з маёй планеты, – шчыра адказала дзяўчынка.

– А ты таксама з’явілася з яйка? – пацікавіўся хлопчык.

– Не, з яек у нас птушкі вылупліваюцца, – удакладніла Улада.

– Значыць, я птушка? – здзівіўся Вухуцік.

– Ну… я асаблівага падабенства з птушкай не назіраю, – паціснула плячыма дзяўчынка.

– Хачу сам пабачыць птушак, я павінен зноў пабываць на Зямлі. Можа, родзічаў знайду? – захапіўся ідэяй хлопчык.

Спадарыня Лілана выцірала слёзы, якія зноў пакаціліся з яе вачэй, спадар Жоўтах клапатліва падаў ёй сухую насовачку.

– Чаму б нашаму хлопчыку не пабываць на гістарычнай радзіме? – бадзёра сказаў дзядуля Аспарагус.

– Тым больш калі там жыве яго сяброўка. Яна аб ім паклапоціцца! – падтрымала бабуля Мядвана.

– Мамачка, тата, вы адпусціце мяне? – Вухуцік абняў бацькоў.

Было відавочна, што спадарыні Лілане вельмі хацелася пакінуць яго дома, побач з сабой, але яна шукала сілы згадзіцца. Тады спадар Жоўтах ледзь заўважна кіўнуў жонцы: «Так, давай яго адпусцім…»

– Толькі доўга не будзь, сынок, добра? – мама нават знайшла сілы ўсміхнуцца.

– Дамовіліся! Дзякую! – узрадаваўся хлопчык.

Вухуцік быў гатовы прама цяпер выправіцца ў падарожжа, але галоднымі іх, вядома, не адпусцілі. Абедалі ўсе разам, зноў напаўняючы талеркі незвычайнымі стравамі, якія падаваліся з розных кранікаў чароўнай, па меркаванні Улады, серабрыстай шарападобнай пасудзіны. Мясцовая ежа госці падабалася. Столькі абсалютна новых смакаў адкрыла яна для сябе! Асабліва аблюбавала дзяўчынка салатавы напой з залацістымі бліскаўкамі, якія віравалі ў празрыстым кубку. Дзядуля Аспарагус растлумачыў, што гэта квас з мясцовай расліны. Улада панюхала і адчула прыемны тонкі водар.

– Апчхі! – зямлянка не ўтрымалася ад казытання ў носе.

Вухуцяне здзіўлена паглядзелі на яе. Мабыць, яны ніколі не чхалі.

Дзяўчынка сарамліва ўсміхнулася:

– Прабачце!

– З табой усё добра? – занепакоілася бабуля Мядвана.

– Усё выдатна, нічога страшнага, так бывае! – адказала госця.

Насамрэч Улада дзіўна сябе адчувала: у носе казытала, яго хацелася пачасаць, здавалася, яна зноў будзе чхаць. Раптам ёй згадалася, што ў Вухуціка такі нос і ліхтарык на лбе з’явіліся пад уздзеяннем атмасферы гэтай планеты. Улада захвалявалася, ці не збіраецца яе сімпатычны кірпаценькі носік ператварыцца ў дудачку? Нешта і лоб пачаў часацца! Можа, ліхтарык так прабіваецца?! Дзяўчынцы вельмі захацелася хутчэй адправіцца дадому.

– Сынок, доўга не затрымлівайся, будзь заўсёды побач з Уладай, бо на чужой планеце можа быць небяспечна! – давала парады мама.

– Гэта не чужая мне планета! – нагадаў Вухуцік. – Але я абяцаю, што мы з маёй сяброўкай будзем побач. Не хвалюйся, мамачка!

Касмічны карабель стаяў ля дома. Калі яны выйшлі на ганак, спадарыня Лілана непрыкметна затрымала Уладу і пранікнёна сказала:

– Некаторыя мае словы, магчыма, падаліся табе калючымі. Прабач! Проста мне было страшна, што наш сын можа паляцець з табой на Зямлю і застацца там назаўсёды…

– Не перажывайце, ён крыху пагасцюе, а потым абавязкова вернецца да вас. А пакуль ён будзе на Зямлі, я абяцаю клапаціцца аб ім, – запэўніла дзяўчынка.

– Дзякую… – шчыра прашаптала спадарыня Лілана.

Прыгоды вухуцян на Зямлі

Вухуцік і Улада ўвайшлі ў касмічны карабель. Праз ілюмінатар яны бачылі, як махаюць ім бацькі і дзядуля з бабуляй. Дзеці селі, рамяні бяспекі прышпілілі іх, шторкі ілюмінатараў з ціхім шоргатам апусціліся, і ледзь улоўны рух падказаў, што лятальны апарат падняўся ў паветра. Праз некаторы час шторкі зноў падняліся, і перад позіркамі падарожнікаў раскінуліся бясконцыя касмічныя прасторы. Улада любавалася зоркамі і туманнасцямі, ля якіх яны праляталі.

– Як называецца вось тое яркае сузор’е? – запыталася дзяўчынка.

Сябар не адказаў, тады Улада адарвала позірк ад касмічнай прыгажосці і азірнулася. Вухуцік спаў. Дзяўчынка ціхенька дастала з сумкі нататнік і аловак – захацела намаляваць сузор’е, якое так уразіла яе прыгажосцю. Зрабіла накід, а расфарбаваць вырашыла дома – акварэллю. Перагарнула старонку, і зноў аловак забегаў па чыстым аркушы паперы. Юная мастачка намалявала Мінолу і Рудаша. Потым падумала і дадала Сіньку і Зялёнку, чамусьці вырашыла пакінуць сабе на памяць выявы не вельмі гасцінных вухуцкіх паненак.

Палёт быў спакойным і прыемным, зорнае падарожжа вельмі падабалася зямной вандроўніцы. Праз колькі часу шторкі ілюмінатараў зноў апусціліся, ад іх лёгкага шоргату Вухуцік прачнуўся:

– Ужо падлятаем?

– Пэўна, так, – адказала сяброўка.

Сапраўды, калі шторкі падняліся, за ілюмінатарамі быў бачны пакой Улады. Дзеці адшпілілі рамяні бяспекі, адчынілі дзверы касмічнага карабля і выйшлі з яго.

– Вось мы і дома! – радавалася дзяўчынка. – Не перастаю дзівіцца магчымасцям тэлепартацыі! Нядаўна былі на Вухуціі, а зараз апынуліся на Зямлі. І касмічны карабель, на якім мы прыляцелі, стаў проста малюнкам у маім нататніку.

Улада разглядала выяву лятальнага апарата – і раптам…

– Аёй! Ты толькі паглядзі сюды! – дзяўчынка паказала на аркуш паперы.

У ілюмінатары былі Рудаш і Мінола! Яны махалі і нешта гаварылі, але іх не было чуваць. Улада дзюбкай алоўка націснула на намаляваную ручку, і дзверы расчыніліся. Прама з паперы ў пакой дзяўчынкі выйшлі нечаканыя госці.

– Рада вітаць вас на Зямлі! – сказала гаспадыня. – Цудоўна, што вырашылі ў нас пагасцяваць!

– Ну, мы не зусім планавалі, яно неяк само адбылося! – здзіўлена аглядаўся Рудаш.

– Мы з Рудашам каталіся на хадзіку, які раптам пачаў ператварацца ў касмічны карабель, а потым праз ілюмінатар мы ўбачылі вас… Нечаканая вандроўка атрымалася! – дзівілася Мінола.

– Усё таму, што тэлепартацыя бывае загадкавай і непрадказальнай! – пачуўся яшчэ адзін знаёмы голас і… з намаляванага карабля выйшлі Сінька і Зялёнка.

– А вы тут як апынуліся? – запытаўся ў іх Рудаш.

– Таксама, як і вы! Нас намалявалі і тэлепартавалі! – дзелавіта сказала Сінька.

– Паглядзім, як яны тут жывуць! – важна дадала Зялёнка, і няпрошаныя госці саскочылі з аркуша паперы і пайшлі гуляць па пакоі.

Улада назірала за кампаніяй вухуцян, якія з’явіліся ў яе дома. Што рабіць з гасцямі і дзе іх размясціць, яна пакуль не магла прыдумаць, але ласкава сказала ўсім:

– Гасцінна запрашаю! Пачувайцеся як дома!

Дзеці-іншапланетнікі з цікавасцю разглядалі мэблю, шафу з кнігамі, пазіралі ў акно, але асабліва спадабаўся ім кораб з цацкамі. Гаспадыня зняла з яго накрыўку і дазволіла браць усё, што захочацца. Сінька і Зялёнка схапілі адну ляльку і пачалі тузаць кожная ў свой бок:

– Я першая ўзяла!

– Адчапіся! Гэта маё!

– Паненкі, толькі без сварак! – папрасіла Улада.

– Вы як заўсёды! Звадніцы і гарлапанкі… – уздыхнула Мінола.

– Чаго вы сюды прыляцелі? Уладу ж вы на сваёй планеце негасцінна сустрэлі! – нагадаў Рудаш.

– Адпраў іх дадому, няма чаго ім тут рабіць! – даў Вухуцік параду сяброўцы.

Але гаспадыня адмоўна пакруціла галавой:

– На ўласным досведзе адчула, што непрыемна, калі табе не рады. Я не буду адказваць тым жа. Няхай дзяўчынкі застаюцца, толькі прашу вас паводзіць сябе добра.

– Мы і так добрыя! – хмыкнула Сінька.

– Аж занадта! – прыцмокнула Зялёнка і рэзкім рухам вырвала ляльку з рук сяброўкі.

– Дарагія мае госці, нечакана нас сабралася цэлая кампанія! – Улада вырашыла даць вухуцянам карысныя парады. – Давайце дамовімся, што вы не будзеце паказвацца на вочы іншым зямлянам. Гэта можа мець непрадказальныя наступствы!

– Нам што, пад ложак схавацца і сядзець? – паставіла рукі ў бокі Зялёнка.

– Мы табе на Вухуціі не забаранялі хадзіць дзе захочацца! – наступала Сінька.

– Я вам усё пакажу, мы будзем разам гуляць і адпачываць, але ніхто іншы не павінен вас бачыць, – сказала Улада.

– А як жа гэта будзе? – пацікавілася Мінола.

Улада і сама не ведала, як можна прымаць гасцей і хаваць іх ад усіх.

Яна хвілінку падумала і прапанавала:

– Давайце галоўнай нашай забавай стане гульня ў лялькі! Гэта значыць, мы можам рабіць што заўгодна, пакуль нас ніхто не бачыць, а калі з’явіцца нехта з зямлян акрамя мяне, вы адразу павінны ператварыцца ў цацкі. Стаць такімі, як тая бедненькая, якую вы так заўзята тузалі і дзялілі.

Зялёнка яшчэ шчыльней прыціснула да сябе ляльку, якую адваявала ў сяброўкі.

– Давайце паспрабуем згуляць! – прапанавала Улада. – Вы зараз можаце рабіць усё, што захочацца, а як толькі я скажу чароўнае слова «цац», замірайце на тым месцы, дзе знаходзіцеся. Не варушыцеся, не міргайце, дыхайце незаўважна. Зямляне падумаюць, што вы проста лялькі, і не будуць звяртаць на вас асаблівай увагі.

– А калі мы так не хочам? – з выклікам запыталася Сінька.

– Тады зямляне даведаюцца, што да нас прыляцелі іншапланетнікі, і вельмі зацікавяцца вамі. Потым вас забяруць адсюль і аддадуць для знаёмства навукоўцам. Трэба ж вывучыць сапраўдных інша-планетнікаў! А пасля адвязуць у музей, каб людзі маглі на свае вочы на вас паглядзець. Шкоды вам ніхто не зробіць, але для навукі падаследуюць. Не часта ж да нас з іншых планет госці прылятаюць, – намалявала перспектывы Улада.

