ხუთი სახლი ყაზბეგის ქუჩაზე.

Глава 1.

ოლიმპიადა ყაზბეგის ქუჩაზე

(თხრობა ნინოს პირიდან)

ქუჩიდან, ბიბლიოთეკის ფანჯრიდან გაჩნდა ნაცნობი, სისხლის გამყინავი გუნდი.

– ნი-ნო! და-ტო-ო! – მღეროდა, ბულბულივით, ჩვენი დედა ნანული. – თუ ერთ წუთში ცოცხლებს და მშივრებს არ გნახავთ, ხვალ კინოში ფეხით წახვალთ, ავტობუსისთვის ათი კაპიკის გარეშე!

– გიორგი, სანდრო! – მაშინვე შემოუერთდა მას მარიანა კასიაშვილი. – მე მთელი ქუჩის ყურება არ ვაპირებ! გესმით?

– ლევან! – ჩამორჩენილად შეუდგა ნათელა სანიშვილი. – მოდი სახლში და ლიაც ქუჩიდან წამოიყვანე.

მისაღებში კარის მიღმა წამით სიჩუმე ჩამოვარდა. მამაკაცების კამათიც კი შეწყდა ამ ულტიმატუმის წინაშე. მერე ბიძინას ხმა გაისმა: – აბა, მამაკაცებო, როგორც ჩანს, ჩვენი ჩემპიონატი დროებით შეწყვეტილად გამოცხადდება. დედა-ბუნების ძალები ჩვენს წინააღმდეგ არიან.

ჩვენ, თითქოს გვეწვეს, გავვარდით გასასვლელისკენ. ჩვენი ეზოს ოლიმპიადა ყოველთვის ასე მთავრდებოდა – არა მსაჯის სასტვენით, არამედ დედების მოწოდებით.

მაგრამ ეს, როგორც მერე მივხვდი, მხოლოდ ანტრაქტი იყო.

ნამდვილი მოქმედება, ჩვენი ეზოს დრამატურგია, დაახლოებით ოცდაათ წუთში დაიწყო. მას ერქვა ესტაფეტის ჯოხის დიდი გადაცემა, იგივე აჭამე მეზობელი.

დედა, ღუმელთან მდგარმა და ქვაბში ლობიო რომ ურია, შემობრუნების გარეშე მითხრა: – ნინო, მიაკითხე ჭანიშვილებს. უთხარი, ტვინის აქტივობისთვის. და შენიშვნა, მალულად – ის მათი ბილიარდის მაგიდა, მტვერი ხომ არ დაფარულა, სანამ ისინი ბურთებს ურტყამენ?

წავედი. ბიძია ბიძინა ქვრივი იყო. ყველა მეზობელი აჭმევდა მას. თავისი თანამდებობით ის დიდი ხნის წინ შეეძლო დაქორწინებულიყო, მაგრამ მას აჩერებდა ის, რომ ამან შეიძლება ლუკაზე იმოქმედოს.

ჭანიშვილების მისაღებში ისევ ბურთების ქნევა და ხმები ისმოდა. ბიძინამ კარი გააღო, ბილიარდის ჯოხი ხელში ეჭირა. – დედისგან. ლობიო. ფიქრის... ფიქრის პროცესებისთვის, – გამოვწურე მე. მან გაიღიმა, თიხის ქოთანი რომ მიიღო. – ოჰ, გადაეცი ნანულის დიდი მადლობა. მოდესმე შემოვიდეს ყავაზე მეზობლებთან ერთად. ამ ხმაურიანი შეკრების გარეშე, – თავი ქნა მისაღებისკენ, საიდანაც სანდროს წამოძახილი მოდიოდა: დიახ, შენთვის დახუჭული თვალებით მოვიგებ!. გასაგები იყო, რომ მამაკაცები არსად წასულიყვნენ.

მერე დათო წავიდა, რომელმაც სანიშვილების ოჯახს მიათრია აჯაფსანდალი, თეფში გუშინდელი გაზეთ პრავდათ რომ ჰქონდა დახურული. – დეიდა ნათელა! თქვენთვის... ბოსტნეული ნიგვზის სოუსით! ჩვენგან! – გამოიტანა მან, გაახსენდა, როგორ უწოდებდა დედა ამ კერძს სტუმრების დროს, და მაშინვე მიიღო ყველის წრე პასუხად.

მერე კი ჩვენი სამზარეულოს ზღურბლზე გამოჩნდა გიორგი. ის იდგა, ფეხიდან ფეხზე გადადიოდა, ფოლგაში გახვეული მუჭით, საიდანაც კვამლისა და მამაკაცური შეთანხმების სუნი მოდიოდა. – დედისგან... მწვადი. მამამ დღეს კარგად ნადირობდა, – ჩაიბურტყუნა გიორგიმ, ისე იქცეოდა, თითქოს ჩემს მზერას ვერ ამჩნევდა. ნადირობდა ჩვენს ეზოს სლენგზე ზუსტად იმას ნიშნავდა, რაც მოკლა (თამაშში).

– უთხარი სანდროს მადლობა, – თქვა დედამ, შეკვრა რომ მიიღო. – და რომ დროა არა მარტო მწვადის ნადირობა, არამედ გივის ინსტიტუტში მოწყობაც. თორემ უკვე ორი წელია დივანს გვერდით უსვამს... – და გადასცა გიორგის დედას ჩვენი გომის თეფში სანიშვილების ყველით.

გიორგი გაწითლდა. კარამდე გავაცილე, დედის შემდგომი წინასწარმეტყველებებისგან რომ მეხსნა. კიბის უჯრედზე ის უცებ გაჩერდა და სწრაფად თქვა, ისე, თითქოს რაღაც სამარცხვინოში ეღიარებინა:

– იცი, ნინო... მე ხანდახან მეგონება, რომ ჯობდა, ყველა ერთად ვჭამოთ. აი ეს ყველაფერი. და ლობიო, და მწვადი, და აჯაფსანდალი... ერთ მაგიდასთან. მობეზრდა ყოველ ჯერზე კურიერივით სირბილი სახლიდან სახლში.

მე გავიცინე. წარმოდგენა ძალიან აბსურდული იყო. – წარმოგიდგენია ეს? – ვთქვე მე. – ყველა მეზობელი ერთ მაგიდასთან? ისინი ერთ საღამოში მთელ მეზობლობის ისტორიას განიხილავენ, სამ პოლიტიკურ სისტემას ააშენებენ და გადაწყვეტენ, როგორ უნდა ეთამაშა ის გაცდენილი ბურთი კუთხეში!

– მაგრამ... – ჯიუტად გაიმეორა მან. – ამ გადაცემების გარეშე... და სულელური მინიშვნებების გარეშე. – ის გულისხმობდა დედას მინიშნებას გივიზე. და, დამშვიდობების გარეშე, წავიდა სახლში.

ქალაქი მახარაძე, მაყვანეთის რაიონი, ყაზბეგის ქუჩა. ამ ქუჩაზე დავიბადე და გავიზარდე. და მთელი ჩემი ბავშვობა, მას შემდეგ რაც ხუთი წლის გავხდი და დედამ პირველად გამიშვა ქუჩაში, იზომებოდა არა წლებით, არამედ სიყვარულით – ამ ქუჩის და მისი მოსახლეების მიმართ.

ჩვენი მშობლები. რა ახლოს იყო ეს. ისინი ჩხუბობდნენ საზღვრის გამო, კამათობდნენ პოლიტიკაზე, ამაყობდნენ შვილებით, მაგრამ ძნელ წუთში პირველები მიჰქონდათ მეზობლებს თეფში ხაჭაპურით ან ქოთანი ლობიოთ. ჩვენ, ბავშვები, უბრალოდ ვცხოვრობდით ამ დროში, არ გვიფიქრია, რა ძნელად ხვდებოდათ ისინი ეს ყველაფერი, და რომ ოდესმე დრო შეიცვლიდა კალაპოტს.

ჩვენ, ამ ხუთი სახლის შვილები, ბედმა ერთ განუყრელ კომპანიად აგვრია. ჩვენ უბრალოდ არ გავიზარდეთ ერთ ქუჩაზე – ჩვენ ვიზრდებოდით ხუთივე სახლში. შევდიოდით უკაკუდ, ვჭამდით ერთი სუფრიდან, გვეძინა იქ, სადაც ღამე დაგვხვდა. ჩვენი ყველა მშობელი იცნობდა ჩვენს ჩვევებს, რომელი იყო ზარმაცი, რომელი მშვიდი ბავშვი. სათამაშოები საერთო გვქონდა, ყველა წიგნს კი ერთად ვკითხულობდით. და 1980 წლის ზაფხულისთვის, როცა ყველა ფანჯრიდან მოსკოვის ოლიმპიადისას ნიკოლოზ ოზეროვის ხმა ისმოდა, ჩვენ უკვე ერთ მთლიანობას ვქმნიდით.

ლუკა. ყველაზე ჭკვიანი ადამიანი მსოფლიოში, ჩვენი ადგილობრივი გენიოსი. ყველაზე უზრუნველყოფილი ჩვენს ქუჩაზე. მის სახლში იყო ცალკე ბილიარდის მაგიდა და იაპონური ტელევიზორი ვიდეომაგნიტოფონით – ტექნოლოგიის მწვერვალი მთელი ქუჩისთვის, იქნებ ქალაქისთვისაც კი. ლუკა ცოტას ლაპარაკობდა, ყველას ოდნავ ზემოდან უყურებდა, მაგრამ მისი მდუმარე, ყველაფრის გამგები ყოფნის გარეშე ჩვენი სამყარო არასრულფასოვანი იქნებოდა.

ლევან. ჩვენი მშვიდი იდეების გენერატორი, მოსიარულე ენციკლოპედია სათვალეებით. მამის გარდაცვალების შემდეგ ის დედამისის, ნათელას, და პატარა დის საყრდენი გახდა, მაგრამ ჩვენთვის ის უბრალოდ ლევანი დარჩა – ის, ვინც ყოველთვის დაგვეხმარებოდა ამოცანის ამოხსნაში, ველოსიპედის ჯაჭვის შეკეთებაში და ამის შესახებ არავის მოუთხრობდა.

გიორგი. რაინდი შიშისა და საყვედურის გარეშე. თუ ლევანი ფიქრობდა, გიორგი მოქმედებდა – მყისიერად, ცხარედ, უკანმოუხედავად. ის სამართლიანობისთვის ნებისმიერ ჩხუბში ერეოდა და მე ისე მიყურებდა, თითქოს ვიყავი ბროლის ვაზა, რომლის დაცვაც მთელი ქვეყნის წინაშე შეჰფიცა, მაგრამ მამაჩემივით მასწავლიდა.

მამუკა. ჩვენი მარადიული ენერგია, ხმამაღალი სიცილი და ყველაზე წარმოუდგენელი ისტორიების წყარო. ის პირველი მოიტანდა ეზოში ახალ კასეტებს ფილმებითა და მუსიკით, შესანიშნავად ცეკვავდა და ნებისმიერის გამხიარულება შეეძლო. მის გარეშე ძალიან წყნარი იქნებოდა.

და მე, ნინო. მარადიული პრობლემა სახლში. ეშმაკი ქვედაკაბაში. არა წარჩინებული, როგორც ჩემი უფროსი და ნონა, არა მზეთუნახავი, მაგრამ, როგორც დედა ამბობდა, ირონიით. ჩემი მთავარი სკოლა იყო არა სახელმძღვანელოები, არამედ ნათესავები და მეზობლები, ოთხი მეგობარი და ჩვენი ქუჩა, რომელზეც ჩვენი ხუთი სახლი იდგა.

ახლა, ალბათ, ძნელი წარმოსადგენია, მაგრამ მაშინ არც ინტერნეტი გვქონდა, არც მობილური ტელეფონები, არც ეს თქვენი გაჯეტები. მაგრამ ყველაფერი დანარჩენი გვქონდა.

გვქონდა მდინარე ბჟუჟა, სადაც მთელ ზაფხულს ვატარებდით, ვბანაობდით მდინარეში და ვიწვებოდით ბრტყელ ქვებზე. გვქონდა ველოსიპედები, რომლებზეც მიმოაკლებდით მიდამოებს, ვიპყრობდით უცნობ მიწებს მეზობელ მაყვანეთამდე. გვქონდა ფეხბურთი მეზობელი ქუჩების ბიჭებთან, საიდუმლო თათბირები ლუკას ბიბლიოთეკაში, სადაც მთელ მსოფლიოს ვიპყრობდით და მთელ თავისუფალ დროს ვატარებდით – ჯერ თამაშებითა და წიგნებით, მერე მუსიკის მოსმენითა და ფილმების ყურებით. ჩვენ ერთად გავიზარდეთ. კავშირის ძაფები ჩვენს ვერანდებს შორის წლიდან წლამდე ძლიერდებოდა, ერთმანეთში იხლართებოდა, ქმნიდა ძლიერ, უხილავ ქსოვილს. მე მიყვარდა ეს დრო. დრო, როცა ხეები მაღლები მეჩვენებოდნენ, ცა – უფრო ახლოს, მომავალი – ისეთი ნათელი, რომ მისი დანახვა შეიძლებოდა ჩვენს ხუთ სახლს შორის ბალახზე წოლისას.

