 
 


  .    ,      .

  20      ?           85%?  ,       ?            ?

    ,             ,       , ,         .

  :  ,     .     ,  .

     .      .

    ,    ,   ,   ?





 

 



      ,      ,               .







 ,    .   



    ,      , ,       ,   ,    ,    ,    .  ,         ,    .      ,        ,        .

        .         .   ,   ,        ,       ,    ,        .

       ,    ,          .         :

 I    - .      :   ,    ,     ,     .       (, , )    (  , , ),      .    :         ,   ,     ,    .

 II      .   ,    ( , , ),   :  ,  ,    .  ,        ,        .     :  ,           .

 III  , ,       .     .           ,   ,  . , ,    ,   ,     , ,                .                   ,     ,  .

 IV    ,  ,          :         .  ,      (     )  ,  ,     (, CRM, )    ,   .         ,    .

 V       .       ,    ( , )    .  ,        ,        ,     ,  .        ,     ,       .


 VI - 



    :    . 

    ,



   , 



 ,   VI       :       ?               ,   ,        .

         .  ,   ,   GDPR  Digital Services Act,    ,       .  ,   ,        ,    .    (, )         ,          .       ,       ,     ,    .

        :         (  ,   )       .     .  ,       :            .  VI ,     ,     ,      ,  .

     ,    .         ?      ,        ,     ?    ,   :               ,  .  VI    ,       ,          .


 VII - 



:     . 

         ,          .  ,   ,     ,      ,      ?      ,  ,     .

       .      ,   .  ,       : , ,   (), .      .  - ,        ,     ,  .      ,        .

       :

 :      ,     ,    .

 :            ,     ,     .

 : ,   ,         ,      .

   VII:    ,      ,  .     ,     ,      ,       .



    ?



      ,       .      ,       :

    ,        ,       ?

   ,      ,    ?

      ,     ,   ?

    ,  ,   ?

     .     ,     ,     ,        XXI .    ,     ,  ,    ,  ,     ,   ,     .

   .      .         ,     ?



 I -    :       



    



                .          ,                ,      .           ,       ,      ,      .           :     ,        ,        ?              ,        .

            ,     ,   ,     ,     .        ,   -           .     :      ,     . ,     ,       ,    .     ,     ,                 .

         .    ,      ,          .

   ,   .       ,     .  ,  ,              :   ,  ,       .        .        ,      ,        .

   ,    XX     .         , -  -.    :         ,    ,   - .    .     :            ,     .

   ,    1980- .     ,    .        :     ,   ,     .          10   90   ,      .        ,   .       ,    .

,     .            .             ,          ,    .    ,  ,            ,        :   ,      ,    ,        .         ,     ,    .

     .           1-3 .    push-        8-12 .   ,         ,   20-25 .      :            ,           .              .

     ,         :     ,       ,      .

           ,    .       ,     .            , , , ,         -       .            ,   ,         .

          ,      .      ,        .     ,     ,      ,  .           ,         .       ,   ,     .

      .            .     -     .         ,       .          .               .  ,      , ,          ,            .

     ,       . ,   ,     ,   .  ,     ,    ,    ,   de facto.     ,    .    ,      ,            .   :     ,         ,        .

            ,    .             ,     .          ,      .             .       ,    .

     ,              .           .           ,       .        .   (   )    ,       ,     .

        ( ,  ,   ), -,     ,       , GR-   ,  .   , ,      -     .       :        .

      .       .          ,     .        (  )          .             .       ,   .         ,         ,    .

     ,  ,       ,   ,   .        :          ,           ,      ,    .

      .         ,   ,   ,   ,       .     ,     ,          .   ,  -  ,         .    :      - ,   .    :         ,         .

   ,               .      :  ,     .

   (  2020 )          .         .          .       ,  ,       .       ,            .       ,           ,        . :      30-40      -.    :       ,           ,      .

    (   2010- )       ,        .    .     ,       ,      :         ,          ,       .    ,           :    70-80  .    ,       ,      .     ,    .          ,    .

   (   )     .       ,    ,      .        :     ,         .            ,              .      ,    ,         ,          .

       ,       .       :          ,    ,    .        :     ,           ,         .    -    .

     .   ,   ,   ,   ,         .  ,           ,                 . ,     ,      .

      .       ,      .   ,           ,         ,      .     :   ,         .      ;    ,     .

     .  :           ?           ,    ,           .      ,        ,   .

     ,   .  :   ,  ,    .  :      -       ,      ,  "  ".  :   -        51          .        .

     ,   ,    . -,           ,               .        ,          .

-,        ,   .         ,     .         ,     ,        ,    .

-,    ,       .           ,       .         , , ,      ,      .

       . -,     ,      .           ;      ,     . -,       ,     ,          . -,          ,   ,      .

        .           .         ,                 ,   .          ,          ,         .       ,    ,           .

       .    ,    ,            .   ,  -     ,   ,  ,          .        ,        .

,    :      ,        ,        ?     .    ,       .  ,          .         ,            .        ,  ,    ,    ,      ,      .



    :  ,         



         ,                ,      .           ,       ,      ,      .           :     ,        ,        ?              ,        .         ,      :    ,        ?

         ,                .

   ,       .       .      ,     .      ()        ,     .            ,       .         ,   .    ,    ,      .     ,     .

   ,   XIX    XX .    ,           ,    .               .           ,   ,  ,    .                ;     ,    .             :    ,  ,  .    .

   -,  19501990- .      :         ,         .           .   ,   , ,  , .     ,           :   , , , .         ,      ,    - ,       .       ,     .

   ,    2000-      2010-2020-.       ,    ,  ,    .       ,          ,       ,      .    ,          ,     .            :          ,         ,   .   ,            a priori.

     :         ,        .         .

         ,      .

       ,      .    ,        .       .    ,        ,   ,   .   ,       .

   ,    .        ,           .         .    ,   .         .      ,         ,    .  ,        ,       .

- ,     ,      ,        .        ,     , ,   ,     ( ,  ,  )    (, , ).        : , , ,  ,      .         :    (   ,     ),    (   ,    ),    ( -     ).

  - ,    ,    :       ,   ,      (, ,  )     ( , , )    ,  ,       .     :      ,    (  ),       ,      .

 ,    ,      .      ,       (, , )     .     :      ,     ,    .        ,         .         .

       ;     ,           .       .

:     .           .       .         ,      .      ,    ,       .       ,    .   :          ,  .                      ,        .       ;     .

:     .          ,   ,    .       ,  :  (      ,    ),  (   ,  , ),  (    ),  (  ,    ),  (    ),  ( ,  ).       :          ;        ;        .  ,           ,         .

:     .      ,   :    ,   ,   -,    .           -.             .    :    .             -  ,    .  ,      ,          -        .

      .   ( , , )       ,  ,   ,    .  :  , ,     ,      .         .

          ,          .       ,       .

    .             .           .    :    ,    .        ,           .        (     )       (   ,    ).        .

    .      ,         .       .         .       : ,  -   ( , , ),  ,    .            ;           .       .

    .        :  ,  ,    .          .    ,      .   :         ,       . :   (     )    ,         ,  .

    .          .         ,      .  :    (,   ),    (,  ).     ,        .            .

       :         (, )    ( ),     ()   ()  .      ,    ,     .

         .   ,     ,    .

 .            .        : - ,  ,  .      :           .     :       ,    ,     .       ,             .

 .          .     .          :         ,     ;    ,   .      ,         ( ),  ,        ( ).     ,   ,    .

 .              .      ,      ,    ,    .   ,        15-20     ,    .       :       ,     .

 .        ,  ,    .           .     ,     ,  ,               .           ,   .

             .    ,         :         ,          .    :              ,     ?           -  .    :      ,           ,    .

             . -,             ,       .   ,   ,       ,    ,    :   ,       ,    .

-,       ,   ,                         .      ,       ,        .

-,     (-, -, ) ,      :           .       ,         .

-,       ,  ,  ,                 .       ;     ,         .

         .    ,     . ,    ,        ,   ,     .  ,                          .  ,      :    ,       ,     ?      ,        .

      . -,     :      ,    . -,      ,       . -,          ,         . -,                 .

        .        ,      ,      .     ,   ,     ,    ,    . ,      ,   ;   .    ,           .         ,      ,     ,  ,        ,           .         .



 : , , 



         ,       .          :        ;        ;    ,            .      :        ,     ,    ,            ,       .

      .    :         ,  ,  ,  ,  ,     ,    .     :       ,  ,      ,   .    :          ,   ,     .

       .

   ,      ,      .    ,      .    ,    .       ,   ,   ,    .

   ,    .       ,         .       ,    .   :             .

   -,         .          (, , )   ( ,  )     .      ,        .

   ,        ,     ,  ,    .         ,        .

        :      ,         ,           , , ,    .

     .   ,        ,       .   ,           ()   (, ,  ).     ,    , , ,  ,        .         .           .

           .   :   ,    ;      ;      ;       ;        .

         .      ,             .     :    ,   ,       .     : ,           ,       .

         :  ,  ,       .

     .     ,   .    :        .     (     )   (      ).     ,    : , , , , .      .    ,   ,     .     ( ,   ,   ),        .    , ,   ,    .     ,  ,  ,   .     ,       .

         .     ,    :    (  ),    (     ),  (  ).     ,       : ,  ,  ,    .     ,    :   ,   ,   .  ,         ,      .

       (   ),  ( ),  (- ),  (  )   (     ).         :        ,   .

  ,       .     (  ),  (    ),  (      )   (       ).         ,        .

             .        ( ,   ),   ( )   ( ).     ,     :  ,  ,   .      :        .

      ,     .       ,      .

,  ,     ,   ,  .      :       ,      ,   ,   .        :      ,      ,     .      :  ,   ,   .

             ,      .       :     (       );       (      );      ( ,  , );  ,        .

      .        :   ,  ,  .       :   ,   ,   .       :     ,    ,    .

         ,      .   :    (    );     (            );     (    );   - (          ).

    .  ,     ,    . ,                .        ,         .   (   )       ,   ,     .            .

       ,          .    :   ,  ,   ,   (  ),     .

   .      ,          ,       .  :   (      );   (     );  - (      );    (         ). :         -            .  :         ,         .

  .             . :   (   ,     );    ( ,        );    (     );   (       -,    ). :            . :    8-12    . :    ,          .

   .       ,      ,  . :    (    ,   );    (          );    (      ). :  ,         15-20     .

  .        .  :   (     );   (   );   (    );     (  ,     ).   :    ( 2020)             18 ;  -  (  2010-)            ,   .

  .            . :  - (   );  GR (government relations)      ;    (  ,     ).  :    -         ,   .

  . ,    ,     .     ,   (      )       . :     (      );    ( ,    );     (      ). :        ,          ,         .

         ,        .

   (, ,   )   ,        .  :         ,     ,      (       , ,  ),     . :      . :   (  ,  ),      (      ).

       ()       (     ).  :        ,     ,   ,    . :    . :          ,     -   .

 -     .     ,     . ,    ,  ,       .    :    ,   ,   .   ,            ,      .

   (,   )  :     ,   .        .  :        ,    ,    .     : . :         .

          .     .  :   ,    ,   .  :    (  ,    ,    ),      ,    .  :        ,       .

          :         ,    ,           ;         ;          .           ,        .

         ,    .      ,         ,   , , ,   .       ,     ,     .

      (, , , ,  ),   (, , ),     .         ,       .

       (  )   (  ,  ,  ).        ,     ,  .

      ,                .     ,           ,       .       .

      :          ,     .  ,    (  ,  , )           .   ,     ,  ,           .

      . -,           . -,       ,       . -,  ,          ,        .

          ? ,     , .        ,      .     ,        -      .     ,    .        ,          .    ,          ,       .



     :  ,  , PR, , 



      ,      .    ,        .

 :  .  ,    .          (  ,  ,  )     .         ,     .            .  PR            .          ,      .           (,   ,  ).  ,  ,    .

 :  .  ,     .          , ,  .        .         . PR        .       , ,  .        ,        .

 :  .     (   ),  (, )   (  ).        . PR       ,      .         ,          .        .

 :  .    -.      :      ,     ( , ,  ).           .          .  PR       .       ,      .         .

 :  .    -  .       ( ,   ,   ,      ).       ,      . PR         .          .         ,          .        .

 :  .    ,       .     .        ,     .          . PR       .    :        ,    .       :    ,    .     .

     ,       .   ,         ;      .  ,               ,         PR-.        ,     ,  ,      .

        ,      .

         1970-1980- ,        .     :  ,  ,  ,  .    ,    ,      ,  ,   .   : ,  ,  ,     (KPI).  :     ,     .       ,       .

         .      ,       .   :            ,      .    :    ,  ,  ,    ;      ,    .  : , , ,   (, -), - (, , , ).  ,             .

 PR (public relations,   )         .    : PR     ,        .  :   ,   ,       (  ). : - (  ), ,   , -,   .   PR       ,     ,   .  PR:        ( )      ( ).    PR-     ,   .

   ,         XVII .         ,        .      PR:          ,      .    ,        .  : , ,  ,   ,    .     (,   ),  ( ,     )   (, ,  ).         ,         .

           ,        .            .    :       ,     .   PR:     (  ),   PR      .   :      ,       .  : , ,   ,  ,  , push-.

          .         ,          ,         , , ,   .     :     , , PR      .      ,  -,   ,        , , PR,   .      ,  ,  PR-   ,  ,      .

       ,      .

  versus  .        :  ,  ,  .                 .     ,   ,  , , .          (   ,  ,  ).     (      ).  :         ,    .          ,   ,  .     ,  .

  versus  .      ,      .       .  ,       .  ,       .  :     ,       ,  ,     ,    (,   ,     ).      :        ,    .       .

  versus  PR. PR          . PR          (, ,  ).      (, )     ( ,   ). PR          .             .      PR   :      , /- ,      .   PR   .

  versus .     ,    .    -,    .      ,         ,        .     ,   :   (   ),   (  ),  .     :       ,        .     (, ),    , ,  .

  versus .       (   ).    ,  , , ,    ,      .         ,   PR, ,   ,  .   :      80     (  ),     20 ,     PR- (   ).   :               , , .

 versus .      .        ,         .     :    (   ),   (    ),   (   ),   .     (  )         .  :       () ,   (  ).         .

   ,       ,       .

 :     N (2018 ).      ,    ,     .      :    ,       ,    . :     40      12    . :         .     , ,       .

 :       (2019 ).      :     ,         .      :       ,       . :      ,     . :    ,         .

 :     N (2020 ).    :         .      ( ). :    ,       -  . :     .      ,     .         ,  - ( ,    ).   ,     ( ),        ( ).

 :       ( ).     (canvassing)     ,         .         .     Wahlwerbung ( )  politische Propaganda,     .           ,                .   ,              .

 :      (2021-2024 ).      ,       .          (   ),   (   ),  PR (     ),   (      ).  ,       ,   :     ,   ,     ?   ,         .

         .    : ,      .

 ,     (, , PR, , )       .        (, NationBuilder   CRM)   (),  (),  - (PR),   ()     ().       ,      .    ,       ,      .

   ,      . :       ,        ,    .    PR (   ),   (   ),   (    ),   (    ).         .

       .   push-      (  ),  PR ( -),   (  ),    .           PR  ,       .   -    ,    ,      PR,  .

  ,     ,    .       ,    .          -    .     ,           .           .  ,     ,      .

          ,   .

  :       .      ;      ; PR   -  ;       ;       .        .     :      ,  PR-   ,      .    :         ;     ;    , PR, ,    .

 :      .     ,      .    ,     -   .         ,   ;         ,    .       - ,   :   ( ),   ( ),   ( PR),   (  ).         .

 :      .          ;        ,     .        ,    .    ,    :     (),      ;    ()   ;    (PR)     .      .

        .         ,  ,           .         , , PR,   ,      ,    ,      .

            .      (  ),        (  ).   ,        .

    PR,       . PR     , 



   :      



 ,     ,                ,         .         ,         .    ,   ,    ,      ,     .

           ,       ,   .           ,    XXI             .       ,        : 1)   , 2)       , 3)      , 4)    .

 ,    VIV   . .,      ,                 .     ,               .       , ,         ,         .

      ,        .         :      ,     ,      ,  ,        .                 .

        - .      ,       :  (     ),  (  )   (  ).        ,      .        (),         ()   -,       ().

        . -,       :        ,     . -,          ,   ,          . -,         ,      :           ,     .

          : )     , )      ,    , )         .

      XV         .           ,   .    15171521      :  95 ,          ,           .

          . -,       ,     ,     . -,       :  ,      ,       -   . -,             ,       ,      ,    .

    (1532)    ,      .       (  )         .      :    ,    ,        .               .

       . -,   ,   XVIII           -    ,    . -,      :       ,      ,          .

XIX     ,   - :       .   ,      ,       - . ,   ,  - :         ,      .

     ,       ,        .  . ,   18301840-   ,        ,        ,       .             PR,   ,      .

      ,   ,    ,         .                ,           .          XX .

          .     (1922)        ,             .  ,       ,           ,       ,  .          :        .

 ,        PR,      .   1929       (  )      :       ,  ,        -   .    : )    (  ), )       , )   ,   , )       .

       ,    ,    PR-.        ,        .             .

       PR    .       :     ( ,  ),     ,    ,   .