– Я не хачу на доследы і ў музей! – усхвалявалася Мінола.

– Таму давайце проста будзем рабіць выгляд, што вы цацкі! – папрасіла гаспадыня.

Госці пагадзіліся, хоць Сінька і Зялёнка не вельмі хацелі слухацца. Улада пасадзіла ўсіх за стол і прапанавала падсілкавацца. Цяпер надышла чарга іншапланетнікаў здзіўляцца незвычайным зямным пачастункам. Вухуцік з асалодай згадваў смак зямной ежы.

– Цытрына! – ён укінуў у рот кіслую жоўтую дольку і, зморшчыўшыся ад рэзкага смаку, заскакаў вакол стала.

Міноле вельмі спадабалася печыва з ванілінам. Як толькі Сінька і Зялёнка даведаліся ад гаспадыні, што такі прыемны водар дае духмяны парашок, які стаіць на палічцы, то схапілі скрыначку з ванілінам і засунулі ў яе свае насы. Улада не паспела стрымаць цікаўных паненак. Яны напоўніцу ўдыхнулі адтуль і… заўзята пачалі чхаць. Гэта было так пацешна! Насы-дудачкі выдавалі амаль фанфары, небаракі здзіўлена глядзелі адна на адну і некалькі хвілін не маглі суняць свой дуэт музычнага чхання. Калі нарэшце гэта прайшло, паненкі пачалі лямантаваць, што гаспадыня не папярэдзіла, і яны ледзь не атруціліся.

– Вы надалей не спяшайцеся лезці без разбору куды можна і куды нельга! – даў слушную параду Вухуцік.

– У цябе не спыталіся! – адрэагавалі дзяўчынкі.

Улада дастала з лядоўні міску з клубніцамі. Яна хацела сумесным пачастункам прымірыць усіх. Смак ягад прыйшоўся вухуцянам даспадобы, асабліва шчыравалі Сінька з Зялёнкай. Буйныя салодкія клубніцы хутка знікалі, гаспадыня з замілаваннем назірала, як частуюцца яе госці.

– Падсілкаваліся – можна і пагуляць! – сказала Улада. – Пойдзем у наш сад, вам там спадабаецца.

– Нас жа могуць убачыць! Гэта небяспечна? – запытаўся Рудаш.

Улада запэўніла:

– У нас прыватны дом, асобны двор і ўласны сад. Акрамя нашай сям’і, тут нікога няма. Усе дарослыя пайшлі на працу, толькі мой дзед штосьці робіць у двары, але ён заняты і не зверне на нас увагі. І, нагадаю, мы дамовіліся, што гуляем у лялькі. Хто першы заўважыць набліжэнне кагосьці, той папярэджвае сігнальным словам «цац».

Следам за Уладай вухуцяне прайшлі праз двор і накіраваліся ў сад. Дзеці пагушкаліся на арэлях-канапе, паскакалі на батуце, а потым Улада запрасіла іх у басейн. Як ім спадабалася! Пырскі ляцелі ва ўсе бакі, дзіцячы смех напоўніў сад, а калі пачалі даваць нырца «бомбачкамі», адчуванне шчасця стала абсалютным. З басейна іх вымусіла выйсці толькі стомленасць. Хлопчыкі і дзяўчынкі вярнуліся ў цень на арэлі-канапу і палеглі.

– Як у вас хораша! – сказала Мінола. – Я так рада, што мы зараз тут! Дзякую за запрашэнне, Улада!

Усе вухуцяне, нават заўжды незадаволеныя і калючыя паненкі, падтрымалі яе словы. Стомленыя дзеці паснулі, але Сінька з Зялёнкай не здаліся ў прыемны палон сну, яны выкарысталі момант самастойна, без аніякага нагляду, даследаваць наваколле. Ціхенька злезлі з арэляў і праз газон пайшлі да зялёнай сцяны, якую ўтваралі шчыльна пасаджаныя туі. Паненкі прабраліся ў сярэдзіну зарасніку і зазірнулі ў суседскі сад. Там яны ўбачылі дваіх зямлян, якія сядзелі на пакрывале.

– Давай з імі пазнаёмімся! – прапанавала Зялёнка.

– Думаеш, гэта бяспечна? – запыталася Сінька.

– Упэўнена! Гэтая Улада проста хоча намі камандаваць і не жадае дзяліць нас з іншымі мясцовымі жыхарамі. Пойдзем да іх, прадставімся, пагаворым.

І вухуцянкі, праціснуўшыся праз туевую сцяну, рушылі наладжваць кантакт з зямлянамі. Яркія каляровыя паненкі прыцягнулі ўвагу. Людзі чакалі, калі яны наблізяцца.

Падышоўшы да самага краю пакрывала, на якім сядзелі мясцовыя незнаёмцы, госці прадставіліся:

– Вітанне! Мы тэлепартаваліся з далёкай планеты Вухуціі!

– Зямлянам нас можна зваць Сінька і Зялёнка!

– А да вас як звяртацца?

Людзі глядзелі на невядомых істот вялікімі зацікаўленымі вачыма. Яны ўсміхаліся, гергеталі нешта незразумелае і працягвалі да вухуцянак рукі. Паненкі прынялі гэта за радаснае вітанне і падышлі бліжэй. Імгненне – і абедзве апынуліся ў чалавечых абдымках. Узрадаваліся такому цёпламу прыёму дзяўчынкі-іншапланетніцы.

– Я ж табе казала, што яны мілыя, а Улада проста нас ні з кім дзяліць не хоча! – лапатала Зялёнка. І тут зямлянін, які трымаў паненку ў абдымках, нечакана ўкусіў яе за вуха-клаксончык.

– А-а-а-а-а! – ускрыкнула Зялёнка.

– І-і-і-і-і! Адпусці! – запішчала Сінька, калі другі мясцовы жыхар учапіўся ў яе прычоску-спружынку і паспрабаваў адарваць.

Няшчасную Зялёнку жудасны зямлянін бесцырымонна кусаў і слініў. Сіньку душылі ў абдымках, адначасова імкнучыся адарваць хоць штосьці. Пераляканыя паненкі безвынікова спрабавалі вырвацца і вішчалі на ўсю моц.

Раптам пачуўся ўсхваляваны незнаёмы голас:

– Што здарылася? Хто так крычыць?

Да іх хуткім крокам набліжалася яшчэ адна зямлянка. Яна была велізарная, у шмат разоў большая за тых, якія ўтрымлівалі ў палоне вухуцянак. Паненкам стала жудасна, яны разумелі, што гэтая асоба можа проста з’есці іх!

– Цац! Цац! – данеслася да слыху ашалелых ад жаху Зялёнкі і Сінькі.

З туевай сцяны выскачыла Улада, яна таксама бегла на крыкі. Вухуцянкам заставалася толькі спадзявацца на выратаванне і слухацца каманды «цац!». Вялікім намаганнем волі яны перасталі вішчаць і знерухомелі. Некалькі доўгіх імгненняў іх яшчэ жмакалі, кусалі і слінілі страшныя зямныя істоты.

– Што тут робіцца? – запыталася ўстрывожаная вялікая зямлянка.

– Нічога страшнага, спадарыня Стэфа, проста вашыя дзеткі гулялі з маімі цацкамі-пішчалкамі! – Улада старалася заставацца спакойнай і ўсміхацца.

– А я чую: віск на ўвесь сад! Толькі адышла на хвілінку дзеткам соку прынесці, а тут такі лямант усчаўся! Я так напалохалася…

– Усё добра, нічога не здарылася! – супакойвала суседку Улада.

– Якія лялькі ў цябе незвычайныя! – заўважыла спадарыня Стэфа. – Я такіх ніколі не бачыла.

– Новая калекцыя, яны яшчэ не набралі папулярнасць.

– Я б сваім дзеткам такія купіла! – зацікавілася суседка і ўзяла ў рукі Сіньку. Пакруціла спружынку яе ружовых валасоў, пагайдала вушы-клаксончыкі. – Яна пішчыць?

– Калі акуратна націснуць на жывот, – уздыхнула Улада, разумеючы, што лялька павінна была выдаваць гукі, раз тут было столькі віску.

Спадарыня Стэфа націснула некалькі разоў, таму Сіньцы давялося паслухмяна дудзець носам.

– Якія мілыя! І маім дзеткам так спадабаліся! Дзе яны прадаюцца?

Вухуцянкі так баяліся, што Улада можа проста пакінуць іх тут, аддаць гэтым жудасным істотам.

– Не ведаю, мне падарылі, – адказала дзяўчынка.

– Калі яны табе надакучаць – мае дзеткі з радасцю іх возьмуць! – падміргнула суседка.

– Буду мець на ўвазе, а зараз дазвольце я іх забяру і пайду.

Улада атрымала з рук спадарыні Стэфы Сіньку і з намаганнямі выцягнула з дзіцячых абдымкаў Зялёнку. Малыя зарумзалі, ім не спадабалася, што ў іх забралі цацкі.

– Да пабачэння! – сказала дзяўчынка і праз туевую сцяну вярнулася з вухуцянкамі ў свой сад.

– Выратавальніца! Дабрадзеечка! Дзякуем! – усхліпвалі паненкі.

– Мы трапілі да зямных монстраў!

– Нас грызлі, слінілі, цягалі за валасы!

– Катавалі!

– Мы былі ва ўладзе злых пачвар!

Сіньцы і Зялёнцы сапраўды давялося перажыць стрэс.

– Ну што вы, даражэнькія, якія монстры? Якія пачвары? Гэта проста дзеткі маёй суседкі, маленькія блізняты. Яны толькі хадзіць навучыліся, у такім узросце людзі спазнаюць свет, у тым ліку спрабуюць усё на смак. Яны б вас не з’елі, проста ў іх зубкі растуць, таму любяць пакусаць, паслініць. Ну і ўсё, што трапляе ў рукі, спрабуюць разабраць, правяраюць, ці рвецца, ці адкручваецца.

– Хопіць! Мы так нацярпеліся! – закаціла вочы Сінька.

– Усяго гэтага магло б не быць, калі б вы проста паслухаліся, вас жа прасілі не паказвацца людзям! – нагадаў Вухуцік.

– Не чапляйся! – адмахнулася Зялёнка.

Паненкі ляглі на арэлі – адпачыць пасля шокавага кантакту з зямлянамі, нават у басейн адмовіліся пайсці. Улада з Вухуцікам, Рудашам і Мінолай плавалі на матрацы. Вухуцік распавёў сябрам, што ён пэўным чынам толькі часткова вухуцянін, а ўвогуле яго продкі жылі на Зямлі.

– Нішто сабе! – выгукнуў Рудаш.

– Вось я і тэлепартаваўся на гістарычную радзіму, каб высветліць, хто я ёсць, – сказаў Вухуцік.

Дарма што Сінька і Зялёнка засталіся на арэлях, яны інтуітыўна адчулі, што ў басейне гавораць пра нешта важнае і сакрэтнае. Паненкі ціхенька падабраліся і падслухалі таямніцу Вухуціка.

– Вось якія справы! У нас на Вухуціі прышэлец жыве! – прашаптала Зялёнка.

– Можа, у яго нос наклеены і ліхтарык накладны? Маскіруецца, каб да нас быць падобным! – выказала здагадку Сінька.

– Ды хто яго ведае! – паціснула плячыма сяброўка.

Паненкі непрыкметна вярнуліся на арэлі і зноў палеглі. Яны крыху адышлі ад страшнай сустрэчы з зямнымі дзецьмі, супакоіліся. І тут знянацку з-за куста бэзу прама да іх выйшаў вялікі-вялікі зямлянін.