ჩვენ მაშინ არ ვიცოდით, რომ ძალიან მალე ცხოვრება შეამოწმებდა ამ ძაფების სიმტკიცეს. რომ გაზრდა არ არის მხოლოდ ახალი გრძნობები, არამედ პირველი დანაკარგებიც. რომ ჩვენი იდეალური წონასწორობა მალე დაარღვევდა ჩვენზე დიდ რაღაცას.

მაგრამ ეს მერე მოხდება. ახლა კი 1980 წლის ზაფხული იდგა, მოსკოვის ოლიმპიადა ქუხდა, და მთავარი მოვლენები სწორედ აქ ხდებოდა – ყაზბეგის ქუჩის ხუთ სახლში, სადაც ყოველი დღე პატარა ცხოვრება იყო, ჩვენ კი მისი მუდმივი, ბედნიერი გმირები ვიყავით.

და მთავარი სასწაული ჩვენს ქუჩაზე იყო ტელევიზორი ჭანიშვილების სახლში. არა მათ მისაღებში, სადაც ჩვენ, ბავშვებს, შესვლა განსაკუთრებული მოწვევის გარეშე აკრძალული გვქონდა, არამედ პატარა ოთახში, რომელსაც ლუკა სიამაყით ბიბლიოთეკას უწოდებდა. იქ, სამაჯურაზე, იდგა ტელევიზორი JVC და ვიდეომაგნიტოფონი, კოსმოსური აპარატივით! და იმ დღეს ეს სასწაული მოსკოვს აჩვენებდა. ნამდვილს. ფერთას.

ჩვენ, თაგვებივით, ჩავტიოტეთ ოთახში: მე, ლევანი, მამუკა და გიორგი. ლუკა არ იყო, ის ჩვეულებისამებრ ჭადრაკის კლუბში იყო. გიორგი ისე დაჯდა, რომ ჩვენი სკამები ჩაჯდომილიყო. ჩვენს შორის სულ ერთი სანტიმეტრი ჰაერი იყო, რომელიც იმ დღეს ძალიან მოუხერხებელი მეჩვენა. გიორგიმ იდაყვი მიყო და განზე გაწეულა.

გო-ო-ოლი! საბჭოთა კავშირის ნაკრების წარმოუდგენელი თამაში! – მოდიოდა ტელევიზორიდან ნიკოლოზ ოზეროვის ხმა. მაგრამ მას ახშობდა ხმის ფონი, რომელიც ოდნავ ღია კარის თხელ ნაპრალში აღწევდა.

მისაღებიდან, სადაც მწვანე სუკნოზე ბილიარდის მაგიდასთან მამაკაცებმა თავიანთი, ეზოს ოლიმპიადა მოაწყვეს, ისმოდა ფრაზების ნაფლეთები, ბურთების ქნევა, მძიმე ამოსუნთქვები და სიცილის აფეთქებები.

– ალიოშა, მეგობარო! – ეს იყო გიორგის მამის, სანდრო კასიაშვილის, კარგი ღვინავით სქელი ხმა. – შენ ხომ შეშას არ ჩეხავ! ლამაზმანს ნახვრეტში აცილებ! ჯოხით, ნაჯახით კი არა!

მას მოჰყვა ჩემი მამის, ალიოშა ფასიეშვილის, მშვიდი, შერცხვენილი სიცილი და სახლის პატრონის, ბიძინა ჭანიშვილის, ეშმაკური ხითხითი. თამაში გრძელდებოდა. ჩანდა, რომ ამ ოთახში მსოფლიოს, ან, სულ მცირე, ჩვენი ქუჩის ბედი წყდებოდა.

დათო, რომელიც მატჩის ანგარიშის სანახავად შემოვიდა, გიორგის მამა გააბაზანა: – შენ ლამაზმანს ნახვრეტში აცილებ... – მერე კი, ჩემსკენ მიბრუნებულმა, ჩასჩურჩულა: – გაიგე? ბიძია სანდროს ლამაზმანი უკვე რამდენიმე წელია ხვრელში ვერ ხვდება. დედა ამბობს, თანამდებობის გამო თვალისწვდომა გაუფუჭდა. ზედმეტად მაღლა ზის.

ლევანმა ამოისუნთქა და სათვალეები გაისწორა: – ბილიარდი – სუფთა გეომეტრია. დაცემის კუთხე არეკვლის კუთხის ტოლია.

– ბიძია სანდროს კი, – არ ცხრებოდა დათო, – დაცემის კუთხე ყოველთვის მეზობელ ოთახში მიდის. ბოლოს ბურთი შენს ლიას კინაღამ დაარტყა.

ჩვენ გავიცინეთ, მივხვდით, რომ დათომ მცირეწლოვნობის გამო ვერ გაიგო დედას მინიშნება. მაშინ გიორგიმ გაჰკივლა, და ის აორთქლდა.

და ვიფიქრე, რომ ნიკოლოზ ოზეროვი, რა თქმა უნდა, დიდი კომენტატორია. მაგრამ ის ნამდვილად გაოცდებოდა, თუკი ჩვენი, ეზოს ოლიმპიადის გახმოვანება მოუწევდა. სადაც მთავარი შეჯიბრი არა ცურვაში ან სირბილშია, არამედ გვერდიგვერდ ცხოვრების უნარში, სადაც გამარჯვებული ის კი არ არის, ვინც ბურთს ჩააგდებს, არამედ ის, ვისი ლობიოც დღეს დანამატზე მოსთხოვეს. და სადაც ყველაზე რთული დისციპლინაა – მეზობლებისთვის დროულად მიიტანო საჭმელი, გზაში არ დაღვარო წვეთი ამ საერთო, ასეთი მყიფე სითბოსი!

Глава 2

ბებია მერიიდან

ჩვენ ვცხოვრობდით პატარა, მიწაში ჩაზრდილ სახლში ყაზბეგის ქუჩაზე. მამა ამბობდა: სამი ოთახი მაქვს და ყველა – გასასვლელია: სამზარეულოდან დარბაზში, დარბაზიდან თავის ტკივილში, თავის ტკივილიდან კი – ისევ სამსახურში. დედა დასძენდა: მაგრამ ჭერი მაღალი გვაქვს. როცა ალიოშას ვყვირი, ექო ხუთ წუთში ბრუნდება და მე ვასწრებ გაციებას. ზაფხულში ჩვენს სახლში თბილი კრამიტისა და ხარჩოს სუნი იდგა, ზამთარში – ნიგვზის შეშის კვამლისა და დარიჩინის. ხოლო იმ საღამოს მასში, სრულწონიანი სადღეგრძელოსავით, შემოიჭრა მერიის დაბის სუნი.

ბებია ისევე მოულოდნელად ჩამოვიდა, როგორც ყოველთვის – თითქოს მთისწინეთიდან ქარმა მოჰგვარა. მან თან ჩამოიტანა ჩანთა, სავსე სოფლის სასწაულებით: შეკვრა შებოლილი ყველი, ვაზის ფოთლებში გახვეული, ჩურჩხელა, ქვასავით მყარი, და წყვილი ნაქსოვი წინდები იდუმალი ორნამენტით, რომელშიც, თუ კარგად ჩახალხილდებოდი, ან ირემი გამოიკვეთებოდა, ანდა გეომეტრიული ყვავილი. მე და ნონას გაწვდო წყვილი საყურე – ხელნაკეთი, მძივებისა და მავთულისაგან.

– ატარეთ ჯანმრთელობაზე, შვილიშვილებო. ქალაქში, ხომ ასეთს არ ატარებთ, – თქვა მან, და თვალებში ეშმაკის ნაპერწკალი ჩაუბრწყინდა. – მე კი თქვენი ძმა მინდა ვნახო, როგორ გაიზარდა! დათომ სახე კრაჭუნა: მე რა? – შენ, მხედარო, – ბებიამ მხარზე ხელი დაარტყა, – მოთმინება. ბებიასთან ერთ ერთ ოთახში იცხოვრებ. გამოვცდი, ხომ არ ხვრინავ ისე ხმამაღლა, როგორც შენი ბაბუა, მას ცათა სასუფეველი. ის, ისე იყო, დათვს ბერგაში აღვიძებდა.

ღამით ჩვენი ოთახი ამიერკავკასიის რკინიგზის ფილიალად გადაიქცა. დათოს (ახლა უკვე ბებიას) საწოლიდან მოდიოდა მოზომილი, ტალღებით, ცხვირით ხმა. დათოს საწოლიდან – ჯაჭვის ხერხის ხმის ამოცდის მცდელობები. მე კი ვწექი და ვისუნთქავდი ამ სქელ, კარგ ღვინოსავით, ჰაერს – აბზინდა, ხმელი თარხუნა, სალაშქრო მორაგადის ჭვარტლი და რაღაც მიუწვდომელი ძველმანი, თითქოს ისტორიის სუნი.

– ბებო, – ჩავჩურჩულე მე, – შენგან... მთელი ცხოვრებივით სუნი ასდის.

სიბნელიდან გაისმა მისი სიცილი, კენჭების გადაგორებას რომ ჰგავდა.

– ჩემო გოგონავ, ეს ცხოვრება კი არ ასდის. ეს ნავთალინი იმედებისაგან, საკმეველი აუხდენელი ოცნებებისაგან და სამრეცხაო საპონი რეალობისაგან. სიბერე, ერთი სიტყვით.

ნონა, რომელიც მხოლოდ ისე იქცეოდა, თითქოს ეძინა (რომ უფრო ბრძენი ჩანდეს), ვერ მოითმინა:

– ნინო, მორჩი სუნთქვას, ლეკვივით. იკითხე რამე ჭკვიანი.

მე გავბუტდი.

– მე მნიშვნელოვანი კითხვა მაქვს! ბებო, როგორ მოთავსდნენ შენს... ასეთ ბრტყელ მუცელში მამა, ბიძა და ორი მამიდა? ისინი იქ, ალბათ, ქაშაყივით იყვნენ ქილაში!

დათამ ბალიშში ჩაკრული პირით აღმოხაჩინა. ბებია ჩუმად, კმაყოფილად გაიცინა.

– ოჰ, შვილიშვილო! მაშინ ჩემი მუცელი ბრტყელი კი არა, მწიფე გოგრასავით იყო – მრგვალი, მჭიდრო და მზეზე ბზინავდა. ბავშვები კი შიგ – თესლივით. იყოჩაღებოდნენ, კამათობდნენ, ვინ გამოვიდოდა პირველი. მამაშენი, ალიოშა, სულ ღვიძლში მხარს იშველიებოდა – მას მერე იქიდან ღვიძლი მტკივა. ვმუშაობდი, ჩემო ოქროვ. არა კონტორაში, სადაც ტვინი მჟავდება, არამედ მიწაზე, სადაც ტვინიც, ხელებიც და მუცელიც – ყველაფერი ერთ წვენშია.

– ხედავ? – ისევ შემოხმიანდა ნონა თავისი ნაზეპირი, დამრიგებლური ტონით, – შენი ბიოლოგია რომ კარგად გეცლო, იცოდი, საიდან იბადებიან ბავშვები. არაფერი ფანტასტიკური. ამ ტონმა, ამ მარადიულმა საყვედურმა მომავალი აკადემიკოსისა მე გამომიყვანა ჩემი თავიდან. გადავწყვიტე, მძიმე არტილერია ჩამეშვა.

– მაგრამ მე ვიცი, რომ შენთან საერთო საცხოვრებელში ამირანი ჟიგულით ჩადის! დედა დეიდა სოფიკოს ეუბნებოდა, რომ ის შენი პოტენციური საქმროა, შენ კი მასთან, მელასავით ვენახის წინ, კუდს აქნევ!

ოთახში სიჩუმე ისეთი სქელი გახდა, რომ მასში, ჩანდა, ყველის დაჭრა შეიძლებოდა დანით. მერე ნონამ ჩაიჩურჩულა, და მე გონებრივად მოვემზადე თავდასხმისთვის:

– ნინო, შენ პატარა მომწამვლელი ჭორიკანა ხარ! შენ მე...

მაგრამ მან ვერ დაასრულა. თხელი კედლის მიღმა, სადაც მშობლების ოთახი იყო, გაისმა ღრიალი, რომლისგანაც, მეჩვენა, ღამის მაგიდაზე ჭიქები აკანკალდა.

– გეფიცებით თქვენს მომავალ შვილებს! თუ ახლა მაშინვე სიჩუმეს არ მოვისმენ – გადაგაგდებთ ქუჩაში! – და, რისხვა წყალობად რომ შეეცვალა, მაშინვე დაამატა დამნაშავე ჩურჩულით: – დედა, მაპატიეთ, დედა. ღამე მშვიდობისა.

გავყინეთ. დათოც კი მოკვდა, მკვდარი რომ მიეჩვენებინა. მერე ნონამ, კბილებში: – ნინო, ისე გაგიშვილებ, რომ შენი შვილიშვილები მეკიკუნებენ. ბებია რომ არა...

