    .  VIII-XI (XII)
 


    #13
 VIIIXII    ,   ,    .      ,   ,  ,     .      ,         .

   - (14601532/1537)       ,   .         ,    Tabula dilucidationum in dicta Aristotelis et Averrois (1537)  Solutiones contradictionum       .              .





    .  VIII-XI (XII)





  .





 I.       ?


    . .

   ,       :       .  ,  .       ,        ,        ,       ,      ,        ,     ;          ,       . ,  . .

. ,    -,   .  .      ,    :        . ,  . .

.      ,    ,        .     ,   ,       ,   ,       . ,  . , ,   .

,  ,     ,  :     ,        .   :         ,        ;     .

   , -,          ,         [].   . ,     ,   ,       .       ,   ,     ,     ,    ,      ,             .       []    .

,         ,         ,         .   ,     :  []  ,     ;   []  ,              ,           ,       ,    .       , , ,  ,      .

        ,           ;          ,  ,  ,  ,   ,     .  :     ,         .        ,        ,    .             ,        .   ,     .

... ,     -. ,     ,           ;  .  ,         []    ;     ,       . -,  ,             .   . ,     ,       ,  ,   ,    ,      ;      []  []     .    ,      . ,         ,           .        ,   ,          .       [],             ,    []  [].        ,        .             ,  ,           ,     .   .

 .  :       . .  .  ,     . .  ,            .        ,       .          ,     -.          - ,      ;        ,     ,  .  : ,    -  . .  ,       .   ,    ,  .  ,       ,       ;        - ,       .       :    ,   ,   ,     ,       ; ,   ,      ,     ,     - ,     :     , ,   -  . ,     , ,   .    ,         ;        ,    ,      []  ,     .  ,  :      . .  ,     .   ,   ,       ,     ,     - ;           ,        ,    .    ,    ,    []      ,    ,    - .




 II.        ?


     :        .

, -,  .          ; ,       .   ,  []     ,       .      ,       .        []  [],   ,      ,      ;     ,  .    ,   .        .

. ,       ,       .  ,        -  ,  ,       .      -,  ,  ,      ,       . ,   .

.  -  -    [],     .        ,            [].          [],       .        []  ,      . ,        .

,  ,     ,  ,      ,   .    ,        ,   ,   ,      .        ,        ,  ,          ;  ,    .

   : -,          .   .       ,    ,         ,             ,   .       ,          . ,    .

.        ,        ;   ,         ,      []  [].  :       , ,    ,    ,     .

.  ,        ,      .          .      ,   ,            . ,    .

.        ,       ,      []  [],     ,  ,       ,     .       []  [],     ,       ,   .  :      ,       .

-,  ,    ,  ,     .   :       ,      ;   ,  , ,             .         :     ,    ,    .

.  ,  ,      :         ;       ,   ,           ,   .     ,        .

 ,   -  ,        ,    ,       ,       ,      ,  .     []  []...

...      ,     ,  .         :   , []  . .   ,     ,  , ,  ,      ,        ;    ,    []    []  []:     ,   ;      ,    ,      ,    .         ,  ,   .

 .     ,  ,          ,         .  :  ,    ,         ,   ,          .   ,   .  :     . .  ,  ,         :    ,    ,     ,   .  : -  . .  ,   ,      ,      ;       , .     [],       ,   ; ,      .  ,  :    ,       ,    ,     .




 III.         ?


      . .

   :         .  , -,     ,     .      ,     ;      .    ;       ,       ,  ,     .  . .

.     ,    ,     .       ,     []    ,      .  . .

,      []  [],  ,   ,  .  :     ,    ,  ;  ,     .      : ,   ,  ;       ,   []  [],         . ,        .

,  ,    :   ,     ,   ,  ,      ;   ,          .

 ,    , ,  ,      .      :     ,     ,      ,  ;    ,     .  ,     ,      ,    ,         .  ,     ,  ,     , ,  ,  ,           .   ,       .      ,              ;   ,       ,   .     ,  ,  ,    ,  ,       ,       .   ,     ,  ,  ,    : ,  ,   ,     .   ,  :   ,  ,     .    ,  :   ,  ,   ,     ,   .  ,       ,    ,    .  ,     .  ,            ,   :      ,      ,    .      ,   ,  ,   .    ,    .      ,      ,    .  ,        ,  ,  ,      ,   ;       .  ,      ; ,     .  ,     ,      ,   ,       ,            ;       ,      .      ,  ,     ,      ,     ,    ,         .       [],   ,       ,      :     ,           . ,  , ,   ,    ,             ,  .        .    ,     ,    ;        ,    ,       ,        .       ,      ;          .      .

    ,     :             .   .   []  ,     ,     ,         .    ,   ,  [] ,      .   ,          .   .   []  ,     ,     ,         .     ,    ,      ,          ,     . ,       ,  .   ,     ,   ,       .   ,    [] ,     ,  ,   ,    ,      .    :          .

... ,       . ,     .         []  []     .     ,        .    :          .     .      ,      ,   :        ,          ;     ,         .

 .   ,  ,      ,         ,    .  :       . .  ,       ,    ,     [],   ,    ,     ,      .          ,    ;       ,       [],    ,        .  :    . .  .   ,     ,  .   ,       .  ,      ,        ,       ,  . ,      ,     .     :     ,      ,        ;        ,        ,    .




 IV.     ?


       . .

   :     . , -,  ,      ,   ;     .      ,               . ,     ,   ;     ,   . ,    .

.      ,   ,    ,    ;   ,       ,      .  : ,   ,       ,     ,    , ,  .          ,  ,   ,   ,      . ,   .

,      ,       ;   ,   .  :  ,    ,   ,      ,    [],       ;      ,          ,   .

,    ,        ;    ,    . , ,    ,      ,  ,    .

,    ,    ,      ,      []  [].     ,    :      ,      .

 .      ;      ,    .   . ,      ,   ,    ,   ,   ,         ,      ,        ,    .           ,       .

,      ,       ;   ,         ,       .  :        ,         []  [].

,      ,        ;   ,      ,     ;    .  :  ,     ,   ,      .        . ,      ,  ,     .

,      ,       .   ,       ,   .  :     ,      ,     ,   ,   . ,      ,          ,          ,      ,     ,     .      ,         ;      .         ,   ,    ,      ,      ,        . ,  . .

,     ,            ,     ,     :       ,            ,     .     ,      ,  ,     .  ,    ,       .

   ,       .   .     ,             ,              .      .           ,                     ,  ,     ,     .      .

,      ,        ,      ;   ,       ,     ,       .       :         ,             ;   ,   ,    ,     .

...        ,     ,     ,       .  :         ,    .

      ,       ;       ,      .    ,    :        ,     .       ,    , :   ,    ,   .    ,  ,   :  , , .      ,      ,   ;      ,      ,   .       ,     ,        ,   ,    ,   ,    .    :      ,       ,    ,          ,    ,      .     ,   .   ,        .     ,  [ ]    .    ,      , [],     ;     ,         ,     ,         .     :         ,             , []     ,  ,       ,      ,      ;      ,       ,     , ,     ,   ,     ,   .      ,      .

     .  :       . .     ,        ,        ,           ,    ;       ; ,    ,   .     ,      ,        ,   ,       ,       ,  ;      .     -  ,            ,    ,   ,     .       ,      .   :        . . ,       ,  .   . .  ,       ,   ,       :    ,       .       ,     ,        .     ,    ,   ;    ,       ,      .  :       .  :       ,    ,   ;      ,   ,  ,      .         .  :    . .  ,     ,        ,       ,     ,  .  :      . .  ,    .  ,    . .  ,        ,       .   ,         .  ,        -,      ,    .       ,        ,     .    .




 V.       ?


       . .

   :       ;         [],   ,      ,  .     :       .  , -,  ,  ,      ,        ,     ;        .   . .

.        ,      ;   ,   ,       .  :    ,     ,           . ,        ,      .

,        ,       ;   ,       ,   .  :        ,         [],        ,             ;       .

,    ,  ,  , [ ]  ,    ,        ;   ,         .  :      ,      ,  ,  , .

       ,  ,        ;     ,   .

 ,       ,         .     ,         ,      : ,         ,  . ,     .      [],    .  ,     ,   ,     .    ,   ,    ,   ,     ,      .  ,       ,      ,   ;      :   ,          ,      , ,     . ,       [],    ,      ;  ,  ,    .      ...

...,      ;           . ,       ,     ,            ,          -,    .  :     ,   -,     -. ,   ,    ,    ,      - .        ,    ,            ,      , ,      .    ,      ;                  -. ,           [],      ,        .   :         ,      ,         ;         ,      .          ,     .

 ,    :          .   :        ,  ,      ,      ;      .    ,   ,  -      ,        ,  ,      ,    .         ; , ,     .   .         ,         ;   ,        ,       .  :        ,  ;         ,           . ,      ;     ,       .

,     []  .              ,         ;  ,    ,     .  :            ,  . ,           ,        ,      .      . -,         ,    ,          . -, ,   ,   ,   ,    . -, ,         .   : ,       ;          ,         .      ,  ,        .  ,       ,     ,      ,            .           ,       . ,     ,       ,   ;           .      ,    .  ,               ,           ,      .   ,       ,   . , ,       ,      .      .        .  ,         ,          ;    ,      ,    .        ,             .

 ,     . .        ,         ;   ,     ,    ,    .  :          ,      ;     ,         ,     . ,        ,       ;   ,             .  :     ,    ,     ,    .        ,         ,            ,    ,    . ,  ,   ,   ,   .   ,           .   ,   []  [].  :   ,             . :     ,   []  [].             ,          ,      . ,   [].

  .     . .  ,     ,         ,   ,    ,        ,       .   ,         ,  .  :     , ,     ,   . ,        ,     . ,      : ,     ,  ; ,      ,     ,      ,  ,   .  ,   ,  ,     ;      .        :       ,   ,      ,   .           ,      .

...    .  .     . .  ,      ,      ,      ,     ,     .     ,     ,       ,  .    : ,    ,       ,    .   .    . .  ,     ,  ,    ,    ;   ,      ,        , ,   , , ,  ;        ,   .  ,            ,     .      ,  .  ,     .  ,   ,  .  ,  ,  ,        ,    ,    . ,   . ,   ,  ,       .       ,      ;     ,        . , ,   ; , , ,      . ,  , ,       ;   ,   ,         ,        . ,       .      .    .     . .   .  ,         . . ,         .   ,   ,  .  :     . .  .        ,         ,  ;    ,         ,      ,      ; , ,      ,       .

   . -,   :    . .  ,       ,  10.       ,   :    .    ,    ,       ,    ,   .   ,         ;    ,    .

 .  .     . .  ,    .  ,     ,       .   ,            .        ,      ,    ;      ,    ,           .  .     . .  ,      ,        ,       ,       ,   -  ,   ;  .   ,   ,        ,       ,  ,   . ,      . .  .   ...

... ,   ;           ,  .  .     . .  ,   ,     ,       . ,     ,     ,  . .  ,     ,  ;     ,     , ,  ,    ,     .   ,      ,      .   ,    ,   ,       ,       .        :  "ius",  "vus"    "magis".   ,   .     ,  ,  ,   ,   ,      .




 VI.       ?


     . .

    :       .  , -,  . ,   ,            .   ,      ;   ,      ,     .    ,        ,   ,   ,      . ,     .

. ,  ,     ,       ,     .   ,    . ,    .              []  [],    ,       :   .

. ,         ,      ,  ,        ,       .        ,       ,   ,          ,          . ,  . .

.  ,  ,   ,   []  [].   ,     . ,  . .

.    ,  ,    ,   []  []     .    ;  ;  . , .       .   ,       ,     ,      .       .   ,         []  [],   ,         ;   ,    ,   ,    . , ,       .

     ;          ,     ,      :       .

 :     ,       []   .        ,      .        ,     :   ,    .        ,       ,     .    []        .            ;         ,   ,     ...

...  ;        ,           .        ,        .          ,             .

 ,    : -,      ,        .   : ,       ,    ,         ,    .           ,      .       ,             .

-,  ,     [   ]      .   :       ,        ;         .  ,    ,          . ,   ;            .          .     ,               ,  ,    ,  ,  ,    ,  .

-,  ,       ,        .   . ,   ,    ,      ,    ,             ,     ,       ,       .         ,       []  [].            .

-,  ,  ,  ,      ,     .   . ,     ,    ,      ;            ,    ,       ,    .      ,           ,      []  []      ;    ,   .         ,        ,               .  ,        []:           ;      ,         .     ,          ,       ,         ;            . ,     ,        .      ,  .    ,       ,   ,     ,  ,      ,   . ,   ,   ,   . ,   ;      ,   ,   ,   .       ,    :         ,      [],                ,         .     ,   ,      ,       ,       ,     ,      ;   .                        ; ,    .     ,      ,   ,   ,    .       ,     ,    ,   ;      ,       . ,  ,    ,       . ,     ,    ,     ,      .   ,        ,  .        []  ,       ,      ,      ,      ,    ;         ,       ,         ,  .           ,      ,   .       ,      ,      ,  :    . .   ,    . .   ,    ,  ,    .  :              .  ,     ,      ;      ,      ,   ,    ,   .   ,    ,      ,            ,  ,       ,      ,    ,      ,    . ,        , , ,       ,     .       ,   ,      .     ,        ,         ,          .  ,       ,  ,        ,    .      .       .       .     .  :         ,        ;   ,     ,      .     ,    ,        ,      ,           .          :       ,       ,    ,      . ,        ...

...           .    ,       ,        ,       ;           ,     ,  ,     ,   ,       .       :       , ,         .    ,  ,       ,   .

,       ,    ,       ,    ;  ,   ,       ,   . ,      ,  ,      ,      .    ,        ,     ,              .      ,    .

,  ,      ,    ,   ,     ,        ,           ,   .        ,       ,   ,       .   :    ,      ,     ,     ,  []  []. , ,    ,   ,    .      ,     ,  ,    . .,  []  [],    ,    .      ,             .  :        ,           .        ,    ,  []  []    ;       , ,       .

   ,           ,    ,    ,        ,      ;            ,  ,    ,    ,             .         ,      ,     ; ,     ; , ,      ,         .       ,       ,   , ,        .

     ,    .  :       . .   ,    ,       ,         ,   .  :     . .  .        ,         ,    ;           ,    ,    ,       .          :       .  :     . .     ,    ,    ,      ,  ,          .    ,     ,      ;      ,       :       ,       .           ,     ,  ,     ,   ,       .       :       , ,         .    ,  ,       ,   .

,       ,    ,       ,    ;  ,   ,       ,   . ,      ,  ,      ,      .    ,        ,     ,              .      ,    .

,  ,      ,    ,   ,     ,        ,           ,   .        ,       ,   ,       .   :    ,      ,     ,     ,  []  []. , ,    ,   ,    .      ,     ,  ,    . .,  []  [],    ,    .      ,             .  :        ,           .        ,    ,  []  []    ;       , ,       .

   ,           ,    ,    ,        ,      ;            ,  ,    ,    ,             .         ,      ,     ; ,     ; , ,      ,         .       ,       ,   , ,        .

     ,    .  :       . .   ,    ,       ,         ,   .  :     . .  .        ,         ,    ;           ,    ,    ,       .          :       .  :     . .     ,    ,    ,      ,  ,          .    ,     ,      ;   ...

...  ,       ,     ,   ,  .  ,      ,    ,       ,  ;        .    :        ,     ;    .   :    ,        .         ,       -   ,         ,     .   ,           ,     ,     ;         ,     .        :       ,         .

-,  ,       :      ,      .   . ,      ,   ,      ,      ,   . , ,    ,   ,     .   ,     ,     ,      ;          ,         ,      []  [].    ,  ,     []  [],       ,    :     ,  ,  :       ,     .  ,     ,    ,        , ,    ,          ,          ;    .              ,  ,     ,    ,      ;            .     .

 ,              ,  ,    ,     .  ,       ,  ,     ;      ,       ,  ,      ,     ,     ;          ,    ,    .       ,      ;      ,     . ,  ,     . .  ,    ,   ,       ;           ,      .      ,         ,   ,      ,      . ,  . ,           ,           ,    ,        .            ,     ,        ,      ,    .       ,       ,        .

.           ,      .  ,        ;   ,          ,  .          .

 ,  ,  ,     . . ,       .  ,      . .  ,    .       , ,        ,     ;   ,     ,        .            .     ,      ,    ,        ,        .    ,          .      .

  .      . .  ,   :     ;   ,   ,  .  ,  []    ,   ,     ,       []  [],         ,   ,     .  ,    ,   ,  ,     .  ,    . .  ,        ,    ,   ,      ,  .   ,  ,     ,   .     ,  ,         ,       ,        []  [],         .     ,      ?       ,     ,     ,         ,     .  ,  ,   ,       ;       .   ,  .    ,       ,  ,   ,         ,      ;      .

  .    . . ,         ;   ,      ,  ,      .  ,    . . , ,      ,          ,    ,     .       ;   ,    ,          ,   ,     ,        ,      ,    ,       .

 .     . .  ,          ,       , ...

...,     ,    .  .  , ,     . .  ,         ,      ,     ,  .      ,                ,    ,   ,    .           ;     ,    .           .        ,   ,        ,     ,        .

  .     . . ,  ,      ,  ,  ,      ;           ,  .  :    . . ,    ,      ,  ;    ,  ,  ,         .  ,   . ,    ;         .      ,       ;     .  :       . . ,   .  ,     . .  :          ,       ,   .   ,           ,         ,      ,         .      ;    ,     ,   ,     ,   .     ,         ,    .  :  ,    . . ,      ,    ,     ;     ,  ,  ,   ,  ,     .   ,   .   .     ,  .  :      . .  ,       ,     ,     .   ,      . . : ,     ,    ,   ;       .   ,    ,   ,       ;   ,    ,   ,    .  ,                ;      ,   ,    ,         ,       ,  .    .




 VII.    ,   ?


,    . .

   :    ,   . ,  .          ,      []  [].     : , , ,   ,      . ,      , , ,    . ,  ,  .

.     ,           ,      ,      ,     .    ,    ,    . ,      ,    ,   . ,  . .

.       [],            .   []   ,   . ,    ,   ;    . ,   ,   . ,  . .

.       ,    ,   .    . ,   ,  .

     .

   ,     ,   ,      .   .     ,   ,         ;   ,  ,    ,    .  : ,   ,   ,      ,     ,         ,    .

.     ,   ,        ;  ,       ,       ,       ,        ,      [].

-,  ,     ,   ,   ,     .   . ,   ,    ,  ,  ,      ,      .   ,  ,    ,  ,     ,    ,   ,   .      ,   ,   ;        ,      ,       ,       .        ,     .        .

,    . ,      ,  ,   ,      ,        ,        . , ,    ,  ,   .    ,    ,  ,     ;        .

  .  :    . . ,    ,  ,    ,    ,  ;           ,        . ,   .  :     . .  ,     ,    ,      ,     ;   .   .

...     ,  ,       ,      ,      ,      .       ,  .

 :      . .  ,    :   ,     []   ,    ;  ,       ,    ,       ,   ,     .    ,     ,   ,   .     ,        ,    ,       ,   ,    .     ,       ,      ,     ,         ,    .         ,    . ,   ,   ,         ;        ,   ,    .   ,        ,     ,   ;          ,     .




 VIII.            ?


    . .

:            . , -,  .         ,        ,    ,        .     ,      ;     ,           .      ,      ,           . ,  . .

.          . ,               .     []  [],         .  ,      . ,            ,    .

     ,  ,  ,   ,    ,            .    ,      ;   :      ,        ,       .

    ,       .      ,           ,      ,        ;   ,         ,      .      ,       ,   ,   .              ,       ;    []     ,   ,        .      ,       ,          ,      ,    ,       ;            .       ,         ,    ,   ;             ,      ,    .    []    ;    []     .    ,       ,     . :          ,  ,       ;                 .              ;       , ,         ,    ,    ,    .       ,     ;          .    [],         ,           ,    .   ,         ,   ,         ,          ,          .

 .     . .  ,       ,      ,      ,        ,  .    ,       ,         .    .




 IX.          ?


     . .

   :          . , -,  .   [],   ,   ,  ,   ,    .      ,    ,    ;      ,        ,     ,    . .    [],           ,          ;           ,      . ,  . .   ,       ,          .   ,           ,      ;     .   . .

.   [],    ,       ,         .     ,        ,      .

..., , . ,       ,           ,    ;       ,  ,    ,  .     ,  ,  ,      . ,        .

,   ,    ;  .          . ,         . , .

     ,  .

   ,         ,            . :     ,          .                ,   . ,                ,            ;   ,           .  :     ,   ;    ,   .     ,             :      ,     .   ,   ,       ;     ,   .     ,           ,    ,   ,        []  ,   ,  , ,       .

  .  :     . . ,     ,      ;               ,  .  :           ,   ,     .   ,              ,  .  :    . .  ,        ,    ; ,     .      ,        ,      ,     :   ,    .        ,    ,   .




 X.     ?


      . .

   :        .  , -,  .    ,        ,     ,            . ,    ,   .         ,       ; ,    []     ;          .

     .

    ,          ;            .        .  :     ,        ,    ,    ,    .      ,            ;        . ,           .      .   ,              .  :      ,     .   : ,       ,        .   :      ,      ;     .        ,    ,   ,     . ,  . .

.     ,   ,          ,   ,  ,  ,     ;   .    .         ,    ,      ,      . ,          .

.   ,   ,       .   :      ,   ,    ;    .           ,         ,        .        ,         . -,  ,           .  :    ,     .       ,     ,         .        ,    ; ,        ,  ,  ,  .      ,   ,      ,     ;    ,      .

  :     . .  ,    .   ,      ;  ,      ,       -. ,  ,       ,        .   ,   .  :    . .  ,   ,     ,   ;        .         .




 XI.     ?


    . .

   :     . ,  .       ,   .      . ,   . ,  . .

.      ,  ,               .  ,     ,         ?       ,  ,    ;     ,  ,     ,  .      .

,     ,   ,   , ,     ;    ,      ...

... ,   ,       .   ,     .     ,      ,       . ,     , ,        ;        ,  . ,      ,        .      ,  ,     .

     ,  ,   ,  ,   ,    .

   ,        ,      .   .     ,      ,  ,      ;          .     ,         . ,      ,    ,      .  ,  ,       ,  . :      ,  ;  .      ,     . ,     ,    ,     ,  .  :       ,     ,     .    ,     ,    ,    .  a  b,  a , b .    ,   ,    , ,        . , ,  ,  ,  . ,    :      ,   . ,       . ,    ,    ,   .  ,     ,      ,    ,  ,     ,  .  :     ,    ;     ,    . ,     :      .  ,    ,    ,  ;  ,     ,    ,   . , ,    ,   ,     .   :      ,   ,     ,      ,  ,  ,   ;       ,   ,         .

 .  : ,      :  ,    ,  ,           .   ,     ,   ,      ,  ,      ;        .  : ,          ,  ,   ,  ,  ,          ;        ,   ,        .   ,    ,     ,     ,     .         -,        .   ,   .




 XII.      ,    ?


    . .

:     .  , -,  .  ,    ,       .      ,        ;        ,  [],   ,  ,   ,    . , ,      ;    ,       ,   ,         . ,  ,  ,   ,       ,  ,     ,   .    ,    ,       . ,     , ,        ;        ,  . ,      ,        .      ,  ,     .