– Цац! – піскнула Сінька.

Яны знерухомелі, бо цяпер выконвалі інструкцыю, якую дала ім Улада: прыкінуліся лялькамі і не варушыліся, не міргалі, дыхалі ледзь прыкметна. Зямлянін падышоў да арэляў, паправіў посцілку і… жах! Узяў у рукі здранцвелых ад страху вухуцянак, потым сеў, паклаў іх побач з сабой і, павольна гайдаючыся, стаў назіраць за тым, што адбывалася ў басейне. З-за борціка мільгала толькі галава Улады, дзеці-вухуцяне былі меншыя, і ўбачыць іх адсюль не атрымлівалася.

– Аматарка паплаваць! – з цеплынёй у голасе ціха сказаў зямлянін-велікан і гучна звярнуўся да дзяўчынкі:

– Улада! Выходзь, трэба адпачыць і пагрэцца!

Яна рэзка павярнулася:

– Дзед! А я і не заўважыла, як ты прыйшоў!

Улада выбралася з вады і вынесла сваіх сяброў, якія таксама выканалі сакрэтную каманду. На арэлях дзяўчынка ўладкавалася побач з дзедам Славам, свае «цацкі» паклала збоку, каб яны не прыцягвалі асаблівай увагі.

– Лялькі ў цябе нейкія новыя? – запытаўся дзед.

– Ага, вось прынесла з сабой паплаваць! – адказала ўнучка.

– Ты, пэўна, прагаладалася. Бабуля Галя такі смачны халаднік згатавала і бульбу маладую з духмяным кропам. Ідзі паабедай, – падахвоціў дзед.

– Ад такога адмаўляцца нельга! – усміхнулася Улада.

Яна саскочыла з арэляў і пачала збіраць «цацкі».

– Іх таксама карміць панясеш? – пажартаваў дзед Слава.

– Ну не пакідаць жа іх галоднымі! – падміргнула дзяўчынка.

На кухні яна рассадзіла сваіх гасцей за сталом. Дома нікога не аказалася, можна было спакойна паабедаць. Маленькая гаспадынька ўзялася за справу: на стале з’явіліся місачкі з халадніком і запечаная залацістая бульба, пасыпаная яркай зелянінай.

– Пахне апетытна! – паціраў рукі Рудаш.

– Смачна есці, дарагія госці! – пажадала Улада, і дзеці ўзяліся за лыжкі.

Абед вухуцяне дружна ўхвалілі. Мінола паабяцала, што паспрабуе дома зрабіць падобны халодны суп з мясцовых прадуктаў. Рудаш сказаў, што нагадае ёй, калі сястра раптам забудзецца на сваю задуму. Сінька і Зялёнка папрасілі дабаўкі. Толькі Вухуцік быў крыху задуменны, еў павольна, мала ўдзельнічаў у размове.

– Засумаваў, сябра? – запыталася Улада.

– Ды не, проста задумаўся, – уздыхнуў Вухуцік.

– Дзе родзічаў шукаць? – аблізваючы лыжку, хмыкнула Сінька.

– А вы адкуль ведаеце? – разгубіўся хлопчык.

– Падслухалі! – здагадаўся Рудаш.

– Вельмі трэба было падслухваць! Вы самі гучна балбаталі! – буркнула Зялёнка.

– Якія вы нявыхаваныя! Не ў свае справы насы ўсоўваеце! – абурылася Мінола.

Вухуцік прыміральна сказаў:

– Не сварыцеся, раз ужо ўсе ўсё ведаюць, давайце будзем разам шукаць маіх сваякоў.

Улада хуценька прыбрала са стала, і дзеці зноў вярнуліся на канапу-арэлі ў сад. Дзеда там не было: ён доўга не сядзеў на месцы, увесь час знаходзіў сабе нейкія заняткі.

– З чаго пачаць пошукі? – запытаўся Вухуцік.

– Мы ведаем, што ты трапіў на Вухуцію ў яйку, – згадала Улада.

– У яйку? А як гэта? – распытвалі дзеці.

Улада пераказала гісторыю:

– Некалі даўно зямная мама Вухуціка адклала ў гняздо яйка. У ім і павінен быў пачаць развівацца і расці наш сябра. Але тут, на Зямлі, была пагроза вялікай небяспекі. Таму каманда міжпланетнай ратавальнай экспедыцыі забрала яйка з сабой і змясціла ў пазачасавую капсулу, каб выратаваць маленькае жыццё, якое толькі мусіла з’явіцца на свет. Праз невядома колькі часу яйка перадалі на Вухуцію. Ужо там, у бацькоў-вухуцян, наш сябра пачаў развівацца і расці ўнутры яйка. Ён набыў некаторыя рысы мясцовых жыхароў і сам стаў вухуцянінам. А зараз хоча знайсці сваіх родзічаў тут, на Зямлі.

– Задача няпростая, ведаць бы, з чаго пачаць пошукі! – уздыхнуў Вухуцік.

– Хіба гэта складана? Хто ў вас тут яйкі ў гнёзды адкладвае? – запытаўся Рудаш.

– Птушкі, – адказала Улада.

– Ну вось і знайшліся родзічы! – падсумавала Сінька.

– Завітаем да іх на госці! – дадала Зялёнка.

– Пойдзем, калі ласка! – папрасіў Вухуцік.

Пошукі, адкрыцці, метамарфозы

Улада сумнявалася, што гэта правільнае рашэнне, але адмовіць сябру не магла. Дзяўчынка падумала, да якіх птушак яна можа адвесці Вухуціка. Прасцей за ўсё завітаць у куратнік. Гаспадыня папрасіла ўсіх паводзіць сябе ціха і на дыбачках пайшла праз двор да курынага жытла. Следам за ёй рушыў рознакаляровы хаўрус вухуцян. Куры, што хадзілі побач, смешна хістаючы галовамі з чырвонымі грабянямі, з цікавасцю назіралі за працэсіяй.

– Гэта і ёсць твае родзічы? – моршчылася Зялёнка, разглядаючы чубатак.

– Магчыма, – адказаў Вухуцік.

– Анічога агульнага! – выказала меркаванне Сінька.

Улада адчыніла дзверы куратніка, і дзеці ўвайшлі. Тут было ціха і змрочна. Сонечнае святло прабівалася праз адзінае акно, якое знаходзілася амаль пад столлю. На падлозе ляжала салома, уздоўж сцен мацаваліся жэрдкі, на якіх любілі сядзець чубаткі, ля дальняй сцяны былі размешчаны адмысловыя паліцы, дзе куры адкладалі яйкі. Зараз тут было некалькі насельніц, прыход дэлегацыі гасцей усхваляваў іх. Птушкі заквахталі, залопалі крыламі.

– Не бачаць яны ў табе родзіча! – хмыкнула Зялёнка.

Улада падвяла дзяцей да гнязда, у якім ляжалі яйкі.

– Вось прыкладна ў такім і ты некалі быў, – сказала дзяўчынка.

– Такое невялічкае? – здзівіўся Рудаш.

– Кураняткі вылупліваюцца маленечкімі жоўценькімі пухнацікамі, спачатку на далоньцы змяшчаюцца, а потым хутка вырастаюць у вось такіх вялікіх курэй, – патлумачыла Улада.

– Я ніколі не быў жоўценькім, – адзначыў Вухуцік.

У куратнік пачалі сходзіцца яго астатнія жыхары. Іх, пэўна, трывожнае квахтанне сябровак завабіла. Сінька і Зялёнка ўзялі з гнязда яйкі, каб лепш іх разгледзець. Чубаткам гэта не падабалася, яны папераджальна лопалі крыламі і выдавалі незадаволеныя гукі. Улада сказала паненкам, што лепш вярнуць усё на месца, але тыя не спяшаліся выконваць параду. І тут у куратнік увайшоў певень. Вялікі прыгожы птах гучна-гучна закукарэкаў і загарцаваў па саломе, б’ючы паветра крыламі.

– Думаю, нам лепш пайсці адсюль! – устрывожылася Улада.

– А пазнаёміцца з гэтымі істотамі? – не згаджалася Зялёнка.

Гаспадыня не паспела адказаць. Певень вырашыў пайсці ў наступленне на няпрошаных гасцей. Ён пачаў грэбці падлогу моцнымі кіпцюрамі і ваяўніча, быццам шчыт, выкідваць перад сабой адно крыло. Чубаткі мітусіліся па куратніку і гучна квахталі. Дзецям стала страшна. Сінька і Зялёнка паспешліва паклалі яйкі на месца, але гэта ўжо не дапамагло. Куры на чале з пеўнем адзіным фронтам атакавалі прышлых. Вухуцяне загулі ў свае насы-дудачкі і кінуліся прэч ад курэй. Утварыўся суцэльны пярэпалах: квахтанне, кукарэканне, лямант… Ляталі пер’е, салома, слупы пылу. Улада падбегла да дзвярэй, шырока расхінула іх і крыкнула:

– Сюды! Хутчэй!

Вухуцяне адно за адным выскачылі з куратніка, і гаспадыня прычыніла дзверы.

– Фух! Ледзь не памерла ад жаху! – выдыхнула Мінола.

– Якія агрэсіўныя істоты жывуць на Зямлі! Мяне другі раз ледзь не з’елі! – вытарашчыўшы вочы, крычала Сінька.

– Якая страшная планета! – усхліпвала Зялёнка.

– Ну мы ж самі палезлі з імі знаёміцца, куры нас да сябе не запрашалі! – паспрабаваў растлумачыць негасцінны прыём Рудаш.

– Як сабе хочаш, Вухут, але я з такімі сваякамі нічога агульнага мець не хацела б! – Сінька абтрасала з сябе пер’е і салому.

– Яны толькі абаранялі сваё жытло ад невядомых істот, – выказаў меркаванне Вухуцік. – Але мне здаецца, што гэтыя птушкі сапраўды не мае родзічы.

– Аніякага падабенства! – падтрымала Мінола.

– Толькі куры яйкі адкладваюць? – удакладніў Рудаш.

– Ды не, усім птушкам гэта ўласціва, – адказала Улада.

– Пакажы яшчэ якіх-небудзь, калі ласка! – папрасіў Вухуцік.

– Мы ў куратнік больш не палезем! – абвясцілі Сінька і Зялёнка.

– Гэта і не патрабуецца, паназіраем здаля, – супакоіла Улада.

Яны зноў вярнуліся ў сад, дзе на старой яблыні была шпакоўня. Гаспадыня паказала на маленькі домік, прыхаваны галінамі дрэва. Павольна гушкаючыся на арэлях-канапе, дзеці назіралі, як нястомныя маленькія птушачкі раз за разам вылятаюць па корм для птушанят, вяртаюцца, каб падсілкаваць малых і зноў выпраўляюцца здабываць ежу.

– Гэтыя прыгожа цвыркаюць! – заўважыла Мінола.

– Каб вы пачулі пошчак салаўя – заслухаліся б! – сказала Улада.

– Са спевамі ў мяне не вельмі, – усміхнуўся Вухуцік. – І з палётамі таксама – вунь як птушкі проста лятаюць. Я дакладна не з іх роду. У мяне лепш плаваць атрымліваецца.

– Плаваць? Канешне! Як я сама пра гэта не падумала?! – спахапілася Улада. – Ёсць птушкі, якія жывуць на вадзе, гнёзды там будуюць, ныраюць выдатна і не спяваюць. Нават насы ў іх выцягнутыя!

– Вось! Адчуваю, гэта мае родзічы! – узрадаваўся Вухуцік. – Пазнаём мяне з імі!

