 :  
 


      ,     :            ,  , ,   .

 -    .  , HR,              ,   





 :    



 



  , 2026



ISBN 978-5-0071-5665-3

     Ridero







            :   -,     ;     ; HR ,       ,    ,           ,      ,     ,        ;              .    -    ,    ,    -,     .

      ,     :            ,  , ,   .    ,          -, , ,     .

  ,      :        ,                 .

 -    .  , HR,              ,   .




 1.    -



,  .              .    : -    ,   .   ,   .   - ,   ,   : ,   .           ,   ,       -,     ,         .

        .      :    ,        ,              .   ,       ,     .          ,      ,         .

        HR   ,   ,      ,    ,          ,    . HR    :      ,              .    :     .      ,     ,   HR     ,      .

   ,   , ,                     ,         .

     ,       .     2026 ,      :

        .          .      ,                ,      HR    ,    .

     -.     ,   ,     ,    ,                .




1.1.  -:      


-    (       ),            :          .    ,    :          ; ,       (,  ,  );         (TMC), ,  ;    ,   ;        travel-.

             :            , ,  HR  ,    -       ,        .        :   hh.ru,              travel coordinator / travel-,    95 000  300 000 .         .

        ,     , ,         ,       .     :        ;     ;    ,       ;      ,       .         ,       ,         ,    .




1.2.         


       (,  GBTA  Global Business Travel Association),                       .    :    ,    ,  ,   ,          ,  ,             .

      ,       ,         .



     ,       .     2026 ,      :

      2024 : 1,05  . (  27%   ).   1-  2025 :  1  . (    10%      2024 ).  -: 71%     2024 ,        .   (2024   2023 ):     27%,         15%.  ,             .

 : b2b.aviasales.ru, onetwotrip.com, aeroclub.ru, smartway.today, travel.yandex.ru/pro, mag.russpass.ru.



 ,    -  ,    ,   :   ,    ,    ;   ,    ,   ;    ,          ;     HR,     ,   ;     ,       ,     ,  .

    ,     .  ,  travel      ,       (,  , ,    ),                 ,      .

      -           ,                ,        ,        .




1.3.   


-            HR,    .            ,         .



      



 

   :  ,   / ,   ,     .

   :       ,   ,    .



 / 

   :    ,   (, -).

   :    ,    travel- .





   :     ,    .

   :       ,   .



HR

   :    ,  travel-    (employee experience).

   :     ,      .





   :  ,    (TMC, ).

   :     ,    .



 

   :      .

   :        .



-

   :    travel-,    .

   :          .



   ,              .    :     ,      ,   travel-     ,             , HR   ,       ,      -.   :   ,   ,        .

     ,          .   ,   ,         - ,          .         ,      ( 35),   travel-,      ( 6),        ( 18).        ,      ,  ,   .




1.4.       


         . ,         ,            .  :     ,  travel    ,   .



    



 /  

   :  ,    .

 : Ad hoc ,     .

 :    ,   ,   .



 

   :    ,   .

 :  travel-,    (TMC),   .

 :    TMC/,  ,  .



/ 

   :    ,  .

 :  /,  ,  .

 : Self-booking tool,   1/ERP,  .



 /  

   :    ,  ,  /.

 :  travel-, duty of care,  ,    TMC/.

 :  TMC-, BI-, -  duty of care.



 :              ,       .         ,     ,    ,        .




 : -


    -      

   .    ,             ,          .

?         ,    ,   

?        -     

?              //

?         

? HR                

?      (TMC)     ,  

?     ,          

?   ,          

?   travel       

                  ,     .    -,   -     travel-     5.

                 ,        ,      .        ,    ,      ,     4;         .




 2.   :    



 .,   , ,           .     , ,  .  :          .     ,                ,      .   :    ,             - .    ,   ,    ,             ,          ,       ,    .

          ,    .    ,     :      ,       .   ,         :  ,    ,   ?                 .

      .         ,    : ,      00:01,     ,            . ,   ,   ,    :        .

        ,   ,       ,      ,      .    ,      ,      ,              .




2.1.  : , , , , , 


          ,   ,       ,      ,     .



  .

           .       ,     .     6 :

1. .        : , ,   .               ,     ,       (. 2.3).

2. .       .       ,     travel-     :   ,    ,        .              .

3. .    (TMC)       .       ,         .     ,   .

4. .      ;         (    13).

5. .      ,            .

6. .       : ,   ,     .

             () .          ,      ,    :      ,    ,          .         :    ,       ,    .  ,  ,     :  ,       ,    .

      ,        ,       .     :              ,          () ,     .

        , -    :  ,     ,  ,  ,         .      ,           :

     TMC         ;

     ,        ;

   -            (,      ,     ).

         ,   ,    .            ,    -        ,     ,         ,       .   ,    ,    6.




2.2.        


       ,    ,    ,         .     ,     ,    ,   .



  



1. 

 :  ( ).

  / :   ,   .

 :   .



2. 

 : - ( ).

  / :      ;      travel-      .

 :     (     ).



3. 

 : -  TMC.

  / :  (    ),  ( ).

 :   ?    ?  .



4. 

 : .

  / :  (),   (  ).

 : ,  , .



5. 

 :  ( ).

  / :  (  ).

 :  .



6. 

 : -.

  / :  ( ),  .

 :  , .



                      (. 2.1).       ,    ,      .   ,       ,     :          (,     ,      );           ;      ,    .

    3  4,       :  2015            (-9),   (-10)    (-10).  8  2015          ;       (  ,    ).                  ,      ,    .      3   1;       4.




2.3.        


         ,      ,  :        ,       ,      ,  ,     .



     

   ,   :     ,   ,        .

      :         , ,          .

       :         (      )      .

   :            ,    .

  :      ,    2015 .

    :      ,       ,     .

   :                .

   :    ,                   .



 :           ,         ,       ,     ,    ,   ,      (.     2.1).




 :    


    2.2        ,       :

?    (   )      ?

?   ,        ?

?  ,               ?

 :         ,    ,          -,    .

,   ,      ,      .        -        5;       , ,      4.

        :         ( 3),           ( 4),   travel-    ( 6),              ( 14).




 3.       



 .,    ,   ,                  ,  .   : ,         .   ,  ,        : ,      -     ?    HR,        ,     ,       ,     .  ,  ,  ,     , ,       .

         .   ,      :       ,     ,      ,      .       ,   ,  HR        :      ,      ,      .     ,           ,           .




3.1.   ,       


  166  ,                    .      :       (    ),    ( )     ,    .

      :       ,      (,  , , ),     ,     .         3.5.

   ,   HR         .



     :   

    .     ,    :



 1.     ,    ?

  :  (. 259  ); ,       (. 268, 348.8  );    ,       (. 3 . 203  );     (. 23  181-).

 :  ,     .

 :    2.



 2.      ,     ?

  :      3 ;       5 ;  -; ,      (. 259, 264  ).

 :     .               .

 :    3.

          .           ?,            ( )  ,          .



 3.  .       ,       .         ,      . 167168  .



:           3.1    1.




3.2.    


 ,   ,      .

     ()       ,     (. 167  ).  ,         ,       12       HR     1 ,   :       ,     ,    .

   ,    (. 168  ):   ,   ,  (       ),    ,      (,  , ,  ).             (  travel-, .  6)        ,  ,   .      ,        4.

   ,     ,   ,         ,       .      .




3.3.  :    ,     


       ,   HR      1:  ,       ,   ,     ,          . ,           .

      .  4        ,      16.04.2025 501 (       3.4), :              ,        .        :     24:00 ,     ;     00:00      .         2:       00:01,     ,             ,      .

      .      ,   ,      (. 167  )   ,   ,     ,   .           ,  ,      ,    ,       .

     ,             .      ,     .



     



 1.       /,      ,  .

  :       ,  (  )          . :  153  .

 2.             .

  :    ,   ;                   ,    . :  153, 113  .

 3.        ,          .

  :             ,   . :  167  .



     :                 ,                .     . 153          ,        .




3.4.    : ,  


       ,          ,      16.04.2025 501.    1  2025       749  2008 :     ,                  ( 1  2031 ).            749      ,    .

  ,    ,   .   : ,  ,  ,  .  8  2015     (-9)       ,         (    2).   ,      ,    4.

  ( -10)    ( -10)        .   ,      :        ,       ,        ,          (    4).   :    ,    .




3.5.  : ,  ,   


.   (  )     ,     ,      ,     ;         .                      :        ,     ,    .         ,      .

 .         ,     ,   ,         .       ,   . ,        ,                ,       .    3.1 (/)       ,    .

  .      ,      (,  , ,        ),      ,      (. 168.1  ).             .      .



 vs   



 

: ,   .

 : ,    .



:    .

 :    ,    .

   

:  .

 :     .

 

: , ,  ( 168  ).

 :     ( 168.1  ).

 

: .

 :          .



     :          (       )  ,    ,        ,   .                ,  ,         ,     .




 : -    


    ,      3.1 (. 3.1)    ,   :

?           ( 3.1)?

?            ,         ?

?   (    )      , , , ?

?        ( 3.3)  ,   00:00,     ?

?   /             /,           ( 3.3)?

?    ,                 ( 3.5)?

   -         ,    ,     1;       4.    ,                    .




 4.      



 .,  ,               . Travel-  :     1500   ,    4000.    ,       .    :   , ,        ,     . ,   ,  :  ,  700       2500  ,    ,      .  , ,       ,     .

         .                  travel-  ,      ,     .        ,     , ,       ,   ,     ,   -   ,     ,  -   .                    :       ,    ,  ,    ,    ,     ,     .

   ,       ,   ,               ,      ,         ,     .




4.1. :   


     ,       .

   ,    .   (. 168, .  3)    :         travel-     (  ,   ,    6).  700 ,  1500,  4000    ,   2009          :   ,        ,        (. 12 . 1 . 264  ).     travel-        ,        .

   ,         .     ,      ,    :            700           2500        (. 217  ; . 422              ,  ). ,    ,     ,  ,           ,    .

        :    1500            ,    .  800     (1500   700)     ,       ,      .             :  ,              ,              .



   ,   



 ,  ,  ,   ,     (           ).

  (   1500 .    ):

  :  1500 .  .         travel- (. 168  ,  6).

    :       (1500 .),     ,    (. 12 . 1 . 264  ).

    :  .       700 .     (  2500 .    ). ,      (    800 .  ),         (. 217, 422  ).

           4.14.2.




4.2.       


 ,    ,      ,     .



    (700 ./  , 2500 ./  ):  .    217, 422  .

  :    .    217, 422  .

  ,  :  ,    .    217  .

   :        (700 . / 2500 .  );   .    217  ,    05.02.2008 03-04-06-01/30.

     (, , ),  :  .    217  .



 ,  -  (  ,    ),    :     ,                ,     .        :            ,      (. 6 . 1 . 223  )          .                .

    ,       ,       :         ,    (   ,   )                .   ,    .

 .       5 , travel-    1500   .   5 ? 1500 = 7500 .    5 ? 700 = 3500 .     7500  3500 = 4000 .    13%     520 ,      .      4000        .




4.3.    :    


             .          ,   ,      :             ,   -,          ?      ,     -    ,         : ,  ,   ,  ,    ,      ,        .

    ,   .           . 12 . 1 . 264  :        ;    (        , ,       ,    );    ;    , , ,    ; ,     .      :   ,    .  ,        ,            :         (. 252  ).    ,  ,     ,  ,   ()     , ()    (),         ,           (    travel-, .  6).    travel-    ,     ,      .

     ,   ,   .           (  ):      .              :    4.2 .              ( )            .

    ,       :       ,         . 252  ,             .



     :     .    ,    .   .

  :     .    . , , room service,       .

 /  :     .    .         ;     .

, , , :     .  .      .

, ,  :     .  .   .

 (/,   ):   .    .      (   08.11.2011 03-03-06/1/720).

 -  VIP- :  ,  .    .      (  05.03.2014 03-03-10/9545);    travel- .

  :   .    .      .

 :   .    .   ;     travel-.

  ( ):   .    .      (   07.10.2024 03-03-06/1/96816).

 ():   /  .  .       ;     . 255  ,  ?15 000 .//.

  :  .    .  . 25 . 1 . 264   ( ),  . 12.

    :   .  .   .



      ,               . , ,     -                       . ,  ,           .   ,         ,      ,    (. 2 . 264  ),   ,          4%         ;        ,         .

     ,      . 12 . 1 . 264  :    ,   ,      ,          (      ),          700      .     ,    ,      ,   ,        .

   :     travel-    ,             ,      . 252  ,         (,   )         .       ,      :       travel-,       ,     ( 4.5).




4.4.      :  


     ,   ,      .

              (          7),      ,           ,   :       (. 217  ).       -,    travel- ,     ,         .

    ,     ,    ,     ,     .  (   05.02.2008 03-04-06-01/30)       ,       ,   ,  700     , 2500  ; ,        ,   ,   .                   :        (    /)    ,        ,     .

      .       (   )    ,              -,      (. 7 . 171  ).         ,        ,     ,    .      ,       ( 1  2026     22%),                     ,    ,    ,    .




4.5.  :     


           (.  2),        ,      .

 .                      (. 6.3     11.03.2014 3210-).   ,       :          ,                    ,      2.

     .        ,      :

            ,   ,         (.    3,  3.3);

      ,     ,       ( 3,  3.3);

    (  )   ,           ;

       travel-  ( 6)      ,     700 / 2500  ( 4.2  );

      ,       .

      .  ,    :                (. 5 . 7 . 272  )     ,     ,    ,     .       ,  ,    ,                      .

    :    ,    ,           ,              ( 3/2006).    ,         5.




 : -   


?             ?

?      ,     /  ?

?               3 ( 3.3)?

?       (/ ,  ,    )?

?  -            (700 . / 2500 .  ) ,     (),      ,   ()?

?  ,   ,             ?

?      ,        ?

          ,       ,    2;           4.    ,     ,    :  ,          .




 5.  :     



 .,  ,           ,     . ,  ,            ,  .        : ,  ,  ,    Visa  Mastercard          .        ,    .           .       ,   ,         ,       ,    .

    ,     -,     .   ,                ,          ,     2022 .             ,       ,        ,      .

   ,        ,          ,       ,         .




5.1.     :    


                 173-      .

   :                (     -        )     (. 9  173-).     ,                .

     :       ()    ,          (. 9 . 1 . 9  173-).        ,        :   ,   ,      .       ,                    .




5.2.       : ,    


      , -    .

.   2022    Visa  Mastercard                 ,     .     ,      ,       .

    ,       ,     :         (, ,      ; , , , ,         )      ,    ,        -.    :       ,        ,       ,    .

 UnionPay,   ,   ,     :   ,        3040% ,   -      -.        . UnionPay      ,    .

  .         ,  ,     ,          (          ),          .          ,       ,         ,             .             :        , ,      ,         ,       (   10.07.2015 03-03-06/39749   22.01.2016 03-03-06/1/2318).

 .           -        ( 5.1),     .    2022     (                2026 ,         ):   , ,                 ,   ;      .  :        ,               ,   ,         .

    .    ,     :          (,   . .)       ,            ,   .             173-:       ,           ( 5.1)              ,   .              , ,   ,     ,         ,    ,    .

    :   ,          ,       ,       .          ,         .                  5.4.

           -   (, , UnionPay       ),      ,       ,      ,          .



       



 1.     +    

:     173-;          ;      .

:             ; ,      .

  :      (, );            ,    .

 2.   ,   

:       ; ,       .

:     ;    / ;    .

  :    /            .

 3.   

: ,   ;      ;     .

:   ,       Visa/Mastercard      , /UnionPay .

  :     .

 4.  ,  

:          .

:       (USD/EUR/GBP/JPY);  /;   .

  :          .




5.3.      ,  


      2500    (. 217  , .  4)       ,      . ,  ,      ,           .

   ,    :       ,      .         (. 15) :           ,      ? ,              () .          ,             ,           .



   :       

         ?  ? :

 1 (  ,   ):     .       ,     .

 2 ():    .

 3 ():    .

 4 ():    .

 5 (  ,   ):     () .       ,         .

: . 15 , .     16.04.2025 501 (    5.3).



.   5 : 1-       , 24-     , 5-     .    14   ?  (, 60     travel- ),    5-       (, 1500 ),           .

 .        (. 9  3/2006) ,    :  ,    ,         ,              (             .  4).         ,       ,        ,         ,           .




5.4.      


      (.  4)   .

 .         , ,        ,         (    402-).     :      ,  ,     .                    (,     ),                ,  (   29.04.2019 03-03-06/1/31506).

  .          ,   , ,     ,                 .      ,     .

    ,     .                 ,                  ,    .    :            ,       (   , ,   24.09.2019 03-03-06/1/73293   15.06.2011 03-03-06/1/347,         ).       ,                          (       ),     .   travel-                         .

     ,          ,      ( 4),       (     ),     .

    .        ,         :    10 000       ,    2022                      (10 000   )   .    ,        ,    ,     .




5.5.      : , ,   


    ,            ,   travel- ( 6),      .

   :

 ,   ,       (,  ,      ),            , UnionPay,    ;

        (, , , )      ,    ;

             ( 6),             ,   ;

             ,       ,            ( 5.4);

        ,      ,       .




5.6.     


         ,        (.  2)             ,     .         ,     ,    11.




5.7.     :    


   ,       .        ,           ( 2,  6).



 vs    ()



:    (  ).      .      .

:   ,   .    .      .

  ():  ,  ,       .       travel-.     .

 :    (     ).   .

 :      ,    .        .        .

   /  :    (    ).   .

    :    ( ).    .

     :   .   .

  / :   ,     .     .

     : ,     .   .

   :        ,        .   ,  .



  ,         ,  ;                  4.




 : -   (  )


?         , UnionPay,            ?

?        (USD, EUR, GBP, JPY)      ,     ?

?        ,      ?

?   ,     ,          ?

?          5.3     ? ,    ?

?          ?

?        (      )?

?                      ?

        ,       ,    3;            4.    ,  ,      35,        travel-.




 6.  travel- 



 .,  - ,     ,   :      ,       .       :     6000   ,    ,              .  :  ,  ,   .

    ,       .       ,          11000            ,        .   ,      ,       6000                 ,         ,    .             ,      :    travel- ,           ?

    ,     ,   ,         .              ,  -  ,  ,     (  ,      ,    9).       :                  ,   , ,  . Travel-,      ,         ,   ,  ,      .

   ,   travel- ,     ,   :    ,        ,              .




6.1.   travel-     


Travel-       (   , .  3),       :      , , ,       ,      ,      .         :   ,   ,           ,       .

 travel-    :      (  ,     );         ( 15);         ,   ; ,    ,                .

  travel-      :       ;      ,     ;   ( 4)     ( 5     );     TMC, self-booking tool   ( 10, 12);        ( 2,  4);            ;     .   travel-         ,         ,  ,         .




6.2.    :     travel-


    ,      ,       ,         ,    ,         .



   :   

            :

 (38%):  -        .

 (32%):        .

 (15%):         .

 (15%):   ,  ,  , , ,  ,    .

:       (Engine Travel Budget Template, 2026; GBTA; drvn Corporate Travel Report, 2026).         ,        (.  16).       6.2.

      :  (-   )    38%  ,      32%,    15%,    (, ,  ,   , ,          )      15%.            ,          ;              (          16),       .

     :                        travel-: ,  ,  ,   .                 ,            ,     ,     :         (,       , .  3,  4.3)     ,     .




6.3.    :  ,    


         ,   ,             ,   ,    ,  ,  ,        (   -       ) .

        ,        .   ,     ,     ,       :  I   ,    ,              .       travel-              .

       (3001000 ):



 I:  ,  , -.

 II:    ,  .

 III:  ,  ,  .

 IV: , ,  .



        ,      (     23 ,       56);          (    HR-),     travel- ,  ,    .

        :



 I:   -   . /     / .   5* / .

 II:   -  4   ,    . /    .   45*.

 III:   -    . /  .   4*.

 IV:   -,  . /   (     500      ).   3*.



            ,               .     ,       ,    .




6.4.     :     


  (4 , 3 )   ,   :          -              ,         (.  9     ).     ,    ,       ,    ,          .

         ()       ,      +  .     :



 1: , -;      (, -, , , ,   ).

 2: -      (, ,   );      .

 3:        .



      (.  )     :



 I:  1  25 000 .;  2  18 000 .;  3  12 000 ..

 II:  1  18 000 .;  2  13 000 .;  3  9 000 ..

 III:  1  12 000 .;  2  9 000 .;  3  6 000 ..

 IV:  1  8 000 .;  2  6 000 .;  3  4 500 ..



        ,    :       ,       ( 9)    .      ,  :         (  ),        .

       :   ,                      .      (,   ,      ),        travel-     ,           .




6.5.     


           ,  travel-   ,   ,    ,    .    :       (,  1520%)    ;             ;     (  ,  ,   )         .

       ,   ,       .       ( , -,     ):   ,  ,        .    ,          (,             ):           ,   ,         .   ,      ,      ,       ,       .

6.6.       

        ,         ,   .   travel- :       ( 1),     ,    ;   ,     ,     ,     (            ,    );           ,      .

Travel-   ,      . Ÿ      (,   )    :      ( 9),    (    ),          ( 6.5)       .       ,   :     ,      ( 6.2)             ,     16.




 : -  travel-


?        (    )         ?

?  (   HR-)       ,   I    ?

?      ,    ?

? ,      ,    23         ( 9)?

?       ?  ,       ?

?       ,    ,   ?

?        ?

?             ?

  travel-  -      5.                -    ,     .




 7. :    



 .,   ,              .  .     , TMC  ,          ,   .                .         ,      ,      (GDS    ,    7.3),  -: ,     ,    .    travel- ( 6)        ,      ,     .  ,   ,          ,       .

    ,  - ,   ,   ,  ( )       :     ,     ,          .    ,  ,   ,     ,           ,    .

   ,     ,      ,           ,        .




7.1.      


,     :            ,       .      ,          : , , .   (    RBD,   Reservation Booking Designator)    ,             .        -              :       .

 -     S, Y ( ,  ),   B, H, K, L, M, N, Q, T, V (            );  -  C, J, D, I, Z;     F, A, P.     ,    ,    ,                   ,         (fare rules)  ,          .

   :    , ,  ,         ,  ( )    ,      .    travel- ( 6)  -         ,        ,          .




7.2.  :     


                         ,       (revenue management),     ,         .

      :      (,    ,    ,         ,    ,        );               ;     (          );                   ;   ,      ( ,  , -   , -   ).

 travel-  ( 6)     :    ,  N        ,     ,       ,    .       (.    )      ,       ,         .




7.3.  : GDS, NDC   


          ,       ,  ,    TMC    , ,           .

GDS (  )  Amadeus, Sabre  Travelport   ,       :   TMC   GDS           .  GDS     (EDIFACT),    1980- ,    :  GDS          ( ,  ,   ),     GDS    ,    .

NDC (New Distribution Capability)    ,     IATA (International Air Transport Association),              TMC    (XML),      GDS.  NDC-      ,            TMC           NDC  ,      GDS.

       ,         (       11).       ,     GDS,   NDC-,           .

   :  TMC     GDS,                      (  TMC    10).




7.4.   :   


     :              (PNR  Passenger Name Record)   ,   ,      .        (    ) , ,   .                  ,         .

 ,      ,  -:        ,      ,     .            (     )   ,    ,    ,    ,   .

   ,         :    -    ,   ,      ,        ,    .



      ,   .     :

, 10:00      .    -: , 23:59.

        travel-. -        .

, 23:59  - .    ,     ,      .

    ,        .     ,     .

:     -.        - .     ,    ( 7.4).

       :    ( 2,  6)    - ,   .       23 ,  -     ,         ,              :          ,           .




7.5.     :     


     ,         ( 4):         ,        ,   .

    (   itinerary receipt)   ,       :    ,    , ,     .   ,     TMC   ,          ,            ( 4).

  (boarding pass)    ,      (      )     ,   ,      .      :   ,     ,        .   ,    ,          ,     (, )   ,        ,     .




7.6.   : ,    ,  


         ,      ,     ,  -    .

  ,      .                 . -         ,    ,   (,   23:00  ,   6:00        ,   ),     , ,        ,    .     ,         ,       ,    ,             .

       .       IATA    ,    ,       ( 7.3): , SU  , S7  S7 Airlines, DP  , U6   .       ,   ( 34 )    :  SU 1440 SU   , 1440   .        :         ,     ,    -,       ,    , ,      .        ,     ,      ,     ,    ,    .




  .


   .

   ,     (https://www.litres.ru/book/anna-panfilova-34143242/upravlenie-komandirovkami-ot-zaiavki-do-otcheta-74761503/)  .

      Visa, MasterCard, Maestro,    ,   ,     ,  PayPal, WebMoney, ., QIWI ,       .