     ,  ,   ,  ,   ,    .

   ,        ,      .   .     ,      ,  ,      ;          .     ,         . ,      ,    ,      .  ,  ,       ,  . :      ,  ;  .      ,     . ,     ,    ,     ,  .  :       ,     ,     .    ,     ,    ,    .  a  b,  a , b .    ,   ,    , ,        . , ,  ,  ,  . ,    :      ,   . ,       . ,    ,    ,   .  ,     ,      ,    ,  ,     ,  .  :     ,    ;     ,    . ,     :      .  ,    ,    ,  ;  ,     ,    ,   . , ,    ,   ,     .   :      ,   ,     ,      ,  ,  ,   ;       ,   ,         .

 .  : ,      :  ,    ,  ,           .   ,     ,   ,      ,  ,      ;        .  : ,          ,  ,   ,  ,  ,          ;        ,   ,        .   ,    ,     ,     ,     .         -,        .   ,   .  ...

...   . .  ,   ,        ,          ,   ,    ,       ,     .        .          ,     ,        ,    ,    ,     .




 XIII.          ?


   ,  , ,    . .

   :      ,    .  ,  ,         :     ,     ,   ,   .     . ,     ,      ;    ,        .       []  [],   ,     . ,  ,    ,  . ,     ,       ,    ;   ,      []  []:      ,   ,       ,   .  ,    ,    .

 .  ,    ,   ,       ,       ,       ,   :   ; -  ;      -,    .  :   ,    ,   , ,   ,    .

 ,        ,         ;         .       . -,          ,    .      . -, ,       ,    ,         ,     ,    .        []  []:           .     .  ,    ,  ,   .  ,       . ,  ,     .     ,   ,            ,    ,  ;     .    ,  ,    ,   ;            .      ,     .    ,       ;          ,    -  .   :      -.   .  ,     ,   .    -  ,  ,         ,    -      -;    ,  -    ,        . .;        . , ,    -  ;  ,       -;     - .          .     ,    ,           ,    ;      .  :  ,  ,    ,  ,    .  :        ,   ,       ,    A.      b.  b    a      a,    .        ; , ,       a. ,     - ,    ,          .   .    ; ,  - .      .  ,    ,      . .;            . ,   ,    ,     -;    -;   ,   .  :     -,  ,    ,   -.          ,      .

 ,   []     .    ,   ,      ;  ,    ,          .  :        ,      .        , ,     ,   ;      . ,     .           .  :    ,     . , ,     ,    ,      ,    . ,    - ,        ;   ,    .  :           .     ,   - ,       . ,      - ,      ,   ,    ;  .  :  ,    ,   ,  .  :      :  ,    ,   - ,       ,    ,   .   -  ,      ,    .        ,      ;        ,        . ,       ;     .  :   ,     ,      .  :    ,      ;     ,       . , ,    ,    ,      ,   ;      .  :    , ,         .  ,  ,       ,       .  ,      ,  ,           ,    ,       ,            . ,   ,          ,  ;  .  :    ,    ; ,     ,          ,   ,     . ,    -   ,     ;  ,   .  :  ,      ,    .        ,     ,     . ,       ,         ,       ,   .     -   ,      .

      .  :     . .  ,   :   .    ,             ,       ,    []     .    .    ,        .            .  ,      ,     ,      .          .    ,    ,     ,   ,       ;   ,  ,        ,   ;    ,  ,   ,  ,      ,           .       ,    ,    :           ,    ,      :         ,    ,     ;        .       .

      ,          ;  ,    ,      ,    :         ,     ,     ;     ,      .   ,    .  ,   ,           ,      .        ,   ,     ,    ,       ,     ;   ,     ,   .          ;      ,   . , ,     :     ,  ,     . ,    .   :        ,  ,    ,      ?   ,      ,      ,  ,   ,        ;     ,          .      ,    ,     ,   ,       .             ,     .  ,     ,  ,      ,        ,     ;     ,       . ,      ,   ,   ,     []  [].         -,      ;    ,        .       ,    ,            ,       ,                ,    .     ,   ,   ,   ,  .       ,     ,   ;       ,     ,  .  :     . .   . :     . .  .       ,        ,      -;       ,     -.        ,       ;  ,     ,      ,     .  :     . .   ,      ,      ,     ,      . :  ,     . .  ,   : ,     ,             ;  ,      ,     ,  .        ; ,     ,     ,  .    ,          ,   ,  ,      ;       ,    . ,     .     ,        ,       [],     .   :       ,    .  ,   ,    ,     ,     .   ,   ,      .    ,        ,  .    ,   ,     ,  .    ,     ,     inclination        .  ,     ,     ,  ,   -           .   ,  ,    ,   .          ,   [],   [  ];      ,  ,     ;       .   ,  ...

...     ,  ,         ;    .      .    ,    ;     ,      ;        ,        .   :    ,   ,     ,    ,     .   ,    .  ,     ,     ,     ,    .  ,     ,    .   ,  ,    -,     ,    .  ,     ,   .  ,    .  ,  ,      ,       ,    ,    ;           ,   -     ,       ,     ,   ,   .    ,     ,    ,      .   :    . .     . .  .   :    . .  , ,     .  ,      .   :     . .  :  ,   ;    ,    ,    .          ,   ,   ,      ,    ;        ,   ,   ;    .   :       .  :      . .  .   :     . .  ,   ,      ,    ,     .    ,   ,     ,  .       ,     ,   .   :     . .   ,   ,     ,   ;   ,    ,  ,    .

  :         ,      []  [],       ,   ;    ,   .    ,     .     ,         ;      ,     :        ,    . ,           ,        ,  ,    ,              ,  .   ,          .   ,          :   ,    ,   ,    ;               ,     .   ,      ,    .   ,          ,  .  ,         ,    ,    .

  .  ,     . .  .  :   ,    ,        . ,      ,      ,     ;  ,       ,   [ ],        ,     .   : ,      .  ,        ,      ;          ,   ;           ,   ,   ;          ,          -.   :           ,          .    ,  ,    ,     ,  ;         ,       .   ,     :           ;           .    ,      ,   ,    ,  , ,      .   [].




 XIV.      ,      ,    ?


    . .

   ,   : , ,    ,   ;     .    ,   ,      ?  ,  . ,    ,     ,     ;  ,   ,    ,    ,    .           ,     . ,    .

.      ,      ;   ,      ,   ,     .       . ,     ,   .

,     ,       .    ,    . ,        . ,        ,     .      ,   ,    .

     ,  ,   ,   ,     ,   .

   ,   ,  ,      ,           .     .

   ,   ,   ,       . ,      ,    ,      ,  ,      ,    ,  .   ,    ,  .

...    ,    ,       .       ;   , ,      ,     ,  . ,            ,         ,        .      : ,         ,     ,        .         ,      .        ,      .         . ,    ,     .          ;         ,     ,    , ,  , .       ,      ,          ;       ,   ,  .        ,      ,      .   ,     ,    ;        ,  ,    ,        ,     .     :   ,    ,  ,    ;          .      ,    .              .   ,      -    ;    ,     ,      .  ,     ,    .          .             ,  .    .       ,   ,   ,     ;              ,      .

 .  :    . .  . ,         . .  ,     :      ,     ,       .    ,    ,        ,        .  :      . .  .   ,     . .    ,        ,     ;     ,   ,    ,     .   ,       ,  ,     ,      ;   ,    ,   ,     .   :        .       ,     ,  ,        ,      .     ,   .  :      . .  ,       ,    ,          ,       .   ,          ;            .  ,    . .  ,  ,    ,  ;      ,       ,    ,    .   , ,     ,   ,   ;     ,     ,    .  :        . .     ,      .  ,       ;  . ,   .  ,    ,      ,  . ,  ,    ,  ,       .   .




 XV.            ?


      . .

   :      ,      ,    . ,  ,        ; ,       ,   ,      .        .  : ,        ,          ,       .  ,     ,   ,  ,     []  [].   . ,   ,      []    ,       ,   ,      .   ,       ,   .           ,        ,   substantiatur  ;   ,         . ,     .

     ,  ,     ,     ;         ,      .

   ,       ,      ,     .              . ,      ,  ,        ,      .           ,     []  []    . ,    .     ,    ,      ,       , ,     ,   ,    .

-,  ,        .   .       ,      ,         ,    ,         ,     ...

... .    []    ,      ,  ,       ,       ,   .        ,       ,  ;        ,  .    ,         ,   ;   .




Incipit Liber Octavus





Qu?stio I. Utrum materia sit separabilis secundum esse a forma.


Sensibiles autem substanti? etc.

QV?RITVR circa octavum huius, et qu?rat primo circa dictam partem. Utrum materia sit separabilis secundum esse a forma. Et arguitur quod sic. Unumquodque potest separari ab eo quod non est sibi essentiale et proprium, quia res non potest separari ab illo quod est sibi essentiale et proprium, sed potest separari ab illo quod non est sibi essentiale et proprium, quia hoc non determinat sibi, sed nulla forma est essentialis et propria materi?, cum materia sit indifferens ad quamlibet formam. ergo etc.

Item. Illud quod est substantiale alicui non tollit accidentale. h?c est manifesta, sed materia est substantia essentialiter et forma accidit materi?: materia potest esse et separari a forma. ergo etc.

Item. Separata omni forma a materia, vel materia manet, vel non, h?c est manifesta, per sufficientem divisionem, sed si non manet, tunc est corruptibilis quod est contra Aristotelem primo physicorum. quia dicit quod sit ingenita et incorruptibilis, ergo manet. et per consequens separabilis a materia.

OPPOSITUM videtur Aristoteles in littera pr?dicta. ubi dicit, materiam vero dico qu? non hoc aliquod ens actu. Ex hoc posset argui. Si materia esset separata vel separabilis a forma tunc posset esse aliquod ens hoc, sed hoc est falsum secundum Aristotelem.

AD qu?stionem dicendum primo quod materia secundum esse non separatur a forma substantiali omni, ita quod sub nulla sit. Et ratio est. Omne quod est per se, vel est actus, vel habens actum, per sufficientem divisionem, sed materia prima, neque est actus, neque habens actum, quia non est actus cum sit in pura potentia, nec habet actum qui sit de essentia eius. ut vult Commentator primo physicorum et in de substantia orbis. et ita non potest esse circumscripta omni forma.

Item si materia esset separabilis a forma secundum esse tunc post separationem vel esset in actu vel in potentia et hoc est manifesta per divisionem sufficientem, sed neutro modo potest dici non est in actu, quia non habet esse actuale, nec est in potentia, quia sublata omni forma a materia materia nullam habet potentiam ad formam, quia non esset mobilis et apta disponi ad formas, quia motus et dispositio non debetur nisi enti in actu, et sic tollitur potentia materi? ad formas, et per consequens eius natura cum potentia sit proprium materi?.

Si materia prima separaretur ab omni forma, tunc non esset in eodem loco cum generato, sed hoc est falsum per Aristotelem primo de generatione, quia quod generatur et materia ex qua generatur debent esse in eodem loco. consequentia patet. quia nihil est in loco nisi ens in actu et dimensionatum terminatis dimensionibus, ergo dicit Aristoteles primo de generatione. quod materia non separatur a morpheis et passionibus idest a formis. Et dicit Commentator primo physicorum et in de substantia orbis. quod materia nunquam denudatur ab omnibus formis. Et dicit Commentator quod non denudatur ab omnibus.

...forma simul sed semper stat sub aliqua. Unde si hoc esset tunc materia simul esset actu et non actu, hoc est falsum. quia patet quod per se stat et existit hoc est actu vel actus sed materia non est in actu cum sit in potentia circumscriptis omnibus formis. Secundo dicendum quod etiam non potest separari a forma quo ad perfectam rationem. Et causa est. Illud non perfecte cognoscitur et complete sine forma quod est in pura potentia, quia illud a quo intellectus movetur debet esse in actu, cum intellectus sit in potentia passiva, et hoc patet ex nono huius. et tertio de anima, sed materia prima est huiusmodi, quia materia est in pura potentia. unde licet intellectus distinguere possit inter essentiam materi? et formam, in complete et perfecte essentiam materi? apprehendere non potest sine forma. Et h?c est intentio Aristotelis 1. physicorum. ubi dicit quod natura non est scibilis nisi in analogiam ad formam. Et hoc declarat in artificialibus et hoc idem vult Commentator ibidem. et in de substantia orbis. et 8. huius. quia transmutatio in substantia facit scire materiam primam, sicut transmutatio secundum locum fecit scire materiam localem. unde per obiectionem et receptionem formarum substantialium devenimus in cognitionem materi? prim?. quia oportet aliquid subiici et manere in transmutatione et contrariis qu? concordia non conducit discordiam. primo physicorum.

AD rationes. Ad primam. unumquodque potest separari etc. conceditur. Tu dicis. quod forma substantialis etc. Dicendum quod ista forma singularis non est essentialis et propria materi? prim?. Ideo potest materia separari ab hac forma, vel illa successive et divisim. sed tamen simul et coniunctim non separatur a qualibet forma, quia semper stat sub aliqua. unde hoc est proprium materi? semper esse sub aliqua forma, licet non semper stet sub ista forma, non tamen denudatur simul ab omnibus formis, quia quando abiicit unam formam assumit aliam. Ad aliam. Illud quod est substantiale alicui etc. conceditur. nisi dependeat ab eo in esse. Et tu dicis. quod forma est accidentalis materi?, conceditur. Et tamen quia materia dependet in esse a forma. Ideo non separatur a qualibet forma, unde proprium est ei stare sub aliqua forma, sicut et potentia est proprium accidens materi?. Vel potest aliter dici ad minorem. quia forma non accidit materi?, sicut accidens subiecto, sed dicitur accidens, quia est extra essentiam materi? sicut indiuiduum accidit speciei et species generi, sed hoc non obstante genus non separatur ab omnibus speciebus, nec species ab omnibus indiuiduis, quia semper est in aliquo supposito. sicut vult Aristoteles in pr?dicamentis, quia sunt non existentibus primis substantiis impossibile est aliquod aliorum remanere, sic non existentibus formis substantialibus impossibile est remanere materiam. unde bene volo quod materia sit ingenita et incorruptibilis secundum Aristotelem tamen si nulla forma substantialis esset materia non esset, quia nihil prohibet conditionale esse verum, cuius antecedens est falsum et impossibile. Ad aliam scilicet separata omni forma etc. Dicendum quod materia non remaneret. Et tu dicis, quod falsum est quia est ingenita et incorruptibilis, conceditur secundum naturam rei inquantum semper stat sub aliqua forma, sed tamen si separaretur ab omni forma substantiali, materia non remaneret, nec quo ad esse, nec quo ad potentiam. unde quando Aristoteles dicit quod sit incorruptibilis non intelligit quo ad separationem ab omni forma, sed est incorruptibilis semper stans sub aliqua forma.




Qu?stio II. Utrum forma naturalis sit separabilis a materia secundum esse


CONSEQUENTER qu?ritur circa eandem partem. Utrum forma naturalis sit separabilis a materia secundum esse.

ARGUITUR primo quod sic. Intellectus est forma naturalis et est separabilis a materia secundum esse, ergo forma naturalis separatur a materia secundum esse. Maior est manifesta, quia naturalis determinat de intellectu. ut patet tertio de anima. et hoc non esset nisi esset forma naturalis. minor patet per Aristotelem 12. huius. ubi dicit quod nulla forma pr?cedit compositum sed simul incipit esse cum composito. tamen aliqua manet post compositum sicut anima. sed non omnis anima: sed tamen intellectus. et sic intellectus separabilis est a materia secundum esse.

Item. quod non dependet ab alio in causalitate, hoc potest separari ab eo secundum esse. quia quod aliquid non potest separari ab aliquo secundum esse, hoc ideo est quia dependet ab eo in causalitate, sed forma non dependet ab aliquo, ut materia in causalitate, quia forma non dependet ab ea, cum nullam habeat causalitatem super formam. ergo potest separari.

Item. quando aliquid debetur alicui primo et aliis, debetur per illud. illud potest convenire primo remotis posterioribus, quia caliditas primo debetur igni, et per ignem debetur aliis calidis. Et si caliditas removeretur ab aliis calidis adhuc remaneret in igne. sed esse primo debetur form? et aliis per formam, quia forma est primo causa essendi, ergo forma secundum esse potest separari a materia.

OPPOSITUM vult Aristoteles in pr?dicta littera ubi dicit quod de numero formarum, alia est separabilis, alia non separabilis. ita quod Aristoteles vult quod qu?dam form? sunt separabiles a materia secundum esse, sicut form? abstract? qu?dam autem non, sicut naturales form?, et materiales form?, unde etiam Commentator primo physicorum. dicit quod de numero substantiarum et formarum qu?dam sunt materiales, sicut ill? qu? non separantur a materia et deducuntur de potentia materi?. Ali? sunt non materiales, sicut separabiles a materia.

DICENDUM est ad qu?stionem: primo quod forma naturalis materialis non separatur a materia secundum esse. Et causa est. Actus inherens non separatur ab eo, cuius est actus, quia si actus inherens separaretur a materia, tunc idem esset inherens et non inherens, quod est contradictio. sed forma materialis est actus inherens, cum perficiat materiam inherenter, et deducatur de potentia materi? ergo separari non potest.

Item. si forma materialis esset separabilis a materia, tunc posset remanere post corruptionem compositi sed hoc est falsum, quia forma simul est et non est cum formato, ut vult Aristoteles 12. huius. consequentia patet. quia si forma esset separabilis a materia, tunc quando separaretur, tunc compositum non esset: et tamen remaneret forma.

Item. illa forma qu? constituitur per materiam, et per subiectum inhereter non separatur a materia secundum esse, sed form? naturales et materiales constituuntur per materiam et subiectum. unde etiam Commentator vocat eas formas constitutas per subiectum. sicut patet. 8. physicorum et de substantia orbis. ergo non separatur a materia.

Item. si forma materialis esset separabilis a materia, tunc per se existeret quod est contra Aristotelem septimo huius, ubi loquitur contra Platonem. qui voluit quod forma separatim produceretur et existeret divisim, et nunc poneretur in materiam. unde etiam Commentator dicit octavo huius. quod generans non largitur multitudinem, quod ponat formam in materiam divisim productam, sed tamen largitur perfectionem. consequentia patet. quia si forma separaretur a materia, tunc per se existeret.

Secundo dicendum. quod forma naturalis immaterialis, ut est intellectus est inseparabilis a materia secundum esse. Et causa est illa forma potest separari a materia, qu? non educitur de potentia materi?, sed form? immateriales ut intellectus sunt huiusmodi ut vult Aristoteles in tertio de anima. et in de animalibus. unde etiam Aristoteles dicit secundo de anima. Separatur enim hoc ab hoc, sicut perpetuum a corruptibili et loquitur de intellectu.

Item. alia ratio secundum Commentatorem accipitur licet sit contra fidem et veritatem. Actus non inherens separatur a materia secundum esse, sed intellectus est actus non inherens, quia Commentator vult quod intellectus non sit forma substantialis et inherens secundum esse, sed tamen secundum appropriationem. De hoc non plus ad pr?sens, quia pertinet ad tertium de anima.

Notandum quod si aliquis qu?reret utrum forma naturalis esset separabilis a materia secundum rationem, diceretur quod bene est separabilis a materia significata non tamen a materia in communi secundum rationem, si ratio accipiatur per cognitionem intellectus, sicut dividitur, unde Aristoteles in septimo huius unde.

...quod bene in diffinitione eius ponitur materia cum sit pars substanti? determinans eam. unde etiam Aristoteles 2. de anima dicit animam et corpus, physicus etc. Tamen aliqui dicunt quod forma naturalis est illud quod est et absolute considerata potest separari tam a materia quam a conditione et cum rationem, hoc tamen est contra Aristotelem dicentem in 7. et septimo huius. form? naturales habent se velut simile. quod concernunt materiam, per hoc differunt a mathematicis formis, qu? habent se ut concavum, quia separantur a materia secundum rationem. licet non secundum esse et Aristoteles ibi loquitur de formis naturali secundum illud quod est et abstract?.

AD rationes. Ad primam patet ex dictis, quia positum est quod form? naturales materiales non sunt separabiles a materia secundum esse, sed forma naturalis immaterialis potest separari a materia. Ad aliam. aliqui dicunt maiorem esse falsam, quia subiectum non dependet in causalitate a propria passione. ut homo risibilis non tamen potest separari secundum esse a propria passione. Aliter potest dici concedendo maiorem. Ad minorem. quod forma non dependet etc. dicitur quod immo. quia materia et forma sunt sibi invicem caus?, quia forma est causa materi?, quia dat esse sibi et materia est causa form?, quia ipsam supportat. Ad aliam. quod aliquid etc. Dicendum quod verum est, si illud est per se existens tunc potest separari ab aliis, sed si non est per se existens non. et sic est in proposito, quia forma non per se existit sed in materia, ergo non potest ab ea separari. Alii dicunt negando minorem. quod forma non contingit esse primo, quia esse per se est compositum, sed forma est in quo compositum habet esse.




Qu?stio III. Utrum nomen speciei significet formam per prius vel substantiam compositam.


Oportet autem non ignorare etc.

QV?RITVR circa sequens capitulum utrum nomen speciei significet formam per prius, vel substantiam compositam. Et arguitur primo quod tantum significet substantiam compositam ex materia et forma, per nomen speciei significatur essentia speciei quia nomen significat essentiam rei. et nomen speciei significat essentiam speciei, sed species sola diffiniatur, sed et species est ex materia et forma, vel principalius saltem apud illos qui volunt materiam pertinere ad quidditatem: etc.

Item illud significatur nomine speciei, quod pr?dicatur de indiuiduo, quia species pr?dicatur de indiuiduis, hoc est compositum ex materia et forma quia forma in recto non pr?dicatur de indiuiduo, sed tamen compositum ex materia et forma etc. Item et suppono ex quarto huius quod ratio quam significat nomen est diffinitio. Ex hoc arguitur. Si res se habet ad diffiniri, sic ad significari ex supposito: imo est meripsum et essentia. et sic intelligas de illa via quia ratio quam significat nomen est diffinitio, sed diffinitio rei est materia et forma, ex 7. huius quia in diffinitione rerum naturalium capitur materia et forma ergo res per nomen significatur cum materia et forma.

OPPOSITUM videtur velle Aristoteles et Commentator: quia Aristoteles dicit, nomen speciei significat substantiam qu? est forma, et substantiam qu? est composita ex materia et forma. et Commentator dicit quod nomen speciei per prius significat formam et per posterius compositum.