– ჩუმად, ლომები, – გაისმა მშვიდი, მთის მდინარესავით, ბებიის ხმა. – ვეფხვს ულვაშები ნუ აუჩაჩუნებთ. თქვენი მამა მთელი დღეა ციფრებს, ცხვრებივით, უჯრებში აძოვრებს. ცხვრები კი, ისინი სულელები არიან, მიმოიფანტებიან. ის იჭერს მათ, აშენებს, ისინი – ფშვი-ი-ი და სხვა გრაფაში. მან ნერვები უნდა დაიზოგოს. და არა იმის მოსმენა, როგორ ჩაჩოქებენ ქათმები ბუდეზე.

მაგრამ მე უკვე მივფრინავდი, როგორც მატარებელი მოწყვეტილი მუხრუჭით.

– მან პირველმა დაიწყო! ის თავისი მარადიული ბიოლოგიით, ბიოლოგიით! თვითონ კი ამ ამირანთან...

კარი ისეთი ქონკანით გაიღო, რომ, მეჩვენა, მთელი რაიონი გაიღვიძა. ზღურბლზე იდგა მამა. ერთ ხელში – ჩვენი საბანი, მეორეში – ურყევი ნება.

– საკმარისია, – თქვა მან ყინულოვანი ტონით. – აივანზე. ორივე. სანამ არ დაჭკნებით. ბებიას ძილი წაგართვით.

ჩვენ, ცხვარივით (ისეთებივით, მამის ანგარიშიდან), მივბინდით ვერანდისკენ. მამამ საბნები გვაყარა და კარი ისე ჩააკეტა, თითქოს ფარაონის აკლდამას ალუქავდა. მივეყრდნოთ აჯიკის ქილებს. სახლიდან ისმოდა ბებიის ბუტბუტის მონოლოგი: უმცროსი – ცეცხლია, გოგო არა. ასეთებს ძველად სათხოვრად აძლევდნენ – რომ ქმარს მისი ხასიათი გაელესა, როგორც სათლის ქვა... და მამის დაღლილი ხმა პასუხად: დედა. ახლა ამას ინდივიდუალობას უწოდებენ. ეს მხოლოდ ინსტიტუტი კურნავს. ან ქორწინება.

ასფალტი, დილიდან საღამომდე მზით დალულაქებული, დნებოდა, და თვით მდინარე ბჟუჟაც კი, ჩანდა, ჩვეულებრივზე ზარმაცად მოედინებოდა. თავშესაფრის დრო იყო – სახლის სიგრილეში დამალულიყავი, ცივი ხელნაკეთი წვენი დაგელევნა და ძველი ამბები მოესმინა.

ლანჩისთანავე მოვრბივარ ქუჩიდან, როცა მზე ზენიტში იდგა და ციკადებიც კი ჩუმდებოდნენ. ნონა უკვე იქ იყო – იჯდა დაბალ ტახტზე, გარშემო ბალიშებმოწყობილი, და რაღაც სქელ ჟურნალს კითხულობდა. ოთახში მშრალი პიტნის, ძველი ავეჯის და კიდევ რაღაც მიუწვდომელი სუნი იდგა, რასაც მე ჩემთვის ბებიის სულს ვეძახდი – ყავის, საკმევლისა და ვაშლის ჩირის ნარევს.

– მოხვედი, მოძრაობავ, – ბებიამ თვალი ასწია ქსოვისაგან. პატარა, მშრალი, გასაოცრად ცოცხალი თვალებით, ის, ჩანდა, ყველაფერს ხედავდა – ფიქრებსაც, საიდუმლოებებსაც, და იმასაც კი, რაც ხვალ მოხდებოდა. – დაჯექი, ჭამას ხომ არ ისადილებ?

– ვჭამე, ბებო, – ჩავკოცნე ნაოჭიან ლოყაში და მის გვერდით მივჯექი. – მოსაწყენია. ცხელა. არაფერი მინდა.

– ოჰ, მოსაწყენია? – ბებიამ დააგო ქსოვა და ეშმაკურად მომაშტერდა. – მაშინ მოდი, გართობა გაგართოთ. ყავის ნალექზე. დიდი ხანია არ მიკითხავს, ხელები მქავს.

ნონამ ჟურნალი გადადო, მე გავიხარე. ბებია ბედისწერის ოსტატი იყო – მთელი ქუჩა მოდიოდა მასთან რჩევისთვის, როცა ის ჩამოდიოდა, თუმცა თვითონ უარს ამბობდა: ბედისმთქმელი კი არა ვარ, უბრალოდ ცოტას ვხედავ.

– თურქა მოიტანე, – ბრძანა ბებიამ, და მე სამზარეულოსკენ გავფრინდი.

ნახევარ საათში, როცა ყავა დალიეს და ფინჯნები ამოაბრუნეს სათეჭეროზე, რომ ნალექი კედლებზე ჩამოსდგომოდა, ბებიამ ჯერ ნონას ფინჯანი აიღო.

ის დიდხანს და თვალთათვალიებდა ახირებულ ნახატებს, ატრიალებდა ფინჯანს, და სახე სულ უფრო სერიოზულდებოდა.

– აბა, ბებო? – ვერ მოითმინა ნონამ. – რა არის იქ? ჩავაგორებ სესიას?

– შენი სესია ისე იქნება, როგორც საჭიროა, – ნელა, გაწყვეტილებით დაიწყო ბებიამ. – შენ ჩემთან ჭკვიანი ხარ, ყველაფერს ჩააბარებ. მაგრამ მერე... შეხვდები ადამიანს. მაგრამ აქაურს, ჩვენთაგანს. მაღალი, ღია, ხელები კეთილი. ის შენს ბედს შეგიცვლის.

ნონამ ცხვირი აიწეჩხრა: – ბებო, მე უნდა ვისწავლო და არა საქმრო ვეძებო. ისიც – მახარაძელები.

– ვინ გეუბნება საქმროზე? – ბებიამ წარბი ასწია. – მე ადამიანზე გეუბნები. იქნებ მეგობარი. იქნებ მასწავლებელი. იქნებ უბრალოდ გამვლელი, რომელიც საჭირო სიტყვას იტყვის. შენ სიფრთხილე – არ გაუშვა. – მან კიდევ ერთხელ გადაატრიალა ფინჯანი და უფრო ჩუმად დაამატა: – და კიდევ... ახალ წელს ფრთხილად იყავი. შეგიყვარდება.

– შემიყვარდება? – გამოაცხადა ნონამ. – ბებომ ისე თქვა, ისე იქნება.

ნონამ და მე ერთმანეთს გადავხედეთ. ბებიის წინასწარმეტყველებები ყოველთვის ახდებოდა, მაგრამ არასდროს – პირდაპირ. მათი ამოხსნა სჭირდებოდა, როგორც რთული რებუსის.

– ახლა შენ, – ბებიამ ჩემი ფინჯანი აიღო.

გავყინე. გული უფრო ხშირად მიცემდა. რაღაც მნიშვნელოვანს ველოდები – სიყვარულზე, ბედნიერებაზე, იმაზე, რასაც ყველა ბედისწერა ჰპირდება ახალგაზრდა გოგონებს.

ბებია დიდხანს უყურებდა. ძალიან დიდხანს. მერე თვალი ასწია ჩემკენ, და მის თვალებში გაბრწყინდა რაღაც უცნაური – გაოცებისა და შფოთვის ნაზავი.

– უცნაური საქმეა, – ჩაილაპარაკა მან. – ორი გზა გაქვს, ნინო. და ორი – არა შენი.

– როგორ? – ვერ გავიგე.

– აი, ასე. დგახარ გზაჯვარედინზე. მარჯვნივ წახვალ – ერთ ბედნიერებას იპოვი. მარცხნივ – მეორეს. არჩევანი კი უნდა გააკეთო. და არ შეცდე, რადგან უკან გზა არ იქნება.

– და ვინ არის იქ, ამ გზებზე? – პასუხი მოვითხოვე. – ადამიანები?

– ადამიანები, – თავი დაუქნია ბებიამ. – ორია. სულ სხვადასხვა. ერთი – ცეცხლივით, კაშკაშა, ცხარე, შეიძლება დაიწვა. მეორე – წყალივით, მშვიდი, ღრმა, შეიძლება დაიხრჩო. და ორივეზე მოგეცოდება. და საკუთარ თავზეც მოგეცოდება.

ზურგზე მოროს ციალი გამირბინა. ცეცხლი და წყალი. გიორგი და ლევანი. ისეთი მარტივი, ისეთი გასაგები. და ისეთი საშინელი.

– მესამე? – ამომაცდა თავიდან.

ბებიამ გაკვირვებული წარბები აიწია: – მესამე? რა მესამე?

– აბა... – ჩავიბნიე. – არასდროს იცი. იქნებ მესამეც არის?

ბებიამ ისევ ჩახალხილდა ფინჯანში, დაატრიალა, სუნიც კი ასჭერა, თითქოს იქ იყო პასუხი ჩაფლული. – არა, – თქვა მან ბოლოს. – მესამეს ვერ ვხედავ. მხოლოდ ორი. შენ, ისევე, ვიღაც მესამეს ელოდები?

– არა, – სწრაფად ვუპასუხე მე. – უბრალოდ ვკითხე.

მაგრამ ნონამ, უფროსმა, ყველაფერი გაიგო. მან ყურადღებით შემომხედა და არაფერი უთქვამს. მხოლოდ ეს საუბარი გადადო მეხსიერებაში – ყოველი შემთხვევისთვის.

ბებიამ კი იმ დროს ფინჯანი ამოატრიალა და დაფიქრებულმა მოკარა მისი კიდე. – კიდევ ვხედავ, ნინო, რომ ბევრი გკადრებს. გული გაქვს დიდი, ყველასთვის ყოფნის. მაგრამ აირჩევ? ეს არის ყველაზე რთული – არჩევანი. იმიტომ, რომ ერთს ირჩევ, მეორეს ყოველთვის კარგავ.

– თუ არ ავირჩევ? – ჩუმად ვკითხე.

– არ შეიძლება, – მოკვეთა ბებიამ. – ცხოვრება აირჩევს შენთვის, ისე, რომ თვითონაც არ გაიხარებ. ჯობია თვითონ აირჩიო. – მან ამოისუნთქა და ფინჯანი გადადო. – ზოგადად, შვილიშვილებო, ნუ იტვირთებით. ეს ყველაფერი – ცხოვრებაა. ბედისწერა კი... რა არის ბედისწერა? ის რუკასავითაა. რუკა – არ არის გზა, მასზე მხოლოდ სანახავია.

– შენ კი, ჩვენთან იქნები? – იკითხა ნონამ. – რჩევას მოგვცემ?

– მე ყოველთვის თქვენთან ვარ, – უბრალოდ თქვა ბებიამ. – გულში. თავში. თქვენ სიზმრებში. მაშინაც კი, როცა მე აღარ ვიქნები, მაინც გვერდით ვიქნები. დაიმახსოვრეთ ეს.

ყელში მომაწყდა. მე ჩავეხუტე ბებიას, ცხვირი მის რბილ მხარში ჩავყავი. – ბებო, ნუ ამბობ ასე. შენ კიდევ ასი წელი იცოცხლებ.

– ასი – არა ასი, მაგრამ რამდენიც მიწერია, იმდენს ვიცოცხლებ, – მომეფერა ბებია. – შენ კი დაიმახსოვრე დღევანდელი დღე. და ეს ფინჯანიც დაიმახსოვრე. შეიძლება ოდესმე გამოგადგეს.

ჩვენ კიდევ დიდხანს ვისხედით სიგრილეში, ვსვამდით პიტნის ჩაის, ვისმენდით ბებიის ისტორიებს ახალგაზრდობაზე, ომზე, სიყვარულზე. საღამოს კი, როცა მზე ჩავიდა და სიცხემ მოიკლო, მე და ნონა წავედით მამასთან მისასალმებლად.

– რა დაგემართა, ისე გაჩუმდი? – იკითხა ნონამ გზაში.

– ვფიქრობ.

– რაზე?

– არჩევანზე. შეცდომის – იმის მეშინია.

– შეცდომა არ არის საშინელი, – თქვა ნონამ. – საშინელი ის არის, არ სცადო. ბებია მართალია – იცხოვრე, სანამ ახალგაზრდა ხარ. არჩევანი კი... თვითონ მოვა. როცა საჭირო იქნება.

თავი დავუქნიე, მაგრამ სულზე უცნაური ნატამალი დარჩა. ცეცხლი და წყალი. გიორგი და ლევანი. მესამე? საიდან გაჩნდა ეს მესამე ჩემს თავში? და რატომ მიჩნდება მასზე ფიქრისას გული ისე ძლიერად, როგორც იმ ორის შეხედვისას?

პასუხი არ იყო. მხოლოდ თბილი ივლისის საღამო, ჭრიჭინების ჭიკჭიკი და გზა სახლისკენ, ვარსკვლავებით მოჭედილი.

დილით ბებია, გამგზავრებისას, მომეხვია და ჯიბეში ფული ჩადგა. აიღე, ჩემო მზევ. იყიდეთ რამე სულისთვის.