Улада вырашыла завесці сябра на балота, якое было непадалёк ад яе дома. Зразумела, што астатняй кампаніі іншапланетных гасцей таксама захацелася пабываць там. Толькі як непрыкметна правесці па вуліцы хаўрус вухуцян? Дзяўчынка дастала свой модны льняны заплечнік, расшыты валошкамі. Верх яго проста сцягваўся матузкамі, шлейкі зручна трымаліся на плячах, у бакавыя кішэні можна было пакласці нейкую карысную драбязу. Вось гэты заплечнік і вырашыла Улада выкарыстаць як пераноску для іншапланетнікаў.

– Калі ласка, размяшчайцеся! – запрасіла гаспадыня, адкрыўшы шырокі «ўваход». – Я вас панясу!

Сінька з Зялёнкай першыя скочылі ўнутр, за імі палезла Мінола, потым – хлопчыкі.

– Цесна! Шчыльна! – незадаволена буркалі двое, вядома хто, з кампаніі.

– Затое бяспечна! – сказала Улада, накідваючы шлейкі на плечы.

Вухуцяне на Зямлі мелі невялікі рост і важылі як мяккія цацкі, таму дзяўчынцы было няцяжка іх несці. Галовы ў пераноску не хавалі, ім жа хацелася глядзець навокал.

– Заплечнік будзе для вас зямным хадзікам! – усміхнулася Улада.

– Паехалі! – у адзін голас закамандавалі Сінька з Зялёнкай.

Дзяўчынка адчыніла браму і выйшла на вуліцу. Прыгравала сонейка, лёгкі ветрык калыхаў лістоту дрэў, у пераносцы за спінай нягучна перагаворваліся іншапланетныя госці. Яны ўсё разглядалі, дзівіліся, абмяркоўвалі. Улада прыслухоўвалася да іх размовы і радавалася, што дзеці з Вухуціі ў яе ў гасцях. Задумалася і не звярнула ўвагі на тое, як з брамкі дома, паўз які яна праходзіла, выйшла яе прыяцелька Юля.

– Прывітанне! – прагучала неяк зусім нечакана.

– Цац! – устрывожана і гучна сказала Улада, спыніўшыся так рэзка, што вухуцяне ў заплечніку войкнулі.

Юля здзіўлена паглядзела на сяброўку:

– Што?

Улада прыдумала, як растлумачыць дзіўнае слова, якое выгукнула ўслых:

– Гэта лічылка такая: «Вуцікі-пуцікі-куцікі-клац! Фінта-мінта-сінта-цац!»

– Якая вясёлая лічылка! – усміхнулася Юля. – А што ты лічыш?

– Крокі, – адказала Улада.

– Куды ідзеш? – распытвала прыяцелька.

– У бібліятэку! – адказала дзяўчынка першае, пра што падумалася.

– Можа, і мне з табой схадзіць? – задумліва прагаварыла Юля.

– Не, давай іншым разам, – адказала Улада.

Сяброўка здзівілася, бо заўсёды ім было добра і весела ўдзвюх. Яны б ужо і разышліся, але Юля згледзела вухуцян, якія пазіралі з заплечніка.

– Якія мілыя пупсікі! – у захапленні пралапатала дзяўчынка і, заскочыўшы за спіну сяброўкі, адным хуткім рухам выцягнула за ружовую спружынку-прычоску здранцвелую ад жаху Сіньку. – А ножак колькі! Нос смешны! А вушкі якія! Мі-мі-мі!

– Аддай, калі ласка, я спяшаюся! – Улада забрала няшчасную госцю.

– Пакажы астатніх! – Юлю вельмі зацікавілі яркія лялькі.

– Іншым разам, мне пара бегчы, прабач!

Улада абмінула незадаволеную сяброўку і паспяшалася хутчэй завярнуць за паварот.

– Ды што тут за істоты жывуць?! – лямантавала Сінька. – Хапаюць, цягнуць, кусаюць, нападаюць, на часткі рвуць!

– Проста вы незвычайныя і вельмі цікавіце зямлян, бо яны ніколі не бачылі такіх прыгожых іншапланетнікаў! – спрабавала гаспадыня супакоіць госцю.

Улада вярнула Сіньку ў заплечнік. Яны прайшлі зусім крыху і сустрэлі яшчэ аднаго цікаўнага зямляніна: іх дагнаў хлопчык на ровары.

– Ца-а-ац! Цац! – папераджальна зашапталі адно аднаму вухуцяне.

– Куды гэта ты з поўным заплечнікам лялек? – шырока ўсміхаўся хлапчук.

– Гэта не лялькі! Гэта іншапланетнікі, Міхась! Вось нашу іх, паказваю, як мы тут, на Зямлі, жывём, – адказала Улада.

Вухуцяне ў заплечніку напружыліся: няўжо дзяўчынка раскрые іх таямніцу?

– От казачніца! – засмяяўся хлопчык. – У мяне такіх іншапланетнікаў, супергерояў і монстраў цэлы кораб быў. Толькі я ўжо падрос, у цацкі не гуляю! Вось і аддалі мае дзіцячыя скарбы суседскім дзецям.

– Ну раз ты ўжо ў цацкі не гуляеш, то катайся на ровары, Міхась, а я яшчэ са сваімі лялькамі пазабаўляюся! – падміргнула дзяўчынка.

Хлопчык паблажліва паківаў галавой:

– Ну, давай, малеча!

Потым націснуў на педаль і паехаў.

– Ты хацела расказаць яму праўду? – усхваляваліся вухуцяне.

Улада супакоіла іх:

– Не перажывайце, сябры! Я добра ведаю Міхася, ён вельмі хоча выглядаць дарослым, таму ніколі не падаў бы выгляду, што яму цікавыя цацкі. Гэта быў самы надзейны спосаб пазбегнуць роспытаў і ўвогуле развітацца з ім.

– А на чым ён ехаў? – запытаўся Рудаш.

– Гэта ровар! – адказаў замест Улады Вухуцік. – Яшчэ ў мінулы раз мяне мая сяброўка на такім транспарце катала. Так файна! Круціш педалі і імчыш куды захочаш!

– Хацелася б паспрабаваць! – сказаў Рудаш.

– Абавязкова пакатаю вас! – паабяцала Улада.

Дзяўчынка пранесла касмічных гасцей па сваёй Зарэчнай вуліцы, потым яны выйшлі на Зялёную і дабраліся да невялікага балота.

– Прыгажосць! – адным словам ацанілі вухуцяне.

– Тут вады паболей, чым у тваім басейне! – сказала Зялёнка.

– Гэта вы яшчэ нашу рэчку не бачылі! У параўнанні з басейнам – там цэлы акіян! – усміхнулася Улада.

Вухуцік з цікавасцю разглядаў балота:

– Які колер! Мой любімы! Адчуваю, нездарма ён мне падабаецца, можа, менавіта тут і ёсць мая малая радзіма.

– А вунь і качкі, – Улада кіўнула на птушак, якія плавалі каля зарасніку чароту. – Ужо і дзеткі ў іх вылупіліся, так што яек у гнёздах больш няма.

Сапраўды, ля мамы-качкі боўталіся ў вадзе маленькія птушаняты. Яны вучыліся плаваць і ныраць.

– Якія мілыя! – любавалася Мінола.

– Пойдзем пазнаёмімся! – сказала Сінька, выскачыўшы з заплечніка.

– Чакай, упраўная! – спыніў яе Рудаш. – Напалохаеш іх і паспытаеш, наколькі моцная дзюба!

– Сапраўды, не варта спрабаваць знаёміцца ўсім хаўрусам, – падтрымала Улада. – Няхай пакуль што Вухуцік адзін паспрабуе падысці бліжэй.

Качка заўважыла цікавасць невядомых візіцёраў і падала рэзкім голасам усхваляваны сігнал. Тут жа побач апынуўся качар і, прыкрываючы сваю сям’ю, правёў яе ў зараснік чароту.

– Мы іх напалохалі, – уздыхнула Улада. – Пойдзем крыху далей, каб яны не баяліся нас.

Вухуцік, які меў цвёрды намер пазнаёміцца з качкамі, застаўся, а ўсе астатнія рушылі ўздоўж берага.

– Вой! А гэта хто?! – ад цікавасці спружынка-прычоска Сінькі яшчэ больш закруцілася і заскакала.

Усе паглядзелі туды, куды яна паказала пальцам. Па паверхні вады рухаліся невялічкія кузуркі.

– І я хачу з імі па вадзе пабегаць! – сказала Зялёнка і скочыла ў балота.

Сінька вырашыла не адставаць ад сяброўкі, таму праз імгненне яны плюхаліся ля берага, разагнаўшы напалоханых кузурак.

– Не атрымалася ў вас пабегаць! – усміхнулася Мінола.

– Нічога дзіўнага! – адзначыла Улада. – Мы можам толькі плаваць у вадзе, а вось вадамеркі, якіх разагналі іншапланетныя паненкі, здольныя хадзіць і нават скакаць па паверхні.

Міноле і Рудашу таксама захацелася пакупацца.

– Толькі далёка не заходзьце, калі ласка, будзьце асцярожнымі! – папрасіла Улада і, скінуўшы абутак, па калена зайшла ў ваду.

Вухуцяне паспрабавалі ныраць, станавіліся на рукі ў глеістае дно і, смешна вытыркаючы з вады па пяць рознакаляровых пятак, даставалі каменьчыкі. А потым заўважылі вяртлявых апалонікаў, якія віравалі побач. Гасцям тут жа захацелася пазнаёміцца з малечамі! Іншапланетнікі бухнуліся ў ваду і кінуліся даганяць хвастатых. Чацвёра вухуцян паднялі сцяну пырскаў і нарабілі столькі шуму, што, здавалася, разагналі ўсіх насельнікаў балота! Улада весялілася разам з імі, не зважаючы на сваю мокрую сукенку. І апалонікі прынялі гульню, падплывалі да дзяцей, а як толькі яны спрабавалі схапіць іх, імкліва разляталіся ў розныя бакі. Забава доўжылася, пакуль Сінька не вынырнула з дзіўным выглядам. Яна часта міргала вачыма, моршчылася і намагалася ўздыхнуць, а потым рэзка чхнула-задудзела ў свой нос, і з яго выскачыў перапалоханы апалонік. Зялёнка, пабачыўшы гэта, засмяялася з сяброўкі. Ёй было так весела, што яна плюхнулася ў ваду і забулькала, пускаючы бурбалкі. Раптам пачулася рэзкае і гучнае «Крэ-э-э-эк!», і ў наступнае імгненне на стажок-прычоску Зялёнкі пляснулася нешта зялёнае. Паненка адчула, як штосьці прызямлілася ёй на галаву, устала з вады і зірнула ўгору, спрабуючы разгледзець, што ж там такое. Мінола войкнула, Сінька ўскрыкнула, Рудаш прыцмокнуў. Пабачыўшы іх разгубленыя твары, Зялёнка запанікавала і памкнулася скінуць невядомае стварэнне, якое ўладкавалася на яе фрызуры. Рукі паненкі намацалі нешта халоднае і слізкае, на вочы спаўзла чужая пляскатая лапа-ласт, і ў вуха-клаксончык вухуцянкі аглушальна крыкнулі: «Кр-э-э-э-к!»

– А-а-а-а-а-а! – завішчала, заскакала Зялёнка, спрабуючы скінуць з галавы страшную істоту.

