Алексий Патриарх. Поэма

© Лидия Иксанова, 2022

ISBN 978-5-0059-1798-0

Создано в интеллектуальной издательской системе Ridero

ОНЧЫЛМУТ

Кунам Йошкар-Ола эше ласкан мала,

Да кынелеш Какшан гыч эплын тӱтыра,

Эҥерӱмбалне ик еҥ шып, тарваныде, шога

Да Юмо дене шыпак, эркын, кутыра.

«О, Юмо, тиде мландылан пу тыныс кечылам,

Ты мландыште ила сай калык, кумылан,

сулен налын пиалым пашаж дене тек ила,

Йочам куштен да куанен, кумалын юмылан…»

Нӧлтеш ал ӱжара, Чарла ӱмбаке кынелеш.-

Йӱлат эр кечыйол дене ший-шӧртньӧ купол-влак.

«Ойленыт, кугыжан ола ты верыште кушкеш,

Но Мланде кугыжан вет огыл, Кавасе Юмынан». *

Тора кугезе Лапланэл эстон вел эрге

Толын Марий Элыш «унала»

Да кодын тудым, калыкшым, «пашаштым» аралаш

Тушман, осал да йоҥылыш дечын.

Шогалын курымлан

Да «йомын коштшо-шамычым»

ӱшан ден юмо дек кондаш.

Кумда кӱ площадь тып

Айдемын йол йымалныже кия,

А тудо ок тарване, пеш ласкан шогалын, кӱэмалт,

Тоям тоялын, Юмо шовыч дене леведалт-

Шинчаште – Чын да Волгыдо:

Российын патриарх.

*Йошкар-Ола да Мари

митрополит Иоаннын мутшо.

I лугорно. Шочмо вер – чон шепка

Эстон – кугезе финно-угор-влакын вер.

Марий чонлан мÿймланде ава вел.

Ала-кунам акрет кугезе калык-влак

Лакемыныт, иленыт тиде мландыштак.

Касвел кундем мардеж юалгыж ден

Айдемын чонжым кылмыктен пуэн.

О Балтик сер! Ӱшан ден ончышо-влаклан

Петыренат тый южгунам корным молан?

Марий да финн, эстон да вепс, хант, манси да мордва…

Мыняре калыклан финн-угор – ик ава!

Пÿртÿс – тÿняште ил (ы) ше юзо вий.

Чыла кÿлеш, иктаж-мо деч посна илаш ок лий!

Кава кÿшÿч леведын мландым лып.

Кунам эр тыныс, тунам тыште тып.

Пыл-шамыч ÿлыч ийын чоҥештат

Икшырымын. – Шке семын. – Чын ыштат.

Вÿд илышлан шке акылжым пуа. —

Сандалыкыште шкенжыным пÿа.

Ме кызытат, миен тол (ы) на гын туш,

Она «ончо» йот мландышке нигуш.

II лугорно. Таллин

Шупшеш марий-влакым мотор тора.

Тораште шукыштым вуча Таллин ола.

Кö лийын тушто, огеш мондо иканат.

Ош кÿ гыч чоҥымо пöрт-влак эше шогат.

Пöрт-шамыч вуйыштыжо – вулно, той

Еҥ але янлык пöрдыт. —Южышт огыт кой.

Урем мучко кает, йол йÿк шокта —

Кÿ йырымваш опталтын – шылтыкта.

Чыла урем тÿҥ верыш намия.

Кает – кугу тÿшкан ужашыже лият.

Сырам йÿаш пурет. – Ик курым гычын вес.

Эре тыгак. Тачат ялт тудо чес.

Кÿзет гын тошто замокын тошкалтыш ден,

Ужат, йырваш ончалын: мом эстон ончен.

Католик-влакын черкышт шып шога:

Ӱшаныше Иисуслан ÿшанаш шона.

Кузе пуреныт ожно туш еҥ-влак,

Тачат шке ешышт ден пурат тугак.

Мылам пиал логалын Таллиныш мияш. —

Кÿлеш ыле мылам акрет кугезе годсо мландыште лияш.

III лугорно. Ача

Санкт-Петербург гыч лийын Микал Александрович, аман,

А тукымышто – сар да кугыжаныш еҥ чылан.

Но огеш пале Ридигер-влакым, тунам

Война дене Российыш толын Наполеон кунам!

Геройын шÿлышыжö дене кушкын да илен

Ачаже Алексейын. Эргыжлан вара пуен.

Тунемын Питерыште Михаил. Лияш шонен

Сай правовед, законым чот шымлен.