– მობრძანდით მერიაში, – უთხრა მან მე და ნონას. – ჩვენთან ჰაერი თქვენი, მტვრიანი კი არა. ჩვენთან ჰაერი – ჭაჭის პირველივე ყლუპსავითაა: ჯერ ახრჩობს, მერე გათბობს, მერე კი სიმღერა მოგენდომება. და ადგილები – იმდენი, რომ იმღერე, თუ იჩხუბე. მეზობლები მხოლოდ ღობის გადაღმა მოგცემენ რჩევებს, და არა ტელეფონით, არ ეჭორებოდნენ.

მან თვალები ნონას გადაავლო... და თვალები მისი ეშმაკურად გაბრწყინდა.

– და ამირანები არ გვყავს. მხოლოდ მწყემსები და ტრაქტორისტები. ჟიგულით – მხოლოდ კოლმეურნეობის თავმჯდომარეს ჰყავს.

ნონა ისე გაწითლდა, რომ შეიძლებოდა შუქნიშნად გამოეყენებინათ. მერე ჩვენ გავიცინეთ, და გუშინდელი მთელი ომი ამ სიცილში ჩაიხრჩო. დავპირდით. მაგრამ არ იყო ბედად.

როცა ტაქსი ვოლგა, შავ კვამლს რომ აფურთხებდა, გაუჩინარდა, მე ღრმად ამოვისუნთქე. ჰაერი ისევ ჩვენი იყო, ბენზინითა და ცხელი ასფალტის სუნით გაჯერებული. მაგრამ კიდევ მთელი დღე ჩემი ბლუზიდან, ბალიშიდან, მოდიოდა ეს მომწარო-ტკბილი შლაიფი – სიბერის სუნი, რომელიც სინამდვილეში ახალგაზრდობის სუნია, მხოლოდ ძალიან, ძალიან დიდი ხნის წინ ნაცხოვრები.

Глава 3

როგორ იხსნა დელფინმა ზორკი

სკოლის ბრიგადაში ჩაის კრეფისთვის გაცემული პრემია აღმოჩნდა არა უბრალოდ სიგელი, არამედ ბილეთი ფუფუნებისა და ზღვის ნიავის სამყაროში – მოგზაურობა ბათუმში! ჩვენს მძინარე მახარაძეში ეს შემოიჭრა, როგორც ქარიშხალი. ჩემმა მეგობრებმა, ნინამ და ნანამ, დაიწყეს მზადება, როგორც დიდი თეატრის სცენაზე გასასვლელად.

– ნინო, რის ჩაცმას აპირებ? – მეკითხებოდა ნინა, მესამე კაბას რომ ირგებდა. – მე, აი, ეს დედამ თბილისიდან მომიტანა, აქ ნაქარგებიანი ჩანართებია...

– მე კი, – ამაყობდა ნანა, – მაქვს რვა-სოლიანი მზის-ქვედაკაბა! რომ დავტრიალდები, ბიჭები მზესუმზირებივით მაბრუნებენ თავებს!

ჩემს გარდერობში კი ორი ვარიანტი იყო: ნონას ჯინსი, მუხლებზე გაცვეთილი, როგორც მოხუცი ვირის სახე, და ქვედაკაბა, საიდანაც ერთ წელიწადში ისე გამოვზარდე, რომ ჩანთის სარტყელს დაემსგავსა.

– მამა, – დავიწყე შეტევა, მამა რომ მივაგენი ღობის შეკეთებაზე. – ბათუმში ზღვაა. იქ ქარია. ქვედაკაბაში ბუშტივით გავფრინდები. ჯინსი კი მოდურია. და პრაქტიკული.

ალიოშა ფასიეშვილი, ლურსმანს რომ აკრავდა ნეიროქირურგის განწყობით, წუწუნით ჩაილაპარაკა:

– ჯინსი, ამბობ? იცი, რამდენი შრომაა საჭირო, რომ ეს შარვალი იყიდო? მთელი თვე შიმშილობა, რომ შენ ბათუმში პრაქტიკულად გამოიყურებოდე.

დედა, ნანული, სარეცხის ხელსაბანით რომ გადიოდა, შეაღო:

– ალიოშა, ნუ აშინებ ბავშვს გაჭირვებით. ის ხომ კოლხურად კი არ მიდის, არამედ ბათუმში. იქ დელფინები, ისინი შეიძლება ცხოვრებაში ჯინსი არ უნახავთ. მათ ერთხელ მაინც შეხედონ.

მარცხი აშკარა იყო. მაგრამ... ჩემი მზერა ჭანიშვილების სახლზე გაჩერდა. უფრო ზუსტად – ლუკას გარდერობზე. იქ შეღწევა უფრო ადვილი იყო, ვიდრე სეიფში: მათ სახლში ყველა კარი ღია იყო, იმიტომ, რომ პროკურორ ბიძინას გაძარცვა თვითმკვლელობის ტოლფასი იყო, მის შვილს კი – უბრალოდ ჯერ არ მოსვლოდა ვისმე აზრად.

ლუკას ოთახში ისეთი წესრიგი სუფევდა, რომ მხოლოდ ლაბორატორიას შეედრებოდა. ჯინსი ისე თანაბრად ეკიდა, თითქოს ლაზერული დონით იყო გასწორებული. მე გავიხადე ჩემი ტანსაცმელი, მისი ჩავიცვი და სარკესთან გავყინე. ანარეკლი თვალწარმტაცი იყო: ისე გამოვიყურებოდი, როგორც გმირი არა ჩვენი ეზოდან, არამედ გადაცემიდან მელოდიები და რიტმები უცხოური ესტრადიდან.

ამ დროს კარი გაიღო. ლუკა შემოდგა ზღურბლთან, ჭადრაკის დაფა ხელში ეჭირა. მისი სახე, რომელიც ჩვეულებრივ მხოლოდ კონცენტრაციას ან უმნიშვნელო მოწყენილობას გამოხატავდა, ახლა აღტაცებას გამოსახავდა.

– შენ ძალიან გერგება, – თქვა მან ბოლოს. – სად იშოვე?

– ლუკა, შენ ნამდვილი მეგობარი ხარ! – გავიხარე მე. – მაგრამ სად ვიშოვე, ვერ გამოიცნობ?

– ჩემს კარადაში, – უპასუხა მან გაკვირვების ჩრდილის გარეშე. – მხოლოდ სვიტერი ამოატრიალე შიგნიდან – იქ იარლიყი გამოსცქვალის. კისერს გაგიხახუნებს.

შემდეგი მოქმედების სახელწოდება იყო ოპერაცია ზორკი. მამის გადაყოლა, რომ ფოტოაპარატი დაეთმო, უფრო ძნელი იყო, ვიდრე ჯაჭვის ძაღლს ძვლის გამოგლეჯა.

– მამი, მე ისე მოვუარებ, არავის არ მივცემ! – ვფიცებოდი მე.

– ისე გჯერა, – პასუხობდა მამა.

– ალიოშა, საკმარისია, – ჩაერია დედა. – მიეცი აპარატი. მოდი, ნათესავებმა ნახონ, რომ ფასიეშვილებისთვის არა მარტო ქათმები და ღორები არიან ფოტოგენურები, არამედ ქალიშვილებიც მზეთუნახავები არიან.

არგუმენტმა იმოქმედა. მამა ჩაბარდა, როგორც ციხე ხანგრძლივი ალყის შემდეგ, მომცა ზორკი ორმოცწუთიან ინსტრუქციასთან ერთად, სადაც განსაკუთრებით გამოყო: და არ დაგცდეს ფილმის გამოცვლა!

ბათუმის გზა ავტობუსში მგალობელ ქაშაყებით სავსე ქილას ჰგავდა. მაგრამ ჩვენ მხიარულად ვიყავით. ვყვიროდით სიმღერებს, ძრავის ღრიალსაც ვახშობდით გზის ბოლოსთვის ყველა ყრუ გავხდით, მასწავლებელს კი მოგვცა ჩვენი დამშვიდება.

ბათუმმა მიგვიღო ჯერ მშვენიერი ხედით, მერე ზღვის, თევზისა და თავისუფლების სუნით. დელფინარიუმში დაიწყო დიდებული ფოტოსესია. მე ვაწკაპუნებდი ყველას: მეგობრებს პალმის ხესთან, მასწავლებელს ნაყინით (წვეთი ნიკაპზე – ბუნებრიობისთვის), კლასელ ვახტანგს, რომელიც ხელებზე დადგომას ცდილობდა და ამის ნაცვლად კაქტუსს დააჯდა, თეთრსახიან იკუტსკელ იუნგებს. შთაბეჭდილებები ზღვა იყო. გარშემო ბევრი საცეკვაო მუსიკა იყო, და მე უკვე გონებრივად ვცეკვავდი..., მაგრამ ბედმა უფრო ეპიკური თავგადასავალი მაჩუქა.

დელფინარიუმი ხალხით იყო სავსე. ირგვლივ ისმოდა მეტყველება რუსულად, ქართულად, ზოგი კი ინგლისურადაც კი ლაპარაკობდა. დედები შვილებით უბრალოდ შემოერტყნენ ყველა სავარძელს, და თუმცა ხედი კარგი იყო, დელფინებამდე მაინც შორი იყო. არგო – დელფინი და წარმოდგენის ვარსკვლავი – ხტებოდა წყლიდან თავის ნათესავებთან ერთად და უბრალოდ წარმოუდგენელს აკეთებდა. მე, გადავწყვიტე, საუკუნის კადრი გამეკეთებინა, ბოლომდე გავძვერი. ხელში მეჭირა არა უბრალოდ ფოტოაპარატი, არამედ ბედი, მამის მიერ ჩემთვის ჩაბარებული.

– და ახლა არგო გადახტება ცეცხლის რგოლში! – ქუხდა ხმა.

არგომ ისროლა. და ამ მომენტში მისმა ძლევამოსილმა კუდმა, როგორც განრისხებული ნეპტუნის ნიჩაბმა, ისეთი წყლის ჭავლი მომაწ�რა, რომ წამით თავი შხაპის ქვეშ ვიგრძენი. ზორკი ამოფრინდა ჩემი ხელიდან, ჰაერში აკრობატიკა იქნა და ჩუმი ბზიკით მწვანე უფსკრულში გაუჩინარდა.

მუსიკა ხმამაღლა აგრგინდა, ჩემგან კი ისეთი ხმა გამოვიდა, რომ, მეჩვენა, დელფინარიუმის კედლები შეიმუსრა. ეს არ იყო ყვირილი. ეს იყო სამოქალაქო თავდაცვის სირენის ყმუილი, დაჭრილი მარტორქის ღრიალში შერეული.

– ფოტოაპარა-ა-ატი!!! – ვღაღადებდი მე, აკანკალებული თითით აუზისკენ მიჩვენებდი. – ის იქ არის! ის იძირება!

მასწავლებელი გამოვარდა:

– ნინო, დამშვიდდი! მის ამოღებას მოახერხებენ!

– მან ცურვა არ იცის! – ვტიროდი მე, უკვე მთლიანად თავს ვაიგივებდი გაჭირვებულ ზორკისთან. – ის მძიმეა!

ჩემი ტირილი გახდა დელფინების წარმოდგენის საუნდტრეკი. იმ მომენტში, როცა ისინი სცენარის მიხედვით მღერას უნდა შედგომოდნენ, მთელი დარბაზი მხოლოდ ჩემს ნაგვრივა-ტირილს ისმენდა:

– მამა მოვკლავ მე! ის ჩაის შესახებ მელა-აპ-არა!

მშობლები ჩურჩულებდნენ:

– საწყალი გოგონა, ალბათ, ოჯახში ერთადერთი ფოტოაპარატია...

– გავიგე, მას ხელიდან თოლიამ წაართვა? – იბადებოდა პირველი ლეგენდა.

– არა, ეს დელფინმა გადაყლაპა! – მაშინვე ჩნდებოდა მეორე, კიდევ უფრო ეპიკური. – ამბობენ, სურათებზე საიდუმლო ობიექტები იყო!

მე ვიქეცი მთავარ ატრაქციონად. დელფინები მე მიყურებდნენ მუნჯი საყვედურით, როგორც კოლეგას, რომელმაც ნომერი ჩაშალა.

როცა წარმოდგენა დასრულდა, მასწავლებელი მივიდა მომსახურე პერსონალთან და სთხოვა, აემოღებინათ ფოტოაპარატი. გაწვრთნელმა გასტვენა. ერთ-ერთი დელფინი ჩაყვინთა და ამოჩნდა ბორტთან, კბილებში ეჭირა ჩემი ფოტოაპარატის ჩანთა ისეთი სახით, თითქოს პატრონს ჩუსტები მოუტანა. აპარატი სველი იყო, მაგრამ მთლიანი.

– აი, – თქვა მამაკაცმა მხიარულად. – თქვენი დამხრჩვალი. ამოიღეთ. აღარ აჭამოთ.

