 .    
 


   .              - .     (  ,   ,    , )     (, ,    ).      ,   ,       .





 

 .    



 

 

10   20 

 40.02.04 

  ,   

      

         2026 .

2026



 

 1. ,     . . 

 2. .   .  

 3.  

 4.    

 5. . 

 6.  .    

 7.  :  

 8. :    

 9.     .   

 10.  

. ,    




 


           40.02.04  (  ,   ).     ,       ,      (    )       : 10    20   10    20  (. ).     2     .

   .       ()  ,     .  , , , , , , , ,   ,  ,          .     ,       .

 :

   

  

;        ,         ;

   

    

;     ;      ;

       

      

      (    2026 .);

      :  ()           ;

       . .,       . ..

   ,    ,   ,   ,      .

   ():











,     . . 

1

2



.   .  

2

2



 

3

2



   

4

2



. 

5

2



 .    

6

2



 :  

7

2



:    

8

2



    .   

9

2



 

10

2







20



,    :  XII ;  ; , ,    .   D. 50.17.54 : ,  50,  17,  54; Gai. 2.14   ,  2,  14; I. 3.13   ,  3,  13.      ;        ,   .




 1. ,     . . 



 1  2 




 


1.   .    .

2.   :  ,  ,  .

3. .

4.   : , , ,  ,  .

5.  .

6.        .

7. .




1.   .    


    ,          (   753 .  . .)     (565 . . .).               ,       .

         (D. 1.1.1.2):





 

  

 



 

ius publicum

   : , , 

 ,       (ius publicum privatorum pactis mutari non potest)



 

ius privatum

   

   : , 



    (utilitas):   .         .

    :





   ;





 ,    



(bona fides) 



(aequitas);





:     ,    ;

  

  

:        ?,      ? (actio);



 

   ;



 

:   ,  .

 :

        ius est ars boni et aequi (; D. 1.1.1 pr.);

  :  ,   ,     honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere (; D. 1.1.10.1);

          .




2.   












 () 

ius civile, ius Quiritium

 ,     ;  , ;    XII 



 

ius gentium

,        ()    ;   ;    ;    ( 242 .  . .)



 

ius honorarium, ius praetorium

,    (  );   ,   ,  ,         (D. 1.1.7.1)



 

ius naturale

 : ,      ;     



 VI    :          .

        :       (),        .




3. 


  :











753509 .  . .





50927 .  . .



 ( )

27 .  . .  284 . . .



 ( )

284476 . ();  565 .     



  :











 ()

VIII   III .  . .

   ;  XII  (451450 .  . .);  ;  





 III   I .  . .

 ; ius gentium;   ;  ;  





I   III . . .

 :  , , , , , , , ;     





IV  VI .

 ,    ;     ;  ;   (528534 .)



 :

 451450 .  . .   XII ;

 367 .  . .    ;

 326 .  . .   :   ;

 . 287 .  . .       ;

 242 .  . .   ;

 II .  . .   :   ;

 . 130 . . .     ;

 212 .   :       ;

 426 .    ;

 438 .   ;

 529534 .   .




4.   


      :   ;  ()  ;   .      .

  (Gai. 1.2): , , ,  ,  ,  .





 

  





mos maiorum, consuetudo

    ;     -;    





leges

     ;  XII         ( );     ,  287 .  . . ( )   





senatusconsulta

 ;       (,    )



 

edicta magistratuum

 ,  ,  ,         



 

iurisprudentia; responsa prudentium

 ,    ,  



 

constitutiones principum

 ;      :   ,    ()



 XII  (leges duodecim tabularum).     451450 .  . .   ,        . :  (. IIII),   (IV),    (V),    (VIVII),  (VIII),     (IXXII).     ;       .

 .     , ,  ,    ,    ,    ,    . :    (iudicium dabo),    ,   .    (lex annua),         (edictum tralaticium).  130 .              (Edictum perpetuum);      .

