 : ,  
 


     ,     ,     ,             .            XIX  XX ,   .        .     ,     - .





 : ,   


 ,

  

   .



  



  , , 2026



ISBN 978-5-0071-4247-2

     Ridero







     ? , - ,   ,     ,       ,      ?

 ,      ,        ,           ?     .      ,        ,      .   ,   ,         .

 ,       ,         ,   ,   ?

        ,       ,    :  ,      ,  ,  .       .

   ,      .

    ,         ,   . -       ,  ,              ,      ?      ,          ,   ,      ,       ,  , , - ,    ,         , ,     .

            .         ,    .      ,   ,      : ,   ,    !    ,       ,               ,     ?        ,    ,    ,    ,    .

 ,       ,      : ,   .      ,    XIX ,    ,        .    .      .      , ,   ,      . ,    ,   ,      ,    ,                 .   ,     , , ,       , , ,   .  ,    ,      ,                  -,           .

          ,  -,  .        ,     ,   .         ,     ,    ,           ,      ,   ,        .    ,         .

, ,  ,   ,       ,   .     ,   ,      ,          ,     .

,      ,   .       ,  ,     ,    ,   ,   , , ,     .       ,     .    ,    :     ,    ,    ,       ,  ,    ,    .       ,   ,  ,    .

 ? ,     .      ,     .         ,        .         [1 - , ,         ,     - : Nivaldo Lari? Dicionario de Baian?s, 2013, Salvador, Bahia.     ,  ,                 ,       ,      Frazes Feitas, estudo conjectural de locu??es, ditados e proverbios,   --  1908 .],       -,     ,    ( , )  .     ,    :    ,   ,                    , , ,  patu[2 - Patua     ,      ,      .       .].

    .     .

  ,   .  ,       -.     ,    .

   ,       ,           ,        .      .    ,     .      ,         . ,         ,    ,      ,       .

    ,     .

      ,      1492 .  22  1500               ,      [3 -   ,          VI ( )        ,      .     -    (   ,   ).].

  XVI             ,    .          .        ,    30  XVI      .   ,    XV    ,     - ,   .        ,        .    ,          ,       [4 -      Escravid?o ()   ,             1444      ,   XVI         .  ,           [27]].

   XVI       ,          .      ,         .          , -, ,      [5 -  ,    ,      ,        .   , ,    Terra dei Papagalli,     .    ,     ,      ,  ,  ,         .].

     ,      . -    , -  , ,      .      ,    .       ,         .         .

 1549       -,    .             - .       ,       ,      . ,   ,    ,     ,        ,    .

   XVII                .       ;    ,       ,       ,    II  (      )    .            , ,   ,   ,       ,        ,  ,      ,   ,     .    -               (,     ,         ,      ).    ,         (      ),        . ,        .          ,           .

    ,                   .            .   XVIII        -     ,    ,       .            ,       [6 -     ,     .].       ,       ,   (arrayal),        (vila),        ,         ,    ,      [7 -       .  ,    ,    ,     .       ,       .       .].

         ,    ,               ,   .    ,       .             .

     ,   ,   ,  ,   ,   ,       .     ,      ,        .           ,       .         ,   XIX          (         )[8 -       Yoruba-Speaking Peoples of the Slave Coast of West Africa,     1894 ,  ,          ,  ,  , ,    ,  ,          ,    XIX      .          (),       1852 ,             .       ,   60  XIX       .  ,         , -    ,           . ,        1888 .        Influ?ncia Africana no Portugu?s do Brazil  ,   ,          1852 ,       .         185152  (    )    ,   1852    700,       512.     .           ,   ,  5  10  .     ,       ,  ,  ,    .    . ,         1852                 ,                 ,   1810 ,          .]. ,              ,      .            .

  ,          1538 . ,              ,        .   ,      ,     , ,   ,    , , , , ,   .

  ,   , ,  , -, ,   .       .          ,       ,      .