Ёй усё ж удалося вызваліцца ад захопу пачварай, якая ўпала на ліст гарлачыка і, вырачыўшы вялікія круглыя вочы, нядобра глядзела на сваю ахвяру. Гэты позірк загіпнатызаваў пераляканую Зялёнку, яна знерухомела і з жахам назірала за страшнай істотай. На руку Зялёнкі сеў камар. Такой маленькай кузуркі яна не баялася, нават увагі б на яе не звярнула – ну, раз села, няхай пасядзіць, – але раптам з шырокага рота зялёнай пачвары выскачыла доўгая ружовая стужка-маланка, якая ў адно імгненне схапіла камара і зацягнула ў пашчу монстра. Вухуцяне завішчалі і кінуліся з вады. Напалоханыя госці шукалі паратунку ў гаспадыні, хто як мог караскаўся на рукі да Улады. Яна схавала іх у абдымках і вынесла на бераг.

– Цішэй! Супакойцеся! Нічога страшнага не адбылося! – гаварыла дзяўчынка.

– Мяне спрабавала з’есці страшэнная пачвара! – трэслася ад нервовага напружання няшчасная Зялёнка.

– Няма ніякай пачвары, гэта проста жаба. Звычайная жыхарка балота, – тлумачыла Улада.

– Чаму яна мне на галаву ўскочыла? – закаціла вочы пацярпелая.

– Можа, за сваячку прыняла? Ты ж таксама зялёная! – выказаў здагадку Рудаш.

– Дык яна пераблытала! Я з іншай планеты, гэта Вухут тут сваіх родзічаў шукае! – абуралася Зялёнка.

Улада пастаралася растлумачыць сітуацыю:

– Магчыма, жаба хвалявалася за сваіх дзетак, таму і з’явілася тут і скочыла на цябе, бо думала, што ты хочаш пакрыўдзіць яе малых.

– Ды я іх нават у вочы не бачыла! Ніхто іх не чапаў! – гэта Зялёнка пракрычала жабе, якая так і сядзела на лісце гарлачыка, назіраючы за незнаёмцамі.

– Дзеці жабы – гэта тыя самыя апалонікі, з якімі вы гулялі, – удакладніла Улада.

– Яны яе дзеці?! – здзівіліся вухуцяне. – Зусім не падобныя!

Дзяўчынка парадавалася, што рыхтавала інфармацыю пра жаб на ўрок прыродазнаўства і цяпер можа расказаць гасцям пра гэтых жывёлак.

– Проста апалонікі пакуль зусім маленькія, бо толькі нядаўна з’явіліся з ікрынак, якія адклала іх мама. Зараз яны выглядаюць так, а потым з імі адбудзецца метамарфоза[1] і яны ператворацца ў жабянят, падобных да сваёй мамы.

– Ага, да страшнай пачвары, якая ледзь не засмактала мяне сваім доўгім ліпкім языком! Яна паспрабавала ўхапіць мяне, усе гэта бачылі! – не супакойвалася Зялёнка.

Уладзе зноў давялося тлумачыць:

– Не цябе яна лавіла, а камара, які выпадкова сеў на тваю руку. Жабы харчуюцца кузуркамі, чым прыносяць карысць. Камар, дарэчы, збіраўся цябе ўкусіць. Камары п’юць кроў…

Дагаварыць ёй не далі – паненкі залямантавалі:

– Зямля – планета монстраў і пачвар! Тут усе кусаюцца і палююць адзін на аднаго, п’юць кроў! Які жах!

– Дзе жах? Што здарылася? – запытаўся Вухуцік, падыходзячы да сяброў.

– Вухут, ты жывы! Пашанцавала табе, радуйся, бо тут паўсюдна драпежнікі! Нас ледзь не з’елі! – пралапатала Сінька.

– А я ведаю, што гэта вы ўсё балота ўспудзілі! – усміхнуўся Вухуцік. – Пакуль я быў у гасцях у качак, міма чароту прабеглі напалоханыя вадамеркі, потым карасі-маляўкі шукалі паратунку ў аеравым зарасніку, з апалонікамі вы такія даганялкі зладзілі, што іх матуля жаба не на жарт усхвалявалася. Нават не магу ўявіць, колькі смеласці ёй спатрэбілася, каб адной пайсці супроць чатырох невядомых іншапланетных істот. Але яна здолела!

Вухуцяне азірнуліся на жабу. Вакол яе сабраліся апалонікі, матуля нешта ціхенька квакала ім, пэўна, супакойвала. Цяпер яна зусім не падавалася страшнай.

– Трэба папрасіць прабачэння, – сказала Мінола.

– Каб не думалі, што вухуцяне – нявыхаваныя нахабнікі! – падтрымаў Рудаш.

Сінька з Зялёнкай не палічылі сябе такімі, таму пагадзіліся толькі побач пастаяць, пакуль іншыя будуць выбачацца. Улада нарэшце ссадзіла паненак з рук.

І тут Рудаш здзіўлена прагаварыў:

– Сінька, ты ў апалоніка ператвараешся! Метамарфоза! У цябе хвост вырас!

І сапраўды, усе ўбачылі, што ў паненкі ззаду з’явіўся невялічкі чорны хвосцік.

– А-ёй! Што ж гэта робіцца?! – залямантавала Сінька. – Хвост! Я – апалонік? Я стану жабай?

Улада падышла да небаракі, узялася за хвост і пацягнула. Той не паддаваўся, трымаўся, але з чарговай спробы ўдалося яго адарваць.

Дзяўчынка кінула хвост у ваду.

– Я не ператваруся ў жабу? Новы хвост у мяне не вырасце? – непакоілася Сінька.

– Не ператворышся. Гэта проста п’яўка прыліпла, – патлумачыла дзяўчынка.

– Што за звер? – пацікавілася Зялёнка.

– Ай, нічога страшнага, забудзьцеся! – параіла Улада.

– Ды хопіць ужо пра вашыя жахі слухаць! – перапыніў роспыты Рудаш і звярнуўся да Вухуціка: – Скажы, ты знайшоў родзічаў?

– Не, да сям’і качак я не належу. Ніякага падабенства з імі не выявілася, – адказаў Вухуцік.

– Гэта нічога не азначае! – хмыкнула Зялёнка. – Вунь апалонікі з мамай-жабай таксама па-рознаму выглядаюць, а потым адбудзецца чароўная метамарфоза і – р-р-р-аз! Яны жабамі стануць!

– Можа, і з табой метамарфоза здарыцца, і заўтра ты, Вухут, качкай прачнешся! – выказала гіпотэзу Сінька.

– Ды не, так не атрымаецца, – запэўніў Вухуцік і дадаў: – Тым больш што са мной метамарфоза ўжо адбылася.

– Якая? – запыталіся ўсе дзеці разам.

– Хоць і пачалося маё жыццё на Зямлі, я стаў напалову вухуцянінам, гэта ж лёгка заўважыць. Вось такое ператварэнне!

– І то праўда! – згадзіўся Рудаш.

Вухуцік уздыхнуў:

– Толькі дзе ж цяпер мне сваякоў шукаць, калі я не з птушынага роду? Качкі правільна сказалі: раз у мяне няма крылаў і я не ўмею лятаць, то я не птушка.

– Не ўсе птушкі лятаць умеюць! – удакладніла Улада. – Напрыклад, страусы і пінгвіны таксама ў паветра не падымаюцца, і памерамі яны значна большыя за многіх птушак.

– Дык пойдзем да іх, хачу пазнаёміцца! – зноў адчуў надзею Вухуцік.

– Зараз не атрымаецца, бо гэтыя птушкі ў Беларусі не жывуць, – развяла рукамі дзяўчынка. – Пінгвінаў мы на свае вочы тут наўрад дзе пабачым, а страусаў, мяркую, у заапарку можна знайсці.

– А што такое заапарк і дзе ён знаходзіцца? – запыталіся вухуцяне.

– Гэта такое месца, куды збіраюць жывёл і птушак з розных краін і кантынентаў, каб людзі маглі іх пабачыць.

Рудаш зацікавіўся:

– Выдатна! Гэта ж можна не ехаць далёка, каб паглядзець на істот з іншых месцаў. Давайце сходзім у заапарк!

Улада сумна ўздыхнула:

– Раз у нас такая важная справа, як пошукі родзічаў Вухуціка, то мы ў заапарк завітаем, але я не люблю там бываць. Тамтэйшым жывёлам і птушкам не пазайздросціш. Іх, вядома, даглядаюць і кормяць, але яны назаўсёды страцілі сваю радзіму і волю. Даводзіцца жыць у невялікіх клетках, штодня знаходзіцца пад пільнай увагай наведвальнікаў заапарка. Я была там, бачыла іх вочы, і мне падаецца, у іх тоіцца сум.

Вухуцяне памаўчалі, яны асэнсоўвалі пачутае.

– Заўтра наведаем заапарк, – паабяцала Улада і змяніла тэму: – А зараз – час вяртацца дадому. Дадзім супакоіцца насельнікам балота!

Дзяўчынка расшпіліла маланку заплечніка, вухуцяне ўладкаваліся ў ім, і ўсе разам выправіліся ў зваротны шлях. Уладзе падумалася, што абавязкова трэба паказаць іншапланетным гасцям нешта асаблівае.

Чароўная скарбніца

Улада вырашыла паказаць гасцям сваё любімае месца, якраз непадалёк ад якога яны зараз ішлі.

– Сябры, запрашаю вас завітаць у чароўную скарбніцу! – загадкавым шэптам прапанавала дзяўчынка.

– Там каштоўнасці? – імгненна адрэагавала Сінька.

– Самыя сапраўдныя! – пацвердзіла Улада.

– І шмат іх там? – удакладніла Зялёнка.

– Нават злічыць цяжка! – адказала Улада.

– А дзе знаходзіцца гэтая скарбніца? – зацікавілася Мінола.

– Вось у тым прыгожым будынку, – дзяўчынка паказала напрамак рукой.

– Мы зможам увайсці туды і паглядзець на каштоўнасці? – запытаўся Рудаш.

– Не толькі ўвайсці і паглядзець, але і з сабой некалькі дадуць! – падміргнула Улада.

– Праўда?! – ледзь не выскачыла з заплечніка Сінька. – А хто дасць?

– Захавальніцы скарбаў! – таямніча адказала дзяўчынка.

– Дык пойдзем хутчэй! – папрасілі госці.

І гаспадыня, ямчэй прымасціўшы заплечнік, рушыла да будынка, у якім была чароўная скарбніца. Толькі ўвайшлі – іх ласкавай усмешкай сустрэла прыгожая спадарыня.

– Вітанне, Улада! Рады цябе бачыць! Ты своечасова. У нас шмат новага і цікавага з’явілася! Возьмеш зараз ці адкласці для цябе? Бо разбяруць хутка.

– Бяры! Прама цяпер бяры! – шапталі з заплечніка іншапланетныя госці, якім вельмі карцела займець зямныя каштоўнасці.

– Як добра я зайшла! – узрадавалася дзяўчынка. – Вазьму з задавальненнем!

– Праходзь у залу, выбірай! – гасцінна запрасіла спадарыня.

Улада падзякавала і павольна пайшла да лесвіцы, якая вяла на другі паверх.

– Чаго ты ледзь сунешся? Усе каштоўнасці расхапаюць, пакуль ты дапаўзеш! – падганяў яе шэпт Зялёнкі.

– Не хвалюйцеся, тут багаццяў на ўсіх хопіць! – адказала дзяўчынка.

Яна паднялася па лесвіцы, увайшла ў залу. За столікам сядзела і нешта пісала яшчэ адна сімпатычная спадарыня.

– Добры дзень, а я да вас! Кажуць, цудоўныя новыя скарбы з’явіліся? Хачу ўзяць! – усміхнулася Улада.

– Будзеш першай, праходзь выбірай! – прыязна адказала спадарыня і кіўнула госці, вітаючыся. – На стале ўсё самае-самае, толькі што паклала.

Дзяўчынка падышла да стала, зняла заплечнік і паставіла побач, каб вухуцяне маглі добра бачыць каштоўнасці.

