Jarosław Dąbrowski
Duch Mesjasza. Preegzystencja Jeszuy w świetle Pisma.

W niektórych środowiskach mesjańskich w Polsce bardzo często pojawia się następujące doprecyzowanie nauczania: nie istniał wcześniej Jeszua jako osoba, istniał Duch Mesjasza, Duch Chrystusowy, którym byli napełniani Dawid, prorocy i ostatecznie w pełni - człowiek Jeszua.

W tym ujęciu: „preegzystencja” dotyczy Ducha, nie osoby; „Słowo” z Ewangelii Jana 1 nie jest Jeszuą, lecz Bożym objawieniem / Duchem / Torą; Jeszua był w sensie ontologicznym zwykłym człowiekiem, wyjątkowo i bez miary napełnionym Duchem.

To stanowisko wymaga uczciwej odpowiedzi, ponieważ: częściowo opiera się na realnych tekstach biblijnych, używa języka Pisma i na pierwszy rzut oka może wydawać się spójne. Poniżej znajduje się odpowiedź krok po kroku, bez uproszczeń.

1. Biblia rzeczywiście mówi o „Duchu Chrystusa”

To trzeba jasno i uczciwie przyznać. „Duch Chrystusowy, który był w nich, świadczył przedtem o cierpieniach Chrystusa i o chwale, która miała potem nastąpić" (Pierwszy List Piotra 1:11, Biblia Warszawska). Biblia naucza, że: Duch Boży działał przed wcieleniem, prorocy byli prowadzeni przez Ducha, a Mesjasz miał być namaszczony Duchem bez miary. Nie jest to punkt sporny. Spór zaczyna się dopiero tutaj: czy fakt istnienia i działania Ducha Chrystusowego wystarcza, aby wyjaśnić: treść Ewangelii Jana, rozdział 1, oraz wypowiedzi samego Jeszuy o sobie?

2. Duch z osobą, która mówi w pierwszej osobie o swoim pochodzeniu

W całej Biblii Duch: nie mówi: „zstąpiłem z nieba”, nie mówi: „opuściłem chwałę”, nie mówi: „zanim Abraham był”, nie prosi o „przywrócenie chwały sprzed stworzenia świata”. Duch w Piśmie nie wypowiada takich zdań o sobie. Tymczasem Jeszua: mówi w pierwszej osobie, odnosi te słowa bezpośrednio do siebie, czyni to konsekwentnie w Ewangelii Jana. „Zanim Abraham był, Ja jestem” (Ewangelia Jana 8:58). „A teraz Ty mnie uwielbij, Ojcze, u siebie samego tą chwałą, którą miałem u Ciebie, zanim świat powstał” (Ewangelia Jana 17:5). Nie są to wypowiedzi Ducha o kimś innym. Są to wypowiedzi osoby mówiącej o własnej historii i relacji z Ojcem.

3. Ewangelia Jana 1 nie opisuje „Ducha Mesjasza”, lecz LOGOS

Autor Ewangelii Jana nie używa słów: pneuma (Duch - grecki), ruach (Duch - hebrajski). Używa słowa: LOGOS. Logos według Jana: był (ēn), nie tylko „działał”; był u Boga (pros ton Theon) - relacja osobowa; stwarzał wszystko; przyszedł do swoich; został odrzucony; stał się ciałem. „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, a Bogiem było Słowo… Słowo było w świecie, a świat przez Nie powstał, a świata Go nie poznał” (Ewangelia Jana 1:1-3). „A Słowo ciałem się stało i zamieszkało wśród nas, i widzieliśmy chwałę Jego, chwałę jako Jednorodzonego od Ojca, pełnego łaski i prawdy” (Ewangelia Jana 1:14). Duch: zstępuje, napełnia, spoczywa, ale nie wciela się.

4. Problem logiczny koncepcji mesjańskiej: „Duch Mesjasza — Jeszua”

Jeśli we wspólnotach mesjańskich przyjmiemy, że: istniał tylko Duch Mesjasza, a Jeszua był jedynie człowiekiem napełnionym tym Duchem, to pojawiają się pytania, na które ta koncepcja nie daje odpowiedzi: „Chwałę, którą miałem u Ciebie, zanim świat powstał” (Ewangelia Jana 17:5). „Zstąpiłem z nieba, nie po to, abym sam swoją wolę pełnił, ale wolę Tego, który mię posłał" (Ewangelia Jana 6:38). „Zanim Abraham był, Ja jestem” (Ewangelia Jana 8:58). Duch w Piśmie nie mówi o sobie w ten sposób. Te wypowiedzi zakładają osobową preegzystencję.

5. Kluczowe rozróżnienie biblijne

Biblia konsekwentnie rozróżnia: Tego, który posyła Ducha, Tego, który jest posłany, Tego, który daje Ducha. Jeszua mówi: „A Ja prosić będę Ojca, a da wam innego Pocieszyciela, aby był z wami na wieki" (Ewangelia Jana 14:16). „Gdy jednak przyjdzie On, Duch Prawdy, wprowadzi was we wszelką prawdę; bo nie od siebie mówić nie będzie, lecz co usłyszy, to mówić będzie, i to, co ma przyjść, wam przepowie" (J 16,13). Gdyby Jeszua był tylko człowiekiem: nie posyłałby Ducha, nie dysponowałby Duchem, nie udzielałby Ducha innym. A jednak czyni dokładnie to wszystko.

6. Duch Mesjasza ≠ Logos, który stał się ciałem

Najprościej dla wspólnot mesjańskich: Duch działał w prorokach, Logos stał się ciałem. Jeszua: nie jest tylko nośnikiem Ducha, jest wcielonym Logos. Mesjańska interpretacja łączy te kategorie, aby uniknąć preegzystencji osoby — ale Biblia ich nie łączy.

7. Dlaczego to stanowisko powstaje we wspólnotach mesjańskich (uczciwie)

To nie zawsze jest zła wola. To próba: zachowania ścisłego monoteizmu, uniknięcia filozoficznej Trójcy, odcięcia się od dogmatyki kościelnej. Problem polega na tym, że Jan nie pisze dogmatyki. Jan składa świadectwo. A jego język przekracza koncepcję „samego Ducha”.

8. Jan 1,1 - grecki tekst, Logos i relacja do Ojca (kluczowe uzupełnienie egzegetyczne)

Grecki tekst: En archē ēn ho Logos, kai ho Logos ēn pros ton Theon, kai Theos ēn ho Logos.

„En” - Logos już istniał Czasownik ēn (czas przeszły niedokonany) oznacza ciągłe istnienie w przeszłości. Jan nie używa: egeneto (stał się), ektisthe (został stworzony). Logos nie zaczął istnieć w „początku”. On już był, gdy „początek” się rozpoczął. „Pros ton Theon" - relacja osobowa Pros oznacza: ku, wobec, relację „twarzą w twarz“. Plan, idea, zapis, pamięć ani abstrakcja nie mogą istnieć „pros ton Theon”. Ten zwrot zakłada relację podmiotową, nie istnienie w planie.

„Theos ēn ho Logos” - natura Boska Brak rodzajnika przy Theos nie oznacza „niższej boskości“. Oznacza określenie natury, nie tożsamości osoby. Logos: jest Boskiej natury, nie jest Ojcem, pozostaje w relacji z Ojcem. Jan zachowuje rozróżnienie osób, nie zaprzeczając Boskości Logos. Logos ≠ Tora jako tekst Tora: nie jest „u Boga” w relacji osobowej, nie stwarza, nie przychodzi do swoich, nie zostaje odrzucona przez swoich, nie staje się ciałem. W judaizmie II Świątyni Mądrość i Tora bywają personifikowane poetycko. Jan przekracza metaforę. Jan nie personifikuje Tory. Jan objawia Osobę.

9. „Ho Logos sarx egeneto”

Dopiero tutaj pojawia się egeneto. Logos: był (ēn), a następnie stał się ciałem (egeneto). To rozróżnienie czasowników jest świadome i konsekwentne.

Dlaczego to obala „preegzystencję tylko w planie" Gdyby Logos był tylko planem: Jan nie rozróżniałby ēn i egeneto, nie użyłby pros ton Theon, nie opisałby Logosu jako działającego podmiotu. A Jan robi dokładnie odwrotnie.

10. Listy Jana i nauka o „duchu antychrysta”

Jan w listach broni tej samej prawdy, co w Ewangelii.

Błąd wewnątrz wspólnoty „Wyszli spośród nas, lecz nie byli z nas; gdyby bowiem byli z nas, byli byliby zostali z nami, ale wyszli, aby się objawiło, że nie są wszyscy z nas” (1 List Jana 2:19). To byli ludzie: wierzący, znający Pisma, mówiący duchowym językiem. Problemem nie był ateizm. Problemem była tożsamość Jeszuy.

Test wcielenia. „Po tym poznacie Ducha Bożego: każdy duch, który wyznaje, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele, jest z Boga” (1 List Jana 4:2). „Przyszedł w ciele” zakłada istnienie przed ciałem.

Antychryst według Jana. Antychryst: nie musi negować Boga, nie musi negować Pisma, wystarczy, że zredukuje Jeszuę do funkcji, ducha lub planu.

11. Jeszua po zmartwychwstaniu - konsekwencje mesjańskiego założenia

Na tym etapie rozważań warto przeprowadzić uczciwy eksperyment myślowy. Przyjmijmy roboczo, że we wspólnotach mesjańskich: Jeszua nie istniał przed narodzeniem jako osoba, był człowiekiem, został namaszczony Duchem Mesjasza, żył, umarł i zmartwychwstał. I teraz należy postawić pytanie, którego to stanowisko bardzo często nie stawia: Co dzieje się z Jeszuą po zmartwychwstaniu?

Atrybuty zastrzeżone dla Boga Po zmartwychwstaniu Jeszua: jest adresatem modlitwy, jest jedynym Pośrednikiem między Bogiem a ludźmi, posyła Ducha, sądzi świat, przyjmuje cześć i pokłon, posiada Imię, przed którym zgina się każde kolano. „Aby na imię Jezusa zginało się wszelkie kolano istot niebieskich i ziemskich, i podziemnych" (Flp 2:10). Nie są to metafory ani język pobożnościowy. Są to konkretne prerogatywy, które w Piśmie przypisane są wyłącznie Bogu.