 .     :



cavere

   ,  ;



agere

      ;



respondere

      .

           (ius publice respondendi);       .  I . . .      (, , , )   (, , ).  :  (),       , ,   (responsa)   (quaestiones).

   (426 .)        , , ,   ;    ,      .

  (. 161 .)     ,   ;    1816 .    . . .       : , ,  (personae, res, actiones)    .

    :









 (edicta)

 ,   



 (decreta)

   



 (rescripta)

      



 (mandata)

 



  :      ( III .)     II (438 .).




5.   (528534 .)


     (527565)               (leges),    (ius).   .











 (Codex)

529 .;    534 . (  )

     ; 12 



,   (Digesta, Pandectae)

533 .

   39  (      ); 50 ,   ,   ;         ;  9 000 



 (Institutiones)

533 .

   ,   ; 4 ;    



 (Novellae)

 534 .

   ( 170),    ;    



     ,     VI ;    .    .

 XVI  (  , 1583 .)        Corpus iuris civilis    .




6.   .   


   ()        .





  







VIXV .

 :  (VIII .), ,  (IXX .);        ( )





XIXIII .,  

   :   ,    ;   Glossa ordinaria  (. 1250 .)



 ()

XIIIXV ., 

, :     ,   





XVI ., 

-   (, )



   (usus modernus pandectarum)

XVIXVIII ., 

      (ius commune)   





XIX ., 

, , :   ;     , , , ,  





XIXXX .

   1804 . ( );    1896 . ( ); ,    



.    ,   :   ,       XIX ,    ,   1922 . , ,   ,     (        ).

     :



 

  



     

  



 (caput), 

. 17, 21  



  (universitas, corpus)

. 4  



, , 

 II  



   

. 301, 304  



  (usucapio)

. 234  



   

. 307  



 : -, , , , 

   



  (condictio)

. 60  



,   ,  ,  ()

 V  



     : pacta sunt servanda (  ); nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet (      ,   ); lex posterior derogat priori (   ); in dubio pro reo (     ); audiatur et altera pars (     ).




7. 




  





   .     ?

  (ius gentium):        (),     



     ,        .     ?

   (corrigendi iuris civilis gratia)



 430 .      :     ,     ,   .   ?

     :   



 ,      

  (2  2)    



   D. 9.2.27.5?

,  9,  2,  27,  5



     ?

:      (,  ,  ); :       ( ,  )




 


 ; ius publicum; ius privatum; ius civile; ius gentium; ius honorarium; aequitas; bona fides; ; lex;  XII ; ; ; ; ;  ; iurisprudentia; responsa; ius respondendi;   ;   ; ; ; ; ; ; Corpus iuris civilis; ; ; ; ; ;    .




  


1.     ?       ?

2.      .

3.   ius civile, ius gentium  ius honorarium?

4.       ?

5.    .    XII ?

6.     ,    ?

7.      ?     ?

8.      ?

9.     ?    .




 2. .   .  



 2  2 




 


1.  . :  .

2.  :   . .

3.  :  , , .

4.  .  . .

5. .   .

6.  .

7. .




1.  . :  


 (persona)   .        caput ().      .





 





 

status libertatis

  



 

status civitatis

    (, )



 

status familiae

  (persona sui iuris  )   (persona alieni iuris)



        (paterfamilias).

     :



ius conubii

      ;



ius commercii

     ,  ,   .

  .         ; ,     (nasciturus)   ,       (,  ).     .




2.  :   . 


 (servi).    ,   :    (servi res sunt).

 :   ;  ;    (      , ,   );     (,    ).

  :

       (dominica potestas),      ;      (   ,     );

     ,   (contubernium);

 ,   , 



;





(peculium)  ,      ;   ,      

  

(actio de peculio);

     ,     (actio institoria)    (actio exercitoria),  ,     (actio quod iussu);

     

 

:      .