– Што за прыгажосць? – углядалася ў прадметы Сінька.

– Прамавугольныя, квадратныя, яркія, бліскучыя. І пахнуць даволі рэзка, незвычайна, але прыемна, – апісала свае назіранні Зялёнка.

Яна хацела сказаць яшчэ нешта, але ў залу ўвайшла захавальніца скарбаў. Дзеці-іншапланетнікі залюбаваліся ёю: прыгожая, вытанчаная, яна валодала нейкай асаблівай прыцягальнасцю, якая адчувалася ў яе ласкавай усмешцы, прыемным голасе, унутранай энергіі. Спадарыня ўзяла адну каштоўнасць і раскрыла яе. Вухуцяне нібыта цуд пабачылі! Паміж дзвюма часткамі цвёрдай асновы, якая расхінулася ад чароўнага руху яе пальцаў, утварыўся шапаткі вадаспадзік з тонкіх бялюткіх слаёў. У ім на імгненні з’яўляліся і знікалі выявы. Потым слаі зноў шчыльна ляглі і цвёрдая бліскучая аснова закрылася, схаваўшы цуд.

– Новая, прыгожая, шыкоўная! – расказвала пра каштоўнасць захавальніца скарбаў. – Забірай!

Улада ўзяла гэты цуд, спадарыня запрасіла дзяўчынку сесці за стол і разгледзець іншыя чароўныя рэчы, а сама выйшла.

– Што там мільгала ўнутры? – запыталася Мінола, паказваючы на каштоўнасць, якую Улада трымала ў руках.

– Малюнкі! – патлумачыла дзяўчынка.

– Я не паспеў разгледзець іх, а так хацелася! – уздыхнуў Рудаш.

Улада загадкава ўсміхнулася, адным спрытным рухам зноў раскрыла каштоўнасць і паклала на стол. На белым фоне іншапланетныя дзеці са здзіўленнем убачылі маленькую рудую істоту, а побач – некага вялікага, карычневага.

– Хто гэта? – запыталася Сінька, разглядаючы малюнак.

– Наколькі я разумею, лісачка Красуня і мядзведзь.

– Ты іх ведаеш? – удакладніла Зялёнка.

– Пакуль што не, але хачу пазнаёміцца, – адказала дзяўчынка.

– І мы хочам. Але як іх знайсці? Дзе яны жывуць? – распытвалі Мінола і Рудаш.

– Прама тут, у гэтай каштоўнасці! – падміргнула Улада.

– Колькі таямнічасці! Растлумач ужо, што тут да чаго! – падскоквала ад нецярплівасці Зялёнка.

– Што за цуд і як ім карыстацца? – імкнулася высветліць Сінька.

– Гэта кніга, сябры мае!

– Вельмі цікавая рэч! – нарэшце выказаўся і Вухуцік. – Памятаю, калі ў мінулы раз я гасцяваў на Зямлі, мы з Уладай чыталі кнігі. Гэта ж цэлы сусвет! Там цудоўныя гісторыі, незвычайныя героі, дзівосныя прыгоды… Мне так падабалася па вечарах перад сном слухаць казкі! Дарэчы, вандрульня́, у якую мы з вамі любім гуляць, была ў адной з кніг.

Улада пагартала новую кнігу і задаволена паведаміла:

– І тут ёсць забаўка! Называецца «Квэст па Дзівосным лесе». Абавязкова згуляем вечарам! «Прыгоды лісачкі Красуні» пачнём чытаць сёння ж, але адной кнігі мала. Што б нам яшчэ ўзяць? Выбірайце, сябры!

Вухуцяне выскачылі з заплечніка на стол, каб лепш разгледзець скарбы. Яны падымалі вокладкі, шапацелі старонкамі, спрабавалі ўтвараць такі ж вадаспадзік, як захавальніца скарбаў, разглядалі малюнкі, нюхалі новы для іх водар друкарскай фарбы.

– Давай возьмем кнігу пра гэтага хлопчыка! – хутчэй загадала, чым прапанавала Сінька, паказваючы на бліскучую вокладку, з якой пазіраў сімпатычны хлопчык з сінімі валасамі і яркімі вачамі валошкавага колеру.

– Выбар відавочны! – хмыкнула Зялёнка. – Сінька выбрала героя з сінімі валасамі! Закахалася?

– Абы-што менціш! – прабубнела ў адказ сяброўка. – Проста там вандрульня́ ёсць!

– Не спрачайцеся, абавязкова возьмем! – прыміральна сказала Улада. – Назва інтрыгуе: «Знаёмцеся – #Падабай..к@!»

– Я выбіраю вось гэту! – сказала Мінола, разглядаючы незвычайныя малюнкі. – Так хочацца даведацца, пра што гэтыя казкі!

– «Загадка прынцэсы Агнэсы», – прачытала назву Улада. – Бяром!

– Мне вось гэтую прачытаеш! – Зялёнка дзелавіта падсунула кнігу «Казкі Сіняй падушкі».

Улада ўсміхнулася, паклала выданне ў агульны стос і звярнулася да Вухуціка і Рудаша:

– А што выбралі нашы хлопчыкі?

– Кнігу-квэст «Ключ ад Вялікай Каштоўнасці» і жахліўчык «Прывід з хутара. Жудасная ноч», – хорам адказалі тыя.

– Выдатна, я ў мінулыя разы хацела ўзяць, ды яны заўсёды на руках былі. Упалявала нарэшце!

Улада падышла да паліцы, зняла з яе вялікую яркую кнігу і сказала:

– Возьмем яшчэ энцыклапедыю пра жывёл, можа, там знойдзем карысную інфармацыю пра сваякоў Вухуціка.

Важкі стос кніг паклала дзяўчынка перад захавальніцай скарбаў.

– Нішто сабе! – усміхнулася жанчына. – Увесь час на канікулах за кнігамі вырашыла правесці?

– І пагуляць паспею! Я ж хутка чытаю! – адказала Улада.

– Я пажартавала, ты ж у нас у лепшых чытачах. Бяры, калі ласка, і зноў прыходзь! – запрасіла захавальніца скарбаў.

– Якія ў цябе лялькі незвычайныя! – да размовы далучылася спадарыня, якая сустрэла наведвальнікаў на ўваходзе. – Хто гэта?

– Вухуцяне, – адказала Улада.

Іншапланетнікі ўсхваляваліся: няўжо раскажа пра іх?

– Можна іх бліжэй разгледзець? – папрасіла спадарыня.

І тут вухуцяне не на жарт спалохаліся, бо дзяўчынка зняла і расхінула заплечнік.

– Такія мілыя!

З гэтамі словамі захавальніца скабраў дастала Сіньку і Зялёнку.

– А прычоска якая! – яна варушыла закручастую спружынку Сінькі. – Вушкі пацешныя!

Жанчына пакруціла вушы-клаксончыкі Зялёнкі. Улада назірала, як насцярожана і незадаволена надзьмуліся паненкі. І тут зямлянка вырашыла высветліць яшчэ адну якасць мілых цацак. Яна адначасова націснула на іх жываты! Ад нечаканасці вухуцянкі не стрымаліся і загулі ў свае насы-дудачкі.

– Якія галасы! – рассмяяліся захавальніцы скарбаў.

І яшчэ некалькі разоў Сіньцы і Зялёнцы давялося выдаваць гукі, бо спадарыня націскала зноў.

– А давай мы сфатаграфуем іх разам з табой ля нашай выставы! – прапанавала адна з захавальніц.

Вухуцян рассадзілі на паліцы, Уладу паставілі побач. Дзяўчынка ўзяла ў рукі кнігу «Прыгоды лісачкі Красуні», каб паказаць, што яна выбрала для прачытання і заахвоціць іншых наведвальнікаў бібліятэкі пазнаёміцца з гэтай кнігай.

– Якія цікавыя здымкі атрымаліся! – радаваліся захавальніцы кніжных скарбаў, разглядаючы фота. – Ты прыгажуня, а лялькі-іншапланетнікі такія пацешныя! Чытачы паглядзяць на вас у сацсетках і адразу прыйдуць па новыя кнігі! Вось каб у нашай бібліятэцы гэтыя мілыя вухуцяне пасяліліся!

Сінька ад такіх слоў аж з паліцы звалілася! Хоць ёй вельмі спадабаліся кнігі-скарбы, але застацца тут назаўсёды яна ніяк не магла. І астатнія вухуцяне ўсхваляваліся ад такой прапановы.

– Прабачце, але я не магу іх пакінуць, – адказала Улада.

– Вядома, з сябрамі так не абыходзяцца! – усміхнулася спадарыня і дадала: – Мне проста захацелася зрабіць такіх самых лялек і пасяліць іх у нашай бібліятэцы. Ты не будзеш супраць, калі нашы бібліятэкаркі-майстрыцы пашыюць ці звяжуць вухуцян, падобных да тваіх?

– Я буду толькі рада! – запэўніла дзяўчынка.

Вухуцяне зноў апынуліся ў заплечніку, Улада прыхапіла стос кніг і, развітаўшыся з захавальніцамі кніжных скарбаў, пайшла.

Вярнуліся дадому, падсілкаваліся бабулінымі смачнымі піражкамі і селі адпачыць ад перажытых прыгод. Дзеці ўзяліся гартаць кнігі, якія прынеслі з бібліятэкі. Было чуваць толькі шапаценне старонак, усе зацікаўлена разглядалі малюнкі.

– Гэта ж яна! Я яе пазнала! Істота, што ўчапілася ў мяне ў балоце! – раптам выгукнула Сінька, паказваючы на ілюстрацыю ў энцыклапедыі, якую гартаў Вухуцік. – Што там пра яе напісана?

Вухуцік, які, у мінулы раз гасцюючы на Зямлі, навучыўся чытаць, агучыў інфармацыю з кнігі:

– «П’яўка. Падклас чарвякоў. Навукоўцы лічаць, што п’яўкі існавалі яшчэ ў эпоху дыназаўраў. Жывуць у вадаёмах на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды. З’яўляюцца драпежнікамі. Ёсць разнавіднасці, здольныя заглынаць сваю ахвяру (напрыклад, лічынку чарвяка) цалкам. Без харчавання могуць пражыць каля аднаго года, а некаторыя віды – да двух гадоў. У п’явак дзесяць вачэй, тры сківіцы і каля двухсот сямідзесяці зубоў. Адарваць п’яўку ад цела вельмі складана, але гэта не балюча. Прысмактаўшыся да ахвяры, істота намёртва сціскае сківіцы і не адвальваецца, пакуль не нап’ецца крыві».

Няшчасная Сінька стала бледнай і, адкінуўшыся на падушку, прашаптала:

– Жах! Пачвара-крывасмок хацела зжэрці мяне! Заглынуць цалкам!

Небарака ліла слёзы і гучна хлюпала носам-дудачкай.

– Супакойся, Сінечка! – суцяшала яе Улада, прыгладжваючы прычоску-спружынку. – Не так усё страшна, як табе падаецца.

Паненка рэзка села:

– Так у энцыклапедыі напісана! На мяне напала драпежніца, у якой дзесяць вачэй! Яна ўвагнала ў мяне свае дзвесце семдзесят зубоў і хацела высмактаць усю кроў!

– Ну што ты, даражэнькая! – зноў памкнулася супакоіць вухуцянку дзяўчынка. – П’яўкі больш за пяцьдзясят мілілітраў не асіляць. Дарэчы, раскажу вам, што ўвогуле не ўсё так жудасна. У нас людзі п’яўкамі лечаць хваробы. Гэта называецца гірудатэрапіяй. Калі чалавеку нешта баліць, доктар прыкладае медыцынскую п’яўку да скуры хворага. П’яўка прысмоктваецца і выпівае крыху крыві, а чалавеку дае свае лекавыя рэчывы. Потым яна сама адвальваецца, а чалавек папраўляецца.