Эстонийышке, эмиграцийышке еш каен.

Тыге гимназийышке, тушко, тунемаш пурен.

Тунамсе жапыште тунемше рвезе еҥ

Поян чон кумыл ден шÿлен илен.

Нужна илыш ыш керт ончылеҥлан

Ыштен чаракым. – Тÿвыра ыле поян.

Ӱдырьеҥ дене рвезе еҥ-влакше, чот, погынен,

У илыш, эрык верчын кутырен.

Кеч ешыште и кочкыш – тау юмылан —

Вÿд, кинде да пареҥге ик шÿрлан.

Туге гынат ачаже тауштен, кумал,

Шкеж гае-шамыч ден келшен, кычал.

IV лугорно. Ава

Аваже Ревельыште шочын. Лÿмжö – Елена.

А ешышт поян огыл ыле, оксалан нужна.

Туге гынат шÿм-чон поянлыклан

Ача-аваже тудым туныктен шоген – улан.

Студент-влак православий ден илен,

Ямдылалтыныт, юмылан служитлаш шонен.

Еҥ-влак илышым сайыш савыраш да вашталташ.-

РСХД – сай ÿдыр дене рвезым ышташ ваш.

Ава тÿняште кажне еҥын икте вел,

Ава мом шÿмышкö опта, лач тудо шерге вет.

«Тый, эргым, лий ушан, тый, эргым, лий шотан» -,

Тыге ойлен ава эре, йуд-кече Алексийлан.

«Нужналан полшо, шужышылан киндым пу,

Ия гына шÿм-чонышкетше корным ынже му,

Ит ончо еҥын погыжым, тый ит лий сутло еҥ,

Ит кошт кучен нигöлан шыдым, ит кошт кыжганен», —

Ойлен ава, шинчаш ончен да уло чон ден ÿшанен,

Вет мöҥгыштö тыгай закон лийын, ышт шого ÿчашен.

Ава пален: ох, эргыжым посна чот колеян корно вуча,

Ок пале веле эше тидым шкеже шол йоча.

V лугорно. Православий черке

Ачаж дене аваже черкыш коштыныт тунам,

Россий гыч пагален керек-могай унам.

Ыш кÿрылт кыл кÿдыратле Питер дек,

Вет шочмо эллан кыл кучалын служитлен.

О Ревель! Тые луктыч туныктен-ыс богослов курс гоч,

Кид ден пышталтын дьяклн, а вара – иерей.

Шочынаван черкыже Таллиныште тылетла

Лиеш и сурт и пече ачажлан тунам.

Алексейлан изи годсек черке лийын шке пöрт

Нужнан иленыт, но тудлан тудо ыш шорт.

Мо дене черке-влак да юмоужмо ойыртем улеш?

Кузе ме илышым ты да вес тÿнялаште ужына, коеш.

Ме – хритиан, ме – православный: еҥ йоратымаш,

Пагалымаш, вашполшымаш, чын, порылык лийшаш.

Ме толына ты мландыш юмо полшымо ден вел,

Авалан юмо деч кава гычын вола ты волгыдо увер.

Кунам ме каена каваш, вашлийже манын юмына чоннам,

Яндар лийже ман, тыршена илаш эре шотан.

Эн сай, эн поро, чын, мотор, айдеме чонлан лишыл пеш —

Мемнан шÿм-чонлан пижше православийын религий, еш.

VI лугорно. Юмава ден кутырымаш

Рвезе толын черкыш шкетын икана.

Ӱжын шÿмжым омса дечын юмава.

Ошкылын миен шыпак лач тудо век.

Кушто йÿкым колын: «Тол. Тол мыйын дек».

Тоштын огыл вуйым нöлталаш, вара гына

Лишеммеке, почо, ончалаш манын шинчам.

Ӱлÿчын кÿшкö изи рвезе ончалеш, вучен.

Да тÿкна ÿдырамашын поро шинчаж ден.

Кÿшÿчын ÿлыкö Казань юмо оҥа гыч Юмава

Тугай шыман шке порылыкшым ончылно шава:

«Тый шочынат шкалан огыл илаш-

Тый шочынат еҥ-шамычлан полшаш».

Мыняр. Ок пале, шогыш рвезе (кас марте).

Ача-ава кычалыныт, йоршешак йомдарен.

А Алексей шоген тунам ту черкыштак,

Лач тудо верыште, лач тудо юмоҥан ончылныжак.

Изи полмезылан ик татла веле чучын чылажат,

А жап эртен улмаш: кас шуын, шижын огыл ялт.

Нигö ыш пале: мом тудо Шочынава ден кутырен,

Лач иктым чылан умылышт: тудлан шке корныжым юмо пÿрен.

VII лугорно. Икымше послушаний

Крешене пайремлан моло пайрем ок шу.

Грек йылме гычын «вÿдышкö пуртен колташ». Ит шу.

Ик эн мондаш лийдыме шнуйло тат:

Чыла шем язык дечын шонымаш эрнат.

Кугу ший чаныште налалтын вÿд.-

Посна да юзо вийым пуа тудлан йÿд.

Крешене вÿд! Кава гыч волышо юет

Чыла христианинлан порым пуа тек!

Изи Алексий, куд ияш гына, шоген

Да крешен вÿдым еҥ-влак атылаш оптен.

Тудын ÿмбак онченыт ÿшаныше-влакшат,

Шкежат тудо ош суксо гай койын-ыс нунылан.

Вÿд – тиде юзо, тушто уло тугай вий,

Мо черлым ышта, але мо мемнам эмла ик ий.

Ме налына Крешене вÿдым, шындена ырес воктек,

Лиеш гын неле, йÿына – аралже тек.

Ме лектына ÿдырамашын кöргыж гыч вÿд ден,

Кайымына деч ончыч капым куштылгым ыштат, вÿднам коштен.

Сандалык вÿд дене ила. А кö пуен?

Кунам ме кертына Ош кугу юмо дене ÿчашен?!

VIII лугорно. «Мый священник лиям»

Ушан пеш лийын Алексей изинекак.

Волгыдо корно лийын тудын ончылно пешак.

Аваже ыштынеже ыле туныктышым моткочак,

Вет еҥ-влак, кунам тудо кутырен, колыштыныт тÿткынак.

Ачаже эргыжын ушанжым ужын, каласен:

«Тунем умбакыже – лият тый шанчыеҥ».

Изи рвезе вуйым веле рÿзалтен вет нунылан:

«Ачай, авай, ида шöрö, мый священникак лиям».

Кандаш ияш Алексий литургийым чылт чыла

Наизусть улмаш тугак тичмаш пала.

Да модынжат йоча-влак дене черкыште: кузе

Кая шнуй службо, молым таратен.

Ача-ава тыгайлан öрыныт изиш:

Вааламский шоҥгыеҥ-влак дечын йодыныт – мо тиде гын лиеш?

«Лектеш гын кöргö чон гыч шонымаш,

Лийшаш огыл и  нимогай лÿдмаш».

Псково-Печорский монастырь лийын ÿшаныше-влаклан

Шке шочмо сурт гае – Россий гыч куржшо эмигрант-влаклан.

Алексий пуйто ала-мом тугайым шкет пален

Да изи шÿмыштыжö пеш кугу ÿшаным шып ашнен.

IX лугорно. Йолешке паломник

Ешге чылан ялт кажне ийынак

Паломник лийын коштыныт монастырьлаш.

Уло вер тÿняште, кушко мийыде от керт.

Тый палет, уло айдеме, тый воктеныже от ул шкет.

Шкет гае-шамыч, тыйынла шонат.

Ик корно дене юмо деке чын почеш каят.

Пюхтицкий Свято-Успенский ÿдырамаш-влак монастырь.

Тыш коштыныт кеҥежым. Чон аваже тушко ÿжын дыр…

А рвезе ужын: могай колышт моштышо лияш лиеш,

Да кажне йорлылан кузе полшаш кÿлеш…

Псково-Печерский Свято-Успенский пöрьеҥ-влак монастырь.

Чон-влакым таптыше, куатым пуышо сай вер.

Тыш коштыныт ешге йÿран сур шыжым, йÿштö телымат,

Кÿ гае кылмыше шÿм-чоныштат ласкалыкым муат.

Вес йочалан тораш каяш кугу еҥ-влак дене пырля-

Чытамсырын чучеш ыле (йоча туныктен ойлымыланат сыра).

Конец ознакомительного фрагмента.

Текст предоставлен ООО «ЛитРес».

Прочитайте эту книгу целиком, купив полную легальную версию на ЛитРес.

Безопасно оплатить книгу можно банковской картой Visa, MasterCard, Maestro, со счета мобильного телефона, с платежного терминала, в салоне МТС или Связной, через PayPal, WebMoney, Яндекс.Деньги, QIWI Кошелек, бонусными картами или другим удобным Вам способом.