     .            ;       .           .        1960    : ,    ,    (  ), ,   ,   (, , ,        ).

        .          :  ,    ,     ,   .          3060  ( ),   ,           .

      ,         Campaign Associates.               :      ,       .

     .        : , , , ,  .     .      :         ,     ,     .      :         ,      .

       ,   .      ,             (       ,       ).

1990-    ,   :   ,       ,    ,      .      2002 ,             (  ,    ,  ).

      ,     (2005)         .       ( 3550     ),      , ,     .

     .      :      ( 20005000 )   ,    :  ,   ,    ,   , , .     :       ()               ( ,  ,   ).      :        ,     .

 2004     -       . -      :       ,       .       ,   :        ( ,      ). :      2%,   .

      . -,          ;         . -,      :   ,         ,      . -,     -        .

 20122016              .              ,     .  , ,  ,   ,             .

      .     :         ,   30005000     .     :              ,     ,  .     :          ,      (     ).

 2016     Cambridge Analytica               .   :    87   Facebook (    )  -;               ;       500 ,   .

,   ,        .   ,          0,52     ,     .  ,  2018  Facebook (    )  Google  ,      ,        ,     .

      (, , )      ,       .            .

    ( )     .           ,         .       ,    .

  XIX          .           1884 ,           , ,   ?.    ,            .

         .     1964    Daisy,     ,         ,      .         ,     :    =  .          .

        . , ,   ,   ,  ,       (   ,   ),        ,     .  2018   :      WhatsApp (    )   ,      ;      ,   50     ,    5%.

      ,      :      .    ,    .     ,     ,        .            :         ,   .

            ,      .

     .      ,    .           ,          . :      (    ),   -     ,      .      ,          overnight.

          .         ,     .    ,  ,    ,       .       :         ,    .

          .       ,      .     :        ,    ,          .   ,     .     ,          ,     ,   ,        .

         ,      .     .

  ()    ,   ,          .       (    ,  2002 )         .      ,    ,    ,   -    .

  ( GDPR 2018 )     .  22 GDPR         ,   .  ,    ,     .       -  ,       ,    .                           .

  (, , )         (   ,  ),    .     ,    ,          .        ,    :      ,       ,   .

           .    ,   ,      ,       ,    .    ,         ,       .          ,           .

                  . ,     ,      ,    ,   .        ,    ,          .

 ,    ,   ,          (       ),     (        ).         ,      -      ,  ,  ,        .

        .    ,       1-3  , ,    0,5%,   .  ,   :      0,5%      2,5%,    .       ,               .

       .         :   ,            .     deepfakes   : ,             ,       .   -  :            ,         .

 ,          ,   .                       ?            .     ,      .       ,   :        ,        ,  .            .



  : ,         



         ,       .     ,          . ,      ,      ,        .             ,   ,          .

    ,             (     ),       (     ),     (      ).      ,      ,      .

   -,     (        ),  (    ,   ,        )   (        ).    -,    (      )    (         ).    -,  - (   ,  ,   )  - ( ,  , ,  ).

 ,      ,   ,          ,  -   . ,      (,          XVIII ),    . ,    - (,  ),    -   ,     .  ,               ,           ,      .

       ,    ,    .         ,     .

     ,      ( )   (  ) .   ,    ,        ,    ,          (   ,     ).  , ,    ,                 .      ,    ,    ,         .

    ,            .     ()   ()       ,      . ,     (,  ,  ),              . ,     ( ,  ,  ,  ),     (          , ,   ),    (       ,   ,        ).

       .         ,     .   ( , ,   )   ,            .   -  (        ),         ,         ,        .

           .          : )      , )      (,    ), )        , )   , )    ,     .           ,    ,   .        ,          (  ),                ,    .

          .          (      ,        ),          .

   , -,       ,  ,    .       ,        :    ,        ,   ,  ?         (, ,  Vote Smart  ),    (        ),          .

 2019       .  Vote Match  30    ; ,   ,    ,         .     1,2   ( 35% ),              .   :       ,    ,     . -         ,  .

       ,           .     : -  (    ),   (        ),   ( , ,  ,    ),   (   ,     ).        2008    ,     , -,    ,     .

  :        .       (, 65%    )       .                 ,     ,   .        (bandwagon effect)          .   ,  ,       .

        (ground game)      ,    ,      .      (   -  - XIX ),        .     ,              ,   (    ),       :    ,     ,            .

           .      : -      (, ,   ),  -  -     .      ,      :  ,                .

       .         ,       .         ,        ,      ,   .  :         ,      ;    (  ,    ,    )    ,       ,      ,  ,     ;    ,         .

     2017 ,                 .    :    ,        (   ),   #MacronGate    (      ), , ,         44    (    ).       .     :           ,          .     ,           ,     .

       .       (    ),      ,  ,  ,        ,    .          ,       ,            (,     ,           ).  :     ,          ,     (,  ,  ).                .         (    ),      .

       2011 ,        (   ,    ,       )        79             .         (        ),       ,    .    ,     (    ),     ,           .

      ,     .   :       ,      .     ,        ,   ,        .     ,   : ,         ? ( ,             ,        ,    ).      ,    .

    2019 :            10%.    , ,      ,     ( 6%    5,4%).   , ,         ,     ,       .        ,       ,    (   ).     :  ,        ,      .

        ,      .      ,        ,         (        ).        :    (    ),    (    ),      ( ).

      ,    ,   .         ,     (WhatsApp, Telegram, Viber (    ))         ,       .   :      ,   ;       (, , ),   ;     ,     ;       (,  48   ,       ).

    2018     .    ,    ,   3    ,             WhatsApp (    ).                 (       )     . ,    Science, ,      30  ,   ,       .           ,           .

         .     :     ( ),       (),             ,          .       :              (      );        .

 1972  ()   .                    .      ,      ,       .    ,      ,         ,     ( ,    ,    ).    :         ,     ,       .

      .       ( ,    ,  )   (       , DDoS-  ,  ,      ).        :        ,       . ,          ,   ,      ,         .

    2024  (   )     :        TikTok,             ,    .       , ,          -.     ,          :      ,      ,    TikTok (     )        .

     -,    .           ,        .       XX ;           .

       (,   ,  ,        ).   :    -   , ,   (, ), ,        .       (reach)   (frequency).  :    80%     5 .

     ,      .       ,     (   )  ,      (  ).    6070%      ,    .         ,            .     :            ,     .

      .   :              .     :   (   ,    ),  (   )    (    ,  ,     ).    ,         .

     .          3050   .      ,        .     ,         .    ,       (  ,   ,  SMS-).

    2012     .    ,       ( 290  )  :   ,  ,   (  ,         ).     :        (    );               ,    ;          ( ). :      24%,         1%  49  50 .

     .    :      ,     ,           .     :     ,       .     ,      .     :     ,     (       ),        .

 -   -   .   ,        .  ,     ,      (,     ,     ),     ,  ,      .   ,      ,    (,         ),   



,        :    



            .        ,     .        (, , ),      ,    . , ,     ,     ,     .       ,         .    data-  ,            .

        ,    ,    ,       .     ,    ,  ,    ,      :      ,   ,     ,   ?

       .       (   ,     ,      )  ,  .        .      :     ,      (,   ),     .    :   (        ),    ,  ,     .    :   -   ,    ,      ,   .    ,    :  , -, -.

            ,       .     ( CRM)          (       ).        ,     X    Y,         .        Facebook (    ),      ,             .   :       ,         .

       .   ( ,  ,  )     ,       .             ( XGBoost  LightGBM).   :      (,       A),       ,    ,    .   ,     70-75%       300-500 .

      . -,      :  ,   .   ,         80%    B,    .     :   ,     X    B,       ,   (  ),        . -,      .         15-25%  ( ,   , ).  ,    ,   ,   .

       .        (    ,    )  - ( ,            ).     - (programmatic advertising)           .    -,        ,   ,         .        ,   :   X      Y,     7     ,      Z.    ,           .

,       ,           2018 .    ,          ,    ,  ,  .   432 ,  ,             (,        ,     ).   12     ,  80%    15%      .    20  ,       ,    -  ,    8% ,   ,  .   8%     2,6% ,      .

     .   ,       ,     .     ,            .     ,    .  ,      :       ,       ( , ,  ),     ,  ,      .

         ,     .     ,        ,   ,           ,    .  ()   ()    :      ,       .

           .     (-, 1949)            ,    .              . ,    ,       .      (, 1944)   ,      ,      .           .     (  -, 1974)  ,            .      ,     ,   .

       (, 2013),    (, )   ( , , )    ,   .       Twitter,   Twitter (    )   .       ,   .      (      ),  ,     (    TikTok,    Telegram (    ),    Twitter (    )),         .

                   ,    .      :  ( ?),  (   ?),  (   ?),  (  ?).        ,       . ,        ϻ (   ,   ),    (   )    (   ,   ).

        - 1993       .      .    (   )      :  -    .     (    )      :   ,  ,   .       (,      ,   )      :      ,       .     3%,            8%.

  , ,        .    :     ,      .          ,     .   -:      ,   .   ,   ,    -  ,       ,    .    :       ,      ,    .    ,   ,    ,      ,     .

       ,      ,    .     (    ),    .       :  (),  (   ),  (,   ),  (,  ).    :   (),  (),   ().      ,      .

   ,          (       )    (        ).          (   ,     )    (   ,    ).        ,    ,    ,         .

      2016 ,      (I'm with her).      . -,       :     ? -,       (        ). -,      (   ,     ,    ),      .              ,    :  (),  (,  ),  ( ),  (   ).      ,              2020 .

        ,    (, , )     (, , ) , ,    (, , ).     ,      ,   ,     ,             .

        (, 1957;   , 1979).         ,   ,     ,     .         ,         .  ,    ,     ,       .

      (   ,    ).    :    (  ,   ),   (      ),  (    ,  ). :      8%  6%      ,   .  :        ,   ,         .

     (          ).    :    ,     (, , ,  ),  ,      /  / ,     (     -,       ).  :        .     ,      , ,     .

,    ,     2017 .  ,      ,   :  , ,    ,        .         -:  ,     ( ,    ),       ,        .  : ,   ,   ,     ( )      ,   .

      (     ,    ).    :    (, , , ),         ( ,  ,  ),     (, , , ).        ,        (Zajonc, 1980).     /  ,  ,  ,      .  ,  ,    - .

         -      .    ,    -  ,   .   (   )     (  )     300-400 ,       .    ,    ,    -   ,    .    : ,     ,   ,           ( ,  ).

        (, 1957).    ,    (,   ,   ),    ,   (,     ),    ,    .           .        ( ).      :  ,         ( ,   ,  ),          .   foot in the door (  )         .

            .            .           :    (  ,     ),   (    ,   ),      (, , )    .

 ,   :    ,  ,    .      .  ,     ,       ,   .   :     ,        ,      (  ).  : ,       ,    ,      .      ( X  ),    ()  .         ,  .

    ,        ,         . ,     ,          ,      .          ,      ,     .

     .   ():            .   ():      ,     .   ():      ,       .  :     ,    .

,    ,       2021  (    ).  :    ,        ,  ,       .  ,  40                ,     .  :           (, ),      .     ,            ,       .  :         (  ,    )     (,           ). :         ,    ,          .          :  (  )  ,    ;  (  )  ,        ;  (  )  ,      .       .

       ,       -   .   :    ,     . ,  ,         ,       .          ,      .   :    ,      .       ,         (  ,  ).   :   ,    ,    . ,      ,        ,      ( ) .

       ,             .  ,   ,       ( ),  ,      ( )       ( ).   ,  ,   ,       .  ,     ( ),      -   ( ,  ).      .

        ,         .       ,    ,         .

    (agenda setting).        ,       (   ,    ,   ).        ,     ,    - (   ,     ).           ,      .   :              ,     ,     -,     .

  (persuasion).                  .    ,      (, , , ).   ,    ,       (A/B-   ). :         ,     ,        . :      (  )    ,       ,      ,   .

  (get out the vote).        ,    .        ,    ,  .      (    ),  (  ,  ),    (       ).  ,   :       - .       ,      ,     (     ,     5-  ,   8 ),      .

    - .        .     :            (      ,       ).       :         ,        - .   ,        .         .       :   ,      ,     ,        .

             .        (5 ),     (10 ),     (20 )        .

  (5 ):      .      (dark pools)       ,              .    :         ,         ( GDPR   ).         -  (  , ,  ).                ,  ,      .       (-)      .

  (10 ):         .                 ,   .   ,     ,      .      (,  ,    ),    ,   30- .     (   ),   .          :     ?        ( )      .

  (20 ):    ,   ,    .   - ()            ,   ,    .     ,      ,         ,     .  :            ,      .  ,    XX  ( ,  ),   .

  ,   ,  ,             .   ,     ,     .       ,      .     ,         .

              ,    .       ,     :        ,      ,       ,    ,  .

 ,   , , -,         (    ). -,      ,     ,       (, , , )     ,   . -,      :           ,       .



   



       ,    .                .             :  , ,   ,     .     ,           .                  .

 ,   1960-1980 ,   . ,         ,   -    , ,         ,     ,    .      ;  ,          .            ,         .

 , ,   1990-         2010-   big data   .  :        (    )   ,   .        ( ,  )  ,       ,   ,     .         ,         ,            .

           .     ,       .

      .      ,   ,     ,   ,   ,       .    ,      ,           ,       .             ,       .

 ,     ,     .  /   ,       :         .          ,        ,   .   ,            ,     ,     .

Data science    .   ,       ,         .       ,  , ,    Reddit +     +            ,     .                 ,     .

      ,       .

        .          ,       ,   . ,          ,   ,      ,   .                  .  :      ,       .          ,      ,      ,     .

,      Cambridge Analytica,         .    .       : , ,  , , .        ,       ( , , , , ),            .       ,        ,   .        ,   ;            .              ,      .     ,     :  (  )      ,  ,      ,   ,   .

             .   GPT       ,       ,        .          ,            .      :     ,    ,         .      ,   .    :      ,       ,     ,          .

      ,        .

 :    ( , 2012 ).    big data:       ,   -,  ,    . :          . :         6-9  .    :      ,     Facebook (    ),          .   :            ,     .

 :   (   , 2019 ). :       .         -.  , ,       ,         .        : ,        ,  ,      . :    10-15        . :    ;     (,  ),    ,       .

 :   (  , 2021 ).           ;        . :  ,        ,   .        :          ,           ,      .   ,    (    ,   )    .       ,        .      :   ,       .

                .     .

:     .      , ,       .        .     ,  ;     :    ,  - .        /- ,       .     :           .   ,     ,   ,    .    ,     ,  ,      .

:      .         ,       .             ,       .     ,       ,            .  :    ,        . ,     ,      ,     .    ,      .     .

:          .           .  ,                user-specific .  ,    ,           ,     .  ,   ,         ,  .      -,    .          -    ,          .

      ,    .   ,      .

 :     .       ,     ,  . ,         ,  ,      ,         .        .         -  ,  - ,   :     -.

 :               . ,  ,        ,       ,      .              .               ,       .

 :     ,       . ,  ,   .             ,            X      Y   .         .       ,      ,     ,    .

      .

  (GDPR, Code of Practice on Disinformation)      :   ,    ,           .  :     .  :        ,    ;  ,      ,     ,     .

  (  ,   Citizens United)          ,     .  :   . :       ,        2016  2020 .

  ( ,     )      .     ,    .      :     .      :    ,    .

       ,    :        ,   ,     .     ,           .       ,               ,     .

      .

.         ()     (  )     ( ).      ,    ,   ,         ,     .

.              .            (  ,  ,   ),   .    :    ,    .       ,       .

.       ,     .    ,    ,    .           .    ,          ,             .        ,         .

        .            ,      ,    (,     )       .         ,         . ,            ,     ,    ,       ,           .



   (. , . , . )



         ,                ,      .         ,         ,     .   ,   ,     ,     ,         :     ()     ()     ().        ;     ,      ,          .

  ,      ,       1948         .                (Who says what in which channel to whom with what effect)     .             ,         . ,         ,          .            ,       :    ( ),   , ,     .

       ,      .             .       ,       .

      ,        .    ,       .         ,     .       ,          .        ;  ,   ()    ()     ,     (, , ).

             ,     .        .         .     -:        (, , ),       .

      ,         .

 .     .      ,    ,  . :    (  ,  ),  (  ),    ( ,     ,    ).          ,       .

 .     .  -        .        ,  ,    . ,    ,         ,   ,      .      -       ,    ,    .

 .        ,    . , ,  ,            . :         .        -;      Instagram.           ,        .

 .     ,    .         :    35-44,   35-44,   ,   ,   ,   .          ,    ,    .

 .      . : - ,  , A/B- .       A/B- , ,  ,        .     ,          .

 :  .      2008          . :     ,    ,   ( ). : ,     ,    -       . :           . :         Houdini. :    ,      . :        .

 :   ( ).      2010        . :          . :     ,    (,  ),    . :             . :     . :        . :       .

 :  -   .        2015  -  ,    :  ,  ,    .   ,    ( , ),    .      : ,     .   ,             .        ,   .    15  .

     ,    :    ,    ,      .        :              .

  .     .   :    .       ,       .       .    ,         ,     .    .   ,        ,    .

        . -,   ( ,  )       . -, -             (GDPR, CCPA). -,      ( )     .