– Дык яна цябе лячыла! – рассмяялася Зялёнка. – Ты акурат перад тым, як п’яўка да цябе замест хваста прысмакталася, прыкладна тым месцам крыху і стукнулася, калі нырала, даганяючы апалонікаў. Памятаеш?

Сінька састроіла незадаволеную грымасу і нічога не адказала.

– Затое сіняка не будзе! – сказала Улада.

– А сінякоў на Сіньцы не відаць! – засмяяўся Рудаш.

Вухуцік, які падчас гаворкі працягваў гартаць энцыклапедыю, дадаў:

– Так што супакойся, гэта была лячэбная п’яўка, тут пра іх шмат цікавага напісана. Прачытаць?

Сінька замахала рукамі:

– Хопіць жахаў! Зямля – планета пачвар! Як вы тут жывяце?

Улада з усмешкай адказала:

– Цудоўна жывём! І вам я пакажу на Зямлі шмат цікавага. Вечарам прыедуць мае сабачкі, я вас пазнаёмлю. Мама з татам іх сёння на выставу павезлі. Яны такія мілыя, вам абавязкова спадабаюцца! Нават Вухуцік пакуль незнаёмы з імі, бо гадаванцы жывуць у нас нядаўна.

Дзеці пайшлі ў сад на арэлі. Улада прыхапіла з сабой эскімо на палачках. Вельмі спадабаўся вухуцянам незвычайны пачастунак! Так прыемна было ў спякотны дзень лізаць прахалодны салодкі ласунак. Пасля ўсе разам пагарталі энцыклапедыю, прачыталі пра некаторых жывёл, якія адкладваюць яйкі. Даведаліся цікавыя звесткі пра чарапах, страусаў, пінгвінаў. Улада пачула з двара гук аўтамабільнага матора.

– Гэта мае бацькі прыехалі!

Дзяўчынка першая саскочыла з арэляў і скіравалася да двара. Вухуцяне рушылі следам. Раптам з-за дома выскачылі дзве чорныя кудлатыя істоты. Яны імчалі насустрач і выдавалі такія рэзкія, звонкія, залівістыя гукі, што іншапланетныя дзеці вельмі напалохаліся.

– Цац! – крыкнуў Рудаш, хаваючы за сабой сястру.

Вухуцік стаў перад Сінькай і Зялёнкай, баронячы паненак, якія знерухомелі і ад жаху заплюшчылі вочы.

– А хто ж гэта прыехаў?! – гучаў голас Улады.

Зялёнка расплюшчыла адно вока і здранцвела: калматыя істоты елі шчокі дзяўчынкі! Іх доўгія ружовыя языкі аблізвалі твар Улады, як эскімо.

– Прэч! – крыкнула Зялёнка, выйшла з-за спіны Вухуціка і рушыла ў атаку на страшэнных чорных пачвар.

Яна сама ад сябе не чакала такой смеласці – адважыцца ратаваць Уладу! Гледзячы на бясстрашную паненку, следам паспяшаліся на дапамогу Вухуцік, Рудаш, Мінола і Сінька.

– Бяжы, Улада, мы іх затрымаем! – крыкнулі вухуцяне.

Але дзяўчынка не пабегла, яна нечакана рассмяялася і падхапіла страшных істот на рукі.

Яны зноў прадэманстравалі свае гучныя, звонкія галасы і заматлялі ў паветры лапамі.

Утрымліваючы пачвар, Улада прысела і запыталася:

– Вы спалохаліся? Не бойцеся, гэта мае сабачкі Кітка і Кася.

– Яны елі цябе, як эскімо! Яны харчуюцца людзьмі? – лапатала Зялёнка.

– Не елі, а проста аблізвалі, бо былі вельмі рады сустрэчы! Зараз я адпушчу іх, але вы не бойцеся, калі яны і вас крыху павітаюць! – адказала гаспадыня і паставіла сабачак на траву.

Тыя кінуліся да Вухуціка і Рудаша, якія стаялі бліжэй. Хлопчыкам пашанцавала першымі паспытаць несуцішную радасць знаёмства. Яны весела рассмяяліся, бо шурпатыя языкі сабачак казыталі іх шчокі і насы. Дзяўчынкі больш не баяліся і таксама дазволілі сабакам выказаць эмоцыі.

Яшчэ колькі хвілін – і дзеці-вухуцяне каталіся на сабачках! Нават зрабілі некалькі заездаў навыперадкі па газоне. Рудашу вельмі спадабалася, як звяркі выконваюць каманду «дай лапу!».

– Вось гэта цудоўныя істоты! – гладзячы Кітку і Касю, хваліла Сінька.

З-за дома выйшлі людзі.

– Цац! – папераджальна прашаптаў Вухуцік, і іншапланетныя дзеці, знерухомеўшы, паваліліся там, дзе стаялі.

Сабачкі здзіўлена пазіралі на іх і пацешна круцілі галовамі, разглядаючы толькі што жвавых і рухавых новых сяброў, – ніяк не маглі ўцяміць, што з імі адбылося. Кітка паспрабавала носам дапамагчы Вухуціку падняцца, Кася патузала за руку Мінолу. Безвынікова.

Прыйшлі бацькі Улады, гэта іх заўважыў Вухуцік і даў сакрэтную каманду.

– Новыя цацкі? Хто падарыў? – запыталася мама, падымаючы з травы Рудаша.

– Ніхто не падарыў, яны ў мяне гасцююць, а потым дадому вернуцца, – адказала Улада.

– І мы ў дзяцінстве цацкамі мяняліся! Цікава было! – узгадаў тата, па-свойму зразумеўшы адказ.

Мама падняла ўсіх вухуцян і пасадзіла на плеценае крэсла. Паставіўшы перад дачкой талерку з суніцамі, бацькі селі побач. Пацікавіліся, як у яе прайшоў дзень, расказалі, як выдатна выступілі на выставе іх гадаванцы, якія ўзнагароды атрымалі.

– Усё як у нас, вухуцян! – прашаптала Мінола. – Тата з мамай прыносяць нешта смачнае, сядзім, размаўляем.

– Нешта я па сваёй матулі засумавала! – ціха ўсхліпнула Сінька.

– І я! – дадала Зялёнка.

– Дык вяртайцеся дадому! – прапанаваў Рудаш.

– Не, пабудзем тут! Цікава ж даведацца, хто зямныя родзічы Вухута! – сказала Сінька.

– Спадзяюся, атрымаецца высветліць! – сумна ўздыхнуў Вухуцік.

Бацькі Улады яшчэ крыху пасядзелі і пайшлі ў дом. Тады вухуцяне перабраліся на арэлі, і гаспадыня пачаставала іх суніцамі.

Сонца хавалася за гарызонт, летні дзень згасаў. Было бачна, як над газонам несупынна лятаюць дробныя кузуркі.

– Мікрасвет. У іх свае клопаты, сваё жыццё! – сказала дзяўчынка, заўважыўшы, як госці назіраюць за мошкамі.

Недзе зусім побач зумкалі камары, вечарам яны заўсёды з’яўляліся.

– Давайце ўжо пойдзем адсюль! – папрасіла Зялёнка. – Баюся я вашых камароў, ты ж казала, што яны могуць укусіць і кроў піць!

Усе пасмяяліся з баязліўкі, але Улада падтрымала прапанову вухуцянкі. Дзяўчынку вельмі ўразіла, як бясстрашна кінулася Зялёнка бараніць яе ад калматых чорных пачвар.

Тым вечарам у пакоі Улады доўга гарэла святло. Дзяўчынка рассяліла сваіх гасцей на кніжных паліцах, уладкаваўшы там для іх імправізаваныя ложкі з дэкаратыўных падушак. Вухуцяне палеглі і з цікавасцю ды вялікім задавальненнем слухалі казкі, якія чытала ім гаспадыня.

Таямніца адкрываецца

Раніцай прачнуліся ад грукату. Гэта Сінька-небарака звалілася з паліцы разам са сваім ложкам. Не пабілася, бо прызямлілася на падушку, але шуму нарабіла, скінуўшы некалькі кніг.

– Цікава дзень пачаўся! – прамармытала сонная сіняя паненка, папраўляючы прычоску-спружынку, якая энергічна калыхалася над яе галавой.

Дзеці развесяліліся ад гэтага здарэння. За сняданкам Улада расказвала, што сёння хоча адвесці ўсіх у заапарк. Толькі спатрэбіцца дапамога дарослых, бо адной ехаць праз увесь горад ёй пакуль не дазваляюць. У гэты момант з калідора пачуліся крокі. Вухуцік паспеў сказаць: «Цац!» – дзверы адчыніліся, і на парозе з’явіўся дзед.

– Смачна есці! – пажадаў ён унучцы і дадаў: – Усім хаўрусам снедаеце?

Унучка ўсміхнулася:

– Ага, так весялей і смачней!

Улада ледзь стрымлівала смех, бо заўважыла, што каманда «цац!» заспела Рудаша, калі ён паклаў у рот цэлы сырнік. Яго шчокі сталі такімі круглымі, што аж вочы прыжмурыліся.

Дзед паставіў на стол імбрычак, два кубачкі і, перасаджваючы вухуцян на адно крэсла, сказаў:

– Зараз і бабуля з намі гарбаты пап’е.

Пакуль дзед адвярнуўся, каб наліць духмяны напой, Рудаш хуценька праглынуў сырнік і з палёгкай уздыхнуў. Прыйшла бабуля Галя і прынесла з саду толькі што сабраныя клубніцы.

– Частуйся, Улада!

– Дзякую! Сняданак, як заўсёды, смаката! – сказала дзяўчынка.

Усе разам пілі гарбату са свежай мятай.

Улада вырашыла выкарыстаць удалы момант для просьбы:

– Мне так хочацца сёння пабываць у заапарку! Калі ласка, давайце паедзем!

– Не атрымаецца, мы з бабуляй па справах спяшаемся, – патлумачыў дзед.

– А заўтра зможам? – запыталася ўнучка.

– Толькі на наступным тыдні, – сказаў дзед.

Улада засмуцілася. Тата з мамай працуюць, усе спадзяванні былі на тое, што дзед з бабуляй адвязуць у заапарк яе і вухуцян. Да наступнага тыдня чакаць занадта доўга, госці могуць і дадому сабрацца, а то бацькі занепакояцца.

– А мне так хацелася ў заапарк, – сумна ўздыхнула дзяўчынка.

Яна гатова была расплакацца. Дзед паспрабаваў суцешыць:

– Усё лета наперадзе, абавязкова з’ездзім!

Выйсце знайшла бабуля. Яна ўмела выправіць любую сітуацыю. Вось і цяпер прыдумала, як паступіць.

– А ты, Уладачка, папрасі, каб Стасік з табой паехаў! Цудоўная кампанія, праўда?

– Згодна! – засвяцілася ўсмешкай дзяўчынка.

Бабуля і дзед дапілі гарбату і паспяшаліся па справах, Улада зноў рассадзіла сваіх гасцей па крэслах, і яны працягнулі сняданак.

– А хто такі Стасік? – запытаўся Вухуцік, намазваючы масла на хлеб.

– Гэта мой стрыечны брат. Ён ужо дарослы, нядаўна гімназію скончыў. Галоўнае, каб пагадзіўся з намі паехаць, можа, і ў яго свае планы ёсць.

Стасік з бацькамі жыў у суседнім доме. Улада адправілася да яго, а вухуцянам дазволіла пагуляць з сабачкамі. Кітка і Кася радасна сустрэлі новых знаёмых.

– Быццам год не бачыліся! – адзначыла Мінола, гладзячы Кітку, хвост якой круціўся, нібыта прапелер.

