Губляючы мары

– Навошта ты гэта мне гаворыш? – сказаў, засмуціўшыся Толя. – Гэта твоё дзіця, толькі твоё! Ад каго ты там зацяжарыла мне не важна! Ці ты цяпер хочаш на мяне гэта прывязаць! Не атрымаецца! Ведаю я твае ўсе штучкі.

Толя дастаў з паліцы нейкія лісты, скамячыў іх і кінуў назад.

– Клянуся табе, ён твой! – усклікнула Каця. – Твой!

– Не! Ну ўжо не…хопіць мне дачкі! – насмешліва прамовіў муж.

Толя стаў адыходзіць ад Каці, працягваючы нешта шукаць. Каця была ў парыве зносін, хадзіла ў след за мужам.

– Памятаеш, той дзень, калі ты хадзіў на дзень нараджэння да Лёшы, а потым прыйшоў дадому вясёлянькі, з кветкамі і мармытаў пра тое, якая я прыгожая!? Раніцу ты дакладна памятаеш! Дык вось тады мы і правялі ноч разам! У мяне акрамя цябе нікога не было!

– Добрая гісторыя. Я, з кветкамі, да цябе? На дзень нараджэння я хадзіў. Ведаеш, можа хто і паверыць табе, павядзецца на тваю гісторыю, але не я! – адказаў Толя. – Я такога не памятаю, у той дзень можа да цябе нехта іншы прыходзіў і дарыў кветкі. А тое, што я прачнуўся з табой…дык гэта ты раніцай сама магла легчы да мяне, у той момант, калі я прыйшоў дадому і заснуў. Прыгожа ўсё падладзіла.

Толя ўпэўнена прамаўляў словы. Не ўяўляючы нічога, акрамя таго, што Каця кажа яму хлусню.

– Які ж ты дурань і эгаіст! – працягвала Каця. – Чэрствы і гідкі чалавек.

“Што ж ёй адказаць, каб яна адстала ад мяне?” – думаў, хадзіў па кватэры Толя, быццам зусім забыўся што шукаў.

– Ох, які ж я плахі! У Цябе ўсё? – знайшоў словы муж. – Калі так, то пакінь мяне ў спакоі са сваёй выдумкай. Не бачыш, я заняты!

У яго быў даволі нядрэнны настрой і ён хацеў захаваць яго ў размове з Кацяй. Ён не быў суровым і злосным, хоць крыху засмуціўся ад абразаў.

Каця заплакала і адышла ад мужа. Яна была раздражнёная. Яна ўяўляла такую рэакцыю Толі, але ў рэальнасці ўсё апынулася для яе куды цяжэй. Перажыванні ліліся ракою, бушавалі.

Толя знайшоў тыя патрэбныя паперы, якія шукаў. Ён проста прайшоў міма жонкі, не звяртаючы ўвагі на яе слёзы. Сыходзячы, ён зазірнуў да дачкі, падміргнуў ёй з-за захаплення знойдзеных папер.

– Паводзь сябе добра! Не будзь, як мама. – сказаў ён.

Насця радасна ўсміхнулася, яна хацела б падбегчы да таты, але той адвярнуўся і пайшоў з дому.

У той хмарны і спакойны дзень, Толя накіраваўся да мамы, якая запрашала яго на блінцы.

Толя прыйшоў да бацькоў са свежымі навінамі. Аповяд сына, Таццяну Андрэеўну здзівіў. Яна зусім згаджалася з сынам, верыла ў тое, што чула ад яго. Сын ва ўсю маляваў сваё незадавальненне, засмучэнне, негатоўнасць да такой падзеі. У дадатак, ён стаў па-сапраўднаму блізкі да мамы за ўвесь гэты час, што быў жанаты. Таццяну Андрэеўну засмучала навіна, але цешыла яе ўзаемнае разуменне з сынам.

Хто б сумняваўся!?

– У мяне адна дачка, мне другой не трэба! – паўтараў Анатоль.