    ,        .              1960- ,        . ,    ,     ,      ,       ,        .

        .   (1960-1990):  .    ,    .   (1990-2010):    .       ,      ,   .   (2010- ):    .  ,    (Twitter vs TikTok, Telegram vs Facebook (    ))      ,  .

       .

:    .   ,   ,     .     ,  .     .      .  :      .    ,    ,     .   (, )   ,     .    , ,   ,     .

:   (Media Tetrad).    ,      :   ?   ?     ?      ,    ?  ,   ,      . , Twitter (    )   ,   ,     ,       ,    .

:    .        ,      (, ).     ,        (, , ).  :            .              ,    .

      ,     .

 .        :    ,    ,   ( vs  )  .     ,   (Instagram, TikTok)  , ,   .     ,   (Twitter (    ), Reddit)  ,  ,  .       : ,    Instagram,  Reddit    .

    .  ,     (),   , , .    ,   .      (,   )   , ,   .              .     - ,          .

  .           . : -.      ,    .      ,       .       ,     ,     .           ,       :   ()   ,    .

 .      .                  ,   .                 .   :   .     ,   ,    (    ).  ,         ( , -).

 :   ( ).     1960     . , , ,    ,       ,     . , , ,   ,            .         .        .  :   ,     ,   .        YouTube (    ) (, )  Spotify- (, ).

 :   ( ).      2016    . Twitter (    )   :     ,   (140 ),       .      :      ,     ,  ,   .      :    (, -)    ,  ,      .         :   ,     .       .

 :  -   .  2018     -      -  TikTok.   , ,         . TikTok,  -        ,   .  ,        ,     .  ,    ,    . :     ,  ,  TikTok (    )     ,    .

     . :  .    ,    ,     .     (  ),    .        . :    .   ,    ,   .     (     ,   )  ,       . :     .  ,   ,        .     ,       ,   ,     .

     ,      ,      .                   ,          .

 ,    ,        1962 ,       ,   .   ,            ,     ,             .         ,  1990-2000- ,       .          ,  , ,        .

    . :     (1960-1980). :        (1980-2000). :  ,        ,             .

      ,      .

: S- .     ( ,  ,  )   .    ( 0  5-10  )        .   ,     ( 10-20 ),       .   ,  50-60 ,  ,  .  :   ,     5  ,     ,      .      ,  ,    .          .

:  .       .  (2,5 )  , ,       .   (13,5 )    ,    .   (34 )  deliberative,    ,     .   (34 )  ,        .  (16 )  ,      .  :       .       ,       .           .

:  ,    .    .   (   ,   ).  (      ).  (     ).   (    ).  (     ).  ,    ( ,   ,  ),       .               .

:  .            :        ,    ,      .    0    .    0,9      90   .      .        ,   .   ,   .  :             .            ,      .

:  .  ,           (, ,  ),     (,  ). ,      ,   ,          .         ,     .  :             ,     ,     .

      ,             .

 (seeding).           .     ,     ,    . :             (betweenness centrality),    .          .  :         ,   .

  .       . :   ( ),   (  ),    (    ).  :          .        ,  .

 S-.          ( ,   )   .    5 ,    .   10-15         .   50        . ,    S-          ,      ,     -  .

-  .      ( , ),      ,   -. : ,       ,     ;           ,    .  ,          (  ).      ,  :   ,      .

  .               ,      - . :        (,   ,   )    .       (  ),   .

 :    (   2012 ).        . :  Dashboard,         .  (,       )     . ,   ,      . S-  .   15                  . :     ,    .

 :  -   (   2012 ). -       ,      .       : 15    0 (   ),  85     0,7 ( ,     ). -            . S-    8 ,   . :        .

 :     ( , 2014 ).    12          .    :      (     )       ,  ,       ,    .           ( -)   .  S-      15 ,    .

         . :    ,       . :         . :        (    ,     ). :   ,    (         ).

      . :  .         .     ,    ,    ,   .      ,       -   . :     ,     .     50    24 ,          . :        -   (    ).

        .         (    )       .  ,    ,         .                  ( , ,  )   .

 ,         ,     ,  .       ,         . ,    ,         ,     ,   .        ,    .        TikTok,          (   ,   ),   ,   .         ,       ,  .      ,          ,   .

 ,        , : 30          (   ), 30     (    ), 30     ( ),  10         .       :         ,         .

  ,      ,       .

    ().    : , , , .     :       ?        ,     .   Facebook (    )     ,         .        :    ,    ,    .

    ().      : , , , .     :    ,   ?   -, -, A/B-.       .

    ().       .     :   ,          ,     ?     ,  S-,  .

       .     (  ,    S-  )     (     )     (   ,   ). ,       ,    ,     .

        .            .             ,     ( )   (    ).            .         ,  ,      .

    ,     .       ,   .      ,   .      ,   .  ,     ,     ,   .    ,    .      ,        .

            .   ,     .  :  .    S-  ,    ,   - .       ,         .  :   .          .      ,       ,          .  : - .      ,      ,         .     ,  ,   .        .

         .      ,    .  ,   .      .       .         .

  .          (),        ,         .        (),     ,       .    -  A/B- (),       .

   .       ,         ,         .          .          .

    . ,                       ,   .     ,  ,          .

   ,            .    ,       .           .       ,      .           .

 ,     ,     .     ,   ,    .     ,   ,     .    ,   ,  ,  ,      .       ,      .

      ,         .     .     .         .        XXI .    ,   .   ,     ,   .      .      .      .        ,               :   ,       .         ,      .



 :   (. ), , 



  ,     1957 ,       ,     .    ,       ,      .     ,      ( )    ( )     .    ,    ,   :    -  .  ,    ,      .     ,      .

        1960-1980- ,     ,     .    .  :          ?  :     ,      ?  :                         ?

      ,           (, ,   ).            .     ,     :      ,    ,     .

    ,  ,   ,    ,    (  ),        ,     (,   ,    ),     (    ).  ,   ,     :      ,     ,         ,        .

          . :                . :          ,   . :                . ,       ,   ,              .

      ,            .

     .  ,         ,    .  :  ,  ,       ,       .   (    vs    )    :   ,    .        ,     (   ).    ,           .

     .       ,       (      ).         ,   . :  ( ,    ),  (  ,   ),   (      ),   (       ,  ).  :       ,      .  ,   ,  ,       .

    .   ,    ,   :   , ,    ,    .     ,         .         . :    (  ,   ),    (  ,    ),     (     ).            .

   .                . :  ,  ,    ,    ,     .      .      .     ,    ,   ,          .

  .   :         .        ?        ?   .     (,   ,    -   )       .       ,           .

 :       .         ,      1 ,  20   ,    ,    . ,   1 ,     ,  ,   20 . :     (1 )     ,      ,   ,     .     (20 )  .  : ,         (, ,   )    ,           .  ,     ,     ( ,    ),   .

 :     1992        .  ,  ,   - (),     ,         ,     .                ,    .    ,     ,                 .

 :      .          2017     ,        .    ,         .   ,    ,    ,     :   ,   .     . :             .

 -    . :    ,     (, ,    ). :      (  ). :     ( ,   )  .             .

  . : -      .           . :      .        (Need for Closure)          .                     . :                   ,      .

        .           ,     .    ,     ,      .   ,              deepfake,    ,       -,      .

,    ,   ,              .   1970-      ,  ,      (,  )      (, )     ().     ,            - ,     ,        .

        .   (1980-1990):   ,          .   (1990-2010):      -   ,       .   (2010- ):  ,              ,   -.

     ,     ,     .      ,     .      ,      ,  ,   ,                 .

      .      :    , , .      :  ,    ,     .        :     ,    .

  :     ,  .   ,     -  .   ,        .      ,   ,    .              .

      ,    ,     .

    . :         (  , 1/24 )    .    ,  - :     ,      -,       .      ,           .           ,   .

    . :            .        ,    .    .  ,      (  ,     ),          ,    .    :        .

    . :         ,      . :     ,              /, /.  :         /, /. ,     ,      .

    . :    ,   ,   ,        .      ,      ,  ,      .        -     .

    . :  ,      ,         . ,          , , .              .       -,             (  ,   ,   ,  ..).

  ( ).   :          .      ,        . ,           ,        ,            .     ,     .

 :    (   1984 ).    -   ,      ,      . :     , , .      ,        ,     .    ,            .

 :      ( Epstein & Robertson 2015).  ,      (,      )       20 . :        . ,    X      ,      .  :       ,     .    ,     .

 :  -  - (   2020). ,      ,      .              (  ).             .        -. :   ,        .

 :   ,    .  ,    -           ,   . ,           .  :     ,    .  ,    18-35 ,  -   -.      - ,     .

   .    - ,   .    ,       .    .     ,         .             .

          ,     ,     ,  ,     .        1974 ,           (  ),   (  )    (   ).

   .   (1970-1990):     ,   .   (1990-2010):   -              .   (2010- ):  ,             ,      .

     ,  ,     ,   .     . :          ,   . :         ( ,  ,  ,  ). :        (, , , ). :         (, , , ).        .     -.

      .       ?. ,         (  )      (  ).       ,    ?. ,          ( )        ( ).           .

     :    ,      .       ,      .     :     ,       .

      ,       .

 .    ,    ,  .   :      (  ,    )         (      ,   ).  ,    ,    .    ,    (, , , ),        (   , ...?).

  . ,        .        .      .     ,             . :      ,    (,   ),      .

    . , ,    ,    .     ( ,   ,   )   ,       ( ,   ).    :      ( ,  ).           .

    .  ,     ,   .     0,5   .     ,         ,     .     (    ),  (    )   (    ).    ,     .

   .         ,    .       ,    .       . :  .         .      ,   .         .

   .     ,       (  ).     ,    ,     . ,     (   ,    ) :      (  ,    ).    (,    )          .

     .    ,        -   .             .        .     (  )       .  :   ,         .

 :      (1990-2016).          (  ,    ,   ,    ).         (   ,   ,  ,   ,    ).         -  .        ,       .

 :     (2010-2015).          (    ,    ,   ,     ).         (   ,    ,   ,    ).       ,         .                .  :       ,      .

 :  -   Brexit 2016.  Remain (  )     :      ,  ,  .  Leave ()      . -  ,   Leave  ,     , - (  ,   )    .  Remain  ,    (    )    ,   . :  ,          .

  ,     . :          ,   . :           . :        .          20-30  .

    ,         .     ,   (,    - ,      ),      .  ,      ,        .      ,        .

   ,     ,  , ,    .              ,       .              ,     .

              ,        .     :   ,     .     :       ,   .      :   ,           .

        .  : -.         ,      , , , .  : -.     ,        .  :  .     (, ,  )      ,         .

 ,         .             ,      .          -:    ,     .   (think tanks)        -   ,     .

     :    ,          ,     .     :              ,        .

     ,   -    .     (    )   -:  ,    .        -,         .

    :    ,    -            . ,     ,         .           .

    :     ,     -.          ,     .                    .       ,     ,  ,       .

    :   ( vs ,  vs )      ,      .  ,          ,   .    .         ,   .

     :   ,          (       ),          .         .    .

   .  : . ,   -  ( ,  ),       . ,         (,  -),    .  : .  ,          .            ,    .  : .      .         ,            ,   .     ,          (     ),  .

          .  GDPR      ,     .         ,  .            - .        ,       ,        .

  ,      ,       tabula rasa,      .  ,  ,         .  ,    ,     ,   .      ,     ,   ,   ,   ,     ,    .

        .      -,  ,     ,       ,    . ,   ,         .   , ,  ,          .  ,    ,    .

        ,            ,     . ,   ,    , -      ,           ,    .                  ,      ,    .



  (, , , )   :        



     ,  ,        .  Homo economicus,    , ,        ,          .    ,     2010- ,    .     ,   ,       .          ,    .

         .       (. , . ),           .       ,       ,     ,     .

       .        .    :   (, ,    )    ( ,    ).  :   ,   ,        . ,   ,   ,      .

,        data science.      ,   .         :  ,      (, , ),   .       ,          ,         ,   ,      .

          .    ,         (, , ).         :     ,     .      ,       .     ,            .

      ,    .        (, , ).    ,     ,      . , ,   ,    .    ,   ,       .         :   ,  ,   .        ,       ,  ,   .

      ,   - ,     .      ( ),   ( ),   ( )    ( ).               .

     :      ,     . ,       ( , ,  ),      .            ,   ,     ,      .    ,     :         ,    .

         .        .   (Facebook, Instagram, Telegram, TikTok, VK (    ))    :    ,    ,     ,      .

     look-alike .      A/B-   ,    ,   .    ,    (,  ,   )        .     :   ,     ,   ,    ,    .

   2020-          ,      .        ,       :         ,         .   -    .

   ,       .       ,       ,          .         .    ,    (,  ,  ,   ),             .

      ,    .  ,    ,  ,        ,        ,    .  ,        -.

        Brexit 2016 .        Vote Leave    ,      .      .    :   ,   ,      .    :      ( ,   ),   .    :  ,   ,        .

    Facebook (    ),  ,   , ,    ,   170     ,    .         :          ,             ,       . ,  ,  .

   2016          .             ,    ,   .       ,             ,     .       ,      :    , , .

        .         . ,  ,       . ,  ,             ,      .        ,        ,      .

       ,    : Facebook (    )      ,        .   2020    ,    (          ),  . ,     (),   ,    .         ,    .

   2008      .  Yes We Can          ,   .     ,     ,         ( ,  , ).   data-driven ,   ,    :      ,     .

          . ,    ,     .         ,     ,    .  2010   ,    2008-,    ,     ( Tea Party).      :     ,     .

   ,  ,     ,     .       .        ,      . ,     ,  ,     ,     .     ,     ,  ,      .

     ,   .              .            .          :     .

        .         ,   .  -   .    ,      .         : ,    ,    .

        ,       ,  ,    .         digital-,      .

         .      :  .    ,    ,   .   ,     ,          ,  .   ,   ,     (       ).

      :     ,    ,     .                 .

           .    General Data Protection Regulation (GDPR)       ,         ( ,  ).  GDPR         look-alike.

, ,      ( ),       .    :   .        .        ,    ,       .

     ,                  .    enforcement    :      .

          .         ,     ,   .         :   ,            .

    deepfake   ,     ,    .       deepfake   ,    ,        .    :    deepfake       ,     ,   .

  (5-10 )   ,      .   -,     (,    ),             .          ,               (,       ).

     ,        ,     .               ,    .

           .  ,     .  ,    .  ,      ,   .

    . ,        ,   : , ,   .           ,   .   ,           .

     .   ,    ,     .       ,     .  ,  ,    ,    .

      ,       .  ,  , ,          .       ,    .             ,            .

       .       ,  ,      .  , ,       ,  .          ,      ,  .

 ,      ,          ( ),    -.         ,        ,       ,         .                   .

     ,          .    ,           ,           .    ,           .   ,              .          .



- :   (. -),  ,  



            ,     .           :            ,     ,           .  -      -,   (        )    (,   )          .                .        ,    ,    .

        -  1974          .     .    :          .         .     ,    ,   ,    .           : ,    ,    ,  .

  -      (      ),      .    ,     ,           .         .

            .     ,      ,       .        ,    ,   ,     .      ,         .          ,   .        .  ,     ,      ,         .

                 .      :   ,       .

           .     :   ,      .      .

          .     , ,   X  47 ,   Y  45 .        :   (    X),   (  Y),  Y    (     X).    ,     ,      .

,          . , , ,           .   ,     ,   ,     .    : ,      ,  ,          .  ,      (,      ),     .

     .          ,  ,   .      ,      ,        .   (   )     ,   . ,  ,    ,         ,        .

            1980 ,   ,   ,         -        .    ,        ,   .

            2016 .  Brexit     .          ,   ,       Brexit.       .      ,         ,           .  post-factum ,  ,    ,      Brexit  -   .

      2017 ,              .    ,        ,      :           .    ,     .

            2016 .      ,      ,    .           .    :         ,          .       .         ,   ,      ,     .

          .     .    ,      ,   ,     ,     ,      .   : ,    ,     .

    .      .         ,          ,      ,     .       .

,       .          ,   .            ,      ,     ,       .

 ,    ,            (1895).     :  ( ),  (    )   (       ).       , ,      ,      (   )    (   ).

       ,    .     ( ,   ).     (   , , ).     (    ).         ,   ,      -.

         .         ,         .     ,   ,  ,    .  -      .

    ,     ,   .    ,   .  ,    ,     ,       .

   ,    .     ,       .       ,    :   ,   ,   .

        .      .  ,  , ,      ,            .    ,         .

       .  , ,     ,         .    ,               ,  .

   .    ,        ,   , , .    (  ,        )       ,      .

     .        .  - (,     ,     )       .  ,     ,        .

   .        :    ,    ,      ,     .       ,        .

,         .    Telegram (    )     Facebook (    )   ,    ,        .           ,        .

     2004        .    :       (),           ,   ( )      ,   .     ,          .

      ( 2006,  2011-2012)  .      ,   - (  ),           ,         .   ,         ,   ,  .

       6  2021 .   ,     .     ,     .    (    ,  ,  ),     . ,   ,      ,    . :        ,      .     .

           .     ,     ,        .      ,   ,        .     ,  .

    . ,       ,      . -      ,         .         .

,      . ,     ,     ,        .         .