А Кася танцавала перад вухуцянамі на задніх лапах і шчасліва павісквала. Калі Улада вярнулася, уся кампанія ганяла мячык. Дзяўчынка хвілінку палюбавалася іх гульнёй, а потым паведаміла:

– Цудоўныя навіны! Стасік пагадзіўся адвезці нас у заапарк. Збіраемся!

Вухуцяне хацелі і сабачак з сабой узяць, але гаспадыня адмовіла: маўляў, там звяроў хапае і сваіх туды прыводзіць нельга.

Калі Улада сабралася і выйшла з дома, Стасік ужо чакаў яе. Вухуцяне з цікавасцю разглядалі яго: высокі сімпатычны юнак, сапраўды выглядае як дарослы.

– І заплечнік пацягнеш? – здзівіўся Стасік, пабачыўшы яго за спінай дзяўчынкі.

– Там самае неабходнае! – запэўніла Улада.

– Вядома, трэба ж цацкам заапарк паказаць! – усміхнуўся хлопец.

Пакуль ехалі праз увесь горад, Улада трымала заплечнік на каленях, каб госці ў акно маглі паглядзець на Мінск. Дзяўчынка знарок пыталася ў Стасіка, што яны праязджаюць. Юнак расказваў сваёй спадарожніцы, не падазраючы, што праводзіць экскурсію па сталіцы для іншапланетнікаў.

Раніцай будняга дня наведвальнікаў у заапарку амаль не было. Улада са Стасікам і сваімі гасцямі праходзілі ля вальераў і клетак з жывёламі, чыталі шыльдачкі, але дзяўчынка мела намер знайсці тых, што маглі быць сваякамі Вухуціка, таму яна звярнулася да брата:

– Мяне сёння цікавяць жывёлы, якія адкладваюць яйкі. Пойдзем на іх паглядзім.

– Ну вось якраз страусы, – Стасік паказаў на вальер з вялізнымі птушкамі. – Іх рост большы за два метры, а вага часам перавышае сто кілаграмаў. Таму і не могуць яны падняцца ў паветра, затое ўмеюць хутка бегаць, разганяюцца да сямідзесяці кіламетраў.

Страусы заўважылі наведвальнікаў і падышлі бліжэй, прама да агароджы. Вухуцік разглядаў сваіх магчымых родзічаў.

– Твае? – прашаптала Сінька.

– Хацеў бы я ведаць! – адказаў хлопчык.

Улада разважала ўслых:

– І яйкі яны, пэўна, вялікія адкладваюць.

– Так, па кілаграму і нават ледзь не па паўтара вагой! – пацвердзіў Стасік.

– Цябе ж якраз у вялікім яйку на Вухуцію прывезлі! – нагадаў Вухуціку Рудаш.

– Быццам так, – пагадзіўся той.

– А што яшчэ асаблівага ў страусаў? – пацікавілася Улада.

– Невялікая галава і мозг памерам з грэцкі арэх. Зусім прымітыўныя істоты, – адказаў Стасік.

– Не твае гэта родзічы, Вухуцік! – сказала Мінола. – Ты ў нас разумны і цікаўны!

Відаць, тую самую выснову зрабіла і Улада, бо яна адразу страціла цікавасць да страусаў. Тым больш Вухуцік казаў, што наўрад ці яго родзічы – птушкі. У яго ж няма пер’я.

Дзяўчынка запыталася ў брата:

– А хто яшчэ, акрамя птушак, яйкі адкладвае?

– Змеі, чарапахі, кракадзілы, – стаў пералічваць Стасік. – Хочаш на іх паглядзець?

– Абавязкова! – адказала Улада.

– Добра, зараз пойдзем, але спачатку прапаную пачаставацца. Што табе купіць? – запытаўся Стасік.

– Цукровую вату! – папрасіла дзяўчынка.

Праз хвіліну бела-ружовае воблачка на палачцы было ў яе руках. Улада адарвала кавалачак і паклала ў рот. Ёй трэба было незаўважна пачаставаць вухуцян, таму яна зняла заплечнік, паставіла на лаву і села побач.

– Як козачкі смешна скачуць! – Улада паказала на суседні вальер.

Пакуль Стасік назіраў за малымі гарэзамі, яна ледзь не палову цукровай ваты скарміла вухуцянам.

– А зубр які магутны! – дзяўчынка дзівілася, разглядаючы пушчанскага волата.

Стасік адвярнуўся ў бок зубра, і вухуцянам хапіла часу, каб з’есці амаль усё салодкае воблачка.

– Смачна было, дзякуй! – сказала Улада, аблізнуўшы пустую палачку. – Цяпер піць хочацца.

Стасік пайшоў да кіёска, але не змог сам выбраць напой, таму паклікаў сястру. Улада шапнула сябрам: «Я зараз!» – і пабегла. Яна выбрала ваду, узяла пакуначак з цукеркамі, вярнулася да лавы і… абамлела! Заплечнік быў пусты! Ля яго сядзеў Вухуцік, астатнія іншапланетнікі зніклі.

– Сінька з Зялёнкай захацелі самастойна па заапарку пахадзіць! – патлумачыў сябар. – Рудаш і Мінола пайшлі, каб вярнуць іх назад ці хоць выратаваць у выпадку небяспекі, а я застаўся, каб табе пра гэта паведаміць. Дамовіліся сустрэцца тут, каля лавы. Яны хутка вернуцца, не хвалюйся!

– Ведаючы гэтых упраўных паненак, ёсць падстава хвалявацца! – устрывожылася дзяўчынка.

Падышоў брат, і Улада вымушана была ісці з ім далей. Цяпер у яе заплечніку быў толькі Вухуцік.

– Астатнія па заапарку пайшлі пагуляць? – пажартаваў Стасік.

– Ага, – мармытнула ў адказ Улада.

Уразілі Вухуціка і чарапахі, і змеі, і кракадзіл. Асабіста пазнаёміцца з імі не выпадала, бо падысці бліжэй не дазвалялася. Хлопчык толькі глядзеў на жывёл і думаў, ці не з іх роду былі яго сваякі. Сумна і самотна стала яму, калі выйшлі з тэрарыума. Улада зразумела, што яны не атрымалі адказу на галоўнае пытанне, дзеля якога яе сябар прыляцеў на Зямлю з далёкай Вухуціі і прыйшоў сюды, у заапарк. Таямніца сур’ёзна пагражала застацца неразгаданай, таму выйсце заставалася такое: даверыць вялікі сакрэт іншапланетнага госця адзінаму ў свеце чалавеку і запытацца ў яго, хто ж сваякі Вухуціка. Гэты чалавек зараз ішоў побач. Надзейны сябра – дакладна нікому нічога не раскажа. Выдатнік, які скончыў гімназію з залатым медалём, валодае ведамі. Стасік – іх апошняя надзея разгадаць загадку.

І Улада рашылася на размову:

– Стасік, я табе адкрыю вялікую таямніцу, якую ніхто, апроч нас з табой, не павінен ведаць. Думала, сама здолею разгадаць адну важную загадку, але не атрымалася. Таму толькі ты можаш мне дапамагчы. Паспрабуеш?

– Пастараюся, – адказаў брат.

Улада села на лаву, паставіла на калені заплечнік. Нерухомы, нібы цацка, Вухуцік, глядзеў ёй прама ў вочы. Было відаць, што ён хвалюецца.

Дзяўчынка дастала госця з заплечніка і ўзрушана пачала гаварыць:

– Вухуцік не цацка, ён жывы. Вітай майго сябра з далёкай планеты Вухуціі. Зараз няма часу пераказваць табе гісторыю нашага знаёмства, абяцаю зрабіць гэта іншым разам. Вухуцік прыляцеў на Зямлю, бо высветлілася, што ён родам адсюль, уяўляеш? Ён хоча знайсці сваякоў! Але там такая складаная і заблытаная гісторыя, што разабрацца немагчыма. Мы маем звесткі, што даўно-даўно, калі Зямлі пагражала разбуральная небяспека, на яе адправіўся касмічны карабель з міжпланетнай ратавальнай экспедыцыяй. Яны паспелі забраць адсюль яйка, у якім знаходзіўся Вухуцік. Яго змясцілі ў пазачасавую капсулу, у якой час стаіць на месцы і не рухаецца ні на хвіліну. Колькі ён прабыў там, нам невядома, бо на планетах розныя вымярэнні часу, а ратавальная экспедыцыя лятае праз тунэлі, якія пераносяць нават у іншыя эры… Магчыма, майго сябра забралі з Зямлі вельмі і вельмі даўно. Потым навукоўцы з Вухуціі дасталі яйка з капсулы і зразумелі, што ўнутры – нехта жывы. Яны клапаціліся пра яго, грэлі, люлялі. З зямной істотай ва ўмовах Вухуціі адбылася пэўная метамарфоза: з’явіўся нос як ва ўсіх вухуцян, ліхтарык на лбе. Так, Вухуцік збольшага падобны да сваіх бацькоў-вухуцян, тых самых навукоўцаў, якія дапамаглі яму вылупіцца з яйка, але паходжанне яго зямное. Як жа нам даведацца, хто яго сваякі тут, на Зямлі?

Стасік хвіліну памаўчаў, як мазаіку, складваючы ў думках інфармацыю, робячы высновы, а потым сказаў:

– Здаецца, я ведаю, з якога роду твой сябра.

– Праўда? Дык хто я? – гэта ўжо іншапланетны госць перастаў прыкідвацца цацкай.

– Пакажаш нам сваякоў Вухуціка? – усхвалявалася Улада.

Стасік упэўнена адказаў:

– Пакажу. Толькі сапраўдных тваіх родзічаў на Зямлі, можна сказаць, не засталося, але мы як-раз у тым месцы, дзе можна пабачыць, якімі яны былі.

– Дык пойдзем! – прыспешвала Улада.

– Давайце забяром з вальера з козамі вашу астатнюю кампанію іншапланетнікаў і рушым! – усміхнуўся Стасік, ківаючы ўбок.

Сапраўды, Сінька, Зялёнка, Рудаш і Мінола былі там – скакалі на козачках! Улада паклікала іх. Неахвотна, але вершнікі злезлі з коз і выйшлі з вальера. Загуляліся вухуцяне і нават не ўцямілі, што ідуць і размаўляюць, а Стасік стаіць побач і назірае. Калі ўжо пералезлі за агароджу і падышлі да адкрытага заплечніка, Сінька зразумела, што яны сябе рассакрэцілі.

Яна паглядзела прама ў блакітныя вочы юнака і разгублена скамандавала: «Цац!» Вухуцяне дружна паваліліся, хто дзе стаяў, і знерухомелі.

Вухуцік рассмяяўся:

– Уставайце, ён свой!

– Ну мы ж дамаўляліся, што ніхто пра нас не будзе ведаць! – прабурчала Зялёнка і села.

– Якая сімпатычная паненка! – усміхнуўся Стасік вухуцянцы.

Зялёнка паправіла капу валасоў і змяніла грымасу незадаволенасці на какетлівую ўсмешку:

– Прымай гасцей з Вухуціі! Што ты нам пакажаш, зямлянін?

– Родзічаў вашага сябра, – адказаў Стасік.

Вухуцяне вельмі хацелі раскрыць нарэшце гэтую таямніцу, таму хуценька занялі свае месцы ў заплечніку, толькі Зялёнка ўзлезла на плячо новага знаёмага і так выправілася ў далейшы шлях. Кампанія зноў завітала ў тэрарыум.

Конец ознакомительного фрагмента.

Текст предоставлен ООО «Литрес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на Литрес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.

Примечания

1

Метамарфоза – змяненне, ператварэнне.

Назад