Таццяна Андрэеўна пачала таксама тлумачыць свае думкі, усё тое, што было ў яе на розуме аб Каці. Яна не вагаючыся доўга, казала, падобна вулкану, яе цярпенне і жаданне вырывалася вонку. Тым самым яшчэ больш настройвала сына супраць яго жонкі. Для яе, гэта быў выдатны шанец, яна не магла такое ўпусціць, але асцярожнічала, жадаючы каб Толя сам усвядоміў свае памылкі ажаніўшыся на ёй.

– Можа вам развесціся!? – падштурхоўвала мама сына.

– Ведаеш, мам?! Я думаў пра гэта…нават шукаў патрэбныя паперы… – ціха сказаў Толя.

– Ну вось!

– Але…не ведаю яшчэ… – засумняваўся ён. – Не хачу быць для Насці ў будучыні такім бацькам, які кінуў іх з мамай.

Толя з дабрынёй успомніў пра дачку. На самай справе Таццяна Андрэеўна разумела, які ён дрэнны тата для Насценькі цяпер. Але каб не адыходзіць ад свайго плана, яна не стала завастраць на гэтым увагу.

– А як жа другі дзіця? – спытала Таццяна Андрэеўна.

– Паглядзім…я яшчэ падумаю над гэтым. – адказаў сын. – Я заблытаўся…

Толя спыніўся ў сваіх рашэннях і прамовах, імгненна змяніў сваё бачанне. Ён апустэчыў сваю душу, выказаў маме ўсё, што хацелася яму сказаць. Супакоіўся.

Мама ж, працягвала навязваць усякія думкі. Яна жадала ўсё больш засцерагчы Толю ад Каці.

– Толь, Каці б не перашкаджала зрабіць аборт. Дзіця нікому не патрэбнае з вас. Ну паглядзі, як вы жывяце…адзін разлад з гэтай Кацяй! Дзіця не патрэбнае!

– Мам!? Што ты такое кажаш? – з вялікім здзіўленнем успыхнуў Толя.

– Я проста прапанавала… Вам было б так лепш. Гэта патрэбнае рашэнне для вас.

Працягвала пераконваць мама сына. Гэтыя ўсе дзеці, якія тычыліся яе сына, былі для яе чужымі. Негатыўнае стаўленне да Каці адбівалася на Насцю. Таццяна Андрэеўна баялася таго, што другое дзіця, можа прымусіць Толю затрымацца ў сям'і. Двое нялюбых унукаў, якія будуць закранаць яе зносіны з сынам, было страшным бачаннем Таццяны Андрэеўны.

– Ты падумай сынок! Аборт – гэта добры спосаб рухацца далей! – не супакойвалася яна. – Ты не спрачайся нават са мной, а лепш падумай над гэтым, як след! Я бачу, як цябе мучыць гэтая навіна. А што будзе далей?

– Хопіць гаварыць пра гэта! – сказаў Толя і пацёр далонню вусны.

Яго голад рос з кожнай хвілінай гутаркі з мамай.

– Давайце ўжо паядзім тваіх фірмовых блінцоў. – дадаў ён.

– Так, вядома, цяпер накрыю на стол. Але мы яшчэ не дагаварылі з табой наконт Каці! – адыходзячы ад сына, неспакойным голасам адказала мама.

Бацькі Толі не было дома. Ён ад'ехаў па сваіх справах.

Сонца працягвала рухацца да гарызонту. Дні сталі карацей, усё больш аблокаў сталі зачыняць сіняе неба.

Вечарам, Каця сядзела каля стала, шыла і вырабляла цацкі. Нейкія мяккія цацкі ішлі на продаж, нейкія заставаліся ў сям'і. Шасцігадовая дачка гуляла побач, на канапе.

– Мам, а якую цацку ты робіш? Хто гэта будзе? – пыталася дачка Насця.

Дачка цягнулася і ўглядвалася ў рукі мамы, спрабуючы зразумець.

– Сабачку…браціку твайму. – адказала мама.

– Як думаеш, яму спадабаецца? – няўседлівая дачка хвалююча задала пытанне.

– Вядома! Табе ж спадабаліся ўсе мае цацкі!?!

– Так!