უკან დაბრუნების გზა პირქუში იყო. მე ვიჯექი, მოვკიდე ზორკი და ვფიქრობდი იმაზე, რომ ახლა ჩემი ცხოვრება დასრულებულია. მეგობრები ცდილობდნენ, გამემხიარულებინათ:

– ნინო, ნღა! ახლა შენ ბათუმის დელფინარიუმის ლეგენდა ხარ! შენ შეიძლება შეიყვანონ მატიანეში: 1980 წელს არგოს წარმოდგენის დროს, ვიზიტორმა ნინო ფასიეშვილმა გამართა ვოკალური ნომერი, რომელმაც დელფინების გალობას დაჩრდილა.

– დიახ, – ვიცინე მე. – ვიმოგზაურებ ქვეყნის დელფინარიუმებში, როგორც მოწინააღმდეგე-მოგზაური.

სახლში სიჩუმა მელოდა. სამზარეულოზე იჯდა მამა. მან შემომხედა ჩემს ნაცრისფერ, გაფუჭებულ სახეს, სველ ჩანთას.

– აბა, – იკითხა მან უგრძნობლად. – ბათუმის წყალი ჩამოიტანე საჩუქრად?

მე ისევ დაიწყო ტირილი, გამოვხატე ისტორია კუდზე, ფრენაზე, მწვანე უფსკრულზე.

მამამ აიღო ზორკი, გახსნა, კორპუსზე თითი დააკაკუნა.

– ისე, – თქვა მან. – წყალი დალია. მაშ, შიგ ახლა პატარა შავი ზღვაა. დელფინითურთ. – მან აპარატი ყურთან მიიტანა, ჩაესმინა. – ჩუმადაა, არ აწკაპუნებს. დელფინს ჩაეძინა. იდი ჭამე. ხვალ დავშლით, გავაშრობთ. იქნებ კიდევ გაგვრგოს. თუ არა... – მან დრამატული პაუზა გააკეთა, – ...მომავალი წელი, მთელი წელი, ოჯახური ალბომისთვის სურათებს ფერადი ფანქრებით დახატავ.

მან იღიმილი. და ამ ღიმილში არც წყენის წვეთი იყო. იყო დაღლილი სიბრძნე და სიამაყის წვეთიც კი: ქალი–შვილი თავგადასავალში გაეხვა, მაგრამ არა ჩვეულებრივში, არამედ დელფინთან და საერთაშორისო სკანდალთან ერთად.

მე ვწექი ჩემს ოთახში, სიბნელეში, და ვუსმენდი, როგორ მორიდა კედლის მიღმა მამა დაშლილ ზორკისთან. ისმოდა ხრახნის ბუზღუნი და მისი ჩუმი ბუტბუტი: და სად წავიდა ეს მე-6 გადაცემათა კოლოფი, საინტერესოა... იქნებ დელფინმა გადაყლაპა?

ლუკას ტანსაცმელი ვერანდაზე იშრობოდა. შიში გადიოდა, სადღაც ღრმად, შენელებული, და მის ადგილას მოდიოდნენ მშვიდი, ახალი ფიქრები.

პირველ რიგში, მივხვდი, რომ უფროსები არ არიან მონოლითები. მეორე – ზღვა. ის უზარმაზარია, მარილიანი, თავისუფლების სუნი ასდის. და დელფინები მასში – ღმერთებივით არიან სხვა სამყაროდან. მაგრამ მე იმ ზღვასთან შევედი და უკან ჩამოვიტანე არა აღტაცება, არამედ შიში და სველი ფოტოაპარატი. ნიშნავს, რომ ყველაზე მთავარი – არა სად ხარ, არამედ ვინ ხარ. და რას მიაქვს შენი გული. მე მივქონდი შიში რას იტყვიან, სურვილი, რომ მეჩვენებინა, და უაზრობა. და მივიღე ჩემი დამსახურება. მომავალში (თუ იქნება), მე უბრალოდ წავალ დელფინების სანახავად. და არა მათი გადასაღებად, სხვისი მოწონებისთვის.

და მთავარი... მე ყოველთვის ვფიქრობდი, რომ გამბედაობა – ის არის, როცა არ გეშინია. დღეს გავიგე, რომ გამბედაობა – ის არის, როცა გეშინია, მაგრამ შენს შიშზე არ გცემენ. არამედ დროს გაძლევენ, ამოისუნთქო. და დასცინებიან კიდეც, რომ თვითონ იცინო საკუთარ თავზე.

მე ოდევით თავი გადავიხურე. ყელში ისევ ატანჯა, მაგრამ ახლა არა შიშისგან, არამედ უცნაური, მაწვდილი მადლიერების ნატამალი.

დასკვნა იყო მარტივი და ნათელი, როგორც დილის მზე ჭექა–ქუხილის შემდეგ:

ოჯახი – არ არის ის, როცა გიყიდიან ჯინსს. ოჯახი – ის, როცა შენი შეცდომა, ხმამაღალი, სველი და სამარცხვინო, ხდება არა ომის მიზეზი, არამედ ახალი თავი ოჯახის ისტორიაში. ისტორია, რომელსაც ისე მოყვებიან სუფრასთან, წლიდან წლამდე სულ უფრო და უფრო ხმამაღლა იცინიან. და მე უკვე თითქმის მოუთმენლად ველოდი იმ მომენტს, წლების შემდეგ, როცა ჩემს შვილებს ვეტყვი: აი აი, იყო ერთი მოგზაურობა ბათუმში... და მამა, რომელიც მოპირდაპირე მხარეს იქნება, ნამდვილად ჩაამატებს, მომათრახებს: ...და ერთი ძალიან გაწვრთნილი დელფინი.

მე დავიძინე. სიზმრების გარეშე. მძიმე, საბავშვო ძილით, როგორც ხანგრძლივი და რთული, მაგრამ პატიოსნად ნაცხოვრები დღის შემდეგ.

Глава 4

თავი 4.

მამაკაცები მთელი ცხოვრება დედებს მოწყენით იხსენებენ

ბიბლიოთეკაში ვიჯექი და მეგობრებთან ერთად ჟურნალს ვათვალიერებდი. ფანჯრიდან გავიხედე და ვფიქრობდი, როგორ აწველის ბებია ახლა ძროხას და მხარზე გადაყრილი კომენტარებით ასხამს ქალაქელებს, რომლებიც ლექსებს კითხულობენ იმის მაგივრად, რომ კარტოფილი ამოთხარონ.

უცებ ბიბლიოთეკის კარი ჩხრიალდა. ზღურბლზე გაიყინა ბიბლიოთეკარმა, ლია სემიონოვნამ. მისი სახე უცნაური იყო – ჩვეულებრივი სიმკაცრე სადღაც გაქრა, დარჩა მხოლოდ რაღაც მოუხერხებელი თავაზიანობა.

– ფასიეშვილი ნინო, – დამიძახა მან. – შემოდი ჩემ კაბინეტში.

კაბინეტში ჩუმად იყო. არაჩვეულებრივი სიჩუმე. ჩვეულებრივ, აქ ხმაური იდგა, ცარცის, სიგარეტის კვამლისა და ძველი ჟურნალების სუნი იდგა. ახლა კი ყველა იჯდა მერხებთან და მე მიყურებდა. არა უბრალოდ მიყურებდა – მაცილებდნენ მზერით. მზერით, რომელშიც იყო ჩუმი, გულისამაჩუყებელი სინანული.

მაგიდასთან იდგა ნონა. ჩემი ყოველთვის თავდაჭერილი, არეულ-მორეული და. მისი თვალები წითელი იყო, ხელში კი ისე ეჭირა ცხვირსახოცი, თითქოს მისი გახევა უნდოდა.

– ნინო, – თქვა მან ისე ჩუმად, მაგრამ ისე მკაფიოდ, რომ სიტყვები მთელ კაბინეტზე გაისმა. – ბებია. ის მოკვდა. ჩვენ სახლში უნდა წავიდეთ. მერიაში შესაკრებად.

სიტყვა მოკვდა ხმამაღლა არ გაჟღერებულა. ის ჩამოვარდა, როგორც მძიმე ქვა სიჩუმის ჭაში, და მისი ჩავარდნის ექო გავრცელდა მთელს ჩემს სხეულზე. ჯერ არაფერი. მერე – შეგრძნება, თითქოს მე ფეხქვეშ იატაკი მომართვეს. მე შევხედე ნონას, მის შეკრულ თითებს, მის აკანკალებულ ნიკაპს. და მაშინ ეს არაფერი შიგნიდან გამომივარდა. ცრემლები თვითონ წამოვიდა, ყოველგვარი ბრძანების გარეშე, ცხელი და მარილიანი, მიწყვიტა სახე, ყელი, სული. მე არ ვტიროდი ხმამაღლა. მე უბრალოდ ვიდექი და ვტიროდი, ჩუმად და უმწეოდ, ხალხი კი თვალებს აშორებდა.

გამოვედით ბიბლიოთეკიდან. მამა–დედა, როგორც აღმოჩნდა, უკვე წავიდნენ ტაქსით – პირველი მაცნეები, პირველი გლოვის მგალობნი. ჩვენ, ნონას, მე და დათოს, სხვა მოვალეობა დაგვაკისრა: თვითონ ჩავსულიყავით, მოგვეტანა ჩვენი, საბავშვო გლოვა, რომელსაც ჯერ არ სჯეროდა ამის რეალურობა.

მთელი გზა მერიამდე – ავტობუსში, რომელიც ხვრელ–ნახვრელიან გზაზე არყევდა – გავიარე რაღაც ძილში. დათო, ჩვენი მარადიული მოძრაობა და სისულელეების წყარო, იჯდა, შუბლი ცივ მინასთან ჰქონდა მიკრული, და წყალზე ჩუმი იყო. ნონა, ორივე ჩვენი მხარზე რომ გვეხვია, რაღაც ნუგეშისმცემლურს ჩურჩულებდა, მაგრამ სიტყვები ბამბით გახვეულივით მოდიოდა. მე ვუყურებდი ფანჯრის მიღმა მოცეცხლავ გორებს, ვენახებს, დაბებს და ვფიქრობდი ერთ რამეზე: როგორი სუნი ექნება ახლა მერიას? არა აბზინდასა და კიზილის, არა ღუმელის კვამლისა და თბილი პურისა. არამედ სხვა რამით. სიცარიელით.

მივედით მწუხრისას. ბებიის სახლი, ყოველთვის ასეთი სტუმართმოყვარე და ხმაურიანი, ახლა აღსავსე იყო საზეიმო, მძიმე სიჩუმით, რომელსაც არღვევდა მხოლოდ მოკრძალებული ხმები და ცვილის სუნი. ბებია ეგდო ყველაზე დიდ ოთახში, ღია კუბოში, წელამდე დაფარული მუქი სავანით. მისი სახე მშვიდი იყო, მაგრამ უცხო – იმ ნაოჭების გარეშე, რომლებიც თვალებთან ჩნდებოდა, როცა ის იცინოდა.

თავთან იდგა მცირე რიტუალური მაგიდა – ტაბლა. მასზე ანთებული იყო სქელი ყვითელი სანთელი, მისი ალი ქარისა და ვიღაცის უხილავი ნაბიჯების რიტმზე ირყეოდა. გვერდით იდგა ჭიქა სუფთა წყლით და თეფში, სავსე მარცვლეულით – ხორბლითა და ქერით.

– ეს წმინდა საჭმელია, – ჩუმად ამიხსნა ნონამ, როცა მე გავიყინე, არ ვიცოდი, თვალი სად გადამეყოლა. – მარცვლეული – ნაყოფიერების, ცხოვრების სიმბოლოა, რომელიც გრძელდება. წყალი კი – იმისთვის, რომ სულს გზაში წყურვილი არ აწუხებდეს. ასე ვუსურვებთ მას ყველაფერს საუკეთესოს... იქ.

დამშვიდობება რამდენიმე დღე გაგრძელდა. ყოველი დღე მსგავსი იყო წინა დღის, დაქვემდებარებული მკაცრი, ძველი რიტუალის. დილით მოდიოდნენ მეზობლები, შორეული ნათესავები. მათ ვერანდაზე ხვდებოდა მამა – ერთ ღამეში დაბერებული, შავებში გამოწყობილი, ქვისაგან გამოთლილი სახით. ისინი ცვლიდნენ მასთან თავშეკავებულ, მძიმე ხელჩაქნევებს, ამბობდნენ მშვიდ, ხორხისეულ სამძიმრის სიტყვებს: მისი სული ღმერთთან იყოს მშვიდობით, გლოვობ თქვენთან ერთად.

მერე სტუმრები სახლში შედიოდნენ. ოთახში, კუბოთი, დაბალ სკამებზე ისხდნენ ქალები – დედა, მამიდები, მეზობლები. ისინი არ ტიროდნენ ხმამაღლა. ისინი ჩუმად მიუგდებდნენ გალობას, მონოტონურად და საშინლად, და ეს ხმები ერთიანდებოდა მწუხარების ერთ ნაკადში. მამაკაცები კედლებთან იდგნენ, მდუმარენი და თავმოყრილნი. ყოველი მოსული კუბოში კრეფდა ყვავილს ან გვირგვინს, რამდენიმე წამით უყურებდა ბებიის სახეს, მერე შორდებოდა, რომ ადგილი დაეთმო შემდეგებისთვის.