NOTANDUM quod est una opinio, qu? videtur ponere tres vias de ista qu?stione. In prima via ponitur una distinctio form?. quod qu?dam est forma totius sicut humanitas est forma totius et in illa etiam accipitur materia. ut dicunt. Alia est forma partis, ut anima vel alia forma. tunc dicitur quod si accipiatur forma totius, tunc nomen speciei per primo significat formam, ut homo significat humanitatem et secundario significat compositum ex humanitate et habente humanitatem. Et dicunt hanc fuisse intentionem Commentatoris, quia dicunt quod significat formam, et consequenter significat rem habentem formam prout consequens significatum est in habitudine et respectu ad consequens significatum. Ideo bene dicit quod significat unum in respectu ad aliud. Sed si qu?ratur de forma partis, tunc nomen speciei per prius significat compositum ex materia et forma, et per posterius formam, et causam assignant, quia forma non est tota essentia rei sed pars essenti?. Secunda via est. et distinguit inter illud quod significat. et quod est ratio significandi, quia dicunt quod modus significandi sequitur modum intelligendi, et modus intelligendi sequitur modum essendi, modo videmus quod in essendo differt illud quod est, et illud quod est ratio essendi, quia illud quod est, est ipsum compositum, sed ratio essendi est forma. Similiter est in eo quod intelligitur, quia aliud est quod intelligitur, et aliud ratio intelligendi. sic ergo in eo quod significatur, quia aliud est quod significatur quia est hoc compositum. et aliud est ratio significandi et est forma. Et addit quod sicut est in eo quod compositum habet attributionem ad formam, sicut ad rationem essendi, ita est in significando. Et dicunt istam fuisse intentionem Commentatoris. Et dicunt quod unum et idem nomen respicit compositum et formam, sed non ?qualiter quia compositum respicit, sicut quod significatur et forma sicut illud quod est ratio significandi. Tertia via est ponendo differentiam inter illud cui imponitur nomen, et illud a quo imponitur. nomen enim imponitur habenti formam, sed tamen imponitur a forma. Et quia habens formam est compositum. ideo nomen imponitur ipsi composito. sed tamen imponitur a forma et dicitur istum modum et viam esse idem cum secundo. quia illud quod est ratio significandi et intelligendi est ratio imponendi, et sic ista tertia via oritur a secunda. Notandum quod ista opinio non valet. immo videtur esse contra Aristotelem et Commentatorem, quia quod dicunt in prima via distinguendo inter formam totius et partis non valet, quia forma partis est tota quidditas rei quia forma hominis substantialis est tota quidditas hominis, et est humanitas et materia non est de essentia hominis, sed tantum defert formam et humanitatem. Ex hoc expresse patet per Aristotelem quia ubicumque loquitur de forma qu? est distincta causa a materia, vocat eam quod quid est: quod non esset nisi formam diceret totam quidditatem rei. Et ista est intentio Commentatoris in septimo. ubi dicit quod quidditas hominis uno modo est homo. et alio modo non est homo, est homo pro forma, sed non est homo pro composito ex materia et forma. ergo prima via non videtur valere, cum fundetur super hoc quod materia ad quidditatem non pertineat et quod forma non sit tota quidditas sed pars. Similiter secunda via et tertia non valent. unde bene volo, quod forma sit ratio significandi qua significat compositum sed tamen forma bene significat per nomen speciei cum importet totam essentiam, sicut etiam forma est ratio essendi compositi. quia compositum non est nisi per formam, sed tamen forma etiam est in alio, licet non per se existens, sic tamen primo et per se est in alio. et sic intelligas de illa via.

DICENDUM ergo ad qu?stionem aliter secundum intentionem Aristotelis et Commentatoris. quod nomen speciei per prius significat formam et secundario compositum ex materia et forma. Et hoc probatur. quando duo sic se habent quod unum est causa alterius. et aliquod nomen debetur eis, principalius et dignius debetur caus? et causato. sed forma est causa quia est forma, et substantiam qu? est composita ex materia et forma. et Commentator dicit quod nomen speciei per prius significat formam et per posterius compositum. Et hoc probatur. quando duo sic se habent quod unum est causa alterius. et aliquod nomen debetur eis, principalius et dignius debetur caus? et causato. sed forma est causa compositionis inquantum significatur per nomen, quia forma causat actum in composito, et compositum non habet actum essenti? nisi per formam, per quam actum significatur compositum ergo nomen speciei principalius significat formam et dignius quam compositum. unde Commentator dicit quod nomen speciei significat verum quod est in actu, et forma est causa actus in composito. Et addit Commentator quod cum duo fuerint, quorum unum est causa reliqui, illud quod est causa dignius habebit nomen, quia illud habet nomen per primum. Et declarat in exemplo, quia res calid? non habent nomen caloris nisi per formam.

...calore ignis qui est in fine et in summo. ergo ignis dignius habet nomen caloris. et hoc concordat cum dicto Aristotelis secundo huius. et primo poste. et sic vult Commentator expresse quod nomen speciei principalius et dignius significat formam. Et posset adduci ratio. quia nomen speciei significat quidditatem principalius et secundario habens quidditatem. et h?c est manifesta apud omnes, sed forma est tota quidditas speciei quod patet per Aristotelem in littera. quia dicit. si substantia significat compositum ex materia et forma, tunc substantia et quod quid est non sunt idem, sed si substantia significat formam, tunc substantia et quod quid est sunt idem.

AD rationes. Ad primam patet, quia concessum est quod forma est tota essentia rei, et materia non pertinet ad quidditatem nisi tanquam subiectum deferens quidditatem et formam. Ad aliam. Illud significatur per nomen speciei etc. Dicendum quod hoc significatur nomine speciei principalius quod pr?dicatur de indiuiduo, non tamen in recto. sed in obliquo quia quidditas non pr?dicatur. sed in obliquo de indiuiduo cum indiuiduum addat aliquid super quidditatem. unde non dico sortes est homo pro forma, sed est ex homine, sed illud significatur nomine speciei secundario, quod pr?dicatur de indiuiduo in recto et h?c substantia composita quia sortes est homo pro substantia composita. Ad aliam, quod significat etc. conceditur. Et quando dicitur sic se habet res ad diffiniri conceditur. Modo tu dicis. quod in diffinitione rerum naturalium ponitur materia. Dicendum quod materia non ponitur quod pertinet ad quidditatem, et sit pars quidditatis, sed tantum ponitur in diffinitione tanquam subiectum deferens quidditatem. unde licet sit pars substanti? composit?, tamen non est pars quidditatis. Et ita etiam est in significando quod nomen speciei significat substantiam compositam, quia materia est pars illius compositi, et etiam in diffinitione substanti? composit? ponitur materia. et tamen nomen speciei etiam significat formam principalius, in cuius diffinitione non ponitur materia. ut pars ut visum est prius.




Qu?stio IIII. Utrum numeri differant specie.


Et quemadmodum nec a numero ablato etc.

QV?RITVR circa istam partem. utrum numeri differant specie. Arguitur primo quod sic, quia plus differunt binarius et ternarius quam duo binarii, h?c est de se nota, sed duo binarii differunt numero. ut dualitas in sorte et Plato differt numero a dualitate in Cicerone et Gilberto, ergo binarius et ternarius differunt plus quam numero, sed non possunt plus differre quam specie ergo numeri differunt specie.

Item. si numeri essent eiusdem speciei, tunc omnis passio qu? competit uni numero competeret alteri sed hoc est falsum, quia impar per se competit ternario, sed non competit binario, vel quaternario. consequentia patet. nam illa qu? sunt eiusdem speciei, quicquid per se competit uni, per se competit alteri, ut risibile competit sorti ergo et Platoni. et hoc vult expresse Commentator secundo cCli, ubi dicit. quod illa qu? sunt eiusdem speciei indiuidua conveniunt per se accidentibus, ergo differunt specie.

Item, si numeri essent eiusdem speciei, tunc de numeris non esset scientia, sed hoc est inconveniens, quia est arithmetica. consequentia patet, quia de quo est scientia debet habere partes qu? accidunt sub scientia et arte, quia scientia est unius generis subiecti partes et passiones considerans, sed indiuidua non cadunt sub arte, quia descendentia a generalissimis usque ad specialissima iubet Plato quiescere ut dicit Porphyrius.

Item, diffinitiones differunt specie quia alia est diffinitio asini et alia est diffinitio equi: et differunt secundum speciem sicut differunt in specie ergo numeri per Aristotelem in littera ubi comparat diffinitiones numeris ergo numeri differunt specie.

Item, illa differunt secundum speciem, qu? differunt secundum formas, quia differentia secundum formas est specifica ut vult Commentator 10. huius, sed de numeri differunt secundum formam quia habent diversas formas, quia in binario alia est descriptio in duobus, sed in ternario est descriptio in tribus.

OPPOSITUM arguitur. una species non componitur ex alia, sed unus numerus componitur ex alio, ut ternarius ex binario, et hoc probatur. Illud quod excedit aliquid in aliqua proportione componitur ex eo ex 4. physicorum, capitulo de vacuo ubi Aristoteles probat quod plenum non habet proportionem ad vacuum secundum excessum, quia tunc componeretur ex vacuo, sicut quattuor habent se ad duo secundum proportionem duplam, unde componitur ex duobus, sed unus numerus excedit alium in aliqua proportione, vel secundum proportionem ut ternarius excedit binarium in proportione sesquialtera.

Item si numeri differrent specie, tunc in speciebus iretur in infinitum, sed hoc est falsum, quia licet in indiuiduis eatur in infinitum secundum successionem non tamen itur in infinitum in speciebus. consequentia patet, quia in numeris itur in infinitum per appositionem unitatis, ut patet tertio physicorum et de 10. etc.

Item, si numeri differrent specie tunc infinit? species essent simul actu, sed hoc est falsum, quia infinita non possunt esse simul saltem essentialiter ordinata, sed species sunt essentialiter ordinat? consequentia patet. omnes species qu? possunt esse in universo sunt actu. aliter, universum non esset perfectum. sed numeri possunt esse infiniti per appositionem unitatis ergo si differrent specie, oporteret quod essent actu.

Item, si numeri differrent specie, tunc unus infinitus esset maius alio. sed hoc est falsum, quia intellectus non capit hoc ut infinitum comprehendat totum consequentia patet, quia maior est numerus in diuiduis specierum, quia sub qualibet specie sunt plura indiuidua, saltem aptitudine, vel potentia, vel actu, ergo si numeri differrent specie, cum tunc infiniti numeri possint esse secundum appositionem unitatum tunc aliquid esset maius infinito, vel posset esse, quia indiuidua numerorum in potentia infinita sunt, et sic etiam species numerorum, cum numeri sunt, differentes specie, modo numerus indiuiduorum est maior numero specierum cum sub qualibet specie numeri possint esse plura indiuidua, et sic in aliquid est maius infinito. Et ista est ratio Alexandri, primo de sensu ubi probat, quod species colorum sint finit?, quia si essent infinit?, tunc aliquid esset maius infinito, cum numerus indiuiduorum colorum sit maior numero specierum colorum. ergo etc.

Item, quando duo sunt composita sic se habent quod nihil includitur diversum in specie in natura unius ab illo quod includitur in natura alterius, illa non differunt specie: quia sortes et Plato non differunt specie, quia in natura sortis nihil includitur diversum in specie ab illo quod includitur in natura Platonis, sed duo numeri sic se habent quod in numeris nihil includitur nisi unitates, quia numerus componitur ex unitatibus modo unitas qu? est principium numeri non differt specie ab alia unitate.

AD qu?stionem dicendum quod numeri non differunt secundum speciem simpliciter. Et causa est. Illa non differunt secundum speciem qu? fiunt vel possunt fieri ab uno agente secundum speciem et mediate uno instrumento eodem modo transmutato in materia et in materia eodem modo disposita et non diversificata secundum se. et ista est manifesta per se, sed numeri possunt fieri ab uno et eodem agente secundum speciem, quia in uno et eodem continuo idem agens secundum speciem et mediante eodem instrumento, ut cultello potest producere binarium et ternarium dividendo, et eodem modo movendo cultellum quare numeri non differunt secundum speciem.

Item, si numeri differrent specie, tunc posset aliqua species in mundo esse qu? non esset actu, sed hoc est falsum, quia sic mundus non esset perfectus, quia perfectionem universi requiritur quod omnes species eius sint in actu, quia in hoc est differentia inter indiuidua et species, quia indiuidua omnia actu non requiruntur ad perfectionem universi, quia corrupto aliquo indiuiduo alicuius speciei adhuc universum potest esse perfectum. sed omnes species existentes actu requiruntur ad perfectionem universi. ex primo cCli.

...unde Lync. et dicit primo poster. quod veritates sunt sicut numeri mundi remanere in qualibet hora, alioquin totus universus non esset perfectus. consequentia patet, quia quolibet numero dato adhuc potest esse maior, et sic in infinitum.

Item arguitur auctoritate Aristotelis in pr?dicto capitulo. quia Aristoteles ibi comparat numeros diffinitionibus, sed non comparat numeros quibuscunque diffinitionibus, sed in diffinitionibus superioris et inferioris. Et hoc declarat Commentator exponens per tertium modum, quia quod remota ab aliqua diffinitione ultima vel addita non remanet eadem diffinitio. unde Commentator exemplificat de diffinitione animalis, qu? est corpus nutribile sensibile, si enim removeatur sensibile, tunc manet diffinitio vegetabilium, ut corpus nutribile. Et si addatur differentia, sicut rationale, erit diffinitio hominis, sicut corpus nutribile, sensibile, rationale. Sicut si numero addatur unitas, ut binario non remanet numerus binarius, sed erit ternarius. Sicut si removeatur a numero unitas, tunc non manet idem numerus, sed erit alter. Modo ist? diffinitiones non differunt secundum speciem, qu? sunt superioris et inferioris, quia una species non pr?dicatur de alia affirmative, ut corpus nutribile sensibile, et corpus nutribile. Sicut corpus sensibile rationale et corpus sensibile. Ex hoc potest sic argui, quorumcunque comparatio ad invicem est, sicut comparatio diffinitionis superioris ad diffinitionem inferioris non differunt secundum speciem, quia diffinitio superioris non differt a diffinitione inferioris secundum speciem, sed est pars eius, sicut et genus est pars speciei unde non differunt secundum speciem, ut prius deductum est, sed numeri sunt huiusmodi, ut patet ex pr?dictis per Aristotelem et Commentatorem. unde non est eorum comparatio, sicut numeri differunt specie sustentat super hoc quod Aristoteles comparat numeros diffinitionibus, quia differunt specie, sed dicere non potest contra ipsum, quia comparat numeros diffinitionibus, scilicet superioris et inferioris, quia non differunt secundum speciem sed una pr?dicat de alia, et est pars eius, unde Commentator dicit, h?c verba. Quod Aristoteles incepit inducere alium modum diversitatis et dixit quod quemadmodum quando ab aliquo numero additur unus aut ab eo diminuitur unus transfert ad aliam naturam numeri. Similiter diffinitiones composit? ex primo genere, et pluribus differentiis, quando ab eis diminuitur aliqua differentia transfertur diffinitio ad diffinitionem alterius natur?. Et sicut quando additur aliqua differentia, ut cum dixerimus de diffinitione animalis, quod est corpus nutribile sensibile, si diminuimus differentiam ultimam remanebit diffinitio vegetabilium, et si additur aliqua differentia fit diffinitio hominis. Ex quibus verbis Commentatoris expresse patet, quod numeri non differunt secundum speciem.

PER hoc ad rationes in oppositum. Ad primam plus differunt ternarius et binarius etc. Ista ratio non valet, quia per hanc rationem posset probari quod line? maior et minor differunt specie, quia magis distant line? dupl? pedalis et tripl? pedalis quam du? line? ?quales, sed du? line? ?quales differunt numero, ergo in?quales line? plus differunt quam numero. Unde dicendum est ad rationem, quia contra arguere non est solvere, quia binarius numerus et ternarius magis differunt per accidens quam duo binarii, sed non per se magis differunt, quia ternarius est maior numerus per unitatem quam binarius, qu? unitas accidit binario inquantum binarius. unde ternarius non differt per aliquid a binario, quod sit in ternario aliud in natura et essentialiter ab illis qu? sunt in binario, quia per unitatem differt, per quam maior est ternarius quam binarius. et ita per accidens differunt per inferioritatem, qu? non arguit diversitatem in specie. Ad rationem aliam. Si numeri essent eiusdem speciei etc. verum est, si passio per se et simplex, ut dicitur. Imparitas etc. Dicendum quod imparitas, non est passio abstracta numeri, sed sub distinctione, ut patet primo posteriorum: quia omnis numerus non est impar, sed sub distinctione est par vel impar, unde qu?dam sunt passiones simplices, et sine distinctione, ut triangulus habet tres angulos, et illa passio debet omni convenire subiecto. Sed qu?dam sunt passiones sub distinctione, ut par vel impar habet se ad numerum et de illis verum est quod debetur omni consequenti subiecto, sub distinctione, ut omnis dualitas est par vel impar. Ad aliam, quod de numeris non est scientia consequentia negatur. Ad probationem, quod scientia debet considerare partes subiecti, conceditur, si subiectum habet partes considerabiles in se, sed si subiectum non habet partes considerabiles in se, non oportet quod scientia consideret illas partes. Et quod de numero non sit scientia consequenti? negatur. Ad aliam quod est de diffinitionibus etc. Dicendum quod ista ratio concludit oppositum, et de hoc satis patet ex prius dictis, quia Aristoteles comparat diffinitionibus superioris et inferioris, qu? non differunt specie, ut dictum est. Ad aliam. Illa differunt secundum speciem etc. conceditur. si pr?cise habet diversas formas. Tu dicis, quod numeri etc. negatur, quia numeri non differunt nisi per unitates qu? sunt eiusdem speciei vel non alterius speciei. Et tu dicis, quod alia est distinctio in ternario, et alia in binario. Dicendum quod ista distinctio in ternario non est per aliquid quod sit diversum ab eo quod est in binario. Unde in uno numero nihil includitur quod sit diversum in natura ab illo, quod est in alio numero. Et h?c de qu?stione.




Qu?stio V. Utrum forma substantialis suscipiat magis et minus.


Et quemadmodum nec numerus habet magis etc.

QV?RITVR circa dictum capitulum. utrum numerus sit unum per se, sed quia de hoc visum est in quinto, quia qu?rebatur. utrum ibi tria sint sex. ideo pr?termittatur: et qu?ratur circa dictam partem. Utrum forma substantialis suscipiat magis et minus. Et arguitur primo quod non, auctoritate Aristotelis. quia dicit in pr?dicta littera. quod sicut numeri non suscipiunt magis et minus, sic nec substanti? secundum speciem, et illam substantiam consuevit vocare formam substantialem, quare etc.

Item. si forma substantialis susciperet magis et minus, tunc ad substantiam esset motus, sed hoc est falsum. 5. physicorum quia motus non est ad res tertium pr?dicamentorum. consequentia patet, quia si sic esset, tunc acquireretur per motum, quia susceptio magis et minus non est nisi cum motu. ergo si forma substantialis susciperet magis et minus, tunc ad substantiam esset motus.

Item si forma substantialis susciperet magis et minus, tunc priuatio susciperet magis et minus, sed hoc est falsum, quia magis et minus sunt dispositiones positiv? qu? repugnant priuationi. consequentia patet, quia si forma substantialis susciperet magis et minus, tunc substantia esset magis vel minus priuata, quia cum forma ignis suscipiat magis et minus, tunc subiectum sub illa forma esset magis vel minus priuatum illa forma, et sic priuatio suscipit magis vel minus.

Item. si form? elementorum de quibus magis videtur, susciperet magis et minus, tunc non ea elementorum reciperent comparationem, sed hoc est falsum, quia non dicitur mus aerior aqueior. consequentia patet, quia cum forma recipiat magis et minus, tunc etiam nomen secundum eam comparatur, ut albus albior minus.

OPPOSITUM vult Commentator 5. cCli, quia vult quod form? substantiales elementorum suscipiat magis et minus, unde soluit obiectionem contra hoc quam movet Avicenna.

NOTANDUM quod difficultas huius qu?stionis oritur ex modo secundum quem elementa remanent in mixto vel dicuntur remanere. Quod autem elementa remaneant in mixto, patet auctoritate Aristotelis in primo de generatione. ubi loquitur de generatione mixti. dicit quod elementa in mixto non corrumpuntur, nec alterum nec ambo, ergo omnia elementa remanere in mixto. de hoc visum in 5. ubi disputabatur ibi qu?stio. Sed dices, quod elementa non corrumpuntur propter hoc, quia salva est virtus et illa virtus est actus. Istud non valet, quia ad hoc quod aliquid non corrumpatur non sufficit remanere accidens, sed ipsum corrumpatur in substantia, quia corruptio est transmutatio secundum substantiam, et sic cum virtutes elementorum sint accidentia et qualitates secundum eas non sufficit ad non corruptionem eorum quod virtutes remaneant, et quod corrumpuntur in substantia, ut dato per impossibile, quod homo corrumperetur in substantia et remaneret risibilitas tunc homo non diceretur non corruptus, immo de necessitate esset corruptus. Item Aristoteles in fine eiusdem libri quod illa sunt bene mixtibilia, qu? sunt terminabilia et divisibilia, et subiungit quod qu? non faciliter sunt corruptibilia, modo si nullum elementorum...

...remanserit, sic etiam essent corrupta: et ad non corruptionem eorum nihil proficeret salus virtutum. Item si elementa non remanerent in mixto, sed in genere mixti corrumperentur, ita quod in instanti generationis mixti corrumperetur utrumque et idem et idem esset ens, et non ens, quod est contra primam dignitatem. consequentia patet, quia postquam form? sunt corrupt?, tunc sunt non entes, quia corruptio est ad non ens. Item ex alia parte quodlibet elementum est ens, quod corrumpit aliud ens, quia nihil corrumpitur a non ente effective. modo si form? elementorum in generatione mixti sunt corrupt?, tunc corrumpuntur a se invicem, quia sicut ante generationem mixti unum elementum egit in aliud, et e converso, sic in instanti generationis mixti igitur tunc agunt et corrumpunt se invicem. modo corruptum est ens, et ipsum ponitur non esse ens. et sic idem in eodem instanti generationis mixti erit ens et non ens. Item Aristoteles in fine primi de generatione in diffinitione mixtionis, quod mixtio est miscibilium alteratorum unio, et sic mixtum esse unum ex miscibilibus alteratis. Ex hoc sic arguitur. ex quibuscunque alteratis mixtum habet esse unum illa remanent in mixto actu, quia alteratio est de una qualitate in aliam contrariam. Et hoc manente eodem subiecto in actu qui alteratio non transmutat subiectum: sed mixtum habet esse unum ex miscibilibus et elementis alteratis: ut patet ex pr?dicta diffinitione.

HOC viso dicendum est ad qu?stionem: quod form? substantiales elementorum suscipiunt magis et minus in generatione mixti. Et causa est, quia cum form? elementorum debeant remanere in mixto, ut visum est, vel remanent secundum perfectionem ultimam, vel secundum perfectionem remissam, et refractam: et hoc patet per sufficientem divisionem, sed form? substantiales elementorum remanentes in mixto secundum aliquid sui non remanent secundum ultimas perfectiones, quia aliter mixtum non esset unum simpliciter, quia illud in quo sunt divers? form? substantiales non est unum simpliciter. sed elementa secundum ultimam perfectionem habent diversas formas substantiales; et per consequens non esset unum simpliciter. Et hoc confirmatur. Si elementa secundum ultimam perfectionem remanerent in mixto, tunc qualitates in summo remanerent in mixto, sed hoc est impossibile: quia ille qualitates in summo corrumperentur, cum esse mixti consistat in media proportione. consequentia patet: quia qualitates consequuntur formas elementorum secundum ultimas perfectiones sicut patet: quod si remanerent form? elementorum secundum perfectiones ultimas remanerent et secundum qualitates in summo in ipso mixto. ergo non remanerent secundum perfectiones remissas, et hoc non esset nisi susciperent magis et minus.