        1990-         .    :        ,       ().        , ,    .     : , , , , ,  .

     ,         .    ,    ,      .  ,     ,        (   ),   ,   ,     .

               .          ,    ,    .

       .      ,         ,    ,  .      . ,      50 ,         .        ,   50    .  ,          ,          (   ).

        . ,      ,       ( ,  ,  ,  )    .       .      ,   .       ,     .

    .       ,    ,    .                     .             ,      .

,      ,   .      ,       . ,     ,    ,        .      ,           .

            .   1990-        ,      .      .  :         .  :      ,   ,   .  :  ,      ,             .  2015 ,         ,         .  ,       ,      .

           .    2010  2020          . ,   2005    ( ,   ,     ),  .         ,   ,  ,            ,      .        .  -        ,   ,    :          .

                2010-2015 .         ,     .    :        ,           ().      :           .   ,    ,         .

           .          ,         ,    .             ,      .    :  -.

    .           ,    .         ,      ,   .       ,      .

,           .       , ,   ,    .     ,       ,  ,      . ,    ,     .

       ,      ,       .     .

   (  )        .    ,     ,     ,    .                .

   (   )   .    ,        ,         .   ,         .

   (    )   .  ,     ( caravan),     ,           ,       ,   .

         .        ,               .  ,     ,     .          .             .

      ,        ,    -          .   ,   - ,   ,    .

    -            .  ,          .          .       -:   , -   .   ,        .  ,    ,        .

    :  ,   ,  ,      .        .    ,     ,    ,   .

      .       ,        ,         .     ,          .

    ,         (    - ).           ,    .

     ,        2017    (   )       -.            ,   .

  ,         :  ,        -  .     ,        ,  .

      .  ,               .        ,       ,      .        :      ,     ,      .

      .     ,       .      ,        .    ,               .

           .    ,    ,  ,         ,   ,      .          (    ).     -,        ,    .        :   ,    .              .      ,           .       ,   -        .



        



        ,     :   ,     ,       .     ,   ,       ,    .  ,     ,     ,      ,         .   ,    ,  ,       ,    .

      ,       ,              .      ,  ,  ,  ,       ,    .  ,         :     ,      ,        .

              .        (1957)   ,      .     . :   ,    ,      . :        ,       . :    ,      .

      (1965)   :        ,           ( ).        :      ,          .           .

              , ,         ( , ),       .        ,            .

                    .  ,     ,      .

       ( ).        (-),        .          ,     , ,    ,    (, -),      .

      ( ).        ( , , ).        :                      ( ,  ,   ).

       ().      :    ,     ?  ,   ,        ,        .      (  ,  ),  ( ,   )   ( ,  ).         GOTV-.

  ,     ,      .       ,    .        ,   .     ad hoc       (   ),           .

     .    ,          .    ,     (   )    ,   .  ,           .

     .     ,      ,      ,    .          ,  ,     ,       .  ,     ,         .

         ,     ,     .    ,                 .           ,        ,    .

       .    :      ,       .         (,  , ,  )   ,     .         .

  -:     ,    (    ).             .  ,              1000  (-  ),     500  (- ).    ,      ,    .

    (confirmation bias):      ,      .         .       (  ),    ,     .    ,       .

    -        .       .    ,       ,    ,    ( ).  ,          ,      .         :    ,  ,   .

   :       .     ,         (,  ).        ,     .

-     ,    :    ,      (nudge)        .  ,    ,      ,    voter mobilization.

            ,      .      ,  ,     ,        ,    .     :     (, ,  ),          .

   .   ,   (  ,    ,   ),    .       :  ,  ,  . ,   ,      ,       .         ,   .

      Brexit.            .        : 350        ,   ,   .   ,     ,      ,    .      :         .

  ,     ,     ,      .   ,       .   ,       ?       ,        ,       ,     .

,           : -  -.              . ,     ,    ,           .      ,         .

      . -,  ,         (, , ). -,    (,    ,      ). -,   ,       ,     .

   ,       .    :       ,    ,   , -     .      ,       .

        .     :   ,  ,     . ,       ,            .    ,        ( ,  ,  ),       .

 ,           .     ,     .  ,            :        ,     .

      ,    ,     .    ,         .   -,     .   message testing,      .

  ,         ,        .     :         (   ).     ,        .

   ,       .               ,     .       .           ,   .      ,        .

     ,        .         .     , ,     ,      ( )    .    ,     . ,    ,      ,     .

        .         ,     .     (  )  ,  ;          ;          .       .           .

      A/B-   .       ,          .    ,      ,    .            ,   .

  Cambridge Analytica  2016-2018    .  ,        5000       ,   .    Cambridge Analytica , , ,            .

   .     -        ,   .         ,       Facebook (    )   .          :      ,       , ,   .

     ,   .    ,        ,        .  ,    ,       .    (,  ,  )    .

         :        ,       .         ,      .        :      ,        .

     .       , ,  .      ,     . ,  ,    ,    ,        .

             .  ,   ,         .       :      ,       ,    .

,    (,   )    ,      ,   ,         .   ,     ,    .          ,     :       ,    .

   ,         ,  ,       .         ,      ,      ,     .

       ,    :     ,   .    ,      ,    .                  .

   .    ,      ,      ,       ( ),   (   ),      .      .

     :    ,  ,  data scientists.        .          ;       ,   .           .     ,    .

     .    ,        ,  ,       .     ,      ,        .

     .       ,    .      ,   ,   ,    ,       .        (,  ),    ,    ,   .    .

 ,     (,   Cambridge Analytica)    :       - (,   ,  ,    ).     ,      ,    .

                 .

-,          .  ,   ,  ,    ,          .        ,    .

-,             .         ,       .      ,      .

-,            .  , ,     ,    ,      . ,         ,      .

-,         .  ,  ,    ,    ,     .    ,     .

    :              .          ,    - (,  ,  ).       ,    ,   .

  ,              .        ,     .   ,         ,     .       ,        .         ,   ,   ,       ,    .            ,     .



     



         . ,           .          (),                  .             ()    ().

  (XVIII   XX )     :   ,   ,     .       1925     ,    1939        .        ,      .      ,       .

  ( 1990- )    .      :   ,     ,    .   Cambridge Analytica  2018   , ,       (   95/46/EC)    .        (GDPR)          (CCPA),      (automated decision-making)          .

        ,    , .     ,           .     ,         .                  .

             .          ,    ,              .               ,     .

       .   ()      ,    .      ,      (, subliminal messaging         ),     .   (, )     :   ,        (,    ).       :                ? ,   () ,        :  ,  ,    .     ,       ,  ,      .

 ,    ,   .         .    :   ( ,  ),    ( ,   ,  ),    (,  ,   )       (periodo silenzio,     ).     ,              ,        ,        .

     ,         .       ,    (,  OCEAN Big Five),    (, ,  )    .     2016 ,    ,  Cambridge Analytica   87   Facebook (    )   ,      :        .          (   ,     ),    :   ,            ,       .

     ,   (deepfakes)   .     -  (GAN)   ,      ,  ,   .      :       ,        (      ).  ,   ,          .     (, , )   ,    ,         .

    (astroturfing)    .        ,     .      ,   ,   ,   ,      .     ,          .   : Twitter  Facebook (    )     ,     .  :           ?    .

,            (nudging)   .    (, ) ,       (,    ,    )     5-10 .        ?   (, ) ,  ,       .        :     ,     ,      .      ,         ,     ,         .

        , ,             .

 :        (,   2021 ).     2016    :        ,      .     (NetzDG)       24 . :    ,          ,      ,   . ,        ,       (,  ).      :   ,       .

 :        (,   2019-2021 .).          ,   :       ,             .  :       , ,         .         ,     .       :          ,        .

 :       (,   2018 ).             WhatsApp  Facebook (    ).           ,      .   :        ( ).             .            ,        .

        . :          .      ()  ;      (, )     . :          ;        ,    ,      .

     ,      ,   .     .  :     ( )      .      ,     .       ,      ,       ,       .    ,    ,            ,    .

           (, ).     ,      .           .    Brexit 2016  ,   Leave     (,  ),      .    2017  2019        ,           . ,    ,     .

         .  ,            (GDPR),            ,     . :           ,  ,     . ,                              .  ,         ,    .

          ,        .        .   (, ,   ) ,         .     :     ,    .       ,      ,          .     :     ,     .

,       .           .          (agenda setting)   (get out the vote).                 ,       ,    ,      .            ,     .    ,   :          .

,      .            ,        :   ,    ,     ?     ,     :        (      ),     ,    .       :             ?

         ?          .    ,   .      ,        ,   ,     .        (regulation by design),         . , ,                    ,         .       :        ,     ?

      .        .       ,   ,     .    Facebook (    ) Oversight Board,      .           (   IEEE    W3C  ),     ,   .        ,         ,      .

     (counter-technologies)    .     ,       .   ,   ,   ,         .       ,       (      ).    :      ,      .

,           .    (, ,  )  -      .       ,          ,   ,       .         ,        .      :     (, , )    ,        .

    ,               ,       . ,        ,          .      ,   ,          .               ,     .

  ,      ,     :        ,                  .  ,     ,  ,   .  ,     ,  ,    ,     -:     ,   ,    .

 ,    ,   .   ,    ,      .       ,    ,   ,              .     :      ,      ,       (,     ),     .      ,           ?                  ,    .

  ,         .      ,      .               ,     .  ,     ,          ,       ,         ,       .             ,     ,       ,    . ,   ,   . ,   ,         .



  ( ,  ,       )



     ,   ,     ,         (ODIHR),           ,       ,        . ,    ,      :           ,           ,      .  :    -         ,        ,            ?

         .   (19481990)                1966 .  25              ,       ,          ,                 .          ,    .    ,    .

  (19902010)         .      ,   1990 ,  ODIHR,         1990 .  2002            ,          .     : , , ,    .    ,    ,        :      ,      ,     .

,   ( 2011    )    ,       ,    .   Cambridge Analytica (2018),      ,              .        ,    ,        :    /ODIHR         (2019),             (2020)               (2024) .                ,     ,       .

           ,       .        (free expression of the will of the electors)     25 .           .

   .           ,    ,     .      ,      (,         ,       ),    .       .     ,          (,  ,     ,  ,   ).     .                 . ,      (  )   ,  ,  ,   .

     20202024           .    :       ( ,       );     ,      ;              ;           .              ,          .

        ,   (hard law)   (soft law) .            ,      -.        .           , ,   ,     ,             .

             .        ,    (  5    ),    (   ),    ( ,   ,   ).  2024     ,        :       ,        ,  -      .

ODIHR    ,            .   :          ,      -    (2024) ,       (2023) .       ,      : ,        -,          ,       -.

            CM/Rec(2022)12        .               .        ,             ,    .     , ,             .       -:         ,       .

               .    ,        .

 :   -.       - (i-voting)  2005 . ODIHR           .      2023  ODIHR ,    -      ,       ,          ,      .   ,               .           (           )   .      ,      ( ,  )      ,      (, )    .

 :      .   ODIHR     2023    13 ,          ,       :  ,   ,   ,     .  ODIHR :       ,       ,       .    ,   :         ,    ,         .       :  ODIHR    ,          .

 :     . ,     ,      ODIHR     2023 .   18 ,          ,          ,               .      ,                       .  ,           ,      ,         (            ).

             .        ,  .

      .        ,           . ,          (  ),           ,    .  ,           ,          .  :      ,    ,      ,      ?

         .         .   ,         (Meta, Google, X, TikTok) (    )     .     ,    ,        .              - .       .          ,    :      GDPR  ,   ,   ,   .   ,            (,     ),  ,     ,  .

       .     (   )         .   ,        25-35 ,  ,    ,         .          :        ,      .           ,     ,         .

     .     ,  :         .   ,        ,     . :   (ChatGPT, Midjourney, Sora)         20232024 .                  ,     .  ,       , , ,     .      ,        .

                .     ,           .  ,        ODIHR,       .   (   )   ,       ,         (,          ).

           .    :   ,    ,     ,     .          .   ,    ,   ,      .           .

         .   ,   ,    .   ,     ,   :   ,         .        ,    .       :  ,       ,    ,    ,    .           ,          .

       ?    ,         .

         .             .               ,        ,   ,   .  , ,      ,        ,           (,    ).         ,              .

       .      :      ,     (  ,    )   -  .  , ,               .          ,  ,         -      .

    -.              ,     .  ,     ,  -  ,    :    ( ),   ,      .      2024      :     ,       ,       .

       .       . ODIHR     ,       .          (,   ).      . , ,                   ,      ,       ,        .

  ,             .      1966     2000-       2020-     ,         .       ,          .

            . ,        ,           . ,        ,      .           ,    .

    .  ,         ,    ,     .       .            ,      : , , ,    .     ,       .

     .       ,     ,      .      (,  ,  )           .           ,        .

  ,      .        ,          .        ,          .     ,        . , ,            , ,    , ,      .

             . :               ? :        ,       ,      ? :            ,             ?           ,           .   ,  ,  ,   .                   .



  (, , ,    )



               .           ( ,   ),     ,             .      (   ,   )   (    ,  ,   ,    ).

  ,    ,      .     .      :    ,   ,     ( ,  ).      :      (  , ,  ),    (    ),    .      : ,         ,           .      :  -    ,  ,    .

      ,            (   )      (, ,    ).    ,       ,          ,         :           ,           .

            ,        .                    (2002,   )      .          ,       ,    ,       .              .

          .            ,    ( 2024               60  ,    600  ).       ,        30 ,  ,       .    (            15  ).        ,          .

         .       -.       -       (2021) ,   -,       500  ,  ,       .        ,      .          ,     (2022, ..  ). ,   ,     ,  ,  ,             .       ( , -, )     .          (),          ,  .         ,           .

       .   ,    ,      .   ,      :          ,       .               ,                  .     :       ,     ,       .

         ,      .      :       ...     .           ,   ,    ,    .         Citizens United v. FEC (2010),  ,               ,  ,        .     ,   Super PACs (  ),         ,    .

        .          ,          (  ,        ).         .    ,        (         3300   ),    Super PACs  .    ,    : Super PACs   ,      (   ,    )     .

       .         (Honest Ads Act)    ,   .   (, , )             .    ,        ,   GDPR.          :      (CCPA)  ,    .           ,   ,     .

            ( 2020        14  )       .         ,          ,    ,    .           ,       ,     .    ,          ,  data-driven  ( 2008, 2012)    ( 2016),       .

            ,            .      ( 5,   ,   1,      ,        ),     :     (Bundeswahlgesetz),     (Parteiengesetz),      (Bundesdatenschutzgesetz)      (Netzwerkdurchsetzungsgesetz, NetzDG).

          .    :       100    ,     ,    .   50      .      - .         ,    .       ,     ,      ,       .

         -  NetzDG (2017).        (   2     )     (   , ,  )   24    ,       7 .             .     NetzDG    ,   ,   ,      : ,     50  ,    ,    .

            GDPR.         (BfDI)       .        2019 ,       ,    ,   .  ,             ,     ,           .     ,   Cambridge Analytica,          .

            ,        .         data-driven ,            ,      .  ,       ( ),             ,      ,         ,      .

             ,         .     (Code lectoral),       (2017),         (2018),      .               .

         (priode officielle),    15     .        :         ,     ,      .  2018    ,      .                       ,       .       48           .  ,     (procdure acclre de rfr),    2022        ,       .

          .  1990  ( 2017 )         7500       4600   .       (       ,   ).      :     16,85  ,    22,5  .     (47,5     ,   5  ).            (CNCCFP),                 .  2017  CNCCFP     375       .

        .     ,     ,        15    (  ,   ).                ,   ,       .     75  .       (-)    (bandwagon effect),          .

            ,     .           ,        15   .          .      :        ,    ,           .  ,         ,             .           .

           ,  .            .    - :         .     :     ,       ,    .      - :       ,    ,     .

             .       ,         .      ,     (  ,  )     . ,       ,         ,           .

            .     ,          .    :   ,      CNIL (     ).    ,    .         (-152),      ,   ,  ,        ( ,     ).

        .              ,    . ,        ,       ( GDPR  ),          .   GDPR   ,  enforceability     . ,                 .       (race to the bottom):         ,     .

         .                  .       ,  .   (,    ,   ,      )     .              .

          .            Super PACs   .    :  ,     ,   ,    .          ,     ,       .

         ,    .    ,         .           :          .              .

         :       ,      .     :           ,     .             .

            .        .        ,     .         : ,    ,   ,      .    ,      .               .

        .   ,   :  GDPR        ,         ,          .     -        .       :  (       ),  (       ),  (     ),      (      ).

      .       ,         ,     .      :  ,   ;  ,     ,   ; ,        .           .

         , ,        .  :      ,       .       ,     . ,               ,     ,             .

 :      . ,           (,    ),       . ,        ()           (),    .   ,      ,       .

 :              .      ,    ,       .        ,      ,    ,        .     ,  ,      .

 :       .    ,        .        ,        ,      ,        ,    .         (Bundesnetzagentur),    CNIL  CNCCFP,       ,      .       ,        .

     .                ?     ,       ,      ?              ,    ,     ?          ,       ,    ?           ,            .     :   ,      ,           ,   .      ,  ,      ,        XXI .