  ,        ,      -   ,   .       ,            .

     ,    ,     -   :     ,    -,      ,     -. ,       ,    ,  ,                   ,    ,           ,   .

      ,     .         . ,     ,       ,     ,   ,        .

,            ,     ,      .  ,          ,     ,   .    , ,   ,         ,         ,    ,        ,        ,    ,  .      ,     ,  [9 -        ,    ,      ,         ,    .        ,      ,     .  ,       ,        . ,   ,         .     -   ,           .          (patu, mandinga).  ,     ,   ?,  ,   ,             ,     ,    , ,   (). (. [20])].

  ,         .     Le candombl de Bahia (Rite Nag?),        1958   , ,     ,     ,       ,    1896 ,          Revista Brasileira ,   .      LAnimisme Ftichiste des Negres Bahians (1900 .),    ,      ,      ,          .

   ,            ,   ,            ,          .    ,   ; ,     ,  ,    -  ,    ,        -.    ,       .      ,             , ,   .       ,        .[10 - [21] .13]       ,      / ,         ,   ,      ,     [11 -        :          ,             ,    ,     .            ,    ,      ,    :      (  -    :        ,       :   ).]. ,    - ,     ,        .

         ?. ?   ,      ,   ,      ?   ,         .   ?       ,     ,      .   ,     ?,      , , ,   . ,   ?    ,   ?    ,   .       .

    ?            ?.       .       .   ,      , ?,    ?  ?.        ,          ?,     .    ?  ,     ,   ,   -,  ,    ,    ?.

             ,         (??  ??),         ().   ,      ?       ,   ,   ,     ,  ,   ,       -    , ,    ,     ,     [12 - ,   ,  ,    ,       .   ,     , ,       ,     .   ,     ,     ,     ,     ,  .    ,  ,     ,       ,      .            (. [20], . 5861)         ,       ,   ,       .].

 ,                 XIX .             ,      ,   ,      ?-?.  , ,     XIX , ,       [13 -      (Magalh?es)         .        ,             ,        ,         .   50  XIX         ,      ,       ,    .      ,    ,              ,        ,    .],   ,     ,       ;      -,     -,      ,            .                    ,   .      ,   ,          .

,      ,       ,      .      ,   ,     ,    -     ,       .     ,          .

    ,             .     ,      ,   ,      .

         .

        ,      . ,            .    ,             .  (    )            . ,    ,     [14 -           .      ,        .],     ?,         ,      ,    ,  ,  /  . ,   ,   ,   -       (       ).

       .    ,   ,      , ,       (,   ),         . ,  ,     ,     XIX ,       ,        ,  ,    ,     ,   ,          [15 - [13], . 1730.     Nunca mais bodas no co,      !.   /, , : Leo leo leo, se desta escapar Nunca mais bodas no co,       , ,    !].   ,                .    ,          ,       ,     ,      ,       [16 -     XIX ,     ,    ,  ,    ,   ,     ,     .       ,   ,     ,  ,          ,      :  ,      ,      ,     .      ,             .].



  ,        ,    (. ).         ,       ,    ()        ,   .     ?    ?   ,     .  ,   ,      ,              .

         (18881957).       ,        ,    .  ,   [17 - . [15]],   ,             ,   , , [18 -          - ,      (Literatura de Cordel).],    ,   ,      .        ,  ?,   ,   ,  ,        ,   ,   .

         ,            (   ,      ),     .

           ,      (18601934).         ,   ,     ,        [19 - Jo?o Ribeiro, Frazes feitas, estudo conjectural de locus?es, ditados e proverbios, 1908, Rio de Janeiro. ,      ,    ,  ,         ,     .].    ,      ,     ,      .

               [20 - . [10]].  ,        ,    ,        ,       ,       ,      .

          ,   ,                 , ,    ,      ,     .

,      ,          .          ,           ,             ?.          ,         .

        ,     ,    ,     ,   ,  ,               .   ,        .       ,      -  ,      .       ,    -     .

        ,  ?[21 - .    .]  ,       .

    .    ,       .




 :   





,    



     .   !     :  ,     ,  ,      ,      ,      ,            ,   ,     :     ,    .

     .

    .    ,     ,     .   ,      ,   .      ,  ,         ,   .

     ,     ?-? (Saci-perer?),    .




   


,      . ,             .     -   , ,      ,    . ,        ,  !  , ,      ,   ,       -,     . -         , ,  ,    .    -     ,           ?     .        ,   .

   , -     .  ,    ,   ,      .  ,  ,           ,     .      ,       . -     ,     ,    .

               .   - !

 -  ,      ,   . ,     ,        .        ,          ,  ,      ,    -.

       -[22 -           , ,   ,   nheengatu,    (lingua geral).        ,            .       ,  ,   ,    (., , Moiss Santiago Bertoni Influencia de la lengua Guaran? en Sud-America y Antillas, Anales Cient?ficos Paraguayos, Novembre 1916).   ,     ,   ,    .],   .       .      ,    ,  .       , ,   ,       .

 -    ,        .




?


 (Curupira)      ,     ,         -.

  ,     .       ,       :     .     ,      ,      ,            ,      .          ,    .      .

    , ,   ,      .  ,      ,         ,   ,      ,  ,  .       ,      , ,     .         ,        .

     ,  .  17 .

      ,      .




?,    


  .  (Caipora)    ,  .       ,    ,    .       ,    ,   .   ,  ,       ,         .      ,   ,        (       -).  ,    ,    ,          .     ,    ,      .

       ,  ,    ,      .

         ,      .         , ,            , , ,     .                ,      .

   -   ,     -,   .  ,       ,   ?[23 - M?e da Mata, Comadre Fulozinha].      ,      -.        - ,             .   ,          ,     ,   ,     .    :     ,    ,     , , ,    ,     .




  



   ,    .     ?[24 -    -   ,   .] (Boitat).




   


,  -      ,          .  ,  ,  ,  ,     .      ,          ,     .

   .    ,  ,     .       ,    ,  -      ,  .

        .     ,   ,      .      ,     .

  ,        .        .

     ,    .      .

    .

    . - ,      ,     ,   ,    .  ,      ,   ,  ,   .

    ,      ,          (    ,   boi      ).     -  ,     ,        ,      [25 -   ,  ,  ?,     ,    ,    .      ,    ,    (. [15], .30)].

        ? (Boi?na),     ,  ,    ,      ,  . ,          -  ,      ,     .        ,         .              ?      ?,     .




   


 -   ,     ,            .   !  ,     .   Boi?na,  .        .        ,      ,       ? ,    ,    ,     . ,  ,          :   ,      .  ,  -,       ,     .

    .  ,       ,        .     ,   -  .           ,       -  .    ? -   .

 ,        .  ,     ,        (  )      .

,        ,       ,   .   ,    -, ,  .

        .  ,    ,                 ,    .      -  ,      .

, ,     ,          .  ,     .



      ,     [26 -         ,    ([25], [26]). ,      [14],        [11].      .].




  


     ,   .

  -  ,   .

     .

         .

     .

       :

 ,        .

   ,       .

    ,   .

 ,   .

    .      ,       .

   ,    ,          ?[27 -      ,     .       ,    caro?o.      .].

      ,           :

  ,   ,       ,    !

   ,          : ! ! ! , !

     ,   ,     ,       .

   ,    ,     .

   ?  ?

,  , ! [28 -     perder-se. Vos perdereis     ,     .      ,     ,   ,   ,    ,     ,      ( ,  , , ,       )]!   !

   ,      ,        .       - ,     .     ,     ,    .

 ,     .

 !    ,    !

  ,   .

       :   .    .

   , ,    ,      .

,    ,     ,     .

 ,      ,    :    ,    ,     .

      ,     :

 .       .

   :

   ?     .

    ,   .      ?,        ?,  :

       .

    :

  ?.

    ,     :

  ,     ,   ,   ,   ,   .

          ,      .

   .     ,    :

   ,  . -   ,      .         .   ,    !




  ,   



     ,       , , --, ? ?.  ,       ,     ,   ,      .    , ,    ?.   ,    ,     , , , ?.




--


 ,   ,       ,     .    ,            ,     ,    ,    .       ,         .      ,       ,     ,      .

      ,              ,         ,    .       ,  .     ,              ,      ,  ,     ,       .




 


      . ,  -    [29 -    ?,    (inia geoffrensis),     .    .],    .      ,       ,      .   ,   ,     ,       ,      . ,     ,   ,   ,     ,     ,   , ,      ,   ? ,          ,          (filho (a) do boto).

    .      ,         ,     . -,      .  -,      .     ,    ,      -   .

      ,    ,     ,    ,    .

   ,       ,    .       ,       ,     .     ,     ,          .




?


          ,          ? (Fernando de Noronha).      ,   ,  ,   , ,  ,   .  ,  ,       .

       ,     .              ,       ,  .

     ,  ,      alem?,   .     ,  ,     .




? ?


  .       ,     ,    ,    ,     ,         , , , , ,         ,  ,  ,       .

		-   
		  .
		   
		  .
		   
		  ,
		  
		   .

    .   Rasga Mortalha   -.   ,  ,  ,          ,   .

       .    ,    ,   ?     ,    ,   ,    ,    .

  .

    ,     .

 ,        .       ,      ,   ,       .    ,       ,   ,  .

    - ,        ,    . ,       ,      ,         .      - :  ?

,  ,      ?   , ,  ,      ,     .         ,           [30 -   , ,             ,  (Paulo Csar Pinheiro Matinta, O Bruxo, 2011, S?o Paulo, Brasil).    ,      .].




,       





?


          ,  .        . -          ,   .   ,      ,                .   ,        .      .  , ,     ,    .   ,          .           ,  .

  ,    .    ,   .     ,      .     ,       .     ,        .

  -     ,        ,   [31 -     pag,    ,       .]   .

    [32 -         -      (Santa-Anna Nery, Folk-lore bresilien).    ,      [10].]:




  


?,   ?,  ,    ,     [33 -    ,                .].      ,  ,        ,       .

       ,   ,   ,   ,  ,      ,   -?    .

       ,       ,          ,   ,          ,    ,    .

,     ,   ,      ?,   ,   ?[34 - Zarabatana,     esgarvatana,   .   ,          .]     -.

    ,   ,         ,   ,                  ,        .

   ?,  [35 -   -    ?.]      ,     ,         .

       ,         ,      ,       .

    ,  ?     ?[36 - ,    ,  ,   .]  ,   ,   !            ?  , !     , ,   !

       ,       ,      .    ,        - ,    .

           .

 ,    ?   ,      .   ?          ,   ?

      .

   ,   ,   ,  , ,  ,  .

    -  ,         -?.  ,      ,     ,      ,   .

,          ,    ,     ,    .

,   ,    :

 ,     ?   !         .   ,           .         !

   ;

,   !      ,      ,     .   ! , !   ,    [37 -  , pau darco,   ],    , ,    .     !  , , ,     , ,            ,    ? ,    .    , , ,     !    ,    ,   ,      ,        ,      .    , ,      !

    :

,      !      ! ,  !   !    ! , !  ,        !

   ,   .

  ,    ,      ,      .

     ,     .   ,      ,   :

,  ! !

         .    ,      ,   ,       ,   .            ,        .

 !  !       .

    ,         .



,       Iuara,   ,    . ,        ?   ?.

       ,     , M?e dAgua,     ,        .

    ,    ?,     .     ,       ,        .     ?.




?


    ,   ?    ?.      ,          ,        ,       ,       ,      .



 ,    ,    ?        . ,   ,     ,     ,        ,    .

,          ,      ,   .

      ,      ,         ,          

    ,             .   ,    ,      ?   .    - .

   -      ?  ,      ,    ,  ,    .

     ,    ,              ,   ,     ,     !

    ,     -   ,          .

        -  ,        ,  ,  ,   .

 ,    .  ,   , ,        ,     !      ,     ,      .

    !   .         ,     .       .    . -                  !

       .    ,          -,  -,       ,       .

  .

      ,      .    ,       .                  ,     .

       , ,   -     ,          ,     .

     ,      .

  ,     ,        .

  :     ,          ,  , ,   .

     .      ,            ,    ,        ,         .

     ;    ,         .

   ,      ,     -    .

  ,         ,       ,  .

      ,    ,  .   - ,    ,          ,      ,   .   ,   .

   .

     ,  ?    ,   ,    .

   ,   .    ,               .

   -,      :      ,        .

  ,  , : .  ,   .   .

     ,      [38 -    .     ].




-?


     .     ,   ,    -       - .      ,       , ,   -  .      ,   ,     .    ,       .

     .

        ?.        ,    ?      ,  .   ,       ,  ,      .       ,        .

-              ,  .    ,      ,       ,  ,     ,     .

     .

        .   , ,  ,    ,    ,   .




?


[39 - Arapaima gigas]        ,   .    ,      ,    ,    .         .            ,      . ,     . , ,    .

    ?     .    , ,  ,    ,   .    ?,    ,      .    .   ,        ,      ,  .

   ,   .           ,    ,   ,          .         .   ,    ,      ?[40 -        .          - .].

   ,   .          .

    ,    -   .




 


              ,    ,        ,       ,          .         ,  .

        .    ,      .            ,         ,       .

           .




 


        . ,         ,         ,        .     ,   , , ,     .      ,    ,    ,   ,    .

                .       ,     ,   , !    ,     ,  ,    .

      ?,      .            ,   ,   .       ,       ,     ,    .

  ,      -.     ,    ,    :    .      ,      ,         .




  





?,  


,  -       ,   ?      ,        [41 -      ,  ,    .]  .      ,   ,    .

 ,    : ,   ! - , !

     .

,       !

  .        .

, ,       !

        .

       ?.    ,     .     ,   ,      .

            .

    .  ,        ,    :       ?   ,    ?

     ,   ,   :  ,  !

   , .       ,    .

 ,    .   ,      ,  ,    ,    .      :    ,      !

 ,  , ,      ,    ,   !

    .      ,       ,   ,   ,      .    ,   ,     .      ?[42 -     ;    ,     .          -.   ,    .],         ,       .       ,    ,   ,   .

   :     .   .  ,        , ,      .     .

   .       .  ,  ?      ,     :  , !

     ,    .



    .        !   ,    ,   ?[43 -  (surucuc?, Lachesis muta)       .] .

   ,   .    ,   .       .

     .  ,   ?[44 -      (. acau?), Herpetotheres cachinnans   ,  -.    ,     ,  .].

, , ,  !      ?   .

   :  , ?

   ,    .

   ,    ?

 .

    ,    .

     ?[45 - Jabiru mycteria,  ,  ,      3 .],         .       ,  ,       ,     .

 ,  ,       .   ,      .

    ,        ?,       ?.

 , ?   .       , ?    .

        :      ,  -    ,       ,         -  .




?


  -      :  -   ,  - ,   -  ,   .

       [9]   :

  ,      . -      . , ,   ,      ,      ,   ,    .         ,      ,    .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/book/nataliia-malisioza-34096593/brazil-skii-fol-klor-personazhi-mify-i-legendy-74589974/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .



notes








1


, ,         ,     - : Nivaldo Lari? Dicionario de Baian?s, 2013, Salvador, Bahia.     ,  ,                 ,       ,      Frazes Feitas, estudo conjectural de locu??es, ditados e proverbios,   --  1908 .




2


Patua     ,      ,      .       .




3


  ,          VI ( )        ,      .     -    (   ,   ).




4


     Escravid?o ()   ,             1444      ,   XVI         .  ,           [27]




5


 ,    ,      ,        .   , ,    Terra dei Papagalli,     .    ,     ,      ,  ,  ,         .




6


    ,     .




7


      .  ,    ,    ,     .       ,       .       .




8


      Yoruba-Speaking Peoples of the Slave Coast of West Africa,     1894 ,  ,          ,  ,  , ,    ,  ,          ,    XIX      .          (),       1852 ,             .       ,   60  XIX       .  ,         , -    ,           . ,        1888 .        Influ?ncia Africana no Portugu?s do Brazil  ,   ,          1852 ,       .         185152  (    )    ,   1852    700,       512.     .           ,   ,  5  10  .     ,       ,  ,  ,    .    . ,         1852                 ,                 ,   1810 ,          .




9


       ,    ,      ,         ,    .        ,      ,     .  ,       ,        . ,   ,         .     -   ,           .          (patu, mandinga).  ,     ,   ?,  ,   ,             ,     ,    , ,   (). (. [20])




10


[21] .13




11


       :          ,             ,    ,     .            ,    ,      ,    :      (  -    :        ,       :   ).




12


,   ,  ,    ,       .   ,     , ,       ,     .   ,     ,     ,     ,     ,  .    ,  ,     ,       ,      .            (. [20], . 5861)         ,       ,   ,       .




13


     (Magalh?es)         .        ,             ,        ,         .   50  XIX         ,      ,       ,    .      ,    ,              ,        ,    .




14


          .      ,        .




15


[13], . 1730.     Nunca mais bodas no co,      !.   /, , : Leo leo leo, se desta escapar Nunca mais bodas no co,       , ,    !




16


    XIX ,     ,    ,  ,    ,   ,     ,     .       ,   ,     ,  ,          ,      :  ,      ,      ,     .      ,             .




17


. [15]




18


         - ,      (Literatura de Cordel).




19


Jo?o Ribeiro, Frazes feitas, estudo conjectural de locus?es, ditados e proverbios, 1908, Rio de Janeiro. ,      ,    ,  ,         ,     .




20


. [10]




21


.    .




22


          , ,   ,   nheengatu,    (lingua geral).        ,            .       ,  ,   ,    (., , Moiss Santiago Bertoni Influencia de la lengua Guaran? en Sud-America y Antillas, Anales Cient?ficos Paraguayos, Novembre 1916).   ,     ,   ,    .




23


M?e da Mata, Comadre Fulozinha




24


   -   ,   .




25


  ,  ,  ?,     ,    ,    .      ,    ,    (. [15], .30)




26


        ,    ([25], [26]). ,      [14],        [11].      .




27


     ,     .       ,    caro?o.      .




28


    perder-se. Vos perdereis     ,     .      ,     ,   ,   ,    ,     ,      ( ,  , , ,       )




29


   ?,    (inia geoffrensis),     .    .




30


  , ,             ,  (Paulo Csar Pinheiro Matinta, O Bruxo, 2011, S?o Paulo, Brasil).    ,      .




31


    pag,    ,       .




32


        -      (Santa-Anna Nery, Folk-lore bresilien).    ,      [10].




33


   ,                .




34


Zarabatana,     esgarvatana,   .   ,          .




35


  -    ?.




36


,    ,  ,   .




37


 , pau darco,   




38


   .     




39


Arapaima gigas




40


       .          - .




41


     ,  ,    .




42


    ;    ,     .          -.   ,    .




43


 (surucuc?, Lachesis muta)       .




44


     (. acau?), Herpetotheres cachinnans   ,  -.    ,     ,  .




45


Jabiru mycteria,  ,  ,      3 .