Item Commentator arguit 3. contra Avicennam. Si ignis posset admittere aliquam partem qualitatis remanente tota forma substantiali eius, tunc totus ignis posset sine omni caliditate fieri, hoc est ridiculum, quia ignis sine caliditate, cum sit proprium eius accidens. consequenti? probatur, quia idem est iudicium totius et partis et in homogeneis. cuiusmodi sunt elementa, unde quare rationis ignis posset esse sine aliqua parte caliditatis, eadem ratione sine omni caliditate, quia totum et pars sunt eiusdem rationis. Sed propter cavillantes confirmatur per suppositionem. Primo. quod accidens separabile et inseparabile possunt esse eiusdem rationis, quia ex opposito distinguitur, ut dicitur primo physicorum per Aristotelem et Commentatorem. Secundo suppono, quod accidens separabile eo corrupto potest remanere subiectum, saltem concomitative. Tertio suppono, quod caliditas ignis est eiusdem rationis in omnibus generibus eius. Ex his arguitur: ponatur quod caliditas ignis secundum aliquam partem amittatur, vel tunc etiam amittetur forma substantialis ignis secundum aliquam partem, vel tota remanet, h?c est nota per sufficientem divisionem. Si corrumpatur aliqua pars form? substantialis, habetur propositum, quod forma substantialis ignis suscipiat magis et minus. similiter intelligas si acquiritur aliqua pars caliditatis in igne, quia ignis agit in aquam, et tunc etiam intenditur forma substantialis, quia idem est iudicium de toto et parte in homogeneis. Si autem tota forma substantialis remaneat, corrupta aliqua parte caliditatis, tunc etiam alia parte caliditatis corrupta. Item tota forma substantialis remaneret nisi una pars caliditatis esset separabilis, et alia inseparabilis, et tunc non essent eiusdem rationis secundum primam dignitatem, sed partes caliditatis non sunt eiusdem rationis, quod est contra tertiam suppositionem. et sic qua ratione ignis potest remanere secundum totam formam substantialem una parte caliditatis amissa, eadem ratione ignis potest remanere totus sine omni caliditate, cum omnes partes caliditatis sint eiusdem rationis. modo hoc est ridiculum, quod ignis totus remaneat sine omni caliditate secundum suppositionem secundam ergo relinquitur, quod quantum ignis amisit vel acquirit de caliditate, tantum acquirit vel amittit de forma substantiali. et sic suscipit magis et minus. et similiter intelligatur de aqua et aliis elementis. Notandum quod form? substantiales mixtorum non suscipiunt magis et minus, quia habent consistentiam et proportionem determinatam in materia et indivisibilem, sed form? substantiales elementorum qu? consistunt dispositive in qualitatibus tangibilibus possunt intendi et remitti unde vult Commentator 3. cCli quod form? substantiales elementorum sunt medi? inter formas substantiales mixtorum et formas accidentales.

NOTANDUM quod hic sunt qu?dam dubia. Primum est. Si form? substantiales elementorum remanerent in mixto, tunc nullum mixtum esset frigidius terra, sed est falsum, quia aliqua mixta sunt frigidiora terra, sicut marmor, et huiusmodi, ut patet per contactus, consequentia patet, quia postquam forma substantialis ignis remaneret in mixto, tunc etiam caliditas eius remaneret, quia dare caliditatem alicui mixto, ratione cuius non esset frigidius terra, quia nullam habet caliditatem. Item si form? substantiales elementorum intenderentur et remitterentur, tunc generatio non esset terminus alterationis, sed hoc est falsum, ut patet ex 5. physicorum et per Commentatorem 6. physicorum. consequentia patet, quia terminus non est simul cum illo cuius est terminus, quia terminus sequitur illud cuius est terminus, sed si forma substantialis intenderetur et remitteretur, tunc generatio form? substantialis esset simul cum alteratione, quia sicut cum acquiritur caliditas form? substantialis fit etiam consequenter acquiritur forma substantialis. quia quantum de caliditate acquiritur, tantum de forma substantiali. Item tu dicis quod form? elementorum secundum esse diminut? remanent in mixto. Si hoc est verum, tunc contraria simul essent in eodem subiecto et secundum idem. sed hoc est falsum. ex 4. huius. consequentia patet, quia form? elementorum contrari? sunt, ubicumque sint, et in quocunque gradu remisso, probatio. quia differenti? secundum speciem sunt contrarietates ex 10. huius, sed form? elementorum in quocunque gradu sunt distinct? secundum speciem, quia in qualibet parte mixti sunt simul omnes form? elementorum, quia quodlibet pars mixti est mixta ergo contraria simul sunt.

AD primum dubium. Si form? substantiales etc. Dicendum quod ista ratio non probat quod form? elementorum non remaneant in mixto in virtute, quod est contra eos qui faciunt istam rationem, quia si qualitates sensibiles remanerent in mixto, tunc calor etiam remaneret in mixto. Et tunc sequitur quod nullum mixtum sit frigidius terra, quod est falsum. consequentia patet, quia in quocunque mixto est caliditas, ergo etiam caliditas est in marmore, quod est mixtum. ergo ratione illius caliditatis non est frigidius terra, in qua est nulla caliditas. Item ista ratio fundatur super falsam imaginationem. unde imaginatur quod marmor sit frigidius terra pura, quod est falsum, immo licet marmor sit frigidius terra in superficie, non tamen est frigidius terra pura: cui non est admixta aliqua caliditas, ut illa qu? est in centro. unde terra qu? est in superficie non est pura, sed est mixta cum corporibus calidis. sed terra pura est frigidior omnibus mixtis. unde dicit Commentator 2. cCli. Sicut propinquitas ad motum cCli largitur motum et caliditatem et levitatem, sic remotio a cClo largitur frigiditatem, gravitatem, et quietem. unde mixtum bene potest esse frigidius in comparatione ad aliquod elementum, non tamen est frigidius elemento simpliciter.

...puro et in proprio loco. Ad aliud. Si form? substantiales etc. posset dici quod verum est de generatione elementi quod non est terminus alterationis, quia non habet divisionem ab ea, sed simul fit cum ea cum recipiat magis et minus, sed de generatione mixtorum verum est quod est terminus alterationis, quia non suscipiunt magis et minus, ut visum est, vel potest sic exponi: generatio, generatum est terminus alterationis, quia generatum esse non est simul cum alteratione, quia alteratio pr?cedit generationem. Ad aliud dubium. Si form? etc. Dicendum quod illa ratio est contra eos qui ponunt quod realitates elementares manent qu? non sunt form?, sed hoc sequitur quod contraria essent in eodem, quia ill? realitates differunt plusquam numero, ergo differunt specie, et per consequens sunt contraria, et sic nulla realitas elementaris remaneret, quod est contra eos. unde mirabile est quod ignis secundum esse et secundum formam substantialem non remanet in mixto, et tamen realitas ignis remanet. unde ista realitas, vel est ens, vel est nihil. Si nihil, pro nihilo reputatur. Si est ens, vel est substantia vel accidens, non potest dici quod sit accidens, quia dicunt quod ista elementa non solum remanent secundum accidentia, sed etiam secundum realitates, qu? non sunt accidentia ergo realitas est substantia. vel ergo est compositum vel materia, vel forma per sufficientem divisionem substanti?, sed ist? realitates non possunt esse materia, quia elementa non differunt secundum materiam, nec possunt esse compositum, quia tunc remanerent elementa, secundum elementa composita ergo relinquitur quod sint form?, et per consequens sequetur quod form? elementorum remaneant in mixto. Sed forte dices, quod ist? realitates sunt partes form? elementaris, et si sic est, tunc habetur propositum, quia non possunt esse nisi partes subiectiv?, et unumquodque totum pr?dicatur de suis partibus subiectivis ergo qu?libet realitas form? elementaris, erit forma elementaris, sed contra arguere non est solvere ergo dicendum est aliter. Si form? substantiales etc. consequentia negatur. Tu probas, quia in qualibet parte mixti sunt form? etc. verum est in quacunque parte mixti sunt form? omnium elementorum Et tu dicis, illa sunt contraria falsum est. Ad probationem. Differentia secundum speciem etc. conceditur. differentia secundum finalem speciem est contrarietas in quibus forma et formatum sunt unum numero debet esse et sic est in proposito, quia form? elementorum in mixto non sunt form? finales, sed sunt form? medi? et restrict?, quia materia nata est recipere formas mixtorum; et per consequens ibi non est differentia secundum speciem finalem, qu? fit per divisionem generis suis differentiis.

AD rationes principales in oppositum. primo ad auctoritatem Aristotelis sicut numeri etc. Dicendum quod hoc solvit Aristoteles in sequenti littera tc. 10. unde semper ista littera dimissive allegatur quia Aristoteles addit, sed si quidem cum materia, unde loquitur contra platonicos, qui posuerunt formas separatas, quia non suscipiunt magis et minus, sicut et numeri mathematici quos posuit Plato. sed dicit Aristoteles quod bene suscipiunt magis et minus cum materia, et hoc est contra platonicos qui posuerunt eas separatas.

AD rationes. Ad primam. Si form? elementorum etc. Dicendum quod motus dupliciter accipitur. Uno modo ut distinguitur a numeratione indivisibili, et sic capitur pro quacunque mutatione continua. Alio modo accipitur ut habet subiectum in actu sub utroque termino per formam positivam finalem. modo generatio elementorum est bene motus primo modo, quia sicut subiectum acquirit caliditatem successive, sic formam substantialem, sed non est motus secundo modo, quia non habet subiectum ens in actu sub utroque termino per formam positivam et finalem. Ad aliam. Si form? substantiales etc. Dicendum quod per istam rationem etiam probatur quod qualitates non susciperent magis et minus, quia si qualitates susciperent magis et minus, et privatio susciperet magis et minus, quia si aliquid est minus calidum, magis est privatum caliditate; et e converso. Unde dicendum est quod non est inconveniens quod privatio suscipiat magis et minus in subiecto, quia materia est aliquando magis privata forma ignis, aliquando minus, sicut in caliditatibus. Dices quod magis et minus etc. conceditur. magis et minus...

...entis positivi, sive dispositiones positiv?, sed tamen magis et minus entis privativi non sunt dispositiones positiv?, sed privativ?. Ad aliam. Si form? elementorum etc. Dicendum quod non sequitur, quia nomina non assimilantur rebus, quia aliquando parvum nomen significat magnam rem. Dicis quod videmus in aliis formis qu? suscipiunt magis et minus etc. Dicendum quod grammatici sic imposuerunt nomina qu? comparantur, sed non imposuerunt omnibus formis, qu? suscipiunt magis et minus nomina qu? comparantur, quia ignoraverunt res, quia rerum form? substantiales occult? sunt, unde nescierunt quod susciperent magis et minus, ergo non imposuerunt nomina comparativa eis. Vel dicendum quod ista recipiunt comparationem, sed non regularem, quia non dicimus ?s acrior, quia est malus sonus et cac?aron. unde poeta regul? grammatice prohibet certissima lege. Neque ius. vel vus comparat absque magis. Unde bene comparantur, sed non regulariter. unde medici habent in usu, quia dicunt quod illud quod est magis igneum est aqueum, sicut Aristoteles utitur septali modo loquendi.




Qu?stio VI. Utrum cClum sit compositum ex materia et forma.


In naturalibus quidem sempiternis etc.

QV?RITVR circa idem capitulum utrum cClum sit compositum ex materia et forma. Et arguitur primo quod sic. Illud quod movet seipsum est compositum ex materia et forma, seu divisibile in partem moventem et motam. movens est forma, cum form? sit movere et agere, mota est materia, cum materi? sit moveri et pati ex. 2. de generatione, sed cClum movet seipsum, quia in genere corporum est deventum ad aliquod primum quod movet seipsum et hoc est cClum ut patet. 8. physicorum. ergo est compositum ex materia et forma.

Item. quod est animatum est compositum ex materia et forma, quia anima est forma et actus corporis. ex secundo de anima, sed cClum est animatum. 2. cCli ergo ex materia et forma. Et quod sit animatum. hoc idem vult Commentator primo et secundo huius, quod ipsum cClum esse animatum, licet de virtutibus anim? non habeat nisi duas. scilicet desiderium et intellectum.

Item in quo forma et formatum sunt unum numero debet esse compositum ex materia et forma, quia non est intelligibile quod forma et formatum sint unum numero nisi sit constitutum ex materia et forma, sed in cClo, forma et formatum sunt unum. per Commentatorem 1. cCli ubi dicit quod forma et formatum in cClo sunt idem numero, licet magis diminute et receptum et receptum in forma absoluta ergo etc.

Item in omni eo quod movetur necesse est intelligere materiam, ex secundo huius: sed cClum movetur ut patet ad sensum per stellas, ergo etc.

Item omnis substantia vel est materia, vel forma, vel compositum ex his ex 8. huius et 2. de anima, sed cClum est substantia: nec est materia: nec forma ergo compositum. Quod sit substantia nullus dubitat, et non est materia, quia materia secundum se non movetur saltem motu locali ut patet. 5. physicorum. sed cClum movetur per se localiter. Sicut non est forma ut patet per Commentatorem 8. et 9. huius. ubi dicit cClum secundum se habere potentiam in vbi non prohibet ut sit materia sed bene prohibet ipsum esse formam ergo relinquitur quod sit compositum ex materia et forma.

OPPOSITUM vult Aristoteles in pr?dicta littera: et idem vult Commentator 1. cCli, et 1. physicorum et in tractatu de substantia orbis. quod cClum sit subiectum simplex sine materia.

NOTANDUM Ad intellectum qu?stionis distinguendum est quod hoc nomine cClum intelliguntur quatuor secundum verba philosophorum. Uno modo dicitur cClum totum universum corporeum constitutum ex elementis et quinta essentia. Secundo modo accipitur pro ultima sph?ra totius universi qu?cunque sit illa: sive octava vel nona: ut diversi dicunt astronomi. Tertio modo accipitur pro toto substantia corporea cClesti in qua sunt stell? fix? vel erratic?: sive in qua non sunt stell?. Et ista tria habetur ab Aristotele primo cCli. Quarto modo accipitur pro toto aggregato ex mobili circulariter et motore, et sic accipitur a Commentatore 8. de anima. ubi dicit quod corpora cClestia recipiunt intelligentias...

...et intelligit eas, et hoc non verificatur nisi per intelligentiam, quia cClum pro corpore non intelligit intelligentiam, nec recipit eam: unde inferior sph?ra intelligit superiorem tanquam suum perfectum. scilicet totum aggregatum ex mobili et motore, et secundum primum significatum dicitur liber de cClo et mundo, idest de toto universo corporeo et congregato ex elementis et quinta essentia.

HOC viso dicendum est ad qu?stionem, primo quod si loquamur de cClo primo modo, quod non est compositum ex materia et forma. Et ratio est, quia quod est separatum ab aliquo loco et subiecto non est forma eius, quia forma non est separata loco et subiecto ab eo, cuius est forma, sed cClum in primaria significatione est separatum ab alio loco et subiecto, ut quinta essentia est separata ab alio, quare una pars non est forma alterius, ita quod pars cClestis non est forma sph?r? elementaris secundum primariam acceptionem form?.

Secundo dicendum est, quod bene est compositum secundum similitudinem, et secundum acceptionem secundariam. Et causa est, quia quando aliquid continet aliud et est perfectius eo habet se ad modum form? respectu illius et hoc vult Commentator 1. cCli, sed cClum quod movetur circulariter est perfectius corporibus in sph?ra activorum et passivorum, et continet ipsa ergo habet se ut forma, et sic cClum est compositum ex materia et forma secundum similitudinem et secundario. Et h?c est intentio Aristotelis et Commentatoris 1. meteo. unde dixit Aristoteles ibidem, quod cClum pro toto universo ex elementis et quinta essentia est compositum ex materia et forma, quia cClum quod movetur circulariter est forma, et elementa qu? moventur motu recto sunt materia.

Tertio dicendum quod si cClum accipiatur in secunda significatione, tunc non est compositum ex materia et forma. Et causa est. Illud quod movetur motu perpetuo uniformi et regulari non potest esse forma in materia, quia virtus in magnitudine perficiens materiam, et habens se inhaerenter in materia, et unam partem extra aliam, non potest movere motu perpetuo, quod vocat Commentator constitutum inesse per subiectum, quia talis virtus et forma est corruptio, sed motor sph?r? ultim? movet motu perpetuo et uniformi. ex 8. physicorum et 12. huius, quare sic cClum non est compositum ex materia et forma proprie dicta.

Quarto dicendum, quod cClum sic sumptum bene est compositum ex materia et forma dicta ?quivoce, et secundum similitudinem. Et causa est. Illa quorum unum agit motum et aliud recipit motum, habent convenientiam cum materia et forma; et congregatum ex eis est congregatum ex materia et forma secundum similitudinem, quia form? est agere, alterius vero principii moveri et pati. 2. de generatione, sed motor cCli est agens motum, quia in separatis idem est agens et finis, ut dicit Commentator 12. huius et in de substantia orbis et cClum recipit motum, ut patet ad sensum, et sic cClum est compositum ex materia et forma ?quivoce, quia dicit Commentator 1. cCli, quod natura materi? et form? dicitur secundum aliam et aliam acceptionem de superioribus et inferioribus. Notandum quod opiniones sunt de cClo in tertia significatione utrum quinta essentia sit substantia composita vel simplex circumscripto mouere, et recitabo primo duas opiniones. Postea dicam ad qu?stionem secundum intentionem Aristotelis et Commentatoris. Una est opinio fratris Thom? quod cClum sit compositum ex materia et forma de tali materia qu? sit in potentia ad esse substantiale inquantum est de se et in natura sui, hoc probat una ratione primo cCli et mundi. Omne quod est ens actu est actus, vel habens actum conceditur ab omnibus, sed cClum est ens actu, ut patet, sed non est actus, quia sic solum comprehenderetur intellectu et non sensu quod esset intelligens intellectum, quod est falsum, quia non solum comprehenditur intellectu, sed etiam sensu. Item rectum non intelligit cum sit corpus, quod non intelligitur, ergo est habens actum, et hoc est compositum ex actu, scilicet forma, et habente actum, idest materia. Notandum ulterius propter substantiationem huius opinionis, quod dicit beatus Thomas, quod hoc cClum sit compositum ex materia et forma substantiali tamen hoc est differenter ab istis inferioribus, quia nulla forma in inferioribus totam potentialitatem materi? replet et satiat totum appetitum, quia semper relinquit potentiam et appetitum ad formam aliam. similiter prior ratio alterius form?, ut anima humana qu? est perfectissima forma in inferioribus non replet totam potentialitatem materi? et appetitum, sed adhuc relinquit in materia et appetitum et potentiam ad aliam formam, quia stat sub priuatione alterius form?, ideo huius est corruptibilis, sed forma cCli satiat totam potentialitatem materi? et replet totum eius appetitum et nullam priuationem et potentiam relinquit in materia ad aliam formam, ergo est incorruptibilis secundum naturam. Et huius rationem assignat, quia replet totam potentialitatem materi?, quia est vis forma causalitate perficiens materiam, et est forma totalis. Et hoc patet per virtutem activam eius, quia est virtus activa dans vit esse non determinate sed utlibet, sicut ignis est virtus activa determinata, quia causat caliditatem determinatam et non aliud ergo materia ignis stans sub forma eius habet appetitum et potentiam ad aliam formam ergo cum forma cCli sit vis dans esse utlibet satiat totam potentialitatem materi? non relinquens appetitum ad aliam formam et sic patet quod cClum est compositum ex materia et forma substantialiter tamen est incorruptibile, unde materia in cClo et in istis inferioribus est alterius rationis non propter compositionem alicuius differenti? et form?: per quam materia illa differant: quia materia est omnino simplex subiectum non includens aliquam differentiam et actum, per quam distinguatur, sed illa diversitas est propter habitudinem ad aliam formam, quia materia cCli habet habitudinem ad formam viam qu? replet et satiat totum appetitum et potentialitatem eius. ut dictum est, sed materia in inferioribus habet habitudinem ad formam partialem et determinatam: quare non replet totam potentialitatem materi?: ut dictum est prius. Quicquid sit de ista opinione quia de hoc visum debit posterius tamen ista ratio non concludit propositum cum dicitur. Deus est etc. Et tu dicis quod cClum est substantia. Conceditur. Et tu dicis quod non est actus, nego quia cClum est actus. Ad probationem tunc idem esset intelligens et intellectum et non sentiretur. Dicendum quod verum est de actu qui est separatus a magnitudine: et est incorporeus sed non est verum de actu corporeo: quia ille extenditur et habet sensationes quia habet accidentia, ratione quorum sentitur non est intelligens. Et quod addit quod materia cCli satiatur hoc etiam non est necesse tenere: quia licet sit cCli sit vis excellentior respectu inferiorum ut nobilior: tamen quod est in uno orbe et parte cClesti sit forma et excellentior et nobilior quam in alio orbe, quia semper continens est minus nobile contento, ex 4. physicorum ergo sicut forma orbis inferioris est ignobilior forma superioris: per consequens appetit formam quia materia qu? est in inferioribus sub forma ignobiliori appetit formam nobiliorem. similiter materia cClestis sub forma orbis inferioris: qu? est minus nobilis appetit formam orbis nobilioris. Alia est opinio fratris ?gidii qui fecit tractatum de ista materia: et tenet, quod corpus cCleste sit compositum ex materia et forma substantiali perficiente materiam secundum esse et habere esse inhaerenter in materia. Et addit quod diversificat istam opinionem a pr?dicta, quia dicit, quod materia cCli est eiusdem rationis cum materia inferiorum quantum est in se. Primam conclusionem probat tribus rationibus. Prima sumitur ex parte extensionis et dimensionis. Secunda sumitur ex parte raritatis et densitatis. Tertia ex parte indivisionis. Prima ratio est: si cClum non esset compositum ex materia et forma, non posset esse extensum et dimensionatum, sed hoc est falsum, quia est extensum et dimensionatum quod requirit esse quantum et extensum. unde etiam hoc patet ad sensum, quia cClum tant? magnitudinis est ut ambitus terr? nullus sit respectu eius, immo etiam respectu minim? stell?, ut probatur in astrologia, et ut dicitur primo meteoricorum consequentia patet per Commentatorem primo tractatu de substantia orbis, quod si forma pr?cederet dimensionem in materia, tunc non esset extensa omnino, sed esset indivisibilis, quia forma non extenditur extensione materi?: ergo si cClum esset sine omni materia corporali...

...non esset extensum, nec haberet partem extra partem. Sed ex concessis ab eo, quia illa differunt in raritate et densitate: illa substantia est composita ex materia et forma, cuius partes differunt penes rarum et densum, et probat hanc per Aristotelem 1. de generatione, ubi loquitur contra Empedoclem. qui dixit elementa non habere materiam, et tamen concedebat quod comparantur secundum rarum et densum. Et ex hoc concludit Aristoteles contra eum, quia si elementa comparantur secundum rarum et densum, oportet quod conveniant in una materia et subiecto communi, et sic Aristoteles vult quod illa quorum partes differunt per rarum et densum, convenire in materia.