У гэты час у дзверах пачуўся паварот ключа, тата прыйшоў дадому. Ён зірнуў на дзяўчынак засмучаным поглядам. Каця паглядзела на Насцю, трымаючы ў адной руцэ цацку, а другая рука ў гэты момант легла на жывот.

– Тата прыйшоў! Пагуляеш са мной сёння? – пытаецца і злазіць з канапы дачка.

Каця працягвала працаваць, не аглядаючыся ў ягоны бок.

Толя з боку зірнуў на жонку і раззлавана пайшоў у спальню. Дачка, не дагнаўшы тату, вярнулася на канапу. Каця разумела, што падыходзіць да мужу не варта, так як ён можа нервова адгыркнуцца ў адказ.

– Тата стаміўся. – адказвае і супакойвае мама дачку.

Насценька апусціла цацку, якую трымала ў руцэ, яе маленькія шэра-зялёныя вочы былі поўныя цікаўнасці.

– А калі ён пагуляе са мной? – працягвала задаваць пытанні дачка.

Каця не магла знайсці добрага адказу.

– Пагуляй пакуль з цацкай. – сказала мама.

Толя ўсім сваім выглядам стараўся паказаць, што ён незадаволены тым, што Каця зноў чакае дзіця. Ён лічыў, што другое дзіця, якога носіць у жываце яго жонка, не ад яго.

Каця бачыла, што перамены ў Толі працягваюць расці.

Калі Толя знікаў з дому, Каця перабірала ў розуме ўсе адносіны паміж імі і ўспамінала, што ж зрабіў для яе муж, што робіць ён для сям'і цяпер. Як змянілася іх жыццё з таго часу, як нарадзілася Настачка, і што будзе з імі далей. Каця ні на хвілінку не вінаваціла цяжарнасць, з'яўленне Насці на свет, дачка адкрыла ўсе патаемныя бакі яе мужа.

Сямейнае жыццё трашчала.

Сярод усіх Каціных трывог, вылучалася адна вельмі непрыемная. Званок ад Таццяны Андрэеўны быў вельмі непрымальны для Каці. Мама Толі ў пачатковай размове была злёгку фальшывай і складанай. Яна павольна казала, быццам спрабавала наладзіць адносіны, але гэта было не так. Званок стаў заблытаным для Каці, яна ніяк не магла зразумець: навошта тэлефануе ёй Таццяна Андрэеўна, што яна хоча ад яе. Паступова размова пераходзіла на важную, галоўную частку. Яны загаварылі пра дзяцей. Цяпер свякроў звярталася да больш вострых тэм. Спачатку яна туманна спрабавала пераканаць Кацю ў тым, што другое дзіця гэта занадта адказна і бязглуздна. Такім чынам, свякроў працягвала пераходзіць да пераканання зрабіць аборт, шукаючы ўсё больш патрэбных прычын для гэтага. Каця гаварыла з ёй ужо ў больш высокай інтанацыі, сціскала пальцы ў кулак. Каці было непрыемна працягваць размову, яна пярэчыла Таццяне Андрэеўне і ў рэшце рэшт кінула слухаўку.

Каця ні на секунду не задумвалася аб аборце. Яна не хацела забіраць жыццё яшчэ не нарадзіўшыйся дзіцяці. Знаходзячыся ў злосці і ў нейкай турбоце за дзіцяці, Каця пасьпяшалася заняцца чымсьці важным. Хоць яна яшчэ доўга разважала і заціскала пальцы, нянавісць да свякрухі не знікала.

Пасля гэтага, Таццяна Андрэеўна яшчэ некалькі разоў тэлефанавала Каці. Спрабавала дастукацца да яе і да сына. Яна пераконвала сябе ў правільнасці свайго рашэння і спрабавала пераканаць іх.

З кожным днём надвор'е ў гарадку мянялася, яно ўплывала на настрой жыхароў. Часам сонца было халодным, а часам занадта цёпла сагравала людзей. Аблокі па-ранейшаму лёталі вялікімі зграямі над галовамі задумлінных людзей.

Сёння Толя прыйшоў дадому ў ускудлачаным стане, ён моўчкі шукаў жонку па кватэры, знайшоў яе ў ваннай. Каця глядзела ўніз, нібы баялася зірнуць на Толю. Яна перабірала памытыя рэчы. Толя крануў яе за руку, каб Каця глядзела на яго.