დაკრძალვის შემდეგ დაიწყო მიცვალებულის მოსახსენიებელი ტრაპეზები. ისინი გაიწელნენ დღეების განმავლობაში, როგორც გრძელი, სევდიანი ტრაპეზი, წასულის ხსოვნისათვის. გრძელი სუფრები იყრიდა ნუგბარით, მაგრამ ეს ნუგბარი სხვა იყო – არა გართობისთვის, არამედ ხსოვნისათვის. ჩვენმა მეზობლებმა და ნათესავებმა მოიტანეს ყველაფერი საუკეთესო: ხაჭაპური, ლობიო, საცივი, აჯაფსანდალი, თევზი. სუფრაზე იდგა ქვევრები ღვინით – სქელი, მუქი, როგორც ჩვენი მწუხარება.

მე და ნონა დავეხმარებოდით: მივართვდით ჭურჭელს, ვავსებდით სასმისებს. ამ დღეებში მე ვისწავლე ჩუმად სიარული, ქვემოთ ყურება და მზერების ენის გაგება. მამაკაცები ასწევდნენ სასმისებს და ამბობდნენ სადღეგრძელოებს – სულის მოსახსენიებლად, ნათელი ხსოვნისთვის, იმ სიყვარულისთვის, რომელიც ბებიას ჰქონდა მისი მცნობელების მიმართ.

– გახსოვთ, როგორ ის კარგად კურნავდა ყველას თაფლით? – ამბობდა ჭაღარა ბიძია, მისი ძმა. – და არასდროს არავის არ უთხოვია. არც ღარიბს, არც მდიდარს.

– ან მისი რჩევები? – დასძენდა მეზობელი. – მას ორი სიტყვით შეეძლო, როგორაც თავის ადგილზე დაეყენებინა ჯიუტი ქმარი, ან ძუნწი მეზობელი. სიბრძნე ჰქონდა, მიწიდან მოსული.

– და ხელები ოქროსი, – ამოისუნთქა მამამ, პირველად იმ დღეებში რაღაც თქვა ხმამაღლა. – მთელი სახლი მასზე ეყრდნობოდა. და ჩვენც გაგვზარდა.

მე ვუსმენდი და ვუყურებდი სანთლის ალს. ის ისევაა ფაფარებული. და უცებ მივხვდი, რომ ეს ისტორიები, ეს საჭმელი, ეს ჩუმი ცრემლები – იგივე მარცვლეულია იმ თეფშზე. ხსოვნის ნაყოფიერება. ბებია წავიდა, მაგრამ დარჩა ყველაფერი, რაც მან ჩათესა: სიყვარული, სიბრძნე, ცხოვრების უნარი. და ჩვენ, ყველა, ვინც შევიკრიბეთ, ცოცხალი ყლორტები ვართ მისი ცხოვრებისა.

ბოლო საღამოს, როცა სტუმრების უმეტესობა წავიდა, მე მივედი მაგიდასთან. მარცვლეული ისევ გროვად იდო. მე ფრთხილად შევეხე მას თითებით. ის მყარი იყო, მშრალი, სავსე ფარული ძალით. და მაშინ გამახსენდა მისი სიტყვები, ყაზბეგის ქუჩაზე ჩვენს სახლში ნათქვამი: სიბერე იმედების ნავთალინს და რეალობის საპნის სუნს ასდის.

არა, ბებო. ასე არა. ახლა შენ ამ მარცვლეულის სუნი გაქვს. და თბილი სანთლის ცვილის. და მიწის, რომელშიც გიბრუნებთ. შენ გახდი ის ფესვი, რომელზეც ლუკა ლაპარაკობდა. ჩვენ კი... ვიზრდებით შემდეგ. და გვემახსოვრება. იმისთვის, რომ ოდესმე, მრავალი წლის შემდეგ, ვიღაცამ მოსახსენიებელ სუფრასთან ჩვენზეც თქვას: გახსოვთ, როგორები იყვნენ ისინი?..

მერე დავბრუნდით მახარაძეში. ჰაერი ჩვენს სახლში ყაზბეგის ქუჩაზე სხვა იყო – სქელი, უძრავი, თითქოს გაყინული მოლოდინში. ბებია აქ არ იყო, მაგრამ მისი არყოფნა გახდა ახალი, ჩუმი თანდასწრება ყველა ოთახში.

მეცხრე დღეს, როგორც იყო, მშობლებმა მოსახსენიებელი სუფრა გაშალეს. ჩვენს სახლში, რომელიც ყოველთვის ღია იყო მეზობლებისთვის, ამ საღამოს ისინი შემოვიდნენ არა ღიმილებით და საჭმლის წილებით, არამედ ჩუმი ნაბიჯებითა და თვალებით, სავსე იმ ცოდნით, რომლის ახსნაც არ არის საჭირო. ყველა მეზობელი ქალი – მარიანა კასიაშვილი, ნათელა სანიშვილი, იმ აფთიაქრის ცოლიც კი მომდევნო ქუჩიდან – ჩუმად გახსნეს სამზარეულოში, დედას დასახმარებლად. ამ დღეს არ იყო კულინარიის შეჯიბრი, არ იყო კამათი რეცეპტებზე. იყო საერთო, სევდიანი მოქმედება – პურის მოჭრა წესიერ ნაჭრებად, სასმისების განლაგება, მწვანილის გადარჩევა სალათისთვის. ეს იყო მათი, ქალების, გლოვის საქმე, სიტყვების გარეშე გასაგები.

როცა ყველა დასხდნენ გრძელ სუფრაზე, გაშლილი თეთრი სუფრით, სამყარო ჩვენი მისაღების ზომამდე შევიწროვდა. სუფრაზე იდგა ის ძალიან მოსახსენიებელი ჭურჭელი – არა გართობისთვის, არამედ გრძელი, მშვიდი ხსოვნისათვის. ლაპარაკობდნენ ჩუმად. იხსენებდნენ ბებიას უკვე ქალაქური, მეზობლური ისტორიებით: როგორ ასწავლიდა ის ნანულის იმ განსაკუთრებული ხაჭაპურის გამოცხობას, როგორ შეეძლო, ერთი შეხედვით ჩვენს ქუჩას, ეთქვა, რომელ ოჯახშია დღეს მშვიდობა და რომელში – ჩხუბი, როგორ ჩხუბობდა ბაზარზე გამყიდველთან უბრალო მწვანილის გამო, ემუქრებოდა, რომ თვით ბიძინას შესჩივლებოდა.

მე ვიჯექი ნონას გვერდით და ვაკვირდებოდი. ჩემი მზერა მამაჩემზე გაჩერდა. ის არაჩვეულებრივად სწორად იჯდა, და მის პოზაში იყო რაღაც ძველი, მთიულური მონდომება. მაგრამ ხელები, სუფრაზე დაყრდნობილი, ისე ძლიერად ჰქონდა შეკრული, რომ ხელის მტევნები გათეთრებოდა. მის გვერდით იჯდა ლუკა. ამ თვეში მან მოიგო ქალაქის ჩემპიონატი ჭადრაკში. ყველა ახლა სხვანაირად უყურებდა მას – არა როგორც მდუმარე, უცნაურ ბიჭს მდიდარი სახლიდან, არამედ როგორც პიროვნებას. მოზარდ მამაკაცს, რომელმაც უკვე რაღაცას მიაღწია თავისი ჭკუით.

მამა, როგორც ჩანს, გამოვიდა საკუთარი ფიქრებიდან. მან შეხედა ლუკას და გაეღიმა.

– ლუკა, – თქვა მან მშვიდად. – შენ რომ გიყურებ, მგონია... როდის მოასწარე ასეთი დიდი გახდომა? აი, მეჩვენება, გუშინწინ თქვენ ჩვენს დათოსთან ერთად ბანძებზე დაგყავდით, მეზობლების ხურმას იპარავდით, ფეხბურთის ბურთით კი ფანჯარა გამიმტვრიეთ.

ზოგიერთის ტუჩების კუთხე დაკანკალდა სუსტ, სევდიან ღიმილში. ლუკა ოდნავ თვალი დაუხარა, მერე თვალები ასწია. და როცა მან ლაპარაკი დაიწყო, მის მშვიდ, ბავშვურ ხმაში გაჩნდა ახალი ნოტები – ღრმა, მამაკაცური, რაღაც შინაგანი ბზარით.

– ძალიან მეცოდება, რომ თქვენი დედა გარდაიცვალა, ბიძია ალიოშა. გულითადად. მაპატიეთ, მერიაში ვერ ჩავედი. ტურნირი იყო.

მამამ ხელი აიქნია, მოიშორა ბოდიშები, მაგრამ მისი სახე უფრო რბილი, თითქმის ნაზი გახდა.

– სწორად გააკეთე, რომ ითამაშე. ბებიას ეს მოეწონებოდა. ის საქმეს პატივს სცემდა. – და ყველას აღავსო ღვინით.

– ამბობენ, რომ მამაკაცები მთელი ცხოვრება დედებს მოწყენით იხსენებენ, – უცებ გააგრძელა ლუკამ.

მამამ ნელა მოაბრუნა თავი, და მისი მზერა მძიმე იყო, ნაჟინარი პირადი, ახლად განცდილი დანაკარგით.

– დედებს... – ხმამ წამით ჩაეტყა, ხრინწიანი გახდა, – დედებს ყველაზე მეტად ვნატრობთ მთელი ცხოვრება. აი, ისეთი ლტოლვა, რომელიც წლებთან ერთად... ის არ ქრება. ის უბრალოდ ძვლებში გაზრდის. ჩონჩხის ნაწილი ხდება. და გაწევს.

ის გაჩუმდა, უყურებდა მუქ ღვინოს თავის სასმისში, როგორც ჭაში, მერე იკითხა. მარტივი და საშინელი კითხვა, რომლისგანაც ისედაც მშვიდ ოთახში ჰაერი სქელი და უძრავი გახდა, ჭექა–ქუხილის წინ.

– ლუკა, შენ კი... როდის გენატრება დედა ყველაზე მეტად?

სიჩუმე აბსოლუტური გახდა. ფანჯრის გარეთაც კი ჩაცხრა ფრინველები. ყველამ იცოდა, რომ ლუკამ დედა პატარაობაში დაკარგა. ის გაიზარდა სახლში, სადაც სუფევდა უნაკლო წესრიგი, ბილიარდი, წიგნები და ჩუმი, ჭკვიანი საუბრები მამასთან, პროკურორთან. მაგრამ იქ აკლდა ის, რაც არ გამოსყიდულა არანაირი ფულით და შეუცვლელია.

ლუკამ თავი დახარა. იგი დიდხანს ჩუმად იყო, და ყველამ დაინახა, როგორ იძაბებოდა მისი კისერი, როგორ იკუმშებოდა კუნთები ყბაზე. როცა მან ისევ თავი ასწია, მის ლოყებზე, საწინააღმდეგოდ მთელი მისი ნებისა და ლოგიკისა, ნელა ჩამოცურდა ორი ცრემლი. სუფთა, მშვიდი, ნამივით.

– ყოველდღე, – ხმა იყო წყნარი, მაგრამ მასში იდგა ის ლტოლვა, რაზეც ახლახან ილაპარაკა მამამ. – მე დედაზე ვნატრობ ყოველდღე. ყოველ დღე.

უფროსები ერთმანეთს გადახედეს. მამამ მძიმედ, სულის სიღრმიდან, ამოისუნთქა. მერე მან თავისი დიდი ხელი დაადო ლუკას გამხდარ მხარზე და მოხვია. არა ხელი დაარტყა, არამედ სწორედ მოხვია – მტკიცედ, მამაკაცურად, ამ შეხებით გადასცა მთელი მუნჯი სოლიდარობა თავისი გლოვისა და მისი გლოვის.

ღამით მე ვფიქრობდი ლუკაზე. მომწიფებული ბავშვი. ბავშვი, რომელიც არ ჩივის. ის უბრალოდ ეგუება უფროსების სამყაროს და თანდათან იზრდება. ილუზიები საბოლოოდ მთავრდება. გაუგებრობა კი გრძელდება, და ის მთელი ცხოვრება გრძელდება.

ჩემმა მამამ, რომელმაც ახლახან დაკარგა დედა, და ლუკამ, რომელიც ცხოვრობს თავისი დედის გარეშე უკვე ათ წელზე მეტია... ჩვენ, ქალები, ხმამაღლა ვტირით. ბევრს ვგლოვობთ, ვლაპარაკობთ ტკივილზე, ვიზიარებთ მას, გამოვიტანთ გარეთ. მამაკაცები კი... ისინი დედების ლტოლვას შიგნით ატარებენ. როგორც ჩუმ, მარადიულ ძრავას, მათი მომწიფების, მათი პასუხისმგებლობის, მათი ხანდახან ზედმეტად მკაცრი თავშეკავების. ეს მათი ბრალი არ არის. ეს მათი გადარჩენის გზაა.