Item, hoc patet per diffinitionem rari et densi, quia densum est quod plus habet de materia et minus de forma: habet formam imperfectiorem. Sed e converso, rarum est quod minus habet de materia et plus de forma: perfectiorem formam. ergo per diffinitionem densi et rari patet quod cuius partes differunt raritate et densitate, tale est compositum ex materia et forma, sed partes cCli sunt huiusmodi, quia stella est densior pars sui orbis: et partes non stellat? sunt rariores, ut dicit Commentator 2. cCli et in de substantia orbis. Etiam una pars cCli eclipsat a materia, ut patet de luna.

Item illa forma qu? non est de se indiuiduata ut esse in materia, quia dato quod non sit in materia, tunc esset indiuiduata de se, quia in separatis a materia non differt caro et carnis esse, suppositum et quidditas, sed forma cCli de se non est indiuiduata per Aristotelem primo cCli, ubi dicit, quod differt dicere cClum et hoc cClum. Tunc probat secundum. illa subiecta sunt eiusdem rationis, quorum utrumque est in pura potentia, quia distinctio non est nisi per actum, quia actus separat et distinguit. 7. huius. ergo quod est in pura potentia non habet actum, per quem distinguatur, sed materia cCli et inferiorum est huiusmodi quia materia inferiorum, nec quid, nec quale, nec quantum etc. 7. huius, sed est in pura potentia, ut exponit ibi Commentator, sed materia cCli est in pura potentia, aliter ex ipsa et forma cCli non fieret per se unum. Et confirmatur. Sicut non est nisi unus actus omnino purus, sic non est nisi una materia omnino pura et unius rationis, sed non est nisi unus actus omnino purus, ut patet de deo. 12. huius, et 5. physicorum et materia est pura potentia et diversificata, immo et non diversificata in inferioribus et superioribus.

Modo frater ?gidius addit, quod licet in cClo sit materia eiusdem rationis cum materia inferiorum quantum est de se, tamen per formam differt, quia forma corporis cClestis differt a forma inferiorum, quia forma cCli non habet contrarium. ideo non relinquit in materia aliquam potentiam et appetitum ad aliam formam, quia materia stans sub una forma non appetit aliam, nisi illa forma habeat contrarium, et possit ei succedere in materia. Quare materia cCli non habet contrarium: patet, quia motus cCli non habet contrarium ex primo cCli ergo nec forma habet contrarium, et per consequens cClum non est generabile et corruptibile, quia generatio est de contrario in contrarium in substantia, sed forma inferiorum vel per se vel saltem per dispositiones accidentales ut alii dicunt corrumpuntur form? inferiorum et succedunt sibi in materia.

QUICQUID sit de conclusione, tamen rationes non concludunt. Ad primam, si cClum esset compositum etc. consequentia negatur, quia non obstante hoc quod cClum non habeat materiam et formam adhuc potest habere dimensiones et esse extensum, sicut figura determinata. Ad probationem. Forma materi? extendit etc. Conceditur. Forma materialis non extenditur nisi extensione materi?, quia si forma materialis pr?cederet dimensiones in materia tunc esset indivisibilis, sed forma immaterialis et ingenerabilis non est nata extendi per materiam corpoream, qu? subiiciat eam, sed per suam formam qu? inest ibi ut subiecto simpliciter. unde etiam Commentator dicit hoc in de substantia orbis: intellexit de forma materiali et generabili. Ad aliam. Illa substantia est composita etc. per istam rationem probaret quod cClum haberet materiam, qu? sit subiectum generationis, quia Aristoteles arguit ibi contra Empedoclem qui dixit quod prima elementa sunt ingenerabilia et incorruptibilia, et non habent materiam. modo Aristoteles vult probare quod sint generabilia et corruptibilia et non solum quod habeant materiam, et hoc probatur ex concessis ab eo, quia illa differunt in raritate et densitate: illa substantia est composita ex materia et forma, cuius partes differunt penes rarum et densum, et probat hanc per Aristotelem 1. de generatione, ubi loquitur contra Empedoclem. qui dixit elementa non habere materiam, et tamen concedebat quod comparantur secundum rarum et densum. Et ex hoc concludit Aristoteles contra eum, quia si elementa comparantur secundum rarum et densum, oportet quod conveniant in una materia et subiecto communi, et sic Aristoteles vult quod illa quorum partes differunt per rarum et densum, convenire in materia.

Item, hoc patet per diffinitionem rari et densi, quia densum est quod plus habet de materia et minus de forma: habet formam imperfectiorem. Sed e converso, rarum est quod minus habet de materia et plus de forma: perfectiorem formam. ergo per diffinitionem densi et rari patet quod cuius partes differunt raritate et densitate, tale est compositum ex materia et forma, sed partes cCli sunt huiusmodi, quia stella est densior pars sui orbis: et partes non stellat? sunt rariores, ut dicit Commentator 2. cCli et in de substantia orbis. Etiam una pars cCli eclipsat a materia, ut patet de luna.

Item illa forma qu? non est de se indiuiduata ut esse in materia, quia dato quod non sit in materia, tunc esset indiuiduata de se, quia in separatis a materia non differt caro et carnis esse, suppositum et quidditas, sed forma cCli de se non est indiuiduata per Aristotelem primo cCli, ubi dicit, quod differt dicere cClum et hoc cClum. Tunc probat secundum. illa subiecta sunt eiusdem rationis, quorum utrumque est in pura potentia, quia distinctio non est nisi per actum, quia actus separat et distinguit. 7. huius. ergo quod est in pura potentia non habet actum, per quem distinguatur, sed materia cCli et inferiorum est huiusmodi quia materia inferiorum, nec quid, nec quale, nec quantum etc. 7. huius, sed est in pura potentia, ut exponit ibi Commentator, sed materia cCli est in pura potentia, aliter ex ipsa et forma cCli non fieret per se unum. Et confirmatur. Sicut non est nisi unus actus omnino purus, sic non est nisi una materia omnino pura et unius rationis, sed non est nisi unus actus omnino purus, ut patet de deo. 12. huius, et 5. physicorum et materia est pura potentia et diversificata, immo et non diversificata in inferioribus et superioribus.

Modo frater ?gidius addit, quod licet in cClo sit materia eiusdem rationis cum materia inferiorum quantum est de se, tamen per formam differt, quia forma corporis cClestis differt a forma inferiorum, quia forma cCli non habet contrarium. ideo non relinquit in materia aliquam potentiam et appetitum ad aliam formam, quia materia stans sub una forma non appetit aliam, nisi illa forma habeat contrarium, et possit ei succedere in materia. Quare materia cCli non habet contrarium: patet, quia motus cCli non habet contrarium ex primo cCli ergo nec forma habet contrarium, et per consequens cClum non est generabile et corruptibile, quia generatio est de contrario in contrarium in substantia, sed forma inferiorum vel per se vel saltem per dispositiones accidentales ut alii dicunt corrumpuntur form? inferiorum et succedunt sibi in materia.

QUICQUID sit de conclusione, tamen rationes non concludunt. Ad primam, si cClum esset compositum etc. consequentia negatur, quia non obstante hoc quod cClum non habeat materiam et formam adhuc potest habere dimensiones et esse extensum, sicut figura determinata. Ad probationem. Forma materi? extendit etc. Conceditur. Forma materialis non extenditur nisi extensione materi?, quia si forma materialis pr?cederet dimensiones in materia tunc esset indivisibilis, sed forma immaterialis et ingenerabilis non est nata extendi per materiam corpoream, qu? subiiciat eam, sed per suam formam qu? inest ibi ut subiecto simpliciter. unde etiam Commentator dicit hoc in de substantia orbis: intellexit de forma materiali et generabili. Ad aliam. Illa substantia est composita etc. per istam rationem probaret quod cClum haberet materiam, qu? sit subiectum generationis, quia Aristoteles arguit ibi contra Empedoclem qui dixit quod prima elementa sunt ingenerabilia et incorruptibilia, et non habent materiam. modo Aristoteles vult probare quod sint generabilia et corruptibilia et non solum quod habeant materiam, et hoc probatur..

...inquisitione physica, sed postquam iam cognita est, tunc primo test attribui aliis. Ingenerabilibus et incorruptibilibus, ut cClo. Dicendum quod ista ratio non valet, quia fundatur super hoc quod cClum sit compositum ex materia et forma carens contrario, illud est contra Commentatorem primo cCli. unde arguit sic, quod si forma in materia est carens contrario et generatione, tunc natura egisset otiose hoc est contra dignitatem natur?. consequentiam declarat, quia materia non est propter aliud, nisi ut ex ipsa cum forma fiat aliud. modo si forma in materia non haberet contrarium, tunc ex materia non posset aliquid fieri cum forma, quia alia forma nunquam generaretur in materia, quod est falsum, et contra Commentatorem. unde Commentator subdit quod sicut abscisio est finis cultelli et cultellus esset otiosus, si nunquam incideret, sic generatio est finis materi?: unde si forma nunquam generaretur in materia, tunc materia esset otiosa. ista est ratio Commentatoris bona et indissolubilis secundum naturam, quod cClum non habet materiam primo modo dictam, et ponit eam primo cCli.

Secundo dicendum, quod cClum habet bene materiam secundo modo: scilicet materiam vnde et quo, quia est subiectum simplex ad vbi. Et ratio est. Illud quod movetur secundum vbi et vbi, tale debet habere materiam, quia motus requirit subiectum et materiam, quia est actus entis in potentia. 3. physicorum ergo quod movetur secundum vbi debet habere materiam, qu? est in potentia ad vbi, sed cClum est huiusmodi quia cClum movetur secundum vbi, ut patet de se. quia in hoc conveniunt omnes leges, quia sicut transmutatio in substantiam fecit nos materiam primam cognoscere, sic transmutatio in vbi fecit nos cognoscere materiam localem: ut dicit Commentator octavo huius. Et hoc etiam expresse videtur velle Aristoteles octavo huius, illo capitulo, de materiali autem substantia, ubi dicit sic. In naturalibus quidem sempiternis autem substantiis alia ratio forsan, qu?dam materiam non habent aut non talem, sed solum secundum locum mobilem. Notandum quod rationes conclusionis cCli in quarta significatione accepti probantur, sicut conclusiones cCli in secunda significatione, quia capiendo cClum cum motore non est compositum ex materia et forma proprie dicta, quia forma in materia non movet motu perpetuo et uniformi et ratio prius est tacta, sed tamen est compositum ex materia et forma improprie dicta et similitudinarie, quia illa quorum unum agit motum, et aliud motum recipit, habent convenientiam cum materia et forma, et aggregatum ex eis est compositum ex materia et forma secundum similitudinem, et h?c ratio prius tacta est.

Notandum quod hic sunt dubia contra positionem Aristotelis et Commentatoris de cClo in tertia significatione, quia probatur quod cClum habeat materiam, qu? est in potentia ad esse. Quia substantia habens vel potens deficere ab operatione propria habet materiam qu? est in potentia ad esse, quia si deficeret ab operatione deficeret etiam in substantia maioris manifestationis, quia quod potest deficere a propria operatione, potest corrumpi et habere materiam, qu? est in potentia ad esse, quia si deficeret ab operatione et remaneret in substantia, tunc esset otiosum, quod est contra dignitatem natur?, sed cClum potest deficere a propria operatione, quia motus cCli potest non esse, et sic cClum potest non moveri quod est propria operatio eius ergo habet materiam qu? est in potentia ad esse. Item. illa substantia qu? dependet ab agente debet habere materiam, quia potenti? activ? debet respondere potentia passiva; quia agens non producit aliquid nisi ex materia et subiecto, ut patet primo physicorum. sed cClum dependet a causa agente, ut patet per Commentatorem in de substantia orbis ubi dicit quod cClum indiget virtute activa, quia movens totum est agens totum ergo habet materiam. Item diversitas motus non arguit diversitatem mobilis nisi ex diversitate form?, quia ignis sit diversus a terra non tantum ex diversitate motus convincitur, sed etiam ex eo quod ignis habet aliam formam substantialem a terra, sed ex diversitate motuum corporum cClestium ad motum inferiorum arguitur diversitas mobilium ex primo cCli, quia per diversitatem motus cCli circularis arguitur quod cClum sit alterius natur? ab inferioribus qu? moventur motu recto, et ista ratio est fortior ad probandum quod cClum sit compositum ex materia et forma, ut dicit Commentator primo cCli.

Item. in corpore cClesti circumscripto motore, aut differt res sensata ab intellecta, aut non, per divisionem sufficientem si differt, tunc cClum oportet quod sit compositum ex materia et forma: si non differt, tunc idem esset sensatum et intellectum, quod est absurdum, et istam rationem ponit Commentator primo cCli.

AD primum cum dicitur, quod substantia qu? potest deficere etc. Conceditur si potest deficere ab opere omnino simul. Tu dicis, quod cClum potest deficere etc. Dicendum quod non est verum. Unde dictum Commentatoris non bene intelligitur ab aliquibus dicentibus quod cClum potest deficere a toto motu simul, sicut c?cus a toto visu, et hoc est falsum, quia sic non intelligit Commentator, quia ei cClum esset generabile et corruptibile unde cClum deficere simul secundum totum ab operatione est falsum et impossibile. Sed alio modo potest intelligi cClum deficere a motu successive non simul secundum totum, quia una revolutio cCli corrumpitur alia adveniente, quia hodierna revolutio cCli corrumpitur adveniente crastina: et sic est intellectus verus quod motus cCli potest non esse secundum partem et successive. et sic nullum inconveniens sequitur.

Ad aliud dubium. Quod dependet ab agente etc. Dicendum quod duplex est agens unum verum et simpliciter dictum: Aliud est agens dictum similitudinarie quod conservat. modo verum est quod dependet a vero agente quod movet materiam qu? est in potentia ad esse, quia sicut dicit Commentator 12. huius, quod verum agens apud Aristotelem non congregat inter diversa, sed extrahit illud quod est in potentia ad actum. Et illud quod sic est ab agente similitudinarie dicto habet materiam, qu? est in potentia ad esse. Tu dicis, cClum dependet etc. Dicendum quod cClum non dependet ab agente primo modo, quod extrahit substantiam eius, qu? est in potentia, sed dependet ab agente secundo modo dicto conservante. unde aliqui fuerunt qui dixerunt cClum esse primum ens et adorabant ipsum. Contra hos loquitur ibi Commentator qui dicit, quod cClum non est primum ens et primum principium, sed dependet ab alio principio conservante extrinseco, de quo etiam dicit Aristoteles in 12. huius, quod ab hoc principio conservante dependet cClum et natura. Sed quomodo intelligitur dictum Commentatoris, quod cClum dependet a virtute agente. Hoc debet intelligi quantum ad causam finalem non solum quantum ad motum: sed etiam quantum ad substantiam, quia cClum quo ad substantiam eius dependet ab agente, scilicet conservante substantiam eius. unde quod movetur illud non est primum, sed dependet a primo ut a fine, et hoc habet quo ad substantiam eius sed cClum movetur ut patet, unde quando Commentator dicit nullam esse differentiam inter exigentiam virtutis largientis motum et permanentiam ?ternam intendit, non solum de causa finali motus cCli, sed de fine substanti? cCli, et sic debet intelligi ille locus.

Ad aliud dubium. diversitas motuum etc. Conceditur ex diversitate formarum aliquo modo est diversitas mobilium sed non oportet quod a diversis formis inherentibus. sed sufficit etiam si sint abstract? secundum esse. Tu dicis, quod cClum etc. Conceditur ergo hoc etiam est mediante aliqua forma diversa qu? non inheret et cognoscitur in esse per subiectum, sed per formam abstractam, qu? tamen est appropriata secundum opus. unde cClum non habet formam inhaerentem: tamen habet formam appropriatam secundum principium operans, sic quod motor non dependet a tali corpore in esse, sed in movendo, quia motor movet tale corpus quod non potest movere aliud maius, nec minus: et tali velocitate determinata movet, ita quod non alia, ut patet secundo cCli.

Ad dubium. In corpore cClesti etc. Dicendum quod in cClo circumscripto motore res intellecta et conservata differunt, quia cClum quo ad substantiam est illud quod..

...intelligitur, sed sentitur quo ad accidentia ut quo ad ipsum. Ad alia. Tu dicis, ergo est compositum ex materia etc. Dicendum est quod est bene compositum ex materia, unde et quo, qu? non est substracta form? inhaerenti, sed form? separat? secundum esse ut dictum est. Notandum de luna et cClo. quod cClum circumscripto motore non intelligitur, nisi in analogia et comparatione ad formam eius, scilicet motorem abstractum secundum esse, quod est subiectum simplex. Et hoc non intelligitur nisi inquantum recipit motum a motore, sed hoc non potest esse nisi intelligatur motor, sic etiam in materia inferiorum est simile in analogia ad formam. unde Commentator dicit, primo cCli, quod substantia cCli, quod est subiectum simplex in potentia ad vbi, non intelligitur sine substantia separata inquantum est subiectum et recipit motum ab ea.

AD rationes in oppositum. Quod movet seipsum etc. Conceditur. si est generabile, tunc est compositum ex materia et forma ?quivoce dicta ut visum est, quia habet materiam vnde et quo, et sic movet seipsum quo ad aggregatum ex motore et moto, sic dictum est. Ad aliam, quod est animatum etc. Conceditur. si est generabile et corruptibile, tunc est compositum ex materia et forma univoce dicta, sed si est animatum ingenerabile, non oportet sed sufficit quod sit aliquo modo compositum ex materia et forma ?quivoce. Tu dicis, quod cClum est animatum. Conceditur. capiendo ipsum cum motore, et sic etiam est compositum ex materia et forma ?quivoce. unde sicut hic forma est nobilior materia, sic in corporibus cClestibus motor est nobilior moto, et sic habet conditionem form?. Ad aliam. In quo forma et formatum etc. Conceditur. aliquo modo est compositum. Tu dicis, in cClo forma etc. Illud est difficile quomodo in cClo forma et formatum sint unum numero, quia motor est separatus a cClo secundum subsistentiam, ut vult Commentator. Unde dicendum est quod dicuntur unum numero non per indistinctionem unius esse, quia sic habent diversa esse subsistenti? motor et mobile, sed pro tanto dicuntur unum numero quia motor et mobile non sunt distincta loco et subiecto, unde motor appropriatur mobili secundum operationem et sic non sunt distincta, quia motor movet tale corpus, ita quod non aliud, et tali velocitate determinata, ita quod non alia, et talis circumscripto indistinctionis sufficit quod sint unum numero recipiens et receptum, ut vult ibi Commentator. Ad aliam. In omni quod movetur etc. Conceditur si movetur motu generationis et corruptionis tunc oportet habere materiam qu? est in potentia ad esse, sed si movetur motu locali, non oportet, sed sufficit quod habeat materiam ?quivoce dictam qu? est vnde et quo. Et tu dicis, quod cClum movetur. Conceditur motu locali. et sic habet materiam localem, ut dictum est. Ad aliam. omnis substantia vel est materia etc. Dicendum quod est forma et subiectum simplex, quod etiam dicitur materia localis qu? est in potentia ad vbi. Et tu dicis, quod materia non movetur etc. Conceditur. materia qu? est in potentia ad esse non movetur motu locali, et hoc est concessum, sed materia localis bene movetur motu locali. Et tu probas quod non sit forma, quia dicit Commentator cClum semper habere potentiam in vbi non prohibet ut sit materia, sed bene prohibet ipsum esse formam. volo quod bene cClum est materia localis et subiectum simplex et non est forma ingenerabilis et corruptibilis, sed tamen bene potest esse forma inquantum est actus per se existens, large accipiendo formam pro subiecto simplici et pro illo quod non est in potentia ad esse substantiale, ut visum est. Et hec de qu?stione.




Qu?stio VII. Utrum accidentia habeant materiam ex qua fiunt.


H?c qu?cunque itaque non quidem etc.

QV?RITVR circa hanc partem. utrum accidentia habeant materiam ex qua fiunt. Arguitur quod sic. Omnium generum sunt eadem principia secundum analogiam, ut vult Aristoteles 12. huius, sed in genere substanti? sunt principia forma priuatio materia ex qua fit. ut patet primo physicorum ergo etiam in genere accidentium est forma priuatio materia ex qua sit accidens, ergo habent materiam ex qua.

Item. sicut se habent miscibilia ad mixtum, sic qualitates extrem? se habent ad medias qualitates, per convenientem similitudinem, quia sicut ex miscibilibus fit mixtum, sic ex qualitatibus primis fiunt secund?, et ex extremis fiunt medi?, sed miscibilia sunt materia ex qua fiunt mixta, quia etiam dicuntur elementa, ergo etiam qualitates secund? componuntur ex primis, et medi? ex extremis, sicut ex materia ergo etc.

Item. sicut se habet materia sensibilis ad naturalia, sic se habet materia intelligibilis ad mathematica et h?c est manifesta per convenientem similitudinem, sed naturalia habent materiam sensibilem ex qua fiunt, ergo etiam mathematica habent materiam ex qua fiunt, et mathematica sunt accidentia ergo accidentia habent materiam ex qua fiunt ergo etc.

Item numerus componitur ex unitatibus tanquam ex materia, quia numerus est multitudo ex unitatibus aggregata, sed numerus est accidens. ergo accidentia habent materiam ex qua.

OPPOSITUM vult Aristoteles in pr?dicta littera.

DICENDUM est ad qu?stionem, quod accidentia non habent materiam ex qua fiunt qu? ingrediatur compositionem eorum. Et causa est. si accidentis haberet materiam ex qua fierent, tunc essent composita ex materia et forma, sed hoc est falsum, quia materia qu? est in pura potentia non est in genere accidentium consequentia patet, quia quod habet materiam ex qua fit, est compositum ex materia et forma cum forma sit perfectio materi?, quia materia non habet esse, nisi per formam cum sit in pura potentia.

Item. si accidentis haberet materiam ex qua fiunt, tunc forma accidentium esset in materia prima, hoc est falsum: quia form? accidentales differunt a formis substantialibus ex hoc quod form? substantiales sunt in ente in potentia, sed accidentales in ente in actu, ut vult Commentator secundo de anima. et accipitur ab isto octavo.

Secundo dicendum, quod bene habent aliquid ex quo componuntur. sicut ex materiali quod aliqualiter est simile materi?. Et ratio est. Illud quod habet partes ex quibus componitur essentialiter, hoc habet materiale, quia partes ex quibus aliquid componitur essentialiter integrative assimilantur materi?, et habent se ut materiale, sed accidentia sunt huiusmodi quia accidentia saltem aliqua habent partes ex quibus componuntur essentialiter integrative, sicut linea, habet partes ex quibus componitur, sicut partes line?. Similiter albedo et nigredo habent partes similiter ex quibus componuntur ut diversos gradus similiter form? accidentales medi? realiter componuntur ex extremis ut rubedo ex nigredine et albedine, quia dicit Commentator primo physicorum quod extrema actu sunt in medio: similiter linea componitur ex longitudine et duobus punctis, et longitudo habet se ut materiale. Et ista ratio magis probat de accidentibus corporalibus.

Item et est ratio magis universalis. illud quod componitur ex genere et differentia habet materiale ex quo fit, quia genus habet se ut materiale principium, quia dicit Lync. primo posteriorum quod genus est materia formalis vel forma materialis. ergo quod componitur ex genere hoc habet materiale ex quo fit, sed form? accidentales sunt huiusmodi, quia omnes form? accidentales pr?ter generalissima componuntur ex genere et differentia: et hoc habet veritatem de accidentibus in pr?dicamento.