– Каць, паслухай. – казаў ён разгубленым голасам.

Каця не глядзела на яго, адштурхнуўшы яго, прабіраючыся, яна выйшла з ванны з чыстым і сухім адзеннем дачкі. Увайшла ў спальню да яе. Толе не падабалася, як паводзіць сябе Каця, ён ішоў за ёй і чакаў, калі ж яна спыніцца.

– Чуеш?! – працягнуў ён.

Каця спынілася, павярнулася і зірнула на яго.

– Цяпер кажы! Што ты хочаш мне сказаць? – з турботай спытала яна.

– Ведаеш Каць!? Мне ўжо гэта ўсё надакучыла! Усё гэтае наша жыццё. Я падаю на развод! – прагаварыў Толя. – Я цвёрда вырашыў!

– Дык што стаіш? Ідзі, давай! – сказала яна і тут жа адвярнулася.

Яго словы быццам чымсьці паранілі, мучалі яе і ў той жа час вызвалялі. Каця як быццам абдумвала нешта.

Толя ў гэтую хвіліну выйшаў з пакоя. Холад разбіў усё яго цярпенне і сумневы ў вырашэнні падаць на развод.

Нягледзячы на ўсе пачуцці, якія засталіся прывязаныя да Толі, Каця была вымушана пагадзіцца на развод. Яны ўжо даўно не жылі сям'ёй, а нібы гулялі ў яе. Усё, што іх трымала ўсе гэтыя гады, гэта іх шасцігадовая дачка Насця, якая хоча бачыць сваіх бацькоў разам.

Такімі падзеямі скончылася лета.

У гэтым годзе, Настачка ідзе ў першы клас. На адкрыцці школьнай лінейкі прысутнічала і Каця. Яна была шчаслівая бачыць сваю дачку, а вось Толя не прысутнічаў на першым афіцыйным дні дачкі ў школе. Новы этап жыцця палохаў маленькую, худзенькую Насценьку. Каця ж назірала, як хутка вырасла яе дачка, якая яна прыгожая ў чорна-белай школьнай форме, з белым бантам на валасах. Шчаслівыя слязінкі мамы, пацяклі з вачэй.

Увечары панядзелка, Насця сядзела ў сваім пакоі ў сіняй сукеначцы, перабірала сшыткі, рыхтавалася да школы. Таты не было дома, ён ужо паспеў сысці кудысьці, так і не пагаварыўшы з дачкой. Каця спакойна зайшла ў пакой, каб дапамагчы Насці з яе справамі і паклікаць яе есці.

Дачка зірнуўшы на маму трохі нахмурылася і пацікавілася.

– Вы чаму перасталі мець зносіны з татам? Вы вядзеце сябе як не знаёмыя. – сказала Насця. – Чаму таты не было ў школе? Чаму ты мне не адказала? А тата дзе цяпер, чаму яго няма дома?

– Занадта шмат ты задаеш пытанняў…– сказала Каця. – Давай збірайся, ідзем есці.

Насця паглядзела на сшытак, а потым зноў павярнулася да мамы.

– Мам…?! Адкажы хоць на адно пытанне.

Каця прысела на ложак. Хацела сказаць пра сябе, не ўслых, але словы самі вырваліся.

– Мы разводзімся… – прашаптала яна.

– Што? Я не зразумела, што ты сказала!

– Я больш не магу гэта трываць дачурка. – сказала мама. – Ты бачыш, як дрэнна ставіцца да мяне тата і з табой не гуляе. Я не хачу быць яго жонкай, я проста хачу быць мамай для цябе.

Кацю ахопліваў сорам і схаваны гнеў, яна была падаўленая, але яна не магла паказаць перад дзіцём усе гэтыя пачуцці.

– Нічога не зразумела. – паціснула плячыма. – А тата застанецца з намі?

– Застанецца. Давай, Збірай свае сшыткі і пойдзем ужо есці! – паспяшалася Каця.