     (manumissio):









vindicta

      :   



censu

      



testamento

  



  ( )

,   ,      



    :    (2 .  . .)         ;    (4 . . .)         .

 (libertini).  ,     ,   :     ,          .    :    (obsequium),  (operae),             .        .

 ( )    ,   :    ,    ;  .




3.  :  , , 










  (cives Romani)

    ( ,   )    (conubium  commercium)



 (Latini)

    :  commercium,   conubium;  ;      (  , 19 . . .):  ,      ,   



 (peregrini)

,    :    ,      ius gentium;      ius gentium



 :        (     );        ;  ( , );     .

:   ; ;    .

  (Constitutio Antoniniana, 212 .)         ;        .

      :   (praenomen),   (nomen),    (cognomen)    .




4.  .  . 


 .      (paterfamilias)     (sui iuris).       , ,      (alieni iuris):     ,   ,  .      : ,   ,     .

   capitis deminutio:





 





maxima ()

,       

,   



media ()

   

,    



minima ()

  

, ,       



   :        (ius postliminii);     , ,        (  ),       .

   :



intestabilitas

       (,  ,    ,   );



infamia

 ,  :    , ,    ,     (, , , ),  ,    ;        ,  ,  ;



turpitudo

      (,  ).

 .    ,      ,     (      ),     ( , I . . .).         (, , ).




5. .   


         ,     .      ,    , ,     .











 7 

infantes ( )

 



 714,  712 

impuberes ()

   ,    ;  ,       ,    (auctoritas tutoris)   



 14 (12)  25 

puberes minores

,    , ;    (. 191 .  . .)      :     (restitutio in integrum);     (curator)



 25 

maiores

 



 :





(furiosi)  ;    (lucida intervalla)  ;  ;





(prodigi)  ,     :     ;     ;  ;





      (tutela mulierum);      ;         .

 (tutela)   (cura):











 

 (impuberes); 

, ,   14 (12)  25  (minores)



 

   ,  auctoritas   ,    

   (consensus)    ,    ;  





  ;     ;  ( )





    (munus publicum):        (excusationes).     ,    ;      (actio tutelae),     ;     .




6.  


     ,  ,      ,      .

:









  

  (populus Romanus),   (aerarium),     (fiscus)



 

, 





 (collegia): , , ;   (societates publicanorum)



 (  )

, , ,     (piae causae)



 :

   XII    ,       ;    

 

:     ;

    

   

 tres faciunt collegium (D. 50.16.85);

      ,    ;

  



   :  -  ,      ;    ,      (; D. 3.4.7.1);

   



(actor, syndicus);     ;

    ,  ,  .

   :      ,  ,  ,       (. 48  )      .




7. 










 ,     ,       

    actio institoria    



,    1 000 ,  3 000   

       1 000 (actio de peculio)



      ,  5    

   capitis deminutio maxima;       ius postliminii



 10            100

   (   );   auctoritas tutoris  



 20        

    ,    restitutio in integrum    25 



 ,   ,  

     -;      



    

:      ,   , 



   500;        

       (D. 3.4.7.1)








Persona; caput; status libertatis, civitatis, familiae; ius conubii; ius commercii; servus; ; ; ; ; ; civis Romanus; ; ;  ; persona sui iuris, alieni iuris; paterfamilias; capitis deminutio; postliminium; infamia; infantes; impuberes; minores; furiosus; prodigus; tutela; cura; auctoritas tutoris; restitutio in integrum; collegium; fiscus; universitas.




  


1.      ?

2.    ?   ?

3.      ?   ?

4.     ,   ?    ?

5.   capitis deminutio?   .

6.     ?

7.     ?

8.     ?   ?




 3.  



 3  2 




 


1.  .    .

2. : , ,  .

3.     . .

4.  . .

5.  : , .

6.   .   .

7. .




1.  .    


  (familia)    ,     (paterfamilias).    , ,  , ,         .