AD rationes in oppositum. Ad primam. omnium generum etc. Conceditur. non tamen sunt principia dicta univoce, quia materia et forma qu? sunt principia substanti? sunt alterius rationis, sed materia et forma in transmutatione accidentium pertinet ad aliud genus, quia materia et subiectum pertinet ad genus substanti?. ergo ratio non concludit. Ad aliam. sicut se habent miscibilia etc. Dicendum quod non est simile in hoc, quia miscibilia sunt substanti?, et sic possunt esse materia mixti saltem propinqua materialiter. habent se ut materiale. et similiter intelligas.

...de primis qualitatibus respectu secundarum, sed est simile, quia sicut mixta componuntur essentialiter ex miscibilibus qu? actu remanent in mixto, sic qualitates medi? componuntur ex extremis qu? actu remanent in eis, quo modo autem miscibilia maneant in mixto visum est prius.

Ad aliam, sicut se habet materia sensibilis etc. Dicendum est simile et dissimile, est simile in hoc, quia sicut natura naturalia requirunt materiam sensibilem sic mathematica materiam intelligibilem, tamen est dissimile, quia materia naturalium substantiarum est de genere substanti?, sed materia intelligibilis mathematicorum saltem qu? est substantia corporea substracta accidentibus non est de genere illorum accidentium. unde bene volo quod materia intelligibilis accidentium mathematicorum, qu? sunt passiones illa sunt de genere accidentium. Ad cuius intellectum notandum quod de numero mathematicorum qu?dam habent se ut substantia sicut numerus et triangulus et illorum materia intelligibilis est substantia corporea substracta eis qu? est de genere substanti?. Alia mathematica habent se ut passiones, et illorum materia intelligibilis est de genere accidentium, ut triangulus est subiectum habere tres, et triangulus est de genere accidentis, non quod sit in eodem genere cum habere, sed intelligas de aliis. De materia intelligibili mathematicorum inquirendum est alibi, quia sunt opiniones divers?. Item. dissimile est in alio, quia materia sensibilis ex qua aliquid fit, et ingreditur compositionem illius, sed ex materia intelligibili non proprie aliquid fit, sed est subiectum in quo existunt mathematica. Ad aliam patet quod numerus non addit aliquam formam super unitates, sed numerus est unitates essentialiter, sicut visum est prius: quomodo autem numerus se habet ad unitates sunt opiniones et aliqualiter visum est prius.




Qu?stio VIII. Utrum immediate ex aceto possit fieri vinum et ex mortuo vivum.


Dubitationem autem quandam etc.

QV?RITVR utrum immediate ex aceto possit fieri vinum et ex mortuo vivum. Arguitur primo quod sic. Quia si ex aceto immediate non fieret vinum, aut hoc esset ex parte materi?, aut ex parte form?, aut ex parte privationis, per sufficientem divisionem, sed non ex parte materi?, quia materia indifferens est ad omnem formam, nec ex parte privationis, quia ex tenebroso fit lucidum immediate, et ex iniusto iustum. Similiter nec ex parte form?, quia materia potest recipere quamcunque formam, quia abiecta una forma alia potest ei succedere in materia. ergo etc.

Item. materia prima est susceptiva cuiuslibet form? substantialis per agens determinatum. ergo etiam immediate materia vini post abiectionem form? aceti per determinatum agens potest assumere formam vini. antecedens patet. ex octavo huius, quia materia est susceptiva cuiuslibet form? per determinatum agens. consequentia patet, quia forma vini est forma substantialis. ergo immediate post formam aceti materia potest assumere formam vini per determinatum agens, sicut et alias formas.

OPPOSITUM vult Aristoteles in pr?dicta littera, quia dicit, quod qu?cunque transmutantur adinvicem ad materiam oportet redire, ut si ex mortuo animal et ex aceto vinum. unde et Aristoteles dicit, quod vinum non est materia aceti, et exponit Commentator. quia si vinum esset materia aceti, tunc sicut ex vino immediate fieret acetum sic ex aceto immediate fieret vinum.

AD intellectum qu?stionis notandum quod forma diversimode habet se ad materiam, quia aliquando forma habet se sic ad materiam quod potest introduci per solam pr?sentiam agentis absque transmutatione: sicut medium tenebrosum habet se ad lumen. quia ad solam pr?sentiam solis medium illuminatur, et hoc est ideo, quia materia est summe disposita ad illam formam, quia non stat sub contraria dispositione, quandoque habet se ad contrarium, ita in materia non est in tali dispositione sed sub dispositione contraria form? introducend?. Et aliquando forma illa potest introduci immediate, et per unam transmutationem in materiam, sicut se habet materia aeris ad formam ignis unde in talibus potest esse generatio conversiva immediate, et hoc, quia illa forma non pr?supponit alias formas subordinatas. Quandoque autem non per unam transmutationem, sed per plures formas introducitur in materiam, ita quod materia unica transmutatione non potest transmutari ad formam, sed per plura media fit transitus. quia illa forma pr?supponit alias formas in materia pr?cedere ordinatum, et ipsum transmutans et movens non potest unica transmutatione sufficienter disponere media, et hoc patet in generatione animalis perfecti, quia animal perfectum generatur ex sibi simili in specie, et hoc non immediate, sed mediante semine, virtus autem in semine non potest unica transmutatione transmutare menstruum ad formam animalis, immo primo convertit menstruum in sanguinem et deinde sanguinem in embrionem. unde in talibus est determinatus modus natur? operandi, tamen in esse producta possunt corrumpi unica transmutatione. Ad qu?stionem dicendum quod ex aceto non fit immediate vinum, nec ex mortuo vivum ratio est. Illa forma non potest induci in materiam unica transmutatione qu? pr?supponit in materia pr?cedere plures formas successive, quia plures form? non possunt induci in materiam ordinatim et successive per determinatum agens unica transmutatione, sed sic habet forma vini ad materiam aceti, et forma vivi ad materiam mortui, quia si ex mortuo debeat fieri vivum, oportet quod materia animalis mortui primum sit sub forma alimenti, deinde sub forma menstrui, et deinde sub forma sanguinis, et sic de aliis Et ideo plura media requiruntur ad hoc quod ex aceto fiat vinum, sed unum solum agens sufficit ad transmutandum vinum in acetum. unde in illis qu? producuntur per determinatum ordinem et per plura media ex privatione non potest fieri habitus absque resolutione in materiam primam, sicut potest fieri e converso, tamen in quibus privatio habet immediatum ordinem ad subiectum form?, sicut et e converso, in talibus ex privatione potest fieri regressus ad habitum, quia ex tenebroso fit lucidum, et ex iniusto iustum, quia lumen et tenebr? habent immediatum ordinem ad proprium subiectum.

AD rationes. Si ex aceto etc. Dicendum quod hoc est ex parte form? et habitus, quia requirunt determinatum ordinem procedendi, quia forma vini requirit plures formas, ordinatim succedere sibi in materia aceti, ut visum est. Ad aliam patet similiter quia ubi non est ordo formarum in materia, agens determinatum potest inducere formam in materiam unica transmutatione. Et h?c de qu?stione.




Qu?stio IX. Utrum ex materia et forma fiat unum per se.


De dubitatione vero dicta etc.

QV?RITVR circa ultimum capitulum. utrum ex materia et forma fiat unum per se. Arguitur primo quod non. Ex illis qu? maxime sunt opposita non fit unum, quia illa qu? maxime sunt opposita non compatiuntur se simul, sed materia et forma maxime sunt opposita, quia materia est potentia et forma est actus. modo actus et potentia valde sunt opposita, ut vult Aristoteles primo de anima, et dicit Commentator ibidem, quia sunt maxime opposita. Item. magis videretur quod ex duabus formis eiusdem speciei fieret unum per se quam ex duabus portionibus materi? et ex materia et forma, sed ex duabus portionibus materi? non fit unum per se, nec ex duabus formis eiusdem speciei ergo etc. maior est nota, quia maior diversitas est inter materiam et formam quam inter duas portiones materi? vel duas formas eiusdem speciei. minor patet, quia ex duabus portionibus materi? non fit unum per se, nec ex duabus formis eiusdem speciei, et hoc concessum est apud omnes, quare etc.

Item ex illis qu? important diversas naturas non potest fieri unum per se, quia divers? natur? non faciunt unum per se sed materia et forma sunt huiusmodi, quia alia est natura materi? et alia forma, ut patet primo physicorum.

...activam, ergo simul. Item in gravi est simul potentia activa et passiva, quia grave movetur per se et a principio intrinseco deorsum alioquin moveretur violenter, et ita habet in se potentiam passivam inquantum movetur, et habet potentiam activam inquantum movet, sed grave est unum subiectum, quia grave ut lapis est una res et unum suppositum ergo potentia activa et passiva simul sunt in uno subiecto.

Item amans movetur ab amabili et intelligens ab intelligibili h?c est manifesta, sed idem potest se amare et intelligere ergo idem habet potentiam activam et passivam ergo simul.

OPPOSITUM vult Aristoteles in pr?dicta littera, et Commentator.

DICENDUM est ad qu?stionem, quod potentia activa et passiva sunt in diversis subiectis, ita quod non sunt simul in eodem subiecto secundum idem et eodem modo. Ratio est quia sicut se habet agens ad passum, sic se habet potentia activa et passiva: per convenientem similitudinem, sed idem non est agens et passum secundum idem simul, et eodem modo, quia ista contradicunt. Item si haberet idem potentiam activam et passivam secundum idem et eodem modo, tunc idem esset in potentia et in actu, sed hoc est falsum, quia actus et potentia sunt valde opposita. et non congregantur in eodem, consequentia patet: quia secundum quod aliquid habet potentiam passivam est in potentia, sed secundum quod habet potentiam activam est in actu. Et dico secundum idem, quia in composito potest simul esse potentia passiva et activa in diversas partes, quia potentia passiva inest ex parte materi? et potentia activa ex parte form?. Sicut etiam illud quod movet seipsum dividitur in partem moventem et in partem motam, et movens pars habet potentiam activam, et pars mota habet potentiam passivam. Et dico eodem modo, quia idem potest habere potentiam activam et passivam, non tamen eodem modo, sed diversimode, sicut dicit Commentator 3. et 8. cCli, quod forma lapidis inquantum forma movet, et inquantum autem forma in materia movetur.

AD rationes in oppositum. Ad primam. materia et forma etc. conceditur quod sunt simul subiecto, tamen sunt divers? partes eiusdem subiecti, et ita potentia activa et passiva possunt esse in eodem subiecto ratione diversarum partium ut visum est. Ad aliam. Conceditur secundum diversas partes vel secundum eandem partem diversimode acceptam sicut visum est de forma lapidis unde volo quod subiectum idem habeat potentiam activam et passivam secundum diversas partes aut visum est. Ad aliam amans movetur etc. Dicendum est quod amor et intellectio non sunt veri motus sed large accipiendo motum ergo non valet aliquid ad propositum. Vel posset dici ad minorem quod licet idem intelligat se, hoc tamen est alio et alio modo, quia intelligens differt ab intellecto quia intelligens est in potentia, sed intellectum est in actu de hoc habet videri de anima: quod intellectus intelligat se informatus speciebus aliorum.




Qu?stio X. Utrum potentia activa pr?cedat actum.


Quoniam autem h?c inanimatis etc.

QV?RITVR circa hanc partem. Utrum una scientia sive potentia sit duorum contrariorum. Et arguitur primo quod sic. sicut se habent privative opposita, sic se habent contrarie opposita per convenientem similitudinem, quia privatio est radix contrarietatis quia semper unum contrariorum habet se ut privatio aliqualiter respectu alterius. ergo sicut se habent privative opposita sic etiam contrarie opposita, sed una ratio et scientia est privative oppositorum quia dicitur primo de anima, immo in erroribus sensus est iudex sui et obliqui et hoc idem vult Aristoteles in 3. de anima.

OPPOSITUM arguitur auctoritate Aristotelis in littera.

AD istam qu?stionem respondetur convenienter quod una scientia et potentia formaliter et essentialiter sit contrariorum, et hoc probatur maxime per privative opposita. et per auctoritatem Aristotelis hic Sed in veritate ista opinio non valet cuius ratio est, sicut se habet sensus ad sensibilia, sic intellectus ad intelligibilia per convenientem similitudinem, quia sicut est in sentiendo, ita in intelligendo, cum intellectus pr?supponat sensum, sed sensus non iudicat duo contraria, quia visus per aliam speciem apprehendit albedinem, et per aliam nigredinem, et etiam aliud est iudicium utriusque ergo etiam una scientia et potentia formaliter et essentialiter non est contrariorum. Unde aliter dicendum est ad qu?stionem. Et dico quod eadem scientia et potentia essentialiter et formaliter non est oppositorum. et causa est quia scientia et habitus distinguitur per obiecta. sicut potentiae distinguuntur per obiecta, unde dicit Aristoteles palam igitur quia actus et actus per obiecta, sic scientiae et potentiae distinguuntur per obiecta Ex hoc arguitur sic ubi sunt diversa obiecta formaliter et essentialiter ibi etiam sunt diversae potentiae et scientiae, et hoc patet ex pr?supposito, sed contraria sunt diversa obiecta formaliter et essentialiter, sicut sanitas et egritudo, album et nigrum. ut per se patet ergo etc.

Item sicut se habent actus ad contraria, ita scientia quia sicut se habet sanare et egrotare ad sanitatem et egritudinem sic scientia quia scientia ut medicina est de actu sanandi vel egrotandi, et ista contradicunt. ita intelligas de aliis, sed non est unus actus formaliter et essentialiter contrariorum, quia actus contrariorum sunt diversi, sicut sanitas et egritudo formaliter differunt, sic et actus sanandi et egrotandi, ergo non est una scientia et potentia contrariorum formaliter et essentialiter.

Item. scientia est res repr?sentans rem extra vel saltem consequitur ipsam. Ex hoc arguitur ubi non est una species et similitudo repr?sentans rem extra, ibi non est una scientia h?c est manifesta ex dictis. sed una similitudo et ratio non potest esse contrariorum, quia si esset una ratio et similitudo contrariorum, tunc contraria essent eadem, unde alia est species et similitudo albi et nigri, et similiter intellectio de potentia rationali respectu oppositorum. Secunda dicendum quod una et eadem scientia et potentia est contrariorum subiective. Et causa est: illa sunt unum subiective, qu? simul sunt in eodem subiecto. sed scientia contrariorum sunt simul in intellectu, quia non opponuntur in intellectu, quia illa sunt opposita non compatiuntur se in eodem subiecto. ut album et nigrum non opponuntur in intellectu, sed bene se compatiuntur, immo ista scientia magis perficiuntur per earum simul coexistentiam: quia opposita iuxta se posita magis elucescunt. Et sic patet ad auctoritatem Aristotelis quia est intelligenda quod una scientia est oppositorum subiective, quia sunt in uno subiecto, sed non est intelligendum quod una sit scientia formaliter et essentialiter.

AD rationes patet sicut se habent privative etc. Dicendum quod est simile et dissimile. Est simile in hoc quod unum contrariorum assimilatur privationi, sed est dissimile, quia ambo contraria sunt entia positiva, sed unum oppositorum privative est non ens ergo non oportet quod si privatio cognoscatur per speciem habitus quod etiam contrarium cognoscatur per speciem sui contrarii. Aliter potest dici concedendo maiorem. Ad minorem quod una scientia etc. Conceditur. subiective, tamen formaliter non quia privatio scitur alia scientia quam scientia habitus, sed originale privatio dependet in cognoscendo ab habitu. de hoc habet videri 3. de anima.




Qu?stio XI. Utrum differentia possibilis sit bene data.


Sunt autem quidam qui dicunt etc.

QV?RITVR circa hoc capitulum. Utrum potentia activa pr?cedat actum. Arguitur quod non. Causa et effectus simul sunt et fiunt. 2. physicorum sed potentia activa est causa actus ergo simul est cum actu ergo etc.

Item. si potentia activa pr?cederet actum, qu?reretur utrum potentia activa sit principium sufficiens principium actus vel non, et hoc patet per sufficientem divisionem, si dicatur quod sit sufficiens principium actus, tunc quare ratione habitus actum posterius et nunc, si autem non est sufficiens principium actus, tunc oportet quod indigeat transmutetur et sic erit potentia passiva quia potentia circa quod cadit transmutatio est passiva, et sic potentia activa erit passiva.

Item, si potentia pr?cederet actum, tunc ad hoc quod exerceat actum, oportet quod determinetur per aliud ad actum, sed tunc est falsum, quia omne determinans aliud, oportet habere...

...re potentiam activam, tunc qu?reretur utrum illa potentia pr?cedat actum vel non si pr?cedit actum, nunc erit processus in infinitum si autem non pr?cedat actum, tunc eadem erit potentia contrariorum, sicut una potentia currendi et non currendi ergo si potentia reducatur ad actum, oportet quod totus actus potenti? ponatur in actu, et sic aliquis simul curret et non curret, quod est contradictio. Item potest esse continuum dividi in infinitum. ex 6. physicorum et 1. cCli modo si actu ponitur divisum sequitur impossibile quod infinitum esset pertransitum.

OPPOSITUM vult Aristoteles in pr?dicta littera ubi dicit, quod possibile est cuius actus si extiterit nullum sequitur impossibile.

AD qu?stionem dicendum quod definitio possibilis est bene data, et accipitur hic ut distinguitur contra necessarium et impossibile. Et causa est. nihil ordinatur ad impossibile quia potentia non ordinatur ad illud quod est impossibile, quia ad impossibile nulla est potentia. aliter potentia esse et potentia non esse esset frustra, sed potentia ordinatur ad actum cum sit in eodem potentia et actus. Item si actus possibilis ponitur in esse, vel hoc est possibile vel est impossibile, per sufficientem divisionem, non potest dici quod sit impossibile quia sic impossibile sequeretur possibile, quod est absurdum. probatio, quia ad quodcumque sequitur impossibile, illud est impossibile. et consequens. modo actus possibilis habet se ut antecedens. et impossibile habet se ut consequens. ergo si possibile ordinatur ad actum qui in esse est impossibile, tunc ad possibile sequitur impossibile, quod est absurdum. Et confirmatur. Quando oppositum consequentis sequitur oppositum antecedentis, tunc prima consequentia erit bona. ex primo posteriorum. modo sic est, quia si est aliquid possibile ad quod sequitur actus, tunc etiam actus est possibilis. si a sequitur b si a est possibile b est possibile modo si actus est impossibilis tunc etiam illud ex quo sequitur est impossibile, quia impossibile non sequitur nisi ex impossibili ergo illud quod est possibile erit impossibile, quod est falsum, ergo prior consequentia fuit vera, quod si aliquid est possibile ad actum quod actus sit possibilis. Item possibile dividitur contra necessarium et contra impossibile. ergo si actus eius inexisteret nullum sequitur impossibile, licet aliquando falsum, antecedens patet, quia ita accipitur hic possibile quod non est necessarium, nec impossibile, quia non semper est, sicut necessarium. nec semper non est, sicut impossibile. consequentia patet, quia ex eo quod possibile dividitur contra necessarium distat ab actu, ex eo autem quod dividitur contra impossibile non repugnat sibi actus. ergo de essentia possibilis sunt duo. scilicet distantia ab actu et non repugnantia ad actum. ex eo quod distat ab actu si ponatur in actu sequitur falsum, ex eo quod non repugnat sibi actus, si ponatur in actu non sequitur impossibile. possibile ergo si posito in actu potest sequi falsum, sed nunquam sequitur impossibile ut si dicatur. homo potest sedere ex eo quod non sedet potest distare ab actu, et ideo si ponatur in actu sequitur falsum, quia falsum est ipsum sedere, sed quia sibi non repugnat iste actus qui est sedere ideo hoc posito in esse non sequitur impossibile.

AD rationes. Ad primam possibile est omne corruptibile corrumpi, Conceditur, omne corruptibile per se acceptum potest corrumpi, et etiam hoc posito in actu, nullum sequitur impossibile, sed non est possibile quod omne corruptibile simul corrumpatur, sed corrumpitur successive, quia corrupto uno generatur aliud, et e converso, quia corruptio unius est generatio alterius, et sic materia non stat sine omni forma. Ad aliam. possibile est Sortem currere et non currere simul, Dicendum quod hoc, quod est simul determinat currere, sic est falsum, quia aliquis non habet potentiam currendi et non currendi simul, sed simul determinat habere potentiam sic est verum, quia aliquis possibilis est quod simul habet potentiam currendi et non currendi. Et quod dicitur quod una est potentia contrariorum, de hoc visum est prius, quia est una secundum subiectum, non autem formaliter et essentialiter, unde alia potentia est ad currere et alia ad non currere, et alia est ad sanare et alia ad egrotare, unde potentia sunt divers?, sicut et actus.




Qu?stio XII. Utrum aliquid sit possibile in rerum natura quod nunquam erit.


Est autem possibile esse.

QV?RITVR utrum differentia possibilis sit bene data. Et arguitur primo quod non. Quia possibile est quod omne corruptibile corrumpatur ut patet 1. cCli, sed hoc posito sequitur impossibile, quia tunc materia remaneret sine omni forma et sic differentia possibilis non erit bene data. qu? est quod possibile est cuius actus si extiterit nullum sequitur impossibile. Item, possibile est Sortem currere et non currere modo ponatur in actu quod simul currat et non currat, tunc sequitur impossibile, quod contradictoria simul verificentur de eodem. Sed forte diceretur quod non est possibile Sortem currere et non currere simul, sed successive, ita quod unum non inheret reliquum non inheret. Hoc non valet, quia una est potentia contrariorum, sicut una potentia currendi et non currendi ergo si potentia reducatur ad actum, oportet quod totus actus potenti? ponatur in actu, et sic aliquis simul curret et non curret, quod est contradictio. Item potest esse continuum dividi in infinitum. ex 6. physicorum et 1. cCli modo si actu ponitur divisum sequitur impossibile quod infinitum esset pertransitum.

OPPOSITUM vult Aristoteles in pr?dicta littera ubi dicit, quod possibile est cuius actus si extiterit nullum sequitur impossibile.