Глава 5

ჩვენი ეზოს გმირის დაბრუნება პარადული კარიდან

აგვისტო მახარაძეში – ეს ის დროა, როცა ჰაერი სქელი, სიროფივით ხდება, ცხოვრება კი ნელა და ზარმაცად მიედინება. მაგრამ იმ წელს აგვისტო ჩვენს ყაზბეგის ქუჩაზე შემოიჭრა არა სიცხით, არამედ ხმით. ხმა, როგორც მნიშვნელოვან ახალ ამბებს შეჰფერის, მოიტანა ბაბა ვარდომ, ჩვენმა საეზო ტელეგრაფისტმა, ბადრიჯნებიანი ქსოვილიანი ჩანთით რომ ქანაობდა:

– გაგიგიათ?! მასცავლიშვილები ბრუნდებიან! ბაკურიანიდან! დღეს საღამოს!

და ეს საკმარისი იყო იმისთვის, რომ ჩვენი ქუჩა, ჯერ გამოუჯანმრთელებელი სამგლოვიარო სიჩუმიდან, შეკრთომოდა და მოემზადა. არა იმიტომ, რომ ეშინოდათ. არამედ იმიტომ, რომ ელოდნენ.

მასცავლიშვილების ოჯახი იყო მეხუთე ოჯახი ჩვენს ქუჩაზე. ბესო, ოჯახის მამა – ჩვენი სკოლის დირექტორის მოადგილე, კაცი მუდამ დაინტერესებული სახით. ნანა, დედა – მშვიდი ბიბლიოთეკარი, რომელიც ჩურჩულით ლაპარაკობდა ბაზარზეც კი. მაგრამ დიდებული სპეკულანტი. და მათი შვილი – მამუკა. ის იყო ჩვიდმეტი წლის, მაგრამ ენერგია მასში იმდენი იყო, რომ მთელ კვარტალს ეყოფოდა. ის არ იყო უბრალოდ ბიჭი. ის იყო მოვლენა.

მამუკა მასცავლიშვილი – გამომგონებელი, მომღერალი, მოცეკვავე და კატასტროფების მთავარი სპეციალისტი. მან იცოდა ყველა ახალი სიმღერა, ბაძავდა მაიკლ ჯექსონს, ცეკვავდა ისე, თითქოს მასში ავიდა რაღაც უცხოელი დისკო-მეფის სული, და ჰქონდა ნიჭი, ყველაზე რომანტიკულ მომენტში ეთქვა ის ერთადერთი ფრაზა, რის შემდეგაც გოგო ან ცხვირს აწევდა, ან მიდიოდა, ან ძმებს მოიყვანდა.

და აი, ისინი ბრუნდებოდნენ. ყაზბეგის ქუჩის ყველა ბებია ჩუმად იყო მამუკას ხრიკების მოლოდინში – ეს წმინდა სიმართლე იყო. ბაბა ვარდო უკვე აკეთებდა პროგნოზებს:

– შარშან მან პეტარდა ჭანიშვილების კარის ქვეშ დადო! ბიძინას კინაღამ ინსულტი არ დაემართა! გახსოვთ?

– ან გახსოვთ, როგორ გაზაფხულის დღესასწაულზე სერენადა უმღერა, ისე ხმამაღლა, რომ ლია გაიღვიძა და დილამდე ტიროდა? – ითრთუდა ბაბა ლიდა.

ისინი თავებს აქნევდნენ, მაგრამ მათ თვალებში იკითხებოდა არა გმობა, არამედ სპექტაკლის მოუთმენელი მოლოდინი. მამუკა მათთვის იყო რაიკინის თეატრი, ცოცხალი და უფასო.

მე და ჩემი მეგობრები ვისხედით ჩვენს აივანზე და ახალ ამბებს განვიხილავდით:

– ამბობენ, ბაკურიანში ის რაღაც თბილისელ სტუდენტს გაიცნო, – იდუმალებით ჩურჩულებდა ნინა.

– და რა? – ცხვირს იჩეჩავდა ნანა. – ჩვეულებრივად, ალბათ, გაისეირნა მოიწვია და მთის მდინარეში გიტარით გადავარდა.

მე ჩუმად ვიყავი. მაინტერესებდა. მამუკა იმ სახის ადამიანთა გუნდიდან იყო, რომლებთან ერთადაც მოსაწყენი არასდროს არის. მძიმე კვირების შემდეგ მისი დაბრუნების აზრი იყო როგორც ყლუპი ლიმონათი – მჭკნარი, არც ისე სასარგებლო, მაგრამ მაცოცხლებელი.

მათი ვოლგა ქუჩაზე საღამოს გამოჩნდა. და როგორც კი მანქანა გაჩერდა, მისგან, ქვემეხის გასროლილივით, გადმოფრინდა მამუკა. მან დაინახა მაღაზიასთან სკამზე ჩვენი ტრადიციული პრეზიდიუმი – ბაბა ვარდო, ბაბა ლიდა და დეიდა სოფიკო, რომლებიც ჩუმად იყვნენ და უყურებდნენ მას, სუნთქვა შეიკავეს მოქმედების მოლოდინში.

მამუკა გაიყინა, ხელი გულზე მიიტანა და პათოსით შესძახა:

– ოჰ, ჩემი ახალგაზრდობის ქალღმერთებო! ჩემო მუზებო ყაზბეგის ქუჩიდან! რა მშვენივრად გამოიყურებით! თქვენ არ ბერდებით! თქვენ... როგორც ძვირფასი კონიაკი – მხოლოდ ძველდებით!

ბებიებმა ცხვირი აიწუწუნეს, მაგრამ ვერ მოაკლოთ თავი ღიმილს.

– აბა, მოკეტე პირი, მოძრაობავ! – სცადა მკაცრად ეთქვა ბაბა ვარდომ. – ორი თვე ისვენებდი, ენას კი მოსვენება არ აქვს!

– რა დასვენება, ბაბა ვარდო! – ამოისუნთქა მამუკამ, ახლოს მივიდა. – ძალიან მომენატრეთ! მთებში სიტყვის გადასაქრობი არავინ იყო. მხოლოდ ექო. ეუბნები: ეჰ, ექო, როგორ არის ბაბა ლიდა?. ის კი პასუხად: ...ა-ა-ა...დ-ა-ა-ა.... სულაც არაა ინფორმატიულად!

– აი, უტიფარი! – თვალი გააბრტყელა ბაბა ლიდამ, მაგრამ ჩანდა, რომ მისთვის სასიამოვნო იყო. – და ვისი მოყვანა გინდოდა იქ, ბაკურიანში, ვისზე უნდა გეთხოვა? ან ისევ ცარიელი ხელებით?

მამუკამ ტრაგიკულად თავი დახარა:

– ბედი, ბებებო, ბედი სასტიკია. ბაკურიანის ყველა საუკეთესო საცოლე... თბილისელებზე იყვნენ გათხოვილნი. სუფთა მონოპოლია! მაგრამ მე იმედს არ ვკარგავ! აი, შეგხედეთ – და გული მიცოცხლდება. იქნებ ვინმეს შვილიშვილი გყავს საცოლედ? ლამაზი, კეთილი... – ის ჩაეხუთა დეიდა სოფიკოს, რომელსაც სწორედ თბილისში ედო შვილიშვილი სტუდენტი.

ყველას გაეცინა. ქუჩა თვალწინ ცოცხლდებოდა, ივსებოდა სიცილით და ამ განსაკუთრებული, მამუკაური მაგნეტიზმით. მან იცოდა, როგორ ყოფილიყო თავისი ყველასთვის – ბებიებისთვისაც და ჩვენთვის, ახალგაზრდებისთვის. ის არა უბრალოდ დაბრუნდა – მან დააბრუნა ქუჩას მისი ზაფხულის, ხმაურიანი, უაზრო სუნთქვა.

ჭანიშვილების მეორე სართულის ფანჯარა გაიღო და გამოჩნდა ლუკა. მან შეხედა მამუკას და გაეღიმა.

– ისევ გაგვიხარდა, – თქვა მან მშრალად. – კეთილი იყოს შენი მობრძანება.

– ლუკა, ძმაო! – არ დაიბნა მამუკა. – შენ გაიზარდე! ანდა ორ თვეში დამავიწყდა, როგორი ჯუჯები არიან აქ ყველა? საღამოს მოდი, ახალი კასეტა მოვიტანე!

საღამოს, როგორც იწინასწარმეტყველეს, მასცავლიშვილების სახლთან შეიკრიბა ქუჩის ახალგაზრდობა. მამუკა აღმოჩნდა მიზიდულობის ცენტრი, ადამიანური კოცონი. ის ურიგებდა ჩამოტანილ კასეტებს უცხო მუსიკით, აჩვენებდა ჟურნალ იუნოსტს სანიშნეებით საინტერესო გვერდებზე და დაუსრულებლად ყვებოდა.

– და წარმოიდგინეთ, საღამო, ვარსკვლავები ბაკურიანზე, ფიჭვისა და რომანტიკის სუნი. და აი, ის თბილისელი ლომი, ისეთი თვალებით მიყურებს... მეუბნება: მამუკა, შენ ნამდვილი პოეტი ხარ. მე ვიღებ მას ხელში და ვჩურჩულებ ყურში: თქვენ ჩემი მუზა ხართ! ამაგონეთ.... და ამ მომენტში კარი იღება, შემოდის მამამისი. და ისეთი მშვიდი ხმით მეკითხება: შვილო, ეს ის მამუკაა, რომელმაც წუხელ ჩვენი ბულდოგი ძეხვით აჭამა, რომ შენთან სალაპარაკოდ? მუზა, ამბობ?.

ყველა სიცილით იფრქვეოდა. სიცილი იყო ხმამაღალი, გადამდები და ისეთი საჭირო ყველაფრის შემდეგ, რაც იყო. მეც ვიცინოდი, ცრემლებს ვიმშრალებდი. ჩანდა, რომ ამ სიცილით ჩვენ ბოლოს და ბოლოს ჩამოვრეცხეთ ჩვენი ეზოდან მწუხარების მინარევი, რომელიც დარჩა მერიის შემდეგ. ლუკაც კი იღიმებოდა კუთხეში, თავს აქნევდა. გიორგი იჯდა ჩემ გვერდით და რაღაც ეჭვიანულად ბუზღუნებდა კლოუნს და ცირკაჩზე, მაგრამ თვითონაც ვერ აშორებდა თვალს მამუკას, მოხიბლული იყო მისი უაზრო თავისუფლებით.

როცა ყველა ნელ-ნელა გაიფანტა, ბაბა ვარდომ სკამიდან შესძახა მამუკას:

– ხვალ შემოდი, ღვეზელებს მოგიტოვებ! რაღაც უბედური ხარ, ყველა გოგო გარბის შენგან!

– ბებო, – პასუხი გასცა მან, თაყვანი სცა, – მე უბედური კი არა, მე – თავისუფალი მხატვარი ვარ! ღვეზელებს კი... მე ყოველთვის ღვეზელებზე ვარ!

მამუკა დაბრუნდა. და მასთან ერთად დაბრუნდა ჩვენს ქუჩაზე რაღაც ძალიან მნიშვნელოვანი – მსუბუქი, სულელური და სრულიად აუცილებელი უფლება, უბრალოდ იყო ბედნიერი. მაშინაც კი, თუ ამისთვის საჭიროა ოდესმე სხვისი ბულდოგი ძეხვით გამოკვებო ან სამ სიცრუეში მოიტყუო.

გიორგი, კარამდე რომ მაცილებდა, მკითხა:

– აბა, საინტერესო იყო?

– საინტერესო, – გულწრფელად ვუპასუხე მე. – მასთან არ მოგბეზრდება.

– მხოლოდ და მხოლოდ, – ჩაიბურტყუნა მან. – ხმაური, ჩხაკუნი, შიგ კი

– ვინ თქვა, რომ შიგ ერთი რამ უნდა იყოს? – მოულოდნელად ჩემთვის ვუპასუხე. – იქნებ, ვიღაცას შიგ ჩუმი გონება აქვს, როგორც ლუკას. სხვას კი – აი, ასეთი მარადიული სადღესასწაულო ფეერვერკი. ორივე – მართალია.

გიორგიმ გაკვირვებულმა შემომხედა და არაფერი უპასუხა.

ჩვენ ყველანი აქ რაღაცნაირად ვცდილობდით, გაგვზარდა. ლუკა – თავისი გონებით და განმარტოებით, გიორგი – თავისი სერიოზულობით. მე – ჩემი დასკვნებით ცხოვრებასა და სიკვდილზე. მამუკა კი... ის იყო ზრდასრული ერთადერთში: უნარში, არ ეშინოდა, რომ სულელად გამოჩენილიყო. მზადყოფნაში, ხმამაღლა წაექცა, ხმამაღლა ჩამომჯდარიყო გუბეში და ხმამაღლა ეთქვა ამის შესახებ, რომ ირგვლივ ყველას სიცილი ატყდომოდა. და ამაში იყო თავისი, განსაკუთრებული სახის მამაცობა. არა ის, რაც ეყრდნობა ჯიუტ სიჩუმეს, როგორც მამაჩემს. არამედ ის, რომელიც გადმოედინება გარეთ, როგორც შამპანური – მჭკნარი, ცხვირში ხვდება, მაგრამ მყისიერად ამაღლებს გუნებას.