Мама ўстала. Насця хутка прыбрала прадметы ў партфель і пабегла наперад, каб апынуцца наперадзе мамы. Яна хацела першай памыць рукі і паставіць талеркі, відэльцы, на стол.

За сталом, Насця разглядала талерку і неахвотна ела.

– Еш, а то астыне! – сказала мама.

– А калі мы пойдзем мне купляць новы пенал? – не жадаючы есці, спытала дачка.

– У цябе той у добрым стане, новы! – пераканаўшы адказала Каця. – Калі з'ясі ўсё, я раскажу табе добрую навіну. Яна табе спадабаецца!

Дачка хутка забылася пра пенал, мамчыны словы яе заінтрыгавалі.

– Якая навіна? Раскажы зараз!

– Не! Толькі пасля таго, як ты паясі!

– Добра. – незадаволена адказала дачка.

Насця з'ядала ўсё, што браў яе відэлец. Яна не заглядалася ў талерку, у яе маленькай галаве трымалася цікавасць таго, што ж можа сказаць ёй мама.

“Можа мне купяць новы альбом ці ляльку?” – разважала яна.

Насценька з'ела ўсё і з вялікай радасцю паказала маме сваю талерку.

– Я ўсё з’ела! Гавары, мам! – няўседліва і з вялікім жаданнем сказала дачка.

– Так, я ўсё памятаю… Насценька, у нядзелю прыязджае заапарк і мы абавязкова з табой пойдзем туды! – з усмешкай адказала Каця.

– Заапарк? Гэта выдатна! А нядзеля хутка? А якія там будуць жывёлы? – Насця з захапленнем прыняла гэтую навіну.

– Хутка.

Дачка зусім забылася пра жаданне новай лялькі або новага пеналу. Яна ўжо пачала ўяўляць, як будзе весела праводзіць час з мамай.

Глава V

Толя падаваў на развод, збіраў усе патрэбныя дакументы. На вуснай згодзе з Кацяй, яны дамовіліся, што дзеці будуць у Каці пасля заканчэння разводу. У моцнай турбоце з-за яе становішча, цяжарнасці, Каця прад'явіла пісьмовую згоду на развод. Усе выдаткі, дзяржпошліну, аплочваў Толя. І вось, усе дакументы былі прынятыя, разгледжаныя. Цяпер ім трэба было дачакацца канчатковага скасавання шлюбу, так як па законе, суд даў тры месяцы на прымірэнне.

Калі ж гэты тэрмін прайшоў, іх адносіны заставаліся ранейшымі.

У суд Каця з Толяй прыехалі паасобку. Першай у будынак суда зайшла Каця, крыху пазней прыйшоў да кабінета яе муж. Толя сеў насупраць, у некалькіх кроках ад яе. Ён спакойна паглядзеў на сваю жонку, а пасля нетаропка прыбраў свой погляд ад яе, зірнуўшы на дзверы кабінета. Толя не падаваў ніякіх пачуццяў трывогі, паводзіны яго былі даволі простымі, спакойнымі. Ён паводзіў сябе так, быццам сядзеў у чаканні пачатку паказу нейкага фільма.

Каця сядзела каля кабінета крыху ўстрывожанай. Многія мінакі глядзелі на яе, на яе цяжарная цела, іх погляды нібы шкадавалі яе, спачувалі ёй у маючым адбыцца шлюбаразводзе. Каця старалася не звяртаць на гэта ўвагі, яна старанна збіралася з думкамі. Яна хацела развесціся і ў той жа час баялася ўсяго гэтага працэсу. Не разумеючы, як жа складзецца яе жыццё пасля разводу.

Крыху пазней у суд прыехала маці Толі. Каця выдатна здагадвалася, што яна гэтак жа можа з'явіцца тут. Як толькі Таццяна Андрэеўна прысела да сына, з кабінета выйшаў малады, стройны хлопец, у шэрым касцюме. Ён папрасіў мужу і жонцы зайсці ў кабінет. Каця ўздыхнула ад таго, што не прыйдзецца доўга сядзець у чаканні прыёму з гэтымі людзьмі ў калідоры.

Калі яны ўваходзілі ў кабінет, усё было ўжо вырашана і абдумана імі – зваротнай дарогі не было.

Каця працягвала нервавацца, увесь гэты працэс яе трывожыў, яна з цяжкасцю стрымлівала хваляванне.

Работнік суда раздаў усе патрэбныя паперы аб скасаванні шлюбу для чытання і падпісання іх. Тым часам, Толя запатрабаваў, каб яму дазвалялі бачыцца з дачкой, пасля разводу. У той час, калі яму ніхто гэтага не забараняў. Размовы былі халоднымі, часам з некаторай прыхільнасцю. Пасля таго, як было ўсё абгаворана і ўсіх усё задавальняла, дакументы былі падпісаныя.

Перад нараджэннем дзіцяці, Каця з Толем канчаткова разышліся, развяліся.

Толя ўжо глядзеў на чароўную Кацю, як на былую жонку. Каця ж адчувала свабоду, нібы ўдыхнула свежага паветра, да яе вярталася смеласць і ўпэўненасць. Толя ўстаў з свайго месца, Каця услед за ім прыўзнялася.

“Я хачу хутчэй сысці адсюль.” – з такой думкай, Каця стала дадаваць тэмп свайго сыходу.

Усе трое выйшлі з будынка суда: Таццяна Андрэеўна ўсміхалася, Каця і Толя былі спакойныя і не паказвалі сваіх эмоцый.

Толя з мамай павярнуў направа, да яго аўтамабіля.

– Даўно было пара ламаць гэта ўсё…правільна зрабіў! – пераконвала маці Толю ў правільнасці рашэння. – Яна даўно адвярнулася ад цябе, гэтая Каця! Аджыло ўсё!

Толя ішоў апусціўшы свой погляд, але пачуўшы мамчыны словы, ён павярнуў галаву да яе.

– Так…вядома, мам. – сказаў Толя з невялікай усмешкай на твары.

– Мы пра многае павінны з табой перагаварыць. – дадала яна. – Застанешся сёння ў нас дома.

Як жа добра было Таццяне Андрэеўне ў гэтую хвіліну. Яна ўзяла пад руку сына і вяла яго ў бок аўтамабіля. Калі яны моўчкі селі ў аўтамабіль, Таццяна Андрэеўна стала зноў казаць, глядзець на сына добрым поглядам. Толя зрэдку глядзеў маме ў вочы, як бы неахвотна, падтрымліваў размову.

Цяжарная Каця не спяшаючыся паправіла хвалістыя чорныя пасмы, і цяжка пайшла ў бок аўтобуснага прыпынку. Яна адчувала, што ўсё змянілася і пачынаецца нешта новае. Да прыпынку было недалёка, але па дарозе яна зайшла ў невялікую краму. Купіўшы ўсё патрэбнае, яна выйшла на тратуар з адным белым пакетам, працягваючы ісці на прыпынак па халоднай вуліцы. Каця раптам прыгадала, як некалькі гадоў таму яна адчувала сябе вось гэтак жа, як цяпер, адзінокай і бездапаможнай. Дзень, калі яна дабіралася дадому з радзільні. Каця нахмурыла свае тонкія і прыгожыя бровы. Яна была ў моцным хваляванні, стомленасці.

Тут жа аўтобус прыбыў па раскладзе. Каця села ў яго, аплаціла праезд. За шклом мільгаў горад, невялікія голыя кусты, тратуары, цяпло апранутыя людзі. Каці прыходзілі ў галаву розныя думкі, яна думала пра будучыню сваіх дзяцей. Справіцца ці яна цяпер? Ёй вельмі не хацелася тэлефанаваць сваім бацькам, у вёску, паведамляць ім пра развод. Усё больш і больш яна апускалася ў новыя пытанні. Задумчава глядзела на акружаюшчае яе асяроддзе ў закрытым стане душы. Ледзь было, не праехала далей свайго прыпынку.

Вярнуўшыся дадому, Каця кінула белы пакет з прадуктамі на падлогу, побач легла і яе чорная жаночая сумачка. Пасля, яна зняла абутак і легла ў пакоі на ложак, пакідаючы пакет і сумачку на праходзе. Яна зірнула на маленькі наручны гадзіннік, у яе было яшчэ трохі часу, перш чым прыйдзе дачка са школы. Бо будынак школы знаходзіўся побач, Насця лёгка самастойна дабіралася дадому.

Не гледзячы на ўсё гэта бязладдзе ў жыцці Каці і на ўсё тое, што рабілася ў яе галаве, Каця павінна была, да прыходу Насці, паспець адпачыць і прыгатаваць паесці. Яна ляжала на светла-карычневым покрыве, якое хавала ложак. Думкі Каці пераносілі яе ў розныя ўспаміны, усе гэтыя думкі не прыносілі ёй ніякага шчасця. Каця патраціла свой час, на горкія ўспаміны. Жадаючы яшчэ крыху адпачыць, яна цяжка ўстала, зірнула на сваю паліцу з кнігамі і міжволі адцягнулася ад суму. Ёй пара ўжо было ўстаць ля пліты. Па шляху на кухню, яна пераставіла сваю сумачку ў патрэбнае месца, пакінуты паўпусты пакет з прадуктамі яна ўзяла з сабой і разабрала тавары.

Так як Каці не было куды пераехаць з дзецьмі пасля разводу з Толінай кватэры, яны па-ранейшаму жылі разам, але ўсё ж не так як раней… Толя не ціснуў на Кацю, цяпер нават не намякаў пра тое, што яна жыве ў яго кватэры. Адзіным клопатам пра дачку было тое, што ён пакінуў яе з мамай жыць у сябе. У цэлым, да Каці і дачкі, Толя ставіўся нядбайна. Ён не сядзеў за адным сталом з імі. Усё больш і больш зараджалася ў ім абыякавасць. Анатоль пастаянна пагружаўся ў той стан, калі чалавек хоча, каб яго пакінулі ў спакоі, не перашкаджалі яму.

У кватэры цяпер было празмерна цішэй: ніякіх крыкаў і слёз ад сварак. Толькі маленькая мітусня жыцця Толі і зусім асобнае жыццё Каці з дачкой.

Глава VI

У снежні, у Каці вось-вось хутка народзіцца другое дзіця. За тыдзень да школьных канікул, Каця адвозіць сваю дачку да сваёй мамы ў вёску. Шлях у вёску быў не занадта вялікім, але цяжкім. Пару гадзін на цягніку даводзілася дабірацца, пасля, рабіць перасадку і ехаць на аўтобусе ў вёску. У адрозненні ад цягніка, які хадзіў штодня, аўтобус курсіраваў толькі два разы на тыдзень. У Каціным становішчы, гэта было вялікім выпрабаваннем.

Дзяўчынкі дабраліся да вёскі, іх сустрэла мама Каці, бабуля Маша. Пажылая жанчына была ў цьмяным зялёным паліто і ў шэрай цёплай хустцы. Радасная Каця тут жа абняла маму. Затым, бабуля Маша цёпла прыняла ўнучку Насцю.

Дом каціных бацькоў быў невялікі, але каменны, афарбаваны сіняй фарбай. З вокнаў прасьвечвалі белыя фіранкі. Агароджванне вакол дома, было змрочным, старэнькі плот трохі пазелянеў ад вільгаці.

У той час, калі сваякі зайшлі за веснічку, дзед Сямён заносіў сечаныя дровы ў дом. Ён з усмешкай павітаў дачку і ўнучку, ён вельмі чакаў іх прыезду. Яны разам зайшлі ў дом. Унутры было цёпла, нават па-сапраўднаму горача. Дровы для печкі, былі складзеныя ў вуглу. Каця размясціла ўсе рэчы Насценькі ў адным з пакояў, паставіла на стол невялікія гасцінцы бацькам. Насценька зняла зімовую куртку і шапку з сябе. Бабуля Маша паглядзела на ўнучку з ног да галавы. Насценька глядзелася бледнай і худзенькай дзяўчынкай у вачах бабулі. Дзед жа з імі балбатаў пра ўсё, што рабілася з ім за бліжэйшы час: жартаваў, распавядаў гісторыі і казаў пра праблемы. Бацькі Каці былі так рады іх прыезду, што свяціліся ад шчасця. Яны быццам памаладзелі на некалькі гадоў.

У родным месцы, Каця адчувала ўтульнасць і настальгію.

Калі дзед гуляў з унучкай у далёкім пакоі, Каця расказала маме пра свае адносіны з Толем. Што цяпер, у іх розныя шляхі з былым мужам. Хвалююча цяжка было Каці прызнавацца, казаць аб сваім нялёгкім жыцці. Каця не хацела абмяркоўваць гэта з татам, у яго было слабое сэрца і трывожыць яго не варта было. Таму ў Каці з яе мамай быў свой нялёгкі душэўны сакрэт.

Каця не магла заставацца тут надоўга, вечарам, аўтобус зноў ішоў у зваротным кірунку да чыгуначных шляхоў. Бацькі дапамаглі грашыма Каці і сказалі ёй, каб яна не турбавалася з нагоды Насці. Каця з сумам раставалася з дачушкай, са сваімі бацькамі.

У адсутнасці мамы, дачка Насця правяла ўвесь апошні вучэбны тыдзень другой чвэрці і ўсе зімовыя канікулы ў вёсцы. Каця была вымушана пакінуць Насцю там, так было лепш, і для яе, і для яе бацькоў.

Ужо ў новым годзе, Каця нарадзіла сына Сашку. У радзільні яна адчувала сябе адзінокай, без родных людзей побач. Быццам зноў вярнулася назад, калі яна нарадзіла Насценьку. Але ў гэты раз, сяброўка Святлана змагла хоць крыху дапамагчы ёй. Не раз, Каця дапамагала сяброўцы, калі ёй было цяжка, цяпер жа Света ахвотна спяшалася на дапамогу. Святлана сустрэла Кацю пасля выпіскі, дапамагла ёй дабрацца да дому. Яны асабліва шмат размаўлялі ў гэты дзень.

У сярэдзіне зімы, Каця заставалася адна дома, працягваючы клапаціцца аб малышу і думаць пра дачку. Толя мімалётна праходзіў міма пакоя, дзе знаходзілася Каця. Ён рэдка меў зносіны з ёй, ён цяпер не хацеў нічога абдумваць, камфорт халасцяка яму быў па душы.

Пасля, трохі адужэўшы, Каця з маленькім дзіцём на руках з'язджае ў вёску забіраць дачку Насцю. Бо Толя не мяняўся, як і раней яму было ўсё роўна на тое, што адбываецца з дзецьмі яго былой жонкі.

Сэрца Каці знемагала. Каця станавілася ўсё мацней, пераходзячы праз усе абставіны і перажыванні. У той час, калі яна ўглядалася ў сваіх дзяцей, яна разумела, што клопатаў будзе больш. Яна вельмі любіла іх. Увогуле, Каця цяжка ўздыхала, але ёй ужо не было так страшна, як раней. Ведаючы, што яе дзеці не вінаватыя, што растуць бяз бацькі.

З першага дня, калі Толя даведаўся аб другой цяжарнасці Каці і па гэты дзень, ён адхрышчваўся ад хлопчыка, і імгненна, спалохана, даваў зразумець, што ніякага дачынення не мае да яго. Каця па-ранейшаму, пры выпадку, спрабавала зноў даказаць адваротнае, яна прыводзіла ўспаміны і лік тыдняў цяжарнасці, як доказ. Але Толя яе не чуў.

Так і сённяшнім вечарам Толя працягваў з ёй гаварыць на гэтую тэму. Каця глядзела на яго так, быцам ніколі не бачыла добрых людзей.

– Гэта не маё дзіця! Ён не мой сын! – бурчаў і адмаўляўся даць бацькоўства Толя.

– Чаму ж? – спытала Каця.

– Ведаеш што!? – адказаў ён, пасля хвіліннага маўчання. – Мне здаецца, што табе сорамна цяпер, што ты нарадзіла дзіця ад іншага. Я не разумею, чаму б табе да яго не пайсці з гэтай навіной.

– Толь…? – сказала Каця з вялікім раздражненнем, перабіваючы яго прамову.

Яна запальчыва глядзела на яго ва ўсе вочы.