AD qu?stionem dicendum quod definitio possibilis est bene data, et accipitur hic ut distinguitur contra necessarium et impossibile. Et causa est. nihil ordinatur ad impossibile quia potentia non ordinatur ad illud quod est impossibile, quia ad impossibile nulla est potentia. aliter potentia esse et potentia non esse esset frustra, sed potentia ordinatur ad actum cum sit in eodem potentia et actus. Item si actus possibilis ponitur in esse, vel hoc est possibile vel est impossibile, per sufficientem divisionem, non potest dici quod sit impossibile quia sic impossibile sequeretur possibile, quod est absurdum. probatio, quia ad quodcumque sequitur impossibile, illud est impossibile. et consequens. modo actus possibilis habet se ut antecedens. et impossibile habet se ut consequens. ergo si possibile ordinatur ad actum qui in esse est impossibile, tunc ad possibile sequitur impossibile, quod est absurdum. Et confirmatur. Quando oppositum consequentis sequitur oppositum antecedentis, tunc prima consequentia erit bona. ex primo posteriorum. modo sic est, quia si est aliquid possibile ad quod sequitur actus, tunc etiam actus est possibilis. si a sequitur b si a est possibile b est possibile modo si actus est impossibilis tunc etiam illud ex quo sequitur est impossibile, quia impossibile non sequitur nisi ex impossibili ergo illud quod est possibile erit impossibile, quod est falsum, ergo prior consequentia fuit vera, quod si aliquid est possibile ad actum quod actus sit possibilis. Item possibile dividitur contra necessarium et contra impossibile. ergo si actus eius inexisteret nullum sequitur impossibile, licet aliquando falsum, antecedens patet, quia ita accipitur hic possibile quod non est necessarium, nec impossibile, quia non semper est, sicut necessarium. nec semper non est, sicut impossibile. consequentia patet, quia ex eo quod possibile dividitur contra necessarium distat ab actu, ex eo autem quod dividitur contra impossibile non repugnat sibi actus. ergo de essentia possibilis sunt duo. scilicet distantia ab actu et non repugnantia ad actum. ex eo quod distat ab actu si ponatur in actu sequitur falsum, ex eo quod non repugnat sibi actus, si ponatur in actu non sequitur impossibile. possibile ergo si posito in actu potest sequi falsum, sed nunquam sequitur impossibile ut si dicatur. homo potest sedere ex eo quod non sedet potest distare ab actu, et ideo si ponatur in actu sequitur falsum, quia falsum est ipsum sedere, sed quia sibi non repugnat iste actus qui est sedere ideo hoc posito in esse non sequitur impossibile.

AD rationes. Ad primam possibile est omne corruptibile corrumpi, Conceditur, omne corruptibile per se acceptum potest corrumpi, et etiam hoc posito in actu, nullum sequitur impossibile, sed non est possibile quod omne corruptibile simul corrumpatur, sed corrumpitur successive, quia corrupto uno generatur aliud, et e converso, quia corruptio unius est generatio alterius, et sic materia non stat sine omni forma. Ad aliam. possibile est Sortem currere et non currere simul, Dicendum quod hoc, quod est simul determinat currere, sic est falsum, quia aliquis non habet potentiam currendi et non currendi simul, sed simul determinat habere potentiam sic est verum, quia aliquis possibilis est quod simul habet potentiam currendi et non currendi. Et quod dicitur quod una est potentia contrariorum, de hoc visum est prius, quia est una secundum subiectum, non autem formaliter et essentialiter, unde alia potentia est ad currere et alia ad non currere, et alia est ad sanare et alia ad egrotare, unde potentia sunt divers?, sicut et actus. Ad aliam...

...omnium est possibile etc. Dicendum quod sicut est possibile, sic posito in actu non sequitur impossibile, quia continuum possibile est dividi in infinitum non secundum actum perfectum, sed secundum imperfectum cuius semper est permixta potentia, quia nunquam dividitur nisi adhuc aliquid remaneat dividendum. unde actus non potest separari a potentia unde continuum est divisibile secundum quodlibet signum quo ad actum imperfectum non quo ad actum perfectum, quia totum sit divisum secundum quodlibet signum, sed secundum quodlibet signum, sed secundum aliquod est divisum, et secundum aliquod remanet dividendum.




Qu?stio XIII. Utrum potentia rationalis determinetur ad unum per voluntatem et proheresim.


Si autem est quod dictum est possibile inquan tum sequitur etc.

QV?RITVR circa hanc partem. Utrum aliquid sit possibile in rerum natura quod nunquam erit. Et arguitur quod sic auctoritate Aristotelis in pr?dicta littera ex diffinitione possibilis data quod non est aliquid possibile, quod tamen nunquam erit, sicut aliqui existimabant ut impossibile esset. Aristoteles dicit hic in littera. Item, si hoc esset, tunc aliquod possibile esset impossibile hoc est falsum de eo, quia possibile et impossibile per se opponuntur consequenti? patet per Commentatorem 9. huius. ubi dicit. Quod nihil erit possibile, ergo si possibile quod nunquam erit est impossibile. Item, si hoc esset, tunc aliquid haberet potentiam ad generationem quod nunquam generaretur: sed hoc est falsum quia dicit Commentator 9. huius. nihil potentiam habet ad corruptionem quin corrumpatur et nihil habet potentiam ad generationem quin generetur. consequentia patet, quia illa generaliter est possibile quod nunquam generabitur.

OPPOSITUM arguitur. Aliquid est generabile quod nunquam generabitur, ut communiter dicitur auctoritate Aristotelis 2. de generatione quia licet omne corruptibile de necessitate corrumpatur, non tamen omne generabile de necessitate generabitur. ut dicit. Futurum est incedere quis non incedet, et sic possibilis est incessus in aliquo qui nunquam incedet. consequentia patet quia cum aliquid est generabile quod nunquam generabitur et generabile est possibile ergo aliquid erit possibile quod nunquam erit.

NOTANDUM quod aliqui dicunt ad qu?stionem secundum intentionem Aristotelis quod nullum sempiternum est corruptibile sive potens non esse, et hoc probat per 1. cCli. Unde ad hoc probandum supponunt duo. Primo quod possibili in esse posito, nullum sequitur inconveniens, licet aliquando sequatur falsum. Et hoc non indiget declaratione. Secundo supponunt quod duo contradictoria non possunt esse simul, nec etiam duo contraria, licet aliquis simul habeat potentiam sedendi et non sedendi componendo ly simul cum habere potentiam et non cum sedere unde h?c est prima dignitas Aristotelis 4. huius non contingit idem simul esse et non esse. His suppositis arguitur sic. Illud est impossibile quod si ponatur corruptum sequitur impossibile ex diffinitione impossibilis. possibile est, quo posito nullum sequitur impossibile. Per oppositum impossibile est quo posito sequitur impossibile, sed si sempiternum ponitur corruptum, tunc sequitur impossibile quod aliquid simul esset et non esset in eodem instanti quia qua parte est sempiternum est semper, et sic in quolibet tempore, Et qua parte est corruptibile, et corruptum est quo tempore non est. et sic simul esset et non esset in eodem tempore unde omnes naturales in hoc conveniunt, quod nullum sempiternum est corruptibile. Tunc dicunt isti duo, quod ista ratio est diminuta de ista conclusione, tunc ex alio latere et eodem vigore concluditur quod nullum semper non ens est possibile. Et per conversionem nullum possibile est semper non ens. Et arguunt sic. Illud est impossibile quo posito sequitur impossibile, ex diffinitione impossibilis sed si semper non ens ponitur possibile, sequitur impossibile. scilicet aliquid simul esse et non esse eo quod est semper non ens in quolibet instanti temporis: habet non esse, sed ex eo quod est possibile tunc aliquando erit et habet esse, quia possibili in esse posito etc. et sic aliquid simul erit, et non erit ergo relinquitur quod nullum semper non ens est possibile, et convertatur quod nullum possibile est semper non ens, et sic omne possibile aliquando erit. Alio modo formatur ista ratio, et redit in idem. Si aliquid est possibile in futuro quod nunquam erit, tunc idem simul potest esse et non esse, componendo ly simul cum esse, sed hoc est impossibile ex secunda suppositione, consequentia patet, quia posito quod est possibile, similiter potest non esse? quia ponitur nunquam esse. Et confirmatur. si est aliquid possibile in futuro in aliquo instanti, significetur illud instans in quo possibile est esse et non esse in quo instanti. A. modo illud possibile sit b. et b. potest esse in a. et etiam non esse in a. quia nunquam erit. et sic potest simul esse et non esse, et per consequens simul erit et non erit in a. Item, semper ens et semper non ens sunt opposita etiam similiter necessarium et impossibile. ex 1. cCli et 2. peri hermenias. Et hoc sic arguitur. Omne semper ens est necessarium, ergo semper non ens est impossibile antecedens ex 1. cCli. consequentia patet sicut propositum in proposito, sic oppositum in opposito etc. et tenet in pr?teritis pro se et eodem genere oppositionis. Item, si aliquid est possibile quod nunquam erit tunc aliquid est semper non ens. et non semper non ens sed hoc est impossibile quia ista sunt opposita consequentia patet, quia possibile ponitur non semper non ens. et quod nunquam erit est semper non ens. Et ist? priores du? rationes sunt fundamenta Aristotelis propinquius, sed ist? ultim? sunt fundamenta Aristotelis.

NOTANDUM quod isti movent dubia contra istam positionem. Si non est aliquod possibile quin erit, tunc omnia futura de necessitate evenient, hoc est falsum. 2. perihermenias. quia tunc non oporteret consiliari et negociari. consequentia patet quia postquam omne possibile ex necessitate erit, tunc omne futurum ex necessitate eveniret. unde et Commentator dicit 2. physicorum dicens omnia evenire de necessitate est vanus. et in physica contradiceretur ei. Item, h?c positio contradicit libertati arbitrii. Liberum arbitrium sit, hoc est falsum. et contra omnes leges. consequentia patet quia liberum est possibile eligere, et nihil eligit hoc. si ergo non esset aliquod possibile quod nunquam erit tunc non habet potentiam eligendi quod nunquam eligit. Item, si omne possibile aliquando erit, tunc nihil erit contingens ad utrumlibet sed hoc est falsum. 1. priorum. consequentia patet, quia de ratione contingentis est possibile esse et tamen nunquam sit si tamen nihil est possibile nisi aliquando erit, tunc non erit contingens ad utrumlibet. Item, si omne possibile ex necessitate aliquando erit tunc nullus esset homo vituperabilis propter vitia nec laudandus propter virtuosa: hoc est falsum. consequentia patet, quia propter ea qu? de necessitate fiunt, aliquis nec laudatur, nec vituperatur. Et confirmatur dicit Aristoteles 3. ethicorum his qu? insunt a natura non debet aliquis increpari, quia turpem a natura nullus increpat sicut c?co nato, sed miseretur eis, sed si aliquis transgreditur legem habet impossibile tiam facere secundum legem, quia non potest aliud. unde si haberet potentiam facere secundum legem, tunc necessario adimpleret legem et sic non vituperarentur ex transgressione legis, similiter non laudaretur ex observatione et impletione. Item, tunc non esset punitio malorum actuum, sed hoc est contra omnes leges, consequentia patet. quia punitio est ad hoc quod non operetur simile malum quod operari fuerunt, et quod possunt facere. consequentia tenet quia de necessitate vel facient et sic non debent puniri, vel de necessitate non facient, et sic iterum non debet puniri. Item, possibile est quod aliquis moriatur antequam cogitet aliquod cogitabile, ut quod triangulus habeat tres angulos ?quales duobus rectis et nunquam cogitabit tale cogitabile. Tunc qu?ritur utrum post hanc potentiam cogitandi, immo utrum prius habuit potentiam cogitandi illud cogitabile vel non. Si dicat quod sic. scilicet quod habeat potentiam cogitandi illud, tunc non omne possibile erit ex necessitate. Si dicatur quod non habuerit potentiam cogitandi illud hoc est falsum quia potentia cogitativa sequitur humanam formam per se et accidentis, qu? consequuntur speciem aliam quam per se etiam consequuntur individua eiusdem speciei ut patet per Commentatorem 2. cCli, et per Aristotelem. Item, si hoc tunc nullum animal esset c?cum a nativitate, nec surdum, hoc est falsum, consequentia patet quia si c?cus est a nativitate, tunc nunquam videbit ergo non habet potentiam ad videndum, quia omne potens necessario erit de necessitate in quod non uidet. tamen aptum natum uidere. Item, si omne possibile aliquando ex necessitate erit, tunc nihil erit frustra hoc est falsum. 2. physicorum consequentia patet, quia frustra est quod aptum natum est aliquid ingerere, nec tamen assequitur. et sic si omne possibile ex necessitate erit, tunc nihil erit frustra quodlibet enim attingit finem suum. Item, dicit Commentator 9. cCli quod licet potentia ad corruptionem non possit esse infinita, tamen potentia ad generationem secundum accidens est infinita ut remota potentia. si tunc omne possibile aliquando ex necessitate erit, tunc potentia non est infinita ad generationem.

AD ista dubia respondetur secundum intentionem Aristotelis. Ad primam. Si omne possibile etc. Dicendum quod duplex est necessitas, continua et intercisa. Continua necessitas est qua aliquid habet esse in quolibet tempore: et quolibet instanti temporis, ut homo in speciebus habet necessitatem continuam quia secundum propriam in omni tempore habet esse. Sed necessitas discontinua est duplex. qu?dam est necessitas discontinua determinata quo ad naturam et quo ad nos. Sed alia est necessitas indeterminata quo ad nos et determinata natur?, necessitas intercisa determinata natur? et nobis est in extremis partibus temporis sed in medio tempore non est eiusdem naturae medi? mensura medii temporis tunc dubium est determinare scitum. et quo ad nos, et quo ad naturam ut eclipsis solis vel lun? est necessaria necessitate discontinua, determinata tamen natur? et nobis unde aliquando est, et aliquando non est. ut in medio tempore inter duo tempora extrema in quibus est et est determinata natur? quia tempus in quo est notum natura litter? etiam est notum quo ad nos secundum philosophiam quanto tempore non erit, et in quo tempore erit. Sed necessitas intercisa et indeterminata nobis, determinata tamen natur? est, et certa naturaliter quanto tempore non erit, et in quo tempore erit, sed nobis est incertum ut quando aliquis fodiens inveniat thesaurum non est necessarium necessitate continua et determinata quo ad nos quia non est certum nobis in quo tempore incipiat hoc, et hoc propter varietatem et indeterminationem causarum. unde nullus est expertus determinatum instans illius.

EX hoc dicendum est ad primum dubium, quod secundum intentionem Aristotelis omnia non eveniunt de necessitate continua, necessitate intercisa determinata quo ad nos tamen omnia eveniunt de necessitate aliqua, qu? ex parte causalitatis contradictoria sunt determinata quo ad naturam et quo ad nos, vel quo ad naturam determinata sed quo ad nos indeterminata, quia aliter sequeretur impossibile ut te sedere et non sedere. Et tu dicis, quod non oportet consiliari. Dicendum quod verum est, si omnia evenirent necessitate continua vel ex necessitate intercisa determinata quo ad nos, et ad naturam. sed tamen si non omnia eveniunt ex necessitate, unde de illis qu? eveniunt ex necessitate discontinua determinata quo ad nos, non consiliamur nec negociamur, quia fiunt secundum naturam, de eclipsi solis quia siue consiliemur siue non, tamen semper evenient, sed bene consiliamur quo ad ministeria propter determinationem ipsius, calculamus et operamur inquisitione determinatum tempus in quo fiunt. Item, videtur quod ista ratio petat contrarium, quia si omnia eveniunt de necessitate, oportet consiliari, quia consiliari est de numero possibilium. ergo de necessitate oportet consiliari. Contra hoc arguitur Postquam aliquod agibile de necessitate erit ad quid consiliamur, ut quod sit frustra cum illud non possit non evenire, quia illud consilium quod ordinatur ad aliquod futurum esse, quod tamen non potest non esse, sicut sol existens in oriente de necessitate erit in occidente secundum cursum physic?, et hoc per motum localem, quia non devenitur ad occidentem nisi per motum localem, et tamen motus localis non est frustra, quia ordinatur ad hoc quod sol erit in occidente, licet tamen impossibile sit solem non esse in futuro ibi. Similiter consilium ordinatur ad agere aliquod futurum esse et non est frustra per hoc quod non possit non agere. Ad aliud quod periret liberum arbitrium, negatur, quia libertas arbitrii non est ad hoc quod aliquis possit eligere aliud, et non eligere, quia contradictoria essent simul, sed sufficit ad libertatem arbitrii quod aliquis eligat finem et gratia sui. dicitur quod non habet potentiam non eligere, quia liberum est illud quod est gratia sui, ut dicitur 1. huius. Et non dicitur liberum aliquod propter velle aliquid, quod etiam possit non velle, sed tamen dicitur liberum, quia vult aliquod in rationem et gratia sui. Et dicitur secundum Aristotelem libere mouere qui est primus movens, quia eligit et vult mouere gratia sui, et non potest non mouere quia non potest non mouere secundum Aristotelem. sicut lumen illuminat de necessitate pr?sente illuminabili. et non potest non illuminare pr?sente corpore, quod debet illuminari unde etiam dixit quidam legista. quod potenti? peccandi addita voluntati non auget libertatem, sed minuit. unde licet voluntas sit ad aliquod agendum bonum quia non potest non agere adhuc est libera, quia si esset potens ad non agendum, tunc non augeret libertatem: sed minueret. Ad aliud. Si omne possibile etc. consequentia negatur. Dicis, ratione contingentis etc. negatur. unde de contingens ad utrumlibet sufficit quod aliquod indiuiduum sit in uno tempore sub esse, et in alio tempore sub non esse, vel quod unum indiuiduum sit sub uno esse et aliud indiuiduum sub non esse, sed non requiritur ad contingens ad utrumlibet quod possit sedere. et tamen nunc sedeat, sed sufficit quod in uno tempore sedeat, et in alio non successiue, quia aliter esset implicatio. Ad aliud. Si omne possibile etc. consequentia negatur quia licet hoc de necessitate agat tamen adhuc aliquis actus est laudandus quandoque agit secundum rectam rationem, quia ratio semper deprecatur ad oppositum pati. Dicis ex his qu? necessario etc. Dicendum quod duplex est necessitas violentiae, qu? fit impetu extrinseco, ut si fortis homo teneret per vim aliam manum h?c est necessitas violentiae, et qu? sic ex necessitate violentiae insunt nullum reddunt laudabilem nec vituperabilem. Alia est necessitas inevitabilitatis propter incompossibilitatem contradictoriorum qu? insunt ex necessitate illa non sunt laudanda vel vituperanda. modo sic ex hoc quod aliquis agit secundum institutionem legum vel eligit transgredi legem, hoc est ex necessitate non violentia sed inevitabilitatis propter incompossibilitatem contradictoriorum ut si aliquis bene agit vel male, hoc est ex tali necessitate. ergo laudari vel vituperari debet unde ira eligit agere bonum quia agit bonum et non potest non eligere, ut in solus Deus, et primatus illo quod non potest implere. Ad aliam probationem. Aliquis non debet laudari ex his qu? insunt a natura. Dicendum quod illorum qu? insunt ex natura: qu?dam insunt ex natura anim?, et qu?dam ex natura corporis, modo ex his qu? insunt anim?, aliquis debet laudari vel vituperari, unde homo bene nativitatis qui facit bona, et non potest facere mala laudandus est. Similiter homo male nativitatis qui facit male, quod non potest bene facere vituperandus est. unde etiam Porphyrius dixit species Priami digna esse imperio i attestatur bonam inclinationem ad faciendum bona, et non potest facere mala, sed illa qu? insunt ex parte corporis, neque sunt laudanda neque vituperanda, ut si aliquis esset c?cus a nativitate vel monstruosus non est vituperandus. Aliter potest dici quod illa qu? insunt ex natura possunt se habere dupliciter. Uno modo ex quibus non sequitur malum alijs. sicut naturalia inexistentia: nec debent laudari, nec vituperari, ut si te esse in corpore. ex hoc non sequitur malum alijs. Alia sunt naturalia inexistentia.

...ex quibus sequitur malum aliis, ut qui non operatur secundum leges et non adorat Deum. sequitur malum aliis. ex his aliquis est increpandus. Et sunt etiam naturalia inexistentia ex quibus sequitur bonum. ex his est laudandus licet non sint ista a natura individuali tamen ex his legislatores ordinaverunt punitiones vel laudem. ex quibus sequitur bonum vel malum aliis. Ad aliud dubium, Si hoc esset, tunc consequentia negatur: quia mali debent puniri quia operantur malum quod non possunt non facere. Et tu dicis, hoc est ex necessitate. Dicendum quod si est ex necessitate qu? est propter incompossibilitatem contradictoriorum et si redundat in malum aliquorum, tunc debet puniri. Sed aliquis faciens malum necessitate violenti? non debet puniri. Et tu dicis aliquis inspiciens punitionem alicuius, vel non potest non facere, vel non potest facere. Dicendum quod non potest facere quod non facit. Tu dicis, punitio est futura. Dicendum quod non quia punitio non ordinatur ad hoc quod aliquis non potest non facere malum, sed ordinatur ad hoc quod non faciat malum sicut sol in occidente potest esse in oriente per motum localem, et tamen propter hoc motus localis non est frustra: quia motus localis non ordinatur ad hoc quod sol nunc sit in oriente, sed ad hoc quod ibi sit punitio ordinatur ad hoc quod non potest facere malum, et non ad hoc quod non potest non facere malum. Ad aliud dubium, quod potest etc. aliquis moriatur etc. conceditur. Et tu dicis, potentia cogitandi etc. immo dicis, quod habeo potentiam cogitandi illud. Dicendum quod non habeo potentiam cogitandi illud. Et tu dicis, potentia cogitandi illud etc. conceditur potentia cogitabilium qu? cogitabuntur, sed potentia cogitandi alia qu? non cogitabuntur non consequitur formam, unde individuum tantum habet potentiam cogitandi de cogitatis et qu? cogitabuntur, sed de aliis qu? nunquam cogitabuntur ab eo non habet potentiam cogitandi, sicut tu habes potentiam videndi visibilia non omnia, sed tantum qu? videbuntur, et sic de aliis. Ad aliud dubium, Si hoc esset, consequentia negatur. Ad probationem, postquam c?cus etc. vero. Et tu dicis, c?cus habet potentiam etc. Dicendum quod non oportet c?cum habere simpliciter potentiam videndi, sed bene habet non repugnantiam, quia non repugnat sibi videre, unde c?cus est qui non videt, non tamen habet potentiam ad videre, sed non repugnantiam, unde non repugnat ei est in plus quam potentia, quia omne potens est non repugnans sed non e converso. Ad aliud dubium Si h?c est etc. consequentia negatur, quia frustra est, cui non repugnat attingere finem quem non includit, sed non oportet quod possit includere finem, sed sufficit quod ei non repugnet.

AD auctoritatem Commentatoris potentia ad generationem est danda est authoritas per authoritatem, quia dicit 9. huius quod nihil habet potentiam ad generationem quin generetur. similiter nihil est possibile quin erit. Dicendum ergo ad authoritatem quod potentia ad generationem est infinita. Commentator intelligit a parte ante, quia ad generationem eius inest infinita potentia in pr?terito, sed non intelligitur a parte post, quia hoc differt a corruptione, quia potentia a parte ante non est infinita ad corruptionem, quia corruptibile supponit ens ergo si corruptibile a parte ante haberet potentiam infinitam ad corruptionem, tunc esset ens sempiternum a parte ante, quod est falsum, 1. cCli, quia individuum actu infinitum non procedit in corruptione nisi a parte post ut patet. Et isti addunt quod sic dicitur ad qu?stionem secundum intentionem Aristotelis et Commentatoris. Sed postea subiungunt quod est dicendum aliter ad qu?stionem secundum fidem et veritatem quod aliquid est possibile quod nunquam erit, et aliquid generabile quod nunquam generabitur, et hoc est credendum firmiter et simpliciter ex intentione fidei sanct?, et hoc sanct? scriptur? doctoribus reverenter assentiendo. Et si dubitetur debere teneri sine demonstratione, quia est super naturam. Et ex hoc quod credimus simpliciter et verum ex potentia divina gloriosa habemus meritum, unde possibile est aliquem posse eligere, et tamen nunquam eligit, et posse velle quod nunquam vult.