Глава 6

ყავა, ლობიო და მარადიული ბუტბუტი

კვირადღე მწვერვალში იყო – ის ზარმაცი, ბლანტი დრო, როცა უკვე ბანაობდი, საზამთროც ჭამე და უსაქმურობისგან ტანჯვას იწყებ. ჰაერი მდინარეზე კანკალებდა, გახურებული ხრეშისა და ტალახის სუნი იდგა, და ციკადებიც კი, ჩანდა, ბუჩქებში მიათრთნენ.

– ეი, ყაზბეგელებო! გამოდით!

მეზობელი ქუჩიდან ბიჭების ხმა გაისმა, როგორც განგაშის სიგნალი. ბჟუჟასკენ მიმავალ ბილიკზე იდგა მაყვანეთელი ბიჭების შეკრება – ხმაურიანი, სიმაგრო, მუდამ თავგადასავლების მაძიებლები.

გიორგი, რომელიც ვერანდაზე ლიმონათის ბოთლით იჯდა, მყისიერად მოეწყო. – ლევან! მამუკა! ლუკა! – შესძახა მან სახლებისკენ. – მაყვანეთელები ფეხბურთზე მიწვევენ!

ლევანი ერთ წუთში გამოჩნდა, მშვიდი და თავმოყრილი, საკონტროლო წინ. მამუკა გადმოხტა შორტებითა და მაისურით, გზად კედებს იკვრავდა. – მეც? – გამოიხედა ფანჯრიდან დათო. – შენ კარში იქნები, – ჩააგდო გიორგიმ ისეთი ტონით, რომელიც წინააღმდეგობას არ იღებდა.

ლუკა გამოვიდა ბოლოს, ისეთი სახით, თითქოს ის გამოაღვიძეს მნიშვნელოვანი სახელმწიფო საქმეებისგან. მას ფეხბურთი არ უყვარდა და არ ეხერხებოდა, მაგრამ მეგობრებზე უარის თქმა არ უნდოდა. – მე მცველობაში, – გააფრთხილა მან. – კარგი, – ჩაიცინა მამუკამ. – მაინც ადგილს დაიკავებ.

მე, როცა მათი მზადება დავინახე, ვერანდიდან გადმოვხტი: – მეც თქვენთან! ვნახავ.

თამაშობდნენ ქვემოთ, მდინარესთან. იქ, სადაც განიერი ჭალის მდელოები ტყემდე იყო გადაჭიმული, ადგილობრივმა ბიჭებმა დიდი ხნის წინ მოაწყვეს მინდორი. კარების მაგივრად იდგნენ ნაირბაჟი დიდი ქვები, რომლებიც უხსოვარი დროიდან ვიღაცამ მდინარიდან ამოათრია. მეც ადრე ვთამაშობდი ფეხბურთს მეგობრებთან, მაგრამ მერე გავიზარდე და უარი ვთქვი.

თამაში ლიხად დაიწყო. გიორგი, როგორც ყოველთვის, დარბოდა მოედანზე, თითქოს ცდილობდა კოსმოსში გარღვევას. ლევანი თამაშობდა გათვლით და მკაცრად – ის არ იყო სწრაფი, მაგრამ თავით კარგად მუშაობდა, იტაცებდა ბურთებს და აკეთებდა ზუსტ გადაცემებს. მამუკა დარბოდა შეშლილივით, მაგრამ ბურთი მასთან იმდენ ხანს ჩერდებოდა, რომ საჭირო იყო, რომ საკუთარ ფეხებზე წაექცე. – შენ რა გაწუხებს! – ყვიროდა მასზე გიორგი, როცა მამუკა კარებში დარტყმის ნაცვლად, რატომღაც აკეთებდა ზედმეტ ფინტს და კარგავდა ბურთს. – მე არტისტი ვარ და არა ფეხბურთელი! – იმეტებოდა ის.

ლუკა მცველობაში იდგა ისეთი სახით, თითქოს მუზეუმის ექსპონატს იცავდა. როცა ბურთი მისკენ მიფრინავდა, ის ორიდან ერთს აკეთებდა: ან ფილოსოფიური სიმშვიდით უშვებდა, ან, თუ თამაშში ჩართვა მოუწევდა, სადმე აგდებდა, ოდნავ შორს. – ლუკა, ეს ბურთია და არა საჭადრაკო მხედარი, მას წიხლი უნდა! – ყვიროდა მამუკა.

კარში დათო მთელი ძალით ცდილობდა. ის ცუდი მეკარე არ იყო – რეაქცია ჰქონდა, ხტომაც. მაგრამ მაყვანეთელ ბიჭებთან, მათ წინაშე, თავს იკუმშებოდა. როცა მასზე გოლიათი კაცი მოფრინავდა, დათო ხშირად თვალებს ხუჭავდა და უბრალოდ იქითვე ესროლებოდა. – დათო, დაიჭირე! – მხარს ვუბამდი მე ნაპირიდან. – შენ მათზე უკეთესი ხარ!

და დათო იჭერდა. ატარებდა, მაგრამ იჭერდა.

მეორე ტაიმის ბოლოს ანგარიში 5:4 იყო ჩვენთა სასარგებლოდ. გადამწყვეტი გოლი გაიტანა გიორგიმ – ქვემეხისებრი დარტყმით, რომლისგანაც მეტოქის მეკარემ მხოლოდ დახამხამება მოასწრო.

მაგრამ იმის მაგივრად, რომ დამარცხება ეღიარებინათ, მაყვანეთელმა ბიჭებმა ხმაურის ატეხა დაიწყეს: – ეს გოლი არ იყო! ბურთმა ხაზი არ გადმოკვეთა! – როგორ არ გადმოკვეთა? მე თვითონ ვნახე! – აღშფოთდა გიორგი. – შენ სად იდექი? იქ მსაჯი არ იყო, არ ითვლება!

მათი მთავარი წამქეზებელი იყო ტანზე დაბალი, მეტსახელად ჩიკა – თავხედი, მუდამ განახევრებული თვალებით. იგი მიუახლოვდა ლევანს. – მისმინე, ჭკუას. თქვენ წააგეთ. ეგრე, შენზე პაკეტი სიგარეტი. პირობა იყო. – რა პირობა? – ლევანმა წარბიც კი არ მოხარა. – არანაირი პირობა არ ყოფილა. თქვენ წააგეთ. – არა ყოფილა? – ჩიკამ მკერდში უბიძგა. ის შეირყა, მაგრამ გაძლო. – შენ კიდევ მელაპარაკე. მოდი, ჩქარა, გაიქეცი მაღაზიაში და კარგად დავშორდებით.

გიორგი წინ გაიჭიმა, მაგრამ ლევანმა ჟესტით შეაჩერა: – არაა საჭირო. მე არაფერს არ ვყიდულობ. ჩვენ სამართლიანად მოვიგეთ.

გარშემო ჰაერი შესქელდა. მეზობელი ბიჭები ჩვენების გარსში იჭერდნენ. მამუკა მოიწყო, მზად იყო, თუ არა ჩხუბისთვის, გასაქცევად და დასახმარებლად. ლუკამ სათვალეები აიღო და ჯიბეში გამოაცალა – ჟესტი, რომელიც ნიშნავდა, რომ ის მზად იყო ნებისმიერი შედეგისთვის, თუნდაც ყველაზე სულელურის.

და მაშინ წინ გამოვედი მე.

– ჩიკა, სულ გაგიჟებული ხარ? – ჩემი ხმა ზანზარებდა. – თვითონ წააგეთ, ახლა ჩვენებს ბრალს სდებთ? ნაბიჭვრები!

ჩიკა შემომებრუნდა, კბილები გამოაჩინა: – ეგ, ნინო-მანდარინო. შენ საერთოდ ჩაეშვი, შენს საქმეში არ ერევი. წადი, ჯობია, კომპოტი ხარშო, გოგო.

მისი კომპანიიდან ვიღაცამ ღრიალი მოჰკრა. მე ვიგრძენი, როგორ შემომედინა სისხლი სახეზე. მაგრამ თავი შევიკავე. ჯერ.

– კიდევ ერთი სიტყვა, – გამოვხატე კბილებს შუა, – ისეთ კომპოტებს მოგიხარშავ, რომ არ გადახდება. – აი მეშინია-მეშინია, – ჩიკამ ნაბიჯი გადადგა ჩემკენ, დამაშტერდა. – რას მიზამ, გოგო?

– ეს გინახავს?

მე ავაფრიალე და მუშტი ჩავარტყი პირდაპირ თვალში. დარტყმა ზუსტი და ძლიერი იყო – ბიჭებთან წლებიანი ურთიერთობა, ხეებზე ცოცხლა, ბაზრიდან მძიმე ჩანთების ტარება აისახა. ჩიკამ ააჰა, სახეზე ხელი აიტაცა, უკან დაიხია.

– ხომ გა... – ჩიკამ ხელი ასწია, მაგრამ გიორგი და ლევანი უკვე გვერდით იყვნენ. – მხოლოდ შეეხე, – ჩუმად, მაგრამ ძალიან მნიშვნელოვნად თქვა ლევანმა. გიორგი მუნჯად მუშტები მოკრა.

მამუკამ ისტვინა – შორიდან, სახლებიდან, ვიღაცის ყეფა გამოეხმაურა. შეიძლება დახმარება არ ჩქარობდა, მაგრამ ხმამ მაწური იმოქმედა.

ჩიკამ შეეხო ადიდებულ თვალს, მიმოიხედა ჩვენებს – ჯიუტ ლევანს, ჩხუბისთვის მზად გიორგის, უცნაურად მშვიდ ლუკას, აღგზნებულ, მძიმედ მოსუნთქავე მე – და გადააფურთხა.

– კარგი, – გამოსცრა კბილებს. – თქვენი იყო. მაგრამ ეს არ არის დასასრული.

– დასასრულია, – მოვკვეთე მე. – და თვალიც დაიმახსოვრე. იმისთვის, რომ იცოდე, როგორ ელაპარაკო გოგოებს.

მეზობელი ბიჭები, ჩურჩულით, წავიდნენ. ჩიკა მიდიოდა ბოლოს, სულ უკმაყოფილოდ გვიყურებდა და ბრაწუნა სილას ეხებოდა.

როცა ისინი კუთხეს მიღმა გაქრნენ, მამუკამ ამოისუნთქა: – ნინო... – იცი, – მან თავი კომიკურად დაუქნია, – არა უშედეგოდ ვარჯიშობდი თქვენზე... – მან გაიხსენა ბავშვობა, როცა მას, გიორგის, ლევანსა და ლუკას ჩემგან ხშირად ხვდებოდათ. მე ისინი მაღალი და მყარი ვიყავი. – საშინელება? – ჩავიცინე მე, კიდევ მძიმედ ვსუნთქავდი. – ბრწყინვალე! – გამოაცხადა მან. – თვალი კინაღამ გამოაცალე! ნინო-ტერმინატორი!

დათო უყურებდა და თაყვანს სცემდა, შიშში იყო. – რატომ ჩაერიე? ის ხომ ხარივით მაგარია! – მე პატარა ვარ, მაგრამ ბოროტი, – მოვკვეთე მე. მერე ლევანს მივუყურე. – შენ როგორ ხარ? – მე? – ლევანმა სათვალეები გაისწორა, რომელიც უკვე მოასწრო ჯიბიდან ამოეღო. – მე ნორმაში. მადლობა შენ. მაგრამ ასე კიდევ აღარ გააკეთო. – რატომ? – იმიტომ, რომ მე თვითონ უნდა გამეკეთებინა. შენ კი მომასწარი.

გიორგი მოვიდა ჩემთან და ჩუმად გამომიწოდა ლიმონათის ბოთლი. – ნახე, დალიე. და... კარგი ხარ. – ეს თითქმის აღიარება იყო. თითქმის.

ჩვენ ვიდექით ნაპირზე, ხუთივე, ჩხუბის შემდეგ მძიმედ ვსუნთქავდით, მაგრამ ვგრძნობდით უცნაურ, მთვრალ ერთიანობას. მდინარე შრიალებდა, საღამო ეშვებოდა მთებზე, და მე უცებ მივხვდი, რომ ეს, ალბათ, ბედნიერებაა. როცა შეგიძლია ვიღაცის თვალში ჩაარტყა მეგობრისთვის, და როცა შენი მეგობრები დგანან ზურგს უკან, როგორც კედელი. და ამ კედელში იყოს ერთი – გენიოსი, რომელმაც არ იცის ბურთის დარტყმა; მეორე – მშვიდი ინტელიგენტი; მესამე – სანთებელა თვალებით; მეოთხე – მარადიუსი ჯამბაზი. მაგრამ ისინი არიან. და მე მათთვის ვარ.

ჰაერი ყაზბეგის ქუჩაზე საღამოსთვის სქელი და ტკბილი გახდა შემწვარი ყავის სუნით. ეს სუნი, როგორც ინდიელების სიგნალური კვამლი, შეკრიბდა ჩვენს სახლთან ყველა დედა. ჭიშკართან სკამზე, ლობიოს ტაჯებით შემოფუზებულზე, მოეწყვნენ დედა ნანული, მარიანა და ნათელა. პატარა ლია იჯდა საფეხურზე და სერიოზულად, საქმიანად, აკრეფდა ხულას თავის პატარა ჯამში.