    (,  )



     ,                 (     )     (      ). ,    ,      ,     .   ,          .   ,     ,              ,      .  ,             ,         .   :  ,        ,         -,            .

            .   ( XIX   1950- )             .  1908        (AAAA),   1924     ,       .                 .       ,    .           ;           .

  (1960-  1990- )        .  1969        (AAPC),          .   :     ,    ,   ,       ,    . AAPC    ,              .       :     (APC)    1998 ,      (EAPC)   2003 .      ,               (  ),       .

,   ( 2000-    )         ,       .  ,  ,      ,   ,       ,  .         :     (,    Facebook (    )),    (   ),       ,     . ,    ,       .

        ,         .      .        :      ,   , ,       .         .       ,         ? ,   X      (  ),       :              .     ,        ?

  ,       ,    .        :   (   ?),   (     ,   ?)    (    ,   ?).          :           ,       ,     . ,     ( ),   ,   , . ,     ( ),       .

       .       ,           ( ,  ,  )   ,     ,     .        :    ( , );     ( ,  ,  );   ,       ;        .  ,        ,  .

        ,        .      ,    . AAPC Code of Ethics (  2024 )  12 ,  :      ,    ,       ,    ,   .        :       ,      ,          .        ,    .   AAPC,   30         .       .

      (soft law)    .           (2018,   2022).      (Google, Meta, Microsoft, TikTok, X (    ))   .    40 ,    :   (    ),    ,    (     ),    (   ),   .    :     ,       .      ,        .

         . AAPC     9 ,   .           .   ,     .  :  ,  ,   (  1-3 )          .  50   AAPC    200 ,     40     .      ,    2020 ,    .   ,    AAPC   ,    ,       .  ,      ,   ,      .

       . Facebook (Meta (    ))  Oversight Board ( )   ,         ,   .    20    , ,    .      Meta (    ) (       ).  2021-2024      ,    ,          .  Oversight Board    ,    .  ,       Meta (    )       .

         ,           ,   .

 :   2016      Cambridge Analytica.     87   Facebook (    ),   -,       ,      (   ).          AAPC,           ,    .   AAPC    ,     ,   Cambridge Analytica.    Facebook (    ) (  ),    -    ,    .    ,     :   ,        ,   ,      .        .            ( FTC  5      Facebook (    )).      :            ,    .

 :    2021       NetzDG.      ,    (NetzDG)  ,    .     (Facebook, Google, Twitter (    ))      ,  :      ,   ,     .     :   48             .   ,   92           24 .     .     . -,            50          . -,    : ,    ,   ,   .  ,    ,           .

 :   AAPC      (2019).  AAPC,       ,         ,     ,         .       (    )     AAPC (     ).    ,               .       ,     AAPC.         ,             .  ,    ,      AAPC,     .   ,       ,           .

     ,      ,         .       .           ,         ,     .         . ,   ,     ,          ,       .      ,     .   ,        ,     ,      .

      .                   .      ,         (,     ,     ),        .     ,    :        (  ,  ),         (,       ).        ,       .

    .   ,        .        AAPC,   Facebook (    ),   EAPC     .     ,     . ,  AAPC     ,           .      ,         ,      .           :      ,      .

     .     ,       :      , ,  ,           .  ,        ,    ,     . ,                 (   Cambridge Analytica),      .         ,        .

       ,      .          .      ,   .         :   ,  ,     .    (, )            .       ,     ,   .        :      ,   ,     .

        .         ,      (      ).      ,        .     ,          ,     ,  .         :        (    ),     (      ).

        .          ,        ,          .       ,    .   ,         ,     :       ,      ,              .

            ,     .          -   .      ,         ?   ,         ,  ?  ,      (,    -)?  ,     ,   ,     ?          . AAPC  2024         ,    .

    ,          .       ,  ?  ? ,   ? ,   ?    (     )?          .     .

     ,      ,       .       (  ,    ,   )  ,     ,     .     ,      .     ,     ,         ?              ,         .

           .          ,      :    ,    ,       (  ).         ,     , ,   .     (     )        .       ,     . ,          ISO  IEEE,       ,      .

              .  :      ,   ,           (, )    .       ,  ()     ,     ; ()      ,     ; ()     ,  ; ()      .         ,    ,     .

 :           .     ,      ,        (,      ,    ).        ,     ,             .       (, ),    ,        .

 :           :   ,    ,     ,     .       :    ;         ;          (,    );        .       .

 :           ,      ,     .  Oversight Board Facebook (    )      ,      ,        ,       .      :              ,       .

     .              ?        ,        ?    ,  ,  ,       ?            ,   ,     ?      ,                .     :   ,        ,   .     ,      ,        .            ,      ,         .



   : , , ,  







         ,      ,              ,           .       :   ,         (       ,        ),        ?                  . , ,                 ,          ,        .          :       ,      ,    .

           ,    .          ()  ,        ,      .            .               1843 ,           ,        .

                   .     ,         (politische L?ge)     .      1920    ,               .         ,      .

            (      , . 25),        .      .     (common law)  ,     (defamation)      (fair political comment),       .            ,            (, )          ().

  2010-     .        ,      ,            .   Cambridge Analytica (2018),      ,                    .

               .     ,     (dirty tricks)    .       ,  ()        ; ()   ,    ; ()     ; ()     .      .

      (fake news   ).            ,  (1)    (  ), (2)     , (3)  ,     .    -    ,       ,     ;  ,      .   ,     .      :       ,      .

     (defamation in political context).     ,      ,    - .              (public figure doctrine),       New York Times v. Sullivan (1964).   ,        ,      (actual malice)        .   ,     ,      :   ,   ,      ,   .     :             ,    .

    .        ,   ,        .   -    ,           ,      ,     .        ,   ,   ,   .    ( , , )    :   ,        (, )      .         ,   .

     (abuse of rights)   .       .    ,       ( , , ,   )          .          (SLAPP-),                  ,  ,     .      .   .        SLAPP:    30        ,      SLAPP.        .

                .      .  :         (  ,  -  );      (    );    ,   ;      .     . ,   ,    (, , )    .    :       ,        .  ,    (  )      ,      .

       .  :          ();         ;          ;     .      .        ;            (,  ,     ).  ,    ,      ,  . ,   ,     GDPR (   ),   ,    ,     .

       ( ).  :         (    , , );          ;          ;           .             .          ,     .          (  ),    .      ,       .

        .  :           ( ,  ,   );  ,      (,  ,   );      ()    ;     (     ,       ).                .      :        ,     (  )     .  ,       ,   ( ,   ),         .

   ,      (  )    .  :      (, 2019).         ,       ,      .     20    Facebook (    ),      .  :      ,           ,   ,    .           .       60     ,         . :   .             .

 :    (,    2019).  ,   :        ,       (,  ),       .  :               ,           (    ).           .      .   ,  ,    ,        .

 :      (,   2019).       ,           ,      ,      .     ,   .     :            ,     .          -    (  ).     ,    ,      48   .            .     :        .

 : SLAPP-   (,   2022).          ,       -.    2  .       (   ),        3   150     ,         .  :        2013 ,     ,    .       ,      .      ,      ,        .   ,  SLAPP         .

             .        .           ,         ,      .        :     -  ,     ,      .   ,          .       ,    ,    .       ,     .

     .         ,           .           .  , ,         (. 56       )       ,       .        ,     .        . :         (  )    (  ).          ,      .

    .        .  (  )         (-,   ),        .      .  ,         ,     .  ,  ,    ,     (, ,  )  . : ,     ,           .

     .      ,         ,          ( ,  X  ,   ...).       ,      ,       X  . :         ,   .          ,   ,   .      ,     ,     .

                  .       .   ,      ,   ,           ,     ,      .  ,       ,   .          .

     .  ,      , ,    ,     .     :  ,     .            ,     .      ,   .

        .        (-   , , ),    .          ,      .  ,      .          ,       ,     .

       .         ,       .    ,    ,     ,   .  ,       ()     (   ,     ),      .  ,      ,     ,      ,  ,     .

            ,       .        ,   .  2025   GAN (- )  ,           .        ,        .     ,    ?   ,    ?   , ,       -    ( , -),     .           .

   -,     .         (, ,     ,  ,      ),     ?  ? ,   ?    (     )?           . ,        ,    (strict liability)   -.       .

      .        ,   ,           .        (  ,   ,  )  ,    ,    .           ,  .        ,   (   ),     (      ).

  ,           ,          .    , ,       ,     ,   .      :    (  ),  (   )   (,  ).      ,            .

          . -,   :      ,         .        . -,   :        ,       ,       . -,   :  ,       ,   ,      .

       .             (    48 ),    (    )     .       ,     ,      .            ,        .      (      ,  )    (     ).            :     ,    ,   ,    .  ,       (product liability),       Digital Services Act.

     .               ?       ,       ?                ,    ,       (-)?        ,    ,   ?      ,              ,      .     :    ,    - ,    ,  .      ,  ,        ,    .



       (, , -)



               .  XIX       (bribery)   (intimidation).        1883    (Corrupt and Illegal Practices Act)   :   ,  ,   .     (    )   (    ).

 XX         :    ,     ,     (periodo silenzio).        1971  (FECA)    1974         ,  -       .       (Parteiengesetz)        .       1881               .

 ()     2010 ,        .              .            2016 .    (FEC)          ,       ,      ,  .  , FEC     -      (3   3 ),      .

     :       (NetzDG)  2017 ,        .   2018        ,          .    GDPR (2018)                 20    4   .          .

                 .          ,  ()         ; ()       ; ()      ; ()    (  )  .

        :   (  , ,  ;    ,  ;    ,  );   (   : ,   , ,  ,  );   ( :  , , ;  ;  ).

     .  :  (      ),    ( ,     ),    (   ). :   (        ),   ,    ,     .

      :   ( ),   ,       ,       . :   (    5-7 ),   . :    (  ,    ),   (   ),        .

-     ,     , , .  :  (),    ,    . :    ,     . :     (     ),   ,   .

            .        ( )    5  ,    .  :      (. 5.8),     (. 5.10),      (. 5.11),       (. 5.12),   (. 5.16),     (. 5.18). :     3  50  ,      30  100  ,      500  .

              (FEC). FEC     (civil penalties)       .          .  FEC   : -             .  2020   FEC     1,4          14      0,01 .

           (Bundeswahlgesetz)     .    (Bundeswahlleiter)         .           ,      (,        50  ).

             .        ,      ,   . ,     ,    ,         .    ,                  ,     .          50        ,   .

 :                   .  ,      :          ,   ,        .

        ultima ratio   ,    .        ,   .  141 (       )    5   .  141.1 (    )    500     4   .  142 (  )    300     4   .  142.2 (   )   3   .

        .  :   (18 U.S.C.  597   5  ),   (18 U.S.C.  241   10        ),   (52 U.S.C.  30109   5  ).   20      ,        (2012     ,       )     (2019  7,5       ,    ).        ,    .

           (StGB):  107a (    5 ),  108a (    5 ),  108b (    5 ),  108c (    5 ).           ,      .

               (beyond reasonable doubt)     .            ,   (1)    , (2)     , (3) ,        .   ,       ,     .  ,               ,       ,    ,   .

   .            ,       .      ,    ,    .       ,   ,    .

 :  ,      ,         ( ,   ),     ( ,    )   -  .    :      ,     .

-         :  ( ,    )   (       ).  :  (defamation),     (invasion of privacy),    ,    (    ).

              -    (public figure doctrine),      New York Times v. Sullivan (1964).           ,      (actual malice)        .    ,            .  2016        38     Fox News          DNC.     ,    .  2020  Dominion Voting Systems    1,6    Fox News        .  2023  Fox News   787,5              .     ,    ,   actual malice     .

         ,   .           (1986) ,         ,      ,  actual malice.            ,     ( 1  50  ).      ,         .       ,     .    ,      100  .

  -       .           ?  ?  ?  ?    (,        ) ,     .    -        (1-5  ),      .

    .          .        ,  ,    .          ,          -  .

 - :      - (     ,   ),       .            ,    .

 :  Cambridge Analytica  Facebook (    ) (/, 2018).    (ICO)    500    Facebook (    )      .    ,     .   Facebook (    ),     56  ,    ,   .     (FTC)    5         FTC.   Cambridge Analytica  ,   ,       .    ,    ,   -    .   :     ,     (),    (,  ),   ( ).          .

 :     (,   2019).               .      . 212-21  (     ).     8 500  ( 300 ).     (     . 160  ),     ,        .      .   ,             ,    .

 : ,     NetzDG (2021).      Facebook (    )  3500 ,       .  1200      ,     .       2    Facebook (    )       (    24   ).      ( )           ,      ,      .      :     ,     .

 : ,    (2022).            .           .    48   :      Twitter (    )  ,     ,  ,  .   ,       .   :      ,      ,       .    ,    ,   .

                .     .   ,   ,      .     :   ,     .     ,   ,           (abusive legalism). ,           ( ,    ),     ,     .

        .   ,     ,     ,     .   ,           ,    ,   .    (, , )    ,            ,     .    ()             .

        .        ,        :    ,    ,     .  ,       ,    ,      .

        .       :     (),       (),     ().          .     ,        .

          ?     .       .     ( ,  )  ,           . Digital Services Act   (    2024 )         ,          (  6   ).            .        :   ,     ,    .

    .         ,    .        ,     ,    ,           .      :          ?     ,    ?

       .       (   ,   ,   ),   .           (,  )        (,   ,    ).           .

      .       :       ,      ,        .        ,     ,   - .

  ,              .          .           ,  . -       -      .          ,    .

      .            ,    (       )      .        (strict liability)    ,        ,     .      :       (,   ),         .            ,      ,           .

     .          (       )?     ,           ?            ,     ?        ?      ,                  ,     .     :   ,        ,  .     ,              .



 II.      



        ,              .           ,        ,    .         ,  ,  ,   ,            .

            .  ,    XX ,          .  ,                .       ,     .  ,   19601980- ,      -.     :   ,    .  ,   ,      ,     ,  . ,      2000-             2008  2012 ,      - .

     2016 ,                 ,        .     :              .       ,    ,    ,           .

       .           .    ,              1  2.      ,   1,   ,   .    ,         : , , .  ,   TikTok  Instagram, (    )       ,     .    ,       ,         ,             .

          .     ,    ,     ,    .    : 1)            ; 2)     ,       ; 3)           .        ,      ,           .

       :  (    )    (       ).    ,      .

        .         ,   OCEAN Big Five.       , ,  ,                    .    2016   Cambridge Analytica  :               -       .  ,     :            ,        .             -  .

      ,     ,      .    Twitter (    ),    Facebook (    ),            .   :       2018   30       ,      ,    .   ,     ,    :       .       ,       .

      .         ,           .          ,             ,      .       ,  ,   ,           .      2017 :             .        :       ,     ,         .

            .           .          2020 ,           .         ,      Sora  Veo       .      :          ,     ,        ,        .

           . ,     ,           .     .

 :       .      ,    .    ,   ,      .      2019        WhatsApp (    ),            ,      .

  :          ,      .           40       .      ,      .   ,      ,    ,     ,         .

 -:        . ,    ,     .           2016 ,       ,       .    ,     ,     .      :        ,      ,  .

           .   ,        .

        ,         .     ,        ,        .      .     -,       ,   .      ,          .

           .      ,     ,         .                 .    ,        : ,                  .         :       ,     ,          .

        .   ,          ,                         .       ,    ,    .   ,          .

           .     .

   ,       .               24 .      , , ,     .              . -         ,      .

   ,          .        . Meta (    ) X        .    :          ,   .    ,     .    (,             )   .

   - (, , ),             .       ,      .       ,       .     ,        ,       ,        .

   ,   , , .         ,      .      ,      ,        .             ,          -  , , .

         .                 .         ;        .            ,             .   ,              ,       .

       .                  :  , - ,  ,      .        ,   ,    ,      .      ,           ,         .

     ,    .         ,     ,      ,           .     :       ,     . ,  ,  ,         .

,            .  ,    ,   ,         :    ,   .         ,        .       :        ,      ,    .      ,     ,       .

      .        ,           . ,    ,      ,     .     ,           .   ,     ,     .

      .    ,      ,   ,            ,         .       ,             . ,        ,         .

,  ,   ,  .    ,    .            ,   ,    .        ,                     .        : ,     ,              .

 ,     :  ,         ,       ,        ,          ,     .      ,      .         ,         ,       .        .



  :  ,          



            .  ,  ,        ,       ,      ,   ,    .

           ,      , -         .     , , ,  ,   ,        .            .     ,      ,            .          ,    ,         .

          .       ,        .    ,    ,      .       ,      ,   .  ,           , ,      .

       .     ,   ,     ,     .   ,             ,   .      " " ,              ,        .

      ,    .                ,    .     1960    ,     , ,        .         :  ,     (    ),         ,  ,   .

,        ,   .           - (,       ),         (     ). ,    ,  ,      ,        .

       ,  .       ,      ,       ,      .    .

     ,  .       ,              .    ,  ,   ,     .         ,        .       : ,   ,    ,   "", "", "".               .

       .  , ,          ,  .     ,        .      ,   ,   .    ,                ,    .  ,              , , ,      .

    ,   .  ,      ,       ,        .  ,        ,       (,  ,  ),     . ,  ,   .              .

        .    ,   .     :   (      ),     ,       ,  ,             .

       :   (, , ),   (, , )   .    .