AD rationes in oppositum. Illud est impossibile ex quo sequitur etc. conceditur. Tu dicis. Si aliquod est possibile, quod nunquam erit, tunc aliquid contingit simul esse et non esse. Dicunt, hoc verum est in cursu naturali, sed ratione hoc non sequitur inquantum dependet ex potentia divina, quia illud quod est possibile esse in futuro vel generari Deus potest illam possibilitatem quo ad illud est relative, ita quod nunquam erit. Et tu dicis ergo contingit simul esse et non esse. Dicendum quod si contingit simul esse et non esse non tamen quodlibet educatur ad actum. sed inquantum prius fuit possibile in futuro ad aliquod instans, tunc contingebat esse. sed inquantum in illo tempore et instanti non est productum ad actum, tunc non est impossibile est postea fieri, licet ante illud instans fuisset possibile esse et non esse, tamen post positionem unius cessat possibilitas simul essendi et non essendi. Et sic dicis possibili in esse posito nullum sequitur impossibile, conceditur inquantum est de se. et per quantum non impeditur per suum oppositum. Et hoc iam est positum. quia dictum est quod in illo instanti in quo possibile fuit esse non est, et sic in illo instanti non potest plus esse, quia sublata potentia per positionem sui oppositi. Sed aliqui dicunt quod illud non est prima dignitas. non contingit simul idem esse et non esse. Sed idem non simul est et non est. De hac qu?stione inquiras quia si vis aliam opinionem tenere, quod aliquid est possibile quod nunquam erit, accipias rationes probe, qu? fuerat adduct? contra primam positionem, et hoc est.




Qu?stio XIV. Utrum materia prima vel illa magis qu? transmutatur ad formam multis transmutationibus sit in potentia ad formam.


Omnibus autem potentiis etc.

QV?RITVR circa hoc capitulum, quia Aristoteles addit. necesse ergo alterum ad hoc esse quod proprium est dico autem hoc appetitum. Utrum potentia rationalis qu? est ad opposita determinetur ad unum per voluntatem et proheresim. Et arguitur quod non. quod est indifferens ad multa non determinatur per aliquod passum ?que indifferens ad multa h?c est manifesta quia potentia passiva qu? est indifferens ad multa non habet determinare illud quod est ?que indifferens, sed voluntas est virtus passiva, et est ?que indifferens ad multa ut de se patet ergo non determinat potentiam rationalem.

Item, illud non habet determinare potentiam intentionalem per quod sumus domini nostrorum actuum quia per illud per quod sumus domini nostrorum actuum, nihil determinatur, cum sit liberum et indifferens, sed per voluntatem nos sumus domini nostrorum actuum ergo per voluntatem nihil determinatur nec potentia rationalis.

Item movens debet esse nobilius moto ut patet 3. de anima. sed intellectus est nobilior voluntate: cum sit cognoscitiva potentia, ergo voluntas non potest movere et determinare potentiam rationalem. Item idem non potest determinare seipsum, ut de se patet, sed voluntas est eadem potentia cum intellectu aut multa tenent.

OPPOSITUM vult Aristoteles in pr?dicta littera, quod dicit quod potentia rationalis qu? potest opposita determinatur ad unum per voluntatem et proheresim et electionem.

NOTANDUM ad propositum, quod non differt quando qu?ritur utrum potentia rationalis determinetur per voluntatem: et utrum potentia rationalis una sit oppositorum subiective, vel formaliter, unde hoc non diversificat propositum.

AD qu?stionem dicendum, quod potentia rationalis qu? est ad opposita determinatur ad unum per voluntatem et electionem. Illud quod immediate habet determinare potentiam rationalem, qu? indifferens est ad multa, et ad unum habet determinare eam, quia quod immediate inclinat ad unum quod indifferens est ad multa, hoc determinat ipsum, sed voluntas est huiusmodi, quia voluntas est in intellectu qui potest.

...opposita inclinat immediate ad unum, quia voluntas est inclinatio, nec fertur apphensam per intellectum, unde intellectus non intelligit nisi volitum, unde non determinatur immo nisi determinaretur per voluntatem non intelligeret plus unum quam aliud. Item, a causa indeterminata non procedit determinatus effectus nisi per aliquod determinans. quia causa vaga et indeterminata non producit determinatum effectum nisi determinetur per causam propinquam et determinatam. et hoc patet inductive in omnibus, quia sol, idest causa universalis respectu inferiorum et indeterminata, ergo non producit hominem vel equum nisi determinetur per aliquod eiusdem speciei. Ad hanc intentionem dixit Aristoteles 2. physicorum quod homo generat hominem et sol, sed potentia rationalis est indeterminata ad multos actus oppositos quia una potentia rationalis est oppositorum. Et idem dicit 2. peri hermenias. ergo non producit determinatum effectum nisi determinetur per aliud. Et non est determinans aliud intellectum quod proheresis et voluntas, et multis pr?suppositis intellectus indifferenter habet se ad ista nisi determinatur per aliud nisi per voluntatem inclinantem et electionem eligentem unde electio et voluntas non differunt substantialiter nisi per respectum ad diversos actus, quia eadem est virtus volitiva et electiva, sed ut volitiva incipit inclinat, et vult sed ut electiva incipit cum eligit. Et etiam Aristoteles 3. ethicorum dicit quod voluntas est finis et optimi sed electio est ordinatorum in finem. Unde notandum quod electio habet se ad voluntatem sicut ratio ad intellectum unde intellectus et ratio una est virtus substantialiter sed differunt quia intellectus est principiorum, sed ratio est principiorum in ordine ad conclusiones, quia ratio est virtus discursiva unde sic etiam habet se voluntas et electio, quia voluntas est virtus qu? vult aliquid absolute, ut finem, et hoc sine discursu, unde voluntas potest velle aliquid cognitum per intellectum absque ratiocinatione sed electio pr?supponit discursum et ratiocinativum, cum ipsa sit ordinatorium. de isto plus habet videri 3. de anima et 3. ethicorum. Ulterius notandum quod voluntas non fertur in aliquid nisi cognitum, unde intellectus apprehendit aliquid, et postea ratiocinat ad utramque partem, utrum sit bonum et honestum. Et tunc illo bono pr?sentato intellectui voluntas inclinat et vult. Et tunc determinat intellectum ad hoc intelligibile intelligendum et prosequendum, et sic cognitio intellectus pr?cedit actum voluntatis uno modo et alio modo sequitur ut visum est. Et hoc non est inconveniens. Verum autem voluntas sit eadem virtus cum intellectu substantialiter et formaliter, de hoc sunt controversi?, et utrum aliquo bono pr?sentato intellectui voluntas possit non velle, et sunt opiniones et habet locum 3. ethicorum.

AD rationes. Ad primam quod est indifferens etc. conceditur. Dicis quod voluntas sit virtus passiva et indifferens etc. Dicendum quod voluntas potest dupliciter considerari uno modo in se et absolute, et sic est indifferens ad multa, et sic non potest determinare potentiam rationalem. Alio modo potest considerari inquantum movetur a proprio obiecto. et sic est determinata ad unum: et est in actu, et sic habet movere et determinare potentiam rationalem. Ad aliam. Illud non habet determinare etc. conceditur. Et tu dicis quod per voluntatem etc. Aliqui dicunt ad hoc quod nos non sumus domini nostrorum actuum per voluntatem quia voluntas habet determinatum obiectum sed sumus domini per electionem unde eligimus ea qu? sunt ad finem ordinata, et non ordinata ad finem. Aliter posset dici, quod sumus domini nostrorum actuum per voluntatem capiendo absolute inquantum non movemur a volubili, et sic non determinat potentiam rationalem, sed capiendo voluntatem inquantum pr?sentatur ei bonum iudicatum per intellectum sic nos sumus domini actuum nostrorum isto dico quod possumus velle et non velle hoc bonum, sed si sic determinatur voluntas ad unum quia ostensato bono voluntati multi dicunt quod voluntas non potest non velle illud bonum, et sic habet determinare potentiam rationalem. de hoc igitur videndum est diligenter quid sit melius dictum. Ad aliam. ad motum debet esse etc. conceditur. si est principale movens et directivum principale, sed subordinatum potenti? rationali, sicut se habet phantasma ad intellectum et actus subordinatus ad principale, sicut ars frenifactiva se habet ad militarem. Aliter posset dici quod movens inquantum huiusmodi. et directio est nobilius moto et directo, sed alio modo motum et directum possunt esse nobiliora nobilitate et dignitate. Tu dicis, quod voluntas etc. Dicendum quod voluntas inquantum movet et dirigit est nobilior intellectu sed alio modo intellectus est nobilior voluntate inquantum intellectus cognoscit, et est virtus cognoscitiva sed voluntas non cognoscit sed est virtus c?ca. Aliter alii dicunt tenentes quod voluntas non sit virtus discreta ab intellectu, unde una est virtus. sed differunt per actus istos, quia intellectus dicitur ab intelligendo, voluntas a volendo. Ad aliam. Idem non potest etc. conceditur eodem modo se habens sed secundum diversa esse bene potest. Tu dicis. quod voluntas et intellectus sunt una virtus: aliter negatur ergo ratio non concludit, sed tenentes quod sit una virtus, debent tamen distingui secundum diversos actus ut visum est ergo potest esse quod voluntas sit determinet intellectum non absolute quod sit una virtus formaliter et substantialiter. et hoc est intentio.




Qu?stio XV. Utrum deceptio contingat circa quod quid est et circa substantias abstractas et simplices.


Quoniam autem potentia est unumquodque etc.

QV?RITVR circa hoc capitulum. utrum materia prima, vel illa magis qu? transmutatur ad formam multis transmutationibus sit in potentia ad formam. Arguitur quod sic. quia magis propinqua est in potentia ad formam ergo est magis prima in potentia ad formam, vel etiam illa magis qu? transmutatur ad formam pluribus transmutationibus. antecedens patet de se. et ex littera consequentia probatur. quia magis videtur quod magis propinqua est in potentia ad formam, quia magis prima habet se ut subiectum primum respectu potenti?, et magis propinqua habet se ut subiectum secundum. modo illud quod debetur primo et secundo magis debet primo quam secundo. ut patet 2. huius. Et per hoc. Item, illud est in potentia cuius accidens est essentiale et proprium est potentia ad formam, quia proprium accidens essentiale est de subiecto sicut homo est risibilis, quia risibile est proprium accidens hominis, sic etiam cuius accidens proprium est potentia ad formam, illud est in potentia, sed potentia ad formam est essentiale et proprium accidens materi? prim? quia dicit Commentator in de substantia orbis. quod substantiatur per posse, et sic vult quod potentia ad formam sit proprium accidens materi? prim? ergo est in potentia ad formam.

OPPOSITUM vult philosophus in pr?dicta littera, quia dicit quod terra est in potentia grave sed non est potentia homo, et intelligit de materia prima, et de aliis materiis qu? pluribus transmutationibus transmutantur ad formam.

DICENDUM est ad qu?stionem quod materia prima et similiter qu?libet materia qu? pluribus transmutationibus transmutatur ad formam est in potentia ad formam. Et ista conclusio probatur per duas rationes hanc adductas, et posset adhuc probari. Illud quod est indifferens ad omnes formas recipiendas est in potentia, quia nihil habet se indifferenter ad plura recipienda nisi sit in potentia ad ipsa. sed materia prima est in potentia ad omnes formas. et ea recipit. ut patet 7. huius, et 5. physicorum. ergo est in potentia ad eas. Et similiter intellige de materia qu? pluribus transmutationibus transmutatur, sicut si ex terra sit homo quia antequam ex terra fiat homo, oportet quod transmutetur in herbam, postea in sanguinem, et sic de aliis.

Secundo dicendum est, quod non est in potentia propinqua et determinata. Sed causa est. Illud non est in potentia determinata ad formam quia non habet dispositiones proprias form? quia nihil habet rationem potenti? determinat? ad formam carenti dispositionibus propriis form?, quia per dispositiones formas materi? appropinquatur et determinatur ad formam. Ita quod per solam transmutationem..

...transmutationem accipit formam, sed secundum primam est huiusmodi et quaelibet materia qu? transmutatur ad formam pluribus transmutationibus, quia certum est quod materia prima caret dispositionibus propriis form? quia non plus se habet ad unam formam quam ad aliam, et sic patet ex dictis corollarie quod materia prima magis habet rationem potenti? quam propinqua, sed materia propinqua magis habet rationem potenti? determinat? quam prima. Prim? rationes probant bene quod materia prima sit in potentia et magis in potentia quam materia propinqua, et hoc est concessum.




     .


 potentia  , ;   :

o    potentia activa    ( ,  );

o    potentia passiva    ( ,  );

o    potentia      : ,    .

 actus  , , ; ,  ,  .

 subiectum  , , ;     ;    ,        .         .

 intellectus  , ,  ;    sensus  , .

 obiectum  , ; ,      .

 scientia  , ;     , habitus,  .

 habitus  ,  ,  ; scientia    habitus.

 forma  ;  , , .

 materia  ;  , , .

 privatio  ;  ,     .

 contraria  ; ,        .

 possibile  ; ,  ,   ,   .

 necessarium  ; ,     .

 impossibile  ; ,    .

 contingens ad utrumlibet     ; ,       .

 mensura  ; ,     .

 unum  , ;    .

 ly   ,      ;    , , .




  





 I.         ?


  , ,    . .

     [],   : ,    . :     (potentia activa)    (potentia passiva)    (subiecta)    ?  ,         ,  :  (materia)   (forma)  ,     ,   ; , [ ] .     []      ,           ,     ;         ,  ,   ,  .     ,  , , , ,      ; ,         .

    ,    ;  .      []      ; ,         ; , [ ] .

     ,   .

     ,         ,                        . :     ,       ,   .                       ,   . ,                       ,            ;   ,   (actus)   (potentia)          .  :     ,    ;     ,    .         ,     []          :      ,      .   ,    ,       ;     ,    .        ,            ,       ,  :        []  ,   ,   , ,        .

  .  :     . .  ,      ,          ;                   ,   .  :  []            ,   ,       .   ,                  ,   .  :    . .  ,        ,  [ ]    ; ,      .      ,        ,       ,     :    ,     .      []  :   (intellectus)  ,     [].




 II.    ,  , []   ?


   []   . .

   :     (scientia),  , []    (contraria)?   ,  :    (privative opposita),    ,   ,   (privatio)   ,             . ,   ,   .       []  ,     []  ;  ,    []     ;        []  .

     .

     :         []  ,            .        .   :    (sensus)   ,     ,   ,   [ ]  ,    ,    .      :     ,    ,         . ,          []  .    .  ,             []  . :    (habitus)    (obiecta),      .   : ,       ,        .   :       ,      ;     .        ,    ,   ,     ; ,  . .

 ,     ,   ;          ,   ,  ,  ,      ,   .     .         ,    :      ,      ; ,          .

    ,    [],       .  :      ,    [],    ;    .          [] ,          ,        .         ,          . -,  ,          []   . : ,         , []   .        ,      ;   ,        ,    ;     ,   ,  ,         :  ,  ,  .      :  ,     []   ,      ;    ,   []  []   .

  :     . .  ,  []    .   ,      ;    ,      ,      -. ,  ,       ,        .   ,   .  :     . .   ,   ,     ,    ,        .       []  .




 III.     ?


  ,    . .

   :     ? ,  .       , [ ]   [] ;      ; ,     ; ,  . .

 ,      ,   ,         ;      .  ,      ,       []   ?        ,  ,     ,      ,  ,     ,  ;       .

 ,     ,   ,    , ,       - ;    ,  ,   ,    .   ,       .   ,    ;     ,        []  ,       . ,     , ,        ,         ,   .  , ,     , [ ]   []    []  .   []   ,  :     .

     ,  ,   ,  ,   ,      .

 ,     ,          . :     ,      ,  ,      .          .     ,       []  ,  . ,      ,    ,  ,   .  ,   ,       ,  . :      ,  ;  .      ,     . ,     ,    ,     ,  .  :       ,     , [ ]   []  .    :    ,    ,    .  a   b,   a , b .    ,   ,    , ,       ,  . , ,  ,  ,  . ,    :     ,   . ,       . ,     ,    ,   [] .  ,     ,         :    ,  ,     ,  .  :     ,    ;     ,    . ,      :     - .     ,     ,  ;     ,     ,   . , ,    ,   ,     . ,  :   ;    ,     ,       ,  ,  ,   ;       ,   , ,    ,    .

 .  : ,    . :  ,    ,  ,       ,    .  ,     ,    ,      ,  ,      ;         .  : ,       .  ,  []       ,          ;         ,    ,        .  ,  ,    []  ,     :   ,     .      ,     -,     ,     ; ,  ,   .




 IV.     ?


     . .

,     .   ,  .  ,    ,     []  ;    ,  ,        ;         ,  :  ,  ,   ,    .   ,      ;    ,       ;   ,   []       . , , ,  ,       ,  ,     ,    .    ,    []  ,       . ,     , ,        ,         ,   .   ,     , [ ]   []    []  .   []   ,  :     .

     ,  ,   ,  ,   ,    .

 ,     ,          . :     ,      ,  ,      .          .     ,       []  ,  . ,      ,    ,  ,   .  ,   ,       ,  . :      ,  ;  .      ,     . ,     ,    ,     ,  .  :       ,     , [ ]   []  .    :    ,    ,    .  a   b,   a , b .    ,   ,    , ,       ,  . , ,  ,  ,  . ,    :     ,   . ,       . ,     ,    ,   [] .  ,     ,         :    ,  ,     ,  .  :     ,    ;     ,    . ,      :     - .     ,     ,  ;     ,     ,   . , ,    ,   ,     . ,  :   ;    ,     ,       ,  ,  ,   ;       ,   , ,    ,    .

 .  : ,    . :  ,    ,  ,       ,    .  ,     ,    ,      ,  ,      ;         .  : ,       .  ,  []       ,          ;         ,    ,        .  ,  ,    []  ,     :   ,     .      ,     -,     ,     ; ,  ,   .  :    . .  ,   [] , ,    ,    ,          ,   ,     ,       ,     -,   .        ;          ,      ,        ,      ,     .




 V.       ,    ?


   ,   ,    . .

   :       ,    ?  ,  ,         :   - , , ,   ,   ,   .     . ,     ,      ;    ,        .       []  [],   ,     ; ,  ,    ,  . ,     ,       ,    ;   ,      []  []:      ,   ,       ,   .  ,    ,    .

 .   ,    ,         []  ,      ,      ,   :   [],    ;       ,     .  :    ,    ,   , ,   ,    .

:        ,     ,     ,       []  .        . -,          ,    ;      . -,  ,    []    ,    ,         ,      ,    .        []  []: ,          .     :  , ,    ,  ,   .  , ,  ,    . ,  , ,  ,  .     ,   :              ;    ,   ,     ;    ,  ,    ,   ;                .      ,     .    ,        ;          ,    -  .   :      -.    :  , ,  ,  ,   ;    -  ,  ,  :      ,    -      -;    ,      ,        . .;         . , ,    -  ,   :      -;       .    ,     .     ,    ,           ,    ;      .  :  ,   ,      ?  ,    .  :        ,     ,       ,    A.     B,  B    A      A,    ;         , , ,       A. ,     -  ,     , [ ]   []     []  .    :    , ,  - ;    []  .  ,    ,     ,  . .;             . ,   ,    ,     -    -;   ,   .  ,      -,  ,    ,   -.          ;      .

:  []     .    ,   ,      ;  , [ ]   []  ,          .  :        ,      .       [] : ,     ,  ;      . ,     .   ;      .  ,     ,     .  , ,    ,    ,  []      ,    . ,     ,        ;   , [ ]   []  .  ,        , ,   .     ,  ,   ,       . ,       ,               ;  .  ,   ,    ,      .  :     [] ,   ,    ,   - ,       ,  ,   ;   -  ,     ,    .        ,              ;         . ,        ;     .  ,     ,     ,      .  :     ,      ;     ,       . , ,    ,    , ,     ,   ,      .  :    ,  ,          ?  ,  ,        ,       .  ,       ,  ,        per se   ,    ,       ,       []     . ,  ,            ;  .  :    ,    ; ,    ,         ,   ,      . ,       ,     ;  , [ ]   [] .  ,   ,      - ,   ;   ,      ,     ,     . ,     []  ,         ,     per accidens    .        ,      .

      .  :     . .  ,   :   .    ,             ,       ,    []     .    :    ,      ;   ,       .  ,      ,     ,        ;        ,   ,   ,        ,       .    ,   ,        ,    ;     ,  ,    ,   ,      ,             .   ,   ,    ,    :             ;     ,   , ,  :         ,    ,     ,   -    .       .

      :   ,          ,   ;      ,      []      ,    ,    ,     ,  ,      .   ,    .  ,   ,           ,      .        ,   ,     ,   ,       ,     ,    :    ,    ;       -   [],       ,    . , ,     :     ,  ,      ; ,    .   :        ,   ,    ,      ?   ,      , , ,    ,  ,   ,        ,     ,          ;      ,    ,     ,  ,       .      ,     ,    - ,     .  :    ,  ,      ,        ,   []   ;     ,        . ,       ,   ,    ,     []  [].      -  -,      ;    ,          .    ,    ,    ,             ,       ,                ,    .     ,   ,   ,   ,  .    []    ,     ,   ;        ,     ,  .  :     . .,  .  :      . .  .       ,               -,        ,      -;        ,        ,  ,     ,      ,     .  :     . .,  ,      ,      ,     ,       .  :  ,     . .  ,   : ,     ,         ;   ,  ,     ,     ,  .     -   []; ,     ,     ,  .    ,          ,      ,   -   [],       ,     ; ,      .     ,        ,    ,    ,    .   :       ,    .  ,   ,    ,     ,      .   ,   ,      ;    ,        ,   .     ,   ,     ,   .    ,     ;           ,      ;  ,     ,     ,  ,          ,     .   ,  ,    ,   .    ,       ,   [],   [ ];      ,  ,      ,       .   ,      ,  ,  -        ;      ;      .    ,    ;      ,       ;        ,        .   :     ,   ,     ,    ,     .   ,    .  ,     ,  -   [],       ,  []   .  ,     ,    .   ,  ,    -,     ,    .  ,      ,   .  ,   .  ,  ,      ,       ,   ,     ;           ,   -     ,       ,     ,   ,    .    ,  []    ,    ,       .   :    . .,    . .  .   :    . .,  ,  ,      .  ,       .   :     . .     ,   ;    ,    ,    .        ,      ;   ,      ,     ,        ,   ,   ;     .   :     ,  .  :      . .,  .   :     . .  ,        ,     -,     .    ,   ,     ,   -;        ,  ,     -,   .   :     . .,  ,   ,     ,    ;   ,     , ,    .

  :         ,      []  [],       ,   ;     ,   .    ,     .      ,         ;      ,     ,          ,    . ,           ,         ,  , [ ]   []  ,  ,  ,         ,  .   ,          .    ,          :   ,    ,   ,    ;           ,         .   ,      , [ ],    .   ,        glorious  ,   ;  ,         ,    ,    .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/book/ioann-zhandunskii-34076067/voprosy-k-dvenadtsati-knigam-metafiziki-knigi-viii-xi-xi-74538427/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .


