Metro-2033

Ətraf hələ də eyni sıxıcı boşluq içindəydi. Artyom buranın heç zaman daha parlaq olmayacağını, əksinə karvanlar bu qərargah ocağı üçün odun gətirməsələr, daha da qaranlığa qərq olacağını düşünürdü. Tunel girişlərindəki saatlar çoxdan dayanmışdı. Burda stansiyanı idarə edəcək rəhbərlik yoxdu. Nizamsız yaşamağa öyrəşmişdilər onları belə şeylər maraqlandırmırdı. Artyom bir anlıq düşündü ki, hər yerin zülmət qaranlıq olduğu yerdə Xan nə üçün ona “axşamın xeyir” demişdi. Həqiqətən, bu söz ətrafında çox düşünmüşdü.

– Hazırda axşamdır? – deyə, təəccüblə soruşdu.

– Mənə görə çoxdan axşamdır! – Xan düşüncəli tərzdə cavab verdi.

– Yəni nə demək istədiniz?

– Bax, Artyom! Aydındır ki, saatların vaxtı dəqiq göstərdiyi, insanların onlara xüsusi diqqət yetirdiyi, öz saatlarını tunel girişlərinin üstündəki qırmızı rəqəmlərə görə quraşdırdıqları stansiyadan gəlirsən. Sizdə hamınız üçün bir zaman var – eynilə işığın olması kimi. Burda görürsən ki, hər şey fərqlidir, ən qəribəsisə dünyanın hər yerində eyni quruluşa sahib olan insanları burdakı insanlarla müqayisə edəndə burdakıların da başqa cür olduğunu görmürsən? Görmürsən, burdakı insanlar necə fərqlidirlər? Burda kimisə işıqla təmin etməyə lüzum yoxdur. İnsanlara bunu təklif etməyi hələ bir sına, mütləq onlara mənasız gələcək. İşığa ehtiyacı olan hər kəs öz işığını gətirmək məcburiyyətindədir. Bu da zamanla düzəlir. Hər kəsin zamana ehtiyacı var. Xaosdan qorxduğu üçün zaman ehtiyacı olan kəs öz vaxtını da özüylə gətirir. Burada hər kəsin özünə aid, hamıdan fərqli zamanı var. Buna görə də saat anlayışı burda hər yerdən fərqlidir. Hamı bu fərqli zamanla hərəkət edir, hamı da öz işlərini bu saata görə nizamlayır. Hazırda mənim üçün axşam, sənin üçün səhərdir.

Necə ki, ilk insanlar bəlkə bir az od əldə edərəm deyə, iki daş parçasını çırpıb od əldə edirdisə, hamı da sənin kimi bir saatı özüylə yanında gəzdirir. Lakin buna baxmayaraq kömür parçalarını itirənlər, hətta tullayanlar da var. Bildiyin kimi, metroda hər zaman gecədir, bu səbəbdən də təqib edilmədiyi üçün orda vaxtın heç bir mənası qalmır. Saatını qır at kənara, zamanın necə dəyişdiyini görəcəksən. Çox maraqlı təcrübədir. Zaman onu artıq tanınmaz vəziyyətə gələnə qədər dəyişəcək. Artıq saatlara, dəqiqələrə və saniyələrə bölün-məmişdi. Zaman sanki civədir: Onun kiçik hissələrə bölməyə çalışsan, daha sonra ani zamanda bütünləşəcək. İnsanlar zamanı əhlilləşdirdi, zəncirli cib saatlarını və digərlərini hazırladı. Hələ də zəncirlərində saxlayanlar üçün zaman ayrı minvalda axıb gedir. Lakin onu sərbəst buraxdığın anda hamı üçün fərqli axdığını görə bilərsən. Bir nəfər üçün zaman yavaş gedir, digəri üçün əksinə. Bəzi insanlar zamanı nəfəs almaqları ilə müqayisə edir. Digər insan üçün zaman çəkdiyi siqaretlərlə müqayisə edilir. Bir başqasının zamanı çox dəqiq, qaydasında gedir, deməli, zamanın bütövlüyü yaşanmış insan həyatıdır. Sən indi səhər olduğunu deyirsən? Bir yerə qədər, deyək ki, düz fikirləşir, düz deyirsən: hesab edək ki, 25 faiz haqlısan. Lakin yenə də bu səhərin heç bir mənası yoxdur, çünki səhər yuxarıda, yəni artıq heç bir yaşayışın olmadığı səviyyədə, ən azından insan həyatının olmadığı, insanların yaşamadığı yerdə, – Xanın dilə-boğaza qoymadan sözlərinə davam edir, Artyom isə nəfəsini içinə çəkib qulaq asırdı, – Yaxşı! Elədirsə, orda heç olmamış insanlar üçün yuxarıda nə baş verdiyinin mənası varmı? Ona görə “axşamın xeyir” dedim. Sən də necə istəsən, mənə heç çəkinmədən “sabahın xeyir” deyə bilərsən. Bu stansiyaya da həmçinin, onun heç vaxtı olmayıb, bircə məfhum xaricində. O da belədir: İndi 419 gün oldu və günlər geriyə doğru sayılır.

Xan susub çayını içməyə davam etdi.

VDNX stansiyasındakı iki stansiya saatına, müqəddəs məbədlər kimi hörmət göstərildiyi ağlına gələndə Artyom dodaqaltı güldü. Görəsən, stansiya rəhbərliyi bu danışılanları eşitsəydi, artıq zaman deyə bir şeyin olmadığı və mənasını itirdiyi haqqında nə düşünərdi?

Xan bir müddət sonra soruşdu:

– Demişdin, dostuna nə olduğunu mənə danışacaqsan.

Artyom susdu. Burbonun ölümü, o fövqəltəbii gurultu haqqında bu adama danışmaq doğru olacaqdımı? Əmin deyildi və bu adama baş vermiş o qorxulu hadisə haqqında nəsə demək istəmirdi. Lakin sonra qərar verdi, əgər bu baş verənlər üçün bir nəfərə güvənə biləcəksə, güvənə biləcəyi yeganə insan məhz bu şəxsdi. Yəni özünü Çingiz Xanın son mücəssiməsi hesab edən, zaman məfhumunun artıq olmadığına inanan adam. Beləliklə, təəccüblü, bir az da hirsli şəkildə hadisələrin sırasına baxmadan, daha çox öz duyğularını rəhbər tutaraq o günə qədər yaşadığı macəraları danışmağa başladı.

Sözlərini bitirən kimi Xan alçaq səslə:

– Bunlar ölülərin səsləridir, – dedi.

– Nə dediniz?

– Sən ölülərin səslərini eşitdin. Əvvəlcə sanki pıçıltılar və xışıltılar kimi eşidildiyini dedin elə deyilmi? Bəli onlar idi.

– Hansı ölülər?

– Metroda ölənlərin hamısının ruhu. Məsələn, mən Çingiz xanın cisimləndirilmiş son halıyam. Bundan sonra artıq yenidən dünyaya gəlişlər olmayacaq. Hər şey bitdi, dostum. Bu nöqtəyə tam olaraq necə gəlindiyini bilmirəm, amma bu dəfə deyə bilərəm ki, bəşər övladı çox əziyyət çəkir. Artıq cənnət də yoxdur, cəhənnəm də.

Ruh bədəni tərk etdimi… Ümid edirəm, ən azı ruhun ölümsüzlüyünə inanırsan… Bir daha özünə sığınacaq tapa bilmir. Olmayan bölgəni toz halına gətirmək üçün neçə meqatona ehtiyac olmuşdu, görəsən? Halbuki o da burdakı çaynik qədər realdı. Həmişə olduğu kimi, burada da xəsis davranmadıq, cənnətlə cəhənnəmi eyni anda yox etdik. İndi çox qəribə dünyada yaşamağa məcburuq. Ölümdən sonra ruhun burda qalacağı, artıq dəyişikliyə məruz qalmayacağı dünyada. Məni başa düşürsən? Ölürsən, əziyyət çəkən ruhun da artıq dəyişikliyə məruz qalmır, cənnət olmadığı üçün bir növ xoşbəxtlik tapa bilmir. Bütün ömrünü harda keçirdinsə, ruhun da orda yaşamağa məhkum olur, yəni metroda qalmaq məcburiyyətində. Bunun nə üçün belə olduğunu sənə tam olaraq ilahi şəxs kimi izah edə bilmərəm, amma bir məsələdən əminəm: bizim dünyamızda ruh öldükdən sonra metroda qalır. Yaşanan bütün zamanların sonuna çatana qədər bu yeraltı kürələrində məqsədsiz, başıboş dolanıb gəzir. Metro maddi həyatla o biri dünyanın hər iki tərəfini, həm cənnəti həm də yeraltı dünyasını, özündə birləşdirir. Biz ölənlərin ruhlarının altında yaşayırıq, hətta onlar ətrafımızı qalın dairə ilə əhatə ediblər. Qatarın üzərindən keçdiyi, vurulan, boğulan, mutantlara yem olan, yanan, hansısa şəkildə həyatını itirən hər kəsin ruhu bizi tarım mühasirəyə alıb.

Onların harda yox olduqlarını, varlıqlarının nə üçün hər gün hiss edilmədiyini, qaranlıqdakı bu soyuq baxışların nə üçün hər zaman hiss edilmədiyini uzun müddət öz-özümdən soruşdum.

Tunel qorxusu nədir bilirsənmi?

Əvvəllər ölülərin tunelin içindən dəli kimi arxamızdan gəldiyini, addım-addım təqib etdiyini, başımızı çevirdiyimiz anda qaranlıqda yox olacaqlarını düşünürdüm. Gözlərin heç bir xeyri yoxdur, ölünü görə bilməzsən. Amma kürəyindən soyuq tər axanda, tüklərin biz-biz olanda, bədənin əsəndə dərk et ki, görünməyən varlıq tərəfindən izlənilirsən. Əvvəllər belə düşünürdüm. Lakin danışdıqlarından sonra nəzərimdəki şübhəli suallara aydınlıq gəldi. Ölülər bilmədiyimiz, tapmadığımız bir neçə yoldan boruların, su kanallarının içinə girmişdilər. Əvvəllər, atam, hətta babam dünyaya gəlməmişdən, bu şəhərdən kiçik çay keçirdi. İndi quruyub. Şəhər sakinləri çayın axınını kəsib yeraltına25 tərəf istiqamətləndirmək istəmişdilər. Böyük ehtimalla, hələ ki, burdan axır. Belə çıxır, bu dəfə kimsə ölülərin çayını boruların içinə istiqamətləndirib. Dostun başa düşülməyən, qəribə şeylər danışıbmış, amma həqiqətdə danışan o deyildi. Ölülərin səsləriydi, beynində onları eşidir və təkrarlayırdı. Sonda da onu alıb özləriylə apardılar.