        .      :        ,    (        ),        .         :          58 ,       .    :      .            .  :     2020     3      ,      ,    ,     ,      -    .

      ,     .       ,    .     ,       :   ,   ,  .          (   ,    ),        , , .         :       ,    ,     .        ,       .       ,             .

         .   ,     ,     -.  :  ""       ""  ,      .      (),          .    57  .   :         2020     ,  - ,       ,     ,     40 .

   , ,        .  :         .            ,      .  ,  ,       ,       .   : " "   2004          ( )     . ,     2020        ,      (,  ,   )    .

,  GR           .    ,  ,    ,     (  , , ,    )      ,      .  GR,      ,     -        .

    ,  .      .     .    .

       .     ,    ,     ,   ,      .           ,      23   .        :         ,         -.

           .         ,    ,    .    .     :      . ,  ,      ;       , ,    .   ,     ,    .

          .      .    .     ,   .  ,             ,    .         2022        :  ,  ,    .

 :       ,  ,  ,          .     ,          ,   ,   -   .          .                .

           case studies.

 :    .    , , 2019 .              .      :   350        1800 ,      5  15 .      12 ,  ,       3 .      :    , ,    "".       ,     ,    .

 :   -  .    2016        :   ,   ,  .        " "  , , .               ,     .        ,       ,   .      ,    ,    ,      ,  .

 :    .     2018 ,  " ".  ,    ,   .     . - ,             . :    ,    ,     .      79    100    .     .

 :     .     2018 .     " "      .  :         ,        ,       ,      .            .        ,        ,    .  :               .            .

 ,   ,      .           . ,    ,     ,    ,    ,     ,   .         ,    .        :   (      ),  (         ),           .

       .    (,      )     ,     ,               .          (   , ). ,          .

    ,   -     .         ,           .          .       ,    :  -       ,    .    ""              .       ,       .

           .  ,   ,   ,     .     . ,         ,    ,    ,    -    .    " ",         , ,   ,        .

               .            ,    ,          .       ,  :  ,   .      :       .

            .  ,    ,  .    "" :    ,  ,     ,     .        ,      ,  .     :     ,     ,      ,    .         .

        .   ,        ,         .   ,         ,     .   ,        ,        , , ,   ,    .

     ,   .  ,    - .    QR-,     ;  ,      ;  ,   ,       .      , ,   .  ,            ,     ,   ,       .

    .            :       ,        ,     .          ,   .    :    ,    .

,         .     ,      ,     (,  )           ,      ,   .       , ,  .            .

   ,         ,  ,    .          ,  ,           ( ,   ,  ),     ( ,   ,   ).

    :        ,      ,    .       ,     .        ,         .            .

        .           ,        .     ,       .  ,        ,      ,        .

             ,    - .            ,       .

         :             ,    ,              .        ,     ,     .

 :          ,  .     ,   ,   .  ,       ,  ,      .          .     ,      ,     ,       .



  :  ,         



      ?               ?         ,        .          ,     ,      ,    ,         .     ,      ,  ,   ,     ,           .

        ,        ,      .    .

  (19521960)   .              1952 .     "  "           .        ,    .    ,     ,     "  ",  .          1960 , ,  ,   ,     :     ,   .  ,    .

  (19601984)     .    1964    "",     .      ,   ,   ,    : " .   ,      ,    .      ,  ".       ,      .    ,    ,     ,  ,       .      :   , , .

  (19841992)     .  " "     1984      .            .     :  ,   ,  ,       .       -    1988        .    , ,      ,   ,   .     :     4  15   .    :          .

  (19922008)     .    1992    "-",          .        , , .         ,    - .      :         ,    .     ,             exit-polls   .

  (20082016)    - .    2008    ,    ,      " ",       -   ,    33             50 .           : "   ,      ". QR-  , ,    YouTube (    ) -        .

  (2016   )  ,  -    .  ,    ,        ,  .   -        .      ,      -  ,     .    -   ,        -,       .        CGI,     ,      ,      .     .

       ,     .    ,       .

        .     ,     (, , ),      .     -,   .     ,    .    ,               .    .              .    ,    , :    .

       .          ,       .  ,    ,    ,    .    ,        .     ,       .  ,      40        25     YouTube (    ),   .

         .         ,       .      ,   . ,         . ,         .    ,    .  :   - 2004 ,    ,     . - ,         ,     .

       .     ,      .                 .   ,         ,     .   ,      ,    -       ,       20        .

         gross rating points.       :  (  ),  ( ),        ,    ,       .

        ,       ,      .    .

      30  60 ,      .  :    ,   ,    ,          .          ,   ,    .  :        ("      "),        .  :     2018   ,       McDonald's. -     "",     ,    .

      ,        .  ,    . :  ,      ,   ,    " ".     :   ,        .           ,    . :          ,  ,        ,          .

   ,        .    ("    ")   ("    2000    ").           ,     ,    .       :    (     )        (    ).   :       ,       .   :        2018      , ,   ,   .

-  ,         .  :      .        70 .  ,         (, , )      .  :   2020    ,       ;    .

-,            .  :  , - ,      ,      ,    .     :         .      ,     ,    ,        .  :  ,    50           57 ,       .

        .        .           .      ( ,  )    -,      .  :       2014 ,    ,          32   44      .

     ,         :    ,   ,    .          .     ,    ,          3  ,   ,     5   -    .

       ,             .   :    ,   -  A/B-   ;     ,   ,   - ;   ,      CGI     .                     ,           .           .

,  media buying,    .     :        ,       ,        ,      .     ,        , 100 000    5064    .      ,       .

     .   .   ,            .    ,     .          .       .   ,         .      ,   ,  35     .    ,       .

          .            .             ,        ,    ,       .      ,    .              ,     .

        .     ,    ,     ,     .    gross rating points,    .  GRP     ,  ,    ,   .    :      (    ),    ,                  (   ).              ,     ,   .     :          24  ,       .

   :      ,  ,      .        ,     .      ,    ,    .       :  ,     ,    ,    .

  :          .  ,   ,    80     ,         0,10,2  .          . -,      ,    -  .

          .         ,   ,   ,    ,    .        ,  ,   .

           case studies.

 :    .           2017    ,     ,     .          ,     .              .         ,  .      ,      (  ,   ). :    32 ,    ,   ,     11  .

 :   .   ,     2020  (,      ),       ,          .       .  - ,    ,       ,   .  ,    .   . :         .

 :     .      2018     -,          ,       .   ,    ,     .    ,    ,              .      0,4 .        .

       .      :          ,       .        .    ,   ,      (  ,  ).                 ,    .      ,      ,      .       ,  ,       ,     .

   :       . ,   "  ",   . ,   "  ",   .   ,    ?         :         .

  :    .   ""   .     , ,     " ,   "       .      " "   ,       .   :    ,    .

          ,       .      .

   .          ,   :       ,      ,      .          .   :  ,    ,    .

      .      ,        ,           .      ,    .

        .      ,      ,       ,     YouTube (    )    .    ,   1964 ,   .

,       .                .       - ,       ,   TikToku.  : ,  -   ,    .

          .      ,  ,                  .   ,        .   :   ,  ,    ,         .

   :       ,        30 ,      .            .      :   " GRP",      ,  ,      ,        .

        -      .    ,          ,    .

       : ,       ,     ,        .  ,                   .    ,   ,  ,         ,   .

       .    ,   , ,        : ",  ".     ,    ,     .          ,  ,    .      , ,  .



  :   ,      



 ,          ,     ,    ,   ,          ,  ,           .   ,    .      ,       ,  ,           ,        .

        ,        ,    .    ,          , ,           .     .   .      .     ,    ,           .

       ,   .             ,  .   programmata    :     ,       .        ,  .           ,      ,     .

            .  ,     ,  broadsides       .           XIX         .   -  1896      ,        .

       XX .    ,    . ,     ,      .    1960           .           1980-     ,  ,     .

   XX   XXI , ,     .   .  :      ,  ,    QR-.  ,       ,        .  2010-    -  ,      .  2020-        :            (       )     .

        ,          .

       .    ,    ,  ,    ,      ,            ,   ,   .  ,   , ,       .       ,                  .  :        .

     ,  mere exposure effect,   .                    .         .       ,  ,     ,          ,     .         .      ,     .         35         .

          . ,     ,     .         .           .   ,         ,       .   ,    ,      ;       .         .

           .         ,   ,   ,    :   ,   ,      .          .        ,    .          :            .

        " ".     :   (   ),   ,       ,     .

        .      ,    .

   36  63     .  : -      50200  ( ,  ,  ),     ,   (    ),   .  :   (   ,    ),     (    ),     (   ).   :    2008      ,     "Hope"  "Change"   ,       .  :     2014     12  ;   ,        .

        ,        .              .  :     57 ,      79 .           .        ;            .  :      (-, , -)      ;        .

-     ,     ,       .          .     3090    ,        .     -,       ,      (  , -).         .  :    -    ,        ,     .

-          .        ( 510  1015 ),   , , , ,       . :          ;     ,        ,    ,      (, ,        ).  -    (       )   (   ).       :       ,        -  ,    .  :    2016        -,    ;            ,    .  :     2013       ,       ;          .

        ,    ,      .         .  :     2        3040    .     ,       .  :          50    ;      ,     .

          815 .                . ,                  .          ,       .       ,           .   ,        GDPR.

       ,   ,       , -       .     ,     ,           .

   :         (        ),  ""  (, ,  ,    ),    (      710     ).         .    : 30        , 40         , 30    ,      (,        ).

Frequency capping       ,  .     :            .        35      .  78        .   ,    ,           ,  23   .   ,     ,    ,    .

     .      ,   :  ,    (    );    ,    ;   ,     (,    ).   ,       ,    ,        .

       .             .           ,    .               ,     .             ,   " "  ,      .

 :       .    2016 ,   .                .   :      ,  "A fairer London"   . - ,              31  78 .         ,      ,    .     6 .

 :     .     2019 ,     .   200        "Restoring order".             ,   ,    .        .   :     ,    .      ,     .  ,  11 .            ,      .

 : -   .     2017 ,  .    30  ,    ,      .          .    :        "  .  ".     ,   ,  .    :        ,  "    ".    ,  10,8 ,     .

 :      .    2018 .           "    "   ,         . - ,          ,     .      .       ,   15  ,    50 ,   ,      (    ),        .

      ,    .        . ,    ,        ,    .      :             .      ,       .

    .      ,   ,      .      ,    .  ,    ,       ,    .    2021   , ,       ,      25 .

    .              ,      .     ,      .    (,  )            ,            .

     .        ,   .        . ,    ,   .               ,      .               ,    ,   .

         .  ,    ,       . , ,     ,    .         .     ,         .

   .      " ",    ,      .      ,     ,  .             ,   .

      .            ,      .  ,  ,        30     ,  23          ,      .

       :  ,      .

 :   ,     ,   .               .            -   .      :   ,      .      .

 :   -.              ,         .  3D-       ,     .             ,   .

 :     .    ,   ,             .     ,      ,     .        ,  , ,        ,           .

 :      .      QR-,     .    GPS-    ,      ,    push-.    ,       .         .

          .    ,   ,    ,      .      ,    ,    ,    .  ,         ,     ,             .

    :        ,      ,   ,     40    .     ,       .       .      ,   ,         .

      .              .         .         .

        .                   .  ,             , ,   .

       ,     .          .  ,          ,   ,         .     ,         ,       .       ,     .   ,        .



        :        ?



   -   ,      .       ,    ,   ,    ,            ,    .  ,  ,          data-driven targeting      ,      ,        .

        ,           :        ,  -     .

  (XVIII   XX ):     .         ,    .   :     ,      .        .

  (1930-1950- ):       .      ,        .      ø,               ,     ,     .

  (1960-1990- ):   -     .           ( PRIZM  )       .      ,             .

  (2000-   ):   .         ,  -    .     (     2016  2020 ,    2021 ,       )    .     :   (     ),   (    ,   )      .

          ,        .

      (  ,    ),    :  (  ,   )   ( , , ,  ).     ,      ,  , , .        :        .

    :     ,  .  ,    (, , )     , , .       :             .

  ,      ,     ( ):   ,           .    -     ;     90  ,        .

   -    ,   .      :  ,  ,  ,  ,   .    -   :    ,       (    ),       .

    - (Media Richness Theory),      (  ,   ).         :      ,    .      ;     (, , ),      .

      .       ,    .            .         ..

      -         .       (, NationBuilder, CRM   ) :

        200 :  ,    ,     , - ,   (  ),  ,     VALS.

    ,       ,    ,  ,  .     --    50  500    .

  A/B-      ,      .

   ,   : ,        ,   48         ,         .

      .    -   ,           .

         (, Frankfurter Allgemeine Zeitung, The Wall Street Journal,   ).    ,  : ,      ;        .    :

             ,     ;

   ,   ,      ;

           .

        ,    (Twitter, Telegram, Facebook (    ))   ,     .  ,     ,    .

              .   :

 1.       (,   )    .

 2.      :       .   , ,   .

 3.   - ( 60-45   ):       ,    ,      , ,  . :   ,   .

 4.   ,        ,          X.    : ,  ,   ,     .

 5.   - ( 30-15 ):     ,   ,       .             (,       200 ,      50).

       ( , , ),    -     :

       ,   ,     ,     .        -  .

   :      . ,       (  )      .  :    ,       ,        .

     :          ,  ,     ,      ,    .

  GOTV (Get Out The Vote)  -    3-5          ,    .  :

   :        (   ),   .

   :   ,    , 78          ;    .

          ,       (     , ).

    -     ,    -.    .

      Cambridge Analytica  Facebook (    )   :        -  .      (Voter Vault),     (, ,   ),    40   .     :    ,   ,    ,          .

         Ȼ (The New York Times, The Washington Post)         .  :       .    ,          ,      ,    . :          ,     .

           ,      .    ,   , ,  .        -,   ,   . :  ,     ,   , ,   30       . :     ,      . -  data-driven .

 ,      ,     ,   (   )   .    :

                ,     15     .

       ,     (, , )     .     ,   ,    ,    -.

 :    ,  22    55         .         ,    .

:         -     ,            ,     .

          :       ,     Facebook  TikTok (    ).     .

             (GDPR  , CCPA  )     (   ,      ).   :

             (      ).       .

         ,    email.

          ,      .           .

        :

  :   ,     (  ,      ),     .    .

  :             ,     .     .

   :             ,     ,   ,     ,    .          .

   : ,         ,   .        ,       ,   .

   ,    ,            ,    .

    -       ,     .

       ,    .  , , : ,  ,   .  ,          -    .     ,       ,   :        ,    .  ,        .

         (  ,  ),      (, ),      .    ()       ,   ()     .         ,   .      ,     :    ,     ,   .         .

         (Facebook (    ) Ad Library, Google Transparency Report).    -   . ,  ,    ,     .        ,      (,  ,  ).  2018-2020        ,     -    ,       .

     -      10-15 ?            .

 1:   .     (variable data printing)   --,   ,         ,     ,             .  :  ,     ,   .

 2:    .     QR-   AR,      ,   .     ,      .

 3:  .      ,                      .      ,         ,       .

 4:      - .  ,   -     ,             ,   ,    .       ,     .

           . ,      ,            .     , ,       ,       .

    .       ,            .            ,           . ,          ,         ,       ,     .

 ,             ,    ,     -         .             ,      .        ,        ,    ,          ,       ,   .



    :  , ,   .        ?



 ,       ,           ,        .    ,        ,      .    -      .  ,         ,    ,        ,     ,      .  ,                        .

          ,      ,     .

  (   XIX ):     .             ,     .    ,  ,          ,           .        ,     ,     .   : .        .

  (XIX   XX ):     .               .     : , , ,  ,  .     .               - .    :       ,    .

  (1950-1990- ):        .    .      ,      ,      .    :      ,     ,  .          ,       town hall meetings.      :  ,         ,      .

  (2000-   ):   data-driven  .      ,       .       ,     ,            .      ,   -      (  ).       (Zoom,  ),      ,     ,    50       .    :             ,   ,     CRM   .

     ,     .      ,          .

         .           (,    ),        ,            .          30-40  (  ).  ,       -,      .

    :      ,   ,      ,   .   :  ,  ,        .  ,  , :                  .

       ( ).   ,       ,         ,    .       ,     .       5-10   ,   ,      (   , , ).

      :   .     ;   (, , )     ,   .   :    ,           ( ,    ,       100    ).  ,        ,     .

          Media Richness Theory.     ,  (, , ),   (, , ),   (,   )    ( ,       ).           .

        .     (, ,  )       .     ,  ,      :         .     ( ,   )    .

       .        ,   :

        ( ,  ,       ).

         ( ,  ,  )         . :  ,   , - ,   ,    (   , ).

      ,        -. ,   ,    ; ,  ,     .

,          :       ,        .

      , ,         ,    .

    ,            ,      .         :

)  (   2 ). :           ,    . :     - ,   .          .

)   (5-10 ). :   .      , ,       . :        ,      .         ( ).

)   ( 1 ). :     .   3-5   . :        .  ,  .

)   ( 15 ). :    ,     .    ,   ,         (  ).     .

    :     (,  ,  ,  ),     --,     (      ).    .       30-40   .  ,      .

    ,      ,   .        ,    :

  ( 2-4 ):



      , ,      .



  :   (80  ,  ),  (15 ,  ),     (5 ).



        .



    10-15 ,       ( ,  ,  ).

 :



  ( 30-15    ):   , , .     .



    ,   ( ,  ).



  :          .    .



 :      ,   (  ,  ).



 :     (  ),       ( ).

 :



       (  ).



         (   ,   ,    ).



          .

   .               .               .    :    ,       .        ,      .

           .      :  (10-20 ),     (100-300 ),    (,    ).          :

 :



       CRM:     .   ,       (    ).



     3-5 :  ,   .        .



   :    ,          .         .

 :



   (5 ):   ( ),        ,  .



   (30 ):   ,  .     : , ,    ?     .



   (20 ):      ,    ,   .     ( ,   ).



   (5 ):       ,  , ,   . :          12.



 :        .     (, )   10 .

    ?        : ,       ,    ,    .  ,              .

       case studies,     .

       ,    ,           .    Houdini,      .      ,       ( ,  ,  ).      ,    , ,  .         CRM,       .

    2012        1,5     72   . :     2 .   ,          12      ,   -.           39 ,   4  ,   ,           .

  2016            .   30  ,    10      15 .  :      ,    ,   ,      .               .

 :   -,          ,     .          :     ( 3   5  ),  ,     .      ,  .  ,            .

 ,     ,         .         ,            .  :            24 .         ,  ,    ,  .

      ,   ,      .      35  ,           , ,   ,  30  50  .       ,        ,   .  :  .    150 ,    30  .        7  ,      ,        .

      ,      .                    .    ,      ,           (  ,      ..).      :          .

 :        exit polls,      ,     ,   22  ,    .       ,      .  ,   ,   ,      .

               .    ,    .

             ,     .          .    (,   )  :      ,        ,    .

  :      ,     ,       .         ,         .

)     . ,      (  ,   ),          ,  -   ,   .   ,    ,     .

)   .     ,    ,   :        N?,    .     ,     ,      N.

)  .            ,    ,       .  ,       ,   .

)   .    :           ( ,   )    .     ,   ,    ,  .

       :        , ,              ,    ?       .    : GDPR    ,      ,   ,   .

           ,     .

 ,  -    99,9  ,            .  :    ,    ,    .       .        :      ,   ,   .     .

         .      ,          .    :     ,     ,      .     .    ( ,  1917 ),         .

        ,      .     ,   50         ,    ,     .     ,   .  :    2,5         .  ,  ,     ,    .    ,      .

        10-15 ?

 1.      .         ,            (,  ,  ),           .    ,    .

 2.   .             ,    ,   VR-        .  ,    ,    ,       .     :         .

 3.  . ,       data-driven   ,     :         ,      ,     .     ,           ,    .

 4.     .        ,   .    ,           ,   .       ,    ,         .

 ,        ,      -. ,    ,     ,      ,           .       ,             ,   ,         .

       .   ,      data-driven targeting   ,       .   ,        ,    ,         ,   .  ,        .

             ,            .           ,     ,       .         .

        ,      (    ),               .   ,    ,      .   ,     ,           .       ,      ,       ,    ,   ,          .



    : , , .      



           ,    .   ,        ,   ,   .     ,     ,  , ,   .    ,  ,   .    ,        .         .        .            .

      -       : ,   .  ,         ,        ,       ,   .     ,        ,     ,       ,      ,        .

                .

  (XV  XVII ):     .      XV       .        ,        .      ,     .          .  :              .        ,       .

  (XVIII  XIX ):     .      ,        .       1789 ,  1848-.          .      Neue Rheinische Zeitung    ,    .        : , , -,  .               8-   (-    ).

  (XX ):    .              .    ,   ,    .        ( ,  , )   ,       .   XX    .       ,   A/B- ,      (,   :      ?).                ,     .

  (2000-   ):   .  ,  ,     .      . :        ;           . :    (variable data printing)   ,        ,   ,    . :     -    ,     .          big data,    100     10   .

          ,    .

       ,   . -,      : ,      (, , ),    ,     .     ,           ,     ,        .

-,    . ,   ,  ,   ,  ,         .     ,     ,        (, , ).      ,     .  ,    ,          .

-,     .      , , .      ,          .        ,     .

            .      ,    :

      , ,  . ,    , :   ,      .     , ,  .

      , , .      ,      .         .

      , , .     365 ,   ,     ,       .   ,      .

      (awareness  interest  desire  action),      .     awareness  interest,    interest  desire,     desire    action.

          :

  :   ,        -.    ,        .   , ,    . -    ,    .

  :   (Times New Roman)   , ,    .   (Arial, Helvetica)   , ,    .           .

  :               (  ).       ,         .      30   ,    .

  :     (, , )         ,      (    ).

       ,    .            - ,      (,  ,  ).             ,   ,  .

         12 :   ,   ,   (, , ),  ,   .   100     10   ,        ,    .       15-20      ,       .

   ,        .      .            .         .        .

        ,    .

          ( A5  A6),       .   :

) -:   ( 500 ),   ,  .        .

) -:  ,    (    ,    3-5 ).       , ,  .

) -:  ,   ,   .    .

) -:         (      ).      .

   :   ( , 70 ),      (, , ),   (   ),    .        ,         .  ,  ,    ,     15 ; ,         65 .  :   1000   ,  10    .

 :    ( 5      )      .        .    2-3     ,     2 .

      ( 4-8 ),      .     :      .     ,    :

 :  ,        .   60  .        .

- :     ,  ,   .     .

 :   ,  ,  .       .

-  ( ):         ,  (   ), .

   :   ,   ;       ,      ;      ; ,       ,   .

      : -,      ,       ; -,         ,   ; -,     ,    .  :   ( 50   2          ).     ,    .

    ,        .    :

)   :   (A2  A3),            (, , , ).   ,      .      6 .

) - ():  ,     .        .         .

) -: ,    ,      .      .

 :              .       .   :    ,   .             , ,   .       .

   ,     ,      .  : 80        , 20       .        ,   .

  case studies,  ,         .

 -       :   (   55 )        . :     2019     ,              (  , ,   ).       .     ,       .

:   32            .    8       ,  27  :    ,     .        ,           .

 ,    ,    .       20    14   .  ,      ,  .   :      , ,    ,  41 .   28  ,      ,  ,  15  ,      -  .

:   ,     ,       .  ,     5  ,   6   ,       . :   ,      ,   .      4 .

       ,         (,          ).          ,   ,    .       50  200  .

    :     ,        (   ).         .    ,  18    60    ,    62    .      ;         .

                 :           ,    ,    .    ,   ,    :   - ,  ,       , ,   .

 :          .      :      ,      . ,     ,     ,    .

       ,      ,     .

       :



   :               .



    :         .



          .



     (      ).

      .      ,   .       ,   . -    ,    ,     .          ,     .

)     .  ,   ,   ,    .     ,    . :     .    ,       .

)   .      ,        (, ,  ,   ,    ).      ,     ,      .

)  . ,               . , ,      ,   .

)  .       ,      . :      ,    .

        .         .    (,    )      ,        . :  ,      ,      ,    .

     .         ,    , .      - .  ,         : 67   ,       .  ,      ,    .

         .

       .        ,       .   :  2-3  (, , )    ;  4-6   ;  7    .       .     ,       ,    ,      .

     ,   ,     . ?        ,    ,   .       ,       .  ,        ,   ,    .     :       ,      .         ,  .

    ,     .    , ,   .         (  , ).     ,     .       ,       .    : ,  ,  .      .

  ,      10-15 ?

 1.    .       ,        ,      .    ,     .      ,   .

 2.      .         ,   ,    30-60 . ,   ,     .         ,     ,   ,   .

 3.       .  100         1-2  , ,       .   .       50-100 ,    50    .

 4.   .      -   ,             ,        .            .

 5.   .     ,        ,       .    ,     (- )    ( ).  .

, ,       .  ,     .       ,         ,   ,          ,   . ,  ,    ,     ,  -    ,   .       ( ),    (  ),    .

    .  ,    ,       . -     . ,   ,  ,       .  ,   ,         .

        :  (   ),  (    ),  (    ,     ).   ,       ,    .

  ,           ,        ,     ,     .      :   , ,         .     ,       ,      ,  ,     .    ,              .



  :              



      ,          .        ,       ,        .

  ( 1990-   2000- )     -.             -,    SMS-.       :    ,         .        -         .         1996 ,      -,       ,   .           ,             .

  (20102016 )   -.          Facebook, Twitter, YouTube (    ),   Instagram  WhatsApp (    ).       ,  -        .       :   ,    .            ,         .         2008  2012 ,         My.BarackObama.com (https://my.barackobama.com/),     ,      .                2016         ,         ,  Cambridge Analytica    Facebook (    ),      .       :       -   ,         .

  (2017    )  -.                .              (, , ),     :   ,    ,  ,   ,          .             ,       85-90 ,       .           2018 ,  WhatsApp (    )-,      ,        ,           .

             :  ,  ,     .        ,         .

                 . ,                 ,       ,          .               . ,  ,             (  )     ,       -   .       ,     ( , , , , )        .

        -    .   ,  ,     ,      ,       .            ,       .       ,           .  ,    Reddit  2021 , ,                    20-25 ,     .  ,    ,              ,         .

          ,        2018-2020 .      ,      ,      ,       ,        .    :       (        ,      ),      (        ),    ,        (        ),        .         ,            ,   ,  - .    ,    -    ,            ,     .

      ,                .    ,         ,                 .       ,   ,    (issues),       .                 .    ,      ,      ,     ,      .

      ,      ,      .     ,      ,    ,            .

       .                .   :    (      );          ;   ( ,   -,     );     ( , -,      ).        :         X,      Y,       85   500 ,        X   Y,   .       ,      -    . ,  Cambridge Analytica  ,            ,          ,    .

      .         ,           .      OCEAN (Big Five),     . ,          ,            ,        .               ,      ,     .        ,         (,  X      ,      ),       (    ),    ,    -     .           .

      .          (, , ),       -.              ,   GPT      .   ,       ,    :    (   ),  ,   (  ),   (        ).      ,   -,      ,         .     2019  ,  15             32    ,         .

      .       Facebook (    )  Google (  , , )         .    Device Fingerprinting        ( ,  ,  ,     ..),         cookies   IP-.                  , ,       ,        .                  ( ,  , ),          ,      .

       .     - ,                .       ,        ,    ,   ,  ,       15-20 .         -:      ,   ,      - .         :            ,    ,   . ,    ,    .

                  ,    ,    ,     ,  .

          2017 ,    -       .     La Rpublique En Marche,            , ,        .        ,       ,    ,      ,       .     ,      .       :         -,      .           ,   .  :            ,     ,         ,  .

       2017 ,            .     -  ,        .          -     end-to-end  (Telegram (    ), Signal)        .     lo-fi mesh-         Bluetooth-       ,    -.          ,       ,        ,       .      :       ,      .

        2020 ,      -      .      ,  ,      .       -      .          ,     (      ),             ( ,  ,  ).      ,        ,        .    :       18      ,          .                 ,            (, ,  ),   .

,         ,       R (   ).       :      ,            .              ,   .       ,     (   ),     ,            .   ,    500      51  (double-spending attack   )      ,               .     :  ,    ,     ,      ,    ,     .

              ,   .           (  ,     )   ( ),    ,    ,    ?.

       .        ,         .         ,    ,    ,    .  : 5            ;      ,     45     75 ,   45      ,        .      2021  ,       GDPR,      ,    .  ,    ,   data-      ,    ,     -     .

     .      (-      ) ,   ,         (   ),   40     ,    ,    .  ,   ,      ,   .       ,      ,      .            (,  ),         -     .  ,         :        ,    ,            ?

         deepfake  voice cloning.        ,   -     ,      .     ,        ,      ,    ,    .    :       ( ,  )      .  ,  ,             ,           ,        .               ,        ,      ,        ,      .

     .        ,      ,              -       . ,       ,     1234  ,        ,          ( ).  ,     ,    ,  ,       ,     .             ,         ,        35-40 .

           ,     ,       .     .

    .     ,            ( )      ( ).             push-,   ,         .      ,    ,       ,      , ,   ,    .   ,     ,           ,    .    :  ,     ,      ,     ,      .

        .        ,   ,     .             ( ,   ,    ),     .      ,  ,      ,      .         ,      Rousseau,      -  .      :       ,       -,       .               .

     .   ,      ( ,  ,  )     .       : Facebook (    )  Google    70-90    ;       ; ,    ,  .  ,   :            ,     ?  Facebook (    )          ,          (  ),         .       :       ,       ;            ;      -   .

       .     ,     ,        ,      :  ,           .      ,     ,     ,    (,      5    ),       ,    ,     .     ,      ,      ,         .     :             ;        ,    ,  4,9 ;         .

        - ,               .

   -    .                  ,      .            ,        ,      .       :   ,         0,3  ?      :        ,     ,   ,    ,   ,     .

      .    ,   ,         ,      :   ,     ,      ,          .         ,     ,   .    :      ,      ,     .          ,       (  )    (  ),      .

,      .   ,    ,       ,    ,     .    ,     ;    ;             .     :    ,      ,    ,     ,     .      , , ,        ,            .         ,        .

             .  :         ,     .      ,     ,       ,     ,     .      :    ,  ,            ?

 :         ,         ,  ,    .   ,           2020 ,   :          ,       ,       .       ,  -   -,         .

 ,   :     ,        ,     ,    . ,    2024 ,        2030 ,  -   ,   .       ,         :   (     ),  (     )   (      ).          ,     .

         ,    . -,   :    ,                ,        ,     . -,      :        ,        (,  , ),       . -,     :             (,     ),     ,    .        -  ,        ,              .

   :        ,   ,   ,     .   ,         (,     ),          .      XXI        ,             ,    ,    .      ,     ,    ,        ,        .




      :       




             ,        ,   .        ,           ,       , ,  ,   ,     .        ,      ,  ,  ,      .    VK, Telegram, YouTube  TikTok (    )       ,    ,        :         ,      ,    .      :       ,      ,              ,    ,    ,  ,       .

              ,          .

  (20062012 )     -.       ,     ,     .      (VK)     Facebook (    ) .      - ,    :     -,      ,         ,    .  ,  ,   VK       2012 ,       ,         ,   90  .                  ,     ,    .

  (20132017 )   -.                   . YouTube (    ),   2005 ,                         . VK     ,   -.                     ,         :  (      ),  (      )   (            ). YouTube (    )      ,          .       :            . ,    ,      ,    ,   ,        .

  (20182021 )      .     ,   .   , YouTube (    )   VK   ,    ,         ,      .           -   .   ,        Telegram (    )  ,    (  --)   (    ).   Telegram (    ),       ,    : end-to-end    ,     (   VK YouTube (    ),         )           .       : YouTube (    )        (, ,  , ), VK      ,       , Telegram (    )         ,    .

  (2022    )       .      TikTok (    )   .          ,   ,   ,   TikTok (    )     (1560 )      ,  ,     .    TikTok (    )             - ,     300   ,           23 .       :        ,  ,   ,   ,   (      )  . TikTok (    )  ,        ,      , , ,    .       (    )   :    TikTok (    )    ,      VK  Telegram (    ).

   ,       ,        .      (  ,      ),   ,      (,  ,    ,   )  ,      ,        .

       ,       .

    .       .  Telegram (    )-  :          ,       ,  , ,        .                .  VK-  :      ,  ,     .  TikTok (    )             (duet  stitch),      .      :      ,       ,    - .

       .    ,      ,         (  ).  Telegram (    )      100 :     ,     (     ).  VK  YouTube (    )      ,     515  ,   .  TikTok (    )         ( 5070       ),              .  : Telegram (    )        ,   VK  YouTube (    )    ,  TikTok (    )    ,         ,  ,   ,  .

   -   . -        (, , , ).    YouTube  TikTok (    ) (  )  VK ( ,       )  Telegram (    ) ( ,     ).      ,    . YouTube (    )    :     1030 ,     ,  ,  . TikTok, ,     1560 ,             ,     . VK  Telegram (    )   :      ,    .

       .    ,         . VK      ( ,     ),     :        ,     (, ,  ),   . Telegram (    )   :          ,   .   Telegram (    )    ,    ,       ,         ,    . YouTube (    )   :      ,      ,          .

      ,            ,    ,     .

,         ,       ,  ,     (, ,  , -).   VK     .

         .  VK     ,     ,       :  ,       ,      .           2019 ,      ()  350 -                ,           240     . :  VK,      ,     ,   -      .

       . VK          , , , ,  ,    ,       (,     ,    ).       :       ,    ,       .             . ,   , ,    X,          14 ,     ,      .

       .    TikTok,       ,   , VK      :   ,  ,    .       :         ,      ,       ,     ,       ,    .     :       (     ),         (    ),        .

Telegram (    )  :        ,      .   Telegram (    )     .                .     ,     :         ,      TikTok (    )  VK  .

  Telegram (    )    .

       .       VK-,         , Telegram (    )-     ,     -   IP-.      :        ,          ( -  -),       ,           .        2020 ,   Telegram (    )-,    ,             .

        . Telegram (    )  API      ,    .      :      (  /location),       ,    (    1234   ...),       (,    ).           :     ,    ,       ,      . : Telegram (    )     -,                   .

         .  Telegram (    )        ,  VK  YouTube (    ) (    ,  ,   ),        .    :  -       (,      ),    .   3060          (     ,    ),    VK, Twitter (    )    ,   23     .    (  )         ,   .        (,   ,      )     ,       .

YouTube (    )                .       Telegram (    )     TikTok, YouTube (    )        : ,  , ,      .   YouTube (    )      ,  ,    .

  YouTube (    )     .

   SEO-   . YouTube (    )          ,        70 :   (, , )   (    ,   ,       ).        ,      ,      .  -:     (),       ,     (     ?,     ).         (    5 ),          .

        -.    VK,     ,  YouTube (    )        ,        .       20-30   :      10-50  ,        .       ,      ,    40-60         .            2019 ,         ,     YouTube (    ) -,           ,     .

       . YouTube (    )     ,      (    ).            (   ),    30               ()  .   YouTube (    )        ,      .  YouTube (    )        (Coordinated Inauthentic Behavior),      ,   .  :        ,      , ,       ,      .

TikTok (    )          .          .    TikTok (    )  ,   (       ),     ,     , ,   .

  TikTok (    )    ,      .

      .  TikTok (    )     (  audio)             .           . ,   (510 ) :      , ,   λ  ,   .             , , , .       ,   ,       ,    ,    ,       ,    .         ,      .    ,        ;      :   X,    Y,  ,   .

   -  -.     ,    ,     ,    .      (, #).    :          .      :   ,           ,     .     ,    ,       (  ).       2020   TikTok,       :     ( ?)     ,         ,    .      ,        ,      .

        stitch  duet.           ( ),              .      :   30- ,     5-  (  ),      ,        ,     ,    .    :       ,              .               ,     .

       .  TikTok (    )            (   VK  YouTube (    ),     ),        .   -,   : ,     ,     .  TikTok (    )     ,         100    ,      .  ,     ,    ,          ,      ,     .

               ,   ,     ,  .

       2013   2018 ,    VK.  2013          VK     .     500  ,      ,      ,      .        (    78   32     ),               .  2018   ,   ,         VK,      .            (   ,     ,    ).       ,     .  : VK      ,       (,  ),         ,      .

     Telegram (    )       2020       2020 .   Telegram (    )           ,     ,      .   Telegram (    )           .   ,   ,    :      Telegram (    ) (  )    ,     ( 8  11 )  30      .  , , Telegram (    )           6  2021 .            :      Telegram (    ) (   ,   )   . : Telegram (    )     ,   ,       ,     ,        .

    YouTube (    )        2018     2022 .       YouTube (    )    (2-3 )  ,       ,    .       (   ),     10   ,    .     , ,  YouTube (    )   (45-60 )   ,       .    ,                  ( 85   ),         ( 90 ).         (    )      (   ).  :  YouTube (    ) -  ;    ,           .

    TikTok (    )     2019        2023 .  2019     (Volt Europa)   TikTok-,           15-    ,     .   :    ,    .  ,   TikTok (    )        ;    ,   ,    ,  .    2023    :      .              ,   ,  ,     3-5                 .  ,     ,  :   42    (18-24 )   ,            15 .  :  TikTok (    )        ,        .           ,            .

              : ,    ,               .    - .

       .      ,   , ,     .        : ,     ,         (      ),           (       ).  ,   :    -  ?            X (),   ,         ,    ,         ,        .    :   ,    ,    ,        .

   -   .       ,   :   ,  ,     ..       .  ,     ,    :   ,         ,     .  :  2022  YouTube (    )    ,       ,      ,      .  :    ,    (     ),    -    .       ,    ,  .

        .       :  ,  ,  .         ,        . ,        :        10        X,     .    ,        (         , ,  ).         .               :          .

   -    .             ,     . :         (, IP-   ). ,       (   ),  .         .   :          ( ),        .     : ,   ,     ; ,   ,     (     ); ,   ,  GDPR,     .              .

      ,       :  ,         .

 :  -    .     ,  ,   .  ,   Telegram-  TikTok (    ) -,    .     (Volt,  ,  5 ),    ,     ,       .  :      ?   ,    .    ,  ,    ,  ,    .      .

  :      .          .       ,        VK, Telegram, YouTube, TikTok (    )     (   ,     , ).    :    ,         .    2022      ,         TikTok (    )       ,      62 ,        .

  :   .             .          Telegram (    )     YouTube (    ),   .       ,    .  , ,    ,     ,    .      ,     ,       ,       .

       .     (, , )       ,           .    .           ,    .  - ( , , )     (, Ofcom    ARCOM  ),    ,          ( 6     Digital Services Act).     .      (   ,      ).     (, , )           ,   .    .     ;    ,     .

                 20252035 .

     . VK, Telegram, YouTube (    )  TikTok (    )       : VK     ( TikTok), YouTube (    )    ( Telegram), Telegram (    )    .        -   ,     .   :       .    ,   ,    ,    .

        .          : YouTube (    )         ; Telegram (    )       ; TikTok ( (    )    )   ,       ; VK      .                   . :   ( Telegram   ,  YouTube (    )   ,  VK  )    .

,       .             (ActivityPub, Nostr, - ),     .       ,   .     .        ,    .     ,      .

      VK, Telegram, YouTube, TikTok (    )                .

 :        .         ,    ,     ,         . VK      ; Telegram (    )  ,  ; YouTube (    )   ; TikTok (    )  - .  ,    ,   ,    .

 :         ,    ,           .       (    )  ( )  TikTok (    )  (  ).     VK (      )  Telegram (    ) (  ).        Telegram (    ) ( ,   ).           ,    .

 ,   :                . ,     TikTok (    )    YouTube (    ),      ,          .         ,  ;  ,  ;  ,   .    ,       ,   ,      .

           ,    .   :    ,      ,        ,          .      :  ,    ( ,   ,  ),    ,      .  - :  ,       ,             ,        .

     ,    ,     .  ,  ,        ,         .                  ,    ,      (, , )      (, , ).                ,      ,     ,       ,          ,     .



  -:   



      ,      , ,         .     ,            ,    -                 ,     ,  ,       .        :    ,    ,    ,    ,         .    ,    ,     .  ,        ,        .     :  ,         ,      ,      ,      ,   .          ,    , ,       ,         ,   .

          ,             .

  (1950-   1990- )      .      ,    -    -  (, ,   ,    )   5-10    ,     .        (direct mail),        .       :          ,      .                 3-5      .

  ( 1990-   2000- )    .                     .          , -       .    ,        ,    :      ,        .        1996 ,        .     :     (),   ,     .

  (20102016 )       .              .   Facebook (    ), Google  VK     , ,    .       ,     ,  ,     .               - cookie.        2012 ,         ,          , ,    (,  ,  )     .

  (2017    )     .                    .      (, , ),   : ,   ,  ,     (  -),    .          OCEAN    .    look-alike :    10    (,        )     ,     ,      .     Cambridge Analytica  2016 ,          (     ).         (dark posts)   ,     ,     ,         .

             , ,      .

        .      ,         ,      .  1  , , ,    .  2  , ,     .       1,     .    ,     (   ,    ,   ),   ,    .             ,     ,  ,      .

      (confirmation bias)   .        ,       .     ,     ,    ,   ,    .       :    ,   ,        ,      . ,       ,  -    ,      ,                .

         .     ,          .          X         ( ),     .      :           (,   ,       ,    ).       ,      .

,         .     , ,    ,   ,        .          ,               . ,      ,           ( Greenpeace,     ).        .          ,        ,         .     :    2019           12        .

           ,         .

      .      ( ,  ,   , ,   ),    (  ,  ,     ).    :          (email, ). ,        email-  ,              (   ,  ).      :    ,       (IP-,  , ,  ,  ).     75-85 ,     .

     .    (, , , )   (,  ,  ,  )   (, ,  ).         (custom audiences)  ,       .      -   ,    ,      ,      .       500-2000 ,           .  :    ( 500 ) ,        -      .

     .                .   20-30   ,     (, ,  ),   ( , , )    .         . ,                ;           .              ,    ( ,   ,  )   .  :         ;        .

        .        (real-time bidding, RTB),      ,       ,    .  :       ( ,   ,    ),   ( ,  , ),       .    A/B    :      -        .         ( 1000 ),        5-10    .  :       (overfitting),         ,  ,   ,     .

      .       (vote share, , ,   ).      :  ,    ,    ,           ?   .   :          ( )   ( )   .  ,     .   :    ( ,   )    . ,             .    (MTA):         ( , ,  ,     )      .  ,       ,       -  .

      -         ,    ,   ,    ,  .

       2012 ,      .  Obama for America   Dashboard,        : email-, ,  ,   .                   .      10  :   ,    ,  .      ,         ( -   ). :       (18-29 )   12 ,     15 .  :     ,            2008 ;         ,        .

          2016      Vote Leave.    ,     ,         .   2,5  , ,   ,  ,     .   ,     Remain       ,    .      Facebook (    ) -        Brexit    Remain. :  Vote Leave     ,    Remain,    (  51,9 ).   ,     ,  ,         ;     80  70    ,     Remain  75  60 .  :        ,       .

       2018 ,     WhatsApp (    ) (  Facebook (    ), - )       .  :   ,        .  WhatsApp (    )    ,      :      ,  ,  .      ,   ,    . :    , 52  ,     ,       .     :  ,        (     ).  :      ,      -   -      .

,            2017 ,          .      ,       ,   .    50        OCEAN (     ).          : 40               .  ,             ,          . : ,     ,      -  - .          .

        2021 ,     -      VK.     ,    ,         ,        (             ).       , ,             .   VK-   ( 500   )           ,   . :       18     ,  90      .     :       ()    ,          .   :      (   )        ?

           :      ,      ,     ,   .           .

         . ,   ,    ,     :    ,  ,  ,       .    (Digital Services Act)        ,      (     ).      :   ,    ,       87     ,   2019     ?      ,         .

      .   , ,  ,           .   -,   . ,   ,     +,       ,    .   ,       ,      ,        .  :      -,     ?     ,     .

    ,    .            ,  ,  .        ,    .      ,     ,        .    ,     .          :         10      .     ,   .     .              ,    .

    ,   ,   .    Cambridge Analytica,   87   Facebook (    )    -    ,      .    Facebook (    )  ,     .     :   (  , , ),  API (    ),      (     ),   (       ).  ,    ,       ,       .        ,  ,     ,  .

  -        ,       :  ,      .

  :      .           :    ,  ,   .       ,       .      ,    ,        ( ).          ,       ( , , )   ,     .     ,           .    2021       ,        . ,   ,        ( 25-45)   ,       ,      .

  :     data-driven .         ,  .          :  ,     ,    ,       .     :              ,        .       .      :        ,       ,    .   ,    ,             .     :        ,      .

   :     .    (  ,  )   :     ,    ,    .     :     ,  ,  - .       (      ),    ,        .             . ,    ,            ,       .

               20252035 .

     .                  ,      .      (  )   (, , ).   : Facebook (    )  VK               .        Telegram (    )-, email-, SMS-,   .   ,    .   :    ,     ,     .

        .    .  ,             : ,        ,   ,  ,  ,     deepfake- .          30-     .           .      ,              .  :    ,      ,         .

,           .         deepfake   ,           ,   .   :         ,    ,    .            ,   -   ,  ,  .    ,        ,     -      .             .

    -        ,   ,    .

 :           ,      ,        ,     . ,   ,      ,   ,         ,   ,          ,  .

 :      .     ,    (   ).     (     ,   ).    ,  ,              .              ,      ,      (,  ,   ).

 ,   :                .    ,     ,       ,                     ,     ,      .

         .   :     ,             ,   ,        .   :     ,     (   ),         ( , ,  ).   :      (  ,  ,  )   ,        ,          incumbents   .

     , ,   ,          (      ),       .         ,      ,    .     ,           ,           .             ,   ,        ,      .



Big Data  : , ,  .  Cambridge Analytica      



 Cambridge Analytica (CA),       ,      ,   .      ,     ,     .            CA        ,             .

     ,    Big Data   :              .       ,   ,      .

      :  (, , , ),  (, )    ( ).        ,  ,   ,      . Big Data     :         ,     (, ,  ,  , ,  ).

     .    ,      (Big Five) :  , , , , . ,                , ,        ,   . ,       ,       .

          .      ,      ,        A/B-     ,   .          .

    data science,        (LASSO, Ridge),  ,   ,    ,        ( ,  ).                ,         ,             .

Cambridge Analytica           .     (,   2012 ,     )   .    .

   .  ,    :  ,   , .     -   . CA        .  API Facebook (    ) (  2015   ,  - This Is Your Digital Life      ,     )     87  . :         ,     (       200-300 )    .

      . CA   :    (    ),   ,     .        email-      .  :     (,   DoubleClick)  ,         .     ,     .

    ,      .   ,     .        ,         -         .     :     ,    ,         .

   CA   ,           .      (,  PRIZM   ),     ,   .

    .        ( 68)    . ,         :   (0.8),   (0.3),  (0.7),   (0.2),  (0.4).      ,          . ,        (0.9)   (0.7),           .

     ,     . CA     :       (,    )      .     ;          ;        ( ).          .  ,    ,    .

 :       ,         . CA   -2016         :     ,       .       (   ),  ,       ,    . :       6       10  .

   CA       .      68  (, , ,   ..),   CA    .       k-  50-  ,    .

      ,     .       .   ,  6    ,       ,       48     (   ,  ).     push-  ,    ,     :  ,    (    ),  .  2 .

 :        .            .     ;    ,      .        ,     .

 2018 ,        The Observer,    The New York Times,    .   : CA    Facebook (    ),     ,     .      ( 19 000   CA  5   Facebook (    )   ).   :     ,   ,  CA     (Vote Leave)  .

   .    ,      ,  .  ,   , :   OCEAN-      0.25  ,   .   CA  (,    ,      ).    ,    :       ( 13  ),       ,           .

   ,  . CA      .      ,    ,   ,   0.5  1.5      . :  .     ,    .  2018              Cambridge Analytica,     .     ,       .

      .     1000    3 .     100   ,       ,     .    ,                 (selective leaking  ).

    . Big Data-     (, , -),    .   :         ,       .      .

      .    ( ,  ),       ,       .   CA  40    ,   ,     .      ,      .

     .    CA,   GDPR         ,          .   CCPA.      :     API            ,   ,    dark web.   ,    .

  Big Data-    ()     .      ,      .     (      )  :    , ,  ,       ,      .  ,   ,  Big Data   (   )    ,        .

   :    Big Data    ,    .            .   ,   ,       .  CA       ,    .  : ,    ,    .

 Cambridge Analytica ,      .     .

   Big Data    .      ,     ,      (deepfake   ).     .

        .     API Facebook (    )  GDPR     :    (, -), -  ,      .      ,     .

       .    (,  GPT   )     ,           15 ,       .   just-in-time .

     .   ad-blocking, VPN,     (data poisoning)   .          ,   .       ,    ,   .

Cambridge Analytica    ,  .  ,  Big Data          ,       :  ,    ,   .      : ,    ,   ,    ,    .       ,      ,  .

      .   , Big Data          .   ,           .        ,    .   (GDPR,  ,         )   -.     ,      .

 ,        .         .    ,   Big Data   .   ,        ,     (right to explanation)           .         ,      ,   -    .         ,   ,       .         ,    ,   .



    : -,  ,  



         ,                ,      .           ,       ,      ,      .           :     ,        ,        ?              ,        .

        .    ,       :  (-   ),  (       )   (,     -  ).       ,     ,            ,   .

       ,       .   (1990-   2000-)    .         (  ),    -.           ,     .

  (20082016)   .   2012    :                  .      ,        ,  ,            (, email,  )  .     ,   ,   ,      .

  (2016   )     .     ,   (BERT, GPT, LLaMA)         . -          ,  ,     .       .         ,       ,      .          ,     : , ,  ,     .

    :    ,     .       ,   .    -, ,    ;    ,      ;  ,     ,         .           .

         .        ,        .

       .  -        :      (      ),        (,   ,   ),      (     ).                .         ,   ,  .

       .      ,     .     ,   ,  ,   (Facebook, TikTok, YouTube (    ))   ,    ,   (, ,  ).       -:   ,              .   :     ,    .

   computer science,   ,      .       . ,     ( ,  )    (  )       .    ,       ,      .      :  ,   ,    ,     .  ,      ,     (,            ),     ,        .

        .     ,    .            ,      .            ,     .      ,        .

 -     FAQ- (        )    ,    .   -         : - (        ,      )        ,     .

 1: -    2018  (Deep Learning for Democracy).   ,   ,    ,  . :    5-7      ,     ,     (, , ).  :   reinforcement learning      (  ,    ). : 28      ,   4  ,    ,  email-.

 2:  "VoteBot"   (2024 ,      ).     -     15  ,   WhatsApp (    ) (  ).         .    ,     (, , ) ,      ,  " "  .  :    -      ,      . :     ,     ,   ,   .

 -  ,    .     .     ,    .     ,       .     adversarial-.      ,       ( ,          "  "     ).     .      ,      .       ,          .

          (  )      .      NationBuilder   ,   ,   .

     .      :   ,  , , -,   ,  .    (       )   (  )  :   5      .    : " "     .

    .      ,         .     "    ,     ,      ,       ".       ,     .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/book/vasiliy-aleksandrovich-udin/politicheskie-tekhnologii-74445273/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .


