Nauka Holenderskiego przez Literaturę: Analiza i Tłumaczenie 'Max Havelaar' z Klasyki Niderlandzkiej

Je weet immers dat die m'nheer gister alles heeft meegenomen. (Wiesz przecież, że ten pan wczoraj wszystko zabrał; Je weet immers dat die m'nheer gister alles heeft meegenomen – Wiesz przecież, że ten pan wczoraj wszystko zabrał).

Ook zyn moeder noemde hy: je, en er scheen een ‘heer’ geweest te zyn, die alles ‘meegenomen had’…een vroolyk bezoek! (Nazywał również swoją matkę: „ty”, i wydawało się, że był tam „pan”, który wszystko „zabrał”… wesoła wizyta!; Ook zyn moeder noemde hy: je – Nazywał również swoją matkę: „ty”, en er scheen een ‘heer’ geweest te zyn, die alles ‘meegenomen had’ – i wydawało się, że był tam „pan”, który wszystko „zabrał”, een vroolyk bezoek – wesoła wizyta!). De vrouw scheen ook niet opgeruimd, want ter-sluik wischte zy haar oog af, terwyl zy 't kleine meisje by haar broertje bracht. (Kobieta też nie wydawała się być w dobrym nastroju, bo ukradkiem otarła oko, gdy przyniosła małą dziewczynkę do jej brata; De vrouw scheen ook niet opgeruimd – Kobieta też nie wydawała się być w dobrym nastroju, want ter-sluik wischte zy haar oog af – bo ukradkiem otarła oko, terwyl zy 't kleine meisje by haar broertje bracht – gdy przyniosła małą dziewczynkę do jej brata). ‘Dáár, zeide zy, speel wat met Nonni.’ (Tam, powiedziała, pobaw się trochę z Nonni; Dáár, zeide zy – Tam, powiedziała, speel wat met Nonni – pobaw się trochę z Nonni). Een rare naam. (Dziwne imię; Een rare naam – Dziwne imię). En dit deed hy. (I tak zrobił; En dit deed hy – I tak zrobił).

Wel juffrouw, vroeg ik, verwacht u spoedig uw man? (Cóż, proszę pani, zapytałem, czy spodziewa się pani wkrótce swojego męża?; Wel juffrouw – Cóż, proszę pani, verwacht u spoedig uw man? – czy spodziewa się pani wkrótce swojego męża?)

Ik kan 't niet bepalen, antwoordde zy. (Nie mogę tego określić, odpowiedziała; Ik kan 't niet bepalen – Nie mogę tego określić, antwoordde zy – odpowiedziała).

Daar liet op-eens de kleine jongen, die met zyn zusje schuitjevaren gespeeld had, deze in den steek, en vroeg my: (Nagle mały chłopiec, który bawił się z siostrą w łódkę, przestał i zapytał mnie; Daar liet op-eens de kleine jongen – Nagle mały chłopiec, die met zyn zusje schuitjevaren gespeeld had – który bawił się z siostrą w łódkę, deze in den steek – przestał, en vroeg my – i zapytał mnie):

M'nheer, waarom zeg je tegen mama: juffrouw? (Proszę pana, dlaczego mówi pan do mamy: juffrouw?; M'nheer, waarom zeg je tegen mama: juffrouw – Proszę pana, dlaczego mówi pan do mamy: juffrouw?)

Hoe dan, kereltje, zei ik, wat moet ik dan zeggen? (Jak więc, chłopcze, zapytałem, co powinienem wtedy powiedzieć?; Hoe dan, kereltje – Jak więc, chłopcze, zei ik – zapytałem, wat moet ik dan zeggen – co powinienem wtedy powiedzieć?)

Wel…zooals andere menschen! (Cóż… jak inni ludzie!; Wel…zooals andere menschen – Cóż… jak inni ludzie!) De juffrouw is beneden. (Juffrouw jest na dole; De juffrouw is beneden – Juffrouw jest na dole). Ze verkoopt schotels en priktollen. (Sprzedaje talerze i bączki; Ze verkoopt schotels en priktollen – Sprzedaje talerze i bączki).

Nu ben ik makelaar in koffi – Last & Co, Lauriergracht, No 37 – we zyn met ons dertienen op 't kantoor, en als ik Stern meereken, die geen salaris ontvangt, zyn er veertien. (Teraz jestem maklerem kawowym – Last & Co, Lauriergracht nr 37 – mamy trzynastu w biurze, a jeśli liczyć Sterna, który nie otrzymuje wynagrodzenia, jest nas czternastu; Nu ben ik makelaar in koffi – Teraz jestem maklerem kawowym, Last & Co, Lauriergracht, No 37 – Last & Co, Lauriergracht nr 37, we zyn met ons dertienen op 't kantoor – mamy trzynastu w biurze, en als ik Stern meereken – a jeśli liczyć Sterna, die geen salaris ontvangt – który nie otrzymuje wynagrodzenia, zyn er veertien – jest nas czternastu). Welnu, myn vrouw is: juffrouw, en moest ik nu tegen dàt mensch: mevrouw zeggen? (Cóż, moja żona to juffrouw, a czy teraz miałbym mówić do tej kobiety: pani?; Welnu, myn vrouw is: juffrouw – Cóż, moja żona to juffrouw, en moest ik nu tegen dàt mensch: mevrouw zeggen? – a czy teraz miałbym mówić do tej kobiety: pani?) Dit ging toch niet! (To nie mogło tak być!; Dit ging toch niet – To nie mogło tak być!) Ieder moet in zyn stand blyven, en wat meer is, gister hadden de deurwaarders den boel weggehaald. (Każdy powinien trzymać się swojego stanu, a co więcej, wczoraj komornicy zabrali cały dobytek; Ieder moet in zyn stand blyven – Każdy powinien trzymać się swojego stanu, en wat meer is, gister hadden de deurwaarders den boel weggehaald – a co więcej, wczoraj komornicy zabrali cały dobytek). Ik vond myn: juffrouw dus wèl, en bleef er by. (Uważałem więc moje: juffrouw za właściwe i pozostałem przy tym; Ik vond myn: juffrouw dus wèl – Uważałem więc moje: juffrouw za właściwe, en bleef er by – i pozostałem przy tym).

Ik vroeg waarom Sjaalman zich niet by my had aangemeld om zyn pak terug te halen? (Zapytałem, dlaczego Sjaalman nie zgłosił się do mnie, żeby odebrać swoją paczkę?; Ik vroeg waarom Sjaalman zich niet by my had aangemeld om zyn pak terug te halen – Zapytałem, dlaczego Sjaalman nie zgłosił się do mnie, żeby odebrać swoją paczkę?) Ze scheen er van te weten, en zei, dat zy op-reis waren geweest, en wel naar Brussel. (Wyglądała na świadomą tego i powiedziała, że byli w podróży, a mianowicie w Brukseli; Ze scheen er van te weten – Wyglądała na świadomą tego, en zei, dat zy op-reis waren geweest – i powiedziała, że byli w podróży, en wel naar Brussel – a mianowicie w Brukseli). Dat hy daar voor de Indépendance gewerkt had, maar dat hy er niet had kunnen blyven, omdat zyn artikels oorzaak waren dat het blad aan de fransche grenzen zoo dikwyls werd afgewezen. (Że pracował tam dla „Indépendance”, ale nie mógł tam zostać, ponieważ jego artykuły były powodem, dla którego gazeta była tak często odrzucana na francuskich granicach; Dat hy daar voor de Indépendance gewerkt had – Że pracował tam dla „Indépendance”, maar dat hy er niet had kunnen blyven – ale nie mógł tam zostać, omdat zyn artikels oorzaak waren dat het blad aan de fransche grenzen zoo dikwyls werd afgewezen – ponieważ jego artykuły były powodem, dla którego gazeta była tak często odrzucana na francuskich granicach). Dat ze sedert eenige dagen in Amsterdam teruggekeerd waren, omdat Sjaalman hier een betrekking zou krygen… (Że wrócili do Amsterdamu kilka dni temu, ponieważ Sjaalman miał tu dostać pracę…; Dat ze sedert eenige dagen in Amsterdam teruggekeerd waren – Że wrócili do Amsterdamu kilka dni temu, omdat Sjaalman hier een betrekking zou krygen – ponieważ Sjaalman miał tu dostać pracę…)

Zeker by Gaafzuiger? vroeg ik. (Na pewno u Gaafzuigera? – zapytałem; Zeker by Gaafzuiger? – Na pewno u Gaafzuigera? vroeg ik – zapytałem).

Ja, dat was het! (Tak, to było to!; Ja, dat was het! – Tak, to było to!) Maar dit was tegengeloopen, zeide zy. (Ale to się nie udało, powiedziała; Maar dit was tegengeloopen – Ale to się nie udało, zeide zy – powiedziała). Nu, hiervan wist ik meer dan zyzelf. (Cóż, wiedziałem o tym więcej niż ona sama; Nu, hiervan wist ik meer dan zyzelf – Cóż, wiedziałem o tym więcej niż ona sama). Hy had de Aglaia laten vallen, en was lui, pedant en ziekelyk…precies, dáárom was hy weggejaagd. (Upuścił Aglaia, był leniwy, pedantyczny i chorowity… dokładnie dlatego został wyrzucony; Hy had de Aglaia laten vallen – Upuścił Aglaia, en was lui, pedant en ziekelyk – i był leniwy, pedantyczny i chorowity, precies, dáárom was hy weggejaagd – dokładnie dlatego został wyrzucony).

En, ging ze voort, dat hy zeker dezer dagen by my komen zou, en misschien wel juist naar my toe was, om antwoord te vragen op 't verzoek dat hy my gedaan had. (I dodała, że z pewnością w najbliższych dniach przyjdzie do mnie, a może nawet właśnie do mnie przyszedł, aby zapytać o odpowiedź na prośbę, którą do mnie skierował; En, ging ze voort – I dodała, dat hy zeker dezer dagen by my komen zou – że z pewnością w najbliższych dniach przyjdzie do mnie, en misschien wel juist naar my toe was – a może nawet właśnie do mnie przyszedł, om antwoord te vragen op 't verzoek dat hy my gedaan had – aby zapytać o odpowiedź na prośbę, którą do mnie skierował).

Ik zei dat Sjaalman maar eens komen zou, maar dat hy niet moest schellen, want dit is zoo lastig voor de meid. (Powiedziałem, że Sjaalman powinien przyjść, ale nie powinien dzwonić, bo to jest tak uciążliwe dla służącej; Ik zei dat Sjaalman maar eens komen zou – Powiedziałem, że Sjaalman powinien przyjść, maar dat hy niet moest schellen – ale nie powinien dzwonić, want dit is zoo lastig voor de meid – bo to jest tak uciążliwe dla służącej). Als hy wat wachtte, zei ik, zou de deur wel eens opengaan, als er iemand uit moest. (Jeśli trochę poczeka, powiedziałem, drzwi mogą się otworzyć, gdy ktoś będzie wychodził; Als hy wat wachtte – Jeśli trochę poczeka, zei ik – powiedziałem, zou de deur wel eens opengaan – drzwi mogą się otworzyć, als er iemand uit moest – gdy ktoś będzie wychodził). En toen ging ik heen, en nam myn bruidsuikers weer mee, want, ronduit gezegd, het beviel me daar niet. (A potem poszedłem i zabrałem ze sobą moje cukierki weselne, bo szczerze mówiąc, nie podobało mi się tam; En toen ging ik heen – A potem poszedłem, en nam myn bruidsuikers weer mee – i zabrałem ze sobą moje cukierki weselne, want, ronduit gezegd, het beviel me daar niet – bo szczerze mówiąc, nie podobało mi się tam). Ik voelde me niet op myn gemak. (Nie czułem się swobodnie; Ik voelde me niet op myn gemak – Nie czułem się swobodnie). Een makelaar is toch geen kruier, dunkt me, en ik beweer dat ik er fatsoenlyk uitzie. (Makler nie jest przecież tragarzem, myślę, i twierdzę, że wyglądam przyzwoicie; Een makelaar is toch geen kruier – Makler nie jest przecież tragarzem, dunkt me – myślę, en ik beweer dat ik er fatsoenlyk uitzie – i twierdzę, że wyglądam przyzwoicie). Ik had myn jas met bont aan, en toch zat ze daar zoo eenvoudig, en praatte zoo kalm met haar kinderen, alsof ze alleen was. (Miałem na sobie futrzaną kurtkę, a ona siedziała tam tak prosto i rozmawiała tak spokojnie ze swoimi dziećmi, jakby była sama; Ik had myn jas met bont aan – Miałem na sobie futrzaną kurtkę, en toch zat ze daar zoo eenvoudig – a ona siedziała tam tak prosto, en praatte zoo kalm met haar kinderen – i rozmawiała tak spokojnie ze swoimi dziećmi, alsof ze alleen was – jakby była sama). Bovendien ze scheen geschreid te hebben, en ontevreden menschen kan ik niet verdragen. (Ponadto, wydawało się, że płakała, a nie mogę znieść niezadowolonych ludzi; Bovendien ze scheen geschreid te hebben – Ponadto, wydawało się, że płakała, en ontevreden menschen kan ik niet verdragen – a nie mogę znieść niezadowolonych ludzi). Ook was 't er koud en ongezellig – zeker omdat de boel weggehaald was – en ik houd veel van gezelligheid in een kamer. (Było tam również zimno i nieprzyjemnie – zapewne dlatego, że cały dobytek został zabrany – a ja bardzo lubię przytulność w pokoju; Ook was 't er koud en ongezellig – Było tam również zimno i nieprzyjemnie, zeker omdat de boel weggehaald was – zapewne dlatego, że cały dobytek został zabrany, en ik houd veel van gezelligheid in een kamer – a ja bardzo lubię przytulność w pokoju). Onder het naar-huis gaan besloot ik het met Bastiaans nog eens aantezien, omdat ik niet gaarne iemand op-straat zet. (Wracając do domu, postanowiłem jeszcze raz przyjrzeć się sprawie z Bastiaansem, ponieważ nie lubię wyrzucać nikogo na ulicę; Onder het naar-huis gaan besloot ik het met Bastiaans nog eens aantezien – Wracając do domu, postanowiłem jeszcze raz przyjrzeć się sprawie z Bastiaansem, omdat ik niet gaarne iemand op-straat zet – ponieważ nie lubię wyrzucać nikogo na ulicę).

Nu volgt de eerste week van Stern. (Teraz nadchodzi pierwszy tydzień Sterna; Nu volgt de eerste week van Stern – Teraz nadchodzi pierwszy tydzień Sterna). Het spreekt vanzelf dat er veel in voorkomt, dat my niet bevalt. (Oczywiście, że jest tam wiele rzeczy, które mi się nie podobają; Het spreekt vanzelf dat er veel in voorkomt – Oczywiście, że jest tam wiele rzeczy, dat my niet bevalt – które mi się nie podobają). Maar ik moet me houden aan artikel twee, en de Rosemeyers hebben 't goed gevonden. (Ale muszę trzymać się artykułu drugiego, a Rosemeyerowie to zaakceptowali; Maar ik moet me houden aan artikel twee – Ale muszę trzymać się artykułu drugiego, en de Rosemeyers hebben 't goed gevonden – a Rosemeyerowie to zaakceptowali). Ik geloof, dat ze Stern in de hoogte steken, omdat hy een oom heeft te Hamburg, die in suiker doet. (Myślę, że chwalą Sterna, ponieważ ma wujka w Hamburgu, który handluje cukrem; Ik geloof, dat ze Stern in de hoogte steken – Myślę, że chwalą Sterna, omdat hy een oom heeft te Hamburg, die in suiker doet – ponieważ ma wujka w Hamburgu, który handluje cukrem).

Sjaalman was er inderdaad geweest. (Sjaalman rzeczywiście tam był; Sjaalman was er inderdaad geweest – Sjaalman rzeczywiście tam był). Hy had Stern gesproken, en aan dezen eenige woorden en zaken uitgelegd, die hy niet begreep. (Rozmawiał ze Sternem i wyjaśnił mu kilka słów i spraw, których nie rozumiał; Hy had Stern gesproken – Rozmawiał ze Sternem, en aan dezen eenige woorden en zaken uitgelegd – i wyjaśnił mu kilka słów i spraw, die hy niet begreep – których nie rozumiał). Die Stern niet begreep, meen ik. (Których Stern nie rozumiał, mam na myśli; Die Stern niet begreep, meen ik – Których Stern nie rozumiał, mam na myśli). Ik verzoek nu den lezer de volgende hoofdstukken doortebyten, dan beloof ik naderhand weer iets van meer solieden aard, van my, Batavus Droogstoppel, makelaar in koffi: Last & Co, Lauriergracht, No 37. (Proszę teraz czytelnika o przeczytanie kolejnych rozdziałów, a potem obiecuję znowu coś bardziej solidnego ode mnie, Batavusa Droogstoppela, maklera kawowego: Last & Co, Lauriergracht, nr 37; Ik verzoek nu den lezer de volgende hoofdstukken doortebyten – Proszę teraz czytelnika o przeczytanie kolejnych rozdziałów, dan beloof ik naderhand weer iets van meer solieden aard – a potem obiecuję znowu coś bardziej solidnego, van my, Batavus Droogstoppel, makelaar in koffi – ode mnie, Batavusa Droogstoppela, maklera kawowego: Last & Co, Lauriergracht, No 37 – Last & Co, Lauriergracht, nr 37).

Rozdział 5: Podróż do Lebak

Vyfde hoofdstuk

Er was des morgens te tien ure een ongewone beweging op den grooten weg die de afdeeling Pandeglang verbindt met Lebak. (O dziesiątej rano na głównej drodze łączącej oddział Pandeglang z Lebak panował niezwykły ruch; des morgens – rano, ongewone beweging – niezwykły ruch, grooten weg – główna droga, afdeeling – oddział, verbindt – łączy, Lebak – Lebak).

‘Groote weg’ is misschien wat veel gezegd voor 't breed voetpad dat men, uit beleefdheid en by-gebrek aan beter, de ‘weg’ noemde. (‘Groote weg’ to być może za dużo powiedziane na szeroką ścieżkę, którą z grzeczności i braku lepszego, nazywano drogą; groote weg – wielka droga, breed voetpad – szeroka ścieżka, beleefdheid – grzeczność, by-gebrek – brak, weg – droga).

Maar als men met een vierspannig rytuig vertrok van Serang, de hoofdplaats der residentie Bantam, met het voornemen zich te begeven naar Rangkas-Betoeng, de nieuwe hoofdplaats van 't Lebaksche, kon men nagenoeg zeker zyn, te-eeniger-tyd daar aantekomen. (Ale jeśli ktoś wyruszył czterokonnym powozem z Serang, głównej miejscowości rezydencji Bantam, z zamiarem udania się do Rangkas-Betoeng, nowej głównej miejscowości Lebak, można było być niemal pewnym, że tam się dotrze; vierspannig rytuig – czterokonny powóz, vertrok – wyruszył, hoofdplaats – główna miejscowość, residentie – rezydencja, voornemen – zamiar, zich te begeven – udać się, nagenoeg zeker – niemal pewnym, te-eeniger-tyd – prędzej czy później, aantekomen – dotrzeć).

't Was dus een weg. (To więc była droga; weg – droga).

Wel bleef men gedurig steken in den modder, die in de Bantamsche laaglanden zwaar, kleierig en klevend is, wel was men telkens genoodzaakt de hulp interoepen van de bewoners der naastby gelegen dorpen – ook al waren ze niet zéér naby, want de dorpen zyn niet menigvuldig in die streken – maar als men er dan eindelyk in geslaagd was, een twintigtal landbouwers uit den omtrek by-een te krygen, duurde het gewoonlyk niet zeer lang, voor men paarden en wagen weder op vasten grond had gebracht. (Często grzęźliśmy w błocie, które na nizinach Bantam jest ciężkie, gliniaste i kleiste, często byliśmy zmuszeni wzywać pomoc mieszkańców pobliskich wiosek – nawet jeśli nie były one bardzo blisko, bo wioski w tych okolicach są rzadkie – ale kiedy w końcu udało się zebrać około dwudziestu rolników z okolicy, zazwyczaj nie trwało długo, zanim konie i wóz zostały z powrotem na twardym gruncie; gedurig steken – często grzęznąć, modder – błoto, Bantamsche laaglanden – niziny Bantam, zwaar – ciężki, kleierig – gliniasty, klevend – kleiste, telkens genoodzaakt – często zmuszeni, hulp interoepen – wzywać pomoc, naastby gelegen dorpen – pobliskie wioski, menigvuldig – liczny, streken – okolice, twintigtal landbouwers – około dwudziestu rolników, omtrek – okolica, by-een te krygen – zebrać, gewoonlyk – zazwyczaj, zeer lang – bardzo długo, paarden en wagen – konie i wóz, weder – ponownie, vasten grond – twardy grunt, gebracht – przyniesiony).

De koetsier klapte met de zweep, de loopers – in Europa zou men, geloof ik, zeggen ‘palfreniers’ of liever, er bestaat in Europa niets wat met deze loopers overeenkomt – die onvergelykbare loopers dan, met hun korte dikke zweepjes, huppelden weer aan de zyde van het vierspan, kreschen onbeschryfelyke geluiden, en sloegen de paarden ter-aanmoediging onder den buik. (Woźnica strzelał z bicza, a biegacze – w Europie powiedzielibyśmy, jak sądzę, ‘palfrenierzy’, a raczej, w Europie nie ma nic, co mogłoby się równać z tymi biegaczami – ci nieporównywalni biegacze, ze swoimi krótkimi, grubymi biczami, znowu podskakiwali po bokach czterokonnego zaprzęgu, wydawali niewyobrażalne dźwięki i uderzali konie pod brzuch, aby je zachęcić; koetsier – woźnica, klapte – strzelał, zweep – bicz, loopers – biegacze, palfreniers – palfrenierzy, onvergelykbare – nieporównywalni, korte dikke zweepjes – krótkie, grube bicze, huppelden – podskakiwali, zyde – bok, vierspan – czterokonny zaprzęg, kreschen – wydawali dźwięki, onbeschryfelyke geluiden – niewyobrażalne dźwięki, sloegen – uderzali, paarden – konie, ter-aanmoediging – aby zachęcić, onder den buik – pod brzuch).

Zóó hotste men dan eenigen tyd voort, tot het verdrietig oogenblik weer daar was, dat men tot over de assen wegzonk in den modder. (Tak więc jechano przez jakiś czas, aż nadszedł smutny moment, gdy znowu zanurzono się w błocie po osie; hotste men voort – jechano, eenigen tyd – jakiś czas, verdrietig oogenblik – smutny moment, wegzonk – zanurzono się, den modder – błoto, tot over de assen – po osie).

Dan begon het geroep om hulp op-nieuw. (Wtedy znowu zaczęto wołać o pomoc; begon – zaczęto, het geroep om hulp – wołać o pomoc, op-nieuw – znowu).

Men wachtte geduldig tot die hulp kwam, en… sukkelde verder. (Czekano cierpliwie, aż przyjdzie pomoc i… ruszono dalej; wachtte – czekano, geduldig – cierpliwie, hulp kwam – pomoc przyszła, sukkelde verder – ruszono dalej).

Dikwyls, als ik dien weg langs ging, was 't my als zou ik hier of daar een wagen vinden met reizigers uit de vorige eeuw, die in den modder gezakt, en vergeten waren. (Często, gdy szedłem tą drogą, wydawało mi się, że tu czy tam znajdę wóz z podróżnikami z poprzedniego wieku, który ugrzązł w błocie i został zapomniany; dikwyls – często, weg langs ging – szedłem tą drogą, was 't my als – wydawało mi się, hier of daar – tu czy tam, een wagen vinden – znaleźć wóz, reizigers uit de vorige eeuw – podróżnicy z poprzedniego wieku, in den modder gezakt – ugrzązł w błocie, vergeten – zapomniany).

Maar dit is me nooit voorgekomen. (Ale to mi się nigdy nie przydarzyło; maar dit is me nooit – ale to mi się nigdy, voorgekomen – przydarzyło).

Ik veronderstel dus dat allen die ooit dezen weg langs kwamen, eindelyk zyn aangeland waar ze wezen wilden. (Zakładam więc, że wszyscy, którzy kiedykolwiek tą drogą szli, ostatecznie dotarli tam, gdzie chcieli; ik veronderstel – zakładam, dus dat allen – więc że wszyscy, ooit dezen weg langs kwamen – kiedykolwiek tą drogą szli, eindelyk – ostatecznie, zyn aangeland – dotarli, waar ze wezen wilden – gdzie chcieli).

Men zou zich zeer vergissen, wanneer men zich van den geheelen grooten weg op Java, een denkbeeld vormde naar den maatstaf van dien weg in 't Lebaksche. (Bardzo by się ktoś pomylił, gdyby wyobraził sobie całą główną drogę na Jawie na podstawie tej drogi w Lebak; zou zich zeer vergissen – bardzo by się pomylił, geheelen grooten weg op Java – cała główna droga na Jawie, een denkbeeld vormde – wyobrazić sobie, naar den maatstaf van dien weg – na podstawie tej drogi, 't Lebaksche – Lebak).

De eigenlyke heirbaan met zyn vele zytakken, die de maarschalk Daendels met groote opoffering van volk deed aanleggen, is inderdaad een prachtig stuk werks, en men staat verbaasd over de geestkracht van den man die, ondanks alle bezwaren welke zyn benyders en tegenstanders in 't moederland hem in den weg legden, den onwil der bevolking en de ontevredenheid der hoofden durfde trotsen, om iets tot-stand te brengen, dat thans nog de bewondering van iederen bezoeker opwekt en verdient. (Właściwa droga główna z wieloma odgałęzieniami, którą marszałek Daendels zbudował kosztem wielkich ofiar ludu, jest rzeczywiście wspaniałym dziełem, a człowiek jest zdumiony duchem człowieka, który mimo wszelkich trudności, jakie stawiali mu jego zazdrośnicy i przeciwnicy w ojczyźnie, śmiał przeciwstawiać się niechęci ludności i niezadowoleniu głów, aby stworzyć coś, co do dziś budzi podziw każdego odwiedzającego i na to zasługuje; eigenlyke heirbaan – właściwa droga główna, vele zytakken – wiele odgałęzień, maarschalk Daendels – marszałek Daendels, groote opoffering van volk – wielkie ofiary ludu, deed aanleggen – zbudował, inderdaad – rzeczywiście, prachtig stuk werks – wspaniałe dzieło, staat verbaasd – jest zdumiony, geestkracht van den man – duch człowieka, ondanks alle bezwaren – mimo wszelkich trudności, zyn benyders – jego zazdrośnicy, tegenstanders – przeciwnicy, moederland – ojczyzna, den weg legden – stawiali trudności, onwil der bevolking – niechęć ludności, ontevredenheid der hoofden – niezadowolenie głów, durfde trotsen – śmiał przeciwstawiać się, iets tot-stand te brengen – stworzyć coś, thans nog – do dziś, bewondering van iederen bezoeker – podziw każdego odwiedzającego, opwekt en verdient – budzi i zasługuje).