    ,        .     :



 

 



 

manus mariti



 

patria potestas



 

dominica potestas



 ,   

mancipium



  :







 



 (agnatio)

    ( )

,         ,     : , ,      ;     , ,     



 (cognatio)

 

  ,    



        (, ). ,       ;  ( 118, 543 .)       .

   .   (  )  .    ,     : quot generationes, tot gradus.      ;    (  );     ;   .  (adfinitas)        .




2. : , ,  


 (matrimonium, nuptiae)    ,    ,   ,      (D. 23.2.1).

   (iustum matrimonium)    ,  ius conubii.         conubium     ;    .

   :





    (cum manu)

    (sine manu)



 

       (filiae loco);      

         





      ( )

 :   





     

    ;      





;      

   





 

     



   :



confarreatio

            ( );



coemptio

      ;



usus

 :        



.    ,     

  

(trinoctium)    ( XII ).

     :        (    ).

   :



 

: 14   , 12   ;





,     

 

;    ,   (consensus facit nuptias);

 

ius conubii

;

    ();

 

 

:      ;        ,       ,   ;   ;

  :    ;      ;      ( );     .

    (sponsalia);      .

   (  18 .  . .     9 . . .):       2560   2050    ;         ;    (          ).




3.     . 


 .       ,    ;    :       ,  ,    .

      :



 

;     (parapherna  ,    );



   

          (D. 24.1.1);

  :       ,     .

 (dos)  ,   ,          (onera matrimonii).











dos profecticia      ; dos adventicia       





 (datio),     (promissio),   (dictio)



 

 :    ;  :         ; :    



   

   ;    :   (cautio rei uxoriae),         (actio rei uxoriae);          



 

      ;        



  (donatio ante nuptias,    propter nuptias): ,              ;    .




4.  . 


 :





  ;



   

(capitis deminutio maxima  media);





(divortium):       (repudium).

     :     (libera matrimonia esse debent).       ,   .           .          (,   ,  )      :      .       ,     .

 (concubinatus)        ,    (   ).     ;  (liberi naturales)     ,           ,   .




5.  : , 


  (patria potestas)         .       :     ,        (Gai. 1.55).

:









   

     pater is est quem nuptiae demonstrant; ,    182        10    



   (adrogatio)

    ;           ;     



  (adoptio)

  :         ,       ;      



 (legitimatio)

  :   ;  ;      ()



 :    (adoptio naturam imitatur)           18 ;       .

  :



   

(ius vitae ac necis)   ;    ;   ,      ;



 

:   XII 

    ,      

;       ,           ;



 

   (noxae deditio);



 

    (,  );



  

;

  :     .

 :    .     (pietas)       ().




6.   .   


  :





 (   );

       ;

      ( ),    ;    , ;





(emancipatio)   -    :   XII           ,      ;      .             (  ).

   :









 

     ,    ,  ,    ;       



 (peculium profecticium)

,     ;   ;        



  (peculium castrense)   

      (, ,   ):        



  (peculium quasi castrense)   IV .

  ,  ,  ,  



  (bona materna)  bona adventicia   

  ,   ,        :  ;      



 

   ,       



  (I . . .):                (,  ,    ,   ).

      :





  



   

. 12:   



  14  12 

. 13: 18 



;     

. 14



  

     (. 3334);     



pater is est quem nuptiae demonstrant

. 48:    



      18 

. 128:   16 



  

    ;   (. 61)




7. 










         ;      ,         

  (usus) ;    ;    sine manu (XII )



      ,   cum manu   .   ?  ?

        ;   



   sine manu   .      

   ;    



     

        (XII );      



 -        .   

   ,    ;  



   10 000   ;     

     ;      ( )



, 30 ,   ,  20 

:         18 



   11     

   :     10 




 


Familia; paterfamilias; agnatio; cognatio;  ; ; matrimonium; conubium;  cum manu  sine manu; confarreatio; coemptio; usus; trinoctium; sponsalia; dos; parapherna; donatio propter nuptias; divortium; repudium; ; patria potestas; adrogatio; adoptio; legitimatio; emancipatio; peculium; peculium castrense; bona adventicia;  .




  


1.     ?     ?

2.      ?

3.   cum manu  sine manu.

4.       ?

5.     ?          ?

6.   ?

7.     ?  adrogatio   adoptio?

8.           ?

9.      ?




 4.    



 4  2 




 


1.  :     .  .

2.  .

3.  .  .

4.  .

5.  .

6.    .  .

7. .




1.  .  


        .     :         (vim vi repellere licet).    : ,    ,   .

 (actio)    ,      ,   : nihil aliud est actio quam ius quod sibi debeatur iudicio persequendi (D. 44.7.51).

     :     ,      .    ,       .

          :





   

 



in iure

  ()

  ;  ,   ;      litis contestatio



apud iudicem (in iudicio)

    ,      ( , , )

     (sententia)



 litis contestatio:          (bis de eadem re ne sit actio       );       ;   .

 , ,   .       (in ius vocatio);      .




2.   (legis actiones)


     :        ;     .   : ,         ,   ,    XII ,   (Gai. 4.11).

 :









legis actio sacramento    ()

 :       ;      ;         (vindicta)  



per iudicis postulationem    

   ,      ;  



per condictionem   

       ;    30    



per manus iniectionem    

 :   ,      30 ,  60   ,    ;        (  , 326 .  . .)



per pignoris capionem    

          



:  ;   ;   ;  .




3.  .  


   (II .  . .)      (17 .  . .).     .

:       ;               ,     ,     .    :   ,    .

  :





 





 

nominatio

   





intentio

    :  ,        10 000 ⅻ





demonstratio

  ,    :        





condemnatio

    : ,          10 000;     





adiudicatio

             



             .

 :





(exceptio) 

 

,     :     ,   ,   (             exceptio doli).     (replicatio);





(praescriptio)     ,    (,   ).

:

  

  

(condemnatio pecuniaria),     ;



pluris petitio

  : ,  ,    ( , , ),

  

;

    ;        (actio iudicati):   

   

(     venditio bonorum);



  

(confessio in iure)   : confessus pro iudicato habetur.




4.   (cognitio extra ordinem)


     ( ),     III ;   294 .     ;  342 .   .





 

 



 

    

     





: in iure  apud iudicem







,  

  ,      



 

 

,  







 (   libellus, )







 





 

   







   ,   





  

    



 



  :      (testis unus  testis nullus),   



        .




5.  




 







  

 (actio in rem)   (actio in personam)

        ();      ( , )



   

  (actio stricti iuris)    (actio bonae fidei)

     ;    ,    ,  ,  



 

  ;       (actio utilis)     (actio ficticia)

  :      (     ,      )



 

 (   ),  (actiones poenales     ), 

    ;      ;      



  

   (actiones populares)

      (,  ,     -,  )



 

 (perpetuae)   (temporales)

 ,  , 





 (condictiones)           ;      (,  );         




6.    .  


   (imperium)       :









 (interdicta)

    ,  ,    ;     . : , , 



  (stipulationes praetoriae)

,        (,       cautio damni infecti)



   (missio in possessionem)

         , 



    (restitutio in integrum)

 :      ,     . :  ( 25 ),    (metus),  (dolus), ,    ,  .   ,    4 



  (praescriptio longi temporis).

        :   



,  



( ).



 II  424 .

    

30 

(    40).

    

   

(actio nata):      ,      .





     ( ,  );



   

 

 (    ).

    

 

:     .

    :





  



bis de eadem re ne sit actio

     (. 134, 220  )



exceptio   

  ;        (. 199  )




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/book/mikhail-lialin-34080079/rimskoe-pravo-kurs-lektsii-i-praktikum-74584114/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .


